Vous êtes sur la page 1sur 758

V. Littera numeralis, qu 5. designat.

Unde versus :

V. vero quinque dabit tibi, si recte numerabis.


Seu, ut habet Ugutio :

V. quoque pessundans, non plus quam quinque redundans.


Eidem litter si recta linea superaddatur, 5. millia significat. V. inquit Notkerus Balbulus, Opusc.

Quid singul liter significent, in superscriptione Cantilen : Licet amissa in sua, veluti valde Vau Grca, vel Hebra, velificat.

Vide A. V pro B. et vicissim B pro V, in frequenti usu apud Hispanos aliosque : Octaba passim pro octava ; Guvernare, deveas, haveat, livertas, in Charta Fundat. Monast. S. Michaelis in Apuniano ann. 728. apud Marten. tom. 1. Ampliss. Collect. col. 25. et 26. Vide infra Vanleuga, vanneria, etc. Et apud Italos, ut videre est apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 188. 197. 198. 199. 1014. tom. 5. col. 371. et in Access. ad Hist. Cassin. part. 1. pag. 86. col. 1. V. Litteram ut F, Germanos efferre, observat gidius Schudus in Descriptione Rhti cap. 36. exemplisque aliquot probat Stephanus Baluzius in Notis ad Agobardi librum de Judaicis superstitionibus, adeo ut Valradus, Vulda, et similia promiscue scribantur, pro Fulradus, et Fulda. Hinc in Epitaphio ann. 1007. legitur Folfo, pro Volvo, et Fifo, pro Vivo : ita perinde F. mutatur in V, ut monet Morales in Eulogii Vitam pag. 193. Vide supra F. V pro O scriptum frequenter ab antiquis librariis monet idem Baluzius in Notis ad Capitul. col. 990. quod ex corrupta enunciatione factum esse existimo. V vel Y efformatum in monogrammatis Regum Francorum quid significet, vide in Monogramma, pag. 507. col. 3. VA, Prpositio, qu idem sonat atque A, ab. Charta ann. 1408. apud Lamium in Delic. erudit. inter not. ad Hodpor. Charit. part. 3. pag. 1033 :

Fines autem et terminos loci illius cum suis adjacentiis ita decernimus, sicut jam olim concessimus. Va ab Oriente parte a Nespolo.... Va meridie vero ab ipsa collina.... Da Occidente a vado.... Ad Aquilonem vero da rixa de palestro revertitur usque ad Nespulum.
Pro Vadit. VAANAGIUM, Fructus ex agro culto, idem quod Gagnagium. Vide in hac voce. Chartular. S. Vandreg. tom. 1. pag. 395 :

Vendidi..... pro xlviii. sol. Turon. duas minas Vaanagii redditus, quale videlicet Vaanagium terra subnotata annuatim afferet. Vasnagium

ibidem occurrit. Waagnaige, eodem sensu, in Statutis pro pistoribus Atrebat. ann. 1355. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 5. pag. 510. 12 :

Puet li maires du mestier.... commander as fourniers qu'il entamechent leurs fournaiges, pour voir dedans s'ils sont de loyal Waagnaige.

Semel et iterum occurrit ibidem. Vide Gagnagium et Wannagium. Waagnaige, eadem notione, in Stat. ann. 1355. tom. 5. Ordinat. Reg. Franc. pag. 510. art. 12. Waingnaige, Ager cultur aptus, in Lit. Joan. dom. de Commerci ann. 1336 :

Qui auroit Waingnaige pour chevaulx et pour buf, il payroit l'advenant.

Unde Waingni dicitur, Ager cultus, in Charta Guid. comit. Fland. ann. 1290. ex Reg. 48. Chartoph. reg. ch. 200. Waagnerie, pro ipsa cultura, in Charta ann. 1317. ex Lib. nig. 2. S. Vulfr. Abbavil. fol. 68. r :

Et se.... faisions despens par le defaute de se Waagnerie, il seroit tenus rendre et restorer.
Vide Gagnagium et Wangnale. VAARIA Districtus, territorium. Charta ann. 1114. ex Tabul. episc. Carnot. :

Confirmamus etiam eis (monachis Tironensibus) annuale modium aven, in festo S. Joannis Evangelist, eis per majorem de Garzeia super Vaaria (al. Vaagia) et territorio nomine de Vastina, ......... exsolvendum.
Vide Viaria in Viarius. VAASARIUS, f. Vasorum custos. Vide Vasarium et Vasarius. Comput. ann. 1202. apud D. Brussel tom. 2. de Usu feud. pag. clxxxii :

Pro debitis Vaasariorum qurendis, lx. s.

VAASSORES, ut infra Vavassores, ex eodem Computo pag. clxxxi :

Et pro Vaassoribus, xi. l. iii. sol. Vasseurs,

in Consuet. Paris. art. 51. Carnot. art. 17. 48. Blesensi art. 12. VAASSORIA, Prdium, quod sub annua pensitatione tenetur. Charta Phil. Pulc. ann. 1305. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 280. r. col. 2 :

In ripariis, portubus, veariis, Vaassoriis, molendinis, piscariis, etc.

Vide Vavassoria in Vavassores. VABALLUM. Vide infra Varballum. VABRA, Callidus, artificiosus. Vabrum, varium, multiforme. Gloss. Isidori. Forte leg. Vabrus, pro Fabrus, f in v mutato, quod spe fit : nisi cum Grvio malis ex Papia Vafer. VACALIA, Vaccarum grex. Charta pro monast. S. Steph. de Fontaneto in Reg. 106. Chartoph. reg. ch. 271 :

Et si aliquo tempore Vacalias aut ovilia seu porcarias ibidem agogare faceret, donavit decimas omnium profectuum illorum.
Vide Vacc.

VACANS. Vide infra Vacantes. VACANS, Jus caduci in beneficiis ecclesiasticis, quando vacant, idem quod Deportus. Pactum inter episc. Tarb. et abbat. Cas Dei ann. 1327. ex Reg. capit. Bitur. :

Item voluerunt quod Tarbiensis episcopus... dum rector vel rectores dictarum ecclesiarum mori contigerit, habeat pro Vaccante primi anni cujuslibet rectoris post eorum.... medietatem omnium fructuum, redituum et proventuum, et quod alia medietas sit dicti D. abbatis. Vacquant,
eadem acceptione, in Lit. ann. 1403. tom. 8. Ordinat. reg. Franc. pag. 623 :

Et par especial veulent exiger les services ou Vacquans des prelatures, dignitez et autres benefices qui ont vacqu.

In ordine vero militum S. Joan. Jerosol. Vaccans nuncupatur, Redditus qui a prima Maii post mortem ultimi possessoris, usque ad primam Maii anni sequentis obveniunt. Lit. ann. 1401. ibid. pag. 479 :

Les mortuaires et Vaccans des prieurs, chatelainies et commenderies dudit Hospital appartiennent au commun tresor du couvent de Rodes.
Vide Mortuarium 2. et Vacantia 2. VACANTANEUS, Improvisus, incautus. Isid. Pac. in Chron. ra 782 :

Sed Maraon unus ex Arabas Palatium adiens, periturum, et propria bella in diversa distractum, Vacantaneum per tyrannidem ferociter appetens bellum.

VACANTES, dicuntur Supernumerarii Magistratus, qui Codicillos magistratuum, annonas prterea et salaria dignitatis obtinebant a Principe, licet nullam functionem agerent. Ita vacantes Tribunos non semel habet Ammianus, ubi consulendus Henricus Valesius pag. 68. ut et Casaubonus ad Lampridium, et Jacobus Gothofredus ad leg. ult. Cod. Th. de Agentib. in reb. (6, 27.) Vacans Ecclesia, dicitur, quoties viduata est, vel titulus a nullo possidetur. Episcopus vero, vel Clericus nuncupatur, qui ab hostibus, paganis, vel hreticis sede vel titulo pulsus est. Vita S. Virgilii sc. 3. Bened. part. 2. pag. 313 :

Unum Vacantem Episcopum nomine Liuti ibidem advocavit, qui ipsam discordi ecclesiam consecravit.

Vide Glossar. med. Grcit. col. 1510. Vacantes Terr, Desert, incult, in leg. 3. Cod. Th. de Veteranis (7, 20.), qu in leg. 8. eod. tit. Vagantes, quomodo nostri eadem notione Terres vaines et vagues, in plerisque Consuetud. municipalibus. Vains lieux, in Litteris Roberti Ducis Burgundi ann. 1282. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 4. pag. 381.

Hostel wide et Vacque,

ubi nullus habitat, in Charta ann. 1455. ex Chartul. Latiniac. Vide Vagantes. Vacans Mulier, Vidua, Marciano JC. Vacans nostri, pro Absens, absentes, dixerunt. Tabular. Sangerm. ann. 1467 :

Les abb et prieur dudit S. Germain estoient Vacans.

1. VACANTIA, Otium, , in Gloss. Gr. Lat. 2. VACANTIA, Reditus unius anni cujuscumque beneficii vacantis, idem quod Annata 1. Vide in hac voce. Instrum. ann. 1415. apud Marten. tom. 2. Anecd. col. 1549 :

Jordanus Morini magister in Theologia... dixit.... quod tollantur dict Vacanti.

Centies ibidem occurrit. Adde le Brasseur Hist. Ebroic. pag. 277. et Calmet. inter Probat. Histor. Lothar. tom. 3. col. 413. Vide Vacata. 3. VACANTIA, Jus succedendi deficiente hrede, atque bona quacumque ratione vacantia sibi accipiendi, Practicis nostris Desherance. Droit d'escheance, in vet. Consuet. Norman. cap. 25. Vide Escaeta. Fragm. Chronic. apud eumdem Marten. tom. 5. Ampl. Collect. col. 1151 :

Cum nobilitiis, hostagitiis, hominibus, censibus, terris et reditibus, pedagiis, prfecturis, Vacantiis, et albinis, etc.

Hinc Vacans appellantur, Bona, quvis, quorum dominus ignoratur, qu ad dominum feudi pertinent. Not ex vet. Reg. commissariorum ann. 1378. ex Cod. reg. 5991. A. :

Biens Vacans, sont biens d'aventure, comme ung cheval eschapp, que l'en ne sceit qui il est ; une bourse trouve en ung chemin, ung homme incongneu trouv mort ou murdi en ung chemin. Et telles choses et semblables appartiennent au hault justicier, et les doit garder en forme ou valeur ung an et rendre celui qui y vouldroit clamer et monstrer droit.
Vacantia Imperialis. Acta S. Theodori Ducis Mart. num. 2 :

Tunc nuntiatum est ei de quodam doctore Dei viro, nomine Theodoro, qui factus erat Judicator Imperialis Vacanti.

Ubi Metaphrastes, Defensorem Regium habet. 4. VACANTIA, Locus vacuus. Charta ann. 1386. apud Pez. tom. 6. Anecd. part. 3. pag. 76. col. 2 :

Et semper una Vacantia ante fores et domos eorum, pro via publica ipsis maneat libera et nullo modo occupata.
Vide infra Vacuamentum. VACANTIVUS, Otiator, , qui vacat. Suidas :

, , .

Ita vocem hanc usurpat Synesius Epist. 67. ad Theop. ubi de Episcopis qui vagi et

errabundi sedes suas deserebant, otio indulgentes. Lampridius in Severo :

Jurejurando deinde constrixit, ne quem adscriptum, id est Vacantivum haberet, ne annonis Rempublicam gravaret.
Ubi Casaubonus legit,

ne quem adscriptitium, id est, vacantem haberet

. Vide Vacantes et Vacivus. VACANTO. Vide Vaccato. VACARETIUS, Ad vaccas spectans. Charta ann. 1054. inter Instrum. tom. 6. Gall. Christ. nov edit. col. 177 :

Et de ipso Jounco usque in via Vacaretia, qu discurrit Cortasellas.


VACARIA, ut infra Vaccaria. Index MS. Benefic. Eccl. Constant. fol. 26 :

Rector percipit omnes grossas decimas et minutas, excepta Vacaria de bosco, de qua prior B. M. Magdalen Rothomag. percipit duas garbas. Rector percipit tertiam partem dict Vacari. Pelliparii istius vill qui sunt quitti de ventis, cordubanarii, Vacarii, savetarii istius vill debent quilibet unum obolum.

VACARIUS, Qui pelles vaccinas, sive bubulas depsit ac prparat, vel iis utitur. Codex censualis Episc. Autissiod. :

Vide Sutor vacc, et Vacinarius. VACATA, ut supra Vacantia 2. Acta S. Francisci de Paula tom. 1. Apr. pag. 150 :

Qui quidem Rex respondit....... quod pro Vacatis ejusdem episcopatus sibi donabat summam decem millium scutorum auri.
1. VACATIO. Tabularium Prioratus de Domina in Delphinatu fol. 71 :

In hoc alodo accipient Monachi de Domina 9. denarios et unum dimidium de servitio. Reddent autem prdicti monachi 7. denarios de Vacatione.
Forte idem est atque prstatio, Altarium redemptio dicta, qu vacante personatu exsolvi debebat. Vide in Altare 1. Persona. 2. VACATIO. Bulla Calixti PP. II. ann. 1121. inter Probat. ult. Hist. Trenorch. pag. 150 :

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat vestrum cnobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut temerariis Vacationibus fatigare.

Sed legendum videtur, ut in aliis Chartis, Vexationibus. Vacatio, Gall. Vacance, Cessatio. Index MS. Benefic. Eccles. Constant. fol. 41 :

Rector alterius portionis dicti loci quam sibi difforciavit Rex, asserens jus prsentandi ad ipsam portionem sibi debere pertinere pro quadam Vacatione unica.
Gloss. Lat. Grc. : Vacatio, . VACATIUM. Vide Vaccagium.

VACATURA, Beneficium Ecclesiasticum nondum vacans, sed vacaturum, ad quod Summus Pontifex, vel Prlati ipsi seu Episcopi Clericum aliquem promovebant ; qu quidem provisionis species interdicta variis Conciliis, ac prsertim Tridentino sess. 24. cap. 19. Joan. Brompton. de Ludovico VII. Rege Franci :

Dum autem Clericus quidam privilegium Papale ei attulisset, quod in omni Cathedrali Ecclesia regni sui primam Vacaturam haberet, cum fructibus medio tempore provenientibus, ille statim litteras combussit, dicens, se malle tales litteras comburere, quam animam suam in inferno terqueri.
Jacobus Stephanescus lib. 3. de Vita S. Clestini V. PP. cap. 11. de ejus ineptis promotionibus :

O quam multiplices indocta potentia formas Edidit ! indulgens, donans, faciensque recessit, Atque Vacaturas concedens, atque vacantes, Assumens precibus nonnullum ad culmina sedum Pontificum, variosque gradus, absente senatu, etc.

Vide Historiam S. Mari Suession. pag. 443. et Historiam Academi Parisiensis tom. 3. pag. 582. VACC, olim in aliquot regionibus ac provinciis, prcipu fuerunt hominum facultates, adeo ut et mulct judiciorum in vaccis exsolverentur, ut colligitur ex Leg. Malcolmi II. Reg. Scot. cap. 8. Statut. Will. Reg. Scot. cap. 5. 6. Leg. Forestar. Scot. cap. 3. ex Reg. Majest. lib. 3. cap. 19. ex Quoniam Attachiam. cap. 72. 73. etc. Statutis Alexandri II. Regis Scoti cap. 1. 15. etc. atque e denique vice pecuni in commerciis darentur. Tabul Fundationis Monasterii S. Severini in Vasconia :

Qua de causa eum locum ab illis cum omnibus ad se pertinentibus, dando illis trecentos solidos duodenarios argenti quadraginta quinque Vaccas, cum multis rebus aliis.
Scribit Jacob. Warus in Antiquit. Hibern. cap. 12. ex veteri Poeta Gallico sub Ricardo II. equum generosissimum emtum vaccis 400. Huc spectant ista Columell in Prfat. lib. 6 :

In rusticatione vel antiquissima estratio pascendi, eademque qustuosissima ; propter quod nomina quoque et pecuni et peculii tracta videntur a pecore ; quoniam id solum veteres possederunt, et adhuc apud quasdam gentes unum hoc usurpatur divitiarum genus, etc.

Vide Reginonem ann. 874. Monasticum Anglic. tom. 3. pag. 205. Marcam in Hist. Beneharn. lib. 1. cap. 12. n. 10. 11. lib. 3. cap. 8. n. 1. cap. 11, n. 5. in Probat. Adde prterea, qu habent A. Gellius lib. 11. cap. 1. Plinius lib. 18. cap. 3. lib. 33. cap. 3. Tacitus de Moribus German. etc. Vacca Mulsa, id est, lactans, in Lege Bajwar. cap. 2. 6.

Vacca Jugo Domita, Vacca junctoria, Qu ad aratrum jungitur, in Leg. Longob. lib. 2. tit. 21. 6. 7. Roth. 254. 256. Vacca domita, nude in Lege Salica tit. 3. cap. 5. Vacca de Karro, Qu ad carrum jungitur, in Charta ann. 1110. ex Tabul. Floriac. Vacca Alba. Joannes de Deo in Pnitentiario lib. 5. cap. 10. de Pnitentia Archidiaconi :

Secundo quia volunt habere pecuniam, vel Vaccam albam pro investituris Ecclesiarum vel beneficiorum, etc.
Quia rara. f. Pellis vaccina certa ratione prparata, qu alutariis nostratibus Vache blanche nuncupatur. Vacca Farssita, Farta. Vide supra Farssitus. Vacca Inferendalis. Vide in Inferenda. Vacca Perpetua. Vide in Perpetuus. Vacca Varia, Qu variis coloribus distinguitur. Vide Varius 1. Inventar. MS. ann. 1366 :

Univit et annexavit Roman Ecclesi castrum novum Canallicensis diocesis, quod a dicto abbate (S. Guillelmi de desertis) in feudum tenebatur cum suis juribus, hominibus, territoriis, ac pertinenciis universis sub annuo censu unius Vacc vari sive calh.

Eodem nomine nuncupatur distributio qudam incert originis in Ecclesia Autissiodorensi usitata, qu in eo posita est ut 32. priores Canonici mensuram frumenti, qu Bichetus dicitur, percipiant, quibus singulis aliisque decem subsequentibus Canonicis sexdecim vini mensuras, quas Pintes nominamus, suppeditat Abbas S. Germani Autissiodorensis : aliis Canonicis totidem a Capitulo suo accipientibus. Hujus distributionis mentio est in Statutis Ecclesi Autiss. ann. 461.

De hora qua lucratur Vacca varia :

cujus media pars assidua sex mensium mansione obtineri ibidem dicitur ; altera pars ab eo qui die festo S. Aniani Miss solemni interest. Hc prstatio primum, ut videtur, in vacca varia exsoluta, unde vocis origo, exinde in pecuniam commutata est, ut colligitur ex Tabul. ejusd. Autiss. Eccl. ad ann. 1369 :

Ab abbate S. Germani Autiss. pro Vacca varia de termino S. Andre, pro toto xv. sol.
Rursum ad ann. 1387 :

Ab Abbate monasterii S. Germani Autiss. pro Vacca varia de termino S. Joannis, pro toto xv. sol.
Vacca Mascula, Bos. Charta Phil. IV. ann. 1310. in Reg. 53. Chartoph. reg. ch. 250 :

Prioriss et conventui sororum ordinis Prdicatorum de Pissiaco.... concedimus........ usagium pro viginti Vaccis, tam masculis quam femellis, in foresta nostra Lay. Le suppliant et Satin se prindrent jouer aux Vaches pour le vin seullement.
Ali ann. 1457. in Reg. 189. ch. 159 :

Est et ludi genus, qui ad Vaccas vel ad Vacculam nuncupabatur, cujus mentio est in Lit. remiss. ann. 1456. ex Reg. 183. ch. 96 :

Lesquelz se prindrent jouer aux Vaches, au plus de blanches ou de noires.


Ali ann. 1395. in Reg. 148. ch. 40 :

Jehan le Noir et aucuns des compaignons jouerent ensemble pour l'argent un jeu appell le jeu de la Vachette.
Vacca, , in Gloss. Lat. Grc. ubi infra Vasca legitur. Vide Cujacium. VACCA Danica, Hafnia, vulgo Copenhague, appellatur in Chron. Danic. ad ann. 1430. apud Ludewig. tom. 9. Reliq. MSS. pag. 127 :

Emiserunt (Hanseatici) ex urbibus grandem elassem ducentarum et sexaginta navium,........ et duxerunt in insulas Oresund Dani prdatum et ut mactarent Vaccam Danicam........ Dani eos viriliter oppugnaverunt,....... perfeceruntque ut..... fugam inirent, cum magno detrimento et dedecore Daniam et ejus Vaccam relinquentes intactam.
VACCA Ferri, Instrumentum quoddam coquinarium. Invent. ann. 1218. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 67. col. 1 :

Item inveni duodecim grillonos et Vaccas ferri et quasdam ferrias.


VACCAGIUM, Tributum ex vaccis. Tabularium S. Trinit. Vindocinensis :

In curte S. Dionysii.... perdonat Comes Vaccagium totum.

Sammarthani in Abbat. O. SS. Andegav. ediderunt vacatium. In Charta Henrici III. Regis Angli pro Monasterio S. Salvatoris in Hibernia in Monastico Anglic. tom. 2. pag. 1032. mentio fit

vaccarum solutionis, qu dari solent pro Capitulis Utlagorum.


Vide Vaccaticum. VACCARE, pro Vacare, in Consuet. MSS. Monast. Fontanell. :

Ut per hoc liberius Vaccet Deo.

VACCARIA, Ager, vel prdium vaccarum numero alendo idoneum. Charta Joan. Regis Angl. tom. 3. Monast. Anglic. pag. 35 :

Concessimus etiam eis, quod habeant ibidem Vaccariam 40. vaccarum, cum pastura earum in foresta illa, et cum secta earumdem ad duos

annos ; ita quod in fine singulorum duorum annorum amoveatur de foresta nostra secta earumdem 40. vaccarum de duobus annis.
Monacticum Anglican. tom. 2. pag. 165 :

Et de bosco meo, sive arborum succisione, sufficientem materiam ad faciendas domos, et faldas duarum Vaccariarum, quot opus habuerint, et virgas sufficientes ad domos faciendas in eisdem Vaccariis, quantum necesse fuerit.
Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Vaccaria, prov. polia, armentum. Vaccaritia, Eadem notione. Lex Alamann. tit. 75 :

Si quis in Vaccaritia legitima ubi sunt 12. vacc vel amplius, taurum ex ea involaverit vel occiderit, etc.
Charta Caroli C. ann. 37. pro Monasterio S. Bertini Audomarens. in Tabul. ejusdem Ecclesi :

Ad portam autem, ante fores Ecclesi Vaccaritiam cum hortulo. Vaccariti dominicales,

in Charta ejusdem Caroli C. apud Malbrancum lib. 6. de Morinis cap. 29. Occurrit prterea in Capitulari de Villis cap. 23. in Vita Aldrici Episc. Cenoman. apud Baluz. tom. 3. Miscell. pag. 31. et apud Mabill. tom. 3. Analect. pag. 266. Wacaritia, in Codice censuali MS. Irminonis Abb. Sangerman. :

Sed pro ipsa Wacaritia quod prvidet, non solvit denarios, seu facit curvadas.

Vaccharia, in Monastico Anglicano tom. 1. pag. 74. Wacheria, in Charta Hugonis Episc. Dunelmensis tom. 3. ejusd. Monastici pag. 92. Vacceria. Charta Philippi Regis Franc. ann. 1066. et Roberti Comitis Flandri ann. 1080. apud Mirum in Cod. Donat. piar. cap. 57. 58 :

In eodem territorio apud Alfringhem 7. mansa terr continentia 100. vaccas.


Et infra :

Apud Ferlingehem dimidiam Vacceriam 16. Vaccarum.


Vacheria, in Fleta lib. 2. cap. 41. 13 :

Inquiratur si aliqua Vacheria, porcharia, vel alia domus, vel clausum aliquod construatur infra meta forest, et per quem et quando, et quantum per stimationem pastura Regis favorata fuerit aut deteriorata per animalia, qui exeunt a domibus illis.
Constitut. MSS. Cluniac. :

Nullus Monachus infra bannos exemptionis nostr comedat aut bibat, aut de die ac nocte jaceat,...... videlicet in grangia helemosinarii, Vacheria teleria.

Vide Vallesheria. Vachivia, Idem videtur quod Vaccaria, in eodem Monastico Anglican. tom. 3. pag. 15 :

Item dedit eis unam quarrucatam terr,.... et unam Vachiviam de 40. vaccis cum secta earum per tres annos, et pasturam ad 500. oves cum secta earum per 3. annos, etc.
Mox :

Et quod liceat fratribus loca eligere cum Vachiviam mutare voluerit per totam forestam, et fna colligere in foresta, ad pasturam ovium et vaccarum. De hujus Sancti Vaccario vaccam abstulit.

VACCARIUM, Stabulum vaccarum, Gall. Vacherie. Vita S. Kierani Episc. tom. 1. Mart. pag. 396 : VACCARIUS, Qui Vaccarum curam habet in prdiis rusticis : Gall. Vacher. Hujus officium describitur in Fleta lib. 2. cap. 2. Testam. S. Irmin Abbat. ann. 698. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 9 :

Omnia ista cum adjacentiis eorum, una cum pastoribus, Vaccariis, porcariis, brevicariis cum gregibus eorum, etc.

Vide Vacherius. Occurrit in Polypt. Sithiens. sect. 22. post Irminonem pag. 404. et 405. Vaccarios prterea quidam sectarii ac factiosi sese appellarunt sub ann. 1320. de quibus ita Chronic. MS. Monspeliense vernaculum :

Item aquel an meteis se mogron autra manieira de gens que se appellavon Vaquiers, e volian passar et aussiau e cassanou los mesels.
VACCATICUM, Tributum ex vaccis, seu prstatio pensitata ob jus immittendi vaccas in pascua. Charta Alani Comit. Britann. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 236 :

Ut nec Comes...... nec alia prorsus aliqua persona prter ipsum habere visa sit ullam dominationem in hominibus ipsius parrochi distringendis, nec annonaticum, nec friscingaticum, nec fumaticum, nec Vaccaticum, nec ullam redhibitionem, nec vel ipsum bannum.
Alia ann. 1138. ibid. col. 292 :

Item in Bethia duos arpennos prati et pasturam seu Vaccaticum quamdiu ibidem aliqua bestia fuerit.
Vide Vaccagium. et Vachagium. Vacherie, eodem sensu, in Charta admod. majori Castell. ann. 1380. ex Reg. 116. Chartoph. reg. ch. 243 :

Tout le droit des commendises,..... Vacherie, pasturages des bestes laine, etc.

VACCATO, Fragment. Petronii :

Scilicet jam strig puerum involaverant, et supposuerant stramentitium Vaccatonem.

Fascis, manipulus, cento volucrum corpore alio vacuus, interprete Reinesio, qui Vacantonem legit. Vide prterea notas Joh. Schefferi in hunc locum. VACCATURA, ut supra Vacatura, apud Cigaltium de bello Italico :

Sicut Papa non committit symoniam in curia Romana accipiendo Vaccaturas, etc.
VACCATUS. Annal. Victor. MSS. ad ann. 1235 :

Hoc anno Paleologus, Grci dictus Vaccatus, vir potens et famosus, cum multo exercitu invasit terram imperii Constantinopolitani.
VACCEIA, pro Vasconia, in Vita S. Rictrud. tom. 1. Febr. pag. 300. col. 2 :

Ergo supra satis tandem cum pervia Francis Hc eadem fieret Wasconia, qu vocitata Vacceia est alio cognomine, etc.

Vide notam ad hunc locum. VACCENTIUM, Annon species. Vide Jarba. VACCERIA, Vaccharia. Vide Vaccaria. VACCHELLA, Vacca junior, vaccula, Ital. Vaccarella. Chron. Parmense apud Murator. tom. 9. col. 834 :

Et sic addiscunt Vacchell arare.


Ibidem col. 844 :

Ut Vacchell arare addiscent.

Proverbium est apud Italos tritum, quod durioribus assuescere sonat. 1. VACCHETA. Statuta datiaria Riperi fol. 14 :

Item quod libris et Vacchetis dictorum emptorum, et cuilibet eorum, et oujuslibet eorum officialibus, stetur et stari debeat.
Academicis Cruscanis :

Vacchetta, Libro cosi detto per iscrivervi giornalmente.

Diarium, Gall. Journal. Vide Vacheta 2. 2. VACCHETA, Vacca junior, vaccula. Acta S. Jacobi Mevanat. tom. 4. Aug. pag. 730. col. 1 :

Hanc (pecuniam) duabus cum Vacchetis faciliter usque ad ecclesiam fratrum Prdicatorum portari fecit.

Vide Vacchella. VACCINIA, , in Gloss. Lat. Gr. MSS. habent, Vaccina. Vide Vacchella. Nostris Vachin, Corium vaccinum. Lit. remiss. ann. 1459. in Reg. 188. Chartoph. reg. ch. 159 :

Le suppliant fut la place Maubert chez ung cordouennier,..... et print

deux courdouans, ung Vachin, etc. Les vachins faire empaignes et houseaux, Li Vaichins entiers paiera un denier.

in Stat. ann. 1372. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 120. art. 6. Pedag. Divion. MS. : VACCIPOTENS Prsul, Regionis pascu episcopus. Dicitur de Albrico episcopo Ultrajectensi, in Carm. quod Alcuini esse opinatur D. Le Beuf tom. 2. Dissert. pag. 423 :

Si meus Albricus veniens occurrat in amne, Vaccipotens prsul properans tu dicito : Salve.

VACELLUS, Modus agri, ut videtur : nisi sit pro Valliculus. Tabul. S. Quintini in Insula fol. 75 :

In aresna de Correel 2. sestaria ; in alio Vacello citra 1. modium ; in Vacello juxta campum Alberici, etc.
Vide Vallo 1. Vancellus, et Vauchellus. VACEMUM. Charta ann. 1293. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 72 :

Item quod Monasterium sanct Crucis prdictum non possit tenere in montaneis ipsius, nisi septem trentenaria ovium cum lacte et Vacemo, arietibus et agnis, quantum necesse fuerit, etc.
Vide Vascinum in Rassaria. VACHAGIUM, ut supra Vaccaticum. Vide in hac voce. Tabular. S. Martini Vertavensis :

Notum sit omnibus homines de castellania Palatii de jure B. Martini Vertavensis terragium, et decimam, et Vachagium, et pasnagium Monachis, antequam vine in eadem terra fierent, reddidisse.

VACHARIA, Stabulum vaccarum, Gall. Vacherie. Sententia arbitralis inter Aymarum de Pictavia Comit. Valent. et Jacobum Abbat. Monast. de Lioncellis ann. 1303. ex Schedis D. Brunet :

Animalia ressari venientia in montanea supradicta transire debeant per iter novum factum prope Vachariam Monasterii supradicti.

Vide Vaccarium. VACHERIA. Vide in Vaccaria. VACHERINUS, Caseus ex lacte vaccino. Stat. Avell ann. 1496. cap. 126. ex Cod. reg. 4624 :

Emere non liceat..... caseos, seracios, Vacherinos, etc.

VACHERIUS, ut supra Vaccarius. Charta Caroli Comit. Provinci ann. 1274. ex Cod. MS. D. Brunet fol. 69. v :

Vacheriis singulis decem bestias bovinas (dent pascendas.)


Vide Vacquerius.

VACHERMI, Hac voce concluduntur articuli confessionis aut negationis cujusdam clerici, de homicidio insimulati a promotore curi Cabilonensis, in Charta ann. 1390. ex Reg. 139. Chartoph. reg. ch. 1 :

Respondet et negat articulum Vachermi.... Anno et die quibus supra. Ita est ste Vachermi.
Vide infra Wacharmen. 1. VACHETA, Navis species. Andreas Dandulus in Chron. MS. ann. 1257 :

Viginti novem galeas, 10. Vachetas, et 9. naves festinanter prparari fecerunt.

Bartholomus Scriba in Annal. Genuens. ad ann. 1241. apud Murator. tom. 6. col. 490 :

Inimici autem hoc videntes, relictis anchoris, scalis et Vachetis, continuo mari et terra de loco Nauli fugerunt.
Jac. Aurias in iisdem Annal. ad ann. 1283. ibid. col. 583 :

Duo antiani civitatis Pisan qui ibant in una Vachetta armata cum hominibus xviii., etc.
Jac. de Varagine in Chron. Januensi apud eumd. tom. 9. col. 50 :

Super quamdam Vachetam conscendens aufugit, et exercitum dereliquit.


Navis humilior et velocior esse videtur, a Latino-barbaro, Vasellum, Vacillum, quod ex Gallico Vaisseau, navis, efformatum existimo. Vide in Vas. Haud scio an idem sit quod Vans dicitur, apud Marten. tom. 1. Anecd. ubi de capta CP. ann. 1453. col. 1820 :

L'arme du Turc estant tant au port que dehors de seize a dix huit galles ; soixante, ou soixante dix galliotes, de dix huit vingt Vans, de seize vingt barques petites, comme pour porter chevaulx et fustes.

Vide Wachellus. 2. VACHETA, Vachetta, vox Italica, Codex membraneus, diarium. Stat. Valis-Ser. rubr. 33. ex Cod. reg. 4619 :

Notarius prfati domini vicarii teneatur..... describere in una Vacheta dietim quoslibet dies feriatos, etc.
Stat. Mantu lib. 1. cap. 32. ex Cod. reg. 4620 :

Teneantur.... dicti notarii statim porrecta accusa seu denuncia, seu processu formato, nomen accusati, denunciati..... scribere in Vachetta seu libriculo judicis maleficiorum.
Vide Vaccheta. VACHIVIA. Vide Vaccaria. VACIA. Ignotus Casinensis in Hist. Longob. cap. 10 :

De B. Benedicti cnobio abstulit.... Vacias duas, pensantes libras 30. et fundatos duplices 7.

Idem forte quod Vauca. Vide Bauca 1. VACI, pro Uv, in Gloss. Isid. v. Trictilia. Vide supra in hac voce. VACILIUM, vel Vacile, pro Bacile, Vasis genus, pelvis, pollubrum, Gall. Bassin. Vide in Bacca 2. Chron. Sublac. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 1053 :

Quinque calices, tria thuribula, duo Vacilia, duas cassellas, septem candelabra, etc.

VACILLUM, , in Gloss. Lat. Gr. ubi MSS. habent, Vatillum. Alia notione, vide in Vas. VACINARIUS, ut supra Vacarius, in Bulla Pii IV. PP. tom. 1. Bullarii pag. 119. 121 :

Quemadmodum artes Vacinariorum, seu coriariorum, nec non artificum, chordas musicales ex animalium fibris facientium, malum reddentes odorem, ad fluminis ripam separat reperiuntur.
VACIVUS, Otiosus. Regula Magistri cap. 18 :

Et si alii fratres sequestrantur in alio laboris opere, tales sequestrentur, qui Dei plus possint prsentiam timere, proccupato in coquina Prposito, cum negligentiore remanente Vacivo Prposito ; ut et vicibus honorem impleant emendandi, et vicibus humilitatem exerceant serviendi.
Alias Plauto, et aliis, Vacivus est vacuus. In Glossis vero Lat. Gr. Vacivus, exponitur , i. opportunus, tempestivus. Vide Vacantivus. Vaciva Bestia, Ex vacca nata, Italis Vaccino. Statut. Montis Regal. fol. 306 :

Item pro qualibet bestia Vaciva sol. den. octo.

VACO. Charta Occitanica ann. 1298. in Regesto Philippi Pulchri Regis ann. 1299. n. 13. ex Tabulario Regio :

Item stagiam dict domus contiguam, Vaconem seu insulam, qu est juxta domum prdictam, quater viginti et quindecim jornalia terrarum cultarum, tam intra insulam de Baria, quam in parochiis de Vassaria et de Castellione.
Terra inculta, ut videtur. VACQUERIUS, Vaquerius, Vaccarum custos, Vacher. Vide Vacherius. Inquisitio ann. 1268. ex Schedis Prsid. de Mazaugues :

Et vidit adaquantes bestias in dicto stagno Vaquerios Portii Durandi.


Ibidem :

Postea stetit per annum unum cum Domino templi pro Vaquerio.
Rursum :

Quod equarii et Vacquerii Arelatis custodiebant equas et vaccas.

VACTROPERITI, Philosophi, sic dicti quod baculum et peram deferrent. Vide

Bactroperat. VACTUALIA. Vide Victualia 2. VACUAMENTUM, Locus vacuus dificiis et incultus. Charta ann. 1054. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med. vi col. 645 :

Concedo et largior seu confirmo vobis res juris predicti monasterii nostri : id est Vacuamentum integrum, extendentem in longitudinem suam pedes, plus minus, supra platea sexsaginta et quattuor, et in lato ab uno capite pedes quadraginta et quattuor, et ab alio capite similiter pedes, plus minus, similiter triginta et quattuor, cum egresso et regresso suo,.... qu est posita in hac civitate Ravenna...... prope basilica S. Laurentii.
Alia ann. 1141. ibid. tom. 5. col. 227 :

Capella mea in eo sita, seu etiam cum toto et integro cimiterio, et Vacuamento circa jam dictam S. Georgii martyris Christi ecclesiam posita. Voi,

pro Vuide, ut videtur, vacuus, in Lit. ann. 1315. tom. 1. Ordinat. reg. Franc. pag. 600. Vide supra Vacantia 4. VACUARE. Vide infra in Vacuus. VACUARIUM, in Notis Tyronis pag. 198. Kopp. pag. 399 : Vacuaneum. VACUASIO, Charta qua quis declarat se nullum jus habere in res controversas legitimamque esse adversarii possessionem agnoscit. Placitum ann. 852. inter Probat. tom. 1. nov Hist. Occitan. col. 100 :

Cum nos vidissemus suum recognitione et Vacuasione, etc.

Alibi Exvacuatio dicitur. Vide Exvacuare. VACUATURIA. Vide infra in Vacuus. VACUE, Inaniter, Gr. , apud vet. Interpr. S. Ireni lib. 1. cap. 13. num. 3. VACUEFACERE, Vacuare, . Utitur Macrobius Saturn. lib. 1. cap. 2. lib. 7. cap. 12. VACUI, vernacule Vages, inter civiles Magistratus recensentur in Arest. ann. 1279. ex Reg. Olim parlam. Paris. fol. 46 :

Cum scabini, Vacui et consiliarii Gandenses..... comitem Flandrensem coram nobis super defectu juri fecissent adjornari...... Per nostram curiam fuit declaratum dictos scabinos, Vacuos et consiliarios male appellasse.
Ibid. fol. 54 :

Cum scabini, consiliarii et Vacui Gandenses supplicassent, etc.

Pactum inter comit. Fland. et scabinos Gandav. in Reg. 2. Olim fol. 9. r :

Nous Guis cuens de Flandres et marchis de Namur, et nous echevin, conseilleur et Vage de la ville de Gand, etc.

Infra Vaghe. Ii videntur esse, ad quos potissimum cognitio mensurarum pertinebat ; a Teutonico Waeghe, vel Germanico Wag, vel Weghe, libra, trutina, statera. Vide Waga. Warnknig. Histor. Flandr. tom. 2. pag. 56. VACULUM. Conc. Avenion. ann. 1457. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 385 :

Item, quia Judi carnes seratas juxta eorum Vaculum, et per macellarios christianos vendunt, etc.
f. Oraculum, eorum legem significans. VACUUS, Irritus, inanis. Charta Chlotarii Regis in Conciliis Sirmondi :

Qu (licentia) si quolibet ordine impetrata fuerit, vel obtenta, a judicibus repudiata habeatur et Vacua.
Collectio Canon. Martini Bracarensis cap. 33 :

Ordinatio ejus Vacua deputetur.

Testamentum Hadoindi Episcopi Cenoman. :

Et si aliquis exinde Epistolam quasi a nobis factam protulerit, Vacua et inanis permaneat.
Marculfus lib. 2. form. 17 :

In reliquo vero qualescunque a quocunque Epistol de nostro nomine, manu nostra firmat ostens fuerint.... Vacu permaneant.
Formul secundum Legem Roman. form. 1 :

Et si fuerit ulla qulibet persona qu prter istum alterum instrumentum exinde prsentaverit, aut anterius aut posterius, quod nos nec fecimus nec facere rogavimus, nullum sortiatur effectum, nisi Vacuum et inane permaneat.
Leges Luithprandi Regis Longob. tit. 17. 4. 22. (4. 4.) :

Et si aliter fecerit, sit ipsa venditio Vacua.

Sic Latinis etiam priscis. Vacui fasces, apud Calpurnium Eclog. 1. vers. 69. cassi, ac nullius potestatis, cujusmodi sunt Consulis codicillaris :

Jam nec adumbrati faciem mercatus honoris Nec Vacuos tacitus fasces, et inane tribunal Accipiet consul.

Observationes vacu, inanes, apud Apuleium lib. 9. Vacuus labor, etc. Nostris, Laisser vague, re aliqua non uti. Litter Caroli V. Reg. Franc. ann. 1370. tom. 5. Ordinat. pag. 333 :

Qui ne sauroient ne ne pourroient faire ne soustenir le fait de la dicte Commune, et ja l'ont laissi Vague.
Unde Widisve, Res inanis, in Mirac. MSS. B. M. V. lib. :

Vostre amie, ne vostre fame

Me ferai ja jor que je vive : De grant noient, de grant Widisve, Et tempre et tart vous debatez Et trop fer froit certes batez.

Vacuus, Incultus. Chronicon S. Trudonis apud Acher. tom. 7. Spicil. pag. 724 :

Dux Lovaniensis.... majora (mala) adhuc minabatur, neque bona ecclesi solvenda ab invasione, nisi prius fossatum atrii quod contra eum elevaverant repleretur..... Igitur repleta atrii fossa et pacata Ducis ira recepit ecclesia nostra sua bona Vacua, et post multos annos inutilia.
Vide Vacantes. Vacu Terr. Vetus Consuetudo Normani cap. 8 :

Toutes terres cultives sont en deffens, de quoy bestes peuvent legierement tollir les fruits. Vuides terres sont en deffens depuis la my Mays jusques la sainte Croix en Septembre. En autre temps elles sont communes, se elles ne sont closes ou defendues d'anciennet, si comme de haies ou telles choses.
Glossar. Grc. Lat. : , Vacua. Alibi : , , Vacua. , Vacuus. Vide Vacantes. Vacuare, Inane, irritum, et vacuum efficere. Gloss. Gr. Lat. MS. : , abrogatio, evacuatio, irritum. Perperam in edito, arrogatio. Facundus Hermianensis lib. 2. cap. 1 :

Nam si legibus vestris bene atque utiliter censuistis, ut qucunque vestra rescripta, contra ipsas, quas promulgastis, leges, in quibus vobis deservitur, et quas vobis infringere licet, per subreptionem fuerint elicita, Vacuentur, etc.
Regestum Joannis XXII. PP. in Secret. ann. 18. fol. 208 :

Nec non dissolvendi, Vacuandi, annullandi ac irritandi quasvis colligationes..... facultatem concedimus.
Charta ann. 1338. apud Ludewig. tom. 5. Reliq. MSS. pag. 548 :

Cassantes nihilominus easdem literas et annulantes, et eas omnibus juribus Vacuamus.

Viribus vacuari, irritum haberi, in leg. 8. Cod. Th. de Suariis. (14, 4.) Vide Constit. Gener. Chlot. Regis cap. 9. Evacuare, Idem quod Vacuare, Vacuum et inane reddere. Lupus Ferrar. Epist. 71 :

Sed postea ad persuasionem eorum, qui cum Dei offensione non timent ditescere, Evacuata duplici eleemosyna, votum secularium de memorata cella implere coacti estis.

Baldricus Noviom. lib. 3. cap. 3 :

Non solum Evacuavit promissum, etc.

Joannes Sarisber. lib. 1. Policrat. cap. 2 :

Parricidii siquidem species est, impugnare jura natur, et sacrilegii instar, parentis leges Evacuare, et matri omnium honorem debitum non referre.
Apud Littletonem sect. 64 :

Cest eschange est Voide, por ceo que les estates ne sont mie gales.

Utuntur prterea his vocibus lex 3. Cod. Th. de Immunit. nemini conced. (11, 12.) S. Ambrosius in Apolog. David et in Lucam, S. Augustinus de Cura pro mortuis, Concil. Regense cap. 3. Vide Chart. ann. 876. in Baluz. Append. ad Capitul. num. 104. Evacuatoria, Apocha, qua creditor, amissa cautione, profitetur, sibi solutam fuisse pecuniam : cautione enim reddita, apocha non datur, cum redditio chirographi ad solutionem probandam sufficiat. Id indicant Formul, quibus pro lemmate est : Evacuatoria, apud Marculfum lib. 2. form. 25. et Formul veter. apud Bignon. pag. 253. et 372. 1. edit. Vacuaturia inscribitur in Formul. Andegav. 17. et 18. Formula autem Evacuatori habetur in leg. 47. D. de Pactis (2, 14.) :

Si quod instrumentum apud me remansit, vanum et pro cancellato habebitur. Evacuata obligatio, Ubi esset recautum, quo illa cautio Vacuata fuerit, indicavit.
Evacuarium, Idem quod Evacuatoria. Marculfus lib. 2. form. 27 :

sublata dicitur in leg. 4. fin. C. de Solut. (8, 43.) S. Augustinus de Cura pro mortuis :

Et quomodo solidos vestros reddere potuere, meam cautionem absque ullo Evacuario intercedente recipiamus.

Vide Vacuarium. VADA, Itinera, vectigalia etiam fluviorum, in Jure Hungarico. Sambucus. Regest. Olim ann. 1290. fol. 92 :

Cum nos concesserimus majoribus et juratis et communitati vill Corbeiensis ut ipsi levarent super mercaturis bladorum et avenarum et aliorum quorumcumque granorum, necnon super mercaturis de Vade de qualibet libra istarum mercaturarum tantummodo duos denarios Parisienses.
De Vaide, in edit. Beugnot. tom. 2. pag. 320. Vide Waida in Guaisdium. VADABILIS, Vadosus, Gall. Guable. Epist. S. Ludovici de liberatione sua :

Quia fluvius Thaneos non erat Vadabilis propter profunditatem aquarum et riparum altitudinem, etc.

VADACULUM, Tolos, le Vadacle, vulgo Bazacle ; f. diminut. a Vadum, Gall. Gu. Vide La Faille in Addit. ad Annal. Tolos. tom. 1. pag. 19. et infra Vadellum. Will. de Podio Laurentii cap. 17. de Tolosanis :

Ex improviso...... versus pontes Garumn vexilla dirigunt transeuntes, et vadantes subtus Vadaculum, ad exercitum apud Vaurum properarunt.
Adde cap. 30. VAD, Excubi, vigili, Gall. Guet. Charta ann. 1348. ex Tabul. S. Vict. Massil. :

Communitas S. Leontii (Ruthen. dic.) et pagesii ejusdem tenentur facere excubias seu Vadas, eorum propriis sumptibus et expensis.
Ubi vernacule legitur :

Item tendre ayssi de gens lor despens per far spias per evitar inconveniens de gens d'armes.

Vide Wact. VADARE, Vado transire, Gall. Passer gu. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Vadare, Guer, ou passer gu. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Guasar, Prov. vadare, ire per vadum. Chronicon Permense apud Murator. tom. 9. col. 776 :

Flumen Taronis propter pluvias crevit, ita quod nullo modo poterat Vadari.

Alia notione, vide in Vadium. VADATIO, ut Vadium. Vide in hac voce. VADDIO, Vadius, fidejussor, in Charta Chlodovi III. Reg. ann. 692. inter Instr. Hist. Sandion. Felib. pag. 12. VADE IN PACE, Carcer monachorum, sic dictus quod qui in eum conjiciebantur, ibi ad mortem usque perseverabant. Hujusce inhumanitatis, ut docet Petrus Venerabilis lib. 2. Mirac. cap. 9. auctor fuit Matthus Prior S. Martini de Campis. Hist. chronolog. Parlament. Occitan. laudata inter Notas Baluzii ad Capitul. col. 1088 :

Vicarius generalis Stephani Archiepiscopi Tolosani ex mandato dieti Archiepiscopi conquestus est de horribili rigore quem monachi exercebant adversus monachos graviter peccantes, eos conjiciendo in carcerem perpetuum, tenebrosum et obscurum, quem Vade in pace vocitant, qui nihil aliud habebant pro victu quam panem et aquam, omni consortio sodalium illis adempto.
VADELINCUS, Inter vestes recensetur in Charta ann. 855. Append. ad Marcam Hispan. col. 788 :

Cupertorio siricio i. et vellats xi. et quadincos xi. et Vadelincos viii.

VADELLUM, an diminut. a Vadum, Gall. Gu ? Charta ann. 1188. apud Calmet. tom. 2. Hist. Lothar. inter Probat. col. 402 :

Cum domo lapidea ad Vadellum, et xii. nummos pro vinea Himaris nepotis sui annuatim solvendos.
Vide Vadaculum. VADERE. Qui mentiendo vadunt, in Capitul. 1. ann. 810. cap. 1. lib. 3. Capitul. cap. 59. et in Addit. 2. Lud. cap. 14. Phrasis Gallica, qui vont mentant. VADIACO, Vadiamentum. Vide in Vadium. VADIAMENTUM, Pignoris ex judicis sententia captio. Comput. ann. 1380. inter Probat. tom. 3. Hist. Nem. pag. 28. col. 1 :

Solvi Bertrando Meruli, servienti,... pro quibusdam Vadiamentis per ipsum, ad instantiam dictorum dominorum consulum, factis, etc.

Vide alia notione in Vadium. VADIANI, Augustino iidem qui aliis Audiani, Anthropomorphit, Hretici qui Christum purum hominem asserebant. De iis passim mentio occurrit. VADIARE, Vadiator. Vide in Vadium. VADIARE, Sponsionem facere, pignore certare, Gall. Gager, parier. Stero in Chron. ad ann. 1251. de Freder. II. imper. :

Veneno extinctus sepultus est,.... tam occulte, quod multi per annos quadraginta Vadiabant eum vivere.

VADIARIUS, Testis fidejussor. Charta ann. 921. in Chartul. eccl. Vienn. fol. 56. v. col. 2 :

Ego Ado presbiter rogatus donatione ista fieri et firmare rogavi, et propter meam infirmitatem roborare non potui..... Ego Rainteus presbiter Vadiarius.
VADIGO, Piscis genus. Vide supra Glaucus. VADILE, Instrumentum quo utuntur agricol. Statuta castri Redaldi lib. 1. fol. 17 :

Ordinamus quod nulla bestia aratoria, plaustra, aratra vel versoria, ligones, vomera, secures, Vadilia, et alia utensilia ad laborandum terras vel vineas et prata possint vel debeant robari, deprdari vel pignorari, etc.

Leg. forte Radilia. VADIMONIARE, Vadimonium. Vide Vadium. VADIMONIUM Sanguinolentum. Stabilim. Phil. Aug. pro Judis tom. 1. Ordinat. reg. Franc. pag. 44. art. 5 :

Nihil prstabunt Judi super alicujusmodi vasa, vel ornamenta ecclesiastica, nec super Vadimonia sanguinolenta vel recenter madefacta.
Melius in altero pro iisdem Stabil. ann. 1218. ibid. pag. 36. art. 4 :

Item nullus Judus accipiet in vadium ornamentum ecclesi aut Vestimentum sanguinolentum aut madidum, etc.

VADISCAPIUM, Aquagium, aquductus. Charta Adalber. episc. Laudun. ex Chartul. S. Vinc. Laudun. ch. 13 :

Est autem terra ipsa pervio contermina ducenti ad transsitum aqu, ab Oriente idem habens pervium, a sinistro latere Vadiscapium, a dextro latere et ab Occasu terram de prdicta S. Hilarii abbatia.

Vide Waterscapum. VADITUR, pro Itur, Gall. On va. Charta ann. 1318. in Reg. 56. Chartoph. reg. ch. 250 :

Per quorum alterum (bivium) Vaditur ad quadrigam de Choisiaco in forestam Cuysi, et per alterum Vaditur ad quadrigam Compendii versus portum Hugonis. Va-lui-dire,
Modus conviciandi convicium reticendo, in Lit. remiss. ann. 1476. ex Reg. 206. ch. 1088 :

Laquelle femme dist son mary que icellui Barre estoit ung larron et ung Valui-dire.
VADIUM, Wadium, Guadius, Guadia, etc. Vadimonium, pignus, fidejussio. Ebrardus in Grcismo cap. 19 :

Vado viam, Vado quadrupedem, Vadio, Vadium do : Pro consorte Vador : sonat hoc quod sum fidejussor.
Chronicon Laurishamense :

Ornatum quoque Ecclesiasticum, quem Vintherus ambitu simoni expilaverat, et in Vadio exposuerat, plurima ex parte recuperavit.
Alibi :

Tres libros auro et argento, gemmisque pretiosis exornatos, crucemque auream in Vadio exponenda concessit.
Charta Petri Leucorum Episc. ann. 1179 :

Garsierus miles dedit fundum alodii sui in Vadio et sine Vadio.


Glanvilla lib. 10. cap. 6. et Regiam Majestatem lib. 3. cap. 2 :

Creditur quandoque ex mutuo res aliqua sub Vadii positione, quod cum fit, quandoque res mobiles, ut catalla ponuntur in Vadium. Quandoque res immobiles, ut terr et tenementa, et redditus, sive in denariis, sive in aliis rebus existentes.

Quam vocem ab Anglo-Sax. Bad, pignus ; unde Badian, pignus dare, accersendam esse docet Wachterus in Glossar. Germ. v. Wette, quem consule, ut et Benson. in Vocabul. Anglo-Saxon. Wadium. Tabularium Prioratus de Domina in Delphinatu fol. 80 :

Facio autem hoc donum pro salute mea, et pro Wadio, quem ad finem daturus sum, ut quacunque morte proccupatus fuero, deinceps de hac

vita sine Wadio et confessione non exeam.

Id est, non facta eleemosyna. Charta apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 73 :

Qusivit Wetenan solidos a Monachis Rotonensibus in Wadio pro duabus Salinis habentibus xi. capitellos.
Wagium, in Tabul. S. Sergii Andegav. :

Haimelinus Boitellus dedit duos arpennos prati in Wagium pro xxiv. solidis et viii. denariis, quos pro ipso emendavit Daibutus Abbas. Wage,
in Charta ann. 1302. ex Chartul. 21. Corb. fol. 101. Wagiere, pro Hypotheque, in Charta ann. 1255. ex Chartul. Monast. fol. 1 :

Et ce cist eritage estoit amconbreis de Wagiere ou de sans (cens) ou d'autre chose, etc.
Vadium, Res ipsa in pignus data. Charta Ludovici Comit. Bles. ann. 1197 :

Qui Vadium clerici vel militis, vel alicujus servientis mei habebit, non tenebit illud ultra viginti dies nisi sponte sua, et tunc sine causa vendere poterit. Vadium plegii
dicitur alibi. Vide in Plegius. Gagium, Eodem intellectu, in Charta Ludovici VII. Reg. Franc. ann. 1174. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 576 :

Ne alicui Judo in eadem villa die ac nocte, nisi per legitimum testimonium, Gagium aliquod, sive equum, sive bestiam aliam liceat recipere.

Vadimonium, Eadem notione, in Literis Ludovici VII. Reg. Franc. ann. 1145. tom. 1. Ordinat. pag. 10. Wadius, Fidejussor, sponsor, vas. Capitula ad Legem Salicam cap. 1. 8 :

Liber, qui se loco Wadii in alterius potestatem commiserit, etc.


Lex Alaman. tit. 3 :

Roget sibi eum reddere, et donet legitimum Wadium, ut illam culpam illi servo concessam habeat.
Ita in Lege Bajwar. tit. 1. cap. 6. 3. tit. 10. 3. etc. Ubi quandoque idem videtur quod Vadium. Capitula Caroli M. lib. 3. cap. 29 :

Liber, qui se loco Wadii in alterius potestate commiserit.


Cap. 65 :

Semetipsum in Wadio pro servo dare studeat.


Annales Francor. ann. 777 :

Saxones reddiderunt per Wadium, et spoponderunt se esse Christianos, etc.


Odo Cluniac. lib. 1. de Vita S. Geraldi cap. 24 :

Scilicet quod debitum Wadii nequaquam debitori relaxare solitus erat, omnino falsum est, etc.
Wadia, Fidejussor. Lex Longob. lib. 2. tit. 21. 9 :

Si quis alii Wadiam et fidejussorem de sacramento dederit, etc.

Adde 10. 12. 14. 15. etc. tit. 30. 33. 34. 50. 55. lib. 3. tit. 3. 10. Roth. 365. 255. Luitpr. 15. 36. 37. (3, 1. 5, 7. 8.) Carol. M. 72. 108. Roth. 225. Lothar. I. 75. Roth. 366. Ludov. II. 1. Charta ann. 765. apud Brunett. Cod. Dipl. Tusc. tom. 1. pag. 590. post subscriptiones testium et notarii :

Dedit wadia Gunterid Bonulo de solid. quattuor et fidiussore posuet, etc.


Guadius, Guadium. Herardus Turonensis Archiep. in Capitul. cap. 42 :

Non constringantur per Guadios vel sacramenta.


Vetus Notitia apud Beslium pag. 224 :

Unde judicatum est a domno Comite, et ab omnibus suis circumstantibus, quod prdictus Launus eumdem alodem secundum legem et judicium per Guadium suum eidem Isarno reddidisset, quare eum inquietaverat, cum lege et fide facta.
Charta Heccardi Comitis Augustodunensis in Tabulario Prioratus Persiaci in Burgundia apud Perardum :

Ut sicut per instrumenta Kartarum vobis tradidi, et per Quadium et andalugum, seu per istos breves commemoratum habeo.

In alia apud eumdem habetur, seu per Guadium et andelagum. Proinde emendanda formula 183. apud Lindenbrog. per meos Wadros aut andelangos : legendum enim Wadios. Ponere per Vadium, Idem quod Vadium dare infra. Charta ann. 1298. apud Kennet. in Antiq. Ambrosd. pag. 334 :

Prcipimus tibi sicut alias prcepimus quod ponas per Vadium et salvos plegios... quod sint coram justitiariis nostris.
Vadium Dare juri standi, vel rectum faciendi, quod Vadium recti vocant. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 52.

Per judicium recti vadimonium dare,

ibidem. Charta Alamannica 90. apud Goldastum :

Post hoc testimonium dedit Odathartus Wadium Folchroho Misso, ut esset paratus in prsentia Domini Imperatoris in placito generali justitiam faciendi.
Dare Wadia de placito, in Notitia ann. 972. apud Murator. delle Antic. Estensi pag. 150. Tabularium Vindocinense fol. 117 :

Comes Burchardus puer honorem Vindocinensem obtinens, tatis puer, senili maturitate, ipse faciens emendationem, Vadimonium rectitudinis tradidit,

ann. 1077. Dare Vadium in misericordia pecuni su, hoc est, ni fallor, ita ut in arbitrio sit domini Vadium reddere. Charta Henrici I. Regis Angli apud Ricardum Hagustaldensem :

Et si quis baronum meorum forisfecerit, non dabit Vadium in misericordia pecuni su, sicut faciebat tempore patris mei vel fratris ; sed secundum forisfacti modum ita emendabit, etc.
Wadium, Guadium dicitur de eo quod rei alicujus signum ac symbolum est : hinc festuca quam in signum atque pignus translat possessionis tradebat emptori venditor, Wadium appellatur. Charta Salomonis Ducis Britonum ann. 860. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 14 :

De omnibus qu ad memoratum monasterium (Prumiense) pertinent, qu sub nostra scilicet erant potestate, per Wadium nostrum eum revestivimus.

Ubi procurator, qui alterius vices gerit, intelligi potest : at prior notio certa videtur ex Placito ann. 971. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occit. col. 123 :

Et multo plures alii communi voto decreverunt judicantes, ut tali ratione que ibi proclamavit per Guadium suum, id est per festucum de vite ipsas res superscriptas in manu Ameii Episcopi reddidisset, et guirpitionem effecisset, etc.
Vadatio, Pignus, fidejussio. Charta inter Instr. tom. 2. Gall. Christ. nov edit. col. 270 :

Aliud etiam fecit donum ut quidquid monachi possent adquirere de feudis ad se pertinentibus emtione, sive donatione vel oblatione, seu Vadatione, esset liberum et immune.
Nescio an idem sit Vadiaco, in Charta ann. 1248. apud Ludewig. tom. 8. Reliq. MSS. pag. 270 :

Cterum admittimus ut Vadiaco civium in Witstock sint quatuor solidi, Vadiaco autem hospitum ibidem sub pna sit octo solidorum.
Vide mox Vadiatura, p. 231. col. I. Vadiamentum, ut Vadium, Pignus, in Leg. Norman. apud eumd. tom. 7. pag. 278 :

Recordationem curie super hoc postulare poterunt et habere per eos qui duelli Vadiamento affuerunt.
Vadimonium, Eodem significatu. Chartular. S. Vincentii Cenoman. fol. 177 :

Et suum Vadimonium dare voluit se vidisse et audisse quod prdictus Herbertus jam dictam terram annuit.
Ibid. fol. 192 :

Otho Mathua tradidit in Vadimonium terram quandam qu est apud

Mortarios Geminos.

Chartul. S. Vandreg. tom. 2. pag. 1369 :

Clamabat etiam de jure hospitari apud Abbatiam S. Vandregisilli quot vicibus vellet in anno et quietari Vadimonia sua, qu pro expensis suis in villa mitterentur.
Charta ann. 1181. ex Tabul. S. Urbani :

Si fundus terr Monachis aut Sacerdoti datus fuerit, Monachorum erit, ni Vadimonium fuerit, de quo Sacerdos tertiam partem habebit.
Adde Thomasser. in Biturig. pag. 195. Vademonium, in Tabul. Pontisar. :

His itaque ecclesi datis et super altare, ut dictum est, Vademoniis ab omnibus datoribus positis.
Vadimoniare, Pignori ponere, Gall. Engager. Chartul. Eccl. Apt. fol. 71. v :

Tali autem tenore ne Vadimoniare, vel vendere, vel aliquo modo alienare absque consilio canonicorum eum honorem possis.
Charta Henrici IV. Imper. ann. 1113. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 632 :

Ea videlicet conditione ut nec prfatus Abbas, nec aliquis successorum....... quicquam de eisdem bonis alicui beneficiare, sive Vadimoniare prsumat.

In Vadimonium conferre, in Hist. Mediani Monast. p. 258. In Vadimonium mittere, apud Stephanot. in Antiq. Aurel. MSS. pag. 478. Vadium Mortuum, est Hypotheca creditori sic oppignerata, ut fructus, quos durante tempore oppignerationis producit, omnes fiant creditoris, idque sine computo inde debitori faciendo. Ita Cowellus lib. 2. Instit. tit. 4. 1. Regiam Majestat. lib. 3. cap. 2. 5 :

Item invadiatur res quandoque in mortuo vadio, quandoque non ; dicitur autem Mortuum Vadium illud, cujus fructus, vel redditus percepti interim, in nullo se acquietent.

Qu quidem vadii mortui species pro usuraria semper habita est. Ibidem lib. 3. cap. 5. et Glanvilla lib. 10. cap. 8 :

Cum vero res immobilis ponitur in vadium, ita quod inde facta fuerit seisina ipsi creditori, et ad terminum, aut ita convenit inter creditorem et debitorem, quod exitus et redditus interim se acquietent, aut sic quod in nullo se acquietent. Prima conventio justa est, et tenet, secunda injusta est et inhonesta, qu dicitur Mortuum Vadium, sed per curiam domini Regis non prohibetur fieri, et tamen reputat eam pro specie usur. Unde si quis in tali vadio decesserit, et post mortem ejus hoc

fuerit probatum, de rebus ejus non aliter disponetur, quam de rebus usurarii.
Vetus Consuetudo Normanni MS. 1. part. 2. sect. cap. 8 :

L'autre maniere d'usure si est en mortgage. Mortgage est dit, quant cil, qui tient la chose en gage, en a les fruits et les issues, et ne contrevient en la dte. Si comme aucun baille un autre sa terre en gage pour 20. livres, quant cil, qui tient la chose reoit les issues par dessus son chatel, tout est tenu usure.
Alibi :

Mortgage est qui de rien ne sera aquitt, si comme quant aucune terre est baille en gage pour cent sols, par tel convenant, que quant cil, qui l'engage, la voudra avoir, il rendra les cent sols. L'en appelle vif gage, qui se aquitte des issues ; si comme quant l'en baille en gage une terre pour cent sols jusques trois ans, qui doit tre rendue toute quitte en fin de terme ; ou quant terme est bailli jusque tant que les deniers, qui sont prestez, soient traiz des issues de la terre.
Exstat in libro Anglico Justice of peace pag. 148.

Forma de morgagio feoffando per debitorem.

Gagium Mortuum, Eodem intellectu, in Tabul. Eccl. Dolensis :

Propter hoc volunt quod dictum Capitulum habeat in pignus et Gagium mortuum omne jus quod dicti conjuges habent in decimis bladorum in territorio de la Blachonaie usque ad vii. annos. Et est expressum formaliter quod fructus a Capitulo percipiendi non computabuntur in sortem, et quod dicti conjuges dictas decimas redimere non poterunt durantibus vii. annis invito Capitulo. Elapsis vii. annis dicti conjuges eas redimere poterunt, quandocumque plene simul solvent xxx. libras. Et quamdiu a prdicta solutione cessabunt, dictum Capitulum dictas decimas in Gagium mortuum possidebit, fructibus earum in sortem non computandis.

Appellationis rationem eam esse putat Littleton sect. 132. quod ejusmodi vadium pereat et moriatur debitori, si condicta die summam pecuni, pro qua prdium impignoratum est, non exsolvatur ; contra creditori perinde pereat, si exsolvatur. Unde vivum vadium dici ait Edw. Cokus,

quod nunquam moritur ex aliqua parte, quod ex suis proventibus acquiratur. Multa habet hoc loco Littleton, et sectionibus seqq. de mortuo vadio.

Mortuum Vadium Practici etiam nostrates vocant feudum, seu prdium, quod a parentibus datur liberis in maritagium, vel per testamentum, quo, ut et

reditibus, ii fruantur, donec constituto tempore redimatur. Aresta Parlam. in oct. Nativ. B. M. ann. 1259. fol. 95 :

Balduinus D. Bellvallis dedit in maritagium fili su 800. libras, et pro ipsa pecunia tradidit ipsi centum libratas terr de feodo Regis in Mortuum Gagium, etc.
Petrus de Fontaines in Consilio :

Ms se deniers furent donn en mariage, et la terre baillie mort Wage por les deniers aprs le mort la fille, qui n'a point d'oir de son corps, demorra la terre por la moiti del nombre au mari, ou son oir, etc.

Hujusmodi mortui vadii mentio est prterea in aliquot Consuetudinibus municipalibus, Insulensi nempe art. 27. et aliis locis, et Artesiensi tit. 39. apud Butilerium in Summa rurali, etc. Gagium-Plegium. In Consuetud. Normanni art. 28. 108. 189. et seqq. et 366. Gageplege. MS. :

Nous les scaurons bien maintenir A cognoistre preu ou dommaige, Nous passerons Plaigier Gaige.

Vide Basnag. in art. 185. Consuet. Norman. Vadium Plicare. MS. :

Devant le Roi sont li Gages ploi, Des deux Barons qui ne sont gueres chier.

Pignori ponere. Charta Bern. de Balescamp milit. ann. 1238. in Chartul. Montis S. Mart. part. 1. ch. 100 :

Obligavi me et meos hredes, meo Vadio plicato, secundum morem patri, in manibus scabinorum supradictorum, ad omnia prdicta in singulis articulis firmiter observanda.
Vadium ad Remanens. Concilium apud Clarendonam ann. 1163. cap. 4 :

Excommunicato non debent dare Vadium ad remanens, nec prstare juramentum ; sed tantum vadium et plegium standi judicio Ecclesi, ut absolvantur.
Ita apud Bromptonum, ubi Matth. Paris habet ad remanentiam. Vadia, Stipendia, nostris Gages. Bromptonus in Ricardo I :

Et dedit unicuique eorum, (Militum) Vadia sua et liberationem ab illo die usque ad proximum Pascha sequens.
Comput. ann. 1202. apud D. Brussel de Usu feud. tom. 2. pag. cxciii :

Hugo piscator pro suis Vadiis. xl. sol..... Luparius pro suis Vadiis duorum mensium, lvi. sol.
Conventio inter Carolum Provinc. Comit. et Arelat. ann. 1251 :

Quandocumque ibunt cum domino Comite habebunt ab eo stipendium sive Vadia.


Charta Johannis Reg. Franc. ann. 1351. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 1467 :

Cum 400. hominibus armorum et 800. servientibus retinuerimus ad nostra Vadia consueta, etc.
Occurrit prterea tom. 3. Ordinat. Reg. Franc. pag. 483. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 74. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britann. col. 677. et Menester. Hist. Lugdun. pag. 136. Gadia, Eodem significatu. Litter ann. 1314. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 152 :

Concedentes dicto procuratori nostro plenam et liberam potestatem, ac speciale mandatum et generale dicta Gadia seu stipendia quantacumque et qualiacumque sint, petendi et recipiendi a quibuscumque thesaurariis, etc. Si absentes a curia sua Gagia sive quitationes reciperent, etc.

Gagia, Eadem notione. Leges Palat. Jacobi II. Reg. Majoric. inter Acta SS. tom. 3. Jun. pag. lxxxii : Litter Roberti Reg. Sicili ann. 1314. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 151 :

Infrascripta Gagia statuimus... Prdicta vero Gagia solvi et fieri mandabimus successive per terminos oportunos.

Vadium, Merces, honorarium quod ex officio competit. Statutum Caroli VII. Reg. Franc. apud Marcellum Hist. Paris. pag. 476 :

Absque tamen aliquorum a nobis propterea perceptione Vadiorum locum inter eos assignare teneantur.
Guadia. Ugutio, et Joan. de Janua : Guadia, debita constitutio. Notitia Judicati in Tabulario Casauriensi :

Ipse Majo per inquisitionem, et per idoneos homines Guadiam dedit ad probandum.
Chronicon Farfense pag. 653 :

Tunc ab omnibus decretum est, ut idem Pando Guadiam cum suis ad partem Palatii daret, et componeret juxta edicti paginam de ipso Judicatu incenso.
Infra :

Et Guadiam de compositione juxta legem dare fecerunt.

Vadiare, Guadiare, guadium constituere, vel guadia firmare, Ugutioni. Gloss. Lat. Gall. Guadiare, Gager, fermer. Leges Alvredi Regis West-Sax. cap. 1 :

Si quis autem Vadiet, quod fieri justum sit, et transgrediatur, etc.


Statuta Humberti Bellijoci apud Acher. tom. 9. Spicil. pag. 184 :

Si quis portaverit pannum intra operatorium ad faciendum indumentum, non debet Vadiari ab eo in operatorio, nisi ab illo cujus pannus erat, si non fuerit pagatus.
Chronicon Farfense pag. 666 :

Si autem aliqua querimonia adversus hujus monasterii rectores insurrexerit de jam dictis rebus,...... nostrque acclamaverint clementi prsentiam, Comes noster et Missi nostri discurrentes, seu Ministri Reipublic, faciant ambas partes in nostram audientiam Guadiare.
Vetus Notitia apud Beslium in Episc. Pictavensibus :

Postea vero Presbyteri Guadiaverunt, quod injuste ita sane fecerant, et illorum extitit fidejussor Launo Abbas.
Alia Notitia Judicati apud Gallandum de Franco alodio pag. 296 :

Guadiavit ergo Heudo Comiti per judicamentum curi ejus forisfactum invasionis et injustiti su ; et cum deinde judices, quid in guadio contineretur, Heudo interrogaret, responderunt judices : Quantum Comiti placeret.
Concilium Insulanum ann. 1234. can. 9 :

Quicumque auctoritate vel temeritate propria Ecclesias, vel Ecclesiasticas prbendas pignoraverit, vel Guadiaverit, etc.
Gathgiare, Guagiare. Tabularium monasterii Deipar Sanctonensis fol. 23 :

Nobis baculo in cartula pendente Gathgiavit.

Charta Mauritii d'Arablay, in Tabulario Vindocinensi fol. 201 :

Et recognovit, quod in prfato hurgo, et taliata nihil habebat, et quod injuste calumniatus fuerat, et inde Guagiavit rectum cum cornu capp su Domino Roberto Abbati.
Stero in Chron. ann. 1251. de Frederico II. Imp. :

Veneno extinctus sepultus est..... tam occulte, quod multi per annos 40. Vadiabant eum vivere.

Vide suo loco. Wadiare in Prtorio et Wadium suum in judicio comprobare, in Statut. Archiep. Bremens. ann. 1246. Vide Leg. Longob. lib. 3. tit. 1. 43. Lothar. I. 43. Capitula Ludovici Pii ann. 826. edita a Labbeo in Conciliorum editione cap. 6 :

Si forte quispiam aliquem mallaverit, et ille, qui mallatus fuerit, dixerit eum servum suum esse,.... jubemus ut prsentialiter inter se Wadient, ut ad primum, vel secundum, vel tertium placitum causam ipsam definiat.
Invadiare, Pignori ponere, Engager, Quasi rem in vado ponere, id est, tuto,

accepto pignore, alicui dare. Notum proverbium apud Terentium et Plautum :

Res in vado est,

unde forte nata vox vadium et Invadiare. Leges Edwardi Reg. Angl. cap. 35. de armis :

Non debent illa Invadiare, nec extra regnum vendere, etc.


Burkhardus de Casib. S. Galli cap. 11 :

Calicem aureum... Invadiavit, etc.

Occurrit passim. Enwagement, pro Engagement, in Charta ann. 1311. ex Chartul. 21. Corb. fol. 295. v. Ingagiare. Eodem intellectu. Charta ann. 1096. ex Tabul. S. Albini Andegav. :

Pactionem etiam talem cum prdictis monachis fecerunt ut de terra vel possessione jam dict curtis qu sibi remanebat nihil unquam venderent aut Ingagiarent, nisi ipsis monachis : casati etiam sui, si de ipsa terra vel possessione aliquid vendere vel Ingagiare voluerint, hoc prius offerent illis duobus fratribus superius nominatis.
Vadium in duello, seu monomachia, appellabant rem quamvis, qu vice pignoris ab eo, qui provocabat, in medium projiciebatur coram judice ; quo quidem facto verum se dicere, vel ab objecto crimine non modo se innocuum esse, sed id etiam duello adversus quemlibet probaturum profitebatur. Tum enim accusator, aut quivis alius, pignus a terra tollebat, eoque ipso duellum amplectebatur. Skenus ad Regiam Majestat. lib. 3. cap. 23 :

Vadiatur duellum, cum actor, sive appellans, querelam suam proponit, eamque duello per se vel per suum campionem se probaturum offert. Et reus sive appellatus affirmat contrarium esse verum, et se vel suum campionem in sui suque caus defensionem ad duellandum affert. Hinc inde dantur Vadia ; ab actore vadium disrationandi ; a reo vadium defendendi, quod in hoc regno fit. cum duelliones hinc inde chirothecas offerunt.
Vetus Charta :

Sed quia ipse erat debilis corpore,...... quidam nepos ejus nomine Guitcelinus dedit Vadimonium duelli judicio curi pro eo, et venerunt in campum ad faciendum duellum, etc.
Litter Philippi Reg. Franc. ann. 1186. tom. 4. Ordinat. Reg. pag. 75 :

Et si homines de Boscum. Vadia duelli temere dederint, et prpositi assensu, antequam tribuantur obsides, concordaverint, duos solidos et sex denarios persolvat utrique (uterque ;) et si obsides dati fuerint, septem solidos et sex denarios persolvat uterque.
Philippus de Bellomanerio cap. 61 :

De tos cas de crieme on pot apeler ou venir Gages, si li accuseres en veut fere accusation, selont ce que apiax se doit fere ; car il convient, que cix, qui est apels, se deffende.
Qui porro vadium tollebat, dicebatur illud operire. Harduinus de la Jaille in Tractatu MS. du champ de bataille :

Et si aucun des parties se partoit aprs jugement assis, Gaige jett et couvert, sans la licence ou bonne seuret, icelui partant doit estre tenu et prononc pour convaincu.

Vide Duellum 3. Unde Oultrer gaiges dicebatur, cum datis et receptis vadiis, peragebatur duellum. Libert. vill de Tannay ann. 1352. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 60. art. 8 :

Jasoit ce qu'il se soient combatu, et il se puissent accorder entr'eulx, il s'en pourront yssir et dpartir en payant cent sols Tournois d'amende s dessus nommez ou l'un d'eulx, sanz autre punicion, et enporteront leurs armeures quittes et dlivres en l'un cas et en l'autre ; et se li Gaiges est oultrez, l'amende sera sur le vaincu, selon la coustume du pas.
Vide in Duellum 3. Vadiare Bellum, seu duellum. Bromptonus :

Alii vero dixerunt, quod Comes nec Baro, nec aliquis Regi subditus bellum contra Regem in appellatione sua de lege potest Vadiare ; sed in toto ponere se in misericordia sua, et emendas sibi offerre competentes.
Tabul. B. M. de Bono nuntio Rotomag. :

Et vidit duellum inter duos homines Vadiari in curia dictorum Religiosorum super mehaingnio.

Judicium Ferri vel Aqu Vadiare, in Legibus Adelstani Regis cap. 30. id est, purgationem criminis sibi impositi per hcce judicia offerre. Legem Vadiare. Vide Lex. Vadiare Mulierem, Eam sibi in sponsam pignore asserere. Statuta Cadubrii lib. 2. cap. 98 :

Mandamus quod si quis sine voluntate patris mulieris eam Vadiaverit, vel desponsaverit, vel juraverit... in 50. lib. P. condemnetur. Quia juvit ibi ad Gajandum homines de Arelate et aliunde pro segnoria domini Barralis.

Gajare, Aliquem pecunia corrumpere. Inquisitio ann. 1268. ex Schedis Prsid. de Mazaugues :

Vadiare de Servitio dicebantur vassalli, cum notum faciebant domino sese ab ejus homagio recessuros, nisi eorum Pari jus seu rectum faceret. Ita passim in Assisiis Hierosolym. MSS. cap. 205. 206. 207. ubi formula vadiandi servitium sic

describitur :

Nous tous en semble, et chascun par soi vous Gajons (vel Gageons) dou service, que nous vous devons, tant que vous aiez rendu nostre Per son fi, ou ne dites raison pourquoi vous ne le devez faire.
Cap. 207. al. 287 :

Et tous les homes dou Roy requistrent au Roy que il s'en soffrist de ce, que il avoit enci lor Per conge, et que se il s'en soffroit, et menoit Messire Raoul par esgart de sa Court, que ils li Guageroient tous ensemble, et chascun pour soi, dou service que ils devoient, tant que il eust fait leur requeste.
Et cap. 24 :

Sont les cas ausquels on peut Gager de service le Seigneur, ou le conjurer de sa foi.
Vide capp. seqq. Diswadiare, Rem oppigneratam redimere, Desgager. Charta Ludovici VII. Reg. Franc. ann. 1169. apud Marten. tom. 6. Ampl. Collect. col. 239 :

Tali tenore stat wadium, quod non Diswadiabunt illud nisi ad suum retinere, et quod de manu sua decimam non ejiciant.
Chronologia Augustinensis Cantorberiensis :

Carta de terra, quam Abbas Hugo Diswadiavit de Wiberto de Thaneto.


Charta Richardi de Porcomortuo in Hist. Abbat. S. Cathar. Rotom. :

Quousque pecunia nostra, de qua omnes illas res debent Diswadiari, ab uxore ejus et filio nobis reddatur.
Devadiare, Rem oppigneratam redimere, practicis nostris Dgager, alias Dbailler. Charta ann. 1195. inter Instr. tom. 11. Gall. Christ. col. 141 :

Heldebertus factus monachus in ecclesia S. Taurini, partem hereditatis su donavit ecclesi, reliquam partem invadiavit ipse, et frater suus Devadiavit.
Lit. remiss. ann. 1457. in Reg. 187. Chartoph. reg. ch. 75 :

Si tu ne delivres aujourd'hui le cousteau, que tu me baillas Dimanche en gaige de quatre deniers, tu ne le Dbailleras jamais.
Disvadiare, Pignori capere, vel pignus auferre et retinere. Charta Reginaldi de Bosco in Hist. Abb. S. Audoeni Rotomag. pag. 436 :

Neque nos possumus vel debemus in prdicta foresta aliquem Disvadiare propter aliquot forisfactum, nec capere propter aliquam manuum operationem, quam in ea faciat.
Charta ann. 1054. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Et si ita non fecerint, licentiam dederunt Bertranno Monaco ut Disvadient

eos infra treugam et foras treugam.

Hac notione Desgager, usurpant Consuetudines S. Aniani art. 5. Stampensis art. 154. Montargensis cap. 4. art. 12. 13. cap. 18. art. 6. Camerac. tit. de Actionib. artic. 4. 5. Desengager, in Consuet. S. Severi tit. 14. art. 2. Divadiare, Eadem notione, Pignori capere, in pignus retinere. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 23 :

Si quis blodwitam... et hujusmodi forisfaciat, et inde veniat sine Divadiatione, vel calumnia, placitum domini sui est.
Cap. 41 :

Si quis autem, ubi forisfecerit, retentus vel Divadiatus sit, plene componat.
Cap. 57 :

Si inter eos homines disceptetur in curiis super accusationibus, alternatim sibi rectum faciant in causis suis nisi quis retentus, vel Divadiatus sit, vel plegiatus pro culpa sua, etc.
Cap. 80 :

Aut Divadietur aut retineatur ibi malefactor.

Adde cap. 41. et 94. Deswaigier, eodem sensu, in Charta ex Tabul. Camerac. Desgager idem perinde sonat, in Lit. remiss. ann. 1378. ex Reg. 113. Chartoph. reg. ch. 282 :

Lequel sergent print l'un aprs l'autre (les exposans) aus corps et aus draps moult felonnessement, pour les vouloir despoiller et Desgager.

Vadiare, Gagiare, Guagiare, Eodem etiam significatu, Pignus a debitore invito auferre, prsertim ex sententia judicis. Charta Durandi Episcopi Cabilonensis, inter Instr. tom. 4. Gall. Christ. nov edit. col. 247 :

Ita tamen quod non possunt Vadiare in claustro ; sed quando ille, qui forefecit, recedit a claustro, tunc possunt emendam levare, secundum quod forefecit.
Charta ann. 1199. apud D. Brussel tom. 2. de Usu feudor. pag. 683 :

Pro forisfacto quod Vicecomes faciat, vel pro debito quod ipse debeat, non potest aliquis eum in Vicecomitatu Vadiare. Prpositus noster Nivernensis tenebitur censam levare secundum transcriptum quod ei tradiderint dicti quatuor burgenses, et eciam Guagiare, si opus fuerit, sed propter hoc nullam habebit emendam.
Consuetudines MSS. Solemniaci in Arvernis :

Litter Guidonis Nivern. Comit. ann. 1231. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 3. pag. 118 :

Creditor, qui habebit domum apud Solignac, poterit ibidem debitorem

suum autoritate propria Gagiare ratione debiti ibidem contracti.


Concilium Avenionense ann. 1279. cap. 1 :

Occupare, detinere, pignorare, seu Gadiare, etc.


Charta ann. 1292. apud Perardum pag. 564 :

Quod prpositus Tornodori..... non potest, vel non poterit Gagiare, vel facere gagiari, nec justitiam exercere in villa S. Michaelis prdicta, etc.
Libertates oppidi Montis-Regalis in Sebusianis ann. 1287 :

Si Miles, vel quilibet extraneus debeat debitum alicui Burgensi MontisRegalis, Prpositus, vel alius de familia domini debet ire cum creditore, vel sine creditore, sine aliqua contradictione, et sine dono et mercede ad Gagiandum debitorem, et eum gagiare.
Assisi Hierosol. cap. 113. de Sponsoribus :

Si ledit pleige dit que il n'a de quoi il lui puisse faire que pleiges, l'autre li doit dire, Fournisss en l'assise, et il la doit fournir ensi, que il doit jurer sur sains, que il, ne autre pour lui n'a dou sien couvert, ne descouvert dequoi il puisse faire que pleige, que la robe de son vestir, et dras de son lit ; et se pleige fit ledit serment, il fournit l'assise, que l'autre ne peut, ne ne doit Gager par l'assise la robe de son vestir, ne de son lit, si convient il que il seuffre tant, que il trove aucune chose dou sien, que il puisse Guager, etc.
Litter Caroli V. Reg. Franc. ann. 1371. tom. 5. Ordinat. pag. 385 :

Que doresnavant vous ou aucuns de vous, ne Gagez ou contraigns, ou souffrs estre Gags ou contraints, comme que ce. soit, en corps ou en biens, etc.

Ita vocem Gager usurpant Consuetudines aliquot municipales, Senonensis art. 129. Burbonensis art. 134. Baonensis tit. 8. art. 11. tit. 26. art. 13. Melodunensis art. 327. 328. Calvimontensis artic. 96. Victriacensis art. 120. Bituric. tit. 10. artic. 5. Altisiodor. art. 171. etc. Dgager, eadem notione, Consuetudines S. Aniani art. 5. Sellensis art. 2. Feritatis Imbaldi art. 7. Tremblajensis art. 7. et aliquot ali. Pignerationem duplicem statuunt Jurisconsulti, unam scilicet qu fit invito debitore, quam pignus coactivum vocant ; alteram, quam debitor ipse sponte prstat, pignus conventionale appellatam. Prior pigneratio fit ut plurimum judicis auctoritate, qua creditor domum debitoris ingreditur, inque rem ipsius, in debiti sibi statuta die exsolvendi securitatem, involat et manus injicit, ni debitor die prterita debitum exsolvat, distrahendam et subhastandam. Idque dicunt Grci, pignora capere invito debitore, ad discrimen quod est pignus dare et radere. , apud Demosthenem contra Everg. domum debitoris vi, eoque invito, ingredi, et

pignora auferre, quod vetatur in Deuteron. cap. 24. v. 10. 11 :

Cum repetes a proximo tuo rem aliquam, quam debet tibi, non ingredieris domum ejus, ut pignus auferas ; sed stabis foris, et ille tibi proferet pignus quod habuerit.
Ubi versio 70. Interpret. . Ejusmodi vero pigneratio coacta, Pragmaticis Gallis Gageria dicitur, qu fit ex vi contractus obligatorii, vel sententi, aut aresti contra debitorem lati, cujus res mobiles in Regia manu ponuntur, et sequestrantur. Charta ann. 1151. tom. 1. Macer. Insul Barbar pag. 84 :

Stephanus de Villars pedesticum de Roccataillia...... misit Girino seneschalcho et Lugdunensi Ecclesi in Gageriam, pro decem millibus solid. Lugdun. monet.
Charta Joan. Briennensis ann. 1200. in Tabul. Campani Thuano pag. 270 : Alia Gaufredi D. Joinvill Senescalli Campan. ann. 1190. pag. 71 :

Et octingentas libras, quas posui in Gageria, quam a fratre meo accepi. Si absque ipsius licentia de prdictis terris amodo dividerent, vel in vadium sumerent, emptionem suam et Gageriam amittent.
Institutiones Capituli Gener. Cisterciens. dist. 11. cap. 3 :

Gageri autem ulterius non accipiantur, exceptis feodis nostris, secundum quod a jure est concessum, etc.

Eadem habent ferme Statuta antiqua Cartusiens. 2. part. cap. 32. 29. Libertates Oppidi Jasseronis in Sebusianis ann. 1283 :

Item concedimus, ut nullus teneatur accipere pignus, vel Gageriam, a nobis, vel ab aliquo alio, nisi plus tertio valuerit, quam illud, pro quo offertur, etc.

Ita usurpant veteres Chart apud Roverium in Reomao pag. 232. 233. 236. 240. qu potissimum sunt de prdiis in Gageriam datis. Iis adde Hist. Dalphin. tom. 2. pag. 192. Marten. tom. 1. Anecd. col. 868. et Gall. Christ. tom. 4. inter Instrum. col. 597. Gatgeria, Guatgeria, in Chartul. S. Petri de Domina fol. 63 :

Octavam partem decimari de Thedesio accepit D. Hugo prior in Guatgeria de Petro Bruno pro 100. sol. Valencianis. De hac Gatgeria fuit fidejussor dom. Aynardus, etc.
Vadium, Eadem notione. Charta Stephani Noviom. Episc. ann. 1214. apud D. Brussel tom. 1. de Usu feud. pag. 311 :

Nos pro quibusdam Vadiis Meldensis Ecclesi qu prpositus Comitiss detinebat, villam invenimus suppositam interdicto.
Gadium, pro Vadium, Pignus. Tabul. S. Victoris Massil. :

Dodonus misit pro Gadio unam sechuram prati qu est sub ponteillari de Mota.
Ibidem :

Martino non permiserunt suum Gadium dare sicut decet.


Chartul. majus ejusdem Monast. pag. 102. v :

Ego Rostagnus et uxor mea Constantiana donamus Gadium nostrum ex omnibus laboribus nostris et ex omnibus acquisitionibus nostris.
Vagium, Eodem intellectu. Charta Ludovici Reg. Franc. ann. 1153. apud D. Brussel tom. 1. de Usu feud. pag. 275 :

Quia in Vagio S. Mammetis facta est, et ad eum nihil pertinet, etc.


Charta ann. 1174. apud Rymer. tom. 1. pag. 38 :

Pro amore filii sui ad pacem revertantur, si Vagium et plegium dederint standi in judicio de hiis, qu ante gwerram forisfecerunt.
Chartul. S. Vandreg. tom. 2. pag. 1636 :

In villa autem Alpici vel omni terrario, si sanguis effusus fuerit, vel facta seditio, vel Vagium belli datum, meum est judicare.
Vadare, Fidejubere pro alio, vel in vadem se dare. Gloss Isid. : Vadatur, promittit, pollicetur, fide dicit. Flodoard. lib. 4. Hist. Remens. cap. 19 :

Pro quo facinore Vadatus in hac Synodo, centum libris argenti pacatur cum prfato Stephano Episcopo, etc.

Adde Baldricum Noviom. lib. 1. cap. 65. lib. 2. cap. 1. Revadiare, Rewadiare, Reguadiare, Eadem qua prius notione, Vadium dare pro re quavis. Chart Parensales form. 6 :

Sic ei in prsenti fuit judicatum, ut ipsum servitium sancti illius, unde negligens aderat, ipsi Advocato sancti illius Rewadiare deberet, quod ita et fecit, et seipsum ad servitium sancti illius ibi se in prsenti recredidit.
Vetus Charta apud Beslium pag. 176 :

Sic ad prsente ipsa falsitione per ipsa Charta Rewadiaverunt, et in servitium S. Juniani de parte genitore eorum Allifredo se cognoverunt, et ad pedes ipsius Ramnulfo se prostradiderunt, et wadios de omnibus ei dederunt, per quid ipsa falsitione prsentaverunt, vel per quid illo servitio contenderunt.
Placitum Caroli C. ann. 22. in Tabul. S. Dionysii :

Visi fuimus judicasse, ut memoratus Major nomine Autreneus inantea adietisset, et unusquisque de spedictis servis ipsum servitium inferiorem, unde de legibus probatus habet, mallasset vel repetisset, et ipsum servitium emendassent, et Revadiassent, sicut et fecerunt.
Baldricus lib. 1. Chron. Camerac. cap. 118 :

Eo siquidem pacto ut Walterus pro admissis 20. libras argenteorum Revadiaret.


Continuator Histori Episcoporum Virdunensium n. 4 :

Deinde summam pecuni ad diem denominatum Domno Episcopo Revadiavit.


Vetus Notitia apud Perardum pag. 149 :

Tunc judicatum est a supradictis Scabineis, ut de ipsis casnis quod mortificavit, legem faceret et Rewadiaret, seu supradictam terram legaliter redderet, quod et fecit.
Chronicon Farfensis Monasterii :

Tunc supradicti Missi et judices eos Regwadiare fecerunt, fidejussores utriusque secundum legem ponentes. Heribannum rewadiare,
in Capitul. 1. ann. 812. cap. 2. 9. Capitul. Caroli M. lib. 4. cap. 70 :

Ut vassi nostri..... qui anno prsente in hoste non fuerunt, heribannum Rewadient, etc.
Appendix 2. ejusd. lib. cap. 8 :

Ut omnia, qu wadiari debent, juxta quod in Lege continetur, pleniter secundum ipsam legem Rewadiata fiant. Bannum rewadiare,

lib. 5. cap. 43. 98. et in Addit. 4. Lud. Imp. cap. 72. 95. in Capitul. 1. ann. 812. cap. 3. 5. in Edicto Pistensi cap. 21. in Capitul. Caroli C. tit. 40. cap. 1. apud Hincmarum Laudunensem pag. 610. 612. etc. Bannum wadiare, in Lege Longob. lib. 3. tit. 1. 43. Loth. I. 43. Adde lib. 2. tit. 21. 29. Car. M. 126. ex Addit. 2. Capitul. lib. 4. cap. 8. Debitum rewadiare, in Edicto Pist. cap. 22. Debitum wadiare, in Lege Longob. lib. 1. tit. 2. 11. Lud. P. 42. Rewadiare xenium, apud Flodoardum lib. 3. Histor. Rem. pag. mihi 560. In Gloss. Lindenbrog. Rewadiare est relaxare : unde hoc verbum adhibebant cum pignus liberabatur, solvebatur, ut monet Eccardus in Notis ad Leg. Sal. pag. 173. Id tamen raro factum fuisse ex locis a Cangio laudatis colligitur. Vadium, Pna, mulcta pecuniaria. Charta Balduini Comit. Flandr. ann. 1116. apud Mirum tom. 2. pag. 1154. col. 1 :

Vadium etiam, si pro qualibet forisfactura acceperit ab aliquo, non alibi quam infra curtim S. Amandi commendabit.
Vadiatura, Vadiatio, Pari significatu. Charta ann. 1271. apud Rudloff. Cod. Diplom. Megalop. Fasc. 1. pag. 65. num. 24 :

Quod Vadiatura 5. solidorum integraliter nostra erit. Major Vadiatio qu fit judici unum est talentum.

Privileg. Mundense ann. 1246. apud Haltaus. Glossar. Germ. col. 918 : Vide eundem Haltaus. col. 2089. voce Wette, supra Vadiaco. Gagium, Eadem notione. Charta ann. 1256. in Regesto Comitum Inculismensium :

Remittendo et franchisando nobis et dict vill garenam suam quam habebat in vinoblio et territorio dict vill, et Gagia sive pnam, qu occasione dict garen a venantibus in eadem consueverat percipere et habere. Si quis bannum Comitis infregerit, debet reddere de Gagio solidos 60.
Charta ann. 1289. in Hist. Beneharn. pag. 311 : Alia Radulfi Issoldunensis ann. 1235 :

Consuetudo Castri Bellaci in Charta Hugonis Marchi Comitis in eodem Regesto :

Census nostri sunt assignati et statuti ad Mortgagia et pn similiter. Si vero ex prdicto pascuario non fideliter soluto Gagium contingeret evenire, totum Gagium meum erit. Et nisi prdict obli nobis solut fuerint prdicto termino, 5. sol. nobis solventur pro Gagio, et obli supradict.
Gaigium, Simili sensu, in Litteris Caroli V. Reg. Franc. ann. 1370. tom. 5. Ordinat. pag. 345 :

Charta Philippi Regis Franc. ann. 1310. pro Libertatibus Bastid in Petragoricis, ex Regesto 47. Tabularii Regii n. 38 :

Quod si temporibus futuris.... universitatem et habitatores, super quibuscumque causis et litibus contingeret poni in deffectu, vel ipsos debere clamores et Gaigia aliqua lx. solidorum, vel majores emendas solvere, etc.
Gatgium, Eodem intellectu. Consuet. Brageriac. art. 76 :

Item nullus sit ausus extra villam dicti loci et districtus ejusdem dolia tonellorum vacuorum transferre, neque mayramen, neque vimos, neque codram ; et si faciat contrarium in sexaginta solidos pro Gatgio condemnetur.

Gadium, Guadium, Pari significatu. Diploma Caroli M. inter Instrum. tom. 2. Gall. Christ. nov edit. col. 179 :

Ita ut nullus ecclesiasticus infra claustrum manens, aut alicui ecclesiastico serviens, Gadium, nec telonarium, nec aliquam justitiam per vim exsolveret.
Charta ann. 1058. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occit. col. 230 :

Non requirant in isto loco jam nominato ullum censum, non Guadium, non receptum, nec ullum forsfactum non faciat.
Guagiamentum, Eadem notione. Charta Humberti Dalphini ann. 1343. pro Libertatibus vill de Pineto ex Schedis V. Cl. Lancelot : Gagiare, Mulctam solvere.

Item quod in dicta villa Pineti pro Guagiamento dentur 2. den. etc.

Charta ann. 1102. ex Tabul. S. Albini Andegav. :

Omne quod S. Albino pro supradicta calumnia abstulerat, Gagiavit, et in ejus (abbatis) conspectu omnem calumpniam quam de Artesiaco faciebat, dimisit.
Regest. Olim ad annum 1304. fol. 68 :

Cum dicti Religiosi dicerent se esse in saisina recipiendi et levandi ab his qui vendunt ibidem merces seu denariatas in stallis seu fenestris quinque denarios quolibet anno, et Gagiandi deficientes in solutione prdictorum, etc.
Emendam gagiare, in Statuto S. Ludovici ann. 1259. Gager l'amende, in Consuetudine San-Paulana art. 32. Gatgiare, Eodem intellectu. Charta Caroli Reg. ann. 1367. ex Tabul. Archiep. Auxitan. :

Coram nobis aut nostro locatenente Gatgiaturos et emendaturos, etc.

Disgagiare, nostris Desgager, Mulctam impositam exsolvere, in Consuet. Villnov d'Arjenon in Pict. ann. 1233. Gajare, Solvere.

Gajabit 5. solidos, etc.

passim in Tabul. S. Albini Andegav. Gager nostris, eadem notione. Charta ann. 1290. tom. 1. Chartul. S. Vandreg. pag. 913 :

Fu Emeline la chanteresse en amende por garant relachi vers hommes religieux et honnestes Mr. l'Abb et le Convent de S. Vandrille de la coustume que eus li demandoent : et Gaga ladite Emeline as devant dit Religieux coustume de toute marchandise et les arrierages du tans pass.
Gager et paier le rachapt, in Consuetud. Lotharingi tit. 17. art. 1. 3. Turon. art. 144. Lodunensi cap. 11. art. 6. cap. 14. art. 3. Andegav. art. 115. 266. Cenoman. art. 126. 284. etc. Hinc Gagiata, Solutio, non semel in laudato S. Albini Tabulario. Gadium, pro Testamento. Testamentum Guillel. de Tortosa filii Guillelmi D. Montispessulani ann. 1157. Oct. :

Sic ultimum elogium meum compono, etc. Gadium sive testamentum meum nuncupative facio, etc.
Guadium, Eodem sensu, Chartular. Aptense fol. 34 :

Si in itinere quod agere dispono ad Jerusalem defunctus fuero, dabo per Guadium ipsum vasculum plenum vino puro ad prdictum opus.

Vide S. Rosa de Viterbo Eluc. voce Gadea, Raynouard. Glossar. Rom. tom. 3. pag. 440. voc. Gaje, Gadi, Gazi.

Gadiare, in Gloss. MS. Reg. Cod. 1701 : Res suas ante mortem disponere. Gadiator, Executor testamentarius, qui res testatoris in vadium habet, ut de iis disponat. Testamentum Raimundi Comitis Tolosani ann. 1249. apud Catellum pag. 374 :

Residuum vero de decem millibus marchis supradictis quod restat, distribuendum volumus arbitrio Commissariorum nostrorum infrascriptorum, qui Gadiatores, seu spondarii vulgariter appellantur ad pias causas, sicut saluti anim nostr magis expedire videbunt.
Infra :

Commissarii autem, Gadiatores, seu spondarii nostri isti sunt, etc.


Testamentum Rostagni de Podio alto ann. 1261 :

Item volo, quod Rostagnus filius meus restituat et solvat de bonis meis omnia forefacta mea, arbitrio et cognitione Gadiatorum meorum, etc. Gadiatores seu Executores testamenti,

in Concilio Avenionensi ann. 1270. cap. 2. Guadiator, Eadem notione, in Testam. Beatricis de Alboreya Vicecom. Narbon. ann. 1367. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 1521. 1524. et in Testam. Guillelmi Vicecom. Narbon. ann. 1397. ibid. col. 1632. Vadiator, Eodem intellectu. Charta Amblardi Lugdun. Episc. ann. 978. inter Instr. tom. 4. Gall. Christ. nov edit. col. 5 :

Itaque jurejurando prcepi Vadiatoribus meis pro Deo, pro omnibus sanctis,.... ut chartam me eleemosynari integram et expressam facerent supradictis monachis..... Ideoque nos Vadiatores, etc.

Gagiarius, Eadem notione. Synodus Cenomanensis sub Mauritio Episcopo MS. cap. 118 :

Presbyteri inhibeant infirmis, ne plures quam tres Gagiarios instituant, et hoc etiam publicent in Ecclesia, et in ordinatione testamenti.
Et cap. 120 :

Incipiant Gagiarii exequi voluntatem defuncti, etc.

Testamentum Guidonis Dom. Lavalli ann. 1265. apud Duchesnium in Hist. Monmorenciaca pag. 386 :

J'ai establis.... mes Gaigiers et mes executors fere et accomplir mon testamenz, si comme il est contenu cy-emprs.

Guagiarius, Pari significatu. Charta ann. 1228. ex Chartul. S. Johannis in Valle :

Petebant Guagiarii a dicto Thoma omnia mobilia dicti defuncti Gaufridi et quod idem Thomas satisfaceret tanquam hres legitimus super x. lib. annui redditus, quas prceperat idem Gaufridus in suo testamento pauperibus erogari...... Tandem dicti Guagiarii, etc.
Gadiator, Tutor, forte is qui testamento constituitur, Gall. Tuteur. Statuta

Montispessul. MSS. ann. 1204 :

Puella qu numquam habuit virum non possit nubere sine consilio parentum suorum vel cognatorum, vel Gadiatorum, et ille qui eam duceret sine consilio jam dictorum, incidat in manus domini persona ejus et tota sua superbia.
Gadiarius, Fidejussor. Charta Longobardica ann. 973. apud Ughellum in Archiep. Benevent. :

Qualiter... guadium mihi dederunt Simeon Clericus, et Nardus Clericus, et mediatores posuerunt Gadiarios de jam dicta civitate, etc.
Contragagiamentum, vulgo Contregage. Charta Philippi Regis Franc. data Parisiis 12. Junii anno 1309. in Regesto Tabularii Regii, qua bella privata inhibentur :

Item ne quis sine nostri licentia in regno nostro ctum, cohortem, vel aliquam congregationem faciat armatorum ; ne quis Contragagiamentum acceptet, vel pacem nostram regni nostri quolibet modo infringat. Et cum aliqui corruptelas pro Consuetudinibus in iis casibus soleant allegare, tales damnatas Consuetudines tollimus, et penitus reprobamus, etc.
Vide Contragagiamentum suo ordine, et supra Plegius. 2. Vadium, pro Vadum, Gall. Gu, quomodo Vadum, pro Vadium, Pignus, aliquando occurrit. Regest. feud. Campani fol. 82. v :

Comes Campani potest conducere mercatorem suum usque ad la Beurowe, et usque ad Vadium de Sablonieres, quod est longius.

Pactum inter Jacobum Aragon. Reg. et Berengarium Magalon. Episc. ann. 1272 :

Exinde descendit per rectam viam usque ad Vadium Juvenale, et ex ipso Vadio Juvenali per rectam viam, etc.
Chartul. S. Vandreg. tom. 2. pag. 2036 :

Prterea terram quamdam quam prdictus Hugo in Vadum miserat pro decem solidis, etc.
1. VADUM. Charta ann. 1268. ex Tabulario urbis Ambianensis :

Nobis concesserunt pro utilitate domus nostr facienda, ut nos Vadum, quod subtus clausum nostrum, per quod vacc civium Ambian. a pascuis, etc.
Ubi Charta Gallica vertit, Wez. Alia ann. 1344. ex Tabulario S. Quintini in insula fol. 35. etc :

Et avoir Wez et puisoirs esdites yaus.

Privilegium Garsi I. Reg. inter Conc. Hisp. tom. 3. pag. 170 :

His quoque terminis circumdatur ab Oriente, strata de Vado Regis in Pistorica usque ad Vado de Perales.
Alia notione, nempe pro Vadium, vide in hac voce.

Wadum, Eadem notione. Prceptum Widonis Imp. ann. 892. apud Murator. tom. 2. pag. 416. ix :

Insuper condimus in prfato monasterio pro mercede anim nostr Wadum unum in Pado ad piscandum.
Charta ann. 1040. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Dono Wadum meum omnipotenti Deo et S. Victori, etc.

2. VADUM Molere, Purgamentum ex re quavis molita seu obtrita. Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 94. ex Cod. reg. 4622. A :

Item quod nulla persona ponat leamen,.... vel aliquid aliud sordium projiciat in mercatum vel in vias publicas solatas,.... vel (possit) cranare rapiam, seu feciam, vel Vadum molere in ipsa civitate, sub pna denariorum xij.
V, substantive usurpatur in Statutis Canonic. Regul. apud R. Duellium tom. 1. Miscell. pag. 98 :

Claustrales sibi nil teneant sine velle scituve Prlati, vitare si velint perpetuum V. V namque in divinis litteris pro terno luctu scribitur

, Bertholdi Annal. ad ann. 1077. apud Pertz. Scriptor. tom. 5. pag. 302. Vide Vvenire. VCORDIA. Vide infra Vecordia. VNALICIARIUS, , in Gloss. Lat. Gr. pro Venalicius. Vide Salmas. ad Plin. pag. 273. VNALIS, f. Publicus. Vide supra Balneum vnale. VNARE, Venundare, vendere. Statuta Canon. Regul. apud R. Duellium tom. 1. Miscell. pag. 96 :

Nullus prlatus quid distrahet, aut alienet, Ad longum tempusve locet cui, cui neque Vnet.

VAERIA, Idem quod Viaria, Gall. Voirie. Legendum fortean Voeria. Vide in Viarius. Charta ann. 1269. ex Tabul. S. Albini Andegav. :

Fulco de Forallo minor miles... vendidit et concessit.... omnes fructus quos habere poterat.... in bannis, pressoriis, pressoragiis, meseria, bonagiis, jaleagiis, mensuris, mensuragiis, et Vaeria sive Vaeriis, dominiis, etc.
Vide Vaieria. VVENIRE, Malum evenire, vulgo Arriver malheur. Lit. remiss. ann. 1366. in Reg. 97. Chartoph. reg. ch. 77 :

Volendo dicere dicto locumtenenti seu aliis curialibus regiis, quod Vveniret eis de corpore.
VAFA, Guespe. Vafer, Bourdon. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692.

Vafolart vero Dalphinatibus dicitur, Pugionis species. Lit. remiss. ann. 1407. in Reg. 162. Chartoph. reg. ch. 162 :

Pierre Giraudier qui portoit un grant couteau, nomm ou pas (Dauphin) Vafolart sa saincture, etc. Hoc itaque Vaframento mirabili obtento civitatis dominio, nuntios suos Saladinus exercitui destinavit.

VAFRAMENTUM, Astutia, calliditas. Gloss. Lat. Gr. : Vaframentum, . Bernardus Thesaur. de Acquisit. T. S. apud Murator. tom. 7. col. 773 :

VAFRITAS, Eadem notione, Astutia. Chronic. Tarvis. apud eumd. Murator. tom. 19. col. 763 :

Dubitantes ab illorum manibus evadere non posse, Vafritate hac usi sunt, etc.
VAGA. Vide Vanga. VAGABUNDITER, Vagando, errando. Lit. remiss. ann. 1411. in Reg. 165. Chartoph. reg. ch. 211 :

Vagabunditer per mundum eundo, etc.

A vagari, nostrates Vacabonder formarunt. Lit. remiss. ann. 1479. in Reg. 205. ch. 446 :

Le suppliant trouva sa femme Vacabondant, et qui s'en alloit mener vie dissolue. Vaaris,

idem qui Erro vel extraneus, alienigena, in aliis Lit. ann. 1401. ex Reg. 156. ch. 156 :

Et aprs pour estre gary se mist s mains d'un homme Vaaris et vagabonde par pas, non expert ne approuv en fait de medecine, ne de cyrurgie.

Vide Vagabundus. VAGABUNDUS, Erro, Gall. Vagabond. Vagabundus, , in Gloss. Lat. Grc. Vocabul. utriusque Juris : Vagabundus, est qui non habet domicilium, sed hodie hic, et cras alibi. Apparatus bellicus Caroli VIII. Reg. in Ital. apud Marten. Itin. Litter. pag. 380 :

Qui omnes fuerunt vel malefici, vel latrones, vel Vagabundi, et tales quos mendicos validos appellamus.
Adde Blount in Nomolex. Anglic. et Rymer. tom. 14. pag. 430. Gens vagants, in Charta ann. 1435. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 1042. Vide Vagus. Vagabundia, Vagatio. Statuta Collegii Narbon. ann. 1379. apud Lobinell. tom. 5. Hist. Paris. pag. 668. col. 2 :

Si quis autem propter delatores armorum vel nocturnas Vagabundias... in carcerem trusus fuerit, etc.
Vagabunditas, Simili notione. Adolfi Archiep. Reformat. Canon. in

Pfaffenswabenheim ann. 1468. apud Guden. Cod. Diplom. tom. 4. pag. 407 :

Fratres illius non Vagabunditati seu lasciviis insistant, sed juxta professionis su vota, in castimoni sanctitate deo devotum exhibeant famulatum.
VAGALICANA Extensiva, Genus scriptur. Vide in Scriptura. VAGANTES, pro Vacantes. Concilium Wormaciense ann. 868. cap. 62 :

De Episcopis et de Presbyteris Vagantibus, qui parochias non habent, etc.

Vagantes terr, pro vacantes, desert, incult, etc. Vide in Vacantes. VAGARI, Gauler. Vagus, Gaule. Vagatio, Gaulerie. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692. Hinc Vagautus. VAGATIO, Libera super fluvium discurrendi potestas absque ulla prstatione exsolvenda. Charta Sigeberti Reg. ann. 651. apud Marten. tom. 2. Ampl. Collect. col. 8 :

Et portum illum qui dicitur Sellis, immoque et Vagatio super fluvium Ligeris, etc. Vagationes silvatic cum canibus,

in lib. 5. Capitul. cap. 2. Vide Baluzii notas ad Agobardum pag. 82. et Petrum Blesensem Epist. 56. et 61. VAGAUTUS, Fustis species. Stat. crimin. nova Cuman cap. 24. ex Cod. reg. 4622. fol. 69. r :

Si aliquis puer... fe cerit bellum cum alio in civitate Cumana, vel infra confinia, de lottis, lapidibus, vel Vagautis et baculis,... solvat pro banno.... soldos decem.
VAGERASSIN, , in Gloss. Lat. Grc. Sed leg. Vage, sparsim. VAGERIA, Aquagium, aquductus, ut videtur, idem quod supra Vadiscapium. Charta ann. 1201. inter Probat. tom. 2. Annal. Prmonst. col. 177 :

Concessi absque omni retentione.... Vageriam meam de molendino, et partem prati adjacentis.

VAGETRA, Dyacre, in Glossar. Lat. Call. ex Cod. reg. 7692. VAGEZARE, ab Ital. Vagheggiare, Oculis verbisque alicui blandiri. Chron. Mutin. apud Murator. tom. 11. col. 117 :

Quidam presbyter S. Faustini ecclesi burgi Bajoari rector in tantum ardebat quemdam nomine Albertinum Guitonum incolam dicti burgi tatis 70. annorum et plurium, quod die noctuque sine ejus prsentia permanere non poterat, Vagezando eumdem, ut moris est adamantis feminas Vagezare.

VAGIARE, Pecus, (vagum seu oberrans) ob damna abigere. Vagiator, qui detinet abacta pecora, in Jure Hungarico. VAGILLARE. Onagri Vagillant, Aldhelm. de re gramm. apud Maium Classic. Auct. tom. 5. pag. 570. Mugilare legitur in Baulare.

VAGINA Habitationis, Domus, habitatio. Gesta Norman. apud Duchesn. pag. 32 :

Verum post annum unum, quo Vaginam su habitationis egressus fuerat, et omnem oram maritimam incendiis et rapinis contaminaverat.
Vagina Nativi Incolatus, Patria, nativum solum apud Andream Floriac. lib. 1. Miracul. S. Benedicti ex Cod. MS. Vaticano. VAGINARE, Vaginas parare, in Gemma. Gloss. Lat. Gall. Sangerman. : Vaginare, Faire gayne. Vaginarius, Gaynier. VAGINARIUS, Vaginarum artifex. Charta ann. 1227. in Chartul. AD. S. Germ. Prat. :

Prpositus et scabini confratri mercatorum Parisiensium, Guillelmus Vaginarius, etc.

Vide Vaginare. VAGINATUS, e Vagina eductus, nempe ensis, Gall. Desgaign. Gloss. Lat. MS. Reg. Cod. 1013 : Vagina, theca gladii. Vaginatus, exagitatus. Ita etiam apud Isidorum et Papiam. Primam nihilominus periisse syllabam primumque scriptum fuisse Evaginatus, ex vagina extractus, putat Grvius : nisi fortasse legendum sit Vagulatus, exagitatus ; ex xii. Tabul. Legibus. Vide Festum in Vagalatio. Ut ut est Vaginatus, sensu opposito pro vagina insertus, occurrit in Statutis Eccl. Avenion. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 582 :

Nullus prdictorum de ctero audeat portare gladium super vestem superiorem Vaginatum argenti, etc. Le suppliant mist la main son couteau et le Evagina.
VAGINELLA, Faba siliqua, Mattho Silvatico. VAGIPALARE. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 83 :

Hinc nostris Evaginer, e vagina educere, Gall. Tirer du fourreau. Lit. remiss. ann. 1464. in Reg. 199. Chartoph. reg. ch. 362 :

Si quis in hostem suum incidat, vel Vagipalantem, vel alium, qui juste requisitus rectum per omnia denegaverit. Vagans

dicitur cap. 58. et 82. VAGIRE, leporum, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. Occurrit in Carmine de Philomela ad calcem Cod. reg. 6816. VAGISARE, Vagizare, Italis, Vagheggiare, Intente aspicere, contemplari. Gabr. Barel. serm. in fer. 3. hebdom. sanct ubi de modo audiendi Missam :

Quidam Vagisant hinc inde, etc.


Alius in festo S. Steph. :

Crimen non contrahitur, nisi voluntas nocendi intercedat. Exemplum de oculo, qui Vagizat ; et manu, qu occidit.
Hinc forte Gallicum Vaguette, qua voce Modus amasiam inspiciendi significari videtur, apud Christ. Pisan. in Carolo V. part. 1. cap. 29 :

Et ainsi cestuy sage roi deffendoit que livres deshonnestes ne fussent leus ne portez la cour de la royne, ne de ses enfans, et soubz peine de perdre sa grace, ne fust si hardi qui osast son filz le daulphin ramentevoir matire luxurieuse. Dont une fois fut rapport au roy, que un chevalier de sa cour, jeune et jolis pour le temps, avoit le daulphin instruit amours et Vaguette : le roy pour celle cause le chaa.
Vide Vagezare. VAGITARE, Vagari, discurrere. Isidorus Pacens. Episc. in Chronico ra 739 :

Per Hispaniam e Palatio Vagitavit.

VAGITARI. Gloss. Isid. : Vagitatur, violenter stet. Grvius emendat, Vagitat, a vagio, vagito. VAGITUS, pro Vagatus, Discursus, vagatio. Litter Edwardi II. Regis Angl. ann. 1319. apud Rymer. tom. 3. pag. 789 :

Fragilitatis human compago tantis discurrit Vagitibus et varietatibus temporum quatitur, etc.
Vide Vagositas. VAGIUM, ut Vadium. Vide in hac voce. VAGIUS, Qui va sans pis, in Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692. VAGIVUS, Desertus, incultus. Charta ann. 1115. apud Murator. delle Antic. Estensi pag. 318 :

Offero in eadem ecclesia, hoc est, petiam unam de terra, partim aratoria, et partim Vagiva, et in parte cum silva super se habet, etc.

Vide Vacantes et Vacuus. VAGNA, Lagena, vas vinarium. Gloss. Lat. Gr. : Vagna, vog, cuppa, . Vide Galo. VAGOSITAS, Discursus, vagatio, huc illuc itio. Arnonis Scutum Canon. apud R. Duellium tom. 1. Miscell. pag. 30 :

Adolescentes quoque cum de schola puerorum et de sub virga in conventum seniorum et capitularem disciplinam assumuntur non su voluntatis arbitrio, non otio et Vagositati permittentur.
Vide Vagitus. VAGULA, Genisce. Vagulus, Vel, in Glossario ex Cod. reg. 7692. VAGULATUS. Vide supra Vaginatus. VAGULUS, Vagans. Gualvaneus Flamma apud Murator. tom. 12. col. 1023 :

...... Vagulosque per arva Ad prdam doctos equites dat Crema Quirites. Vagurrit, per otium vagatur.

VAGURRIRE, Per otium vocare, seu vagari, in Gloss. Arabico-Lat. Gloss. Isid. :

1. VAGUS, Servus fugitivus, nequam, Sambuco. Decreta Colomani Regis Hungari lib. 1 :

Si Rex aliquem Vagum servum alicui donaverit, etc.


Mox :

Quicumque absque licentia Regis Vagum tenuerit, etc.... Cum quis Vagum apprehensum tenuerit, a domino ejus primo exigatur.
In Lege Wisigoth. lib. 2. tit. 4. 9. servi fugitivi a dominorum jure inlicite evagari dicuntur. In fuga vagare, in Lege Longob. lib. 1. tit. 25. 22. Roth. 278. Vagans homo, in Legibus Henrici I. Regis Angl. cap. 82. Vide Traditiones Fuldenses lib. 2. tradit. 38. Codicem Theod. tit. Si Vagum petatur mancipium, (10, 12.) ibi Jacobum Gothofredum, et supra Vagabundus. Alia notione Vague occurrit in Statuto Philippi VI. Reg. Franc. ann. 1349. tom. 2. Ordinat. pag. 313 :

Lesdits gardes, ou l'un d'eux seront la foire ds la veille des trois jours, et y demeureront l'un d'eux jusques les plaidoiries soient faites, et deument delivres et finies. Et quand il se partira ou vague de la foire, leur lieutenant y demeurera, jusques lesdits gardes, ou l'un d'eux y sera retourn pour le paiment.
Eadem leguntur in alio Statuto ejusdem Regis ann. 1344. ibid. pag. 305. Ubi Vague de la foire, Nundinarum exitus significari videtur. Vide Vacantes et Vacuus. 2. VAGUS. Vide supra in Vagari. VAIARIUS, Qui pelles, quas Vares vocabant, parat vel vendit, Ital. Vaiaio. Stat. ant. Florent. lib. 5. cap. 19. ex Cod. reg. 4621 :

Septem majores artes, videlicet ..... ars Vaiariorum et pellipariorum, etc.


Vide Vares. VAICELLA, ut Vaissela. Vide in hac voce. VAIERIA, ut supra Vaeria, Jurisdictio Viarii, vulgo Viaria, Gall. Voirie. Terrarium Montisfortis fol. 68. apud D. Brussel tom. 2. de Usu feud. pag. 738 :

Hylarius de Fromevilla. Tenet de domino Comite gardam terr su et domum suam, et Vaieriam de Autolio ; et est homo ligius.
Vide Viarius. Vaierie, eadem notione, in Recognit. feud. MS. ann. 1356 :

La Vaierie, sauve les trois grant cas, c'est assavoir, rapt, encis et meurtre.
VAIERUS. Statuta datiaria Riperi cap. 12. fol. 5. v :

De quolibet pense Vaierorum laboratorum, soldi decem.

Vide Vares. VAILDA, an idem quod Waisda ? Vide in Guaisdium. Polyptychus Fiscam. ann.

1235 :

Quando rusticus facit Vaildam in terra vilanagii,... reddit de qualibet acra unum sexterium.
Rursum :

Et si Vailda facta fuerit in terra vavassori, reddit tertium decimum denarium de valore Vaild.

Vaude, et Voide, eodem sensu, in Stat. ann. 1378. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 365. VAILLENTIA, Valor, pretium, Gall. Valeur.

Ad Vaillentiam sexaginta librarum,

in Charta ann. 1232. apud Stephanot. tom. 3. Antiquit. Bened. Pictav. MSS. pag. 798. Vide Valentia 2. VAINA, Mensur annonari species. Charta Renaudi abb. S. Eugendi ann. 1187. in Chartul. Campan. fol. 162. v. :

Quicumque apud predictam villam mansurus venerit, domui de Sarmasia, videlicet domino eorum unam Vainam aven annuatim persolvet.
VAIRUS. Vide infra in Vares. VAISCHA, Vaychia, Vaisha, Arboris minutioris species. Charta ann. 1332. in Reg. 66. Chartoph. reg. ch. 1098 :

Usum in tota foresta habere consueverunt, videlicet in sunalhis mortuis ad terram prostratis,..... et faciendi alia necessaria ad opus lignandi, portandi, vehendi seu tirandi ligna et fustes prdictas de tota foresta prdicta, videlicet de Vaychiis et aliis arboribus viridibus, exceptis.... arboribus fructiferis, etc.

In Charta sequenti legitur Vayschis ; altera habet Vaischis. Charta ann. 1341. in Reg. 72. ch. 360 :

Prdictam concessionem dictarum quadraginta sextariatarum terr, cum quibusdam Vayshis et aliis minutis arboribus modici valoris.... vobis facimus..... Et quod prdictas Vayshas et alias arbores minutas, infra dictas terras existentes, possitis in totum vel in parte evellere.
Quibus ultimis verbis Dumus, Gall. Buisson, significari videtur. VAISELLUM, Vas quodvis. Chartul. S. Petri de Domina fol. 86. v :

Istud prior retinuit per conventionem, si unam arcam et unum Vaisellum in eadem domo vellemus mittere, omnibus temporibus sine servicio nobis liceret habere.
VAISSA, Vacca. Charta ann. 1368. in Reg. 102. Chartoph. reg. ch. 57 :

Item de vendendis ad macellum, habebunt prdicti consules (Astefortis)

de bove vel Vaissa sex denarios.

VAISSALAMENTA, Vasa, supellex. Arest. ann. 1330. 20. Apr. in Reg. Olim parlam. Paris. :

Harnesium et Vaissalamentam argenteam dicti abbatis (S. Richarii) qu super quadam quadriga in sacis et coffinellis....... asportari faciebat, ceperant.
Vide Vaissela. VAISSELA, Vaissella, Vasa, supellex, a Gall. Vaisselle. Testam. Petri de Crozo Card. Archiep. Arelat. ann. 1388 :

Item volumus et ordinamus statim post obitum nostrum Vaissella nostra qu erit, per executores nostros vendatur, pro debitis nostris persolvendis.
Statuta Capituli Ebredun. ann. 1295. inter Instrum. tom. 3. Gall. Christ. nov edit. col. 184 :

Fuit propositum in capitulo ipso per dom. Ebredumum Martini de injuria quam fecerant prdicatores de Sistarico super cappellis, multis libris Vincentii Belvacensis et aliis libris, diversis calicibus, Vaissella argentea, et anulis pretiosis, etc.
Statutum Caroli V. Reg. Franc. ann. 1367. tom. 5. Ordinat. pag. 7 :

In Vaissella vero ac gallandis et aliis grossis operibus argenti, etc.

Vide Vassella et Vessella. Vaicella, Eadem notione. Testam. Olivarii de Pennart Archiep. Aquens. ann. 1481. inter Instrum. tom. 1. Gall. Christ. nov edit. pag. 70. col. 2 :

Pro eadem fundatione lego primo centum marchas argenti, qu sunt in Vaicella mea argenti, exceptis sex magnis meis taceis cum pede.
Vaixella, Pari significatu, in Charta ann. 1420. ex Tabular. Angeriac. :

Et sui successores valeant de Vaixella stagnea et aliis utensilibus conventui prdicto providere...... Et sui successores Vaixellam stagneam quamcumque, qu de successione vel spoliis religiosorum nostri prdicti monasterii decedentium bvenerit, possint et valeant libere percipere.

Vaissellamentum, Eodem intellectu. Testam. Adalasi ann. 1293. tom. 1. Histor. Dalph. pag. 197. col. 2 :

Item volo quod... omnia victualia mea et omnia Vaissellamenta mea argentea, et omnia jocalia mea argentea et aurea..... vendat, et pretium omnium eorum piis locis et personis distribuat.
Charta ann. 1301. ex Tabul. S. Urbani :

Concedimus quod totum Vaissellamentum nostrum tam in ciphis argenteis, murreis, scutellis, platellis, coclearibus, quam in aliis

quibuscumque vasis argenteis, etc.

Mandatum Philippi Pulchri Reg. Franc. ann. 1311. tom. 1. Ordinat. pag. 481 :

Nulli liceat usque ad annum aurea vel argentea vasa, seu Vaissellamenta fabricare vel fabricari facere.
Statutum Philippi VI. ann. 1348. tom. 2. earumd. Ordinat. pag. 292 :

Que nulz orfevres ne soient si hardys de faire Vaissellement d'argent, fors d'un marc et au dessoubs, si ce ne sont calices, ou vaisseaux Sanctuaires pour Dieu servir.
Aliud Johannis Reg. ann. 1358. ibid. tom. 3. pag. 255 :

Que nul billon, Vaissellemente, joyaux d'or et d'argent, etc. Vaisselmente,

in altero tom. 5. pag. 301. Charta ann. 1302. ex Chartul. 21. Corb. fol. 101 :

Et aura elle toute nos Vaissellemenche d'or et d'argent, si comme pos grans et petits, etc.
Testam. Caroli Comit. Valesii ann. 1320 : MS. :

Item, je laisse Loys mon fils toute ma Vaisselemente d'argent, etc. Mainte riche Vaisselemente Trouverent bielle et noble et gente, Pos, hanas, et platiaulx d'argent.

Vide in Vessella. Vaixallamenta, Eodem sensu. Testament. Guischardi de Bellijoco ann. 1331. ex Tabular. Vill-Franch :

Lego uxori me medietatem omnium garnimentorum, utensilium et superlectilium, et totius Vaixallament me de argento. Exceptis tamen.... Vaissilomentis meis argenteis omnibus, etc.

Vaissilomentum, perperam pro Vaissellamentum, in Testam. Odonis de Rossilione ann. 1298. apud Marten. tom. 1. Anecdot. col. 1306 : VAISSELLUS, Occit. Vaisselier, nostris Egoutoir, Tabul ligne species, cui supullex stillanda imponitur. Leud min. Carcass. MSS. : Vaisselet vero, mensur species, in Lit. remiss. ann. 1477. ex Reg. 206. Chartoph. reg. ch. 986 :

Item de archis, Vaissellis et lectis fusteis, de quolibet unum denarium. Une mesure appelle ung Vaisselet, dont les dix huit font le sextier, mesure de Chaalons (sur Marne).

Vide supra Vaina. VAIVODA, Voyvoda, Dalmatis, Croatis, et Hungaris, est exercitus ductor, hodie vero promiscue pro quolibet exercitus vel ordinum ductore accipitur, ut apud Italos Capitaneus, ut Auctor est Jo. Lucius lib. 6. de Reg. Dalmat. cap. 1.

Joannes Leunclavius in Pandecte Turcico n. 71 :

Vaivod nomen generaliter significat Prfectum militum, quem Capitaneum vulgo vocant. Sed apud Hungaros, ut olim, sic etiam hodie, du sunt appellationes administrationum maximarum ; una Bani, altera Vaivod. Vaivoda vero Prses dicitur, loco Regis administrationem habens in aliqua provincia, puta Transsilvania, Valachia majori, Valachia minori, etc. Vaivodas

Bulgaris tribuit Theophanes ann. 24. et 33. Constantini Copronymi, et ex eo Hist. Miscella lib. 22. cap. 56. pag. 700. siquidem iidem sint cum iis, quos vocant Constantinus Porphyrog. de Administr. Imperio cap. 38. Ducas. cap. 19. Vide Johannem Seldenum in Titulis honorariis part. 2. cap. 2. n. 3. Glossar. med. Grcit. in , col. 207. Vaivoda vel Voivoda vox Illyricorum est, ut vult Carolus de Aquino ad vocem Bani, notans ductorem pugn, composita a nomine Voj vel Boj, pugna, et verbo Vodit, ducere. Vide Voiavada. VAJUS, Pannus aureus. Codex Ambros. Bibl. apud Murator. tom. 5. Antiq. Ital. med. vi col. 302 :

Postea venit (archiepiscopus) extra ecclesiam, ubi sunt column, ubi erat unus equus coopertus de Vajo, id est, panno aureo.

Pro pelle Pontica, vide in Vares. VAIVUS. Res Vaiva, Res derelicta et qu a nemine repetitur ut sua, idem quod Wayf. Consuet. Norman. part. 1. cap. 19. Cod. reg. 4651 :

De rebus Gaivis. De rebus autem Vaivis notandum est, quod dux eas habere debet per dominium suum ...... Vaiva, sunt res vel animalia, qu nullius proprietati attributa, sine possessoris reclamatione sunt inventa.
Ubi male editum Vania apud Ludewig. tom. 6. Reliq. MSS. pag. 189. Vide supra Gaivus. VAIXALLAMENTA, Vaixella. Vide Vaissella. 1. VAL, Color cineritius, in Gloss. Teuton. Schilteri ex Procop. lib. 1. 2. VAL, Vallum, Jus domini in bona hominum manus mortu sine prole defunctorum, Germanis etiam nunc Todtfall. Charta Frider. I. imper. ann. 1153. inter Probat. Hist. S. Emmer. Ratisbon. pag. 146 :

Stabilimus etiam ei (monasterio) ut morticinia, qu Val dicuntur, de hominibus spe dicti monasterii, ubicumque defuncti fuerint, monasterio salva sint et custodita, nec in eis alicujus loci libertate injuriam patiatur. Idem erit observandum in perceptione medietatis totius substanti mobilium et immobilium, qu monasterio spe recitato debetur, quando moriens caret su conditionis prole.
Charta ann. 1211. tom. 2. Geneal. diplom. aug. gentis Habsburg. pag. 215 :

Omnes homines proprie ad me pertinentes, qui in ipsa valle de hac vita migraverint, cum jure quod vulgo dicitur Val, abbati et fratribus..... decrevi donare.
Alia ann. 1212. ibid. :

Valla sua..... seu mortuaria.

Vide supra Morticinium 2. Haltaus. Glossar. German. col. 420. voce Fall. Vall, ejusdem originis, Quod ex decedentium legatis, ecclesiis obvenit. Necrol. MS. abbat. Altorf. in Alsatia, ord. S. Bened. :

Obiit Anna de Tutelheim vij. Id. Nov. qu dedit unum pallium in einen Vall.
Rursum :

Obierunt Greda et Gertrudis, qu dederunt dominis, ut dicitur, ein Vall.


Quod Mortuarium nuncupatur ibidem :

Obiit Ellina de Tutelheim, qu dedit tunicam pro Mortuario.

Vide Mortalagium et Mortuarium 1. VALABILIS, Justus, legitimus, Gall. Valable. Absque causa Valabili, in Charta Ludov. Bavari imper. apud Oefelium tom. 1. Script. rer. Boicar. pag. 774. VALANIA, ab Ital. ut videtur, Balane, Gallice sorte de Chataignes, Balanus. Statuta datiaria Riperi cap. 12. fol. 5 :

De qualibet soma Valani de pensibus viginti pro introitu vel exitu soldi sex.
VALARE, Firmare. Vide infra in Vallare 4. VALARGIUM, Annon species. Inventar. ann. 1476. ex Tabul. Flamar. :

Item plus duas carterias speutonis et Valargii.

Vide Balargus. VALATOR, perperam pro Valitor, Coadjutor. Vide in Valere. Formul. MS. Instr. fol. 16. v :

Quoscumque alios fautores consiliatores et Valatores ipsum (Joannem) et alios quoscumque contradictores et rebelles... excommunicatos publice nuncietis.

VALATUM, Fossa. Vide Vallatum. VALBIRE, et Valbucire, pro Balbire et Balbutire, in Gl. Lat. Gr. : Valbio, Valbucio, . VALCATORIUM, Molendinum. Charta Ludovici II. Imper. ann. 875. apud Ughellum tom. 6. Ital. Sacr. pag. 1309 :

Cum possessionibus et juribus,.... aquarum decursionibus, piscationibus, Valcatoriis, rupibus, silvis, etc.
Alia ann. 962. apud eumdem tom. 1. part. 2. pag. 49 :

Exhibens etiam.... liberam licentiam construendi molendina et Valcatoria

ubicumque voluerint per totum Comitatum suum. Omnia balatoria juxta Arnum destructa sunt.

Ex his emendandum videtur Chronicon Pisanum, editum ab eodem Ughello, sub ann. 1158 : Legendum enim Balcatoria. Valcatorii nomine molendinum significari ex allatis haud certo colligitur : imo a molendino distinguendum esse suadere videtur Charta ann. 962. jam laudata ; quod D. Brussel monuit in Tract. de Usu feud. tom. I. pag. 43. unde cum ipso aut aggerem esse facile crediderim, aut exclusam, locum scilicet ubi concluduntur aqu, aut denique lignum quo aqu continentur interpretabor. Vide infra Varcatura. VALCELLA, f. diminut. a Vaccaria. Vide in hac voce. Tabularium Aquicinense fol. 46 :

Dederunt nobis Valcellam Dodonis quam tenebant ab ecclesia de Hunoncurt.

VALCENI, inter Valdensium sectarios annumerantur, in Constit. Freder. contra hreticos ex Cod. reg. 10197. 2. 2. fol. 16. r. VALCHERIA, f. idem quod supra Valcatorium. Regest. Campani ann. 1256. fol. 26. apud D. Brussel tom. 1. de Usu feud. pag. 43 :

Dominus Johannes de Floriaco. Est homo ligius domini Campani..... de omni justitia usque ad pilerum ultra Valcheriam Secan.

VALDENSES, Dicti quidam Hretici, a primo eorum auctore Petro Valdo, cive Lugdunensi prdivite, qui sub peculiari paupertatis professione hreses complures docuit, sub ann. 1160. unde ejus sectatores dicti etiam Pauperes de Lugduno, aliisque subinde nominibus appellati, qu peculiari commentario complexus est Gretzerus ad Scriptores contra eamdem hresim ab eo edito ann. 1613. Monachus Vallis Sarnaii in Histor. Albigensium cap. 2 :

Erant prterea alii hretici, qui Valdenses dicebantur, a quodam, Valdio nomine, Lugdunensi, etc.
Valdenses nuncupantur ab Alphonso de Castro lib. 4. contra hr. inter Conc. Hisp. tom. 3. pag. 680. et in Statutis Astens. fol. 2. De eorum erroribus, vide prter eumdem Monachum Vallis Sarnaii, Rainerum, Pilichdorffium, Lucam Tudensem ; Ebrardum Bethuniensem, Bernardum Abbatem Fontis Calidi, Ermengardum, editos a Gretzero, Guidonem Elnensem Episcopum in Summa de Hresibus ; ex recentioribus Claudium Seissellum adversus Valdenses edit. ann. 1520. Joan. Chassaneum in Histor. Albigens. edit. ann. 1595. Balthazarum Lydium in Valdensibus edit. ann. 1616. Joannem Paulum Perrinum in Histor. Valdensium edita ann. 1618. Columbum lib. 4. de Gest. Episcopor. Valentinensium n. 9. denique qu habentur inter Rerum Bohemicar. Scriptores.

Iis adde Lexicon Hres. Stockmanni. Eorum hresis Valdesia dicta, apud Limborch. Hist. Inquisit. Tolos. pag. 230 :

Abjuravit et renegavit omnem heresim et specialiter omnem Valdesiam, et promisit se nunquam redire ad eam.
Et pag. 232 :

Detinebantur in muro... pro dicto crimine Valdesi.


Vauderie vocat Joh. Molinetus fol. 112. v :

J'ay veu grant Vauderie En Arras pulluler, Gens plein de rederie Par jugement brusler.

Hii cum quibuslibet libidinibus addicti putabantur, Vaudoix appellatus, qui cum bellua rem habuerat. Lit. remiss. ann. 1458. in Reg. 187. Chartoph. reg. ch. 246 :

Icellui Rousselot publia plusieurs personnes que le suppliant estoit Vaudoix, et qu'il avoit est une vache.
Ali ann. 1479. in Reg. 205. ch. 437 :

Icellui Loys estoit tenu et rput user de sorcerie ou Vauldoyerie.

Ubi Vauldoyerie, idem sonat atque Veneficium, incantamentum. Sic et apud Monstreletum vol. 3. fol. 83. v. Vaudoisie nuncupantur nocturni illi conventus, quos vulgo Sabbats nominamus. VALDESTOLUM, Sella plicatilis. Locus est in Cliothedrum. Vide Faldistorium. VALE Ultimum, prstatio, qu a subditis domino fit, cum ab ejus dominio recedunt. Charta redit. priorat. S. Vinc. de Naintr in dic. Pictav. ex Tabul. S. Germ. Prat. :

Le prieur prend la moiti de sept solz Tournois, que doivent lesdiz mariez, quant ils s'en vont demourer hors ladite paroisse de Naintr, pour leur Ultimum Vale.
Eadem nomenclatura donabatur apud Argentinenses Prstatio pecuniaria, qu ultra portionem canonicam plebanis pensitabatur ab hredibus eorum, qui extra parochiam suam elegerant sepulturam. Vide Schilter. ad Chron. Knigsh. pag. 1123. VALECTOR. Vide in Valere. VALECTUS. Vide infra in Valeti. VALEDICERE, Valedictus, cui Vale dicitur, Dire adieu. S. Gerardus Abb. Sylv Major. in Vita S. Adalardi cap. 5 :

Quibus cum ipse Valediceret, et ipse Valedictus ab eis recederet, etc.


Valefacere, Eadem notione, in Synodico adversus tragdiam Ireni cap. 41. Idalius Barcinon. in Epist. ad Julian. Tolet. :

Suggestionibus meis Valefactionem alternans sanctitudinis vestr, etc.


Vita S. Roberti Abbatis Molismensis n. 8 :

In quorum humilitate et paupertate non mediocriter dificatus Episcopus et compunctus, Valefecit et recessit.
Vita S. Theodardi Archiepisc. Narbon. apud Catellum pag. 767 :

Commendans eos Domino, et Valefaciens eis, Romam redire sollicite satagebat.


Valedicere, Abdicare se jure suo, eo decedere. Charta ann. 1316. apud Haltaus. voce Verziehen, col. 1917 :

Omni actioni et impetitioni, quam habuit et habere se asseruit contra ecclesiam renuntiavit coram nobis, et omni modo Valedixit.
Occurrit passim. VALEDIRE, Valedicere :

Quia Valedire volemus.

Boucherie, Vita S. Euphros. 4. VALEDO, Valor, pretium, Valeur. Charta Manassis Episc. Aurel. ann. 1163. ex Chartul. Miciacensi :

Verumtamen ad augmentanda memorat ecclesi gravamina, l. librarum Valedinem violenter rapuerat.


Vide Valentia 2. VALEFACTIO, Salutatio. Vide in Valedicere. VALEIA, Vallis, Gall. Valle. Tabul. Majoris Monast. :

Amaricus cognomine Crespinus, dedit nobis decimam omnium rerum qu habebat apud Bessiacum, redecimam totius parochi qu sua erat, et tria arpenna prati, ex quibus duo sita sunt in Valeia, etc.
Vide infra Valleya. VALENBRUNUS, Panni species. Vide Galabrunus. VALENCHEN, Valentian Hannoni urbs, vulgo Valenciennes alias Valenchiennes. Lit. remiss. ann. 1376. in Reg. 108. Chartoph. reg. ch. 299 :

Cum... Florimundum Joye, quem dictus exponens tantum suis expensis prosecutus fuit, quod ipsum Valenchenis reperit, etc.
Hinc Valenchenois nomen mensur agrari, in agro Valentianarum usitat, inditum in Charta Valteri abb. S. Humberti Maricol. ann. 1304. ex Cod. reg. 10196. 2. 2. fol. 75. r :

Item as prs au fief deux mencaudes et un Valenchenois, que Baudes de l'ostellerie tient.
VALENDRANUM, pro Balendranum, vulgo Balandras, Palii seu tunic species. Charta ann. 1360 :

Vitalis de Suslorda, accusatus de blasphematione B. Mari Virginis, fuit condemnatus ad currendum villam Tolos cum Valendrano depicto, cum ymachinis diaboli depictis.
Vide Balandrana. 1. VALENS, Valor, pretium. Tabularium Bellilocense in Lemovicib. n. 175 :

Et accepi a vobis pretium, juxta quod inter nos bene complacuit, vel aptificatum fuit, hoc est, tam in Valente, quam in argento solidos mille.
Charta apud Madox in Formul. Anglic. pag. 253 :

Quod si prfatam terram eis warentizare non poterimus, mutuum ad Valens in aisiamento fratrum, eis dabimus.
Charta ann. 1042. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Si vero non potero, Valentem illam dabo in alio loco.


Alia ann. 1410. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Totam illam magis Valentem donavimus.

Caffari Annal. Genuens. apud Murator. tom. 6. col. 288 :

Erat scilicet Valens librarum miliaria decem et septem.

2. VALENS, Magnanimus, fortis, Gall. Vaillant. Wippo de Vita Chunradi Salici ann. 1028 :

Et quidam bene Valens vir Cunradus..... cum aliis interfectus est.


Informat. pro passagio transmarino ex Cod. MS. Sangerm. :

Et ill gale habeant unum capitaneum Valentem hominem et boni consilii, etc.

Vide Valorosus. Unde Vaillart in derisum accipi videtur, nisi sit pro Vieillard, in Lit. remiss. ann. 1415. ex Reg. 168. Chartoph. reg. ch. 305 :

Lequel Regnault dit au suppliant qu'il estoit un sanglant Vaillart s yeux escardoilliez.
Valens, Gravis, magn auctoritatis. Concil. Pisanum ann. 1409. apud Acher. tom. 6. Spicil. pag. 300 :

Secundum multorum Valentium Doctorum consilia.


Chron. Trivetti apud eumdem tom. 8. pag. 625 :

Honestas et Valentes personas assumpsit.

3. VALENS, Monet species, Gall. Vaillant et Vaillent. Lit. remiss. ann. 1364. in Reg. 96. Chartoph. reg. ch. 149 :

Convenerunt inter se de ludendo causa spatii ad taxillos, et in hujusmodi ludo ponendo quilibet duos Valentes, per modum tamen hunc, quod ille ipsorum, quem contingeret duos Valentes alterius lucrari, eos traderet pro habenda una pinta de clareto.

Ali ann. 1358. in Reg. 90. ch. 70 :

In crumena alterius mulieris unum denarium argenteum, vocatum Vaillant, invenerunt.


Ali ann. 1363. in Reg. 92. ch. 310 :

Une penne d'escureux, qui avoit est vendue deux flourins de Flourence et un Vaillent.
Ali ann. 1378. in Reg. 114. ch. 224 :

Jean Poitrau changeur, demourant Blois, achata pluseurs monnoies de dehors nostre royaume et autres que de nostre coing, tant d'or comme d'argent ;... les autres d'argent, estoient nommes Vaillans et vatarans.
Denique ali ann. 1385. in Reg. 128. ch. 119 :

Icellui Bonnelle donna icellui Sauve un denier blanc, appell Vaillant.

Occurrit prterea in Stat. ann. 1358. tom. 3. Ordinat. reg. Franc. pag. 222. art. 2. Inter monetas nigras seu reas episcopi Cameracensis Vallant recensetur, in Charta ann. 1347. ex Tabul. ejusd. eccl. :

Item fera (ledit monnoyeur) pour nous et en nostre nom deniers noirs, que on appellera Vallans ;... et courra ichelle monnoye pour deux deniers Tournois la pieche.
VALENSA, Juvamen, auxilium. Charta ann. 1231. tom. 1. Probat. Hist. geneal. domus reg. Portugal. pag. 27 :

Denique promittimus bona fide et sine enganno vobis dare et facere juvamen, auxilium, Valensam, et defensionem, et retentionem prdicti regni.
Vide in Valentia 2. et mox Valere. VALENTER, Commode, fructuose. Necrolog. MS. Fr. Minorum Claromont. in Arvern. :

x. Febr. Obiit bon memori Joannes de Murolio cardinalis, qui multum utiliter et Valenter honoravit istum conventum.

Vide infra Valiacio. 1. VALENTIA, Virtus ; , , in Gloss. Gr. Lat. Alibi : , Valentia, robur. Gloss. Lat. MS. : Valentia, fortitudo, firmitas, robur. Vox Latinis Scriptoribus nota. Macrobius Comment. lib. 2. cap. 14 :

Ut medicus, ut exercitator corporum, sanitatem vel Valentiam, quam ille gris, hic luctatoribus prstat.
Harigerus Abbas in Vita S. Landoaldi n. 6 :

Mox ut illuc destinavit, Valentia totius corporis statim reintegrari meruit.


Ratherii Veron. Episc. Serm. 1. de Quadrag. apud Acher. tom. 2. Spicil. pag. 295 :

Quale vero caput habet anima tua, quas manus, quos pedes, qu alia

membra ? monstra mihi saltem si vales colorem ejus ; si non vales, ego ejus tibi demonstro Valentiam. Eggibertum non parv Valenti et virtutis comitem, qui sibi rebellaverat.... hostiliter impetebat.
Charta ann. 1231. apud Guden. Cod. Diplom. tom. 3. pag. 1102 :

Utitur etiam Gregorius VII. lib. 1. Epist. 46. Berthold. Annal. ad ann. 1077. apud Pertz. Scriptor. tom. 5. pag. 302 :

Abbas et conventus ejusdem monasterii facere debent de propriis expensis murum circa cimiterium parochi memorat ; qui videlicet murus in 4. annis debet perfici et consummari, ita quod ejus Valentia possit muro cimiterii in Flagestat per omnia comparari.

Charta ann. 1239. in Regesto Comitum Tolos Camer Comput. Paris. fol. 120 :

Quod fideles vobis et successoribus vestris Valentiam faciemus in placitis, et in guerris contra omnes homines, cum a vobis vel vestris fuerimus requisiti, etc.
Ubi Valentiam facere, est omnem vim adhibere, Faire son pouvoir. Rectius dixisset eo loci Valentiam facere idem esse quod infra Valere, juvare, auxilio esse. Hc quippe formula est qua vassalli dominis suis in clientelari professione auxilia consueta jurabant : quod ex sequentibus manifestum fit. Charta ann. 1197. in Append. ad Marcam Hisp. col. 1387 :

Promitto vobis et ecclesi Arulensi fidelitatem, et Valentiam, et adjutorium per bonam fidem de membris vestris et honore vestro et de avere.
Paulo ante legitur :

Quod erimus vobis adjutores boni et fideles defensores contra omnes homines et feminas.
Charta ann. 1212. apud Acher. tom. 10. Spicil. pag. 180 :

Prstabimus etiam vobis et successoribus vestris Valentiam et auxilium contra omnes personas.
Charta ann. 1257. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Quod teneantur.... facere de his qu eis tradentur fidelitatem et homagium, cavalcatas, et Valentiam de placito et de guerra. Quod daret seu eis faceret auxilium, juvamen seu Valentiam in necessitatibus qu eis occurrent.
Homagium ann. 1332. ex Schedis D. de Remerville :

Quod alibi sequi et juvare dominum de placito dicitur. Charta ann. 1283. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 27. col. 1 :

Promisit dicta domina tutrix.... in perpetuum se prstituram Valentiam,

consilium et auxilium.

Adde Spicileg. Acher. tom. 8. pag. 225. Charta ann. 1234. ex Cod. reg. 4659 :

Liceat dicto Geracido Amico facere guerram seu Valentiam de terra dicti feudi vel dictorum feudorum, per se vel per amicos suos ; ..... dum tamen non faciat guerram seu Valentiam contra civitatem Avinionis.

Vide supra Valensa et mox Valere. 2. VALENTIA, Valor, pretium, Valance, in Consuet. Aquensi tit. 9. art. 40. Charta Innocentii II. PP. ex Chartular. Episc. Paris. fol. 35 :

Ipse (Abbas) parrochianorum punivit excessus in Valentia ferculorum.


Acta Innocentii III. PP. pag. 11 : Rogerus Hovedenus pag. 783 :

Daret et Valentiam auri viginti millium unciarum. De excatis dom. Regis et earum Valentiis, et quis eas habeat, etc.
Sententia ann. circ. 1080. ex Bibl. Colbert.

Usque ad diem quo pliverunt drictam in manu Vicecomitiss ad ipsam Valentiam qua valebat in ipso die quo ipsum castellum accepit
. Charta ann. 1235. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Et nunquam in aliquo contravenire ratione majoris Valenti.

Occurrit etiam apud Will. Malmesburg. in Vita S. Aldhelmi cap. 10. Calmet. tom. 1. Histor. Lothar. inter Probat. col. 248. et alibi. Vide Vaillentia. Vaillance, eadem acceptione, in Charta Henr. comit. Grandisprati ann. 1247. ex Chartul. Campan. Cam. Comput. Paris. fol. 251. v. col. 2 :

Et cil devantdiz blez doit estre paez la Vaillance de minage.


Alia ann. 1269. inter Probat. tom. 2. Hist. Burg. pag. 32. col. 2 :

Que lidit Jahans hait six cens et sexante et dis livres de terre Viennois avec la Vaillance de ladite terre de par sa mere ; laquelle Vaillance doit estre conte esdites six cens et sexante et dis livres. Valler,
pro Valoir, in Charta ann. 1438. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Brit. col. 1060. VALENTINENSIS Moneta. Vide in Moneta Baronum. VALENTINI seu Valentiniani, Hretici a Valentino quodam gyptio sic dicti, fabulis ex Judorum pariter et Platonicorum doctrina confectis celebres : adversarios celebriores habuerunt S. Irenum, S. Justinum Mart. Tertullianum aliosque. Horum deliramenta videre licet apud laudatos Patres. VALENTIUS, Magis. Charta ann. 1069. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Offerens illis ad hoc in vicissitudine Grimaldum castrum in Fraxeneto situm, asserens illud Valentius Monasterio profuturum.
VALERE, Juvare, auxilio esse. Hominium factum a Raymundo Principe Arausionensi Episcopo Tricastinensi ann. 1274 :

Et si dictus nobilis Raimundus de Bauxio, vel ejus successores...... nollent, vel non possent dictum Episcopum seu suos successores juvare, seu eis Valere de placito, seu de guerra.

Tabularium Barcinonense apud Marcam lib. 6. Histor. Beneharn. cap. 8. num. 3 :

Promitto, nec non convenio vobis et vestris successoribus per me et per meos successores, quo vobis Valeam et adjuvem vos, et vestros successores cum mea terra, et meis militibus et hominibus bona fide et sine enganno contra omnes homines, etc.
MS. :

Tuit cil qui de ta terre sont, Qui de toi fieus et terres ont, Te deivent aider et Valer, Si feront-il en leur por.

Raimundus Montanerius in Chron. Aragon. cap. 79 :

Que nos som obligats al Rey d'Arago cunyat nostre ab sacrament de Valer et ajudar li contra totes les persones del mou, etc.
Vide Valentia 1. Valere, eodem intellectu, dicunt Itali et Hispani Valer. Charta ann. 1251. ex Cod. reg. 4659 :

Licebit omnibus civibus Avinionis cuilibet amico suo Valere de guerra, nisi sit contra dominos supradictos vel alterum eorumdem.
Vide supra Valentia 1. Valitor, qui Froissarti vulgo Aidant, Coadjutor. Valedor, in Consuetud. Catalani MSS. et tom. 13. Spicilegii Acheriani pag. 315. Charta Raymundi Comit. Tolosani ann. 1242 :

Et terram nostram supponimus, et nostros pariter Valitores, quos illos tantum intelligimus, qui de guerra ista nos emparaverint, et guerram nobiscum antea non habebant. Hreticos autem et condemnatos de hresi, nunguam nostros reputamus, vel reputabimus Valitores. Vos et omnes vestros contra ipsos et omnes suos Valitores, seu coadjutores,..... adjuvabimus. Confderatos, alligatos, et Valitores.
Alia apud Marcam lib. 6. Histor. Beneharn. cap. 5. n. 6 :

Ubi Catellus perperam, Vassaus, reddidit. Alia ejusdem Raymundi ann. 1233 :

Charta Philippi Pulchri ann. 1299. in Regesto Constabulari Burdeg. fol. 234 :

Et ego Ildefonsus Rex jam dictus recipio vos Guillelmum de Montecatano, et filios vestros in mea emparanza atque adjuda, et ero vobis Valitor et adjutor de Biarnensi Vicecomitatu.

Joannes XXII. PP. tom. 2. Epist. 1559 :

Contra.... complices, adjutores, Valitores, sequaces, et fautores eorum, etc.


Occurrit passim in Chartis. Le Roman de Garin Voaillor eadem notione dixit :

N'a en la route, ne ribaut ne garon, Ms chevaliers, et fieus de Vavassors, Bliaut de paille ont tot li Voaillor.

Valector, Eadem notione. Litter Edwardi I. Reg. Angl. ann. 1295. apud Rymer. tom. 2. pag. 690 :

D. H. Comiti Baren. fideli vestro, ac utriusque nostrum speciali et prcipuo Valectori transmittebamus, etc.

VALERIANI, Nummi ab Imperatore Valeriano cusi, de quibus Trebellius Pollio in Claudio cap. 17. VALERIUM. Vide infra in Volarium. VALESCENTIA, Sanitas. Epist. Conrad. Archiep. Mogunt. ann. 1431. apud Guden. Cod. Diplom. tom. 4. pag. 186 :

Ne plaga hujusmodi in longum torpente, propensioris fraudis livore accrescat, sed provisionis debit resarcita munimine, pristin Valescenti juvamine integretur.

VALESIA, ut Valisia. Vide in hac voce. VALESIANI et Valesii, Hretici conjugium atque liberorum procreationem abhorrentes : unde seipsos aliosque etiam invitos castrabant, asserentes solos exsectos salvari posse. Horum parens fuit quidam Valens Arabs quem alii circa annum Christi 198. alii 240. vixisse tradunt. Vide Epiphanium Hr. 58. VALESTRIA. Vide infra Vallestria. VALETE, Vox, qua utimur, cum ab amico discedimus. Acta S. Sebaldi tom. 3. Aug. pag. 770. col. 1 :

Hac doctrina spons virgini pro Valete dicta, et imperavit silentium, et more beati Alexii, a virgine recessit.

Vide Valedicere. VALETI, Valecti, appellati vulgo magnatum filii, qui necdum militare cingulum erant consecuti. Nam ut Vassalli iidem, qui postmodum Milites, quod in hac voce docemus ; ita vassallorum filii Vasseleti dicti, ut et Domicelli, respectu parentum, qui Domini nude compellabantur, unde postmodum formata vox Vasletus, deinde Valetus, uti recte observatum a Pitho in Consuetud. Trecens. Quod prterea firmant Scriptores aliquot a nobis laudati in Notis ad Villharduinum pag. 274. apud quos Vasletus scribitur, uti etiam in Charta anni 1204. post Ordericum Vitalem edita pag. 1058 :

De militibus et Vasletis de terra Comitis Roberti, etc.

In alia apud Spelmannum in hac voce :

Thomas filius dicti Radulphi (Militis) Vasletus in custodia Regis, qui similiter morabatur in servitio Regis cum fratribus suis.
et d'Amy MS. :

Passa avant li gentis prous Vasls.

Nobilium autem seu militum, atque adeo Procerum ac Principum filios, qui nondum militarem ordinem erant adepti, generatim Valetos appellatos in Notis ad Willharduinum docuimus, qui Imperatoris Constantinopolitani filium hac nomenclatura donat. Sed et ita non semel magnatum filios indigitant Poet nostrates. Le Roman de Rou MS. de Guillelmo Notho Duce Normanni :

Guillaume fut Vallet petit A Falese pos et norrit, etc.


Rursum :

O Guillaume fist Gui norrier Dez que il fut Vallez petiz.


Alibi :

Et me fist avoir en ostage Deus Vallez de noble lignage. L'un fils, l'autre ert nevou Goudouine, Encor les ai en ma sesine.
Alio loco : Alibi :

N'ert mie Chevalier, encor ert Valleton. Hue Chapet si fis l'ara asseure, Vallet ert, ne porquant si fu l'ewre haste.
Idem de Henrico II. Rege Angli :

Cinquante-trois ans plus sa terre justisa Emprs la mort son pere qui Vallet le laissa.
Alibi :

Trois Vallez out de son Seignor, Robert clamerent le graingnor. Li Vales entent la promesse, Que lendemain aprs la Messe Le veut son pere adober.
MS. de Vespasiani Imper. filio :

Le Roman d'Alixandre MS. de Filio Regis :

Sire, dist li Vallez, nel mettez en sejor, Faites vos os semondre, etc.

MS. :

Mes por cel Deu que je dois aourer, Fet sen Guillaume sans nul arrestement ; O le Valet chevauchent belement.
MS. :

Jadis estoit un damoiseax, Qui moult estoit cointes et beax, Li Vallez ot nom Guillaumes : Chercher peust on vingt realmes Ains con peust trover si gent ; Et s'estoit moult de haute gent : Il n'estoit mie Chevaliers, Vallez estoit, vii ans entiers Avoit un chastelain servi.

De Militum seu procerum filiis ita perinde alii. Charta ann. 1266. ex Tabular. Buzeii :

Geraudus Chaboz Valletus dominus Radesiarum. Nobilis quondam domina Eustachia mater mea domina Radesiarum, cum assensu dom. Gerardi Chaboz patris mei, etc.
Alia ann. 1291. ex Tabul. Eccl. Dolensis :

Guillelmus de Rupeforti Vicecomes de Donges miles, et Theobaldus de Rupeforti ejusdem Vicecomitis filius, Valletus.

Vide Testamentum lfredi Regis. Eadem perinde nomenclatura donantur magnatum filii ab Anglicis Scriptoribus. Capitula Placitorum Coron Regis Angl. apud Rogerum Hovedenum pag. 783 :

De dominabus, et de Valectis et puellis qu sunt vel esse debent in donatione Domini Regis, et de valentiis terrarum suarum, et si quis eorum vel earum sit maritatus, et inquiratur cui, per quem, et a quo tempore.
Bracton. lib. 3. Tract. de Corona cap. 1. 3 : Infra :

De Valectis et puellis qui sunt et esse debent in custodia Domini Regis. De Vicecomitibus et Ballivis, qui ceperunt redemptionem de Valetis integrum feodum militis tenentibus.

Adde Fletam lib. 1. cap. 20. 19. 94. Ubi Valecti sunt militum filii. Valetus dictus qui sine liberis erat. Exordium Monast. S. Martini Tornac. inter Instrum. tom. 3. Gall. Christ. nov edit. col. 66 : Et qui sine muliere. Libert. vill de Tannay ann. 1352. tom. 6. Ordinat. reg.

Ipse est Moninus, quem eo quod sine liberis esset, Valet cognominabant.

Franc. pag. 60. art. 9 :

Li Vallet, pucelles et femmes qui n'auront est maries, etc. Raginardus de Monasterio legum Valletus.

Valletus Legum, Qui in eo gradu est, ut videtur, ut ad Doctoratum aspirare possit. Charta ann. 1292. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 336 : Universim vero sic pariter appellati, quos Scutiferos dicimus. Homagia Castrinovi apud D. Brussel tom. 1. de Usu feud. pag. 122 :

Jocelinus Pictavini Valetus. Fecit homagium ligium sine achaptamento.


Charta ann. 1299. apud Stephanot. tom. 3. Antiquit. Bened. Pictav. MSS. pag. 916 :

Monsour Helyes de la Vergne Chevalier et Heliot Chenin Vallet pour soy et pour Gauvin son frere seigneurs de Lucac.
Alia ann. 1293. ibid. pag. 945 :

Ge Jofreis de Lezignen Valet segnor de Chastelachart, etc.


Rursum alia ann. 1294. ibid. pag. 968 :

Peres Daneis de saint Sauvor et Aunis Valet et Johane sa femme, etc.


Adde Rymer. tom. 2. pag. 109. 995. et 1021. et Statuta MSS. Caroli I. Reg. Sicili cap. 173. Constitut. Sicul lib. 3. tit. 33. 4 :

Ut dignitatum gradus et hominum qualitates, injuriis apertius distinguantur, statuimus burgensem seu rusticum, qui militem verberaverit, nisi probabitur, quod se defendendo hoc fecerit, manus detruncatione puniri ; eadem pna Valetto imminente, qui militem nobilioris gradus verberaverit.
Sanutus lib. 3. part. 10. cap. 8 :

Ad cautelam autem Dominus Armeni ducentos equestres in nemora occultat, locuturus Principi duobus cum sociis, relicto seorsim cum cornu Valeto, etc. Valettos

autem sese appellitasse ipsos Scutiferos, declarant complures Chart descript a Duchesnio in Historia Plessiaca. Quod vero Valetti militibus ipsis in occasionibus bellicis ministrarent, eorumque arma ac scuta deferrent, unde Armigeri et Scutiferi passim appellantur, horum nomenclatura data deinceps honoratioribus famulis, quomodo etiam usurpatur a nostris. Litter Philippi Pulchri Reg. Franc. ann. 1295. tom. 1. Ordinat. pag. 326 :

Bichio et Moncheto Guidy fratribus delectis Valletis et receptoribus nostris, etc.


Comput. ann. 1425. apud Kennett. in Antiquit. Ambrosd. pag. 576 :

Et in blodeo panno pro armigeris et Valectis Prioris de Johanne Bandye, etc.

Testam. Rotherami Eborac. Episc. ann. 1498. in Lib. nig. Scaccarii pag. 679 :

Sic quod generosi Valecti et garciones de camera habeant de propriis equis meis, secundum limitacionem executorum meorum.
Asserus de lfredi rebus gestis pag. 24 :

Et volo, quod armigeri mei cum Valectis, et omnes, qui cum ipsis in servitio meo existunt, ista distribuant modo supradicto.
Ubi alii sunt ab Armigeris. Thomas Walsinghamus pag. 229 :

Jussus autem exhibere captivum, cunctis admirantibus ministrum suum obtulit, qui ei astiterat, et more Valecti servierat, etc. Valettus Camer
Imperatoris, apud Petrum de Vineis lib. 5. Epist. 56. Valettus Regis, apud Ughellum tom. 9. pag. 364. In Testamento Caroli Pulchri Regis Franc. ann. 1324. fit mentio

des Valez trenchans, Valez entiers, des valez servans de vin, des valez servans de l'escuelle, des valez de porte, des valez de forge ;
in Testamento Ludovici Hutini Regis ann. 1316.

des valez servans de sale, des valez de nostre chambre.

Sed hc nota. Et qui officia honoratiora exercebant. Hinc ballivus Remensis, Varlez du Roy inscribitur, in Lit. remiss. ann. 1362. ex Reg. 98. Chartoph. reg. ch. 51 : Ita et Vicarius Nemausensis, in Charta ann. 1308. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 182. col. 1 :

Jehans Dartois Varlez du roy nostre seigneur et bailli de Reims, salut, etc. Galvanni Boni-et-belli, Veyletti domini regis Franci, vicarii Nemausi, etc.

Vide Valleteria. Valetus Mercatorum, Institor, Gall. Facteur. Litter Philippi Pulchri Regis Franc. ann. 1309. tom. 2. Ordinat. pag. 160 :

Si quis Valetorum suorum in dicta villa vel alibi matrimonialiter copularetur, et aliquas de denariatis aut mercaturis ipsorum mercatorum recelaret, aut alias alienaret, justitia loci in quo mercatur prdict reperirentur, tenebitur eas ponere in manu salva alicujus probi viri loci illius ubi reperirentur. Dicti mercatores et sui Valeti per nos, et gentes nostras a vi et violentia indebitis contra omnes et erga omnes custodientur.
Valetus, Tiro, operarius mercenarius, Gall. Apprenti, Compagnon. Statuta Caroli V. Reg. Franc. pro Tonsoribus ann. 1371. tom. 5. Ordinat. pag. 441. art. 9 :

Que aucun barbier ne doit oster ou soustraire un autre barbier son aprentis ou Varlet, etc.

Litter ejusd. Reg. ann. 1372. ibid. pag. 528 :

Les Varls du mestier de tixerrandrie.


Infra :

Les Varls tixerans, etc.

Vayletus, Armiger. Constitutiones Petri Ruthenensis Episcopi Legati Apost. pro Ecclesiis Cypriis ann. 1313. cap. 8 :

Nec coronam lineam, ut Miles laicus, seu Vayletus clericus deferat.

De Valetis consule Seldenum de Titulis Honorariis 2. part. cap. 5. 47. Valectus, Non omnino eadem notione apud Anglos. Fortescutus de laudibus Legum Angli cap. 29 :

Quod in ea villula tam parva reperiri non poterit, in qua non est miles, armiger, vel paterfamilias, qualis ibidem Franclain vulgariter nuncupatur, magnis ditatus possessionibus, nec non libere tenentes alii, et Valecti plurimi suis patrimoniis sufficientes, ad faciendum juratam in forma prdicta ; sunt namque Valecti diversi in regione illa, qui plusquam sexcenta scuta per annum expendere possunt, quo jurat superius descript spissime in regione illa fiunt, prsertim in ingentibus causis, de militibus, armigeris, et aliis, quorum possessiones excedunt duo millia scutorum per annum.
Valletus, Vallectus, Famulus, Gall. Valet, hodierna notione. Charta Philippi Pulchri Reg. Franc. ann. 1302. apud Menester. Hist. Lugdun. pag. 87 :

Oportet enm, vel eam habere proprium Valletum seu famulum aut ancillam, qui serviant personis prdictis.
Charta apud Madox Formul. Anglic. pag. 385 :

Cum uno Vallecto per me nominato ad serviendum eisdem Monialibus.


Processus de Vita S. Yvonis tom. 4. Maii pag. 567 :

Et idem miles palafredum suum cum Valleto prmitteret, etc. Valetus pedes,

in Testam. Amedei Delph. ann. 1355. apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 323. Vayletus, Eodem sensu, in Testam. Roberti III. Comit. Claromont. ann. 1302. apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 307 :

Legamus cuilibet de Vayletis, sommeleriis,..... sexaginta solidos Turonenses semel solvendos. Vaylletus,

in Miraculis MSS. Urbani V. PP. ex Tabul. S. Victoris Massil. Valletus Camer. Lit. Phil. Pulc. ann. 1297. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 447. r. col. 1 :

Notum facimus quod nos obtentu grati servicii, quod Johannes Victoris de S. Germano in Laya, tailliator noster et Valletus camer nostr, nobis

impendit, etc.

Vallettis meis camer me, in Testam. Johan. Duc. Burgund. ann. 1360. in Histor. Burgund. tom. 2. Probat. pag. 258. num. 299. Valletus Currus domicellarum Perrotus de Nulliaco, in aliis Lit. ejusd. Reg. ann. 1304. ex eod. Lib. fol. 472. r. col. 1. Cujus officium indicatur in aliis ibid. col. 2:

Johannetus de Pissyaco, qui tenebat manum ad currum Johann consortis nostr. Bertaut Duchemin, Valet de nostre aumosne, etc.

Valletus Elemosinari Ingerannus, in Charta ann. 1317. ex eod. Lib. rub. fol. 535. r. Alia ann. 1379. in Reg. 115. Chartoph. reg. ch. 131 : Valletus Garderob Johann consortis nostr Robinus Fabri, in Lit. Phil. Pulc. ann. 1304. ex eod. Lib. rub. fol. 475. r. col. 2. Valletus Honoris. Charta Phil. VI. ann. 1347. in Reg. 68. Chartoph. reg. ch. 335 :

Pour le bon tesmoignage et rapport, qui de la personne de nostre am Vallet de honneur Baudoin Eude nous a est fait,... ycellui Baudouin anoblissons.

Valletus Maparum nostrarum dilectus Arnouletus, in Charta Phil. Pulc. ann. 1310. ch. 58. ex Cod. reg. 9607. 3. Valletus Palefredorum Johann consortis nostr Guillotus Hardi de Lymay, in Lit. ejusd. reg. ann. 1304. ex Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 473. r. col. 1. Lit. remiss. ann. 1400. in Reg. 155. Chartoph. reg. ch. 97 :

Loys de Blet, Varlet des grans chevaulx de nostre oncle le duc de Berry, etc. Alphonsus Ruys, nuper Varletus pedester regis, retentus ejus serviens armorum de numero et ordine aliorum.
Varlet, Falcis manubrium appellatur, in Lit. remiss. ann. 1460. ex Reg. 189. Chartoph. reg. ch. 440 :

Varletus Pedester Regis. Memor. H. Cam. Comput. Paris. ad ann. 1415. fol. 57. v :

Icellui Jaquemart print le baston de sa faulx, appell le Varlet. Valetro, i. gluto, quia valet multum in lecacitate.

VALETRO, in Glossario Lat. MS. Reg. et apud Papiam, Glutto. Jo. de Janua : Gloss. Lat. Sangerman. : Valetro, Lecheur, Glouton. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Valetro, vorax, vorator. VALETTUS, Valetus. Vide in Valeti. VALETUDINARIUM, Quod alias in monasteriis Infirmaria dicitur. Gloss. Lat. Gr. : Valetudinarium, , . Ugutio :

Valetudinarium, domus, in qua morantur infirmi.

Vox Senec, Columell, et aliis nota. Vit S. Austrebert Virgin. cap. 3. de Moniali :

In stragulo.... ad Valetudinarium depor taverunt.

In Miraculis ejusdem n. 1. Cellula infirmarum dicitur. 1. VALETUDO, Valitudo, Facultas, potestas. Vita S. Isidori Hispalensis Episc. num. 18 :

Qui quanto honore et reverentia a Romano Antistite et Cardinalibus fuerit receptus, non est nostr disserere Valetudinis.
Vita S. Guthlaci num. 27 :

Omnem Valitudinem maligni spiritus ab eo depulit.

Vide Anon. in Mirac. S. Ursmari per Flandr. num. 4. Valetudo, Valitudo, Robur, virtus, auctoritas. Lambertus Ardensis apud Ludewig. tom. 8. Reliq. MSS. pagin. 603 :

Ne forte superveniret (Ghisnensis comes) et eos in Valetudine et manu fortium ab opere removeret.
Charta ann. 1406. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 890 :

Prout de premissis et aliis conventis lacius patet in publicis documentis manibus cujuslibet nostrum subscriptis ad majorem Valitudinem premissorum.
2. VALETUDO, Valitudo, Valor, pretium, Gall. Valeur. Charta ann. 1175. inter Probat. tom. 3. Hist. Occit. col. 137 :

Et est sciendum quod si supradicta moneta deteriorata fuerit de Valetudine, qu nunc est, etc.
Chartul. Celsinian. ch. 630 :

Si perditum fuerit, alium (mulum) aut aliam (mulam) aut equum ejusdem Valitudinis..... reddant.
Vide supra Valentia 2. VALEXIUS, Hippopera, Gall. Valise. Conventiones civitatis Saon ann. 1526 :

Item pro qualibet salmata... dobletorum ac Valexiorum, cerarum, piperum, etc.

Vide Valisia. VALGIA, Valgiare. Vide Valgium. VALGIS, Foras versis, tumentibus. Gloss. Isid. Male, uti monet Grvius ; Valgi sunt qui crura habent inferius versa, quibus opponuntur vari. Vide Salmas. in Plinium pag. 603. edit. Traject. VALGIUM, in Gloss. Latin. Grc. . Gloss. Grc. Lat. : , curvum, uncum. Hugo Parisiensis de Instit. Novitiorum :

Sunt prterea mille larv, mille subsannationes, et corrugationes narium, mille Valgia et contorsiones labiorum, qu pulchritudinem faciei

et decorem disciplin deformant.

Valgia, pro Retorsione labiorum quam facimus quando deridemus aliquem, in Gloss. Biblicis MSS. Anonymi ex Bibl. Reg. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Valgia, mo. Valgiare, Valgire, Labia habere extrorsum prominentia, ex Gemma apud Vossium de Vitiis serm. lib. 4. cap. 29. Gemma : Labia retorquere, Germ. dem muff in gespotte mit dem mund schlahen. VALGUSTUS,

Fustis uncus

, Calep. male lectum apud Isidorum lib. 14. cap. 9. pro

Valli, fustes sunt quibus vallum munitur

. Vide Valgium. VALIACIO, Utilitas, commodum. Extant in Chartul. Bitur. fol. 33. r. Liter Gregor. IX. PP. ann. 4. pontif. ejusd. quibus declarat archiepiscopum Bituricensem non teneri satisfacere creditoribus suis, nisi probent debitum esse conversum in Valiacione ecclesi. Vide Valenter. VALIDARE, Validum reddere, Gall. Valider. Arestum Parlamenti ann. 1394. apud Menester. Hist. Lugdun. pag. 79. col. 2 :

Litteram supradictam anni septimi, ut prfertur, revocatam aliqualiter, non Validabat, erat enim subreptitie impetrata.
Statuta Pallavic. lib. 1. cap. 40. fol. 50 :

Neque juramentum per ipsos minores super dictis contractibus vel distractibus factum vel appositum, habeat Validare ipsos contractus, quantum est in prjudicium ipsorum minorum.

Validare, Munire, Gall. Fortifier. Ripalta in Annal. Placent. apud Murator. tom. 20. col. 872 :

Et ita munitis per prius castellis et cittadella, Validatis portis omnibus civitatis, magno cum apparatu et pompa abiit (Facinus.)
VALIDE, Valde, multum. Consuet. monast. S. Crucis Burdeg. MSS. ante ann. 1305 :

Item hortolanus... debet tenere hortum conventus Valide garnitum..... de cunctis herbis et legumeniis.
VALIDITAS, Valor, pretium, Gall. Valeur. Testam. S. Gennadii Episcopi Asturic. inter Conc. Hisp. tom. 3. pag. 173 :

Pomares, horta, molina, ex integro Validitatibus prstitis,...... ab integritate sint propria monasterii S. Petri.

Vide Valentia 2. et Valutare. VALIDUS, Legitimus, admittendus. Stat. Ord. S. Joan. Hierosol. ann. 1584. tom. 2. Cod. Ital. diplom. col. 1850 :

Sancimus ut de ctero nulla melioramenta pro Validis approbentur, nisi, etc.


VALIMENTUM, ut Validitas, ab Italico Valimento, eodem sensu. Chronicon Parmense ad ann. 1281. apud Murator. tom. 9. col. 795 :

Fuit ordinatum quod quilibet habens Valimentum ccc. librarum, mutuaret communi xx. solidos imperiales.
Statuta Genuens. lib. 1. cap. 23. fol. 30 :

Et insuper illam personam, qu dictam possessionem acceperit, condemnare debeat in decimam partem Valimenti rerum acceptarum.
Statuta Vercell. lib. 2. fol. 37 :

Item statutum est quod aliquis creditor, undecumque sit, non possit petere vel exigere prtextu interesse vel alio aliquo modo vel causa, cujuscumque conditionis sit debitum Valimentum seu melioramentum monet ab aliquo districtus Vercellarum.
Statuta crimin. Saon cap. 43. fol. 99 :

Et ultra illum condemnare (teneatur Magistratus) in tanta quantitate pecuni quantum erit Valimentum rei, de qua possessionem invaserit, vel occupaverit, facta stimatione post accusationem juxta probationes legitimas fiendas a prdicto accusatore, cujus condemnationis, seu Valimenti, tertia sit injuriam patientis, etc.
Consuet. Perpin. MSS. cap. 24 :

Si creditor conqueritur de eo, quod dictum pignus minus valet ; dabit reus debitor de illo minus Valimento justitiam, si succumbit.
Vide supra Valetudo 2. VALIS, Planus, Gall. Plat. Melius forte Cavus, Gall. Creux. Guido de Vigevano, de modo expugnandi T. S. :

Fiat bota una cum tergiis et orlis, ut dictum est supra. Sed ista bota sit totaliter rotunda, et sit longa brachiis duobus et alta brachio, et in medio ab una parte habeat parum Valis, ut homo possit supra sedere.
VALISIA, Hippopera, Ital. Valigia, Gall. Valise. Epist. Gregorii XII. PP. ann. 1407. apud Marten. tom. 7. Ampl. Collect. col. 738 :

Salvis Valisiis, navigiis, rebus, et bonis omnibus, etc.


Statuta datiaria Riperi cap. 17. fol. 15 :

Permittendo sese et eorum mercantias, vel res, fardellos, Valisias, salmas,..... temptare, perquirere, dissolvere, etc.

Vide Vallegias. Valixia, Eodem significatu. Chron. Estense apud Murator. tom. 15. col. 400 :

Juxta cameram erat quidem stallus pro Valixiis et aliis necessariis cum

quadam robalta, in qua mittebant ligna et alia victualia.

Joh. Demussis Chron. Placent. apud eumdem tom. 16. col. 518 :

Et hunc vidente stipendiarii et sacomani dicti dom. Comitis Virtutum quod Anglici erant sconficti, posuerunt se ad derobandum equos et Valixias Anglorum.
Valesia, Pari intellectu. Litter Richardi II. Reg. Angl. ann. 1298. apud Rymer. tom. 8. pag. 51 :

Cum 50. equis vel paucioribus, et Valesiis, ac aliis rebus et hernesiis suis quibuscumque, etc.
Occurrit rursum pag. 161. Valisarius, Qui valisias portat, vel eas curat. Acta SS. tom. 4. Maii pag. 468. de Coronatione Bonifacii VIII :

Primo incedunt Valisarii Cardinalium suo ordine...... Tonsor et sartor Pap cum Valisiis rubeis, in quibus sint vestes, qu pertinent ad SS. Dominum nostrum.

Adde Ceremon. Rom. lib. 1. 12. cap. 2. VALITARE, Valere. Valitant, valent, in Gloss. Isidori. VALITOR. Vide Valere. VALITUDINARIA, Locus in monasteriis, ubi infirmi curantur. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Valitudinaria, enfermerie. Vide Valetudinarium. 1. VALITUDO. Vide Valetudo. 2. VALITUDO, Valor, pretium. Vide supra Valetudo 2. 3. VALITUDO, Animi firmitas, strenuitas. Lit. Caroli VI. ann. 1401. in Memor. H. Cam. Comput. Paris. fol. 16. v :

Notum facimus, quod nos confidentes ad plenum de magnitudine, audacia, Valitudine, magnanimitate patrui nostri (Joannis ducis Bituricensis), etc.
4. VALITUDO, Vis, violentia. Annal. Victor. MSS. ad ann. 1270 :

Circa mediam noctem post Dominicam, iterum orta est tempestas gravior quam prima, pro venti cujusdam Valitudine, etc.
5. VALITUDO, Infirmitas, morbus. Epist. Fulb. Carnot. ann. circ. 1022. tom. 10. Collect. Histor. Franc. pag. 471 :

Magna autem eo anno lues in populos fuit. Valitudines vero vari, melin, cum pustulis et vesicis, etc.

Vide supra Valitudinaria. VALL, Vallum. Vide supra in Val 2. VALLADA. Johan. de Bazano in Chron. Mutin. apud Murator. tom. 15. col. 596 :

Pedites dictorum dominorum Vicariorum communis Mutin iverunt in districtum Bononi,... disrobantes ibi bestias, Valladas, et vestes, et res

alias in maxima quantitate.

Res quvis in fascem collecta, sarcinarum fascis. Vide Balla 2. VALLADERIUS, Fossor, cui fossatorum cura incumbit, qui fossis fodiendis vel reparandis invigilat, sic dictus a Vallatum. Vide in hac voce, Charta ann. 1471. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Injunxit modernis stimatoribus... quatenus... vocatis prius partibus qu tanguntur,..... Valladeriis, magistris expertis, et aliis necessario evocandis, etc.
VALLAGIA. Vita S. Geraldi Abbatis Grandis-silv num. 4 :

A mento denique usque ad verticem, non ferri, sed qu gravior erat, infirmitatis ligatus Vallagia, nusquam caput, nisi cum totius corporis circumferre valebat machina.

Ubi Vallagiam sepimentum quidam interpretantur. VALLAMEN, ut Valatum infra. Gualvaneus Flamma apud Murator. tom. 12. col. 1019 :

Regis vexilla fugient, times Vallamina Brix.

VALLAMENTA, Conditiones, quibus pactio aliqua vallatur, unde vocis origo. Charta ann. 1270. apud Menester. Hist. Lugdun. pag. 6 :

Mandantes et prcipientes ex prsentatione compromissoria partibus ante dictis sub pnis et Vallamentis contentis in litteris compromissi, quatenus, etc.

VALLANIA, f. Castanea, nucis species, balanus. Charta ann. 1228. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med. vi col. 32 :

Quicumque emit Vallaniam, sive foglam, aut semen lini, solvat quatuor imperiales de modio.
Vide Valania. 1. VALLARE, Obsidere. Charta Casimiri Reg. Polon. ann. 1335. apud Ludewig. tom. 5. Reliq. MSS. pag. 508 :

Ipsorum castra, fortalitia et possessiones Vallare et expugnare tenebitur.


Vallare Castrum, Militibus ad defendendum munire. Hist. Glabri Rodulphi apud Duchesn. tom. 4. pag. 19 :

Vallaverat enim illud (castrum) Landrici Comitis exercitus, nec non ejusdem loci familiares viri, hostium siquidem metuentes sacri gregis diremptionem.

2. VALLARE, Vallatio, Saltare, Saltatio. Vide supra in Balare. 3. VALLARE, pro Vannare, Ventilare, Gall. Vanner. Statuta Vercell. lib. 3. fol. 73 :

Si receperit molinarius sive conductor ad macinandum quartaronos sex rasos frumenti cumunalis et bene cribiati sive Vallati, etc.

4. VALLARE, Firmare, stabilire. Charta ann. 1392 :

Item fuit in pactum expressum, deductum et conventum inter partes ipsas et ex pacto solemni et valida stipulatione Vallatum, quod, etc.
Alia ann. 1427 :

Ex pacto inter dictas partes habito et Valato, etc.

VALLATA, ut mox Vallatum. Charta ann. 1343. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 470. col. 1 :

Idem dom. Dalphinus dificabit fortalitium, seu fortalitia hujusmodi, muros, Vallatas seu terralios faciet.

VALLATORIUM, Projectum. Charta ann. 1178. apud Ughellum tom. 7. pag. 410 :

Et plenarie gradus fabric habeatis, et cum ipse Vallatorium suum de ante se, etc.
Charta ann. 1266. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Actum Pisis ex parte Kinthic in claustro ecclesi sancti sepulcri super Vallatorio ipsius claustri, prsentibus, etc.
VALLETERIA, Valleti conditio. Arest. ann. 1296. in Reg. Olim parlam. Paris. :

Majore Rothomagensi et civibus dicentibus dictos valletos, concives suos, non obstante nostra Valleteria, teneri ad contributiones pro feodis et misiis dict vill. Valeterie

vero, Valetorum, hoc est, juvenum loci alicujus, societatem sonat, in Lit. remiss. ann. 1402. ex Reg. 157. Chartoph. reg. ch. 14 :

Au soir aprs souper, que il estoit heure de requerir et demander l'espous desdites nopces certain droit de pain, de vin et de char, que les Varlez de ladite parroisse (de Noyers lez Lorris en Gastinois) qui sont de la Valeterie de ladite parroisse, ont accoustum de demander, avoir et prendre sur chacun mari en ycelle le soir du jour des nopces.
Vide in Valeti. VALLATUM, Vallatus, Fossatum, vel locus vallo septus. Charta ann. 1193. inter Instr. tom. 1. Gall. Christ. nov edit. pag. 79. col. 1 :

Et tangit muros civitatis et Vallatum.


Tabul. S. Victoris Massil. :

Pactum inter Jacobum Aragon. Reg. et Berengarium Magalon. Episc. ann. 1272 :

Usque ad viam qu est juxta dogam Vallati Montis-pessulani. Ut quilibet habeat vel in futurum habebit plateas sive luegas juxta dogas Vallatorum murorum dict civitatis.
Charta ann. 1070. inter Instr. Gall. Christ. tom. 6. col. 352 :

Refutas... duas tertias partes de feudis qu tenuit Petrus Liecas de S. Petro extra Vallatos Montis-pessulani ?

Statuta Arelat. MSS. art. 40 :

Addentes quod Vallati qui in directum vadunt seu portendunt in Rodanum, etc.
Tabularium Brivatense ch. 448 :

Cum Ecclesiis in eodem Vallato, seu vico dicatis.

Eximinus Salanova Justitia Aragonum, de militum privilegiis :

Ad constructionem, refactionem, sustentationem et reparationem portarum vill, Vallatuum sive valvartium, et murorum tenentur.

Adde Observant. Regni Aragon. lib. 6. eodem tit. 1. et tit. de Munitionib. Charta Rutenensis ann. 1307. ex Regesto 2. Philippi Pulchri Regis Franc. Chartophylacii Regii num. 4 :

Et ex parte inferiori cum domibus Stephani Cantaire, et cum Vallato dicti loci.
Alia ann. 1309. ibid. n. 75 :

Item 16. branchiatas Vallati seu fossati dicti castri, in quo sunt tres domus dificat.
Alia num. 85 :

Vallata, fossata, muros, fortalicia, etc.

Historia MS. bellorum Albigensium in Bibl. Regia pag. 51 :

Mais ainsin que son estats arribats alsdits Valats, (supra, les fossats) et en commensat de donnar l'assaut, etc.
Valatum, Eadem notione, Provincialibus etiam hodie Valat. Charta ann. 1490. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Sequendo riale sive Valatum, etc.

Statuta Avenion. lib. 1. rubr. 48. art. 5. pag. 135 :

Item quia deterioratio viarum, ut plurimum contingit culpa eorum, qui permittunt aquas suarum fossarum, seu, ut vulgo dicitur, Valatorum, per dictas vias defluere, etc.
Vide Vallum. VALLECTUS. Vide supra in Valeti. VALLEGIAS. lfricus in Gloss. ubi de Vestimentis : Vallegias, vynegar. Italis Valigia, nostris, Valise, est Bulga, hippopera. Vide Valisia. VALLEMACIA, Saltatio. Vide Balare. VALLENSES, Nummi sic dicti a valle Joachimica. Vide Schlegel. in Dissertat. de Nummis antiquis Gothanis, etc. pag. 19. VALLESHERIA, Parentela interfecti, i. unus ex parte patris, et alius ex parte matris, apud Wallenses Anglicos : vox formata, ut Inglisheria, de qua nos alibi. Statutum Walli ann. Edw. 12. cap. 4 :

Quod proxim 4. villat propinquiores loco, ubi casus homicidii, vel

infortunium contigerit, veniant ad proximum Comitatum, una cum inventore, et Vallesheria, i. parentela hominis interfecti, et ibidem prsentent factum feloni, et casum infortunii, etc.
Sed aliud sonare videtur Walecheria, in Charta Anglica apud Spelmannum :

Dicunt, quod est ibi Walecheria, qu reddit de annuo redditu 3. lib. 12. den. ad festum S. Michalis. Item in tota Walecheria sunt 4. homines, et quilibet eorum debet invenire unum hominem per 3. dies in qualibet septimana a festo S. Michalis usque ad festum B. Petri ad vincula.
Significat, inquit Spelmannus, Wallica pars, ut videtur. Ego vero Walecheriam idem sonare existimo, quod Vacheria, prdium certo vaccarum numero alendo idoneum. Vide Vaccaria. VALLESTRIA, Valles. Papias MS. : Valestria, agrorum, sicut Campestria. Edit. habet vallestria. Fulcherius Carnot. lib. 3. Hist. Hierosol. cap. 48 :

Circa gurgitem Itali multotiens naves assuefiunt periclitari, et undique flabra commoveri, qu de montanis per Valestria prcipitanter per anfractus subterraneos rite assuescunt intorqueri, etc.
Utitur S. Ambrosius lib. de Fuga sculi cap. 5. num. 31. VALLETUS. Vide supra in Valeti. VALLEYA, Vallis, Gall. Valle. Charta Fulconis Episc. Andegav. ann. 1337. in Tabul. S. Albini Andegav. :

In terris de novo ad agriculturam redactis et aliis sitis in illa parte Valley qu baillivia S. Remigii vulgariter nuncupatur.

Vide Valeia. VALLITELLUM, f. pro Vallicellum, Valliculus, Ital. Valloncello. Charta ann. 1051. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 217 :

A parte Meridiei est finis, sicut aliquantum Vallitellum discernit, et passus centum..... Ab ista parte Septentrionis, sicut aliquantum vallone discernit, etc.
Vide Vallo 1. VALLIUM, pro Ballium, Jus quoddam dominicum, idem quod supra Ballum 3. Charta Joan. ducis Brit. ann. 1239. ex Bibl. S. Germ. Prat. :

De Valliis autem et rachatis, concessit idem comes, quod terr ipsius Radulphi et hredum suorum quitt sint et immunes.

1. VALLO, Vallis, Vallone Italis, nostris Valon. Charta ann. circ. 1063. ex Schedis Prs. Mazaugues :

Usque ad flumen aqu et usque ad Vallonem, qui vocatur de Lantrico.


Infra :

Dedimus etiam Vallonem ipsam, per quam cucurrit fons de Guirarda.

Occurrit in Chartis Italicis apud Ughellum tom. 7. Itali sacr pagin. 109. 126. tom. 8. pag. 140. 361. et apud Rocchum Pirrum tom. 1. Notit. Sicul. pag. 311. Vallonus, Eodem intellectu. Charta Gaufridi de Signa dom. de Neaulles dic. Tolon. ann. 1285 :

Et quandam aliam terram qu est in Vallono Ferrani, etc. De Vallono qui dicitur Bojarol,
in Charta ann. 1258. ex Tabul. S. Victoris Massil. Valloncellus, Valliculus, in Charta Roberti Comitis Montis Scabiosi ann. 1068. et apud eumdem Ughellum tom. 7. pag. 196. Adde pag. 361. MS :

Gironville est ferme en un Vaucel, Sur une roche qui fu del tans Abel.

2. VALLO, Vallus, stipes, palus, Ital. Vallo, eadem notione. Acta S. Procopii tom. 2. Julii pag. 144 :

Qui mox quasi Vallone percussus aut Bellon oestro, sine dilatione locum mutavit.
Statuta Montis Regal. fol. 313 : Item pro quolibet Vallo sol. den. octo. In Glossis antiquis MSS. Vallo, palos vinearum. Nostris alias Vaule. Lit. remiss. ann. 1402. in Reg. 157. Chartoph. reg. ch. 258 :

L'exposant happe ou embrace une Vaule ou fourche, etc.

Vide supra Vagari. VALLONCELLUS, Vallonus. Vide in Vallo 1. 1. VALLUM, Vallus, ut Vallatum, fossa, in Gasp. Barthii Gloss. apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 242. ex Raimundi Agili Hist. Palst. : Vallum quod a monte descendens, etc. Charta ann. 1348. apud eumdem tom. 5. pag. 567 :

Et ultra hc omnia castra, fortalitia, dominia, bona, vallos et villas cum suis attinentiis, etc.
Charta ann. 1047. inter Instr. tom. 2. Gall. Christ. nov edit. col. 480 :

Item de sylva nostra,.... qucumque fuerint necessaria ad domos scilicet dificandas vel restaurandas ad cuppas, ad dolia, ad Vallum, ad naves, etc.
Vide Vallo 2. 2. VALLUM Vide supra in Val 2. VALLUS,

Corbicula, qua fluit mustum, vel palus vinearum, sive qui genibus junctis ambulat, vel vanus.
Glossar. vetus ex Cod. reg. 7613. Vide Vallo 2. Aliud sign. 7641 :

Valus, qui pedibus junctis ambulat.

Valgus. VALNA, Perperam fortassis pro Valisa, hippopera. Litter Henrici V. Reg. Ang. ann. 1413. apud Rymer. tom. 9. pag. 48 :

Cum equis, harnesiis, Valnis, manticis, bouges, robis, etc.

Vide Valisia. VALNEARE, Vasconum pronuntiatione pro Balneare. Inventar. ann. 1476. ex Tabul. Flamar. :

Item plus unam cubam pro Valneando mulieres.

VALNUS, , , in Gloss. Lat. Gr. Sed legendum Vallis, , ex Gloss. Gr. Lat. , fossa, vallis. VALO, Sarcina, fasciculus, Gall. Ballot. Formul. MSS. ex Cod. reg. 7657. fol. 29. v :

Ipsam raubam, librariam et jocalia et arnesia supradicta..... infra certos coffros et Valones sive trocellos diversos.... projecit.

1. VALOR, Strenuitas, virtus bellica, in Gasp. Barthii Gloss. ex Hist. Palst. Fulcherii Carnot. apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 309. Vide Valorosus 1. 2. VALOR, Quidquid emolumenti ex re aliqua percipitur. Consuet. Dombens. Mss. ann. 1325. art. 6 :

Quilibet nobilis.... possit et debeat saisire et saisiri facere per se, vel per alium ejus nomine, terram, fundos, fructus, Valores, exitus et proventus super hominem seu homines tailliabiles alterius.
Vide mox Valorium. 3. VALOR, Valetudo, facultas. Charta Adami de Wallaincort. ann. 1184. in Chartul. Montis S. Mart. ch. 33 :

Ponent ..... sacerdotem qui pro me... Missam celebrabit cotidie..... Secundum Valorem corporis sui, ut contingit in minutione vel gritudine.
VALORIA, Valor, pretium. Charta ann. 1483 :

Et pro majori Valoria dict cavalcat, etc.

Vide supra Valetudo 2. VALORIUM, Reditus, emolumentum. Charta ann. 1092. tom. 1. Probat. Hist. Brit. col. 480 :

Pro cujus, (conjugis) anima condonavit Eudonus vicecomes Valoria sui honoris, faventibus omnibus filiis ejus, Goscelino primogenito cum cteris fratribus.
Vide supra Valor 2. 1. VALOROSUS, Fortis, strenuus, Gall. Valeureux. Chron. Domin. de Gravina apud Murator. tom. 12. col. 702 :

Sed Rex idem animo regio Valorosus, ignem gerens in manibus, tutela clypei processit ad portam primam castri ejusdem, positurus ignem in illa

custodientium ad terrorem.

Vide Valens 2. et Valuus 2. 2. VALOROSUS, Magni pretii. Chron. Bergom. ad ann. 1395. apud Murator. tom. 16. Script. Ital. col. 890 :

Qui miles posuit in capite ipsius domini comitis Virtutum unum biretum valde Valorosum, creando ipsum ducham cum dicto bireto ; et hoc fuit super quodam tribunale, constructo super platea domini S. Ambrosii Mediolani cum magnis festivitatibus.
VALOS, Panni genus. Inventar. ann. 1476. ex Tabul. Flamar. :

Item plus duas displeydes sive giponas ciriti (cirici) nigri vocati Valos.
Vide Balosius. VALOZIUS, Vadensium comitum moneta, eadem qu Crespiacensis. Vide in Moneta Baronum. Comput. ann. 1326. ex Cod. reg. 9434. fol. 4. v. :

cxxxij. lib. Burdegal. valent, facta deductione de Burdegal. ad Turon. parvos, computando uno Valozio pro tribus denariis cum obolo Burdegal. debilium iiij . xiiij. lib. v. sol. x. den. Turon.
xx

Stat. ann. 1329. Inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 66. col. 1 :

Item quod omnis persona, qu vendit caseos recentes, det duos ex ipsis qui nunc fiunt, pro uno Valoys, et quod eos non minuant. Pro aliis duabus dietis, quibus vacavit ad reponendum cloyas ante capellam parochi, et pro reparatione loci in hangardio scalarum, ad ponenda ligna hourdagii, Valsatur sive celatur, x. sol. Silva Drua cum secretaria et tota Valua sua, etc.

VALSATURA, Sepimentum ex cratibus, quo locus vallatur. Comput. ann. 1486. ex Tabul. S. Petri Insul. :

VALUA, Reditus, emolumentum, Gall. alias Value. Charta ann. 1235. in Reg. 31. Chartoph. reg. fol. 93. r. col. 2 : Vide supra Valorium et Valutare in Glossar. VALVARTE, Propugnaculum, Hispanis Balvarte, nostris Boulevart, ex Germanico Burg-wart, quod burgum servat, tuetur. Salanova Justitia Aragonum in Observantiis, de Infantionibus :

Tamen ad constructionem, refactionem, sustentationem, et reparationem portarum vill, vallatuum, sive Valvartium, et murorum tenentur.
VALVASOR, Valvasoria, Valvasinus. Vide Vavasores. VALVASSERIA, Vide infra in Vavassoria. VALUCA, Arena aurosa. Vide Balluca. VALVE, Arnoldus Lubecensis lib. 6. cap. 5 :

Nec defuit ibi (apud Bohemos) illud perditissimum hominum genus, qui Valve dicuntur, crudelitates suas et nequitias exercentes, de quibus loqui

non est dificatio, sed miseria.

Et lib. 7. cap. 14. de Philippo Imp. :

Contrahens secum auxilia pessimorum, qui dicuntur Valve, cum innumera virtute balistarum, etc.
VALUM, Index redituum Monast. S. Petri Corbeiensis :

Summarii qui minas et Vala hujusmodi advehunt, debent focatam.

Vide Vallo 2. VALUS. Vide supra Vallus. VALUTARE, Vox Italica, stimare, Gall. Evaluer. Charta ann. 1546. apud Rymer. tom. 15. pag. 101 :

Solvere promisit.... in pecunia Valutata juxta Statutum Csare Majestatis. Value,


pro valor, pretium, in Charta ann. 1332. ex Tabul. S. Martini Pontisar. :

Jusques la Value et quantit de soixante solzs Parisis.

Vide Valentia 2. 1. VALUUS, Aqu ductus, per quem decurrit, vel janua, vel modici muri ante portam. Papias. De priori significatu nihil succurrit, alter valvam seu fores videtur spectare ; tertius Valvartum, seu nostrum Boulevart ; de qua voce supra. 2. VALUUS, Fortis, strenuus. Diarium belli Hussit. apud Ludewig. tom. 6. Reliq. MSS. pag. 147 :

Communitas tamen Pragensis vi Valua juxta domum Ducis Saxoni expugnata, non tamen sine suorum damno, civitatem parv partis ingreditur, etc.

Vide Valorosus. 3. VALUUS, Villosus, Gall. Velu. Locus est in Bigera. Vide ibi. VAMBAL, Bambalio. Vide Bambalo. VAMMUM. Conc. Lillebon ann. 1080. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 118 :

Nulli licuit inimicum qurendo, vel Vammum capiendo, vexillum vel loricam portare, vel cornu sonare...... Nulli liceat in Normannia haufare facere, vel incendium, vel raptum mulieris, vel Vammum capere, quin fieret inde clamor apud eum, qui clamorem inde habere debuit.

An Clarigatio ? Vide Reprsali. Perperam pro Nammum vel Nammium, Pignus. Vide in hac voce. Vamon vero, Morbi genus, idem, ut videtur, quod Gallicum Goitre, in Lit. remiss. ann. 1398. ex Reg. 153. Chartoph. reg. ch. 293 :

Jehan Coton estoit entachiez d'une enfermet ou maladie, appelle Vamon, laquelle lui faisoit ou accumuloit une grant boche ou col.

VAMPA, Flamma, ex Italico vocabulo, Danti et Petrarch familiari. Inscriptio in Conventu Minorum Bononi in Italia, apud Wadding. ann. 1340. num. 15 :

Nam accensa lampas fundit necessario Vampas.


Fol. 24 :

1. VANA. Tabularium Prioratus de Paredo in Ducatu Burgundi fol. 8 :

Accepitque unum equum, et 30. solid. et unam Vanam, et unum barahu. Et pro hoc acceperunt 5. solid. et unam Vanam.
Stragulum acu punctum, ut videtur, Gall. Courtepointe, Provincialibus Vano. Vide Vanna 1. 2. VANA. Bractea versatilis, Gall. Girouette, ab Angl. Vane, eadem notione ; quod a Saxon. fana deduci potest. Comput. ann. 1425. apud Kennet. Antiquit. Ambrosd. pag. 575 :

Cum 11. ventilogiis, videlicet Vanys de tyn emptis de fabro de Cherlton ponendis super utrumque finem prdicti dormitorii, v. sol. 11. den.

VANABULUM. Vanabulum, epie. Lex. Lat. Gal. Bibl. Ebroic. n. 23. XIII. s. VANACIARE, Delirare, desipere, vana dicere, Ital. Vaneggiare, Gall. Rver. Acta S. Gerardi tom. 1. Jun. pag. 772 :

Cum crederent quod Vanaciaret, nec quod tam longe ire posset, etc.

Vide Vaniare et Vanizare. VANPASTUR Jus dicitur, quod tenentibus vel mansionariis alicujus tenementi, vel vill seu prdii competit, animalia sua immittendi, pascendi causa, in loca publica, prata, agros, silvas, et alia, qu clausa non sunt, certis anni temporibus ; cum scilicet fnum a pratis, messes ab agris ablat sunt ; vel in silvis, cum non vetit sunt ac defens. Consuetudo Nivernensis tit. 3. art. 5 :

Vaine pasture doit estre entendue, en chemins, prez, en prairie, despouilles, terres, bois, et autres heritages non clos, ne fermez, except toutefois o et quand lesdits heritages sont de deffense par la Coustume.
Charta Simonis Ducis Lotharingi ann. 1076. apud Hieron. Vignerium :

Vanam quoque pasturam quibuslibet animalibus eorum, per terram meam transeuntibus, et ctera usualia necessaria, etc.

De vana pastura agunt passim Consuetudines nostr municipales locis a Raguello indicatis. Vide Pastura 1. VANAGLORIARI, vox Italica, Jactare se, ostentare.

Se Vanagloriando quod prope portum Janu venirent, etc.

in Annal. Genuens. Jacobi Auri apud Murator. tom. 6. col. 586. Vide Vanitare. Hinc VANAGLORIOSUS, Vir vanam gloriam aucupans, ex Italico Vanaglorioso. Gloss. Lat. Grc. : , vanglori. Utitur Michal Scotus de Physionomia cap. 71. 76. 85. 100. 101.

1. VANARE, vox fori, Vanum reddere, Gall. Annuler, ut videtur. Charta ann. 1351 :

Plenam potestatem ad.... sententias quascumque interlocutorias et definitivas postulandum, Vanandum et audiendum.

Vanare judicium dicitur, cum lite contestata, partes ante judicum sententiam inter se conveniunt. Instr. ann. 1217. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 55. col. 1 :

Utraque pars Vanavit judicium et renunciavit omni allegationi de facto et productioni testium.
Quo etiam sensu intelligendus videtur locus supra laudatus. 2. VANARE, pro Vannare, vanno purgare, Vanner. Statutum Humberti II. ann. 1340. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 394 :

Ipse Marescallus personnaliter interesse debeat, ut avena Vanetur.


Libertates Portis-Ursonis inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 4. pag. 640 :

Molendinarius Vanat triginta boessellos, pro una placenta.


Chartul. S. Vandreg. tom. 1. pag. 764 :

Ratione cujusdam servitii, quod in granario suo Vanando blada sua facere debebam.

VANASSORES, mendose pro Vavassores apud Mirum tom. 1. pag. 191. col. 1. 2. pag. 192. col. 2. pag. 391. col. 1. et pag. 392. col. 2. VANATA, Tempus, quo frumenta aliave grana vanno purgantur. Charta ann. 1248. in Chartul. S. Corn. Compend. fol. 160. v. col. 1 :

Et percipient.... bladum et avenam in prdicta grangia annis singulis ad duas Vanatas, quas ipsi maluerint. Vane,
pro Bote de paille, fascis stramineus, in Comput. ann. 1369. ex Tabul. S. Petri Insul. :

Item pour six Vanes de paille, iij. solz.

Vide Vaneia, Vannatio et infra Ventilatio. VANATOR. Gallice Vannier, ex Prolegom. Cart. S. P. Carnot. VANATURA, Purgamenta, qu ex tritico ventilato remanent, Picardis nostris Hottons. Vide Hauto. Charta ann. 1258. ex Chartul. S. Vandreg. tom. 2. pag. 1721 :

Ego et hredes mei habemus stramina et Vanaturas, exceptis tantummodo Vanaturis frumenti ordeum forense valentibus.

Vide Vaneia. VANCELLUS, pro Valloncellus, Valliculus, ni fallor. Vide in Vallo 1. Charta Raimundi Comit. Barcinon. ann. 1016. in Append. ad Marcam Hispan. col. 997 :

Et pervadit usque in ipsos Vancellos de Romaniano ; et inde vertit usque ad mare.

Vide Vauchellus. VANCQUA, a vulgari Wangue, Pervencia, Gall. Pervenche. Comput. ann. 1496. ex Tabul. S. Petri Insul. :

Item custodi ecclesi pro ramis et Vancqua, pro decoratione chori in die dedicationis ecclesi, pro duobus annis, xx. sol.

VANDAGIA. Vide Wandangi. VANDALIENSES, Militum genus apud Anglos. Charta ann. 1362. apud Rymer. tom. 6. pag. 370 :

Si contingat dom. Regem Castell et Legionis, Alfonsum filium suum, aut ipsorum hredes, hominibus ad arma, castellanis, sagittariis, guietibus, Vandaliensibus, aut aliis indigere, etc.
VANDEL, Mulct pecuniari nomen, apud Polonos. Stat. ann. 1505. inter Leg. Polon. tom. 1. pag. 313 :

Si Judus judici suo in pna pecuniaria, qu Vandel dicitur, reus inventus fuerit, etc.
VANDILAGO. Vide in Andelangus. VANDOSITAS. Vide Bandositas. VANEIA, Ipsa purgatio granorum, qu vanno fit. Charta ann. 1222. ex Tabul. Corbeiensi :

Concesserunt quattuor modios frumenti de territorio de Tanes in grangia sua ejusdem loci annuatim hreditarie capiendos ad mensuram ejusdem vill fuste ad fustem mensuratos, ad quamcumque Vaneiam voluerimus infra festum S. Remigii ; et si una Vaneia non sufficeret, nos defectum capiemus ad primam Vaneiam subsequentem.
Vide Vanatura et Vannatio. VANELLA, Agger, ut videtur, Gall. Chausse. Charta ann. 1297. ex Tabul. Angeriac. :

Quarum domorum una sita est in Vanella qu est extra arbergamentum quod fuit Arnaldi Gobeti, per quam quidem Vanellam itur de minagio dict vill versus arbergamentum aux Torsiez.
Leg. forte Venella, via strictior. Vide Venella 1. Idem certe quod Venella 1. Viculus, angiportus, via strictior. Libert. civit. Caturc. ann. 1344. in Reg. 68. Chartoph. reg. ch. 312 :

Item creant.... dicti consules.... curatores seu gardiatores operum et dificiorum, parietum, Vanellarum, aygueriarum, stilicidiorum, etc.

Qu rursum leguntur in Reg. 80. ch. 487. VANELLUS, Avis species, Vanneau, de qua Fridericus II. Imp. lib. de Venatione cap. 2. 11. VANERE, Deficere, evanescere, Deffalhir, Prov. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod.

reg. 7657. Vide Vanare 1. VANEZA. Charta ann. 1130. apud Murator. tom. 3. Antiq. Ital. med. vi col. 171 :

Campum unum, Vanezas quatuor juxta Cavazocho, etc.

Vide Vanpastur. VANGA, Sarcula. Ugutio et Jo. de Janua : Vanga, genus fossorii, quia vagando fodit. Gloss MSS. : Vanga, pala cum ferro. Lexic. Lat. Gall. : Vanga, Besche. Italis Vanga, idem sonat quod Bipalium. Olla patella :

Sarcula, metra, ligo, traha, tribula, Vanga, securis. E manibus duris non me trahat incola ruris, Quorum sunt juris traha, tribula, Vanga, securis.

Ad calcem Codicis MS. not. 780. ex Bibl. Sangerm. legitur hoc distichum :

Elmham. in Vita Henrici V. Reg. Angl. cap. 97. pag. 278 :

Ligonum insopit cur, torquentes telluris viscera Vangarumque numerabile vulgus, mordaci terr ruptura indulgens vigiliis, etc.
Leges Burgorum Scoticorum cap. 125. 1 : Gregorius M. lib. 3. Dial. cap. 14 :

Scamnum, scabellum,.... Vangam, securim. In horto monasterii fecit jactari ferramenta, qu usitato nos nomine Vangas vocamus.
Et mox :

Facto autem mane..... hortum ingressus, quot Vangas jactari prceperat, tot in eo laborantes operarios invenit,..... qui inculta illius horti spatia, qu inculta fuerant, coluerunt.
A Gregorio eadem habent Acta S. Felicis apud Bolland. 14. Januar. 1. Vide Petrum Crescentium lib. 1. de Agricult. cap. 6. Vanga interdum pro nescio quo armorum genere accipitur. Gloss. lfrici : Vanga, spada. Vocabular. Anglo-Lat. ann. 1440 : Spade, Vanga, fossorium. Pro eo nempe gladio, quod instar fossorii erat ; vel quod rustici ejusmodi fossoriis pro armis uti solerent. Gervasius Dorobernensis ann. 1198 :

Unde factum est, ut rustici impetiti, Vangis et fossoriis assueti, armis militaribus gloriarentur inviti.
Ejusmodi porro Vangas, nostri Vouges, videntur appellasse. MS. :

Hauce un Voouge que entre ses mains tint, Le bras senestre li a cop parmi.
Froissartes 2. vol. cap. 9 :

Si estoient bien 700. lances, et 2000. d'autres gens, que nous appellons maintenant gros Vallets, Vouges, dagues, et bastons d'armes.
Voulges, in Charta ann. 1430. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 1019 :

Jehan le Senechal conestable de Fougeres, et qui a la garde des portes de ladite ville raison de son office, vi. h. Voulges au Delleguet. Vouge
Nicotius interpretatur Venabulum lato ferro. Vide Panga. Qui porro in bellis ea arma deferebant, Voulgiers vocantur in Chronico scandaloso, uti vocant, Ludovici XI. Regis Franc. pag. 58. et 70. Vougiers, in Recensione ann. 1477. apud eumdem Lobinell. ibid. col. 1379 :

Eonnet du Bout ii. Vougiers, un coustilleur. Jehan de Quelen homme d'armes, ii. Vougiers, i. coustilleur, etc.
Idem porro videtur Vaga, apud Anglos. Liber Anglicus inscriptus Justice of peace f. 77. v :

Scilicet gladiis, baculis, Vagis, falcastris, arcubus, et sagittis, etc.

Vide Vougelus. VANGAMENTUM, Vindicta, vindicatio, ultio ; ex Gallico Vangement, vel ut hodie obtinet, Vengeance. Charta Fundationis Capituli S. Martini Artonensis in Arvernia ann. 1048. apud Phil. Labbeum tom. 2. Biblioth. pag. 754 :

Sed si tale forisfactum mihi aut aliis illi Canonici, vel illorum Clerici, seu homines eorum fecerint, et rectum facere noluerint, infra 14. dies Vangamentum non capiam, et in his 14. diebus admonebo illos duos vel tres per me, aut per unum Missum in Capitulo illorum duas vices, ut rectum faciant. Et Regini iverunt ad Novem et combusserunt terram, et Vangaverunt undique, et ceperunt multos homines et jumenta. Vangabat in campo Monacharum S. Bernardi, etc.

1. VANGARE, pro Vagari, ut videtur. Memoriale Potestat. Regiens. ad ann. 1250. apud Murator. tom. 8. col. 1117 :

2. VANGARE, Terram Vanga seu ligone versare, vox Italica, Gall. Bcher. Chron. Bergom. apud eumdem Murator. tom. 16. col. 875 : Hinc VANGATA, Ipsa actio terram ligone versandi. Statuta Mutin. Rubr. 135. fol. 24. v :

Statutum est quod Pontesellus, qui vadit per braidam dom. Rainerii de Nonantula, per tres Vangatas ab hominibus de Nonantula cavari debeat.
VANI, Penn species in avibus, Italis Vanni, de qua sic Fridericus II. lib. 1. de Arte venandi cap. 50 :

Numerus itaque pennarum in unaquaque ala est 26. quatuor magis propinqu corpori, qu dicuntur Corales, et postea 12. qu dicuntur Vani, firmiores et duriores coralibus, et alterius coloris et figur. Demum versus extremitatem al ali sunt 10. qu forinsec dici possunt ; h sunt firmiores, duriores, et longiores illis, qu dicuntur Vani ; ultima

harum decem dicitur Saxellus, etc.

Adde cap. 46. 51. Vide Oct. Ferrarium in Vanni. VANIARE, Vagari, vana dicere. Vide supra Vanaciare. Acta S. Francisc Rom. tom. 2. Mart. pag. 125* :

Repausa ergo tuam mentem, ne vadas Vaniando, fige te in amore benigno.

Vide Vanizare. VANIASTUTUS, , in versione Confessionis Nicephori Patriarch Constantinopolitani, apud Baron. ann. 811. 51. VANIGLORIUS, Vir vanam gloriam aucupans. Vita S. Walth. tom. 1. Aug. pag. 259. col. 2 :

Vaniglorium datorem derident.

Vide Vanagloriosus. VANILOQUIUM, , Frustratio : , Vaniloquus, in Gloss. Grc. Lat. Leo III. PP. Ep. 1 :

Omnes rationem reddituri sunt Domino de Vaniloquiis.

Occurrit in 1. et 2. ad Timotheum, ut Vaniloquus, in 1. ad Titum, in Capitul. Aquisgran. ann. 789. cap. 69. in Capitul. 1. Caroli M. incerti ann. cap. 36. etc. Pro Fictio, commentum occurrit in Thangmari Vita Bernwardi apud Pertz. Scriptor. tom. 4. pag. 779 :

Bernwardus Ep. divina inspiratione doctus non ejus Vaniloquio attendens, obligationis su anathema illi retexit. Istos videtis Vaniloquentes, et de uno ad aliud sine mora transeunt.
VANIRE, Vannuere, Vannare, Gall. Vanner. Gloss. Lat. Gr. : Vanio, . Vannuo, . VANITARE, Vanizare. Jo. de Janua :

Vaniloquens, in Oberti Cancell. Annal. Genuens. apud Murator. tom. 6. col. 302 :

Vanitare, vanitatem dicere, vel vanitando laudare.

Unde nostris Vanter, se vanter. S. Augustinus lib. de Quantit. anim cap. 33 :

Vanitas est fallacia, Vanitantes autem vel falsi, vel fallentes, vel utrique intelliguntur.
S. Bernardus de Morib. Episc. cap. 2 :

Et nos Vanitando peritis, et nos spoliando perimitis.


Gozechini Epist. apud Mabill. tom. 4. Analect. pag. 366 :

Ergo arguis in me levitatem Vanitantis animi, qui velut hac illac fluitans vacare desideret, et gloriolari, pro eo quod Leogium nostrum tantopere laudaverim.
Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Vanitare, dire vanit, vanter, ou en vanteur loer. Vanizare dixit Ivo Carnotensis Epist. 66 :

De vestra benevolentia plus justo prsumentes, Vanizando dicunt, quod juxta petitionem Turonensis Archiepiscopi, eum consecrabitis, etc.
Vide gid. Menagium et Oct. Ferrarium in Vantare. VANITAS. Gloss. Grc. Lat. : , vana visio, imago, Vanitas, visus. Gloss antiqu MSS. : Filacteria, Vanitas. Qua postrema notione vocem hanc usurpat Gaudentius Brixiensis Tract. 4 :

Veneficia, prcantationes, suballigatur, Vanitates, auguria, sortes, etc. Vanitatem,


pro mendacio, usurpasse Ciceronem, Tacitum, et alios, observatum ab Octavio Ferrario in Orig. Lingu Ital. in Bugia. Wain, pro Phantasma, in Mirac. MSS. B. M. V. lib. 1 :

Li deables ki tost brocha, A l'encontre si rest veuns, Com uns grans Wains noirs et velus.

Vide Umbr. Vanities, pro Vanitas, apud Ammianum lib. 21. pag. 180. Vanitas, Lassitudo, virium defectio, Gall. Abatement. Consuet. Fontanell. MSS. :

Nobis autem conceditur post matutinas redire ad lectum, ne somnum quem corpori fragili subtraheremus, resumere per diem lassitudine et Vanitate compelleremur.
Nostri Etre vain eodem intellectu dicunt. MS. :

Mais sa biele fille la bloie Ne fait de nul deduit samblant : Ains a le cuer Vain et dolant.

Hinc Vain, pro Languidus, in Lit. remiss. ann. 1384. ex Reg. 125. Chartoph. reg. ch. 9 :

Laquelle Perenelle, qui estoit laisse et Vaine, tant pour ce qu'elle n'avoit mengi de tout le jour, comme pour ce qu'elle estoit malade.
VANIUS, Vagus. Leges Norman. cap. 19. apud Ludewig. tom. 7. Reliq. MSS. pag. 190 :

Si quis bovem, vel asinum, vel aliquam rem suam adiraverit, qu ab aliquo Vania fuerit inventa, si detentor eam suam esse asserit, etc.

Mendose pro Vaivus. Vide supra in hac voce. VANIZARE, ut supra Vanaciare : Bonincontrus in Chron. Modoet. apud Murator. tom. 12. col. 1172 :

Cum crederent quod Vanizaret, nec quod tam longe esse posset, etc.

Vide alia notione in Vanitare. VANLEHEN. Vide Fahnelen et Feudum vexilli. VANLEUGA, pro Banleuga, Gall. Banlieu, Modus agri, cujus finibus loci alicujus

immunitas vel jurisdictio terminatur. Vide Bannum leug in Bannum 3. Charta ann. 1350. ex Tabul. B. M. de Bono-nuntio Aurelian. :

De Consuetudine ecclesi nostr Carnotensis communiter observat in villa Vanleuga Carnotensi.


1. VANNA, Straguli species, vulgo Vanne dicta. Leges Palat. Jacobi II. Reg. Majoric. inter Acta SS. tom. 3. Jun. pag. lvii :

Habeantur et teneantur in promptu Vann, Linteamina, coopertoria, et ali decentes vestes, ultra illas qu pro lectis nostris sunt ordinat. Item vestiti stamineis, braccis et caligis et cincti, sicut consuetum est, dormiatis, linteamina, Vannas et coopertoria non tenentes, nisi necessitatis causa.
Capitul. ann. 1294 :

Ita etiam legendum in Statutis MSS. Capitulorum S. Victoris ann. 1216. et 1294. ubi Vanoa legit D. le Fournier :

Calcaria, lectus, matalacia, Vannas, flansadas, lapides pretiosi, etc.

Semel et iterum Vanoa occurrit in Inventario ann. 1379. ex Schedis Cl. V. Lancelot, ubi perinde emendo Vanna. Vide Vana 1. Vide Vanoa. Hinc Vanner, pro Berner, Aliquem e stragulo in altum jactare, in Lit. remiss. ann. 1377. ex Reg. 112. Chartoph. reg. ch. 106 :

Pour laquelle chose ledit Jehan Pastor exposant par esbatement avec plusieurs autres de la ville (de la Terrasse) pristrent icellui Lambertet, en disant : Vous devez estre Vannez ou baculez ; car vous avez rout la fueille du til : et est la coustume telle, que ceulx qui prennent riens du til, doivent estre Vannez.
Vide infra Vanoa. 2. VANNA, ut infra Venna, ni fallor. Regest. Episcopat. Nivern. ann. 1287 :

Item quilibet qui vendit archas Vann scilicet situlos, tinas, criles, bussellos, debet in festo S. Cirici ii. den.
Charta Childeb. I. ann. 558. tom. 4. Collect. Histor. Franc. pag. 622 :

Cum insulis qu ad ipsum fiscum adjacent, cum piscatoria, qu appellatur Vanna.

VANNATIO, Purgatio frumenti aliorumve granorum, ut supra Vaneia. Chron. Bon Spei pag. 293 :

Illi de Bona Spe aliam triturationem, seu Vannationem expectare tenebuntur.

Vannage, nostris, eadem notione. Pactum inter castell. et monach. de Britolio :

De chacun mui nous payerons ou fairons payer deux boitiaus de bl au boitiau du moulin, et pour les Vannages du bl, de un muis nous payerons

quatre boitiaus de bl.

VANNELLUS. Vide infra Vannus. 1. VANNERIA, pro Banneria, Vexillum. Tabular. duense :

Et nihilominus dicti commissarii Vanneriam seu vexillum dicti actoris in dictis temporibus elevari et deferri per dictam villam Lugdunensem, ac si dictus actor Archiepiscopus foret Lugdunensis, fecerant.
Vide in Bandum 1. et Vannulum. 2. VANNERIA, a Gall. Vannerie, Locus ubi vanni et alia qu ex vimine fiunt, conficiuntur. Charta ann. 1273. apud Lobinell. tom. 3. Hist. Paris. pag. 25. col. 1:

Item terram qu est in Vanneria,.... cum cuneo dict Vanneri, usque ad domum Johannis le Flament.
VANNIUM, pro Bannium, vel Bannum, Gall. Ban, Proclamatio. Conc. Salmant. ann. 1335. inter Hispan. tom. 3. pag. 589 :

Vannia autem in jure contenta fieri volumus isto modo : quod contrahentes vel veniant ad ecclesiam, vel ecclesiam (sic) foris ipsius, videlicet in Missa, aut debita hora Miss ibidem populo congregato, prdicta Vannia, ut est juris, per presbyterum publicentur.

Ubi de solemni futurarum nuptiarum proclamatione agi nemo non videt. Adde Bannum 1. VANNIUS, f. ab Hisp. Vanno, vel Banno, Balneum : nisi sit nomen loci. Charta inter Conc. Hispan. tom. 3. pag. 168 :

Et conclude per illum flumen usque intrat Lor in Syl, et item ad aquiaria et per Vannios.
VANNUERE. Vide supra Vanire. VANNULUM, Vexillum minus, ut supra Vanneria 1. Charta ann. 1328. apud Ludewig. tom. 2. Reliq. MSS. pag. 275 :

Conferentes eidem ac infeodantes et investientes...... per sceptrum regale, sub Vannulis et vexillis, ut est moris.

VANNULUS, diminut. a Vannus. Gloss. Lat. Gr. : Vannulus, , . 1. VANNUM, Pars navis. Contractus initus inter S. Ludovicum Reg. Franc. et Venetos ann. 1268 :

Et habet duos paradisos, et unum Vannum et supervannum coopertum et duos pontes. Itaque illius et quorumdam religiosorum virorum consulta supradictum locum consecrando justiti Dei et nostr Vannum imposuimus.

2. VANNUM, pro Bannum. Charta Goscelini Archiepisc. Burdigal. inter Instr. tom. 2. Gall. Christ. nov edit. col. 323 :

VANNUS, Vannellus, Mensurarum species in Vanni, seu ventilabri speciem forte

confecta. Ermentarius Monachus lib. 2. de Vita S. Filiberti cap. 14 :

Advecta est deinde in vase, quod Vannus vulgo dicitur, qudam fmina duplici damnata incommodo, etc.
Libertates MSS. Vill S. Desiderii in Campania ann. 1228 :

Vannellus carbonis minuti vendetur 5. solidis tantum, et continet in se duodecim Vannos per mensurationem Scabinorum.
Van, eodem sensu, in Lit. remiss. ann. 1388. ex Reg. 133. Chartoph. reg. ch. 105 :

Jehannin de Mecon........ estoit tenuz et obligiez en la somme de quarente deux Vans de charbon. Banne

vulgo. Vide Benna 5. VANOA, pro Vanna. Vide in hac voce. Vanoa, Stragulum acupictum gossipio fartum. Charta ann. 1331. in Reg. 66. Chartoph. reg. ch. 924 :

Item quod dictus Jacobus per sui officii (viguerii) potentiam, quandam Vanoam et ob causa (sic) valoris octo librarum et ultra cujusdam presbiteri, qu ad inquantum vendebantur, etc. Item tres Vanoas tales quas,

in Invent. ann. 1361. ex Tabul. D. Venci. Nihil ergo temere mutandum in locis laudatis v. Vanna 1. ubi Vanoa legitur.

Et de duobus pulvinaribus cum pluma, et duabus Vanois bonis et integris.


Cart. Magalon. ex Rev. Soc. Sav. 1873. p. 413. VANONA, Eadem notione. Charta ann. 1327. in Reg. 65. Chartoph. reg. ch. 55 :

Ivit ad domum dicti servientis, et deinde fecit abstrahi circa primum sompnum tassas argenti, chalonos, coxinos, Vanonas et plures alias res.
VANTA, ut Venda. Vide Venda 1. et 3. VANTALLUM, ut infra Ventalum. Charta ann. 1209. ex Tabular. S. Nicasii Remens. :

Debemus habere et retinere imposterum Vantalla essaverie vivarii nostri.

1. VANTARE, Vane ostentare. Gloss MSS. apud Vossium lib. 4. de Vitiis serm. cap. 29 : Jactare dicitur pro Vantare. Quod a vento, vel potius a venditare efformatum docet ibidem Vossius. 2. VANTARE, Facti alicujus auctorem se publice fateri, nostris se Vanter, eodem intellectu ; unde Vantance, eadem acceptione. Conc. Marciac. ann. 1329 :

Attendentes superius nominatos...... se ipsos Vantasse et publice detexisse se fore culpabiles homicidii, etc.
Lit. remiss. ann. 1406. in Reg. 161. Chartoph. reg. ch. 73 :

Icellui Raoul perseveroit en sa fole et mensongeuse Vantance, et

tellement l'avoit escandelifi, que la chose estoit comme toute commune.

At vero Vanter sen plesge, Sponsorem suum liberare a fidejussione, significare mihi videtur, auctorem laudare, in Charta Ludov. comit. Clarimont. ann. 1197. ex Reg. ejusd. comitat. :

Chacun porra Vanter sen plesge, si comme il doit. Je Vanterai me plesge, si comme je suel, se il n'ara donn plesge de plevine amende.
VANTARIUS. Charta sub Edw. II. Reg. Angli, apud Spelmannum :

Richardus Rockesley miles tenebat terras Seatoni per serjantiam esse Vantarium Regis (in) Gascoign, donec perusus fuit pari sotularium pretii 4. den.
id est, dum trivisset par calceorum 4. den. Ubi idem Spelmannus :

Vantarius, prcursor ; ut vantarius Regis est assecla Regis, qui cteros suos asseclas prgreditur, the kings fore footman.
Vim vocis fateor me non assequi ; nisi Vantarius ponatur pro Ventarius, qui tributa Regia in Vasconia recipiebat, ita ut serjanti species fuerit. Vide Ventarius, in Venda. VANTAYA, f. Jus in arbores ventorum violentia eversas. Reg. feud. Norm. ex Cod. reg. 4653. A. fol. 189 :

Tenet quartam partem nemorum, excepto griagio et Vantaya.


Reg. S. Justi ex Cam. Comput. Paris. fol. 170. r. col. 2 :

Dominus Galterus de Flavacourt.... tenet a domino Johanne de Monchevrel quartam partem nemorum, excepto griagio et Vantay.

Vide Venteicium. VANTBRAS. Charta Henrici V. Reg. Angl. tom. 4. Hist. Harcur. pag. 1440 :

Reddendo nobis et eisdem heredibus nostris unam cerotecam de plate pro dextra manu et unum Vantbras pro dextro brachio.
Ubi excidisse existimo literam A, ita ut legendum sit Avantbras. Vide Antebrachia. 1. VANTUS. Vide in Wantus. 2. VANTUS, perperam pro Vancus, et ex mutatione b in v pro Bancus, Scamnum, sedile. Charta ann. 1329. in Reg. 66. Chartoph. reg. ch. 90 :

In dicta platea communi, prsentibus dictis consulibus,....... cum quadam guisarma supra quemdam Vantum seu sotum decapitavit dictum Geraldum.

VANUM Pasturagium, idem quod Vanapastura. Locus est supra in Pasturagium. VANUS. Non fermentatus ; debilis, etc. Dief. VAPA, Goudale. (Gloss. Lat. Gal. Bibl. Insul. E. 36. XV. s.) VAPORARE, pro Calefacere, non semel dixit S. Ambrosius lib. 4. Hexamer. cap.

5. at cap. 3. pro exurere usurpavit. Auctor antiquus Vit S. Lupicini Abbatis Jurensis n. 5 : Ut dum alii quotidie flabris scandali jam per elationem Vaporatum accendunt, etc. Gloss. Medic. MS. Reg. cod. 1486 : Vaporatio, celefactio. VAPORATORIUM, Vaporarium, hypocaustum. Chron. Andr. Danduli apud Murator. tom. 12. col. 524 :

His diebus fuit maxima tempestas Venetiis,..... ut..... multa Vaporatoria, mult domus, mult turres corruerint aut corrupt fuerint.
VAPORUS, Vaporiferus, apud Prudentium. VAPULARI, pro Vapulare. Acta SS. Savini et Cypriani tom. 3. Jul. pag. 194 :

Suspendantur, exungulentur et Vapulentur a capite usque ad talos.


Translat. S. Athanasii apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 1067 :

Qui mox exterritus evigilans, excitavit socios suos : Vapulati sumus, dilectissimi, inquit. Ecclesia ponet in grangia Mesvillaris Vapulatores, quantos voluerit.

VAPULATOR, Qui flagello spicas excutit, Gall. Batteur en grange. Charta ann. 1180. in Chartul. S. Corn. Compend. fol. 127. r. col. 1 : VAQUA, Vacca, ita Vaque, pro Vache, in Charta ann. 1448. ex Chartul. 23. Corb. Stat. sabat. Carcass. ann. 1402. tom. 8. Ordinat. reg. Franc. pag. 560. art. 7 :

Non sit ausus ponere seu immiscere de duobus coriis, quasi dicamus coriam mutonis immiscere cum corio Vaqu seu de cordoa, etc.

Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Vaquiar, Prov. Vaquarius. Vaguaria, Prov. vaquaria. VAQUALIS. Tabularium Camalar. dic. Anic. :

Mansus Rasapota la Liger reddit pro carcio xii. den. et sex Vaquales.

f. Moneta minutior vacca insignita, ut Beneharnensis. VAQUERIUS. Vide supra Vacquerius. 1. VARA, Species aucupii fluvialis. Charta Occitanica ann. 1311. ex 47. Regesto Tabularii Regii num. 130 :

Item ordinavit, quod quicunque de ctero capient aves in aliquo dictorum stagnorum cum quadam arte vocata Vara, drechuram sive pulmentum consuetum domino, in cujus aquis aves prdict capientur, solvere teneantur, dato quod alibi cum avibus sic applicassent ; et quod de ctero nullus erit ausus aves aliquas capere cum quadam arte vocata emplumailhe, sive capusiera, sive cum quibusdam aliis artibus antiquis, arte tamen prdicta Vara duntaxat excepta.
Vide Varus. 2. VARA, Semita, Gall. Sentier. Statuta Avenion. edit. ann. 1612. rubr. 54. de via prstanda, art. 1 :

Sequatur Varam propinquiorem vi public.

Ibidem :

Si de vineis agatur, qu parvis semitis (vulgo dictis Vares) circumdantur, etc. De singulis mansis duo maltra frumenti et unum anserem advocatus singulis annis recipiat hac conditione ut in legitimis placitis suis homines sub observatione quadam, vulgo dicta Vara, astare et respondere non cogat.

3. VARA, ut infra Warda, Custodia. Charta Rudolfi Episc. Halberstad. ann. 1147. apud Ludewig. tom. 1. Reliq. MSS. pag. 6 :

Vide Gloss. Schilteri in Wara. Haltaus. Glossar. col. 437. voce Far et Oberlin. col. 1691. voce Var. 4. VARA, Wara, Bonitas, valor : quod de monetis dicitur earumque sinceritatis examine, in Charta Ludovici Ducis Brandenburg. apud Ludewig. tom. 7. Reliq. MSS. pag. 5 :

Si vero denariorum dictorum monetariorum Varam decreverimus adhibere, hoc nusquam licebit fieri, nisi in eorum fabrica, vel in capsorum assere eorumdem.... Nullus etiam dictis nostris monetariis Varam inferre prsumat, sine nostro consensu.
Charta ann. 1364. apud eumdem tom. 1. pag. 364 :

Vendidimus pro viginti et septem marcis War Queruordensis in nostr ecclesi profectum utiliter redactis quatuor mansos.

War, verus, in Gloss. Teuton. Schilteri. VARANGI. Vide Warengangi et Vargi. VARANNA, Facultas venandi cuniculos aut lepores, idem quod Warenna. Charta ann. 1153. apud D. Brussel tom. 1. de Usu feud. pag. 273 :

Varannas quro, et alia multa qui contra me exercent in ipso castro ipsi et ministri ejus. Varenna
editum inter Instr. tom. 4. Gall. Christ. nov edit. col. 173. VARANTIA. Vide Garantia 1. VARANTIZARE. Vide in Warantus. 1. VARARE, vel Variare, dicitur flumen, quod divaricatur, seu in duos alveos finditur, apud Gromaticos pag. 295. Mago et Vegoia Agrimensores :

Sunt et alii pontes in vicinalibus et privatis viis, quorum alvei Varantur.

Goesius in Ind. ad Rei agrar. Script. antiq. legit Vallantur, contra Salmas. a quo in Lex. Vitruvii : Varare flumen, male Trajicere. Hc ex animadv. D. Falconet. Vide apud eumd. Goes. quid sit Varatio et mox Variare 1. 2. VARARE, vox Italica, Navem mari committere, Gall. Lancer un vaisseau. Bartholomi Scrib Annal. Genuens. apud Murator. tom. 6. col. 495 :

Statim Varat fuerunt gale x. denuo fact.

Rursum col. 503 :

Omnes galeas Varari fecit (Potestas) et eas necessariis omnibus ordinari.


Statuta Massil. lib. 1. cap. 46 :

Constituimus ut commune Massili habeat vasos magnos et parvos ad naves, et ad alia ligna Varanda, eosque teneat bene aptatos, et paratos (ad) Varandum, expensis communis, et quicumque navem aut aliud quodcunque lignum Varare volent a modo, illud Varent cum dictis vasis duntaxat, etc.

Acad. Crusc. Deducere navim e navalibus. In Stat. vero Massil. hic laudatis, Carinare, navem reficere sonat, ut et in Lit. Salad. apud Lamium in Delic. erudit. inter not. ad Hist. Sicul. Bonincont. part. 1. pag. 198 :

Imposuerunt nobis preces, ut naves eorum traherent ad terram ; et nos inquirimus duanam quam deberent, et duana testificabat, ut unaquaque nave deberent dare s. ij. ad tenendas naves et s. ij. Varandas et s. iiij. per timones. Varar

vero, Provincialibus, Tutubare, labare, ex Glossar. Provinc. Lat. Cod. reg. 7657. VARBALLUM. Jura et Consuetudines Normanni cap. 17. de Verisco, seu jure naufragii :

Ex eo Dux habet..... omnem piscem ad Varballum, qui ad terram pervenerit.


Ubi editio Gallica :

Et tout poisson, qui par lui vendra a terre, ou qui aura est prins terre.

Vaballum editum apud Ludewig. tom. 7. Reliq. MSS. pag. 188. Vaballum, ut apud Ludewigum, qui ibi monet inde Germanicum Walfisch, legitur in Cod. reg. 4651. ubi nihil reperitur in Gallico, quod huic voci respondeat. VARCA, pro Barca, Navicula. Lit. Salad. apud Lamium in Delic. erud. inter not. ad Hist. Sicul. Bonincont. part. 1. pag. 197 :

Et non debent apprehendere aliquid, nec guardianus de duana, nec curatores, nec illi qui cum Varca servavit.
VARCATURA. Charta Guillelmi filii Rogerii Ducis Apuli ann. 1142. apud Ughellum tom. 8. pag. 417 :

Et dictum molendinum cum parte Varcatur su, et cum integro sedio,... et cum lignaminibus eidem molendino sufficientibus ad aptandam Varcaturam solum pro palata ejusdem molendini, etc.

Ubi varcatura idem valet, quod virgatura : (nostri vergne dicunt :) virg scilicet et ligna, quibus fluviorum aut stagnorum rip continentur : nisi sumi debeat pro aggere ipso seu transitu ad molendinum : Italis enim, maxime potis, varcare est transire, ut varca, et varco, iter, transitus. Vide Valcatorium. VARCHETTA, ut supra Vacheta ; nisi sit pro Barchetta. Vide in Barca. Chron.

Andr. Danduli apud Murator. tom. 12. col. 366 :

xxxix. galeas, decem Varchetas, et iv.

naves festinanter prparari faciunt. VARCINATICUM. Charta Ludovici Pii lib. 2. Chronici S. Vincentii de Vulturno pag. 682. Murat. tom. 1. part. 2. pag. 369. col. 2. B. :

De quibus una est donatio quam Lupus Dux ad prdictum sanctum locum fecit de Varcinatico, id est animalia, qu exigebantur ad mensam Principis Ducatus Spoletani.
Idem Chronicon pag. 685. Murat. pag. 373. 2. B. :

Obtulit quoque prceptum,... et de clausura in Marsis, et de Vuarcinatico, id est, animalia, qu exigebantur ad mensam Ducis Spoletini.

Idem videtur, quod Barganaticum in Charta Caroli M. Vide in hac voce et Warciniscum. VARDECLOQUE, a Warda custos ; et Cloque, campana. Statuta scoteri in Tabular. Audomar. :

Veniat quolibet sero infra sonum campan qu pulsatur in ecclesia nominata Vardecloque.

VARDONUS, Pars calcei, f. ab Italico Guardone. Statuta Saluciar. collat. 5. cap. 146 :

Statutum est quod quilibet caligarius, seu fieri faciens subtulares ad vendendum in Saluciis, teneatur et debeat facere seu ponere eisdem subtularibus soleas de schina corii grossi, et in eis ponere Vardonos de schina corii grossi, et hoc intelligatur in subtularibus grossis : in subtularibus vero subtilibus debeat ponere soleas de corio breato, cum Vardonis corii breati.
VARE, ut infra Varus. Vide Vervicune. VAREA, Tributi species. Statuta Venetorum lib. 6. cap. 68 :

Quod vertitur.... in damnum patronorum et aliarum mercationum, propter dacia, nabula, et Vareas.
Ibidem :

Vaream non dari, nisi de rebus, qu in quaterno Scribani descript sunt : nisi ii libri aut furto ablati, aut in mare projecti sint : prterea de armis ac harnesiis.
Agitur etiam de Varea pluribus cap. 73. 74. VARECH. Vide in Wreckum. VARECTUM. Vide Warectum. VARENDA, Varendatio, Varendator. Vide Warantus. VARENNA. Vide Warenna.

VARENS, Varentare. Vide Warantus. VARES, seu Varios vocant, murium Ponticorum speciem quamdam

qui ventre tantum albi sunt, dorso fusciusculo

, ut ait Julius Scaliger in Aristotel. ubi de Muribus Ponticis. Hos Vares vocat Josephus Barbarus in Itinerario ad Tanaim pag. 456 :

Sibelinos, Armelinos, Dossos, Vares, vulpes, et id genus animalium alia illi offerentes. Veergares,
seu Vairs gris, appellasse videtur Benjaminus Tudelensis in Itinerario, uti a nobis observatum in Dissertat. 1. ad Joinvillam. Hinc pelles Vari, et vestes Vari, apud Scriptores. Arnulfus Lexoviensis :

Procedit interim inter cilicia pauperum fratrum et sordes, cartularii filius sericis adornatus et Variis.
S. Bernardus de Vita et morib. Relig. cap. 10 :

An non posset dormiri, nisi supra Varium stratum, aut sub peregrino coopertorio ?
Will. Brito lib. 9. Philippid. :

Et quas huc mittit Varias Hungaria pelles.


Csarius Heisterbach. lib. 6. cap. 5 :

Vestimenta ejus satis despecta erant, et humillima, non grisea, non Varia, sed ovina.
Synodus Monspessulana ann. 1258. cap. 3 :

Et qui tonsuram dimiserint, aut in habitu non vixerint clericali, vestes Varias deferendo, vel alias Clericos non decentes.
Rogerus Hovedenus pag. 642 :

Et quod nullus post proximum Pascha utatur Vario, vel grisio, vel sabellina, vel escarleta.
Albertus Stadensis, et Historia Archiepiscopor. Bremensium ann. 1183 :

Et sufficienter Archiepiscopum excusavit, videlicet quod Varium non ferret, nec cum suis vestibus alicui erogatis, mantellum Cleri aut Militis induisset, etc.
Concilium Saltzburgense ann. 1386. cap. 6 :

Hinc est, quod firmiter inhibemus, ne Clerici in publico utantur Vario, vel illud deferre prsumant, nisi in dignitatibus fuerint, vel Canonici Ecclesiarum Cathedralium, vel in gradu magisterii scienti fuerint constituti.
Computus ann. 1202. apud D. Brussel tom. 2. de Usu feud. pag. clxxxiii :

Et pro furura Varii minuti ad capam de camelino, ad S. Andream, c. s. Pro furura minuti Varii ad supertunicale quod habuit tunc, lxx. s.

Statutum Humberti II. ann. 1340. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 406. col. 2 :

Item, pro folraturis raubarum Nativitatis erunt necessarii dcccc. Varii, et pro illis Paschatis, dcx. Varii, pro illis O. SS. dcx. Varii. Pelles vari,
in Tabular. S. Vincentii Cenomanens. Vetera Statuta peagii Parisiensis :

Pelleterie de toute bonne robe Vaire, dont la peour est Esclavonasse. Vari Sclavoni,
apud Rollandinum in Chronico lib. 2. cap. 14. Adde lib. 1. cap. 13. Vide Murator. Antiq. Ital. tom. 2. col. 411. et 413. Lappenb. Orig. Hanseat. Probat. pag. 58. not. 5. ad chart. ann. 1252. ubi Telma Varii operis. Chron. Salernitan. cap. 28 : Varium indumentum. Dialog. creatur. dial. 110 :

Varius est bestia parva paulo amplior quam mustella. A re nomen habet, in ventre enim candidus, in dorso habet colorem cinereum, ita elegantem, ut mireris bestiam sua creatione spectabilem ; de genere piroli est, in arboribus habitat et fetus facit.... Varius licet sit parvus, propter nobilitatem pellis, animal excellentissimum est.
Vairum, Vairus, Eodem intellectu. Johan. Demuss. in Chron. Placent. tom. 16. Murator. col. 580 :

Aliqu domin utuntur mantellis.... fodratis de zendallo vel Vairis.


Tabular. SS. Trinit. Cadom. :

Omne verecum quod exciderit apud Ostrehan, aurum vel Vairum, vel mantellum sine atachia, etc.
Convent. civit. Saon ann. 1526 :

Pro aliqua quantitate pellium affaitarum, Vairorum, dolsorum, etc. De grisio seu Vairo,
in Tabul. Maclov. ann. 1415. Statuta Scabinorum Maceriarum ad Mosam :

Le cent de Vairs doit iiii. den.

Vajus, Ital. Vaio, Eadem notione. Joh. de Bazano in Chron. Mutin. apud Murator. tom. 15. col. 605 :

Erant vestiti de scarleto fulcito de pellibus Vajorum.

Concil. Tarracon. ann. 1591. inter Hispan. tom. 4. pag. 615 :

Nullus audeat in vestibus seu caputiis forraturam portare de Vais albis vel de grisis.
Varus. Chron. Parmense apud Murator. tom. 9. col. 820 :

Commune eidem fecit et donavit unam robam Varam pretio x. lib. imperialium.
Memoriale Potest. Regiens. ibid. col. 1154 :

Indutum erat corpus ejus de bono drappo de scarleto cum pulchra pelle

Vara, et cum una capellina Vara de scarleto cum pulchro pallio.


Vide Varus 2. suo loco. Vayrus, in Constitut. Frederici Reg. Sicil. cap. 88 :

Possint portare Vayros in caputio vel birretta.

Adde cap. 89. et 105. Statuta Astens. collat. 11. cap. 109. fol. 36. v. et Marten. tom. 3. Anecdot. col. 89. Veyrus. Computus ab ann. 1333. ad ann. 1336. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 273 :

Cuidam pellipario per manus Francisci sartoris pro pennis de Veyro robarum domini et Comitiss consortis domini, etc.
Infra :

Pro Vayro pro dom. Comitissa, etc.

VARESCDUM. Vide in Wreckum. VARETA. Joh. Demussis Chron. Placentinum apud Murator. tom. 16. col. 579 :

Qulibet domina communiter habet tot annulos et Varetas auri cum lapidibus pretiosis, etc.

Nescio an sit pro Italico Baretta, vel Garetta. VARGAIGNE, vox Gallica pro Bargaigne, ut monuit Vir eruditissimus Falconet, Pactum, fdus, tractatio, Italis Bargagno, Anglis Bargain, stipulatio, contractus : unde Scriptoribus medii vi Barcaniare, Barganniare. Vide supra in his vocibus. Statuta pro pistoribus Atrebat. ann. 1355. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 5. pag. 512. art. 24 :

Quiconque crelera Vargaigne en la chit (cit) il doit venir pardevant le Majeur d'Arras et les Esquevins et Jurez sur sains, qui le celera (crelera) loyaulment.
VARGI, Latrunculi indigen, Arvernis. Sidonius quippe lib. 6. Epist. 4. ait,

Vargorum nomine indigenas latrunculos nuncupare

Arvernos suos ; neque alii videntur ab iis, qui Wargi dicuntur in Lege Salica et Ripuaria, hoc est, expulsi de pago, banniti, qui latrocinio vivebant. Lex Salica tit. 57. 5 :

Si quis corpus jam sepultum effoderit, aut exspoliaverit, Wargus sit, hoc est, expulsus de eodem pago, usque dum cum parentibus defuncti convenerit.

Ubi Gloss interlineares Codicis Thuani habent dejectus. Eadem, qu Salica, habent Lex Ripuaria tit. 85. 2. et ex utraque, Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 83 :

Et si quis corpus in terra, vel noffo, vel petra... exspoliare prsumpserit, Wargus habeatur.
Boxhornius a Punico Farkin, seu Hebro Perek, vel Pherek, rapina, vocem deducit. Camdenus in Britannia ait, se invenisse in Glossario Ecclesi

Landavensis Verjad Britannice latrones appellatos, hincque Vargos dictos putat. Wendelinus a Latino vagus, littera R. interposita. Multa de hac voce commentatur Savaro ad laudatum locum Sidonii, cujus vestigium agnosco apud Innocentium III. PP. lib. 13. Epist. 95. et in Bullario Casinensi tom. 2. pag. 242 :

Cterum cum Vargum Vadareni ad monasterium pertinere testes utriusque partis ostendant, etc.

Ubi vargus videtur esse Italicum varco, vel varca, iter, transitus, unde varcare, transire : quas voces quidam a varca, pro barca deducunt. Est enim Italis proprie varcare fluvium vel montem pertransire. Potest etiam a vargis vox deduci, qui pro vagis sumuntur. Gothis Vargur, idem est ac Latro ; hinc Vargur i veum, Latro in sacris, sacrilegus. Consule Verel. Ind. Ling. Goth. Vide Grimm. Antiq. Jur. Germ. pag. 396. 733. Mythol. pag. 558. 707. Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 1. col. 979. voce Warg. Warganeus, Extraneus, alienigena, cujusmodi sunt Vargi extorres, et banniti, et a patria sua facti exules. Charta Udoni, Episc. Tullensis ann. 1069. apud Hier. Vignerium in Alsaticis pag. 128 :

Alienigen, id est, Warganei, qui manserint in banno, dabunt Comiti 4. denarios, etc.

Ab eodem denique fonte, non insulse opinor Waringos, Anglo-Danos, de quibus fuse egimus ad Villharduinum n. 89. qui ex Anglia a Normannis expulsi, Byzantinorum Impp. obsequio sese manciparunt, arcessit Spelmannus, qui ita appellatos putat a Saxonico, seu veteri Germanico, ac proinde Gallico varian, quod est imprecari, exsecrari unde Waringe, Angli maledictionem et anathematizationem, vocant, ita ut Varingi, perinde ac Vargi exules fuerint et banniti seu ut verbo utar Orderici Vitalis lib. 4. extorres : eosque Normanni, voce Anglica tunc recepta, et probrosa, Vargos et Varingos appellarint. Licet porro Varingi, quos Byzantini Scriptores vocant, iisdem non semel, ut et Willelmo Malmesburiensi lib. 2. de Gestis Anglor. cap. 13. Angli dicantur, Anglo-Danos fuisse constat, tum ex ipso Willharduino, cui Anglois-Danois, tum ex Saxone Grammatico lib. 12. sub ann. 1098. cui Danic vocis homines dicuntur, satis perspicuum est. Tametsi alii , seu Celtas, appellent Scriptorum plerique, ac prsertim Pachymeres lib. 7. cap. 35. extremo, et quos laudavimus ad Villharduinum et ad Annam Comnenam, quia scilicet ita etiam Germanos indigitabant. Vide Warengangi, et Glossar. med. Grcit. voce , col. 175. et Append. col. 35. Eamdem originationem nomenclatur maris Balthici, quod Russis Mare Waregicum dicitur, tribuit Eccardus in Lege Salica pag. 243. quod scilicet pirat celebriores, Wargi nuncupati, ab ea regione prodierint. VARGUUS, , in Gloss. Lat. Gr. Vulcanius emendat Valgus : nisi sit pro balbus, Italis quippe Varguo, blsum sonat.

VARIA, pro Baria, Argenti massa, Gall. Lingot, barre d'argent. Epitome Chron. Casin. apud Murator. tom. 2. pag. 366. col. 1 :

Item secunda vice ccclxv. libras argenti, et tredecim mille aureos, et duas Varias argenteas ponderis librarum xxx. etc.
VARIAMEN, Varietas. Ruodlieb fragm. 8. vers. 36 :

..... modo dextra Tangendo chordas dulces reddit nimis odas, Multum distincte faciens Variamina quque.

VARIABILIS, Sibi non constans, qui varia loquitur aut respondet. Charta ann. 1380. inter Probat. tom. 3. Hist. Nem. pag. 40. col. 2 :

Quem nuntium, ex eo quod Variabilem in multis reperiit et mendacem, incarcerari fecit, volens ab eodem reperire veritatem super occisione prdicta.
1. VARIARE, dicitur aqua per varios alveos decurrens. Stat. ann. 1409. inter Probat. tom. 3. Hist. Nem. pag. 199. col. 2 :

Per quod (fossatum) aqua dicti fontis fluit, Variat et vadit, et qu aqua dicti fontis antea solebat venire ad molendinum...... Dicta aqua proveniens ex dicto fonte fluit, vadit et recedit per dictum fossatum seu vallatum, et per trencatum dicti fossati seu vallati noviter facti.

Vide supra Varare 1. 2. VARIARE, Mutare, Gall. Changer. Charta ann. 1394. tom. 2. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab Hontheim pag. 297. col. 2 :

Dicti religiosi dictum monachum sacerdotem poterunt pro su libitu voluntatis Variare. Se tu de chou point me Varies, etc.

Unde Varier quelqu'un, illum a sententia dimovere. Mirac. MSS. B. M. V. lib. 2 : Varier autem Contradicere sonat, ni fallor, in Lit. remiss. ann. 1387. ex Reg. 131. Chartoph. reg. ch. 100 :

Laquelle femme contre le propoz et intention dudit exposant Varia tant, qu'il fu meu de vouloir frapper sa femme d'un petit baston qu'il avoit.
VARIARE Forum, Jurisdictionem pro libitu mutare. Alphonsi Reg. Aragon. Epist. ann. 1429. inter Concil. Hispan. tom. 3. pag. 660 :

Ita quod de commissis vel committendis per eos excessibus, forum Variando ad votum, a nemine punitione debita valeant coerceri.

Vide Varare 1. VARIASCERE, Dicitur de uvis, qu cum maturescunt colorem mutant seu variant. Alex. Iatrosoph. MS. lib. 2. Passion. cap. 117 :

Cum Augusto mense incipit maturare vel Variascere uva, etc.


Vide mox Varius 3. et infra Vayrare.

VARIATOR, , in Glossar. Grco-Latin. : , Vario. VARICA, Struma. Vide Gangula. VARICARE, Transgredi. Gloss. Lat. Gr. : Varicat, , Varicat, divertit, ambulat, in Gl. Isid. VARICATIO, , in Gloss. Lat. Gr. Grc. Lat. : , hesitacio, Varicatio, dubium. Melius in Cod. reg. Variatio. VARICINICULUM, Ara porcorum. Dief. VARICOSUS, id est Curvus. Varix est vena qu facit hominem curvum, in Gloss. MSS. S. Andre Avenion. VARICUS, Morbi species. Stephanus de Translat. S. Maurini Abbat. num. 10 :

Puero cuidam morbus, quem dicunt Varicum, densa visum caligine obnubit, et oculorum munus extinxit.

Videtur legendum Variolam. Vide in hac voce. VARIEGARE, Variare, ornatus varietate distinguere. Utuntur Ausonius et Apuleius non semel. 1. VARIETAS, Dissensio, Gall. Different. Oberti Cancellarii Annal. Genuens. apud Murator. tom. 6. col. 309 :

Nam inter nos Varietates, qu ort fuerunt per universum Archiepiscopatum nostrum, hi consules in civitate ita caute et sapienter omnia tractaverunt, etc.

2. VARIETAS, Astutia, calliditas. S. Ireni vetus Interpres lib. 4. cap. 41. n. 3 :

Dixit sic progeniem viperarum, secundum similitudinem horum animalium in Varietate ambulantes et ldentes reliquos.
3. VARIETAS, Invalitudo, Indisposition. Lex Ripuarior. tit. 83. 2. de impotionato :

Si autem mortuus non fuerit, et Varietatem seu debilitatem probabilem ex hoc in corpore habuerit, etc.

Vide Inqualitas. 4. VARIETAS. Vide mox in Varius 3. VARINGAGA. Vide Guaringaga. VARINGUS, Exterus, alienigena. Acta S. Olavi reg. tom. 7. Jul. pag. 116. col. 1 :

Varingus quidam in Ruscia servum emerat, bon indolis juvenem, sed mutum, etc.
Vide in Vargi. 1. VARIOLA, Boa, Medicis, Gall. Petite Verolle. Gloss MSS. ad Alexandrum Iatrosophistam :

Species turpedinis, quam vulgus Variolas dicit.


Constantinus African. lib. 2. Pantechn. cap. 14 :

Variol sunt mult pustul in toto corpore, aut ex majori parte

dispers, aut in uno membro, in aliis non. Antiqui vocant has ignis carbones : Siculi Filias ignis.
Marius Aventic. :

Hoc anno morbus validus cum profluvio ventris et Variola Galliam Italiamque valde afflixit.

Vide Miracula S. Ludgeri Episcopi Mimigard. n. 21. 25. al. 29. 33. lib. 2. Miracul. S. Bertini cap. 13. Bern. Thesaurarium apud Murator. tom. 7. col. 767. et Salmasium de Anno climacterico pag. 726. Variolas Grci et vocant. Variolus, Eadem notione. Miracula B. Jacobi Philippi tom. 6. Maii pag. 171 :

Joanna..... ob Variolum lumen amiserat oculorum.

Vayrola, Eodem intellectu. Miracula S. Yvonis tom. 4. Maii pag. 572 :

Macula nata fuit in oculo puell post assumtam infirmitatem qu vocatur Vayrola.
Vide Picota. Vayrora, Pari significatu. Acta S. Franc tom. 3. April. pag. 384 :

Ccitas occasione Vayrorarum exorta per S. Francam est curata.

Variolosus, Punctis variolarum deformis. Appendix ad Agnelli Pontific. apud Murator. tom. 2. pag. 214. col. 1 :

Statura pusillus, oculos habens parvos, magnum os, et magnos dentes habens, Variolosus in facie, etc.

2. VARIOLA, Glastum. Charta Flandr. ann. 1262. apud Lappenb. Orig. Hanseat. pag. 80. Probat. :

Currus Variol 7. den. qui affert... qui emit Variolam de cupa obolum.
Ubi textus Fland. ibid. pag. 84. die waghen weeds. Confer Waydia. VARISCAPIUM. Vide Waterscapum. 1. VARIUS, Equi color. Ugutio : Equus varius, qui habet vias colorum. Claudius Corte Italus lib. 1. del Cavalerizzo cap. 16 :

Del color vario et misto : i pelami varii et misti sono quelli, che sono composti dei quatro colori suddetti, et io gli chiamo misti et varii, per cio che hanno i peli talmente misti, et posti insieme et colorati, che impossibil quasi sarebbe, ovver difficil molto, il bianco dal nero, o dal rosso saper con l'occhio dividere, o discernere, o dire.
Palladius de Agricultura in Martio cap. 13. de equis, et eorum coloribus :

Sequentis meriti, Varius cum pulchritudine, nigro, vel albineo, vel badio mistus.
Gesta Consulum Andegav. cap. 8. n. 7 :

Ipse et quidam suus Miles equitans Varium equum.

Occurrit etiam in Testamento Ermengaudi Comitis Urgelli apud Diago lib. 2. de

Comitib. Barcinon. cap. 73. MS. de equo vario :

Ferrans li rand Vairon qu'il ot pardu.


Infra :

Et Amanfrois sor Vairon d'Aquile.


Rursum :

Estouls de Langres sist ou Vair de Cataigne, Et Bernard sist sor le Vair d'Alemaingne.
Ibidem :

Le bon cheval, qui ot la crope Vaire.


Le Roman de Vaces MS. :

Et gaingner destriers blans, et Vairs, et ferrans.

Cheval vairon, in Testamento Balduini Comitis Guinensis ann. 1244. apud Duchesnium. Tribuitur etiam aliis animalibus. Oves vari, arietes varii, et maculosi, quibus opponuntur unicolores, Genes, cap. 30. ubi Gr. , , Scholiastes vero , . Veteres Gloss : Varia, . Fragmenta Petronii :

Rusticus varium porcum perdiderat. Quidam nobilis dictus Vacca varia.


Cosmas Pragensis pag. 5 :

Eadem Gesta Coss. Andeg. cap. 12. n. 1 :

Ibi Dux vester duobus Variis bubus arat : unus bos prcinctus est albedine, et albo capite : alter a fronte post tergum albus, et pedes posteriores habens albos.

Vide Farius, Ferrandus, Vacc, Vares. 2. VARIUS, Leprosus. Fortunatus in Vita S. Germani Episc. Paris. tom. 6. maii pag. 778 :

Cui... facto de ipsis maleficiis Vario, et si mors vitam non abstulit, tamen signum mortis infixit. Nulla persona.... apportet seu apportari faciat de vineis... aliquam uvam acerbi seu agresti, Variam vel maturam, aut aliam uvam in agresto, Varietate seu maturitate existentem, etc. Vair,
pro Emaill, Distinctus, vermiculatus. Invent. ann. 1424. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Brit. col. 921 :

3. VARIUS, Eodem sensu quo supra Variascere. Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 164. ex Cod. reg. 4622. A. :

Deux bacins d'argent Vairez, etc. Une aiguiere Vaire,

in Lit. remiss. ann. 1426. ex Reg. 173. Chartoph. reg. ch. 474. Veri, eodem sensu, in Instr. ann. 1341. ex Reg. B. Cam. Comput. Paris. fol. 161. r :

Item les orfevres paieront, pour chascun marc d'argent blanc et Veri, j. den. et pour vesselles dores et esmailles, etc.
VARIX. Vide supra Varicosus. VARIXATUS, Varius.

Penn acut Varixat

, in Chron. Mutin. apud Murator. tom. 15. col. 606. VARLARE, f. pro Vallare, rem fide interposita asserere. Vide Vallamenta. Litter procuratori ann. 1348. ex Chartulario 21. Corbeiens. fol. 193. v :

Dantes dictis procuratoribus nostris....... potestatem..... testes ex parte adversa prdictos reprobandi ac suos testes salvandi, compromittendi, compromissum sub pena et fide Varlandi ac compromissum... prorogandi.
Ali Litter procuratori de eadem re ibidem fol. 192. v. concess a Maria Blesensi Ducissa Lothar. :

Donnons auctorit... de veir jurer tesmoings, de bailler reproeuces et salvations, de faire tous essoines,... de pascefier et compromettre par foy et par paine, de ralonger ledit compromis.

VARLETUS. Vide supra in Valeti. VARLOGNIA. f. Piscaria, septum ad intercipiendum pisces. Charta Will. Norman. ducis ann. 1042. in Reg. 153. Chartoph. reg. ch. 542 :

Donavi decimam eidem ecclesi (Cirisiaci) in pasnagiis, in placitis, in vaccariis, in porcariis, in venationibus, in Varlogniis, etc. Valais,

Instrumentum piscatorium, in Stat. ann. 1388. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 779. art. 47. et in altero ann. 1402. tom. 8. pag. 535. art. 72. Vallois, in Stat. ann. 1326. tom. 1. earumd. Ordinat. pag. 792. art. 4. et pag. 794. in notis. VARLOYS. Vide supra Barloys. VARMIGRISUM, Muris Pontici pellis. Leges Norman. apud Ludewig. tom. 7. Reliq. MSS. pag. 187 :

Lapides pretiosos, insuper escallatam, Varmigrisum et pelles sebellinas, etc.


Vide Vares. VARNACCHIA, Tog seu vestis talaris species, Ital. Guarnaccia, ubi videsis Octav. Ferrar. in Origin. Ital. Stat. synod. eccl. Sabin. xiv. sc. rubr. 27 :

Statuimus et inviolabiliter observari mandamus quod quilibet sacerdos sive prlatus diocesis Sabinensis cum....... Varnacchiis....... communis et honest longitudinis.... incedant.
Vide Garnachia 1. et Varnazonus. VARNAZONUS, Vestis genus. Statuta Placenti lib. 6. fol. 80. v :

Item de aliquo Varnazono drapi integri, etc.

Infra Guarnazonus dicitur. Vide in hac voce et Guarnellum. 1. VARO, et Viro, pro Baro. Tabularium Aquense apud Marcam :

Consilio et voluntate sui Varonis Olivarii, qui ejusdem Castelli et Burgi possessor erat et dominus.

Observat idem Marca lib. 6. Hist. Beneharn. cap. 24. n. 6. Sancium Guillielmi Comitem Vasconi in Charta fundationis S. Petri Generensis vassallos suos Virones appellare, ut insinuet hanc vocem a Vir deducendam. Vide Baro. 2. VARO, pro stulto. Papias. 3. VARO, Qui est virilis tatis, Hisp. Varon. Leg. Portug. sub Alph. reg. tom. 1. Probat. Hist. geneal. domus reg. Portug. pag. 10 :

Si habuerit (rex) filios Varones, vivant et habeant regnum, ita ut non sit necesse facere illos de novo reges. Currus iste cum arbore et Varochio levante scalas, est apprime utilis ad ponendum dictas scalas muro oppidi suorum inimicorum.
Ibid. cap. 62 :

VAROCHIUM, Varrochium, Carchesii versatilis species, idem quod supra Naspum. Tract. MS. de Re milit. et mach. bellic. cap. 57 :

Turris ambulatoria, cum ponte levatorio tracto a naspo sive Varrochio, super sex rotellas dificata, etc.
Rursum cap. 79 :

Varrochium hoc est utilissimum levandi omne magnum pondus cum duobus sudibus, et homines esse debent quatuor ad volgendum Varrochium causa trahendi altius campanam. Verochium
ibid. cap. 22. Waroqueau, Repaguli seu vectis species, in Lit. remiss. ann. 1393. ex Reg. 145. Chartoph. reg. ch. 466 : Ali ann. 1474. in Reg. 195. ch. 1269 :

Chascun d'eulx tenant en sa main un baston ou Waroqueau. Sur icelle charrete le suppliant print ung grand baston, appell Waroquiau.

VAROLUS, Animal quoddam, cujus mentio est in Vita S. Bernardi tom. 2. Operum ejusdem col. 1288. edit. ann. 1690 :

Transiens autem per quamdam villam, audivit ab incolis loci illius, duas feras immanissimas, qu vulgo Varoli, in nemore proximo desvire. De culuevre nous font anguile, Aignel de Waroul et de leu.

A variis fortasse maculis sic dictum existimo. Lupi genus, Waroul, in Mirac. MSS. B. M. V. lib. 1 :

Vide Grimm. Mythol. Germ. pag. 621.

VARONIA, pro Baronia. Vide Rici. VARONUS, Italis Varone, Piscis genus, Gobius, Gall. Goujon. Statuta Placent. lib. 6. fol. 79. v :

Item pisces minutos, botulos, Varonos, etc.

VARRENTARE, Varrentatio. V. Warantus. VARRI, Prov. Promptuarium, in Glossar. Prov. Lat. ex Cod. reg. 7657. VARRIUM. Vide Barium. VARRUS. Insipiens, stultus ; sub ablas, ap. Dief. VARTIVUS, , in Gloss. Lat. Gr. Leg. Vatinius ex Vulcanio. Gloss. Grc. Lat. : , , Versutus, perversus, Vartivus. VARVASSURI. Vide in Vavassores. 1. VARUS, Septum ad capiendas bestias, ubi retia ponuntur, vel pallium varium. Papias. Vide Vara 2. et Vervicune. 2. VARUS, Pellis muris Pontici. Charta Phil. Pulc. ann. 1301. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 195. r. col. 1 :

Cum Maelinus miles constabularius Flandrensis, assereret se habere jure suo hreditario... duo paria robarum de lana Flandrensi et tres forraturas de grosso Varo, etc.
Vide supra Vares. 3. VARUS, Morbi ocularii species, macula. Locus est supra in Pedata. 1. VAS, Sepulchrum subterraneum cameratum, Sarcophagus ex lapide vel marmore, quomodo Arverni et Lemovices etiamnum vases dicunt. Lex Salica tit. 17. 3 :

Si quis mortuum hominem aut in petra, qu Vasa ex usu sarcophagi dicuntur, super alium miserit, etc.

Vetus Inscriptio : P. Elius Valerianus Hoc Vas Disomum Sibi Et Felicitati Posuit, Et Tribunal Ex Permissu Pontif. Perfecit. Gregorius Turon. lib. 1. Miracul. cap. 89 :

Factum est autem, ut impletis diebus in basilica B. Vincentii sepeliretur, in qua ipse sibi vivens Vas deposuerat.
Idem de Gloria Confessor. cap. 35. de Tumulo cujusdam puell :

Quo facto, ut Vas illud clausit opertorio, etc.

Josephus Sacerdos in Hist. Translat. SS. Ragnoberti et Zenonis cap. 3 :

Gaudio magno repleti collegerunt prfati venerabiles Sacerdotes ossa Ragnoberti Pontificis, elevantesque de sepulchro,..... novo in Vase posuerunt.
Sed hoc loco videtur esse feretrum. Historia Cnobii Viconiensis cap. 15 :

Vas quoddam, Feretrum vulgo vocatur, ipso consentiente et cooperante dificaverunt auro ac argento, ac pretiosis lapidibus decoratum : cujus

rei causa ne tanto Vase vacuo remanente frustra laborasse dicerentur, ubicumque potuerunt ab Ecclesiis tam vicinis quam longinquis Sanctorum corpora perquirentes, magnam ex his copiam aggregaverunt.

Vide Raimundum Montanerium in Chronico Aragon. cap. 153. Ita etiam usurpat Alcuinus Poem. 164. Vascellum, Eadem notione. Vetus Inscriptio 1108. 6. Depositus. P. xii. in Vascello et Massa, etc. Vasa autem videntur appellasse majores lapides. Sampirus Astoricensis Episcopus in Hist. Hispan :

Tunc ecclesiam in Compostella,... quam construxerat Rex Aldefonsus magnus ex lapidibus ex luto opere parvam, Rex iste prcipitavit, et ex calce quadratisque lapidibus, marmoreisque columnis, sive Vasis, construxit eam valde pulcherrimam. Fiant omnia ista protectione tua tuta atque defensa, potens Domine, Vasa.
Vas, Corpus. Julius Africanus lib. 3. Histor. Apost. :

Vas, pro qualibet re ; quo sensu non semel occurrit in Scripturis sacris. Missale Franc. apud Mabill. Liturg. Gall. pag. 315 :

Quid mihi et tibi Quirine proconsul, ut mitteres me ad hominem, qui non modo extrudere ab hoc Vase, verum etiam suis me virtutibus incendere potest ?

Utitur prterea lib. 7. pag. 94. Vasa Christi, Sanctimoniales. Eigil in Vita S. Sturmii sc. 3. Bened. part. 2. pag. 269 :

Quemadmodum a viris satis fidelibus, immo Vasis Christi, illius viri principia et conversationem....... agnovi.

Hinc Donatus Vesontionensis Episc. regulam ab se concinnatam inscribit Sanctimonialibus Jussanensis Cnobii, quas Vasa Christi pretiosissima vocat. Vasa Infirmiora, Sequior sexus, femin. S. Pachomius in Regula :

Si sculares homines, aut debiles, aut Vasa infirmiora, id est, muliercul, venerint ad ostium, etc.
Utitur rursum infra. Addit. 2. ad Capitul. cap. 23 :

In castitate uxores suas diligere, eisque ut pote Vasi infirmiori honorem debitum debeant impendere.

Mulierem vas appellat Paulus Apostolus 1. Thess. cap. 4. 4. Ibi non mulier, sed corpus humanum generatim significatur ; bene vero apud S. Petrum Epist. 1. cap. 3. 7. ubi mulier Infirmius vasculum dicitur. Vas, Vasa, Arma. Willelmus Brito in Vocabul. :

Vasa belli dicuntur arma, unde versus :

Dic belli Vasa, qu bellum postulat arma.

Liber Regum cap. 14. ubi editio prfert, alios armiger ejus interficiebat eos. 70. Interpretes habent :

Et portans Vasa ejus, procedebat post eum.


Collatio Legis Mosaic tit. 1 :

Si immiserit super eum aliquod Vas ex insidiis.

Apud Frontinum lib. 4. Stratag. cap. 1. cultrum inter vasa reponitur. Hinc Vasa conclamare, convasare, in re militari. Vita S. Deodati Abbatis n. 5 :

Quo tempore Clodoveus regimine sacer Francorum, jubet Vasis bellorum instrui gentem Francorum, etc.
Rodericus Toletanus lib. 8. de Rebus Hisp. cap. 2 :

Hic itaque Pontifex cum multitudine citerioris Galli, Vasis belligeris, signis et armis honesta, urbem ingressus est Toletanam, etc.
Miracula S. Angilberti sc. 4. Bened. part. 1. pag. 134 :

Ambianensis pagi fundum quemdam vocabulo Ranirillam raptores cum Vasis armorum assalientes, etc.
Hinc Vase, pro Epe, gladius, ensis, in Lit. remiss. ann. 1398. ex Reg. 153. Chartoph. reg. ch. 381 :

Le suppliant tira sa vase et lui dit ces paroles : Ne me meffay, o je crieray haro sur toy ; et lui donna du plat de sa vase sur l'espaule.
Vasa, Campan. Walafridus Strabo de Rebus Eccles. cap. 4 :

Vasorum autem usum primo apud Italos affirmant inventum. Unde et a Campania, qu est Itali provincia, eadem Vasa majora quidem Campan dicuntur ; minora vero, qu et a sono Tintinnabula vocantur, Nolas appellant a Nola, civitate Campani, ubi eadem Vasa primo sunt commentata.
Vita S. Materniani Episcopi Remensis n. 5 :

Cucurrerunt ad signa templi metallica ; et cum cpissent cuncta clangere Vasa Christi laudem reboantia, etc.
Ethelwolfus de Abbatibus Lindisfarnensibus cap. 14 :

nea Vasa cavis crepitant queis pendula sistris.

Vas, Navis, Gallis Vaisseau. Ordericus Vitalis lib. 12. pag. 868 :

Hoc feudum, Domine Rex, a le requiro, et Vas, quod candida navis appellatur, merito ad regalem famulatum optime instructam habeo. Cui Rex ait : Gratum habeo, quod petis : mihi quidem aptam navim elegi, quam non mutabo, etc.
Statuta Alexandri II. Regis Scoti cap. 25 :

Si aliqua navis, vel fercosta, vel aliud Vas appulsum fuerit, etc.

Synodicon Nicosiense cap. 15 :

Qui in Saracenorum publicis navibus, aut aliis Vasis regimen aut curam gubernationis exercent.
Gregorius M. lib. 3. Dialog. cap. 36 :

Nam cum in eorum morte ventorum nimietatibus elevati fluctus svirent, vela in undis projecta, totumque Vasa navis quassatum nimiis fluctibus ab omni fuerat sua compage dissolutum. Vasa galearum,
in Historia Cortusiorum lib. 19. cap. 7. Vita S. Gurthierni in Tabul. Kemperleg. :

Aspicite mare quotidie, et veniet ad vos Vas in quod intrabitis : qui navigantes, etc.
Memoriale Potestat. Regiens. apud Murator. tom. 8. col. 1161 :

Multas naves et galeas et Vasa marina fabricaverunt (Pisani) in flumine Arni.


Conventiones civit. Saon ann. 1526. fol. 9 :

Quod homines Saon facere teneantur exercitum et cavalcatam per mare et per terram, et in Vasibus maritimis armandis ire.
Ita interdum usurpant Grci Scriptores recentiores. Vide Glossar. medi Grcit. in hac voce. Jal. Antiq. Naval. tom. 2. pag. 138. Vasellum, ex Gallico Vaisseau. S. Ludovicus in Epist. de Captione sua :

Vasellis navalibus ut plurimum incendio dissipatis, etc.


Vincentius Belvac. lib. 32. cap. 97 :

Rex cum Legato.... erat in quodam Vasello, etc.

Utuntur prterea Jacobus Rex Sicili in Constitut. cap. 31. Petrus de Vineis lib. 2. Epist. 36. Sanutus lib. 3. part. 9. cap. 8. et alii. Vocem porro a nostris hauserunt Grci recentiores. Index Iliados Grco-Barbar :

, , . Veixells,

in Chronico Petri Regis Aragon. edito a Mich. Carbonello lib. 1. cap. 12. Vassellum, Eodem intellectu. Charta Frederici Reg. Sicili apud Murator. tom. 10. col. 881 :

Impedimentis ventorum obstantibus dictum extolium nostrum Vassellis hostium nullatenus poterat adhrere.
Adde Epistol. Frider. II. Imper. ann. 1229. apud Pertz. tom. 2. Leg. pag. 261. sqq. Charta ann. 1429. ex Tabul. Piscat. Massil. :

Piscatores possunt vendere pisces in Vassellis eorum.

Vide Tarida et Vassalagium. Vacillum, Eadem notione. Charta Friderici I. Imperat. ann. 1190. apud Will. Hedam in Episcopis Trajectensibus :

Regi nobilitatis tu prudentiam commonendo rogamus, quatenus idoneos Serenitatis tu Legatos Januam, Venetias, Anconam, Pisam, et

alia loca pro galearum atque Vacillorum transmittentes prsidio, etc.


2. Vas, Alveare apum. Vulsinus Episcopus in Vita S. Juniani :

Homo, qui nocte ad furandum venerat, turpiter ligatus in horto nostro jacet, arripuerat enim quoddam Vas melle plenum, etc.
Historia Rotonensis Monasterii MS. lib. 1. cap. 5 :

Quidam vir rusticus.... videns Vasa mellis, qu quatuor tantum erant in horto, etc.
Domesdei in Monastico Anglic. tom. 3. pag. 306 :

14. Averii, 12. runcini, 116. oves, 24. porci, 24. capr, et Vasa apium, semper valuit 10. lib.

Vide Formulas Exorcismorum cap. 11. apud Baluzium tom. 2. Capitul. et Aimoin. lib. 2. Miracul. SS. Georgii et Aurelii cap. 10. Vascellum, Eadem notione. Pactus Legis Salic tit. 9. 2 :

Si quis unam apem, hoc est, uno Vascello furaverit de sub tecto, etc.
Ubi Lex Salica habet tit. 9. 1 :

Si quis unum Vas apium de intro clave aut sub tecto furaverit, etc. Vasculum

hac notione in Lege Bajwar. tit. 21. non semel. 3. Vasa Decim. Charta Adelvi domin Guisi ann. 1198. in Tabular. Eccl. S. Nicolai de Clarofonte Ord. Prmonstrat. :

Ego Adelvia domina Guisi notum facio,.... quod cum villa de Buronfossa construeretur, Gerardus Clericus de Cella, cui de 9. Vasis decim territorii ejusdem loci 5. competebant, nobili viro marito meo, in eadem decima de 9. Vasis tria possidebamus, pro bono pacis communis profectus, de illis 5. Vasis unum concessit in perpetuum possidendum, etc.
Merges, Garba. Hanc interpretationem iterum firmare licet ex Chron. Bon-Spei pag. 315 :

Anno 1344. cessimus quoque Henrico Poreals jus terragii duorum bonariorum, ..... et trium terr mensurarum versus Souvr, sub censu quinque Vasorum bladi.
Charta ann. 1198. in Chartul. Clarifont. ch. 73 :

De novem vasis..... ex quo divisum est ut ipse Gerardus in eadem decima quatuor vasa et nos quatuor sortiremur ; residuum vero Vas, id est nonum, Galterus de Buries jure hreditario possidebat. Item ad decimam de Burnelles nos habemus dimidium Vassellum, quod

Unde diminut. Vassellum, eadem notione. Chartul. Thenol. ex Cod. reg. 5649. fol. 65. v :

tenet a nobis Gerardus,... de quo debet reddere quolibet anno sex galetos bladi et totidem aven.... Item ad dictam decimam debemus habere quolibet anno unum modium bladi super Vas capellani Demorensis.
Chartul. S. Vinc. Laudun. ch. 97 :

Duo Vasa, qu habebat in decima de Mairi, pro supradicti prati recompensatione, in perpetuum concessit.

Vide infra Vaxellum. Vasculum, Eadem notione, in Charta ann. 1133. apud Mirum tom. 1. pag. 98. col. 1 :

Terram in eadem parochia solventem annuatim xix. sextaria brasii, cum decem Vasculis hordei, etc.

4. VAS. Dominium, possessio. Charta Nic. episc. Camerac. ann. 1161. in Chartul. Mont. S. Mart. part. 3. ch. 5 :

Quibusdam dat (Drogo Taxo) feodum de Vase suo : quibusdam assignat sunt possessiones feodales.
5. VAS, Locus tectus, ubi grana frumentaria reconduntur, Gall. Grange. Charta Elienor. comit. Viromand. ann. 1198. in Chartul. Mont. S. Mart. ch. 7. part. 1 :

Segetes collectas fratres, ubi voluerint, reponent, et quando voluerint excutient : partem vero canonicorum, quartam scilicet, excussam apud Montem S. Martini suis vecturis deductam, bona fide servabunt usque ad festum S. Johannis Baptist, et non amplius, et hoc in Vase tegulato. Vassure,

eodem intellectu, in Lit. remiss. ann. 1427. ex Reg. 174. Chartoph. reg. ch. 51 :

Il avoit un petit maquet de foing dessoubz une Vassure d'icelle glise, ou le suppliant getta un tison de feu.

6. VAS de Symbolo, Ciborium, sacra pyxis, in qua asservatur Corpus Christi. Vide supra Symbolum 2. 7. VAS, Supellex castrensis. Annal. Bonincont. ad ann. 1390. apud Murator. tom. 21. Script. Ital. col. 56 :

Ubi hostes in hos adventare intellexerunt, confestim Vasa colligentes, se se deserta obsidione in agro Mutinensi receperunt.

Vide in Vas 1. Per Vasa Vinum Vendere, Singulatim vendere, distrahere, Gall. Vendre en dtail, pot. Charta ann. 1319. apud Pez. tom. 6. Anecd. part. 3. pag. 6. col. 2 :

Jus propinandi quindecim karratas vini in civitate Anasii et vendendi per Vasa vinum, quod ultra dictum numerum adduxerint in dictam civitatem, confirmavimus et innovavimus.

VASA, . Observanti ad Foros Aragonenses, apud Michaelem del Molino in Repertorio pag. 75. v :

Item pronuntiando declaramus, quod.... possint abebrare illas bestias, quibus excolunt in Vasis dictorum hominum de la Fraxneda,.... et ipsis terras tenentes teneantur juvare dictos homines de la Fraxneda in scombra dicta Vasarum.

Vide Vasilium et Vasso. VASALLAGICUS, Vasallagium, Vasallus. Vide in Vassus 2. VASANUS, in Gloss. Lat. Grc. edit. in MSS. : Vesanus et Vesania. VASARE, In vasa seu dolia infundere, Gall. Entonner. Stat. ann. 1310. tom. 2. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab Hontheim pag. 80. col. 2 :

Vina colligenda ipsis ecclesiis a prope situata, vix possint colligi torqueri et Vasari.
Aliud sonat Gallicum Vasser, Dirigere scilicet, Gall. Rgler, aligner, in Lit. remiss. ann. 1469. ex Reg. 195. Chartoph. reg. ch. 282 :

Icellui Paliart avoit mis sus les terres deux estoucquetz, comme il lui sembloit que ilz se devoient rigler et Vasser, et qu'il s'en rapportoit tous les laboureurs.
VASARIUM, , in Gloss. Gr. Lat. , in Lat. Gr. Hispanis Vasar. Alias hujus vocis apud Latinos notiones vide apud Turnebum in Adversar. Casaubonum ad Suetonium, Jacobum Gothofredum ad leg. 13. Cod. Th. de Censitoribus, etc. (13,11.) Vasaria Terra, ex figuli argilla, ut est apud Gariopontum lib. 5. Passion. cap. 5. VASARIUS, Is qui vasariis sive vasibus prest. Liber niger Scaccarii pag. 347 :

Vasarius in domo comedet, et iii. ob. homini suo, et sumarium cum libatione (l. liberatione) sua.

Vide Vaasarius. VASATICUM, Quod pro navibus vel apibus exsolvitur. Vide supra Vas, navis, et Vas, alveare apum. Chron. Farfense apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 543 :

De aliis vero partes ii. et nec angarias, nec xenia, nec glandaticum, nec Vasaticum,
nisi Vasaticum operas a Vassallis debitas significet : earum quippe eo loci non semel mentio occurrit. Vide alia notione in Vassus 2. VASATUM, Supellex. Annal. Novesienses apud Marten. tom. 4. Anecdot. col. 591 :

Publice voce prconis per plateas publicabatur..... unicuique liberum esse civitatem relinquere, discedere ; suaque assumere secum.... Signo dato, multi cum Vasatis suis fugerunt.
VASCA. Ital. Vasca, Gall. bassin :

D. B. Gambara subdiaconus apostolicus cum Vasca et bombice stet prope dictum acolytum.
Diar. Burchard. d. Thuasne, II. 139. an. 1494. VASCANDA, Genus vasis, Papi. Leg. videtur Vascauda. Vide Bascauda. VASCELLUM. Vide Vas. VASCIGARE. Percutere. Dief. VASCINUM, Grex ovium. Vide Rassaria. VASCIO, Vasculum, Gallis Vaisseau. Octavius Horatian. lib. 4. Rer. medicar. pag. 100 :

Ursi natura stomachi dolorem curat, si Vascione circa stomachum suspensa collo portetur, ita ut nec aqua contingat, etc.

VASCONES, Societas Vasconum, cui, ut videtur, attributa erat mens public administratio. Litter Philippi Pulchri Franc. ann. 1306. ex Regest. 62. Chartophyl. Reg. Ch. 64. fol. 37 :

Guillelmo de Nozeriis servienti nostro armorum arcariam quas Vascones tenere solebant cum omnibus juribus et pertinentiis suis, prout per dictos Vascones seu gentes nostras alias explectari solent concedimus in hereditatem perpetuam tenendam a prdicto Guillelmo et heredibus suis ex recta linea descendentibus faciendo servitium consuetum.
VASCONIZARE, Vasconum more saltare. Aimericus de Peyrato Abbas Moisiacensis in Vita Caroli M. ex Cod. MS. 1343. Bibl. Regi :

Quidam cabreta Vasconizabant, Levis pedibus persaltantes.

1. VASCULUM, Alveare apum : item, Merges. Vide hac duplici notione in Vas. 2. VASCULUM, Navicula. Charta Guihen. de Anciniso tom. 1. Probat. Hist. Brit. col. 437 :

Remisi itaque eis, tam de navi quam de aliis omnibus navalibus Vasculis, res proprias S. Martini per Ligerim deportantibus, theloneum, quod in castello meo solebam accipere.

Vide Vassellum in Vas 1. VASCUS, Vanus, nugatorius, in Glossis antiquis MSS. et apud Joannem de Janua. VASELLA, Vasellamentum. Vide in Vassella. VASELLARUS. Figulus :

Magistro Jacobo Vasellaro sive figulo florenos...... 3. pro valore plurium vasorum ab eo emptorum ad usum manualium et scarpellinorum.
Mandament. Camer. Apostol. Arch. Vatic. f. 234. an. 1464. VASELLUM, Navis. Vide Vas. VASELLUS, Subditus. Anonymus de Miseriis curator. :

Sic quidem plebanus a proprio domino suo repellitur, et a cunctis Vasellis Odio habetur

Vide in Vassus 2. VASI, Hretici Valdensium sectarii, in Constit. Frider. imper. contra Hret. ex Cod. reg. 10197. 2. 2. fol. 19. r. VASILEUS, pro Basileus. Vide in hac voce. VASILIUM, Stabulum, Equile, vel quid aliud simile, ut videtur. Vel Horreum. Vide supra Vas 5. Charta ann. 1242. ex Tabular. Cartusi Montisrivi :

Et libertatem concessit cortes faciendi et Vasilia et ceteros usus necessarios ad opus animalium.

Vide Vasa. VASLETUS. Vide Valeti. VASNAGIUM. Vide Vaanagium. VASO, Cespes, Gall. Gazon. Locus est in Investitura, pag. 410. col. 1. Vide Wazo. VASPALE, Purgamentum frumenti post trituram. Charta ann. 1194. inter Instr. tom. 12. Gall. Christ. col. 281 :

Idem quoque Stephanus (dedit) duas partes decim apud Aurigniacum et custodiam et tractum grangi et baltum (leg. balcum) et volugranum et Vaspale et paleas et stramen.

Vide supra Gaspalium. VASPENNEGHE, Vaspenninge, ex Vas, dolium, et Penning, denarius. Gloss. Cs. Heisterbac. in Reg. Prum. tom. 1. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab Hontheim pag. 671. col. 2 :

Pro quibus (tunnis) solvit quodlibet feodum annuatim in vindemia octo denarios Colonienses, qui denarii vocantur Vaspenninge.
Ibid. pag. 685. col. 1 :

Pro tunna solvit octo denarios, qui appellantur Vaspenneghe.

Vide Penningus et Vassellum 1. VASSA, Instrumentum piscandi. Tabul. S. Quintini in Insula pag. 79 :

Ad ingenia qu sequuntur videlicet bois et boutoirs ad communes Vassas foitre,.... piscari poterunt.

Sed legendum omnino Nassas. Vide Vervilium. VASSALA, Gall. Vassalle, ex Charta ann. 1399. in Inventario Chartarum Reg. ann. 1482. fol. 313. v. Vide in Wassus 2. VASSALITIUM, Vassallagium, Vassallagius. Vide Vassus 2. VASSALLAGIUM, Vassallum, Navis, Gall. Vaisseau. Vide Vas 1. et supra Vasculum. Stat. MSS. Caroli reg. Sicil. :

Magistri portulani..... teneantur exprimere...... nomen et cognomen Vassallagii, in quo honerata sunt et ipsius Vassalli patroni.

Infra pluries Vassellum. Vide alia notione in Vassus 2. VASSALLAMENTUM. Vide mox Vassella. VASSALLATICUM, Vassallatus, etc. Vide Vassus 2. VASSALLUS, Vassaticum. Vide infra in Vassus 2. VASSAULUS, Vassallus, qui ratione feudi alicui domino fidei sacramento addictus est. Charta ann. 1300. in Chartul. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5188. fol. 44. v :

Promittens idem dominus Valtherus.... ex nunc esse dicto domino episcopo et suis successoribus fidelem hominem seu Vassaulum.

Vide in Vassus 2. VASSELLA, Vasa, vasarium, supellex. Gall. Vaisselle. Ordinat. Humberti II. ann. 1340. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 393. col. 1 :

Portent necessaria ipsorum officiorum et Vassella coquin.


Processus de B. Petro Luxemburg. tom. 1. Jul. pag. 608 :

Et honorabiliorem gobeletum totius Vassell me.

Vide Vaissela. Vasella, Vasellamentum, Eadem notione. Invent. Chartar. Reg. ann. 1482. fol. 76. v :

Littera Mari Regin Sicili et Hierusalem Duciss Andegavi continens qualiter ipsa confessa fuit quod magna Vasella Regis fuit mutuo data marito suo pro conquestibus Sicili.
Ad marginem :

Vasa argentea et aurea.

Joh. Demussis in Chron. Placent. apud Murator. tom. 16. col. 583 :

Utuntur.... aliis pulchris arnixiis et Vasellis et Vasellamentis.

Vaxella, Vaxilla, Pari significatu. Testam. Guillelmi Vicecom. Narbon. ann. 1397. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 1632 :

Legamus capell S. Andre ecclesi de Crassa, pro quadam quantitate Vaxell argenti,..... sexaginta francos auri, de quibus.... dictam Vaxellam emi volumus.
Mirac. MSS. Urbani V. PP. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Fuit commissum quoddam furtum de Vaxella argenti dom. abbatis Montismajoris.

Testam. Guillelmi Marteleti Episc. Bethleemit. ann. 1402. ex Bullar. Fontanell. fol. 121 :

Ordino quod domus mea, in qua inhabito Parisius, cum omnibus meis municionibus tam libris quam aliis et Vaxilla mea argentea vendantur, etc.

Vaycella, Vayssella, Eodem intellectu. Charta ann. 1339. ex Tabular. S. Victoris Massil. :

Fiant duo inventaria,.... qualia et quanta blada, vina, et cetera victualia, moneta, Vaycella aurea, argentea, etc.
Adde Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 539. Litter Humberti II. ann. 1340. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 415. col. 2 :

Sive esset billionus in monetis, Vayssellis, jocalibus, vel aliis quibuscumque auri vel argenti speciebus.

Vassallamentum, Vassellamentum, ut Vassella. Charta Hugonis Abbat. S. Benigni Divion. ann. 1299. ex Tabul. ejusd. loci :

Mobilia qu habemus et habere possumus, scilicet in denariis, Vassellamentis argenteis, etc.


Comput. ann. 1239. ex Bibl. Reg. :

Pro Vassallamento in hospitio juvenis Regin c. sol. Tur.

Alter Comput. ann. 1255. apud D. Brussel tom. 1. de Usu feud. pag. 470 :

Pro calice aureo, candelabris, bacin. et aliis ad capellam et alia Vassallamenta argenti viii xlv. lib. xviii. denarios.
c

Vayssellamenta, Eodem sensu. Testam. ann. 1328. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 227. col. 1 :

Et quod dom. hres suus aliquid non capiat ullo modo, quousque dicta fuerint adimpleta, excepta Vayssellamenta sua quam ex nunc sibi legavit. Qui vendiderit vinum ad munitum.... debeat postquam vendiderit totum Vassellum vini, quod vendere inceperit, hoc est vinum dicti Vasselli, dare et solvere dicto emptori dict gabell, etc.
Statuta Placent. lib. 6. fol. 83 :

1. VASSELLUM, Vassellus, Vas, dolium, vasculum. Statuta Montis Regal. fol. 297 :

Item provisum est quod calderarii et alii facientes lebetes seu aliquos Vassellos de ramo, etc.
Vaxellum, Pari significatu. Charta ann. 1040. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Dono x. dextros vine in villa Cathedra cum Vaxello, reservato michi usufructu.
Vaysellum, Eadem notione. Charta ann. 1392. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Unum Vayssellum vini rubei tenentem novem metretas, sive meillarolas et duo scandalia.
2. VASSELLUM, Merges. Vide supra Vas 3. 3. VASSELLUM, Navis. Vide supra Vassallagium. VASSELLUS, Idem quod Boissellus. Leud major. Carcass. MSS :

Item pro Vassello, j. den. Turon.


Ubi versio Gallica ann. 1544 :

Pour un boisseau, etc.

Vide Vassallum 1. VASSERIUM, Navis, Gall. Vaisseau. Lit. Rob. reg. ann. 1328 :

Fideles nostri patroni quatuor galearum per mare Sardini discurrentes, invenerunt in portu, vocato de Torres, quoddam Vasserium cum quantitate hordei et quibusdam aliis mercimoniis.
Vide Vas 1. VASSI, Fidejussores, in Gloss. vett. VASSILIUM, Vasarium, supellex. Charta fundat. abbat. Aquilar. ann. 832. inter Probat. tom. 1. Annal. Prmonst. col. 104 :

Tres culiares argenteas et Vassilia multa ex lignis facta, etc.

Vide Vassella. VASSINUM, Grex ovium. Vide Rassaria. VASSIS. Chronicon S. Vincentii de Vulturno pag. 678. de Petro Diacono Casinensi :

Quem Arichis suscipiens eum honorifice retinuit, a quo palatium infra Beneventum, et aliud in Salerno constructum, Vassibus decorari fecit.

Forte leg. versibus, nisi vassibus scribatur pro basibus. Vide Vas, et Vassus 2. VASSO, Cujusdam Gallici numinis templum. Gregorius Turon. lib. 9. Hist. cap. 32. lib. 1. cap. 30. :

Veniens vero Arvernos, delubrum illud, quod Gallica lingua Vasso Galat vocant, etc.

Marti dicatum fuisse opinatur Joannes Savaro in Orig. Claromont. Alii Vasso, templum et dem sacram denotare aiunt, non Deum aliquem a paganis cultum : quippe juxta Claromontem locus, ubi olim fuit des S. Artemii, adhuc le Vas saint Artem appellatur, hoc est, templum S. Artemii : ut apud Delphinates in pago S. Gisleni (S. Gilin) locus, ubi des S. Marcellini fuit, postmodum destructa, et ad quem pro impetranda pluvia fiunt processiones Ecclesiastic, le champ du Vas dicitur, ut auctor est Claudius Expillius. Vide Vasa. VASSOR, ut supra Vassaulus, nostris etiam Vasseur, pro Vassal. Charta pro capit. Carnot. ann. 1375. in Reg. 107. Chartoph. reg. ch. 299 :

Unum Vassorem seu vassallum tenentem in feodum a domino dictorum molendinorum, etc.
Alia ann. 1393. ex Chartul. episc. Carnot. :

Si sont les Vasseurs appartenants ladite chastellenie de Loigny, c'est assavoir....... la dame de la Lande comme garde de ses enfans.

1. VASSUS, pro Vas. Vassi de auro et de argento, in Testamento Ranimiri Regis Aragoni r 1099. apud Martinezium. Charta fundat. abbat. Aquilar. ann. 832. inter Probat. tom. 1. Annal. Prmonst. col. 104 :

Duos Vassos argenteos et tres culiares argenteas.

Vide supra Vassilium. 2. VASSUS, et Vassallus, iidemne fuerint, video controverti ; qu quidem inter eruditos controversia, ut facilius dirimatur, discutienda sunt qu de utrisque habent Scriptores, et Tabul veteres. Vassos primitus fuisse, quos familiares tas posterior appellavit seu domesticos, et qui ex Regia, aut alicujus Principis, familia erant, videtur indicare Lex Alamannorum tit. 79. 3 :

Si alicujus Seniscalcus, qui servus est, et dominus ejus 12. Vassos infra domum habet, occisus fuerit, etc.
Marculfus lib. 2. form. 17. qu est testamenti duarum personarum :

Quicquid exinde facere elegeris, aut pro anim remedio in pauperes dispensare, aut ad Vassos nostros, vel benemeritis nostris absque repetitione hredum meorum, quod tua decreverit voluntas, faciendi liberam habeas potestatem.
Ubi Vassi non alii sunt a famulis. Concilium Cabilonense II. can. 63 :

Nullus Vassus Abbatiss, nec minister aliquis, nec clericus, nec laicus claustra ancillarum Dei ingrediatur.

Prterea Capitula Caroli M. et Capitul. ann. 823. cap. 24. ac priora quidem lib. 2. cap. 24 :

Vassi quoque et Vassalli nostri nobis famulantes, volumus, ut condignum apud omnes habeant honorem, sicut a genitore nostro et nobis spe admonitum est.
Agitur hoc loco de Vassis Regiis et Dominicis. Et lib. 3. cap. 73 :

De Vassis Dominicis, qui adhuc intra casam serviunt, et tamen beneficia habere noscuntur, statutum est, ut quicunque ex eis cum domno Imperatore domi remanserit, vassallos suos casatos secum non retineat, sed cum Comite, cujus pagenses sunt, ire permittat.
Denique lib. 4. cap. 4 :

De Vassis nostris, qui ad marcham nostram constituti sunt custodiendam, aut in longinquis regionibus sua habent beneficia, vel res proprias, vel etiam nobis assidue in palatio nostro serviunt, etc.
Erant igitur vassi iidem, qui famuli, quod prterea videtur indicare vocis origo apud Boxhornium in Lexico Gwallico, seu Cambro-Britannico, et Auctorem Catholici Armorici : Gwas, vel Goas,

servus, famulus. Antiquis significabat juvenem, adolescentem virum

. Qu originatio Eccardo potior videtur. Hickesius in Grammat. Theot. pag. 99. hanc vocem accersit a Gothico Fads, quod in compositione significat rei vel negotii procurationem, et respondet Anglo-Sax. vadian, ordinare, dispensare,

disponere : unde ministri et famuli Principum propter commissam sibi bonorum seu officiorum curam dicti sunt Fadsi, dein Fassi et Vassi. Vassallus autem, addit ille, est quasi Fads-scalcus, rerum dominicalium minister. Gryphiander de Weichbildis Saxonic. cap. 49. a Saxon. Vassen, ligare, deducit : quia, inquit, per investituram vassallus solemni stipulatione ita alligatur domino, ut illius fiat homo. At Goldastus Vassum a vade dictum contendit,

qui vadimonium pro beneficio accepto auctori suo dedit

. Denique Turnebus lib. 21. Advers. cap. 15. Vasallos appellatos existimavit, quasi Vasarios, tanquam clientes, qui in nobilium Vasario, seu supellectile, fuerint. Ita in vocum originationibus ludunt viri eruditi. Iso Magister in Glossis : Cliens, minor vassus, serviens. Vassi vero e familia Imperatoris aut Regis, Vassi Regales, in Capitul. Pipini Regis Itali ann. 793. cap. 36. et in Capitul. 4. Caroli M. incerti anni cap. 9. vulgo vero Vassi dominici appellantur, id est, proprii Imperatoris aut Principis, et qui ex ejus familia erant. Apud Eginhart. Epist. 27. filius cujusdam Comitis, Vassus Dominicus dicitur. Tabularium Conchensis Abbati in Ruthenis ch. 481. sub Ludov. Pio Imp. :

Mansellos illos, qui sunt in illa valle de ratione S. Mari Laudunense, qu Bertrandus Dominicus Vassus pro regia potestate, vel gubernatore sanct Mari in beneficio habebat, etc. Comites et Vassi domestici,
in Concilio Ticinensi ann. 855. ubi iidem sunt, qui Dominici. Horum ordo magnus fuit, ut qui post Episcopos, Abbates, et Comites statim nominentur in Capit. Caroli C. ann. 877. cap. 1. in Capitul. apud Tusiacum ann. 865. et in veteri Placito, quod describitur in Vita Aldrici Episcopi Cenoman. num. 47. ubi Ragenarius et Fulco Comites Palatii, Vassi dominici pariter inscribuntur, etc. Sed et Misso Dominico, et Vasso Regio facta injuria pari pna puniebatur, ut est in lege Longob. lib. 1. tit. 13. 3. Carol. M. 29. Ita tamen ex familia Regia erant, ut fide et sacramento Principi obstricti essent. Unde in Capitul. Caroli C. tit. 23. cap. 4. junguntur drudis, id est, fidelibus :

Sine solatio et comitatu drudorum atque vassorum nuda et desolata exibit.

Deinde quicumque Regi eodem fidelitatis sacramento obstringerentur, Vassi omnes appellati, ut qui hocce pacto ex ejus familia esse censerentur. Annales Franc. ann. 788 :

lbique veniens Tassilo ex jussione Domini Regis, sicut et cteri ejus Vassi, etc.
Annales S. Nazarii de eodem Tassilone ann. 787 :

Illucque veniens Dessilo, Dux Bejweriorum ad eum, et reddit ei cum baculo ipsam patriam,... et effectus est Vassus ejus.

Annales Franc. Moissiac. ann. 795 :

Ipsi adhuc pleniter non venerunt, eo quod Vassum Domini Regis Cahehin Abotritarum occiderant.

Atque ex eo, quod dominorum servitio astricti essent, dictos volunt a Vassen Germanico, obligare, vincere : ita Fridericus Bandius ad Consuetudines feudales Gelri pag. 6. Vassi isti Dominici extra ordinem interdum mittebantur a Principe in provincias, ut Comitibus adessent in justitia administranda, et cum eo jus dicerent, aliaque reipublic negotia exsequerentur, quod docent Lex Longob. lib. 2. tit. 52. 2. Car. M. 18. Capit. Caroli M. lib. 5. cap. 133. 204. Synodus Carisiaca cap. 2. Capit. Caroli C. tit. 32. cap. 12. etc. Tabularium Casauriense ch. 237 :

Ego Heribaldus Comes in vice Comitis Palatii ad singulas hominum justitias deliberandas, residentibus mecum Lacinaldo et Erifredo et Cariprando Bassis Domini Imperatoris, Adelberto, Joanne, Maculfo judicibus, etc.
Notitia ann. 843. in Append. ad Marcam Hispan. col. 779 :

Cum in Dei nomine resideret vir inluster Adalaricus Comes una cum viro sanctissimo Gondemaro sedis Gerundensis Episcopo, Wadamiro, Carpioni et Leuchiriaco Vassos dominicos, necnon Assemundo et Hermanni Vicedominos, seu et judices qui jussi sunt dirimere causas, etc.

Exstant alia Judicatorum exempla coram Comitibus et Vassis, in laudata Vita Aldrici Episcopi Cenom. pag. 130. et in Chronico Laurishamensi pag. 59. et apud Catellum lib. 5. Rerum Occitan. pag. 742. et Sammarthanos in Archiepisc. Narbonensib. num. 5. Neque, opinor, alii sunt Vassi Comitum a Vassis Dominicis, cum ita appellentur, quod iis a Rege ut colleg darentur in jure dicundo, in lege Longob. lib. 2. tit. 42. 1. lib. 3. tit. 12. 1. Car. M. 49. 121. et in Capitul. Caroli M. lib. 3. cap. 51. ubi revera jus dixisse satis docent ; quod tamen nolim omnino prstare, ex lib. 4. Capitul. Caroli M. cap. 70. Nihil hic dubitandum esse asserit, atque prorsus distinctos fuisse vult Muratorius tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 558. Sed invalido, ut mihi videtur, ex argumento. Proinde vassi Dominici respectu Comitum, erant sicut Capellani minores respectu Episcoporum et Abbatum. Walafridus Strabo lib. de Rebus eccles. cap. 31 :

Capellani minores ita sunt, sicut hi, quos Vassos dominicos Gallica consuetudine nominamus.

Sed et hi interdum ad Marcham custodiendam mittebantur, ut est in Capitulis Caroli M. lib. 4. cap. 4. Vita Ludovici Pii ann. 778. et Continuator Aimoini lib. 5. cap. 1 :

Ordinavit per totam Aquitaniam Comites, Abbatesque, nec non alios plurimos, quos Vassos vulgo vocant, ex gente Francorum ; quorum

prudenti et fortitudini nulla calliditate et nulla vi obviare fuerit tutum, eisque commisit curam regni prout utile judicavit, finium tutamen, villarumque regiarum ruralem provisionem.

Qu quidem verba postrema videntur potissimum spectare vassos dominicos, qui interdum villicorum vices agebant. Lambertus Ardensis :

Ab antiquo Comitis Walteri tempore, quendam Villicum, vel Prpositum, quem antiquiora tempora Vassum suum appellant, in terra Ghisnensi habebant, qui de omnibus decimis et possessiunculis, quas in eadem terra possidebant, eis ut villicus sufficienter respondebat.

Adde Capit. Caroli M. lib. 4. cap. 70. Legem Longob. lib. 3. tit. 4. 5. Pip. 16. etc. Cum igitur vel ad sua ministeria pergebant, vel cum in iis consistebant, quemadmodum Missi Dominici et Comites, conjectum accipiebant, ut est in iisdem Capitul. lib. 4. cap. 69. et in lege Longob. lib. 3. tit. 1. 38. tit. 4. 5. Lud. P. 54. Pip. 16. Quin etiam Comitibus eorumque jurisdictioni suberant, adeo ut si justitiam non fecissent, in eos Comites animadverterent, ex lege Longobard. lib. 2. tit. 52. 2. tit. 54. 1. Carol. M. 18. Loth. I. 15. Quod et de vassallis Dominicis perinde habent Capitularia Karlomanni Regis tit. 2. cap. 11. Vassis Dominicis dabantur etiam a Principe Beneficia in Provinciis. Capitulare ann. 779. cap. 10. et in Addit. 4. Capitul. cap. 120. in leg. Longob. lib. 2. tit. 39. 3. Carol. M. 9. :

Similiter et Vassi nostri, si hoc non adimpleverint, beneficium et honorem perdant.


Capitula Caroli M. lib. 4. cap. 4 :

De Vassis nostris, qui ad marcham nostram constituti sunt custodiendam, aut in longinquis regionibus sua habent beneficia, vel res proprias, etc.
Vide Eginhartum Ep. 26. 27. Odo Cluniacensis lib. 1. de Vita S. Geraldi cap. 17 :

Neque patiebatur, ut quilibet senior beneficia a suo Vasso pro qualibet animi commotione posset auferre, etc. Nam reipublic statu jam nimis turbato, regales Vassos insolentia Marchionum subjugaverat.
Et lib. 4. cap. 7 :

Quo loco vassus idem sonat quod vassallus ; qui scilicet ratione feudi domino est obnoxius. Idem cap. 32 :

Cum vassus quidam nomine Aldradus, etc.


Tabularium Vindocinense fol. 54 :

Guido de Blasone Dominicus vassus accedens ad Dominum Ordericum Abbatem, etc.


Idem Tabular. ch. 98 :

Comparavit igitur Agnes inclita Comitissa legitima emptione a Lancelino Dominico Vasso de Castro Balgentiaco Ecclesiam S. Beti, cum tota integritate sua, qu sita est juxta murum Vindocini, etc.
Charta Ludovici Pii ann. 815. inter Probat. tom. 1. Hist. Lothar. col. 297 :

Noverit utilitas fidelium nostrorum, Comitum videlicet et Vassorum nostrorum, vel quisquis beneficia ex ratione monasterii S. Michaelis habere videtur, etc.
Denique Vassorum et Vassallorum Dominicorum ea erat prrogativa, ut si criminis aut alterius delicti incusarentur, non ipsi, sed

meliores illorum homines juramentum persolverent

, ut est in Capitulis Karlomanni Regis tit. 2. cap. 4. et 11. ubi hc habentur :

Honorem enim talem nostris Vassis Dominicis concedimus, ut ipsi non sicut reliqui manu propria sacramentum jurent ; sed melior homo illorum et credibilior agere non differat.
Neque alius est honor condignus, quem vassis haberi volunt Capitula Caroli M. lib. 2. cap. 24. Porro qui vassi dominici appellantur in Capitulis Karlomanni d. tit. 2. cap. 4. iidem Vassi et Vassalli dominici promiscue dicuntur d. cap. 11. adeo ut Vassalli Dominici non alii ac diversi fuerint. Vassorum deinde et Vassallorum, ut Cataneorum, seu Capitaneorum, sub postremis Imperatoribus Alemannicis inductus fuit ordo honorarius, qui etiam ad posteros transmittebatur, nulli licet addictus loco, aut gubernationi. Chartam Conradi Regis Burgundi anni 944. descripsit Guichenonus ex Tabulario Cluniacensi, exaratam coram Episcopis et Comitibus in ea nominatis,

Vassis dominicis majoribus et minoribus

. Aliam Willelmi Comitis Provinci ex eodem Tabulario laudat Antonius Rufius, qu perinde exarata dicitur coram

Vassis dominicis tam Romanis, quam Salicis


. Petrus Damiani lib. 1. Epist. 9. pag. 21 :

Narravit mihi Humbertus, quia Vassus quidam, dum iter ageret, accidit, ut juxta molendinum equo insidens pertransiret, etc.
Lib. 6. Epist. 9 :

Frater meus talis Vassi unicam filiam sibimet in matrimonio copulavit, etc.
Decretum Mainardi et Joannis Cardinalium pro ecclesia Mediolanensi, apud Baronium ann. 1067. num. 11 :

Clericus autem vel laicus pro ordinis ac dignitatis su qualitate, hac potestate tali mulctetur damno, ut siquidem de ordine Capitaneorum fuerit, viginti denariorum libras, Vassorum autem decem ; negotiatorum quinque...... componat.

Sed et Vassos et Vassallos creatos ab Imperatoribus, interdum etiam ipsosmet Augustos aliis nobilibus eosdem creandi jus impertiisse legimus. Exstat bulla Caroli IV. Imperat. ann. 1355. qua Milano de Beccharia, civi Papiensi, Notarios et Tabelliones creandi, et illegitimos natalibus restituendi facultatem impertitur, in qua sequentia adduntur :

Et quod possitis, tu et filii tui... quoscunque sponte volentes Vassallos facere, ad vassallatus onus inducere auctoritate prdicta, illustribus Principibus, Ducibus, Comitibus, Baronibus duntaxat exceptis.

Vassatus, Eadem notione, in Charta Alphonsi Reg. Lusitan. r 1142. ex Tabul. Claravall. :

De consensu Vassatorum meorum... me ipsum, regnum meum ... sub B. Mari de Clara-valle tutelam... constituo.
Inter Nobiles secundi ordinis habitos fuisse colligi posse videtur ex Charta ann. 1040. in Tabul. S. Victoris Massil. :

Factum est placitum in quo congregati sunt utriusque loci primates et Vasses, plebeique ac urbani diversi ordinis, diversque tatis utriusque sexus, quorum nomina exprimi duximus... Attanulphus Vasses urbis Arelatensis, etc.
Idem innuit Charta ann. 1239. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 392 :

Noveritis quod nos ad precationem Episcoporum, Abbatum, Baronum, et Vassallorum Britanni, etc.
Vide Vavassores. Bassus etiam pro Vassus, dixit Charta laudata ex Tabulario Casauriensi, ut et Capitulare I. Caroli M. ann. 802. cap. 39. Diploma Ludovici Imp. :

Si Comes aut Bassi nostri remanserint.

Vox diversis notionibus usurpata : Familiaris seu domesticus ex familia regia aut alicujus principis ; vel qui alicui ratione tutel et protectionis, aut feudi sacramento adstrictus est ; qua ultima notione, Vasse occurrit in Lit. ann. 1367. tom. 5. Ordin. reg. Franc. pag. 10 :

Eussions orden que le ressort de la cont de Bloys et des Vasses et subgs doudit cont, etc.

Ut autem ex mutatione v in b, Bassus pro Vassus, dixerunt Scriptores medii vi, ita nostri Basse usurparunt pro Famula, ancilla. Lit. remiss. ann. 1450. in Reg. 185. Chartoph. reg. ch. 39 :

Le Prestre et sa Basse ou chamberiere, qui parloient d'icelle suppliant, comme il lui sembloit, pour ce que icelle Basse ou chamberiere dudit prestre dist entendiblement, Veez la cy venir.
Vasaticum, Clientum et feudalium agmen, familia. Vita S. Bernwardi apud Leibnit. tom. 1. Script. Brunsvic. pag. 455 :

Jubent universos Theotiscos Episcopos circa Natale Domini ad illorum prsentiam festinare, non solum ad synodum, sed cum omni suo Vasatico ita constructos, ut ad bellum quocunque Imperator prcipiat, possent procedere....... Hos conscivit Sophia, cunctos videlicet, quos de Vasatico Archiepiscopi, vel familia illius convocare poterat.
Vassaticum, Fides, quam prstat Vassus Domino, vel Principi : proinde idem quod Hominium. Annales Franc. ann. 757 :

Ibique Tassilo venit Dux Bajoariorum, in Vassatico se commendans per manus, etc.
Ubi Ado Viennensis :

Seque illi in Vassallum commisit.


Iidem Annales ann. 788 :

At ille videns se undique constrictum, venit per semetipsum, tradens se manibus Regis in Vassatico, renovans sacramenta.
Charta Caroli Calvi pro Barcinonensibus, apud Diago lib. 2. cap. 4. et tom. 2. Hist. Francor. :

Noverint prterea iidem Hispani sibi licentiam a nobis esse concessam, ut se in Vassaticum Comitis nostri, sicut alii Franci homines, commendent ; et si aliquod beneficium quisquam eorum ab eo, cui se commendavit, fuerit consecutus, sciat se de illo tale obsequium Seniori suo debere exhibere, quale nostrates homines de simili beneficio Senioribus suis exhibere solent.
Clientelam potius intellige, saltem in locis hic laudatis, a potentiori domino vel principe concessum illi, qui ipsius tutel sese commendaverat, ob quam fidelitatem suam ei juramento obligabat ; unde Vassus appellabatur, nullo licet sibi collato beneficio aut feudo. Consule Muratorium tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 548. Vide supra Commendatus. Vassaticum prterea appellabant prclarum in prliis, vel occasionibus aliis bellicis facinus, vel animi magnitudinem : forte quod vassi et vassalli essent viri militares, et iidem, qui postmodum milites nude appellati sunt. Hincmarus Remensis in Opusculo 55. Capitulorum cap. 52 :

De hoc quoque vitio superbi descendit, quod multi te apud plurimos dicunt de fortitudine et agilitate tui corporis gloriari, et de prliis, atque ut nostratium lingua dicitur de Vassaticis frequenter ac libenter sermonem habere, etc.
Ubi sane malim vassaliticis, tametsi vox vassaticis tolerari possit, a vassus. Sed ut priorem prferam, facit recepta deinceps vox vasselage hac eadem notione apud Scriptores vernaculos inferioris vi. MS :

Tel Vasselage certes pris ge petit.


MS : MS :

Par Vasselage soloie i estre vos drus. De force ne de Vasselage, N'ot son per en tot le bornage.
MS :

Li Rois avoit riche corage, Et pensa un fier Vasselage.


MS :

Or m'en iron sor lui veoir son Vasselage.


Guill. Guiart anno 1267 :

Mesire Erart de Valeri, Un haut baron courtois et sage, Et plain de grant Vasselage, Que son cors et ses faiz looient, Tuit cil qui parler en ooient.
:

Que Richart ert moult prous, et de grant Vasselage.


Chron. MS. Bertrandi du Guesclin :

Si ay trouv en lui d'honneur si largement, Et tant de Vasselage et de fier hardement.


Robertus de Bourron in Hist. Merlini MS :

Nostre Sire nous a fait moult grant honnour, quant vous si haut homme, comme li Rois est, avs pris par vostre Vasselage.
Chronicon Franc. MS. ex Bibl. Memmiana in Carolo V :

Onc convoiteux ne fit beau Vasselage.

Adde Chronicon Flandri cap. 18. 30. et Buzelinum in Gallo-Flandria lib. 3. cap. 6. pag. 482. Ut porro Vasselage, pro animi magnitudine usurparunt nostri, ita et vassaus, viros fortes appellabant. Philippus Mouskes :

Aprs li resorst en Banniere Une guerre orgilleuse et fiere, Le Sire iert Dus, s'ot non Rasaus, Qui moult estoit preus et Vasaus.
MS :

Dux n de Baviere, qui fit pros et Vassaus.


Guillelmus Guiart ann. 1304 :

Espaignols qui ces trois nez guient, Ou moult a de hardis Vassaus.


:

Maint bon Vassal i firent trebucher.


Alibi :

Meillor Vassal de lui ne sache mie.


Vetus Pota MS :

Biaus fu et lons et drois, bien ensemble Vassal.


Le Lusidaire MS :

Quant Jacob vint li Senescaus, Qui mult estoit preus et vassaus.


MS :

Othes fu preus, et bons vassaus vaillans.

Chron. Flandri cap. 15. Matthum de Montemorenciaco gentil Vassal appellat. Hinc Vassaument, pro fortiter, ut virum fortem decet, in Hist. Johannis IV. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 729 :

Comme s'il vouloit de sa grace Laisser rigueur et toute aspresse Contre ceux qui moult loyaument L'avoient servi bien Vassaument.

Vassalli, si Marcam audimus lib. 1. Hist. Beneharn. cap. 28. num. 10. sunt vassorum vassalli, seu vassis ratione clientel obnoxii. Id non omnino verum esse patet ex iis, qu supra attigimus, nobisque fusius probandum incumbit. Constat sane utramque vocem ejusdem originis, si non omnino notionis. Vassallus, idem qui Vassus. Consuet. Catalon. MSS. cap. 43 :

Vassallus debet vitam domini prferre vit su propri, quia si dominus debet facere duellum, puta quia aliquis vult probare per duellum contra dominum ipsum, quod commiserit crimen les majestatis, vel aliud : certe prdictus dominus potest prcipere homini sive vassallo suo, ut pro ipso subeat duellum.
Vassos diximus fuisse domesticos et familiares Principis aut alterius cujusvis, quod etiam de Vassallis dici posse evincunt Scriptores, prsertim Hincmarus de Ordine Palatii cap. 28. describens ministeria et familiam Principis :

Tertius ordo item erat tam majorum, quam minorum, in pueris vel Vassallis, etc.

Ubi pueri sunt ii, quos famulos dicimus. Monachus Sangallensis lib. 1. de Carolo M. cap. 20. Scarionem, seu ostiarium Aul regi, vassalum Imperatoris appellat. Cap. 22. de quodam Episcopo :

Hic habuit unum Vassallum non ignobilem civium suorum, valde strenuum

et industrium ; cui tamen ille, ne dicam beneficium aliquod, sed ut nullum quidem aliquando blandum sermonem impendit. Vassi quoque et Vassalli nostri nobis famulantes, etc.
Concilium Ravennense ann. 904. cap. 10 :

Ita denique lib. 2. cap. 15. ubi de quodam puerulo, ab Imperatore in familiam suam adscito. Capitula Caroli M. lib. 2. cap. 24 : Edictum Pistense Caroli M. cap. 14. ex iisdem parentis Capitulis :

Vassalli nostri nobis et nostr conjugi famulantes, etc.

Ut plebes Ecclesi nullatenus aut Comitibus, aut Episcoporum Vassallis aut ullis laicis beneficia tradantur.
Denique Adalardus in Statutis Corbeiensibus lib. 1. cap. 6. totam familiam monasticam in sex ordines distribuit :

1. Famulorum vel matriculariorum, qui semper qualiter habendi sunt : 2. Fratrum : 3. Vassallorum : 4. Hospitum : 5. Pulsantium, vel Scholarium : 6. Singulorum huc illucque Prbendariorum.

Meminit etiam cas Vassallorum cap. 1. (qui inde Vassalli casati, i. cas addicti, dicuntur lib. 3. Capitul. Caroli M. cap. 73.) et panis vassallorum cap. 2. et 4. De ejusmodi vassallis agit Charta Aldrici Episcopi Cenoman. in ejus Vita pag. 85 :

Et alia (pars) detur Vassallis et capellanis, sive servientibus, qui domino nobisque in nostra mansiuncula militare videntur.
Ut Vassi Comitibus erant assessores in judiciis publicis, ita et Vassalli. Charta Alamannica 95. Goldasti :

Jussum est Waningo Comiti Ruadperto Vassallo Regis inquisitionem de hac re fieri, etc.
Adde chart. 18. Vetus notitia sub Karolo Rege anno 14. apud Beslium pag. 224 :

Notitia qualiter vel quibus prsentibus, ibique veniens Hisarnus die Veneris 3. Kal. Apriliarum infra urbem Pictavam, ante Domnum Ebolum prveniente gratia Dei Comitem, et ibidem assistentibus Vassallis, interpellabat quemdam Diaconum, etc.
Conventus Ticinensis ann. 850. cap. 1 :

Ideo volumus, ut Comites nostri, eorum sculdasii, adjunctis secum Vassallis Episcoporum,.... studiosissime perquirant, etc.

Porro qui vassi, vel vassi dominici dicuntur, nullo discrimine Vassalli vel Vassalli dominici appellantur, et cum Comitibus junguntur, nulla interdum vassorum facta mentione, in lege Longob. lib. 3. tit. 4. 5. Pip. 16. in Capitul. Caroli M. ann. 807. cap. 3. 6. lib. 4. cap. 32. lib. 5. cap. 147. 278. et lib. 2. cap. 24.

Vassi et Vassalli nostri, etc.

quasi iidem fuerint. Prterea in Capitulis Caroli C. tit. 6. cap. 20. tit. 31. part.

2. cap. 2. et tit. 42. In Vita Ludovici Pii ann. 834 :

Itemque Sanila Comes, nec non Madalelmus Vassallus dominicus capite plexi sunt.
Ut vassis, ita et vassallis beneficia a Principe concedebantur. Capitulare Compendiense ann. 757. cap. 6 :

Homo Francus accepit beneficium de seniore suo, et duxit secum suum Vassallum, et postea fuit ibi mortuus ipse senior, et dimisit ibi ipsum Vassallum, et post hoc accepit alius homo ipsum beneficium, etc.
Monachus Sangallensis lib. 1. de Carolo M. cap. 14 :

Cum illo fisco, vel curte illa, in Abbatiola, vel Ecclesia, tam bonum meliorem Vassallum, quam ille Comes est, vel Episcopus, fidelem mihi acquiro et facio.
Concilium Compendiense ann. 757. cap. 6 :

Homo accepit beneficium de seniore suo, et duxit (senior) secum suum Vassallum, etc.
Charta Ludovici Imp. in notis ad Biblioth. Cluniacensem pag. 113 :

Id est, villam ac beneficium illud, cujus vocabulum est Dodiniaca curtis, habentem mansos 12. quam hactenus Vassallus noster, nomine Hisimbertus, nostra largitione habuisse dignoscitur, etc.
Capitula Caroli C. tit. 6. cap. 20 :

Videtur nobis utile et necessarium, ut fideles et strenuos Missos ex utroque ordine per singulos Comitatus regni vestri mittatis, qui omnia diligenter imbrevient, qu tempore avi ac patris vestri, vel in regio specialiter servitio, vel in Vassallorum dominicorum fuerunt, etc.

Ubi nulla fit mentio vassorum. Charta Caroli C. Regis apud Loisellum in Bellovaco pag. 242 :

Villam quamdam ..... quam Vassallus noster quidam nomine Sigefridus tunc in beneficium retinebat.
In Annalibus Francorum Bertinianis ann. 870. Vill vassallorum dicuntur, et opponuntur villis dominicatis. Constitutio Ludovici II. Imp. pro expeditione Beneventana cap. 5. apud Camillum Peregrinum :

Quod si comes aut bassi nostri aliqua infirmitate remanserint,..... aut Abbates vel Abbatiss si plenissime homines suos non direxerint, ipsi suos honores perdant, et eorum Vassalli et proprium et beneficium perdant.
Adde Chartam Ludovici Pii de divisione Imperii ann. 814. editam a Baluzio, cap. 9. Prceptum Barnoini Archiepiscopi Viennensis ann. 881 :

Qu namque res prnominati Gnobioli quondam fratribus deservierant, sed jam ab eo abstract, et beneficium erant Vassallorum

effect.

Denique Nicolaus I. PP. Epist. 20. ad Carolum Calvum Regem de Balduino Flandrensium Comitum stipite :

Balduinus Vassallus vester, etc.

Vassalli prterea Chartas dominorum suorum subscribebant, adjecta hac ipsa vassalli dignitate. Binas descripsit Hemereus Alberti Comitis Viromandensis ; prior ann. 954. ita clauditur :

S. Adalberti Comitis,..... Geraldi, Hildradi, Anseri Vassallorum.


Altera ann. 959 :

S. Guntranni Vasalli, Anselmi Vasalli, Ottadi Vasalli.

Ubi ita appellantur, qui postmodum Milites dicti sunt : quo quidem etiam vocabulo vassallos seu feudatorios indigitari in Chartis suo loco docuimus. Vassallus, pro Feudatarius, Subditus, in Vita Wal Abb. Corbeiensis sc. 4. Bened. part. 1. pag. 512 :

Mementote etiam quod mei Vassalli estis mihique cum juramento fidem firmastis.
Charta ann. 1189. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 167 :

Non teneatur Prior Pontis Castri pro aliquo negotio, sicut Vassallus, in curia mea vel successorum meorum respondere.
Vassallus, Miles. Mirac. S. Maioli tom. 2. Maii pag. 697 :

Quidam Vassallus pauper rebus, superbia tumidus, eumdem peregrinum obviat et assaillit.
La vie de Jesus-Christ MS :

La pucelle prist crier, Vassal, laissis la heste mue, Nel navrez pas en la char nue.

Vide supra in Vassaticum. Vassallus Indominicatus. Charta Caroli C. Regis Fr. ann. 3. ex Tabulario S. Cyrici Nivernens. :

Sed et concedimus ibidem auctoritate Regia omnes res ejusdem Ecclesi, qu quondam fuerunt ab ea abstract, et quas modo nostri Indominicati Vassalli tenent, ut quia ipsi nobiscum dimicaverunt fideliter, in vita sua tantum, consensu ejusdem supradicti Episcopi eas teneant. In ipsa valle..... que Bertrandus Dominicus vassus per regia potestate vel gubernatore sanct Mari in beneficio habebat.
Cartul. Conchar. Ruthen. p. 332, an. 823. Vassallus Simplex. Vide Signum 6. Vassallagius, ut Vassallus. Charta ann. 1238. apud Cencium inter Rom. Eccl. Census :

Alia omnia capitula observabo et faciam qu ad fidelitatem et vassallagium spectant, et qu Vassallagius seu fidelis debet facere et tenetur.

Vassallaticum etiam dixere veteres, ut vassaticum, pro fidei sacramento quod vassalli Domino vel Principi prstabant. Capitulare Pipini Regis Itali cap. 5 :

Stetit nobis de illos homines, qui hic intra Italia eorum seniores dimittunt, ut nullus eos recipere debeat in Vassallatico, sine comiato senioris sui, etc.
Adde cap. 36. Epistola Episcoporum ad Ludovicum Reg. ann. 858. cap. 15 :

Et nos Episcopi Domino consecrati, non sumus hujusmodi homines, ut sicut homines sculares, in Vassalatico debeamus nos cuilibet commendare, aut jurationis sacramentum, quod nos Evangelica et Apostolica atque Canonica autoritas vetat, debeamus quoquo modo facere, etc. Fecitque vassallum dicti communis, spreto Vassallatico per quem communi Janu tenebatur. Pro quibus omnibus..... tenemur vobis homagium facere, et Vassallaticum, et fidelitatem jurare.

Ubi vassalaticum non aliud sonat quam vassaticum, ut et in Annal. Genuens. Jacobi Auri apud Murator. tom. 6. col. 578 :

Qu quidem vox usurpata legitur posterioribus seculis pro hominio : quod etiam vassalagium appellatur in Charta ann. 1274 :

Speculator lib. 4. part. 3. de Feud. art. 2. 5. ait, quod in Italia et alibi vocatur vassalagium, in Francia homagium appellari. Quod etiam observat Jacobinus de S. Georgio in tractatu de Homagiis 5. Petrus de Vineis lib. 6. Epist. 9 :

Absolventes eos ab omni fidelitate Vassallagii, seu homagii juramento.


Charta Heli Talairandi Vicecomitis Leomani et Dauvilarii, qua hominium prstat Abbati Moissacensi, ann. 1291 :

Fe homenatge et fe Vassals et Cavaliers al dich senhor.

Quo loco tres h voces idem sonant. Vassallus enim, uti observatum, et Miles, idem sunt. Charta alia :

Sciendum est, quoniam Ari Hodz Vescoms de Lomancha a fait homenatge, et ses faits Cavaliers et Hom al Senhor da Montpezat Abad de Moyssac, el predich Vescoms mandet et autreget al Senhor predich Abad, que vos Cavaliers e fiels e loials li si a en tots locs, et que lui e le mostier de Moyssac el covent du quel meiss. Mostier, e totas las cosas garde e deffenda de mal e de domnage a bona fe par tots locs, etc.
ann. 1238. In Consuetudine Bituricensi tit. 1. art. 4. et 9. vassellage usurpatur

pro dominio, quod habet dominus in tenementum vassalli, seu pro feodalitate. Vide Statuta Mediolanensia 1. part. cap. 267. Georgium Pilonum in Historia Bellunensi pag. 106. Vassallagium, Vassalli conditio. Charta ann. 1314. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 149. col. 1 :

Dominus Dalphinus per subjectionem Vassallagii jam dicto dom. Regi (Sicili) stringitur connexe, etc. Cum feudis, allodiis, Vassallagiis et ejus pertinentiis universis, etc.

Vassallagium, Vassalli feudum : item Fidei et obsequii professio qu a Vassallo domino prstatur. Charta ann. 1283. tom. 2. Hist. ejusd. pag. 26. col. 1 : Occurrit rursum in alia ann. 1294. ibid. pag. 74. col. 1. Diploma Caroli IV. Imper. ann. 1376. apud Marten. tom. 2. Ampl. Collect. col. 137 :

Tum in feodis, feodalibus, Vasallagiis, quam aliis quibuscunque debitis obsequiis et servitutibus, etc.
Bulla Martini IV. PP. apud Rymer. tom. 2. pag. 257 :

Ego Dei gratia Rex Aragoni et Comes Barchinoni, plenum et ligium Vassalagium et homagium faciens Ecclesi Roman pro regno Aragoni, etc.

Adde Ludewig. tom. 5. Reliq. MSS. pag. 453. Constitut. Petri Reg. Sicili cap. 1. etc. Vassallatitium, Eodem significatu. Litter Johannis Reg. Fr. ann. 1354. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 1470 :

Cum..... homagiis, feudis, Vassallatitiis, emphiteoticariis, et aliis quibuscumque honoribus ad dictum comitatum de Gauro..... pertinentibus.

Vassallatus, Pari intellectu. Charta ann. 1338. apud Ludewig. tom. 5. Reliq. MSS. pag. 448 :

De omnibus debitis et pecuniarum quantitatibus, in quibus ipse dom. Rex nobis et heredibus nostris, ratione homagii et Vassallatus sibi de terris nostris per nos facti.
Alia ann. 1345. ibid. pag. 612 :

Cum omnibus suis honoribus, dominiis, Vassallatibus et aliis pertinentiis suis universis in feudum suscepimus.

Vasselamentum, Prstatio pecuniaria a vassallo exsolvenda. Comput. ann. 1202. apud D. Brussel tom. 2. de Usu feud. pag. clxxv :

De prposito Loriaci. De vavasoribus, lxxii. lib...... Et pro Vasselamento Romaudi xxxv. lib.
Vassallitium, semel atque iterum in Charta Alfonsi Regis Portugalli ann. 1142. apud Brandaonem lib. 10. Monarch. Lusitan. cap. 12. pro servitio, quod debet

Vassallus domino, usurpatur. Vassallitius, pro Vassallus. Chronicon Magdeburgense MS. ex Bibl. S. Germani Paris. ann. 952 :

Ubi prscriptus cum filio suo Adalberto Regi se per omnia in Vassallicium dedidit dominationi, simul et Regin iram supplici venia placavit.
Ita etiam Regino. Vassallulus, Minoris dignitatis vassallus. Matth. Paris ann. 1244 :

Et quis Christianorum ignorat, Principem Walli Regis Angli esse Vassallulum ? Videlicet Baronias, et Vasselerias, etc.

Vasseleria. Charta ann. 1238. in Regesto Tolosano camer Computor. Parisiensis f. 97 : Nescio an Vasseleria idem sit quod Bacalaria, indeque vox hc postrema deducatur, ut vasselaria, feudum fuerit vassalli inferioris. Vasalles, pro Vassalli, in Charta Henrici Ducis Slesi ann. 1337. apud Ludewig. tom. 6. Reliq. MSS. pag. 12. Vassalagicus, Ad Vassallum pertinens. Charta Ruperti Comit. Palat. ann. 1356. apud eumd. tom. 5. pag. 576 :

Percepimus in jure vel onere Vasallagico seu feudali.

Vassallor, et Vasalor, Famulus. Dispositio rei famil. Cluniac. apud Baluz. tom. 5. Miscell. pag. 449 :

Sed de prbendariis supradictis hoc est adiciendum, quod ante tempus nostrum panis eis qualis inferiori famili dari solet dabatur, hoc est, de Vassallor.
Vide Panis servientalis. Desvassallare. Michal del Molino in Repertorio pag. 326 :

Si aliquis accusaretur de aliquo crimine, ex eo quod Desvassalavit aliquem vassallum a loco alterius, etc.
Infra :

Vassallum si aliquis extraxerit, aut juvaverit ad extrahendum a loco alterius causa deshabitandi eum, et ducendi talem vassallum ad locum suum, aut alterius domini, talis extrahens et adjuvans incurrunt ex hoc in pnam mortis corporalis, etc.
Bassallus, pro Vassallus, in Constitut. Ludovici II. Imp. pro exercitu, edita a Camillo Peregrino, cap. 4. 5. 3. VASSUS, pro Bassus, Minor. Inventar. ann. 1476. ex Tabul. Flamar. :

Totum prdictum locum Montisastruci cum omnimoda jurisdictione alta et Vassa.

VASTADUM. Charta Caroli Reg. ann. 1391. apud Menester. Hist. Lugdun. pag. 122 :

Et consuevit dictus baillivus...... cognoscere in ipsa sede nostra Lugdunensi de omnibus casibus Salvarum gardiarum nostrarum,.... delationes armorum, Vastadorum, ab intestato decedentium, etc.

Vide Vastum 1. Mendose pro Vastardus. Vide in hac voce et supra in Bastardus. VASTAL. Papias : Instit, parv linteol, vel Vastal, unde mortuorum pollices ligantur. Legendum ut in MS. Bituric. Nastal. Vide in hac voce. VASTANTER, Prorsus, omnino. Capitul. Caroli C. tom. 7. Collect. Histor. Franc. pag. 641 :

Et ipse frater meus Hludovicus ad hoc rediit in partem regni mei, ut mihi meum nepotem subriperet, et homines meos mihi subtraheret, ac fideles meos Vastanter imprimeret (opprimeret).

Convent. apud Saponarias ann. 859. cap. 7. Forte pro Vastando interprenderet. VASTARARIUS. Instr. ann. 1220. apud Murator. tom. 5. Antiq. Ital. med. vi col. 805 :

In Purificatione sanct Mari decem libras cer pro candelis et quatuor denarios pro juncis Vastarariis.
An pro juncis, qui per ecclesiam sparguntur ? VASTARDUS, pro Bastardus, Nothus. Inventar. ann. 1476. ex Tabul. Flamar. :

Qu (decima) olim fuit cujusdam vocati Joh. de Lasgo ynspuri sive Vastardi de Lasgo.

1. VASTARE, in Pactu Leg. Salic tit. 29. cap. 19. edit. Heroldi, pro Jactare, ni fallor, ut habent ali editiones. Vide alia notione in Vastum 2. 2. VASTARE, Verberibus conficere. Lex Salica tit. 10. 1. tom. 4. Collect. Histor. Franc. pag. 130 :

Si quis animal aut caballum, vel quodlibet pecus in messe sua invenerit, penitus eum Vastare non debet.

Ubi ldere habent alia exemplaria. VASTATOR. Vide in Vastum 1. VASTATORES, Milites seu apparitores in domum vel castrum missi, ut ibi alienis sumtibus vivant, Gall. Garnison. Lit. remiss. ann. 1380. in Reg. 134. Chartoph. reg. ch. 2 :

Castrum de Albaripa in manu nostra gubernator Dalphinatus posuit seu poni fecit, Vastatores seu comestores in eo statuendo.

Vide aliis notionibus in Vastum 1. 1. VASTELLUM, Umbraculum, ut videtur, apud Matthum Paris in Vitis Abb. S. Albani pag. 92. Vide Dagus.

2. VASTELLUM, Vastellus, Placent species. Vide infra in Wastellus. VASTI, Titulus Ducum Amalphitanorum ; quem a Grco corrupto , venerandi, post Jul. Csar. Capacium Hist. Neapolit. lib. 1. cap. 13. deducit Brencmannus, in Dissertat. de Republ. Amalph. pag. 19. Aliam originationem assignare videtur doctissimus Cangius in voce Vesti. VASTIDIUM, pro Fastidium, ut videtur. Guido in Prologo ad Discipl. Farfensem :

Cum per universam Italiam Christi prcepta annularentur, et velut in Vastidio versarentur, etc. Cum suis tenementis, dificiisque et Vastimentis, etc.

VASTIMENTUM, pro Bastimentum, dificium. Vide in hac voce. Inventar. ann. 1476. ex Tabul. Flamar. : Vide Vestimentum 3. VASTINA, Vastinium, Vastinum, Vastitas, Vastities. Vide in Vastum 1. VASTIRE, pro Bastire, dificare. Charta ann. 1470. ex Tabul. Flamar. :

Tota illa platea vacua hospitii, non Vastita.


Vide Vastimentum. VASTITIUS. Opusc. vet. MS. ad III. Reg. :

In argillosa terra. Alia editio in Vastitia terra.

Maius in Glossar. novo. VASTRAPES, in Glossis Philoxeni, . Occurrit hc vox apud Rufinum in versione Josephi lib. 3. Antiq. Judaic. cap. 11. ubi Josephus habet . Vide Vossium lib. 2. de Vitiis serm. cap. 19. VASTRUM, Antrum ingens. Dief. 1. VASTUM, Gastum, Guastum, Wastum, Wastin, etc. voces ejusdem notionis et originis. Vastum, Destructionem significat. Magna Charta :

Custos terr hujusmodi hredis, qui infra tatem fuerit, non capiat de terra hredis non nisi rationabiles exitus, hc sine destructione et Vasto hominum, vel rerum.

Vide Placit. ann. 11. Joh. reg. Angl. Buck. rot. 4. et ann. 25. Henr. III. Essex. rot. 30. in Abbr. Placit. pag. 64. et 114. Charta apud Madox in Formul. Anglic. pag. 204 :

Nec aliquis eorum molestetur seu gravetur racione alicujus Vasti in dicto manerio,..... nisi dampnum ejusdem Vasti excedat valorem 40. lib. et nisi in casu ubi hujusmodi Vastum factum fuerit post mortem prdicti Ricardi Berners.
Nostri Dgt eadem notione dicunt. Wast, eodem sensu, in Charta ann. 1290. ex Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 196. v. col. 2 :

En rcompensation des gris et des dommages de muebles, de chateus, d'arsins et de Wast de forteresses et de plusieurs maisons, etc.

Vastum maxime dicitur de agris, qui non excoluntur. Paulinus Nolanus epist. 30. ad Aprum :

Qualem agri tui speciem a villico tuo fieri postulas, talem Deo Domino tuo redde culturam, et intellige, quicquid in agro tuo displiceat, aut placeat, idem in anima tua placere Christo, aut displicere. Si Vasta peccatis quasi dumis sordeat, neque Propheticis aut Apostolicis nubibus compluatur, in aridam solitudinem gratia deserente damnabitur.
Testamentum Fulradi Abbatis S. Dionysii :

Tertiam cellam infra Vasto Vosgo (Vosegi) dificavi, ubi sanctus Coconatus requiescit.
Tabularium Vindocinense ch. 237 :

Osanna filia Gaufridi de Fay dedit duos arpennos prati censu quietos et liberos : et alios duos de quadam manufirma sua, qu est ad Morias. Qu dum priscis coleretur temporibus, 12. den. census solvebat, modo vero quia Vasta est, nil census reddit, sed est allodium.
Tabularium Ecclesi S. Stephani Lemovicensis ann. 1081 :

Fecit Gosbertus Archidiac. totam terram de Monte S. Joannis esse Vastam.

Vastum ea de causa dicitur Terra pascendis animalibus destinata. Charta apud Madox in Formul. Anglic. pag. 286 :

Noveritis me... confirmasse eisdem... communem pasturam pro sexdecim animalibus bovinis et equinis, et pro centum animalibus ovinis pascendis in magno Vasto sive magna pastura vocata Sparowefeld pertinente manerio meo de Codyngton.
Charta ann. 1208. apud Kennett. in Antiquit. Ambrosd. pag. 171 :

Inquisitio fiat utrum... debeat participare de Vasto manerii de Bruhull ratione commun ejusdem manerii in qua communa nihil habet, ut dicunt.

Vide Placit. ann. 6. Rich. I. Ebor. rot. 1. in Abbr. Placit. pag. 2. Vastum Facere, Littletoni sect. 67. Faire Wast, Destruere, depopulari. Inquesta de forisfacturis Forestar. Angl. :

Inquiratur etiam, qui fecerint, vel facere consueverint Vastum vel destructionem de viridi vel de venatione.
Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 192 :

Ita scilicet quod de Wasto quod facient quadrig, qu ibunt in boscum de Walloy et Widelai, neque de Wasto aliarum quadrigarum, qu ibunt in

alios prdictos boscos non ponantur in merci, nec scribantur in Wasto.


Pag. 518 :

Cum toto nemore suo, salvis aisiamentis suis, et hominum suorum de Hida, sine Vasto et venditione.
Tom. 2. pag. 204 :

Et de foresta sua omnia necessaria sua sine Vasto ad dificandum, et ad aratra sua, etc.
Charta Henrici III. Regis Angl. apud Prynneum in Libert. Angl. tom. 3. pag. 974 :

De bosco Vasto extra villam de N. quod..... tenent ad feodi firmam, etc.


Rogerus Hovedenus pag. 784 :

Item Rex defendit, quod nullus donet vel vendat aliquid ad destructionem bosci sui, vel Wastam, qu sit infra forestam Regis : sed concedit bene, quod capiant de boscis suis, quod necesse iis fuerit sine Wasto, et hoc per visum forestarii sui, etc. Wastum facere in boscis,
in Charta Johannis Regis Angli pro forestis ann. 1215. Albertinus Mussatus lib. 7. de gest. Henrici VII. rubr. 1 :

Quorum plerique suspectioribus urgentibus causis ad Turrianorum loca discurrentes, qu Vasta appellant, etc.
Computum Domanii Stapularum in Comitatu Bononiensi ann. 1475 :

Recepte des Wastis en la forest de Hardelo.


Et fol. 41 :

Recepte des Wastis en la forest de Boulogne, de pennaiges de vaches et veaux allans en ladite forest, pour 5. sols la vache, et 2. sols 6. deniers le veau.
Vide Johann. Bekam in Hungero Episcop. Leod. Differt autem vastum ab exilio. Fleta lib. 1. cap. 12. 20 :

Vastum et destructio fere quipollent, et convertibiliter se habent in domibus, boscis, et gardinis. Sed exilium dici poterit, cum servi manumittantur, et a tenementis injuriose ejiciantur.

Adde lib. 1. cap 12. 1. 6. Bractonum lib. 4. pag. 316. 317. et Edw. Cokum ad Littletonem sect. 67. Vastum et exilium promiscue usurpantur in Placit. ann. 8. Joh. reg. Angl. Bedf. rot. 9. in Abbrev. Placit. pag. 54. Vastum, seu Wastum, vel Wasta, in silvis, dicitur prterea illud, quod planum est, seu absque arboribus. Charta Edwardi I. Reg. Angl. apud Kennett. in Antiquit. Ambrosd. pag. 350 :

Sciatis quod de Vastis nostris in foresta nostra de Bernwode in comitatu Buck. dedimus, etc.
Charta ann. 1363. ibid. pag. 497 :

Et si boscus domini abeat in Vastum, tum acquietabunt dominum pro dictis housbote et haybote.
Tabularium Absiensis monasterii :

Concedo fratribus de Absie totum planum, vel, ut vulgo dicitur, totum Guastum, quod modo est, vel in posterum erit in bosco meo, etc.

Atque ita voces Wasta, et Wastum accipiend in Monastico Anglicano tom. 1. pag. 529. tom. 2. pag. 204. Wastina, Eodem significatu. Tabular. Corbeiense ann. 1190. et 1201 :

Ecclesi Corbeiensi medietatem omnium qu ex nemore de Wouthust et Wastinis adjacentibus vel turbonibus provenerint recognosco.
Infra terra nemore vacua dicitur. Charta Johann Comit. Flandr. ann. 1234. inter Instr. tom. 5. Gall. Christ. nov edit. col. 331 :

Locus in quo idem monasterium situm est cum Wastinis adjacentibus collatis in eleemosynam, sive comparatis.

Hinc Devastare Boscum, pro Silvam cdere, excidere, nostri Dgrader une forest dicunt. Charta ann. 1363. apud Kennett. in Antiquit. Ambrosd. pag. 498 :

Item dicunt quod Priorissa de Littlemore Devastavit boscum suum de Shottore contra assisam forest.

Vastum, prterea, apud JC. Anglos, jungitur cum anno et die, et dicitur Annus, Dies et Vastum. Qu quidem verba jus designant, quod Rex habet in domibus et prdiis felonum minoris, ut aiunt, proditionis, (Felons de petite trahison) qu ab alio Domino, quam ab ipso Rege tenentur in feudum, vel jure dominii. inquit Bracton.

Cum enim in potestate Regis sit, prosternendi dificia, extirpandi gardina, et arandi prata felonum, et quoniam hujusmodi vergebant in grave damnum dominorum, pro communi utilitate provisum fuit, ut hujusmodi dura et gravia desisterent, et Dominus Rex pro his haberet commodum totius terr illius unum annum et diem, et sic omnia cum integritate reverterent in manus capitalium dominorum.

Proindeque id juris habebat Rex pro vasto, quod facere poterat in prdiis felonum. Vide Stanfordium in Placit. Coron lib. 3. cap. 30. et supra in Condemnare. Quietum esse de Vasto Nemorum, in Monastico Anglico tom. 1. pag. 922. Vastum denique, seu Breve de Vasto, iisdem JC. Anglis, dicitur breve, quod conceditur contra eos, qui ad vitam suam aut ad vitam alterius, vel in donum, aut per curialitatem, vel per vardam possessiones aliquas possident, et in iis vastum fecerunt. Vide Rastallum, et mox Actio Vasti. Actio Vasti, Qua aliquis ob vastum factum in jus vocatur. Charta apud Madox in

Formul. Anglic. pag. 204 :

Nec aliquis eorum molestetur vel gravetur per actionem Vasti pro aliquo Vasto in prdicto manerio cum suis pertinentiis.... faciendo..... Statuto, per quod ordinatum est quod in brevi de Vasto homo recuperabit versus tenentem per legem Angli, vel alio modo ad terminum vit, vel ad terminum annorum,..... non obstante.

Vastinium, Ager arenosus, sterilis, incultus : hinc in Episcopatu Constantiensi Monasterium dictum de Vastinio candido, alias de Blanca landa. Vide Valesium in Notitia Gall. pag. 630. et 631. Vastinum, Eodem intellectu. Charta fundat. Monast. Montisplani ann. 863 :

Dono.... et castrum ipsum de Monteplano cum toto monte et ecclesia ibi dicata S. Laurentio cum omni jure, mancipiis, Vastinis, molendinis, censu, silvis, aquagiis altis et bassis.
Vastitas, Idem quod Vastum, Planities. apud Bractonum lib. 4. Tract. 1. cap. 41. et in Fleta lib. 4. cap. 25. 1. Gloss. Lat. MS. Reg. : Vastitas, solitudo, vel eremus. Gloss. Gr. Lat. : , excidium, Vastitas, vastatio. Charta Caroli C. Reg. Franc. ann. circ. 850. in Append. ad Marcam Hisp. col. 784 :

Cum omnibus aprisionibus quas ex eremi Vastitate traxerunt, etc.


Charta ann. 1125. apud Mirum tom. 1. pag. 377. col. 1 :

Concessimus quoque duo mansa terr in illa Vastitate de Espousth.


Vastities, Pari significatu, in Charta ann. 1207. Hist. Codiciac. pag. 166 :

Concedo prterea Vastitiem, qu tenet ad Plessicium d'Anisy.

Vastatores, Milites, qui agros depopulantur, nostris, ex Italico, Gastadours. Occurrit vox hc apud Rolandin. in Chron. lib. 4. cap. 13. lib. 5. cap. 10. 17. lib. 10. cap. 5. et in Charta ann. 1383. apud Guesnaium in Annal. Massil. pag. 437. Vide in Talare. Italis Vastatores nuncupantur Militum genus, fossores, munitores castrenses, Gall. Pionniers. Cruscani :

Guastatore, nella milizia si piglia per colui, che seguita l'esercito, a fine d'accomodar le strade, far fortificazioni, e simili.
Annal. Placent. ad ann. 1483. apud Murator. tom. 20. col. 971 :

Circumcirca Placentiam milites armat militi 1200. castra posuerunt, ultra alios levis armatur stipendiarios, Vastatores, scorpionistas et pilularios.

Wastatores ex Chron. jam laudato lib. 5. cap. 10. editum apud Murator. tom. 8. col. 280. Gastum et Guastum, pro Vastum, non semel etiam occurrit Glossar. Lat. Gall. : Vastus, Vain, Gast. Terr in Gastu, qu non excoluntur, in Regesto Philippi Augusti Reg. Herouvalliano fol. 143. Guasta, damna, et incendia, apud Petrum

de Vineis lib. 5. epist. 112. Tabularium S. Vincentii in Bosco Carnot. ann. 1225 :

Si terra circumjacens pro communi guerra Gasta remanserit vel inculta.


Tabular. Absiense fol. 127 :

Et terras omnes, in quibus vine sunt, et omnes alias, sive Gastas, sive excultas.

Gastum facere, in Charta ann. 1215. apud Corium in Hist. Mediolanensi part. 2. pag. 157. et in Historia Cortusiorum lib. 1. cap. 8. Chron. Astense apud Murator. tom. 11. col. 245 :

Prterea sciendum est quod in campis Montis Bersarii, dum essent in Guastis, Astenses ceperunt Gualetum. Faire ravage et gast, dissipation, etc.

Occurrit prterea apud eumdem tom. 12. col. 558. et 639. Adde Statuta crimin. Saon cap. 34. fol. 70. in Consuetudine Turon. art. 169. Robertus Bourronus in Merlino MS. :

Et ensi mettoit gast et destruction trestout le Royaume de Logres. Simple gast d'heritages,
in Consuetud. Burbonensi art. 524. Assisi Hierosolymitan MSS. cap. 257 :

Car se il i a leus Gastes outre, qui soit dou Seignor, l'en la doit sauver au Seignor.
MS. : MS. :

Tout abat mort en un Gaste sentier. Qui les autres ont hui veus, Et dits leur Gaz grans et menus, Des bons ont parl voulentiers, Et de ceulx aux escus entiers.

Sergent gastier, in Consuetud. Arvernensi cap. 31. art. 69. minister, qui in messibus, aut in agris, vel silvis invigilat, ne vastum, aut damnum fiat. Veneti guasti appellant circumjectam oppidis planitiem. Gastina, apud Innocentium III. PP. lib. 15. epist. 179. Gastine, in Consuetud. Arvernensi. Wastina, in Conventione inter Ducem Brabanti et Capitulum S. Waltrudis Montensis ann. 1209. apud Mirum in Diplomat. Belgic. pag. 160 :

Omnesque Vastin, qu Terr silvestres dicuntur.


Alia ann. 1247. ibid. pag. 173 :

In omni terra, qu vulgariter Wastina dicitur.

Waestyna, pluries in Charta ann. 1246. apud eumdem tom. 2. pag. 1323. col. 1. Adde pag. 50. Probationes Histori Guinensis pag. 70. 209. 466. 514. Charta Roberti Comitis Flandri anno 1089. ex Tabulario Monasterii S. Quintini in insula fol. 51. v :

Omnem decimationem nov terr, qu vulgo Wastina vocatur.

Guastare, Corrumpere, vitiare, Gall. Gter. Johan. Demussis in Chron. Placent. ad ann. 1276. apud Murator. tom. 16. col. 480 :

Deus tantum pluit super terram in Italia, quod quasi omnes segetes de Plano Guastat sunt et perdit.

Guastare, Agrum, domum vastare, depopulari. Statuta Astens. collat. 13. cap. 23. fol. 41. v :

Si aliquis civis Ast. habuit terras et possessiones seu domos extra posse Ast. quas dubitet vel suspicet quod aliquis civis Astensis eas comburent vel Guastent, vel in eis incendium, vel Guastum seu damnum inferant, etc.
Hinc Agastiner, pro vastare agrum, domum, silvam. Edem Assisi Hierosol. cap. 257 :

Et qus apartenances il semble, que il y peust et deust avoir en ce en la teneure, que les leus habits ont orendroit raisonnablement Agastin, et murailles abatues, que par semblant deussent avoir, quant les leus estoient habits. Agastis,

in Consuetudine Inculismensi art. 24. damnum in forestis. 2. VASTUM, pro Bastum, Bast, Clitell, sagma. Hinc Vastare, Vastum imponere. Inventar. ann. 1476. ex Tabular. Flamar. :

Item plus unum alium equum sive rousinum pili bayhard Vastatum cum suo Vasto apresiatum ad valorem sive summam quatuor scutorum auri.

Vide Bastum 1. VASVASSORES, Vasvessores. Vide Vavassores. VASUM, Vasus, Vas. Expositio antiqu Liturg. Gall. apud Marten. tom. 5. Anecd. col. 95 :

Sanguis vero Christi ideo specialiter offertur in calice, quia in tale Vasum consecratum fuit mysterium Eucharisti.
Vasum, Vasus, , in Gloss. Lat. Gr. Utitur Plautus. Vide Salomon. 1. VASUS, pro Vassus.

Una et cum Leopardo et Adalberto Vasos domenicos,

in Placito ann. 867. inter Probat. tom. 1. nov Hist. Occitan. col. 118. Vide Vassus 2. 2. VASUS, Ponticulus, Gall. Ponton Charta ann. 1038. ex Tabul. S. Vict. Massil. :

Alio loco donamus terram, ubi est Vasus de petra.


Stat. Massil. lib. 1. cap. 46 :

De Vasis navium a communi habendis. Constituimus ut commune Massili habeat Vasos magnos et parvos ad naves et ad alia ligna varanda.

VASUUS, pro Vassus, ni fallor, domesticus, familiaris. Charta ann. 1033. apud Mirum tom. 1. pag. 351. col. 2 :

Si forte contigerit, ut humilitas ac mansuetudo monachorum a Vasuis aut ab extraneis pro aliquo negotio non possit justitiam exigere, etc.

Vide Vassus 2. VATALHA, ut supra Batalia 1. Pugna, prlium, in Inventario ann. 1476. ex Tabul. Flamar. VATARON, Monet Flandrensis species, pretii xij. denariorum. Lit. remiss. ann. 1369. in Reg. 100. Chartoph. reg. ch. 260 :

Dbat se mut entre eulx pour cause d'un denier de douze deniers, appell un Vataron.
Ali ann. 1377. in Reg. 110. ch. 329 :

Deniers blans, appellez Vatarons de Flandres. Hic tumulus Vatis conservat membra Joannis, Ordine Pontificum qui fertur jure secundus.
S. Ildefonsus :

Occurrit prterea in Lit. ann. 1373. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 644. VATES, Episcopus. Tumulus Joannis II. PP. apud Baron. ann. 535 :

Crux hc alma gerit geminorum corpora fratrum Leandri, Isidori, pariterque ex ordine Vatum. Hac Baptista potens sacra venerabitur ara, Hac Vatum turba, atque Patrum colitur.

Rabanus Abb. Fuld. apud Browerum in Antiquit. Fuldensibus :

Ermoldi Nigelli Carmen apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 30. lib. 1. vers. 591 :

Denique Rex Vatem prostrato corpore adorat, Paulinus Regem suscipit ecce pium.

Amalarius Episcop. in Epistola ad Hieremiam Archiep. Senonensem :

Charissimo patri et accuratissimo Rhetori Iheremi Vati in nostra Jerusalem, Amalarius. therius Arelatensis Vates,

apud Joannem Diacon. in Vita S. Gregorii M. lib. 2. cap. 35. Utuntur prterea Fortunatus lib. 5. Poem. 4. Paulus Emeritensis Diacon. lib. de Gestis Episcop. Emeritensium in S. Fidele num. 5. Theodoricus in Vita S. Celsi Episcopi Trevirensis n. 17. Candidus Mon. in Vita Eigilis Abb. Fuld. cap. 14. Christian Inscriptiones apud Gruterum 1070. 4. 1167. 9. 1169. VATH, Interjectio, pro Vah, spius occurrit in Comdia sine nomine ex Cod. reg. 8163. VATIA, Diversis plantis. Gloss. Isid. Vide Valgis. Alio sensu vide in Bauca 1. et Batia. VATICARE, perperam pro Vadiare, Pignori ponere. Diploma Henrici III. Imper.

apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 433 :

Quidquid autem illis placitis quisque reus Vaticaverit, arbitrio abbatis et suorum prpositorum et villicorum secundum culpam et posse uniuscujusque hominis cedat, et du partes abbati, tertia advocato cedat. Et si aliquis forte culpam furti vel seditionis inciderit, et abbas ob rebellionem temeritatis advocatum accerserit, ex eodem Vadio abbati du partes, advocato tertia proveniat.

VATICINARE, pro Vaticinari, prdicere, in Epistola Isidori Jun. ad Laudefredum inter Conc. Hisp. tom. 2. pag. 554. VATICINARI, Conjectura rem perpendere, in Gl. Gasp. Barthii ex Roberti Monachi Hist. Palst. apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 100. VATICINISSA, Mulier, qu vaticinatur. Anonymi Chron. Leob. ad ann. 1156. apud Pez. tom. 1. Script. Austr. col. 787 :

Tempore Pap Eugenii II. claruit in Theutonia Hiltigardis monialis, formosa prophetissa, vel fantastica Vaticinissa,... hujus prophetia a multis non curatur.

VATICINIUM, Mendacium, in Barth. Glossar. ex Baldrici Hist. Palst. apud Ludew. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 190. VATILLUS, Idem quod Batillus, de qua voce multa commentatur Casaubonus ad Pollionem. Julius Africanus lib. 9. Hist. Apost. :

Erant autem virgines cum lyris cantantes, alii cum tibiis, alii cum Vatillis, et thuribulis.

Vatilla vero, Papi, est pala, qua aqua projicitur e navi. Vide Batulus. VATIMANA, Vasa rustica et maxima, a Vatimo Beneventano voracissimo. Glossar. vet. ex Cod. reg. 7613. VATIOLA, Vasculum. Vide Batiola. VATIVOMUS. De pistrice Jonam evomente. Joh. Erigena carm. 9. vers. 6 :

Implens Vativomi prognostica symbola ceti.

Maius in Glossar. novo. VATRAPETES, apud Armenios appellari monachos scribit Brocardus edit. Venet ann. 1519. part. 2. cap. 2. vox efficta ex Bactroperat. Vide in hac voce. VAVASSORES, Valvassores, Vasvassores, Vavassoria, Valvasini, voces ejusdem originis. Vavassores, vel Valvassores, generatim sunt vassalli feudales. Apud Gerardum Nigrum lib. 1. de Feudis tit. 1. alii sunt Majores, alii Minores : Majores sunt, qui Regis, vel Regni Valvassores appellantur, iidemque Capitanei, qui a Ducibus, Marchionibus, et Comitibus : Minores vero, qui a majoribus valvassoribus feuda accipiunt. De posterioribus intelligendus Otto Frisingensis lib. 2. de Gest. Friderici I. Imp. cap. 12. ubi de Longobardis :

Cumque tres inter eos ordines, i. Capitaneorum, Valvassorum, plebis, esse noscantur, etc.

Quos vero Capitaneos vocant, nostri Barones appellant. Ita Vavassorum duos ordines constituit Conradus Imp. cap. 1. in Lege Longob. lib. 3. tit. 8. 4. Majorum scilicet, et Minorum. Sub Majorum appellatione complectitur, quos Barones alii vocant : sub Minorum vero, quos vulgo Vavassores dicunt, ut Leges Henrici I. Regis Angli Thaynos minores, respectu Thaynorum Majorum, qui Baronibus quiparantur : quod quidem potissimum colligitur ex relevio minorum Vavassorum, de quo ita Conradus :

Si vero (minor vavassor) filios non habuerit, et aviaticum ex masculo filio reliquerit, pari modo beneficium habeat, servato usu majorum Valvassorum in dandis equis et armis suis senioribus.
Ejusmodi autem relevium obtinuit in mediocribus Thaynis. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 14. ubi de releviis :

Et mediocris Thayni equus cum apparatu suo et arma ejus.

Ubi Leges vernacul Willelmi Nothi cap. 24. quem mediocrem Thaynum Leges Henrici, vavassorem vocant :

De releif a vavassour son lige Signeur, deite estre quites per le chival son peire, tel qu'il avoit jour de sa mort, et per son habert, et par son haume, etc.

Atque minores ii Vavassores sunt, qui in Legibus ejusdem Henrici I. cap. 7. Baronibus postponuntur : Barones, Vavasores, Tungrevii, etc. quippe cap. 26. et 27. liberas terras tenere, et curiam habere dicuntur, ac

placita, qu ad wytam et weram pertinent, super suos homines, etc

. Et in Charta Nobilium Pictavensium ann. 1269. apud Gallandum de Francoalodio pag. 68 :

C'est savoir, que quant cil mourra, qui du Comte de Poitiers, ou des Barons, ou des Vavassours tiendra en fi, que nostre Sires li Coens, ou cil, de qui cil tendra, porra tenir le fi en sa main par an et par jour, etc.
Ac ut de majoribus Valvassoribus primum agamus, hos intellexisse videtur Bracton. lib. 1. cap. 8. 2 :

In temporalibus sunt Imperatores, Reges, et Principes, in iis, qu pertinent ad regnum, et sub eis Duces, Comites, Barones, Magnates, sive Vavasores, et Milites, et etiam Liberi et Villani, et divers potestates sub Rege constitut.
Et 4 :

Sunt et alii, qui dicuntur Vavassores, viri magn dignitatis. Vavasor enim nihil melius dici poterit, quam vas sortitum ad valetudinem.

Charta Friderici Imp. ann. 1249. apud Guichenonum in Hist. Sabaudi pag. 92 :

Marchionibus, Comitibus, Vavassoribus, Nobilibus, Potestatibus, etc.


Charta Henrici II. Reg. Angl. ann. 1166 : Radulfus de Diceto ann. 1040 :

Comites, Barones, Vavasores, Milites, cives, burgenses, rustici, etc. Quindecim sacramenta juravit Theobaldus propria manu consuli Gaufrido, et 20. Barones Castellenses cum eo, et 40. Milites Vavassores eisdem verbis, quibus ipse.
Andreas Aul Regi Capellanus in Amatoriis :

Quamvis probitas possit nobilitare plebeium, et tamen ordinem mutare non potest, ut plebeius Procer efficiatur, sive Valvasor, nisi per principis ei forte potentiam tribuatur.
Rolandinus Patav. in Chronico apud Murator. tom. 8. col. 345 :

Sed multam habebat fiduciam quod Vavasores et proceres et quidam magnates..... spem ei dederant.

Ita pro majoris dignitatis Optimatibus Vavasores, seu, ut ibi semper effertur, vasvassores, usurpantur in Usaticis Barcinonensibus MSS. a Raimundo Berengarii Comite Barcinonensi et Adelmodi ejus uxore editis ; et in Constitutionibus Catalani. Iidem Usatici :

Ut qui interfecerit Vicecomitem vel vulneraverit, sive desonoraverit in aliquo, emendet eum sicut duos Comitores, et Comitorem sicut duos Vasvasores, et de Vasvassore, qui quinque milites habet, per mortem ejus, emendentur 60. unci auri cocti, et per plagam 30. et si plures habuerit milites, crescat compositio sicut numerus militum. Militem vero qui interfecerit, donet in compositione 12. uncias auri : qui vero vulneraverit, tam pro una plaga, quam pro multis emendet ei uncias 6.
Consuetudines Catalani inter Dominos et Vassallos MSS. cap. 39 :

Barones, ut sunt Comites, Vicecomites, Vasvassores, et consimiles, et etiam alii milites simplices, qui sunt Vassalli Principis hujus terr.

Ubi opponuntur Vavasores simplicibus militibus : Milites enim majores, quos Banneretos vocant, Baronum prrogativa gaudent. Proinde ii sunt, quos pariter Militibus opponunt Statuta S. Ludovici Regis Franci loco mox laudando. Contra, milites simplices intelliguntur in Charta Anselmi Comitis S. Pauli ann. 1186. in Histor. Bethuniensi pag. 52 :

Omnibus, qui eandem decimam tenebant Vavasoribus, sive militibus concedentibus, etc.
et in Charta Libertatum Baugiaci in Sebusianis ann. 1250 :

Si aliquis de hominibus Militum, et Vavassorum dict vill Baugiaci ad

ipsam villam libertate donatam causa morandi et remanendi ibi venerit, etc.
Mox :

Si homines militum terr Baugiaci, qui non sunt Vavassores, seu feudatarii dict vill Baugiaci, etc.
Charta Odonis Abb. S. Dionysii ann. 1154 :

Magnam portionem terrarum hominum nostrorum, qui Vavassores dicuntur, et hospites quamplures ad suum dominium traxit, etc.

Quinque porro Vavassores quantur Militi, seu habenti feudum hauberticum. Regestum Philippi Aug. fol. 158 :

Et propter hoc debet tenere unum militem, vel 5. Vavassores, quando submonetur.
Feoda Normanni post Ordericum Vitalem pag. 1041 :

Apud Breteuil in eadem ballia duas partes unius militis, una Vavassoria minus.

Sic feudum hauberticum constabat quinque Vavassoriis. Vavassores igitur Minores erant ii, qui majoribus suberant ratione tenementi : unde recte San-Julianus lib. 1. Hist. Burgund. cap. 26. dixit Vavassores, esse vassallos vassallorum. Consuetudo Marchensis art. 315 :

Si aucun Baron, Chastelain, ou haut Justicier avoit moulin, et son Valvasseur n'en eut point, tous les hommes du Valvasseur demeurans en la banlieue dudit moulin, iront moudre au dit moulin du Baron, jusques ce que le Valvasseur ait moulin.
Generatim vero dicebantur, qui feuda minora tenebant, qu inferiori tantum justitia, seu jurisdictione gaudebant, quod exerte docent Statuta S. Ludovici a nobis edita lib. 1. cap. 31 :

Nus Vavassor ne puet faire forbann, ne ne puet home faire forjurer sa Chastelerie, sans l'assentement du Baron, en qui Chastellerie il sera : et se il le fesoit, il en perdroit sa justice ; car la justice si n'est mie au Vavasor.
Alio loco, ex MS. Ambianensi :

Nule court de Vavasseur ne porte recort : mais on peut bien requerre le court des Chevaliers, qui sont au jugement requerre souffisant recort, par les Chevaliers, ne mie par les Vavasseurs, ms on ne se met mie en recort ki ne veut, mesmement en Cour de Vavasseur, que che apartient grant justiche.
Et infra :

Ne nus Vavasseur n'a le murdre, le rat, ne l'ancis, ne le trason, ne le

tresor trouv, ne la force oster, etc. Car Vavasseur n'a que simple justice.

De Vavassoribus agunt eadem Statuta lib. 1. cap. 39. 40. 41. 42. 45. 46. Atque ex his percipimus, cur Vavassor, Petro Fontano in Consilio a nobis edito cap. 21. inferior, seu minor dominus dicatur :

Et se bas sire comme Vavasseur, etc.

Quamobrem vulgo Vavassores inferioris ordinis ac dignitatis viris adscribi solent. Robertus Bourronus in Hist. Merlini MS. :

Je suis un Chevalier ns de cest pas, et estrais de Vavassours, et de basse gent.

Sed et ii cum prdiis venibant, quemadmodum hospites, aliique adscriptitii, ut hodieque etiamnum vassalli, seu hominia ipsa. Charta Caroli Comitis Flandri in Chronico Andrensi pag. 422 :

Concedimus terras, videlicet comitatus, (vide in hac voce) decimas, silvas, aquas, molendina, prdia, hospites, Vavassores, servos, ancillas, etc.
Charta Joan. Comitis Pontivi ann. 1138 :

Quidquid habemus apud Onicourt, cum omni dominatione temporali, et Vavassorum : Vavassorum de Flouron, decimam de Favieres,....... decimam de Haineville prter unum Vavassorem, etc. Et prter hc contulerunt eidem Niveloni duos Vavassatores quos habebant apud Lyons, scilicet Bernardum Torel et Radulphum Bricart.
Immo prstationibus videntur fuisse obnoxii. Tabularium Abbat. S. Joannis Ambian. fol. 408 :

Charta Philippi Reg. Franc. ann. 1208. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 1078 :

Item a ladite Eglise droit de prendre en tous les fiefs du castel, et des Vasseurs estans en toute la paroisse d'Outrebois, etc.

Ita etiam Vasseurs appellantur in Charta ann. 1147. apud Loisellum in Bellovaco pag. 274. et in vett. Consuetudinibus municipalibus Parisiensi art. 51. Perticensi cap. 16. art. 5. 6. Carnotensi art. 17. 48. et Blesensi art. 12. ubi iidem sunt, qui vassalli. Cum servientibus junguntur in Charta Communi S. Quintini ann. 1195 :

Si Vavassor aut serviens Burgensi catallum debeat, etc.

Cum gregariis militibus, apud Wipponem de Vita Chunradi Salici Imp. pag. 440 :

Conjuraverant enim omnes Valvasores Itali et gregarii milites contra dominos suos, et omnes minores contra majores, etc.

De ejusmodi Vavassoribus intelligendus videtur Will. Tyrius lib. 22. cap. 22. et Sanutus lib. 3. part. 11. cap. 11. extremo :

Ad hanc formam reduxere negotium, ut datis obsidibus 20. Valvassoribus,

etc.

ut et Otto Frisingensis lib. 1. de Gest. Frederici I. cap. 3. de Guiscardo :

Robertus iste ex mediocri stirpe in Normannia, ex eorum ordine, quos Vavassores vulgo illi dicere solent,....... editus.
Sed nondum plane mihi perspectum fateor, cur Veteranorum nomenclatura Vavassores donet Lambertus Ardensis pag. 31. cap. 36 :

Factum est autem, ut liber quidam Veteranus, sive Vavassorius, nomine Willelmus de Bocherdis, Vavassorissam quandam de Fielnis similiter liberam, nomine Havidem, duceret in uxorem.
Idem pag. 103. cap. 40 :

Magnanimus quidam Veteranus, sive Vavassorius, qui ab Ardensibus in parte originem traxit, et qui tunc temporis Fielnensibus prerat, et qui principabatur, etc.
Et pag. 171 :

Et multis Ecclesiasticis personis, et Laicalibus Ardensis oppidi Paribus et Veteranis, etc.

Ubi vavassoribus istis Fielnensibus, opponit Nobiles de Tingry, quorum prdium, Principatus dignitate hodie illustre, in eamd. Fiennensem familiam postmodum transiit : adeo ut Nobiles a vavassoribus videatur distinxisse. Vide Kilianum in Ouderlingh et Oudermannen, Haltaus. in Altsassen. Vavassores aperte a Nobilibus distinguntur in Charta ann. 1187. apud Spon. tom. 2. Hist. Genev. pag. 47 :

Omnes tam Nobiles, quam Vavassores, etc.

Statutum Humberti II. ann. 1349. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 586 :

Prelati,... Barones, et Bannereti, Proceres, Nobiles, Valvassores et Franchi, etc.

Sed et inter Vavassores minores aliquid exstitisse discriminis variaque pro vario gradu ipsis concessa fuisse privilegia colligitur ex Charta Ludovici VI. Reg. Franc. ann. 1126. in Tabul. S. Richarii :

Vavassores nostros qui cum armis feodum suum deserviunt, a prdictis consuetudinibus, a tallione videlicet, a fossis, ab excubiis, assensu burgensium privavimus.
Vavassor, pro Vavassoris feudum. Charta ann. 1272. ex Chartul. B. M. de Josaphat :

Ego (Baldoinus de Maignonvilla) vendidi Abbati et Conventui de Josaphat..... unum Vavassorem seu feodum unius vavassoris tenentis aliam medietatem dicti molendini.

Vavassores interdum appellati generatim vassalli omnes, prsertim apud Poetas nostrates. :

Les Vavassors fet del pas venir, La feaut en prant li Dus Garin.
MS. :

Karlon li Rois ni fist pluis demorer, A Conseil a la Duchoise apele, Dame, fait-il, il n'i a mester cele, Se il vos plaist, et il bien vos agre, Je vos prendrai moller espose. La dame l'ot, tote en fu trespasse, Sire, fait elle, or m'avez vos gabe, Ne doit nul Rois, c'est vrit prove, La Vavassoire prendre de sa contre, Fille de Roi vos doit estre done, Ou autre Dame de mult grant renome.
MS. :

Le Roman de la prise de Jerusalem par Titus MS. :

Li prince, et li Demaine, et li bon Vavaseur. Moult y ont pris Barons et Vavassours asss.

Vide Consuetud. vill de Linieres in Biturigibus art. 1. 5. etc. apud Thomasserium. Wavassores, in Charta ann. 1200. tom. 1. Macer. Insul Barb. pag. 129 :

Nos frater Guido abbas Insul Barbar accedens ad Vismeias vocatis Vavassoribus dict vill et eisdem consentientibus de claudenda villa nostra Vismiaci convenimus cum eisdem Vavassoribus.

Vavassoria definitur minus feudum, a Bractono lib. 2. cap. 39. n. 6. ad discrimen Baroniarum, qu caput habent. Pro Medietaria sumitur in Tabulario S. Martini Sagiensi albo fol. 135. in Charta ann. 1202. cujus titulus concipitur de Metearia. In Chartis vero Conchensis Monasterii promiscue pro tenemento usurpatur. Feudum unius Vavassoris, in Monastico Anglicano tom. 2. pag. 970. Verra unius Vavassoris, apud Ordericum Vitalem lib. 5. pag. 583. Charta Radulfi Abbatis Fiscamnensis in Tabulario Fiscamn. fol. 30 :

Concessimus Hugoni de Paluel Presbytero Vavassoriam unam quam Lambertus Presbyter de Paluel tenuit,...... reddendo...... 5. solidos communis monet pro servitio, cum omnibus aliis reditibus et servitiis, qu Vavassoria debet.
Polyptychus ejusd. Monast. ann. 1235 : Monast. Anglic. tom. 2. pag. 977 :

Radulfus Bruman tenet unam Vavassoriam de quindecim acris terr.

Exceptis duabus Vavassoriis, etc.


Arestum ann. 1273 :

Omnes vero ali terr, ubicumque sint sit, sive sint Baroni, sive Castellani, sive Vavasori, inter dictas sorores qualiter dividantur.
Charta ann. 1265. ex Chartul. S. Petri Carnot. :

Philippus de Cluviler armiger confessus fuit se vendidisse abbati et conventui S. Petri Carnotensis pro xlv. libris... omnem majoriam de Cluviler, et quidquid juris habebat et dominii ratione Vavassori, seu vassellagii.

Vavaseria, in Monastico Anglic. tom. 1. pag. 775. Wavasaria, in eod. Monast. tom. 2. pag. 193. et in Chartis aliis apud Seldenum de Titulis honorariis pag. 626. 2. edit. Vavassoriarum ali sunt villan, seu tenementis villanis accensentur ; ali sunt liber seu franc. Vavassoriarum prioris generis meminit vetus Consuetudo Normanni cap. 26. posterioris cap. 34. ubi duplicem feudatorum ordinem statuit, quorum primus eorum est, quos Dominos capitales vocat ; alter eorum, qui istis subsunt, de quibus hc habet :

Les fiefs de pardessous sont, qui descendent des fiefs chevels, et sont submis eux, si comme les Vavassouries, qui sont tenus par sommage et par service de cheval, et les autres fiefs, qui sont tenus par acres du chef Seigneur.
Ubi vetus Interpres :

Et par ce mot Vavassouries, sont entendus les masures et les ainesses villainement tenus, et sont communement appells Vavassouries, et Vassaux, et les autres sont appellez Vavasseurs.

Qu et Serviles appellantur, in Consuet. Norman. part. 1. cap. 33. ex Cod. reg. 4651. Vide mox Valvasseria, Eadem notione. Charta ann. 1351. in Reg. 81. Chartoph. reg. ch. 912 :

Feodum de Troussebourc non erat nec fuerat feodum nobile, sed qudam Valvasseria non nobilis.
Vavassoria Franca, seu libera, est, quam tenent ii, qui tenent libera tenementa, de quibus supra :

habent autem Vavassores, qui liberas terras tenent, placita qu ad wytam vel weram pertinent super suos homines et in suo, et super aliorum homines, si in forisfaciendo retenti vel gravati fuerint
, ut est in Legibus Henrici 1. Regis Angli cap. 27. in quibus etiam Curi Vavassoris mentio fit cap. 26. Charta S. Ludovici Regis in

30. Regesto Archivi Regii Ch. 394 :

Decano et Capitulo (Lexoviensi) concessimus, ut in terra nostra possint acquirere in iis, qu non tenentur per membrum loric, per francas Vavassorias, aut francas serjantias, vel etiam de Ducatu Normanni, etc.
In 1. Regesto homagiorum Camer Comput. Paris Richardus de Wideville agnoscit tenere se a Rege terram de Dangu in Normannia in Vicecomitatu Gisorciensi, par une franche Vavassorie, 6. Jan. 1431. Vide Feoda Nor manni post Ordericum Vital. pag. 1047. Lit. Blanch duciss Aurel. ann. 1379. in Reg. 121. Chartoph. reg. ch. 125 :

Ottroions de grace espcial, que Richart Condren et ses hritiers tiengnent de nous.... ladite terre ou fieu de saint Planchois par foy et par homage, en franche Vavassourie, simple gaige, court et usaige, ....... avecques toutes les autres droitures, faisances et redevances. Vavasserie,
Prstatio ratione vavassori solvenda, in Charta Petri de Chambliaco ann. 1307. ex Reg. 44. ch. 87 :

Item les rentes que l'en appelle Vavasseries, qui ont accoustum estre payes la saint Jehan et Noel. Item feodum de Vy in quo sunt duo Vavassatores.

Vavassatores, ut Vavassores. Charta ann. 1244. ex Camera Chartophyl. Atrebat. : Vasvessores, Eadem notione, in Testam. Jacobi Reg. Aragon. apud Acher. tom. 9. Spicileg. pag. 199 :

Et cum Comitibus, Vicecomitibus, Comdoriis, Vasvessoribus et aliis Militibus.


Vasvassuri. Charta Rodulfi Reg. ann. 1030. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Cunctis Rempublicam ministrantibus, ducibus, viscomitibus, scavinos, judices et vicarios seu Vasvassuris, etc.
Sic lego pro Varvassuris. Vavasseri, in Charta Mauritii de Bellavilla D. Ganaschi ann. 1265 :

Vavasserii dabunt comedere omnibus biennariis suis, etc.

Vevasores, in Confirmat. Chart Communi Abbavill. ann. 1350. tom. 4. Ordinat. Reg. Franc. pag. 57 :

Statutum est etiam quod nullum Vevasorem vel liberam, feodum in terra mea habentem, Burgenses de Abbatis-villa in suam communiam recipere poterunt.
Walvassores, apud Arnulphum in Gestis Mediolan. tom. 3. Leibnit. Scriptor. Brunsvic. pag. 733 :

Unde factum est, ut quidam urbis milites, vulgo Walvassores nominati illius insidiarentur opibus, adversus ipsum assidue conspirantes.

Valvasini, Minimi valvasores, quo nomine, inquit Zazius in Tract. de Feud. part.

5. 28. intelliguntur privat person, pagani, et cives, qui in plebe paulo nominatiores sunt. Lib. 2. de Feudis tit. 10 :

Is capitaneus appellatur, qui proprie Valvassor major appellabatur ; qui vero a Capitaneis antiquitus beneficium tenent, Valvasores sunt. Qui autem a valvasoribus feudum, quod a Capitaneis tenent, similiter acceperint, Valvasini, id est, minores Valvasores appellantur, qui antiquo quidem usu consuetudinem feudi nullam habebant. Valvasore enim sine filio mortuo, feudum, quod valvasori minori dederat, ad Capitaneum revertebatur. Sed hodie eodem jure utuntur in Curia Mediolanensi, quo et valvasores.
Vide ibi Cujacium, et cteros interpretes. Vavassoratus, Vassalli servitium. Charta ann. 1189. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 167 :

Ego in recompensatione damnorum qu illis (Monachis Majoris Monasterii) intuleram, et ob salutem anim me, quitavi eis in perpetuum Vavassoratum quem ab eis exigebam, ut videlicet prior Pontis castri pro aliquo negotio, in curia mea vel successorum meorum non teneatur de ctero respondere.
Jam vero unde vavassorum vox orta, etsi non omnino constet, vix tamen probatam iri Bractonis allatam supra sententiam putem ; ut et Zazii, et aliorum, qui sic dictos volunt, quod ad valvas dominorum starent, ad eorum jussa parati. Certe longe videtur probabilius a vassis etymon deducendum ; ut vavassores iidem fuerint, qui vassi dominici, qui non unius erant ordinis, cum alii majoris essent, inferioris alii ; quod sane ipsum satis nomen et munus indicant. VAVATO.

Scilicet jam puerum strig involaverant et supposuerant stramenticium Vavatonem.


Petron. d. Buecheler, 63. VAUCA, Vasis species. Vide Bauca 1. VAUCHELLUS, Valliculus, ni fallor. Charta ann. 1341. ex Bullar. Fontanell. fol. 62 :

Fructus decimales crescentes in omnibus et singulis terris existentibus circumquaque dictam ecclesiam.... et in quodam Vauchello dicti Johannis Bascii, etc.
Vide Vacellus et Vancellus. Vaucelle, eadem acceptione, in Poem. Alex. MS. part. 1 :

Perdicas et Lyoine soudent d'unes Vaucelles.

VAULARDIA, nostris Vaulardie, f. Locus publicus, ubi merces venum exponuntur, Gall. Halle. Charta ann. 1326. in Reg. 72. Chartoph. reg. ch. 43 :

Item gros cens receuz Chasteau Renart la veille de la saint Denis pour cause de Vaulardie, quarante et cincq sols, qui se quintoient.... La granche qui est devant Vaulardie.

Nisi idem sit quod Volarium, Hortus, viridarium. VAULSURA, Fornix, concameratio, f. pro Voltura. Vide in Volutio. Vaulte etiam pro Voute, in Reg. 13. Corb. sign. Habacuc ad ann. 1516. fol. 295. v. Comput. ann. 1492. ex Tabul. S. Petri Insul. :

Item custodi clerico aqu benedict et duobus aliis qui pluribus vicibus mundaverunt chorum, quando dealbabantur Vausur dicti chori, de gratia speciali xx. sol.
Codex MS. ejusd. eccl. :

Anno 1484. Vaulsura, vel melius testudo campanilis cecidit.

Hinc Vautis, pro vout, concameratus, in Vitis SS. MSS. ex Cod. 28. S. Vict. Paris. VAURA, Ager sterilis, incultus. Charta ann. 1208. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 809 :

Et terras quas habebant in Vaura, et etiam terras qu fuerunt Bocharii de Maroet in prdicta Vaura, etc.
Vide Vastum, et infra Veura. VAUTRARIUS. Vide infra Veltrarius. Nostris Vautreur et Vautrieur, a verbo Vautrier vel Viautrer, Venari aprum, leporem, etc. Lit. remiss. ann. 1387. in Reg. 131. Chartoph. reg. ch. 92 :

En la forest dudit Magni, qui est garenne, avoit gens Vautreux, qui rauboient la garenne.... Lesdiz Vautreux et robeurs, etc.
Ali ann. 1390. in Reg. 139. ch. 128 :

Disant icellui nostre sergent que il voulsissent aler avec lui celle nuit en laditte forest pour savoir s'il y trouveroient aucuns Vautrieurs ;..... et environ un quart de nuit eussent trouv Vautriant par icelle forest les dessus nommez. Lequel Beuvillon estoit renomm de chacier et Viautrer de nuit aux sangliers,
in aliis Lit. ejusd. ann. ibid. ch. 109. Vide supra Canis veltris in Canis 2. VAXA, pro Vacca, in Inventario ann. 1476. ex Tabul. Flamar. VAXALLUM, Vasarium, supellex. Stat. synod. Reatina MSS :

Concessiones, distractiones Vaxallorum.... revocamus et annullamus.

Vide Vassella. VAXARE, perperam pro Varare, vox Italica, Hispanis quoque Varar, Navim in mare inducere, impellere, Gall. Lancer l'eau. Libert. Barcin. MSS. ann. 1283 :

Postquam lignum vel barcha aut navis fuerit in mari, vel parata ad

Vaxandum, etc.

Vide supra Varare 2. Vaucrer vero, Errare, vagari sonat, apud Froissart. vol. 1. cap. 130 :

Si Vaucroient sur les champs et s'embattoient souvent petite ordonnance sur les Anglois.
Idem vol. 2. cap. 76 :

Et n'eut pas le roy conseil des barons qui l estoient, qu'il prit terre, mais commancerent Vaucrer la barge amont et aval sur la riviere.
VAXEA, Calciamenta sunt mulierum. Glossar. vet. ex Cod. reg. 7613. Vide Baxe. VAXELLA, Vaycella. Vide in Vassella. VAXELLUM, Mensur annonari species. Charta ann. 1286. ex Chartul. S. Gengulfi Tull. :

Duodecim denariorum Tullensium et unum resale aven...... et unum Vaxellum aven.

Vide supra in Vas 3. Alia notione occurrit in Vassellum. VAYCHIA, Arboris species. Vide supra Vaischa. VAYLETUS, Vaylletus. Vide in Valeti. VAYLH, Prov. Ovile, caula, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. VAYNUM. Vide infra Vayvum. VAYRARE, Variare, Ital. Vaiolare, dicitur de uvis, qu cum maturescunt colorem mutant seu variant, Gall. Tourner. Stat. Avell ann. 1496. cap. 191. ex Cod. reg. 4624 :

Si aliquis canis vel catula inventus vel inventa fuerit in alienis vineis, altenis vel plantatis vinearum, postquam uv cperint Vayrare et maturari, etc.

Vide supra Variascere. VAYROLA, Vayrora. Vide Variola. 1. VAYRUS. Vide supra in Vares. 2. VAYRUS, Varius, versicolor. Reg. feud. Aquit. in Cam. Comput. Paris. sign. JJ. rub. fol. 16. v :

Galhardus de Bladin.... et Willelmus de Bladin...... debent.... unam vaccam Vayram, etc.

Vide Varius 1. VAYSCHA, Vaysha, Arboris species. Vide supra Vaischa. VAYSELLUM, ut Vassellum. Vide ibi. VAYSSALE, vaysselum, Navis, Gall. Vaisseau. Charta Rich. comit. Pictav. ann. 1398. inter schedas Mabill. :

Concedo quod dicti Monachi vel homines eorumdem monachorum habeant

Vayssalia piscatoria, propria sive portionaria, quantacumque voluerint vel potuerint habere in portu Olon ; de quibus Vaysselis (sic) propriis seu portionariis dicti monachi habeant et percipiant totam costumam piscium.
Vide Vas 1. VAYSSELLA, Vayssellamenta. Vide Vassella. VAYT, Excubi, vigili. Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 205. ex Cod. reg. 4622. A:

Intelligatur inter cives et districtuales civitatis Taurini, qui solvunt taleas et faciunt Vaytas.

Vide Wact. VAYVUM, vel potius Vaynum, nostris alias Vayn, Autumnus seu anni tempestas, in qua demetuntur in agris fruges. Charta ann. 1336. in Chartul. eccl. Lingon. fol. 103. r :

Quilibet habitator dict vill habens aratrum seu carucam, debet domino vill ter in quolibet anno corvatam de bestiis suis trahentibus, videlicet semel in sombro, semel in Vayvo et semel in tremisio.
Vide supra Gagnagium 1. VAYVUS. Vayva res. Vide in Wayf. VAZI. Testam. ann. 1154. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occitan. col. 550 :

Hc est carta testamenti quod Raymundus Trencavellus in captionem Raymundi Comitis Tolosani, et testamentum, et Vazi est tale. Vadium
et Gadium pro Testamentum, dixerunt Scriptores medii vi. UBACUM. Tabul. S. Victoris Massil. :

Item aliam quandam terram sitam in Ubaco de Bleona.


Septentrionem hic designari nobis auctor est D. le Fournier. UBAGUM. Charta ann. 1035. ex eodem Tabul. :

Ego Adalgarda dono Ubagum totum de terra Magastris.

Leg. forte Usagium. UBALBALIA, , , in Gloss. Lat. Grc. Vubalia, in MSS. Sangerm. Gloss. Gr. Lat. : , Intestina. UBALDINI

sunt homines certi et signanter Clerici vel Canonici terr vel ecclesi alicujus..... Dicitur quod collegium Ubaldinorum non potest constituere syndicum.
Vocabul. Juris utriusque. UBANTUS. Vide Wantus. UBARTILLUS, Mensur species. Charta ann. 1177. tom. 2. Monument. sacr

Antiq. pag. 544 :

In festivitate S. Remigii similiter de singulis domibus nummum, et unum panem, et manipulum aven. In Domini natale ad festivitatem S. Stephani unum nummum, et panem, et Ubartillum aven de villa.
UBERARE, Fecundum esse, vel Ubera prbere, Gall. Alaiter. Vita S. Bernardi Menthon. tom. 2. Jun. pag. 1078 :

Gravid parturient, steriles Uberabunt.

Vide Ubretare. UBERE, Abunde. Gloss. Lat. Gr. : Ubere, , . MSS. Sangerm. Ubertim. UBERTARE, Abundare, uberem ac fecundum esse, ubertim habere. Gemma, apud Vossium lib. 4. de Vitiis serm. cap. 29. UBERTUOSUS, abundans. Joan. de Janua. Hinc Ubertuosus, plantureux, in Gloss. Lat. Gall. Sangerman. UBERVANCH, Prstationis species apud Germanos. Litter Friderici Ducis Austri ann. 1243. apud Ludewig. tom. 4. Reliq. MSS. pag. 226.

Quaslibet obventiones, scilicet losunge, Ubervanch, granlos, etc.

Vide Haltaus. Glossar. German. col. 1813. voce Uberfang. UBETA, Vasis genus, f. pro Cuveta, Gall. Cuve. Lit. remiss. ann. 1370. in Reg. 100. Chartoph. reg. ch. 771 :

Guillelmus Amorosii asserebat quendam (sic) Ubetam sive payrollum, qui erat ibidem (ubi lan consueverunt Carcasson lavari). fuisse manualiter perforatum.
UBI Fecit, Formula loquendi, de qua plura in voce Facere 1. Vide ibi. UBIA. Charta Raimundi Comitis S. gidii ann. 1164. in Bibliotheca Sebusian. cent. 2. cap. 50 :

Et in leda de mercato medietas erit mea et medietas illorum, excepta leda lumborum et linguarum, et excepta leda Ubiarum, et omnium fructuum, qu ad sextarium non vadunt, qu propria est Monachorum, etc.

Forte obliarum. Vide in Oblata. Prponenda videtur lectio ejusdem Chart MS. inter Schedas V. Cl. Lancelot et edit inter Instr. tom. 6. Gall. Christ. nov edit. col. 300. ubi legitur,

Excepta leuda Urnarum

. Est autem Urna eo loci mensura liquidorum, vini, cerevisi, etc. Vide in hac voce num. 2. UBICADA, f. Modus agri. Charta Leotaldi Comit. Matiscon. ann. 942. ex Chartular. Matiscon. fol. 166 :

Concedimus.... ad casam S. Vincentii res quasdam sitas in pago

Lugdunensi in villa Montisgudini prter silvam quam reservamus, et de ipsa silva damus Ubicadam unam.

UBIDEM, pro Ibidem. Inquisit. ann. 1210. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 48. col. 2 :

W. de Campels juratus dixit, quo transacta epdomada P. de Areolis venit ad domum suam, afferens loricam quam Ubidem dimisit.
UBILIA, idem quod Oblia, Panum tenuissimorum prstatio, qu postea in pecuni summam evasit. Chartul. S. Marcelli Cabilon. :

Dederunt.... placitum generale hominum suorum et censum, qui a vulgo Ubili vocantur.
Vide in Oblata. UBIVIS, pro Ubicunque, occurrit in Vita S. Anselmi Episcopi Lucensis pag. 100. UBLADA, Ublia. Vide Oblata. UBLICARE, pro Obligare. Charta ann. 1034. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 590 :

De prdicto castro et curte, qu nominatur Monte Renzuli, Ublicavit adversum prdictum Bonifacium,.... et Bonefacius marchio similiter promisit facere Bonifacio Enrici filio.

UBRERA, Pars navis nescio qu. Contract. navig. reg. Franc. cum Massil. ann. 1268. in Reg. Cam. Comput. Paris. sign. Noster fol. 287. r :

Mensura illius navis talis est, quod sit xiiij. palmorum in starreria et octo palmorum et dimidium in cooperta equorum, et Ubrera in cooperta inferiori a xxx. palmis usque ad xxxj. palmos.

UBRI, Prov. Ebrius, temulentus. Ubrietat, ebrietas, temulentia. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. Ab Italico Ubriaco, ebrius, et Ubriachezza, ebrietas. UBRIACZ. Glossar. vet. ex Cod. reg. 4120 : Crocea, cuna infantium, dicitur Ubriacz. UCCUS, Clamor inconditus, Gallicis Scriptoribus medii vi, Hus, unde Galli Hucher, Picardi Huquer dicunt, pro aliquem majori voce vocare, appellare. Formul vett. secundum Leg. Roman. cap. 30 :

Ille judex veniens in loco illo, sub die illo, una cum bonis hominibus ad locum accessionis, ubi aliquis homo nomine ille quondam interfectus jacebat, requirens pro qua re interfectus fuisset ; sed venientes homines ibi commanentes, qui in initio litis ibidem fuerunt, vel, qui ad ipsos Uccos cucurrerunt, qualiter jam dictus homo ibidem interfectus fuit, taliter testimonium prbuerunt, etc.
Vide Huesium. Ubi Codex regius habet Huccos, teste D. Bouquet tom. 4. Collect. Histor. Franc. pag. 532. in notis.

1. UCHA, Prstationis species. Charta Willelmi Ducis Aquitan. ex Tabulario S. Cypriani Pictav. :

Dono et concedo..... omnes consuetudines meas, qu erant in obedientia nomine Exoletia, videlicet prposituram et bannum, et Ucham, et expallum, et biannum, et friscingam, et pullos, et anseres, et annonam, etc.
Vide Olca. Haud scio an melius Ucham intelligas Proclamationem vini venalis, aut jus percipiendi tributum ex hac proclamatione solvendum. Vide supra Hucagium. Vide supra Hucha 2. 2. UCHA, Arca, vel cist species, Picardis aliisque Huche. Vide Hucha. Consuetud. MSS. Tolos. fol. 41 :

Libros prdictos in locis assisiarum vel bajuliarum prdictarum dimittant in certis Uchis et ipsos alibi transferre non prsumant.
Statutum Philippi Pulchri ann. 1334. apud Menester. Hist. Lugdun. pag. 93 : UCHIA, Arca, Gall. Huche, coffre, armoire. Charta ann. 1342. in Reg. 72. Chartoph. reg. ch. 341 :

Avez fait seeller les chambres et les Uches de plusieurs desdits citoyens. Fuit repertus in quadam Uchia unus rotulus pergameneus, scriptus in tribus peciis pergameni consutis, etc.
Vide Ucha 2. UCTARE. Charta MS. exarata Papi anno 1179 :

Et non debent Uctare aliquem prdictorum locorum garnitum vel scaritum.

Occurrit rursum infra. UDARE, Udum facere. Gloss. Lat. Gr. Sangerman. : Udo, humecto, deluo, madeo, pluo, . Utitur Macrobius lib. 7. Saturn. cap. 12. UDITAS, Moetete, in Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692. Humor, vulgo Moiteur, humidit. UDO, Calceamentum laneum, vel ex pilis hircinis, Martiali lib. 14. Epigr. 140. dicitur, quod aliis Odo. Donatio Constantini M. in lectionibus variis ad Anastasium Biblioth. pag. 255. edit. Reg. :

Et ut amplissime Pontificale decus prfulgeat, decernimus et hoc, ut Clerici S. R. Ecclesi mappulis et linteaminibus, id est, candidissimo colore decoratis equos equitent ; et sicut noster Senatus calceamentis utitur cum Udonibus, id est, candido linteamine illustrentur, et ita clestia sicut terrena ad laudem Dei decorentur.

Ubi Grca . Vide Salmasium ad Lampridium pag. 221. et Gloss. med. Grcit. Constitut. Mellic. ann. 1625. in Chron. ejusdem

Monast. pag. 785 :

De interioribus vestibus, item de mappulis, sudariis, Udonibus et ejusmodi, Prlato relinquitur, et unicuique pro necessitate sufficienter, honeste et rationabiliter juxta regulam provideat.

Eamdem vocem usurpant Scriptores recentioris vi, pro equi stragulo coactili. Gloss Gr. Lat. : , Udo. Bulla Paschalis II. PP. ann. 1217. apud Ughell. in Papiens. Episcop. :

Tam tibi quam tuis successoribus concedimus in processione palmarum, et feri secund post Pascha equum album equitare Udone coopertum, etc.
UDWORNYCK, Udwornici, unius sessionis nobiles : Aulici, et eis quiddam obligati, inquit Sambucus. S. Stephanus Rex Hungari lib. 2. Decret. cap. 55 :

Si quis illorum, qui vulgo Udwornyck vocantur, furtum commiserit, lege liberorum dijudicetur. Udwornyck,
dicuntur in Decretis S. Ladislai Regis Hungari lib. 3. cap. 5.

Vill liber ac etiam Udwornicales vill,

in Decretis Ludovici Regis Hungar. cap. 5. qu ad Udwornicos spectant. VEADOR, Hispan. Veedor, Oeconomus. Acta B. Ferdinandi Infantis Lusitan. tom. 1. Junii pag. 563 :

Allatas bullas Veadores susceperunt cum omni devotione.

VEAGES, Iter, Gall. Voyage. Testam. ann. 1430. apud Calmet. inter Probat. tom. 3. Hist. Lothar. col. 640 :

Item volumus et ordinamus fieri pro nobis unum Veagitem, seu unam peregrinationem ad S. Michaelem de Monte.

Nisi lectum sit Veagitem, pro Veagium ; quod satis probabile est. VEAGIUM, ut Veages. Litter Edwardi III. Reg. Angl. ann. 1325. apud Rymer. tom. 4. pag. 133 :

Ac jam, ad instantiam nonnullorum dictorum Magnatum et Procerum asserentium se propter brevitatem temporis, non posse ita sufficienter, sicut deceret,.... pro tali Veagio parari.
Regest. Eccl. Andegav. ad ann. 1444. in Vita Math. Menagii pag. 124 :

Qui pro suo Veagio habuerat mandata.

Occurrit rursum infra. Vide Viagium. VEARIA, Prstatio qu ratione viari penditur. Vide in Viarius. Charta Phil. Pulc. ann. 1305. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 280. r. col. 2 :

In ripariis, portubus, Veariis, vaassoriis, molendinis, etc.

VEBARE, Hdorum vox ; perperam pro Vehare. Vide supra Baulare. VEBER, Fiber, castor, Hispan. Befre, Gall. Bivre. Conc. Dertus. ann. 1429. inter Hisp. tom. 3. pag. 663 :

Neque folleratus deferat (Clericus) pellium de marthis, de fagnes, de Vebres.

Vebrinus, Fibrinus. Gloss. Isid. : Castorinum, vebrinum. Bebrinus aliis. Bebrin pelles, Scholiast Juvenal. Sat. 11. 106. Vide Castorinatus. VEBTA, Vestis species. Charta ann. 855. in Append. ad Marcam Hisp. col. 788 :

Ob inde et de vestimenta frisis cum vistitos et Vebtas 11. et capas v. etc.

Vide Vecha. VECASSUA, , in Gl. Lat. Gr. MSS. Reg. VECHA, pro Becha, Rostrum, pars vestimenti qu in beccum seu acumen desinit, vel species vestitus. Vide Beca et Becha. Litter patentes Caroli V. Reg. Franc. ann. 1367. de forma vestium pro Montispessulanis :

Item quod nulla ipsarum (mulierum) audeat portare in suis capuciis, vel Vechis, aut alias in vestibus suis aliquod genus rubanorum aureorum vel argenteorum..... Item quod nulla ipsarum audeat portare aliquam frapaturam in suis capuciis, Vechis, vel caragiis capuciorum, etc.
VECHARIA, pro Becharia, ni fallor, Macellum, laniena, Gall. Boucherie. Vide Beccharia. Charta ann. 1180. in Chartul. eccl. Lingon. fol. 141. r. :

Ego Milo, comes Barri, notum facio, quod venerabilis dominus Man. Lingon. episcopus michi nepoti suo dedit ccxx. libras, quas titulo pignoris habebat super Vechariam de Pultheriis.
VECHIA, Vecia, Vicia, Gallice Vesce. Charta ann. 1199. ex Chartul. Pontisar. :

Petrus de Beoleio miles in Vulcassino dedit ecclesi S. Martini Pontisarensis tertiam partem forraginis aven et Veci apud Beoleium.
Alia ann. 1262. ibid. :

Stramina et fourragia garbarum bladi, aven, ordei, fabarum, pisorum et Vechiarum.


Charta ann. 1244. ex Tabul. Compend. :

Recognoverunt se vendidisse... totum granum et paleam, totam Vechiam, totam lenticulam, etc.
Charta ann. 1255. in Chartular. S. Bartholomi Betun. fol. 60 :

Capitulum minus juste spoliavit decimis antedictis videlicet, lini, canabii, et viridium Vechiarum. Reposuerunt decimas bladi, aven, ordei, pisorum, fabarum, Vechi et aliorum granorum,
in Charta ann. 1303. ex Tabul. Corbeiensi. Occurrit prterea in Chartulario S. Vandreg. tom. 2. pag. 1521. Vide Fabarium et Pesait. VECHTINA. Charta ann. 1125. apud Mirum tom. 2. pag. 817. col. 2 :

Rusticis et colonis ecclesi sive pauperes essent, sive divites, jus illud quod sach appellatur in sylva de Bukenholt concessit, Vechtinam autem

de porcis hominum suorum ecclesia habebit.

An quod pro pascendis porcis exsolvitur ? Idem forte quod Vedema in Usib. Suestrens. in Gelria ann. 1260. apud Grimm. Antiq. Jur. German. pag. 522 :

Item dicunt quod melior porcus qui provenit de pastu porcorum, scilicet Vedema, est Scabinorum.
Vox pertinere videtur ad Vet, Pinguis. Kilianus : Vet-mast, Sagina. VECIA. Vide supra Vechia. VECIACUM, prstatio ex vecia. Locus est in Mestivarius. Vide Mestiva. VECINESCUM, Civilia onera hac voce significari opinor, in Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 205. ex Cod. reg. 4622. A :

Intelligatur inter cives et districtuales civitatis Taurini, qui solvunt taleas et faciunt vaytas et Vecinescum ad modum civium.
Vide in Vicinus. VECLUS, Gall. Vieil : Vetulus, non Veclus. App. ad Probum, Meyer, text. bas latins, 1, 1. 5. VECORDIA, Prcordia, Gall. Entrailles. Sebast. Perusinus in Vita S. Columb Reatin tom. 5. Maii pag. 378 * : ibid. pag. 367* :

Cujus (aqu) frigiditate Vecordia plurimum reddebantur allisa. Vcordia, In tantumque Vcordia nostra concusserat, etc.
Hinc Vecordialis, apud S. Bernardum in Epist. 441 :

Spe vero ut placerem hominibus, sive mihi, non Deo, mea erat prcordialis, et, ut verius dicam, Vecordialis intentio.

Vide Vefaba. VECORIN, Papi, Viam antestare. Vox Longobardica. Lex Longob. lib. 1. tit. 36. 4. Roth. 376. :

Si servus Regis oberos, aut Vecorin, seu merworphin, aut quamlibet talem culpam, vel minorem fecerit, etc.
Verba sunt injuriosa ex aliis Glossis. Confer Roth. 26. sqq. VECTA, Tributum pro mercibus qu vehuntur exsolutum. Charta Theoder. episc. Metens. ann. 1381. ex Cod. reg. 9861. 2. 2. fol. 99. r :

Silvis, aquis, pascuis, stura, Vecta, ungelta, exactione, redditibus sive censibus, etc.
Qu rursum occurrunt in alia ejusd. episc. Charta ibid. fol. 100. r. VECTABULUM, Vehiculum, vel quo aliquid vehitur. Gellius lib. 20. cap. 1 :

Jumentum quoque non id solum significat quod nunc dicitur ; sed Vectabulum etiam, quod adjunctis pecoribus trahebatur, veteres nostri jumentum a jungendo dixerunt.

VECTAGIUM, Servitium, quo vecturas suppeditare quis tenetur, vel Pecunia ejusdem servitii loco prstita. Charta Galt. episc. Laudun. ann. 1164. inter Probat. tom. 1. Annal. Prmonst. col. 75 :

Cpit idem Guillelmus..... quasdam consuetudines violenter exigere ; .... scilicet ut..... Vectagium vini, si forte vectura ad aquam ipsam deponeretur, exsolverent.
Vide in Vectura. VECTANS. Stat. comitat. Venaiss. sub Clem. PP. VII. cap. 3. ex Cod. reg. 4660. A:

Effrnata cupiditas... suis juribus et finibus non contenta, nec falcem suam Vectans in messem ponere alienam, etc.

Sed legendum ibi Verens. VECTARE, Vecte seu pessulo fores occludere. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Vectare, Quoreillier, fermer de quoreil de huys, de quoy l'en le ferme. Vide supra Corale 1. et Vecticularius. VECTARIUS, Ad vehendum idoneus, portatilis. Miracula S. Benedicti tom. 3. Mart. pag. 313 :

Levatum sanctissimum corpus atque in loculo Vectario depositum, etc.

VECTATA Coria, in chart. Thelon. Thoralt. ann. 1262. ubi in textu Flandr. eist leder ghevettet. Kilianus : Vetten het leder, Macerare corium, arvina pingui linere, vulgo tanare, frunire. VECTATORIUM, Civiere ou autre instrument porter aulcune chose, in Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684. Vide Vectorium. VECTATORIUS, Gestatorius.

Cathedra vectatoria

, in Chron. Ademari Caban. tom. 10. Collect. Histor. Franc. pag. 147. Vectatorius etiam legitur in loco laudato v. Vectarius ex tom. 7. ejusd. Collect. pag. 361. VECTICARE, Vehere, Gall. Voiturer. Epist. Peringeri abb. Tegerns. ann. circ. 1003. apud Pez. tom. 6. Anecd. part. 1. col. 143 :

Habet nobis denique nostram navim ablatam, qua debuimus fratribus nostris Vecticare vinum et legumina, aliaque necessaria. Vieutrer,
eadem notione, in Charta ann. 1408 :

Et quant dudit port ilz (les vins) sont Vieutrez et transportez, mis et herbegiez en maisons ou celliers, etc. Item le Vieustrage, carrage et roage de Jausy, etc. Forages, roages, Vieutraige, tonnelieu, etc.

Unde Vieustrage et Vieutraige, Tributum, quod pro mercibus vehendis exsolvitur. Reg. Cam. Comput. Paris. sign. Bel. fol. 121. v : Charta ann. 1311. in Chartul. Regalis-loci part. 1. ch. 30 :

Hinc Viautre, tributi hujus collector, in Mirac. MSS. B. M. V. lib. 1 :

Mais tuit dampn seront li autre, Li mal waignon, li felon Viautre.


Vide infra Vineragium. VECTICULARIUS,

Qui vectes vendit. Dicitur etiam rapinosus, sicut dicimus aliquem vitam Vecticulariam agere, qui furto et rapinis intendit.
Johan. de Janua. Gloss. Lat. Gall. Sangerman. : Vecticularius, qui fait verroulz. VECTIGALERII, ut mox Vectigaliarii, in Charta ann. 1330. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 229. col. 2. et 231. col. 1. VECTIGALIA, Vectur, Gall. Voitures. Concilium Bituricense ann. 1031. cap. 15 :

Ut in die Dominica Vectigalia non fiant, quod carregium vel sagmegium dicitur. Tempore messionis et secationis euntes et redeuntes ad Vectigalia sua bini et bini loquantur ad invicem. Semel in anno ab eis Vectigalia exposcet a meridie unius diei usque ad meridiem alterius diei.

Regula Conversor. Cisterc. cap. 10. De fratribus bubulcis, apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 1650 :

Ubi vehicula intelliguntur. Charta Frider. I. imper. ann. 1179. apud Ludewig. tom. 10. Reliq. MSS. pag. 150 :

Vitigal vero nostris, eodem sensu, quo Latinum Vectigal. Lit. remiss. ann. 1455. in Reg. 191. Chartoph. reg. ch. 199 :

A cause des terres et seigneuries de Caumont et de Tonnix, le seigneur de Caumont a droit de peage, et d'anciennet a droit et a acoustum de lever, recevoir et percevoir le Vitigal en la riviere de Garonne en Agens.
VECTIGALIARII, Qui vectigalia colligunt, apud Jul. Firmicum lib. 3. cap. 13 :

Erunt enim aut Publicani, aut Vectigaliarii, aut Curiosi.

Vide Vectigalerii. VECTIGALIUM, . Gloss. Lat. Gr. ubi Sangerm. habent Vectigal. VECTIGINAL, pro Vectigal. Charta Conventionis inter Ludovicum Reg. Sicili et Arelat. ann. 1385. ex Cod. MS. D. Brunet fol. 40. v :

Sint liberi et immunes ab omnibus pedagiis, Vectiginalibus et quibusvis impositionibus, etc.

Ubi leg. forte Vectigual, ut in Litteris Philippi VI. ann. 1340. tom. 3. Ordinat. Reg. Franc. pag. 234 :

A solutione cujuscumque leude, Vectigualis et pedagii ad nos spectantis in toto regno nostro etiam in ducatu Aquitani, sint quieti, liberi et immunes : quodque occasione dicte leude, pedagii seu Vectigualis, ab eisdem nichil exigi possit.
Vide Vestigual. VECTIS, Veretrum. Lex Angliorum tit. 5. 7 :

Si libero (testiculos evulserit) centum sol. componat, vel juret ut superius ; si Vectem, similiter.
Lex Longob. lib. 1. tit. 7. 18. Carol. M. 82. habet hoc loco :

si virgam absciderit, etc.

Vide Hasta 3. et Virga 2. VECTORIUM, Instrumentum, quo aliquid portatur, Ugutioni, Feretrum, in Vita S. Urbani Episcopi Lingonensis num. 8. de Feretro S. Urbani :

Quocunque gressum converto, semper subsequitur me istud fulgens Vectorium.

VECTUAGIUM, Vectura, Gallice Transport. Charta Petri Abbat. Caroliloci ann. 1263. ex Tabul. Compend. :

Cum mota fuisset discordia.... super Vectuagio seu conductu decim eorumdem de terris nostris ; ...... de quibus terris decimam cum campiparte dicebant nos debere sibi vecturis nostris propriis.... in domum eorumdem ducere.
VECTUALIA. Vide Victualia 2. VECTUARIUS, Qui vecturas facit, Gall. Voiturier. Litter Johannis Reg. Franc. ann. 1353. tom. 3. Ordinat. pag. 445 :

De die in diem nittuntur capere, arrestare dictos mercatores, Vectuarios ac eorum equos, harnesia, pisces et alecia ipsorum mercatorum et Vectuariorum sibi applicanda, etc.
Vectuerius, Eodem significatu. Litter Caroli V. reg. Franc. ann. 1367. tom. 5. earumdem Ordinat. pag. 103 :

Similis gabella et per modum similem levetur et exigatur in exitibus nostri Dalphinatus prdicti, a Vectueriis seu sal portantibus per eamdem.
Paulo ante legitur, Veturerii salis, etc. Vide infra Victerius. VECTURA, in Gloss. Lat. Gr. , . Alibi : , navis vectura, naulum. MSS. Sangerm. : Vectura, , . Nempe merces, qu pro vectione datur naviculario Joanni de Janua : Naulum, pretium, quod datur pro portatura. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Vectura, porture, voiture, ou le pris que l'en baille pour porter. Plautus Mostell. :

Treis minas pro istis duobus prter Vecturam dedi.

Vectura, Omne jumentum, nempe equus, camelus, mulus, asinus, bos, in Gloss.

Gasp. Barthii ex Bartholphi Hist. Palst. apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 512. Bongars. pag. 578. lin. 29. Vide Vehiculus et Vehitura. Simul et Emolumentum, quod ex jumentis percipitur. Libert. Laudosi ann. 1392. tom. 8. Ordinat. reg. Franc. pag. 199 :

Per quamlibet mulierem viduam vel aliam viventem ex sua Vectura, unam cuppam bladi.
Vectura, Servitium quo vecturas suppeditare quis tenetur. Charta ann. 1360. apud Ludew. Reliq. MSS. tom. 6. pag. 404 :

Ab omni exactione, collecta, contributione, talliis, precariis, Vecturis, steuris et aliis quibuscumque gravaminibus deserviant libertate.
Vide Vehitura. Vecturas Corpore Suo Factitare, pro , dixit Gellius lib. 5. cap. 3. VECTURALIS, Mulio, ex Italico Vetturale, colui che guida bestia da soma. Processus de Vita S. Thom Aquin. n. 9 :

Contigit inde transire Vecturalem cum sardis.

Chron. Parmense ad ann. 1284. apud Murator. tom. 9. col. 805 :

Quum commune Parm faceret conduci certam quantitatem salis de versus Bononi Parmam, et conductores et Vecturales non venirent per stratam rectam propter guerram Mutinensium.
Vecturalis, adject. Vectorius. Statuta Pallavic. lib. 1. cap. 18. fol. 21 :

Et idem habeat locum in bobulcis Vecturalibus et nautis forensibus, de suis vecturis et merceditus.

VECTURARE, Vecturam facere : Vecturizatura, Vectura, Gall. Voiture, transport. Statuta Castri Redaldi lib. 1. fol. 21 :

Nullus mezadrus, vel terzarinus habeat boves vel vaccas communes cum domino suo, vel qu sint domini tantum debeat carrezare vel Vecturare, cum dictis bestiis, nec in terris alicujus laborare, nisi in terris domini sui absque licentia domini sui, et si contrafecerint, dominus petere possit, et habere redditum, quem habuit de dicta alia terra vel stimationem pretii aratur vel Vecturizatur, etc.
VEDA. Libertates vill de Salvitate ann. 1369. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 5. pag. 386 :

Quod pro fortificatione et aliis necessitatibus dicti loci, faciendis et supportandis, eis concedetur Vedam sive bannum... super victualibus vendendis in dicto loco.
Legendum videtur Vetum. Vide infra Vetum vini. VEDAGIUM, f. Tributum pro mercibus qu vehuntur exsolutum, nisi sit pro Vendagium. Charta ann. 1114. ex Tabul. episc. Carnot. :

Concessit.... quod ipsi (monachi Tironenses) et sui conversi, donati,

servitores et ceteri..... homines..... a Vedagiis, transitibus, panagiis, quadrigagiis.... in perpetuum liberi sint et immunes.

VEDALARII, a Vedar, Hisp. Vetare, Qui vetatis invigilant. Observanti Regni Argon. lib. 7. tit. de Pascuis, 5 :

Si Vedalarii viderint oves in vetato, et antequam eas capiant extraxerint inde, non possunt aliquam decollare extra vetatum.

VEDALE, pro Bedale, Rivi alveus, quo aqua ad molendinum decurrit. Form. MSS. ex Cod. reg. 7657. fol. 29. v :

Dum fuerunt versus molendinum de Crota.... in itinere juxta Vedale seu vallatum profundum, per quod aqua dicti molendini solita est derivari aut labari, etc.
Vide Bedum. Gallicum vero Vedoil, Falcis species, qua in oppugnando vel deffendendo utebantur, in Lit. remiss. ann. 1450. ex Reg. 184. Chartoph. reg. ch. 39 :

Icellui Perrin Richart prinst ung grant Vedoil enmanch en ung grant baston, etc.

Ex mutatione b in v, pro Bedoil. Vide supra Badillus. VEDEMA. Vide Vechtina. VEDITUR, pro Videtur, in Charta Childeberti apud Doublet. pag. 688. et alibi. VEDOGIUM. Charta ann. circ. 1000. ex Chartular. Matiscon. fol. 116 :

Item (in) rata de bosco Volgerio (damus) unum Vedogium et ad unum destralem et ad 12. porcos saginandum.

Nescio an legendum sit Vectagium. Vide supra Vectuagium. VEDOTIUM. Vetus Charta exarata ann. 23. Caroli C. apud Catellum in Comitibus Tolosanis pag. 69 :

Villam, cujus vocabulum est Vaber, cum omni integritate et Vedotio, similiter biarcio, etc.

Nomen forte loci alicujus proprium. VEERGARES. Vide in Vares. VEERSCHAT. Vide supra Ghescot. VEFABA, Parva faba. Gloss. Isid. Ubi advertere est particulam Ve interdum minuere ; qu etiam aliquando in malam partem accipitur ut supra Vecordialis. VEFRONDIS, Dicitur de incrementis silv cdu. Glossar. Lat. Gall. ann. 1352. ex Cod. reg. 4120 : Vefrondis, Croue (crue) amande. VEGADA. Charta ann. circ. 1124. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occitan. col. 426 :

Et hc suprascripta adjutoria fecerimus tibi per quantas Vegadas tu nos commonueris per te, vel per tuum missum.
Hoc est, quoties nos commonueris, Gall. Toutes les fois que, etc. ab Hispanico

Vegada, eadem notione. VEG, Hispanis Valles, plantitie commod, apud Rodericum Toletan. lib. 1. de Rep. Hisp. cap. 5. VEGARIA, Vegarium, Idem quod Vicaria, Districtus vicarii. Tabular. Rothon. :

Salomon dat S. Salvatori montem Alahart cum massis et vigilariis. Factum in Vegaria Panzego super Samanum.
Ibidem :

Alocellus situs in pago Namnetico Vegario Lusebiacense juxta fluvium Caher.

Vide Vicarius et Vigerius. VEGARIS, Vigaria, ut Vegaria. Testam. Rogerii Comit. Carcasson. ann. circ. 1010. inter Instrum. tom. 6. Gall. Christ. nov edit. col. 20 :

Et ipso castello, qu dicitur Saixago cum ipsa castellania, et cum ipsas Vegaris, qu ad ipsum castellum pertinent.
Infra :

Et ipsa Vigaria de Savartense, post obitum Adelais, remaneat ad Bernardo filio meo.
Hinc VEGARIUS, ut

Vigerius, Vicarius

, in Charta Pipini Majoris-domus, inter notas Bignonii ad vett. Formul. cap. 7. VEGERE. Charta vetus inter Monum. eccl. Aquilej. cap. 39. col. 338 :

Centum amphoras vino ab ipso monasterio puellarum Vegant.

Id est forte Veniant, interprete Bern. Mar. de Rubeis. VEGES, Vas vinarium, modius, dolium : Italis Veggia. Vita S. Joannis Episcopi Tragur. :

De tanta paucitate uvarum tres majores jam replevimus Vegetes.


Vita S. Andre de Galeranis :

Ivit ad Vegetem, et facto signo Crucis hausit abunde, Vegete reppleta divinitus.
Bondelmontius in Descript. CP. :

Vinea pro qualibet in ea trium vel quatuor Vegetum vini crescit.


Domnizo lib. 1. de Vita Mathildis. cap. 13 :

Imperat argenti Vegetem subito fabricari.

Bulla Alexandri PP. ann. 1179. apud Ughellum tom. 8 :

Sexaginta saumas puri vini per annum, cum Vegetibus, in quibus possit reponi.

Vide eumdem tom. 6. pag. 646. Epistola Siculorum ad Martinum IV. PP. ex Chron. MS. Agrigentin Eccl. :

Nec est sub silentio contegenda nefanda malignitas pincernarum, qui sub prtextu unius Vegetis de falerno, ... omnes cives et cauponarios affligebant, vinum universarum cauponarum videlicet Vegetes sigillantes sub certa pna, etc.
Hinc emendanda Concilia Hisp. tom. 4. pag. 161 :

Teneantur (prpositi) prparare et habere cellaria, Vegeces et alia necessaria ad recondendos fructus prpositurarum.

Leg. Vegetes. Vide Ottonem Morenam pag. 49. Petrum Mariam Campum in Regesto 2. part. Hist. Placentin pag. 361. 364. 373. Petrum Crescentium de Agricult. lib. 5. extremo, Murator. tom. 8. col. 1083. tom. 9. col. 772. Acta SS. tom. 2. April. pag. 463. Acherium tom. 3. Spicil. pag. 502. Marten. tom. 3. Anecd. col. 36. tom. 6. Ampl. Collect. col. 1317. prterea Menagium et Ferrarium in Vegghia. Vegies, ut Veges, non semel in Statutis Placent. lib. 6. fol. 81. v. Veggiola, Doliolum, apud eumdem Campum in Regesto tom. 3. pag. 264. Veziola vini, apud eumdem lib. 15. pag. 76. Vegiolla, Vegiolus, Pari significatu. Statuta Placent. lib. 6. fol. 66. v :

Vegiolla vini in qua venditur et ducitur calzina sit capax xvi. stariorum ad minus, et qui contrafecerint, puniantur in xx. sol. Plac. et ipsa Vegiolla in platea communis comburatur. Vegiolus,
ibidem fol. 82. Vezola, Vezolus, Simili acceptione. Johan. Demussis in Chron. Placent. ad ann. 1185. apud Murator. tom. 16. col. 456 :

Eodem anno fuit maxima abundantia vini, ita quod dabatur Vezola vini de Fuxusta pro denariis xviii.
Castellus in Chron. Bergom. ibid. col. 900 :

Dum Tridaterra de la Corna habitator de valle Breni haberet certam rixam occasione cujusdam Vezoli cum Petro Thaddi, etc.
Vegestiuncula, Eodem intellectu. Acta S. Davanzati tom. 2. Jul. pag. 527 :

Tamen semel quamdam Vegestiunculam imbuit vino, etc.

Vegeticulus, Eadem notione, in Chronico Anconitano apud Julianum Saracenum in Hist. Marc Anconit. pag. 139. Mag. Boncompagnus de Obsid. Ancon apud Murator. tom. 6. col. 931 :

Unde tunc quidam Vegeticulum resina et pice plenum, cum strue lignorum projecit.
Vegiticulus, Eodem sensu. Statuta datiaria Riperi cap. 12. fol. 5 :

De quolibet plaustro Vegiticulorum et doliorum, pro introitu soldi quinque,... et intelligatur plaustrum de decem Vegiticulis, et plaustrum de doliis triginta.

Alia notione Veges legitur in Memoriali Potestat. Regiens. apud Murator. tom. 8. col. 1136 :

Muratum fuit palatium dictum communis Regii usque ad summitatem.... et facta fuit Veges murata de Foliano.
Vide Vezia. Nec magis mihi constat quo significatu occurrit in Chron. Parmensi apud Murator. tom. 9. col. 763 :

Et quum prope eos venissent cum duobus carrociis, summo diluculo de castris recesserunt, et Vegetes et multa alia dimiserunt.
Nisi Veges sit pro vehes, plaustrum. VEGETAMEN, Vegetatio, motus. Occurrit apud Prudentium. VEGETARE, Fovere, alere. Concilium Turon. III. cap. 36 : Lex Wisigoth. lib. 11. tit. 3. 4 :

Ut unusquisque....... ad se pertinentes inopes alere ac Vegetare studeat. Si quis transmarinus negotiator mercenarium de sedibus nostris pro Vegetando commercio suo susceperit, etc.
Vide leg. 1. C. de Custod. reor. (9, 4.) VEGETATIO. Breviarium Aquensis Ecclesi in Provincia :

B. Maria Magdalena Maximino sociata tunc iter usque ad mare direxerunt, ascendentes navem prospero cursu pervenerunt Massiliam, ibique Vegetationem navis relinquentes, Domino annuente, Aquensem aggressi sunt Comitatum.
Forte Subsidium, adminiculum. VEGETATOR, Qui vegetum reddit. S. Orientii Versus de Trinitate apud Marten. Collect. vett. Script. part. 1. pag. 31 :

Principium ac finis, Vegetator et intus et extra.


VEGETICULUS. Vide in Veges. VEGETUM. Lex Bajwar. tit. 21. cap. 6 :

Si vero de minutis silvis de Wic, vel qucunque Kanejo Vegetum reciderit, cum solido et simili componat.
Editio Heroldi : Et cap. seq. :

Vel quacunque Kaneovictum reciderit. Si amplier fuerit numerus Vegetorum, non cogatur componere nisi restituere cum simil et sacramento.
Edit. Heroldi, et Baluz. :

Si amplius fuerit numerus Vegitarum, etc.

VEGGIOLA, Vegies, Vegiolla, Vegiolus, Vegiticulus. Vide in Veges. VEGIUS, Vegiatura. Lex Burgund. tit. 16. de Inquirendis animalibus, 3 :

Si vero Vegius extiterit, et Vegiaturas (Herold. vigaturas vias) acceperit, et is, cui indicat invenire non potuerit, furtum, quod se perdere mentiebatur, dissolvat in simplum.
Edit. Heroldi :

Furtum, quod prodere mentitur, in simplo solvat.


Additament. 1. tit. 8 :

Quicunque mancipium, caballum, perdiderit, donet Vegio pro mancipio solidos 5. pro equa sol. 2. etc.

Ubi quidam Vegios, hariolos, vates, ac divinos fuisse aiunt, quos Saxones vigilere, Germani Wiclers vocant ; unde viglian, hariolari. Furto enim subreptis mancipiis vel animalibus, hos consulebant, ut, ubinam essent, edocerentur, cujus indicin pretium vegiaturam vocabant. Alii a veg, vel vg Saxonico, quod viam sonat, deducunt, ut vegii fuerint, qui pecudum vestigia indicabant. VEGLONES, Vegliones. Charta Ariberti Archiepiscopi Mediolanensis, apud Puricellum in Monumentis Ambrosian Basilic pag. 369 :

Ad subdiaconos de ipso ordine dent solidos 12. ad Notarios sol. 5. ad Presbyteros Decumanorum ordine libras 4. et dimid. ad lectores sol. 5. ad custodes sol. 4. ad Veglones den. 40. ad scriptanes majores et minores, quod sunt breves quinque.
Occurrunt eadem verba infra pag. 470. et 482. Charta ann. 1100. apud Ughellum in Archiepisc. Mediolanensib. pag. 171 :

Finito autem officio, religiose et honorifice suscipiant majores tres solidos ex obedienti munere, 12. denarios accipiant cum Veglionibus custodes, duos item denarios habeat, qui crucem bajulaverit auream, etc.

Idem Puricellus pag. 97. ait, ita etiamnum appellari Mediolani utriusque sexus senes, (unde vocis etymon, a Veglioni Ital.) indumenta suimet status et officii propria gestantes, qui quidem processibus Ecclesiasticis cum cruce interesse solent. Senes nude dicuntur in Charta alia pag. 428. Vegloni, et Veglon, Eodem intellectu. Ordo coronat. Henrici Imp. apud Murator. tom. 2. Anecd. pag. 328 :

Modus processionis talis est. Primo incedunt Vegloni et Veglon decenter ornati et ornat.
VEGOIGNIENSIS Pagus, Gall. Vegoignois, in comitatu Blesensi, memoratur in Lit. remiss. ann. 1379. ex Reg. 114. Chartoph. reg. ch. 324 :

La paroisse S. Lubin en Vegoignois, etc. Vergoingnois,

in iisd. Lit. ex Reg. 115. ch. 24. VEGRI, Agri inculti, qui nostris Varecti, seu Guerez. Vide Warectum. Statuta Patavina Rubr. 36 :

Beccarii possint tenere et pascere in Vegris, intelligendo, quod ill terr sint Vegr, qu non sint laborat, et qu non fuerint cult per tres annos proxime elapsos, cum aratro.
VEGUDA, an Banni seu prohibitionis cujuslibet denunciatio ? an Submonitio ad excubias, ab Italico Vegghia, vigili, excubi ? Libert. Montisfer. ann. 1291. in Reg. 181. Chartoph. reg. ch. 154 :

Item pro quolibet adjornamento, gatgiamento, Veguda infra villam,..... habeat serviens, qui fecerit, duos denarios tantum.

Interrogat. Templar. ann. 1310. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 188. col. 2:

Item dixit quod si ipse de dicto ordine exiret, nisi per portam domus dicti ordinis, vel a Veguda, vel non a Veguda, et abstrahens inde aliquid, vel non extrahens caperetur et poneretur in perpetuum carcerem.
Ubi Veguda, idem videtur quod Gallicum Poste, statio, locus in quo vigil constituitur. Vide Vehenda. VEHANIUM, f. Quod pro frumento vehendo ad molendinum, vel pro farina ab eo reportanda solvitur. Charta ann. 1506 :

Vendidit... medium Vehanium molendini bladarii, situm in molendinis Badacley.

VEHARE dicuntur hdi. Vide Baulare, et infra Vehyare. Perperam Vebare supra in Baulare. Vide Vehyare. VEHATIO, Vectura, in Cod. Theod. lib. 14. tit. 6. de Calcis coctor. leg. 3. Vide Sartatectum. VEHEITURA. Vide infra Vehitura. VEHEMENTESCERE, Ingravescere. Clius Aurelianus lib. 1. Chron. cap. 2 :

Vehementescit autem hc passio in hyeme, etc.

VEHEMENTIA, Stupor, , in Gl. Lat. Gr. VEHEMOTH, pro Beemoth, Diabolus. Vide in hac voce. Nigelli Ermoldi Carmen pro Ludov. Imp. apud Murator. tom. 2. part. 2. pag. 13. Prolog. vers. 15 :

Talia cum facerent, quos vana peritia lusit, Horridus et teter depressit corda Vehemoth.

VEHENDA, f. Specula, Gall. Vedette. Charta ann. 1351. ex Tabular. Massil. :

Quod custodes teneri faciant in locis solitis nocte et die, et in quolibet dictorum duos qui ad Vehendas nocte et die faciant excubias. Solvere tenentur Vehenum sive octavam partem omnium averium et animalium.
VEHERIUM, Vehiculum. Inventarium MS. ann. 1366 :

VEHENUM, Octava pars, Gall. Huitime, a vulgari Vech, pro Huit, octo. Charta Massiliensis ann. 1522 :

Item quod dominus Papa dum filium suum habuerit, mittet sibi Veheria xv. cum equitibus iiii. c.
VEHERIUS, Idem qui Vicarius, vel Vigerius. Vide in his vocibus. Dalphinatibus Veherius maxime dictus, quod Vehier, pro Viguier, vulgatius usurpant. Charta ann. 1494. tom. 1. Histor. Dalphin. pag. 143. col. 2 :

Veherius Geri sextam partem, Veherius Port Trioni duodecimam partem, Veherius Cleriaci duodecimam partem (percipere consuevit.)

Veheria, Districtus, officium, munus Veherii, vulgo Veherie. Extractum computi ann. 1318. ibid. col. 1 :

Computavit Giletus Coperii de hiis omnibus qu habuit et recepit, solvit et deliberavit, ratione Veheri prdict.
Charta jam laudata ann. 1494. ibid. col. 2 :

Deinde per partem Dalphinalem fuerunt acquisit du veheri ; scilicet, Veheria Geri, Veheria Port Trioni. Droit de Veherie ou boutage,
in Consuetud. Baroni Castri-novi in Biturigibus tit. 2. art. 4. Veyeria, Eadem notione. Charta ann. 1359. ibid. pag. 145. col. 2 :

Recognovit..... se tenere.... ab Episcopo (Gratianopolit.)..... Vicariam seu Veyeriam, qu appellatur Vicaria seu Veyeria Port Trioni.
Alia ann. 1293. ibid. :

Item Veyeriam civitatis Gratianopolitan, prout pertinet ad ipsum.


Rursum alia ann. 1344. pag. 146. col. 1 :

Et primo Veyeriam quam habet apud Gratianopolim idem dom. Guillelmus, qu Veyeria vulgariter appellatur Veyeria Cleriaci, una cum domo forti ipsius Veyeri.
Vide caput 8. Orationis 5. in laudata Hist. Dalph. tom. 1. pag. 113. Vejaria, Pari intellectu. Chartul. Gratianopolit. fol. 41 :

Et cum omnibus rebus minutis qu de lezda exeunt, et partem tertiam de Vejaria et medietas de manso Stephani, etc.
VEHIA, Vehes, onus vehiculi, Gall. Charrete. Litter Henrici VIII. Reg. Angl. ann. 1541. apud Rymer. tom. 14. pag. 720 :

In magno horreo spatium sufficiens ad reponendum et recipiendum octoginta Vehias fni et straminis.
Vide Vehiculata. VEHICULA, pro Vetula. Vide infra in Vetula. VEHICULARIS, Ad vehiculum pertinens,

Patrimonii sunt munera rei Vehicularis, item navicularis, decemprimatus


, in Digest. lib. ult. tit. 4. leg. 1. VEHICULARIUS, Structor vehiculorum. Capitol. in Maxim. et Balb. :

Unus e plebe, ut nonnulli dicunt, faber ferrarius, ut alii rhedarius

Vehicularius.

Adjective usurpatur a Spartiano in Severo. VEHICULATA, Vehes, onus vehiculi, Gall. Charrete. Charta Ludovici Crassi Reg. Franc. ann. 1134. ex Tabul. Monast. MontisMartyrum :

In silva quoque nostra qu Vulcenia vocatur cotidie Veiculam (in autographo Vehiculatam) unum mortuorum lignorum eis concedimus.

Vide Vehia. Vehiculatura ex eadem Charta editum inter Instr. tom. 7. Gall. Christ. col. 55. VEHICULATIO, Suppeditatio cum animalium tum vehiculorum in publicos usus, inter onera publica recensetur : hanc Itali remisit Nerva, unde percussus nummus exstat apud Spanhem. de Numism. antiq. Dissert. 13. cap. 5. cujus inscriptio est :

Vehiculatione Itali remissa

. Vide Spanhem. loco laudato, Jac. Gothofredum in Cod. Theod. de Cursu publ. Casaubon. et Salmas. ad August. VEHICULUM, Equuleus, Gall. Chevalet. Dialog. creatur. dial. 107 :

Lupus cum azello simul sarrabat...... Lupus autem pr dolore se retorsit et juravit ut Vehiculum prcipitaret.
Vide Vehiculus. VEHICULUS, Vehiculum, Equus, a vehendo dictus ; nostris Voiture. Historia Translat. S. Faust Virg. n. 7 :

Nam Vehiculus, qui eum ferre debuerat, cum illis, qui primitus vadum transierant, fortuitu vacuus, neminem in dorso suo ferens transmeaverat.
Jonas in Vita S. Attal Abbat. Bobiens. n. 8 : Vita S. Lupi Episc. Cabilon. n. 10 :

Vehicula quiete fovet, libros ligaminibus firmat. Contigit, quendam pauperem advenire asini Vehiculo.
Fortunatus in Vita S. Germani Paris. Episc. cap. 22 : Infra :

Cum equum necessarium ad sellam beati viri donasset Vehiculum. Sequenti die sellarem de stabulo... retraxit emptor mortuum Vehiculum.
Occurrit apud eumdem Fortunatum in Vita S. Albini Episc. Andeg. Leonem Ost. lib. 3. cap. 23. etc. Ita , pro equo, usurpavit Nicetas in Joanne Comn. ex Cod. barbaro-Gr. Ildefonsus Toletan. de Scriptoribus Ecclesiast. cap. 4 :

Cum 70. monachis....... navali Vehiculo in Hispaniam commigravit.

Vehiculum, Facultas ducendi currum per silvam, pro qua nescio quid pensitabatur domino silv. Charta fundationis Abbati S. Trinitatis Exaquensis apud Sammarthanos :

Et rectam decimationem, infra parcum et extra illius forest, de pasnagiis, et de Vehiculo et de venatione, et de omnibus lucris, qu ibi facta sunt, aut facienda erunt.

VEHIGELORUM, Genus fluvialium navium apud Gallos. Gloss. Isid. Excerpta habent, Veligebum : Vulcanius emendat Veligerum. Neutrum Grvio arridet, qui ibi aliud latere putat. VEHIGUAI. Ebrardus Betuniensis in Grcismo cap. 24. de Interjectione :

Hocque scias nulla voce indiget expositiva, Sed quidam dicunt Vehiguai velut expositive Cum non exponant, linguaque fruantur eadem.

Ubi Metulinus ait vehiguai esse interjectiones blasphemantis in lingua Hispana. VEHITARE, Vehere, Gall. Voiturer. Acta Murensis Monast. apud Eccardum de Orig. Habsburgo-Austr. col. 221 :

In Autumno Vehitant cum plaustris vinum de Alsatia sive Brisgoja.


VEHITURA, Vectura, Voiture. Tabularium S. Remigii Remensis :

Facit Vehituram in leugas 30. aut se redimit den. 4.

Occurrit ibi pluries. Charta ann. 1190. in Tabul. S. Medardi :

Item singul potestates per singulos annos unam Vehituram ei (advocato) procurabunt ; et hujusmodi. Vehituras in ullos alios usus habere poterit quam pro vino adducendo.
Veheitura, Pari intellectu. Charta ann. 1302. ex Tabul. Massil. :

Ne fraus committatur per inimicos reginales tergiversaliter et dissimulative super Veheitura salis.

Vehitura, Omne jumentum ad vehendum aptum. Charta ann. 1221 :

De managio autem bladorum ita compositum est quod equi hominum, vel Vehitur eorum cum quibus excolunt terras suas, cum propriis prpositi de Domno Martino simul ducent blada apud Meduntam.
Vide Vectura. VEHOVOLENS. Vehovolens, Enragis. Lex. Lat. Gal. Bibl. Ebroic. n. 23, xiii s. VEHTAT. Vide Heimsuchung. VEHYARE dicuntur capr. Ebrardus Betun. in Grcismo cap. 19. ubi animalium omnium voces sic recenset :
e

Drensat olor, clingit anser, crocitat quoque corvus, Ac pardus fellit, vultur pulpat, leo rugit, Ac onager mugilat, bos mugit, rana coaxat, Vociferans barrit elephas, grillusque minurrit, Blatterat ac vespertilio, strictinnit hirundo, Balat ovis, Vehyat capra, sed gallina gracillat,

Frendit aper, vulpes quoque grannit, rudit asellus, Hinnit equus, grunnit porcus, pipilat quoque nisus, Sed catulus latrat, hinc murilegulusque catillat, Est hominumque loqui, quod dicto prvalet omni.

Vide Baulare. VEJARIA, ut Vicaria. Vide Veherius. VEICULA. Vide Vehiculata. VEIELUS, Vetus, ni fallor, Gall. Viel. Charta ann. 1042. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Donamus unam braciariam qu dicitur Ventia, et fuit de dominica Darna Veiela.


VEJENTANUM Vinum, pessimum est, a loco. Glossar. vet. ex Cod. reg. 7613. VEILLUS, ut Veielus. Jos. Moret. in Antiquit. Navarr. pag. 516 :

Regnante Rex Garsias in Navarra et in Castella Veilla.

Vide Velius. VEIRERIA, Vitriaria fornax, officina, Gall. Verrerie, passim in Charta Maurini Abb. Vallis-Sanct dic. Apt. ann. 1509. ex Schedis Pr. de Mazaugues. Nostris Veirr, ni fallor, pro vitreus, apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 921 :

Cagettes Veirres pour mettre oiselets de Chipre.

Vide Veyria. Minus recte Veir, Vitreus exponitur ; idem quippe sonat quod Vermiculatus, Gall. Emaill. Vide supra Varius 3. VEISATURA, pro Versatura. Vide Tremisium. VEISSEGUE, Exitus, Massiliensibus. Charta ann. 1308. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Habere debent suum exitum sive Veissegue, ad caminum publicum.

Vide Huisserium et Veysseria. VEITURA, Vectura, Gall. Voiture. Charta Nic. abb. S. Joan. Laudun. ann. 1196. ex Tabul. ejusd. eccl. :

Tot modios vini, quot nobis ad cellarium nostrum propriis Veituris apud Laudunum reddent.

Vide Vehitura. VEKEN, vox Teutonica. Charta ann. 1291. apud Mirum tom. 2. pag. 874. col. 1:

Quod prmissa bona fossatis seu aliis quibuscumque munitionibus firmare seu circumdare poterunt, et aditibus sive introitibus viarum obstacula nuncupata Theutonice Veken apponere, contradictione qualibet non obstante.
In alia ann. 1298. ibid. pag. 876. col. 2 :

Inchoant enim bona prdicta ad quoddam obstaculum, vulgariter dictum Veken.


Kilian. Repagulum, crates lignea, clathrus. 1. VEL, spe pro conjunctiva, et, usurpatur apud Scriptores vi medii. Fortunatus in Vita S. Germani Paris. cap. 35 :

Debilitatem manuum, Vel pedum incurrit.


Tabul. Rothon. :

Regnantibus Hlotario et Carolo, Vel Hlodowico, et Numinoe Duce Britanni, Vel Susanno Episcopo in Venedia.

Id jam observatum a Jacobo Gothofredo in Gloss. ad Cod. Theodos. J. Chiffletio in Anastasi Childerici cap. 7. et Marca lib. 4. de Concord. Sacerd. et Imper. cap. 5. lib. 6. cap. 24. 2. VEL, Hc dictio alternativa quandoque ponitur pro ld est. Glossar. jurid. Anonymi ex Cod. reg. 4611. VELA, vox Italica, Velum. Lit. Salad. pro Pisanis apud Lam. in Delic. erudit. inter not. ad Hist. Sicul. Bonincont. part. 1. pag. 197 :

Quando veniunt in tempore collandi, non debent retinere nec Velas, nec timones, etc. Vele,
eadem acceptione, in Lit. remiss. ann. 1464. ex Reg. 199. Chartoph. reg. 515 :

Le suppliant....... s'estoit associ....... de Olivier Retif.... pour.... conduire en nostre pays de Normandie toilles, canevas ou Velez.

VELA, f. pro Tela. Vide Socinus. VELABER, Venditor minutarum rerum, Papi. Ugutio addit, comestibilium in tali loco, vel quia eas velat. Gloss. Lat. Gall. Sangerman. : Velaber, Regretier, vendeur de menues denres manjables. VELAMEN Religionis in se suscipere, pro Monachicam vitam inter Sanctimoniales profiteri, in Leg. Liutprandi 30. (5, 1.) Murator. tom. 1. part. 2. pag. 58.

Velamen S. Dei Genitricis

dicitur velum Sanctimonialium, apud Mabill. tom. 3. Annal. pag. 186. Notandum omnino est, in lege Liutprandi hic laudata de velamine agi, quod initio probationis assumitur ; quo semel suscepto, nubere virgini prohibetur : cujus legis hc sunt verba :

Quia considerare debet omnis Christianus, quod si quiscumque secularis homo parentem nostram secularem sponsat, cum solo anulo subarrhat et suam facit ; et si postea aliam duxerit, culpabilis invenitur solid. D. Quanto magis debet causa Dei et sanct Mari amplior esse, ut qu ipsum Velamen vel habitum suscipiunt in se, in eodem debeant permanere.

Haud scio an inde apud nostros obtinuerit usus, ut virgo, qu in teneriori tate, puta octo annis nata, quod non raro fortean factum est, velum susceperat, nulla licet solemni benedictione accepta, nec voto emisso, postea nuptui tradebatur, ipsius proles, nisi literis regiis ad successionem parentum obtinendam redderetur habilis, ea, ut nothi, privabatur. Cujus moris exemplum suppeditant Liter legitim. ann. 1317. quas supra descriptas legere est in Legitimare. Velo religionis privabantur ad tempus moniales, qu contra castitatis votum peccaverant. Reg. visitat. Odon. archiep. Rotomag. ex Cod. reg. 1245. fol. 130. v :

Visitavimus prioratum monialium S. Albini... Velum autulimus (abstulimus) Aelidi de Rothomago et Eustachi de Estrepigniaco ad tempus, propter earum fornicationem.
Stat. Prmonst. MSS. dist. 4. cap. 11 :

Qucumque autem sororum in lapsu carnis fuerit deprehensa, ad aliud claustrum sororum, quam citius fieri poterit, in pna gravioris culp mittatur. Hoc adjecto, quod Velo careat, nec revertatur ad domum propriam, sine speciali licentia capituli generalis. Quod si secundo commiserit, puniatur pna prdicta. Hoc adjecto, quod circa quinquennium circa eam nulla fiat dispensatio revertendi, et cum reversa fuerit, usque ad quinque annos Velo careat.
Vide in Velum. 1. VELARE, Virginem in Monacham veli impositione suscipere. Charta apud Madox Formul. Anglic. pag. 386 :

Remisi... totum jus... quod... habere potui in prsentatione seu nominatione talium duarum mulierum per prdictos Abbatissam et conventum admittendarum vel Velandarum..... et concedo quod prdicti Abbatissa et conventus et successores sui ad prdictam admissionem, Velacionem,...... ad prsentationem seu nominationem meam vel hredum meorum de ctero non teneantur.
Occurrit prterea in Conc. Hisp. tom. 3. pag. 19. apud Murator. tom. 1. part. 2. pag. 132. et alibi passim. 2. VELARE, Velificari, Gall. Faire voile. Litter Edwardi III. ann. 1337. apud Rymer. tom. 4. pag. 742 :

Insidiantes fidelibus nostris supra mare, nonnullas naves regni nostri, tam Velantes supra mare, quam ancoratas in littore invaserunt. Navem illam Velantem versus prdictam villam S. Johannis
, in chart. ejusd. regis ann. 1346. apud Lappenberg. Orig. Hanseat. Probat. pag. 385. Velare Mensam, Tegere eam linteo, in Ruodlieb. fragm. 5. vers. 111.

VELARIS. Venditor minutorum comestibilium in locis velatis. Dief. VELARIUM, Ugutioni,

Velum et dicitur etiam sic locus velo obumbratus, unde sic dicebatur locus in theatro, quo recipiebantur pueri post ludos, quia velum ante deportabant, ut esset secretior.
Vox Juvenali nota. , in Inscriptione Antipolitana 173. 10. Willelmus Tyrius lib. 20. cap. 25 :

Dependebant ante Consistorium Velaria pretios materi, etc.

Ita etiam ejusmodi vela, ante Principum consistoria vocat Achmes cap. 262 :

, , .
Alypius Antiochenus in Descriptione orbis cap. 58. 1 :

Ligna, ramentum, ferrum, picem, nec non vero linteamen pro Velaria et funium usu.
Id est, supellectile, vel re velaria. VELARIUS, Velorum confector, in veteri Inscriptione 599. 10. Inter milites recensetur in vet. Inscript. apud Joan. Vignol. pag. 293 :

D. M. Valerius.... nat. Alexandrin. ex Velar. duplicar. mil. etc.

VELATI Milites, f. pro Velites, apud Festum prter quem nemo alius horum meminit. VELATIO, Benedictio nuptialis, quia scilicet pallio velari solent matrimonio jungendi. Conc. Liman. ann. 1582. inter Hisp. tom. 4. pag. 266 :

Item si quis eorum ante auroram diei vel extra ecclesiam, in qua sponsi parochiales sunt, dederit benedictiones nuptiales, quas Velationes vocant, absque licentia id faciendi, etc. Nec tamen mirum, erat si quidem fervor religionis, columpna ordinis, Velator castitatis, etc.

Pro solemni castitatis professione occurrit supra in Velare 1. VELATOR. Chron. Balduini diaconi tom. 2. Monument. sacr Antiquit. pag. 207 :

Ubi in margine f. Zelator. VELAYANUM. Vide infra Velleyanum. VELE. Charta Piligrini Colon. Archiep. ann. 1028. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 394 :

Cum vero silvam illam qu pr magnitudine sui Vele nuncupatur, etc.

Occurrit rursum col. 396. VELENSIS, Tunica, qu affertur ex Insulis, dicta, quod velis sit apta, Papi. In edito habetur, sit nota. Adde ex Cod. reg. vel nepta. Vide Nepticula. Isidor.

Orig. lib. 19. cap. 22. sect. 21 :

Velenensis tunica est, qu affertur ex insulis.

VELERIUM, Gall. Voilier, Malus dicitur, quod vela ad illum alligantur. Charta ann. 1309. tom. 1. Hist. Dalphin. pag. 98. col. 2 :

Item unus malus sive Velerium solum, vel munitum antennis, debet viginti solidos.
VELEROSUS. Villosus (?) :

Tres minores vero servientes coquine habent corda et linguas porcorum et pennam Velerosam et extales sive poitrones porcorum.
Cart. N. D. Paris, III, 447, an. 1230. VELIFICARE, Nave piscatoria uti ; unde Velificatio, illius usus. Charta ann. 1292. apud Schwart. in Hist. fin. principat. Rug. pag. 223 :

Habebunt etiam liberam Velificationem cum suis mercibus, simul et piscationem per dictum stagnum et penam infra et supra, a rota molendini... Eandem libertatem piscandi, Velificandi in aquis Treble et Follensa possidebunt terminos infra nostros.

VELIGARE, Velificari, navigare. Chron. Danic. ad ann. 1287. apud Ludewig. tom. 9. Reliq. MSS. pag. 36 :

Multis interfectis de Norwegien Veligantes Stubekiobing combusserunt.... Ad Suineburgh Veligantes eam incendebant ad modicum.
VELIGEBUM. Vide Vehigelorum. VELIMENTUM, Velamentum, Gall. Voile. Laudes Papi apud Murator. tom. 11. col. 27 :

Mulieres... Velimenta sua tam longa deferunt, ut vix possint earum pedum extremitates, nedum caligarum qualitas, apparere.
VELIS, ut supra Vela, Velum Leud major. Carcass. MSS. :

Item pro capite Velis de cerico, j. den. Turon.


Ubi versio Gallica ann. 1544 :

Item pour chacune teste de Vels soye, etc. Et in Velio Salveniaco similiter, etc.

VELITARE, Pugnare. Dief. VELIUS, Vetus, Gall. Viel. Charta vetus apud Mabill. sc. 5. Bened. pag. 85 : Vide Veillus. Vellier, eadem notione, in Lit. remiss. ann. 1459. ex Reg. 188. Chartoph. reg. ch. 139 :

Le suppliant vit iceulx Dutay, Colet et Savin couchez en ung umbre et passa pardevant eulx, et en passant les appella Velliers.

Nisi insidiatores intelligas, a verbo Veiller, pier, guetter ; quod ad illorum, de

quibus agitur, situm satis apte convenit. VELKONES. Ephemerides Mon. S. Galli 16. Kal. Decemb. :

Eodem die dantur carnes, pisces,...... ad unum ferculum dantur cuilibet domino duo Velkones.
VELLA, pro Velum. Guido de Vigevano de Modo expugnandi T. S. :

Cum navis fuerit completa, operator provideat ponere Vella, ubi sibi videbitur pro meliori, taliter quod pertica Vell non tangat cornam capitis navis.

Vide Vellus. VELLATA, f. Villosa. Vide in hac voce. Charta ann. 855. in Append. ad Marcam Hispan. col. 788 :

Cupertorio Siricio i. et Vellatas xl. et quadincos xi. etc.

VELLATIO, Titillatio, , in Gloss. Lat. Gr. MSS. Sangerm. Vellicatio legendum putat Cujacius. VELLEUS, adject. a Vellus. Asconius in 2. Verrin. :

Crumen Velle et scorte.

VELLEYANUM, nude pro Senatusconsultum, quod M. Silano et Velleio Tutore Coss. factum est : hac lege uxori conceditur jus et privilegium in bona viri sui, pr omnibus creditoribus. Consule lib. 16. Digest. tit. 1. Statuta Massil. lib. 2. cap. 16. num. 14 :

Omnia vero qu superius continentur, sicut in maribus, sic in fminis volumus observari, adeo quod nec tueri se possint contra instrumentum beneficio Velleyani.
Statuta Pallavic. cap. 12. fol. 14 :

Tunc ipsa mater cteris prferatur, dummodo renuntiet secundis nuptiis et Veleyano. Pro quo Alziaria Arthelane ejus uxor cavit in forma renuntiando Velleyano, etc.
Charta ann. 1291. ex Tabul. Domus Dei Pontisar. :

Instrum. ann. 1408. inter Instr. tom. 1. Gall. Christ. nov edit. pag. 127. col. 1 :

Renonans tous privileges,... et especialement ladite Agnes l'Epitre du Senat Velleyen et Diviadien.
Alia ann. 1292. ibid. :

A l'Epitre Vellexen (sic) et Diviadrien acertene pour la faveur des fames.


Rursus in alia ann. 1293. ibid. :

Au benefice Beelleyan et Diviadryan, etc.

Seu potius Velleianum, pessime prorsus hic definitur : eo quippe Senatusconsulto cautum est, ne femin pro aliis fidejubeant, quod si fecerint, sponsione sua liberantur ; unde inscribi solet,

Senatus-consultum de intercessionibus feminarum


. L. 1. ff ad Sc. Velleian. :

Velleiano senatus-consulto plenissime comprehensum est, ne pro ullo femin intercederent.

Id est, alterius obligationem in se transferrent, ut exponit Gothofredus. Vide tit. 29. lib. 4. Cod. et Lexic. juridic. Calvini. Velayanum, Eadem notione. Charta permut. ann. 1539 :

Expresse renunciavit beneficio Velayani senatus-consulti, juri ypothecario et legi Juli de fundo dotali, etc.

VELLIBAT, pro Volebat, in Charta Clotharii III. ann. circ. 658. apud Felibian. Hist. Sandionys. pag. vii. VELLICARE, Reddere, ledere, mordere. Dief. VELLONUS, Velluetum. Vide Villosa. VELLUDELLUM, Velluellum, Pannus sericus villosus, Gall. Velours. Dras Valeueirs, in Lib. rub. fol. parvo domus publ. Abbavil. ad ann. 1253. fol. 36. v. Lit. remiss. ann. 1351. in Reg. 80. Chartoph. reg. ch. 427 :

Duo rubia, tres pecias Velludelli cepit.


Invent. S. Capel. Paris. ex Reg. I. ch. 7 :

Item una pecia de Velluello rubeo. De tous etours et chevauchis Ou sont banieres desploiis, Ou sont hiaumes et bachins, Timbres et Vestusvelus, A or batu et argent.

Hinc Vestusvelu, Ejusmodi panno vestitus, apud Guignevil. in Peregr. hum. gen. MS :

Vide in Villosa. VELLUS, pro Velum. Joh. Demussis Chronicon Placent. apud Murator. tom. 16. col. 580 :

Portant Vellos de seta vel de bambaxio pulchros et subtiles et albos.

Vide Frntale et Vella. VELLUS Monachile, Vestis monachica, quia villosa. Monachili vellere fungi, Professionem monasticam exercere, apud Willel. Gemetic. in Hist. Norman. tom. 10. Collect. Histor. Franc. pag. 189. VELLUVIUM. Vide Villosa. VELO, Velum majus. Acta S. Raynerii tom. 3. Jun. pag. 460 :

Tunc de vento contrario turbati extenderunt Velonem.


Informat. MSS. pro passagio transmar. ex Cod. Sangerm. :

Cum tribus Velonibus arboris de prora, videlicet duobus tessayrolis et uno

Velono, et Velonum modicum vult habere xxxv. goas d'antenal.

VELOCITARE, Celerare, properare, Gall. Hter. Hist. Cortusior. lib. 2. apud Murator. tom. 12. col. 809 :

Tamen simul ordinaverant Velocitare iter suum ad passum S. Nicolai.

VELONUM, Velum. Vide Velo. VELOTHYRUM, Velum, et aulum, quod foribus prtenditur, quo diducto interior cubiculi pars patescit. Vox confiata ex Lat. velum, et Gr. , porta. Guillelmus Bibliothecarius in Stephano VI. PP. pag. 237 :

Fecit etiam in eadem basilica egregii Doctoris gentium Belothera quatuor, ex quibus unum auro textum.
Infra :

Contulit in eadem basilica Apostolorum cortinam lineam unam, Velothera serica tria in circuitu altaris.
Vide Descriptionem nostram dis Sophian num. 72. VELOTUM. Vide in Villosa. VELTRAGA, Veltraha, Veltrahus, Veltris, Canis sagax. Vide supra in Canis. VELTRARIUS, Vautrarius, Veltricibus canibus prfectus. Liber niger Scaccarii pag. 356 :

Veltrarii unusquisque iii. den. in die, et ii. den. hominibus suis.


Recorda ex Th. Blount de Tenuris antiq. ibid. laudata :

Richardus Rockesley miles, tenebat terras Seatoni in Com. Kanti per Serjentiam, esse Vautrarium Regis in Gasconia donec perusus fuit pari solutarum pretii iiii. den.

Vide Vantarius et Vautrarius. VELVELLUM, Velvetum. Vide Villosa. VELUM, quo Principum, vel judicum consessus ac cubiculorum vestibula occludebantur, quod duplex fuisse ait Alamannus, ad Procop. pag. 103. 1. edit. Primum nempe in primis ipsis et exterioribus cubiculis, quod Consistorium vocabatur, a consistente multitudine, et Principis audientiam prstolante : secundum vero ad interius cubiculum. Id firmat Anastasius Bibl. in S. Silverio PP :

Tunc fecit beatum Silverium Papam venire ad se in Palatium Principis, et ad primum et secundum Velum retinuit omnem clerum.
De velis Judicum Acta S. Euplii Mart. apud Baron. ann. 303. num. 146 :

Cum esset extra Velum Secretarii Euplius Diaconus, etc.

Acta SS. Claudii et Asterii Mart. apud eumdem Baron. ann. 285. num. 8 :

Lysias introgressus, obduxit Velum, et post exiens ex tabella recitavit sententiam. Levato velo,

causas submersarum navium cognosci prcipit lex 6. Cod. Th. de Naufragiis. (13,9.) Contra in facinorosorum judiciis , ut est

in Epist. 79. S. Basilii. Non sit venale judicis Velum, in leg. 1. al. 7. Cod. Th. de Offic. Rect. Prov. (1,7.) Hinc dicti apud Byzantios judices quidam, de quibus alibi agimus. Collatio Carthaginensis II. cap. 1 :

Pro Velo sunt utriusque partis Episcopi, si jubet Sublimitas tua, intromittentur.
Sexta Synodus act. 9 :

, .
Synodus Romana sub Zacharia sess. 2 :

Deneardus religiosissimus Presbyter adest pro Velo, quid prcipitis ? dictum est, ingrediatur.
In tertia sessione habetur, prsto foribus, ubi de eodem Deneardo. Auctor Queroli :

Isti sunt, qui in fanis et sacellis observant Vela.


De Principum velis, Lampridius in Severo :

Cum amicis tam familiariter vixit, ut.... salutaretur quasi unus de Senatoribus patente Velo, admissionalibus remotis.
Lucifer Calaritan. lib. Moriendum esse pro Dei Filio :

In tuo Palatio intra Velum stans tulisti responsum a me ad conservandam salutem.


Vela, dicta dium sacrarum aula, quibus velantur parietes ipsi, vel etiam ipsi postes. Will. Brito in Vocabul. :

Velum cortina, velum tectura vocatur, Templi etiam velo fore dicitur ejus origo.
Paulinus Carm. 18 :

Aurea nunc niveis ornantur limina Velis.


Anastasius in Leone III. :

Fecit Vela alba holoserica majora tria, qu pendent ante regias in introitu.

Ita non semel alibi. Ejusmodi etiam velorum meminit S. Hieronymus Epist. 3. Epist. 60. cap. 5. Gregorius M. lib. 9. Epist. 14. lib. 8. Epist. 15. lib. 9. Epist. 38. etc. ut cteros sileam, quos laudat Rosweidus ad eumdem Paulinum. Velum, inquit Durandus lib. 2. Ration. cap. 1. n. 45. aliud est Conversionis, aliud Consecrationis, aliud Professionis, aliud Ordinationis, aliud Prlationis. Velum Conversionis accipit illa, qu de seculari vita ad Religionem transiens, illud assumit. De ejusmodi velis virginum Deo dicatarum agunt S. Augustinus Epist. 179. Concil. Csar-August. XII. cap. 8. Agathense cap. 19. Gelasius I. Ep. 9. Honorius August. lib. 1. cap. 192. Capitul. Aquisgran. ann. 789. cap. 45. Cellotius lib. 6. de Hierarch. cap. 11. et alii.

Velum Consecrationis a solis Episcopis solis virginibus, et solum in festivis et dominicis diebus datur. Flammeum virginale, S. Hieronymo in Ep. 8. ad Demetriadem. Vide Addit. 2. Ludov. Pii cap. 12. 14. Sacramentar. Gregorii M. pag. 174. 175. et ibi Menardum, et Baronium ann. 57. num. 84. et seqq. Velum Professionis suscipitur a virgine, cum continentiam profitetur. Datur vero illud cum benedictione solenni et cum litania. Vide S. Hieronymum Epist. 48. cap. 3. Concil. Turon. III. cap. 28. Addit. 2. Ludovici Pii cap. 12. etc. Velum Ordinationis, quod olim Diaconiss dabatur, seu vidu : Diaconissas enim et viduas easdem esse suis locis docemus ; de quarum velo multa habent Concilia, Africanum cap. 89. Triburiense cap. 25. Turonense III. cap. 27. Wormaciense cap. 21. Capit. Caroli M. lib. 1. cap. 102. lib. 7. cap. 257. Additio 2. Ludovici Pii cap. 11. 14. 15. etc. Velum Prlationis, Quod Abbatissis imponitur. Velum Monachorum, Quo velabantur cum benedicebantur. Capitula Theodori Cantuar. Episc. cap. 2 :

In Monachorum ordinationibus Abbas debet Missam agere, et tres orationes complere super caput ejus, et septem dies velat caput suum cuculla sua, et septimo die Abbas tollat velamen de capite monachorum ; sicut in Baptismo Presbyter septimo die velamen infantium abstollit, ita et Abbas debet monacho, quia secundum baptisma est, juxta judicium Patrum, et omnia peccata dimittuntur, sicut in Baptismo.
Additio 1. Ludovici Pii ad Capit. Caroli M. cap. 35 :

Ut monachus professione facta, tribus diebus cuculla coopertum habeat caput.

Velum in Ecclesia triplex suspenditur, primum, quod sacra operit, alterum, quod sacrarium a clero dividit, tertium, quod clerum a populo secernit. Ita Durandus lib. 1. Ration. cap. 3. num. 35. De postremo velo, Sacramentarium Gregorii M. pag. 156 :

Deinde pergant ad altare, ubi condend sunt, (reliqui) et extenso Velo inter eos et populum, etc.
Charta Ordonii Regis r 960. apud Anton. de Yepez in Chron. Ordinis S. Benedicti tom. 3 :

Vestimenta altaris, frontales, pallas, Velos principales qui inter vestibulum et altare dependent, etc.

Alia Urrac Ferdinandi Regis fili, r 1137. apud eumdem tom. 4. pag. 450 : Offero quoque unum Velum ante altare ponendum aureo et argenteo frixo (phrygio) mirifice textum, adjicio alterum Velum ante altare apponendum, etc. Vide Glossar. med. Grcit. in , col. 611. Velum Quadragesimale, Quo scilicet altaris conspectus aufertur, dum sacra

Liturgia peragitur tempore Quadragesim. Hist. Episc. Autiss. cap. 66. circa ann. 1300. legitur Petrum de Mornaio Episc. Autiss. dedisse

Ecclesi su speciosissimum Velum Quadragesimale


. Provinciale Cantuariense lib. 3. tit. 17 :

Pixidem pro corpore Christi, honestum Velum Quadragesimale, vexilla pro rogationibus, etc.
Synodus Exoniensis ann. 1287. cap. 12 :

Item ad quodlibet altare, cum contigerit Missam inibi celebrari, sint superpellicea duo, et unum rochetum ; Velum Quadragesimale, velum nuptiale, palla mortuorum, frontellum ad quodlibet altare, etc.

Adde Synodum Wigorniensem ann. 1240. cap. 1. Statuta Walteri Archiep. Eborac. ann. 1250. Concil. Mertonense ann. 1300. Concil. Eboracense ann. 1252. Statuta Joannis Archiepisc. Cantuar. ann. 1281. Monast. Anglic. tom. 3. pag. 176. etc. Alibi Velum jejunii. Vide Haltaus. Glossar. German. col. 981. voce Hunger-tuch. Obituar. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5191. fol. 172. v :

Frater Dominicus abbas Morismundi dedit ecclesi cortinam longam et latam, diversis operibus contextam, qu Quadragesimali tempore tenditur inter altare et chorum.

Extra velum, mulierum confessiones, et in propatulo audiri vetantur in Concilio Sarisberiensi ann. 1217. cap. 25. et in Statutis Provincialib. S. Edmundi Archiep. Cantuar. ann. 1235. cap. 17. In Provinciali Cantuariensi lib. 5. tit. 16. quantum ad visum, non quantum ad auditum. Contra S. Hugo Episcopus Gratianopolitanus apud Guigonem in ejus Vita num. 14 :

Mulierum confessiones non minus caute, quam benigne suscipiebat ; non enim in angulis, aut obscuris, aut secretis locis, eas audire solitus erat, sed potius, ubi a pluribus conspici posset et aurem quidem satis familiariter appli' cabat, oculorum autem in alteram partem vertebat aspectum, auditum solum propter insidias diaboli, hujusmodi negotiis asserens applicandum. Statuimus quod public meretrices et rufian..... Vela defferre non audeant.

Velum meretricibus publicis deferre prohibetur, in Stat. Avenion. ann. 1243. cap. 116. et Cod. reg. 4659 :

Velum Circi. Vide Mappa 1. Velum Facere, a Gall. Faire voile, Vela dare. Epist. Petri de Condeto apud Acher. tom. 2. Spicil. pag. 551 :

Postquam dom. Rex Velum fecit, post multas maris amarissimas passiones, etc.

Adde Concil. Hisp. tom. 3. pag. 638. et Valesium Notit. Gall. pag. 217. col. 2.

Gallicum vero Voille, quid significet non percipio, in Lit. remiss. ann. 1459. ex Reg. 188. Chartoph. reg. ch. 51 :

Le suppliant s'est transport ou Voille du chasteau de Saumur en l'ostel d'Emery, etc.

VELVONES, Vectigalis genus apud Siculos. Vocabulum exstat in Charta Rogerii Regis Sicili pro Messanensibus apud Bonfilium Constantinum in Hist. Sicula pag. 188. VELUSUS, Velutum, Velluvium. Vide infra Villosa. VELYMEN. Annal. Monast. Bebenhus. ad ann. 1281. apud Ludewig. tom. 10. Reliq. MSS. pag. 418 :

Item donaverunt nobis duo jugera vinearum, unam libram Velyminum vini ex duobus jugeribus vinearum.

Forte vel yminam pro Heminam. VEMENTIA, pro Vehementia, Jus per vim debitum exigendi. Charta ann. 1218. ex Tabul. S. Mich. in eremo :

Possint (dicti religiosi) in omnibus eorum (debitorum) terris, feodis, tenenciis omnes modos captionum et Vementiarum exercere. Cum annuali censu 50. Venarum vini, etc.
F. Urnarum. 2. VENA, Platea, via. Fori Leiren :

1. VENA, Mensura liquidorum. Andreas Dandulus in Chronico MS. ann. 1202 :

Incipiens a mari ab occidentali parte, et a parte meridiana per Venam de Alcobatia, etc.
Vide Venella. 3. VENA, Metalli fodina. Charta Hispanica apud Colmenarezium in Segovia cap. 15. 6 :

Et illi, qui in eadem aldea morantes erant, in quocumque loco Venam ferri potuerunt invenire, secure illam capiant, etc. Concedentes etiam pascua porcorum ingenue, et vaccas.... De Venis quoque piscatoriis cum fact fuerint ingenue. Faire les Venes,
in Tabulario S. Dionysii ann. 1284. 5. VENA, Series, Ordo. Protocol. vetus ex Cod. reg. 4184. fol. 30. v :

4. VENA, pro Venna. Vide in hac voce. Charta ann. 1108. inter Instr. tom. 2. Gall. Christ. nov edit. col. 277 :

In bona possessione, usagio et saisina capiendi.... boscum viridem fractum et eradicatum per ventum vel aliter, exceptis septem arboribus de una Vena eradicatis per ventum.
6. VENA, Alveus, canalis. Charta Ludov. reg. Germ. an. circ. 853. inter Probat. Hist. S. Emmer. Ratisbon. :

A locis videlicet, ubi ipsa (flumina) in Danubium fluunt, usque ad loca, ubi de Venis in amnes derivantur. Dicimus ut canonicus in diminutione Ven existens, etc.

Ven Diminutio, Ven incisio, Gall. Saigne. Stat. Eimbec. apud Ludewig. tom. 10. Reliq. MSS. pag. 111 : Vide Minuere. Ven Matris, Gall. Veines de la mere, an Umbilicales ? Lit. remiss. ann. 1467. in Reg. 200. Chartoph. reg. ch. 64 :

Le suppliant parla ung barbier,.... et lui demanda si vouloit seigner une sacouhade des Vaines de la mere ;...... ledit barbier saigna icelle Katherine es quatre parties de son corps, c'est assavoir en chacun pi et en chacun bras.... des Veines de la mere.
Vena Organalis, Aspera arteria, ni fallor, Gall. Trache artere, apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 565 :

Armiger percussus fuit tractu cujusdam balist, adeo quod sagitta seu carellus vocatus Enguegne Gallice intravit guttur ipsius quasi per longitudinem dimidii pedis et perforavit Venam organalem colli ejusdem.
Vide supra Organalis. VENABULA, Canes venatici. Charta Hugon. reg. ann. 990. inter Instr. tom. 8. Gall. Christ. col. 489 :

Leodie quoque silv venationem, sicut antecesssores ejus visi sunt habuisse, eidem sanct matri ecclesi habere concedo, ejusque Venabula per eam sine dilatione currere cunctis diebus auctoriso.

Vide Venabulator. VENABULATOR, nude, in Gloss. Arabico-Lat. qui venabulo utitur, venator. Schol. MS. ad Statii Achil. lib. 1. vers. 165 : Venator, quasi Venabulator, a venatione scilicet qua bestias perimit. Maius in Gloss. novo. VENALICIUM, Quicquid vendi potest, in vet. Glossar. ex Cod. reg. 7613. 1. VENALIS, Spiculum venatorium, venabulum. Vita S. Samsonis Episc. Dolens. lib. 1. cap. 16. in Actis SS. Ord. S. Bened. :

Vidit Theomacham..... Venalem in manu tenentem, ac silvas veloci cursu volucritantem.


Adde cap. 27. At cap. 29. Trisulca lancea dicitur. Venalis. Forum venale, in quo res venales exponuntur. Consuet. Pamiens. ann. 1212. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 831 :

Item, in Dominicis diebus nullum fiat forum Venale de cetero, etc. Deferendo supra pugnum suum accipitrem sive avem Venalem.

2. VENALIS, Venationi idoneus. Charta ann. 1464. inter Probat. Hist. Autissiodor. pag. 172. col. 1 :

Dicitur prterea de animali, quod quis venari potest, in Charta Nic. Andegav. episc. ann. 1289. ex Chartul. priorat. de Guilcio fol. 59. r :

Poterunt dictus prior et ejus successores et eorum servientes venari ad cuniculos et lepores et alia Venalia parva, cum voluerint.

Vide Venaria et mox Venatilis. Venale Pasnagium. Vide supra Pasnagium 1. 1. VENALITAS, Venditio, nundinatio, a Gall. Venalit. Bulla Martini I. PP. inter Libert. Monast. S. Amandi :

Et qui electus fuerit (abbas) sine dolo vel Venalitate aliqua ordinetur. Absque omni Venalitate et munere instituatur.

Charta Henrici I. Fr. Reg. ann. 1052. apud Stephanot. in Antiquit. Bened. MSS. Claromont. pag. 345 : 2. VENALITAS, Mercatura, negotiatio, Gall. Commerce. Vita S. Guidon. tom. 4. Sept. pag. 42. col. 2 :

Multis ambagibus tandem ad id perventum, ut Venalitatem et mercaturam suaderet.

Vide Venalitiaria. VENALITIARIA, Mercatura. Venalitiariam exercere, apud Ulpian. Digest. lib. 32. tit. 1. leg. 73. VENALITIARIUS, in Gloss. Lat. Gr. Occurrit non semel in Digest. de Verbor. significat. leg. 207. et lib. 14. tit. 4. leg. 1. etc. VENAPES, Lna. Vide Galnabis. VENARI, pro Piscari. Charta Roberti Comitis Arvern. ann. 1284. apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 134 :

Volentes quod molendinum eorumdem abbatis dificatum,..... et exclusa dicti molendini, et vortices contigu dicto molendino remaneant salva eisdem abbati et conventui,... retento etiam nobis et nostris omni usu Venandi in dictis voracibus. (Legendum vorticibus.)
VENARIA, Animalia, qu in silvis venatu capiuntur, ex Gallico Venerie. Leges Kanuti Regis cap. 108. et Leges Edwardi Confess. cap. 35 :

Et omnis sit venatione sua dignus in nemore, in campo, in dominio suo, et abstineat ab omnibus Venariis Regis, ubicunque pacem eis habere voluerit super plenam witam et forisfacturam.
Venari Aves, Venatic. Conc. Aptense ann. 1365. apud Marten. tom. 4. Anecdot. col. 333 :

Item etiam ordinavimus auctoritate hujusmodi concilii, ne nostrum aliquis histriones seu mimos habeat, nec canes, seu aves Venarias habeat ullo modo.
1. VENATICUM, inter tributa recensetur, in Charta Lotharii Imper. ann. 840.

apud Chiffletium in Trenorchio pag. 265. 2. VENATICUM, perperam pro Vinaticum, Vini penus, suppeditatio. Charta Caroli C. ann. 870. tom. 8. Collect. Histor. Franc. pag. 629 :

Constituimus ut omni anno de nostro dominico dentur ad Venaticum S. Medardi vini modia cxx.

Vide Vinaticum 1. VENATILIS, Dicitur de fera, qu venatu capitur, ut supra Venalis 2. Charta ann. 1353. in Reg. 81. Chartoph. reg. ch. 589 :

Apri, cervi et alia animalia Venatilia dict forest nostr.

Vide in Venatio 1. 1. VENATIO, Jus venandi. Charta Friderici I. Imp. ann. 1175. apud Guichenonum in Episcopis Bellicensib. :

Ripaticum, aquaticum, pascua, piscationes, Venationes, silvas, etc.

Vide Justellum in Historia Turenensi pag. 103. et infra Venatura. Venatio, Ferina, fer ips, qu inter venandum capiuntur aut interficiuntur : Gallis Venaison. Charta Ottonis Comitis Viromandensis, apud Hemerum in Augusta Viromand. ann. 1025 :

Eo tenore, ut bannum et latronem, corveias, carrucarias, silv hajas ad capiendam Venationem ulterius non persolvant, nisi unum denarium, et unum panem, et unum sextarium aven.
Matthus Paris ann. 1135 :

Sicut Rex Henricus fecerat, qui singulis annis eos implacitaverat, si vel Venationem cepissent in silvis propriis. etc.
Charta Joan. Regis Angl. pro Forestis ann. 1215 :

Nullus de ctero amittat vitam, vel membra pro Venatione nostra ; sed si aliquis captus fuerit et convictus de captione Venationis, graviter redimatur, si habeat, unde redimi possit.
Vit Abbat. S. Albani :

Obvium habuit quendam ministrum Domini Abbatis,.... ferentem Venationem, quam pro xenio idem serviens.... afferebat.

Ita apud Bromptonum pag. 803. 1024. Vita S. Fructuosi Archiepisc. Bracarensis n. 4:

Cum eum vidisset super unum rupis gradum in oratione prostratum, existimans in rupe esse Venationem, tetendit arcum, etc.
Gariopontus lib. 5. Passion. cap. 12 :

Ex volatilibus, attagenes, anates, perdices, ficedulas, et omnes Venationes, lepores, capreas, et alia agrestia omnia.

Adde Legem Salicam tit. 35. 1. et Chartam ann. 1231. apud Mirum tom. 1. pag. 750. col. 2. MS :

Mout aura grant plant de char et de poisson, De sangliers, de cers, et autre venoison.
Vetus Pota MS. e Bibl. Coislin. nunc Sangerm. :

Sire alez chacer en mon parc O chiens, o reseau et o arc : Alez chacer Venoison Que grant plant en avon.
MS :

N'est maniere de Venoison Dont il n'y ait grant foison.

2. VENATIO, Auctio, Gall. Enchere, encan. Charta ann. 1319. in Reg. 59. Chartoph. reg. ch. 343 :

Quod quicumque bona et jura immobilia... emere vellent,... prout vellent, dicerent et offerrent coram illis, qui ad recipiendum dicas seu oblationes hujusmodi.... fuerant deputati.... Ad dictorum bonorum venditionem, Venationem et concessionem, etc.

Rursum occurrit hc vox in Ch. seq. VENATIONES, Exactiones. Charta Caroli III. Imper. apud Clestinum et Ughellum in Episcop. Bergomensib. :

Et quia ipse Prsul....... nostr innotuit mansuetudini, quod qudam Venationes public ex injusta et contra omnes leges inventa consuetudine in quibusdam Comitatibus vel ministeriis publicis a nostris exactoribus annuatim exquirantur, etc.
Mox :

Jubemus, ut nullus sub regno nostro constitutus,... in quibuscunque comitatibus vel ministeriis publicis ullas hujuscemodi exactiones, aut alias quaslibet annuales donationes exigere..... audeat, etc.

Eadem habentur in Charta Ludovici Imper. ann. 901. ibidem. Vide Arbustariti. Prstationes annu seu munera ex feris venatu captis, unde nomen, oblata. Formul. literarum pro mittendo exenio venationis in Cod. reg. 4189. fol. 12. r :

Vos requirimus... districtius injungentes, quatenus Venationis exenium (ut moris est) sic devote sicque honorifice in proximo futuro festo Nativitatis Dominic nobis pro Romana ecclesia faciatis,... ita quod quinque diebus ante festum Nativitatis prdict dictum exenium vestro nomine coram nostra prsentia prsentetur.
Infra :

Ensenia Venationis in festivitatibus Nativitatis et Resurrectionis Domini.

1. VENATORES, quatuor principales olim fuere in Palatio Regum Francicorum, ut

est apud Hincmarum de Ordine Palatii cap. 16. et 24. Capitul. de villis Caroli M. cap. 47 :

Ut Venatores nostri, et falconarii, vel reliqui ministeriales, qui nobis in palatio assidue deserviunt, etc.
Epist. ejusd. Caroli ad Pipinum Reg. Ital. tom. 1. Capitul. col. 461 :

Pervenit ad aures nostras quod aliqui Duces et eorum juniores, Castaldii, Vicarii, Centenarii, seu reliqui ministeriales, Falconarii, Venatores, etc. Matre Veneur de nostre venerie, qui de son droit doit estre matre de nos forests

, in Statuto Caroli V. Regis Fr. ann. 1375. Vide Chartam Henrici Imper. ann. 1014. apud Ughellum tom. 4. pag. 1008. Venator, Minister publicus, qui scilicet Dominic venationi prest, cuique eo ipso procurationes a subditis exigere licebat. Charta Rainardi, Senonensis Comitis ann. 1164. ex Tabular. S. Germani Paris. :

Nullus Judex publicus vel Venator, seu ministerialis noster, ad freda aut tributa exigenda, vel homines in ea commanentes distringendos, aut mansiones vel paratas faciendas, vel teloneos tollendos, aut rotaticum vel pedaticum, seu stratum vel pastum Venatorum et canum accipiendum, aut barruum, aut raptum vel incendium, seu aliquam retributionem in eum ingredi audeat.
2. VENATORES, Fer ips, qu inter venandum capiuntur aut interficiuntur. Charta ann. 1313. in Reg. 52. Chartoph. reg. ch. 207 :

Tradiderunt..... pro franco allodio honorem in parahone,..... absque omni retenemento, prter astois et scapulas Venatorum.
Vide in Venatio 1. VENATORIA, Venatus, Gall. Venerie, officium in aula regia. Memor. D. Cam. Comput. Paris. fol. 160. r :

Philippus de Courtguilleray, magister venator Venatori domini regis institutus in dicto officio per litteras ipsius dom. regis.
Vide infra Veneria. VENATORIUM, Ferratorium, vel ferramentum, vel locus venandi, Ugutioni. Papias : Venatorium dicimus ferramentum, venaticum vero canem. Venatorium Exercitium. Eginhardi Annales ann. 819 :

Venatorio quoque exercitio more solenni ibidem (in Arduenna) exacto,... revertitur.
Vide Vitam Ludovici Pii ann. 831. et qu adnotamus in v. Foreste. VENATURA, Jus venandi. Charta Roberti Abbatis S. Joannis Laudun. ann. 1230 :

Custodiam autem dicti bosculi et forifacta ad ipsam custodiam pertinentia, cum Venatura ejusdem bosculi dictus Thomas vel heredes

ipsius extra partem habebunt.

Vide Venatio. VENATUS, Venosus, venis distinctus, Gall. Veineux. Acta S. Leonis I. PP. tom. 2. April. pag. 21 :

Corpus S. Leonis conditum erat in capsa lignea qu continebatur inter nobilem et pulcram tumbam... expolitis et Venatis marmoribus albis insigniter excultam.
Acta S. Cassii tom. 5. Jun. pag. 490 :

Et ita perventis ad urnam lapideam, Venatam colore albo et rubeo, intus altare novum firmatam.
1. VENDA, Venta, Vendita, Venditura, etc. Teloneum, quod prstatur pro quibusvis mercibus, qu in foris ac nundinis venduntur. Venda. Tabularium Angeriacense fol. 62 :

Illic etiam guerpivit querimoniam, quam faciebat de Venda S. Johannis. Nam prius dicebat debere sibi reddi Vendam ab omnibus, quicunque et undecunque venissent ad mercatum, sive ad nundinas, etc.
Tabularium Burguliense :

Pro incendio, pro teloneo, id est, Venda, etc.


Charta ann. 1092. apud Beslium pag. 496 :

Terram ante ipsam Ecclesiam positam ad burgum faciendum, in quo nec Vendam, nec pedagium, nec aliquam consuetudinem retinemus ; sed ita libere et absolute donamus, ut si habitatores ipsius pagi ad castrum res suas vendere perrexerint, Venditio tantum consuetudinaria ab eis accipiatur, et nulla vis alia, vel injuria, vel tolta inferatur.
Regestum Castri Lidi in Andibus fol. 24 :

De burgo monachorum die mercatus Comitis, vel die feri, omnis Venda vel consuetudo hominum monachorum erit Comitis.
Consuetudo municipalis Bellaici in Pictonibus in Regesto Inculism. :

Comes habet Bellaici Vendas et pedagium, et qui retinuerit, de gagio debet 4. sol. sed miles non debet pedagium, neque Vendas.
Tabul. S. Albini Andegav. :

Addo etiam decimas....... Vendarum mearum et censuum et furnilis mei dominici. Vend forenses,

apud Baluz. tom. 12. Miscell. pag. 201. Iis adde Acher. tom. 6. Spicil. pag. 458. Instrum. tom. 2. Gall. Christ. nov edit. col. 88. 285. 334. 344. 444. 468. Marten. tom. 1. Anecd. col. 646. 647. 649. Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 260. etc. Venta. Charta Isenberti Pictavensis Episcopi ann. 1060. apud Chiffletium in Hist.

Trenorchiensi pag. 320 :

Ventas etiam, quas Teloneum dicunt, de diversis quibuslibet rebus, singulis dominicis diebus, a primo signo, quo vespertina diei Sabbat pulsatur hora, usque ad finem sequentis dominici diei, et eo modo per singulas B. Petri festivitates, et ante festivitatem B. Johannis Baptist, die, qu Mercurii nuncupatur, supradictis monachis liberaliter valde contradidit.
Alia Guidonis Dom. Virgiaci ann. 1169 :

Simul etiam hoc concessimus, ut nunquam in terra mea alicubi ab ipsis fratribus Cisterciensibus Venta, vel pedagium, aut aliqua consuetudo, qu a scularibus solent accipi, requirantur.
S. Bernardus in Epist. 426. tom. 1. col. 377. edit. ann. 1690 :

Statutum est de mercatoribus qui vendunt in domibus suis quod a quindecim in quindecim dies, vel a mense in mensem, teloneario Episcopi Ventas reddent, si qusit ab eis fuerint.
Charta Fundat. Monast. de Aceio :

Gerardus de Strabona dedit Deo et B. Mari Accei vendere, emere in foro Strabon sine Venta.
Teloneum Episcop. Autissiod. :

De Venta alutarii. Duodena alutarii venditi debet iiii. denarios.

Vide Histor. Virgiacensem pag. 78. Statuta S. Ludovici lib. 1. cap. 58. Ordinat. Reg. Franc. tom. 4. pag. 387. Instrum. tom. 4. Gall. Christ. nov edit. col. 186. 198. 650. etc. Vent Redditus, Eodem intellectu, in Charta Communi Clarimontis ann. 1248. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 5. pag. 601 :

Si quis redditum Vent absportavit, nec sicut jus, persolverit, dix solz tenebitur persolvere pro emenda.
Vanta, in Charta ann. 1299. ex Tabular. S. Benigni Divion :

Item super eo quod petebat nobis idem conventus quatuor libras Viennenses annui redditus pro pitancia facienda quolibet anno in festo Conceptionis B. M. V. percipiendas in Vantis nostris de Divione... Nos de consilio bonorum virorum concordavimus nos unanimiter in hunc modum quod dict quatuor libr quolibet anno super dictis Vantis nostris persolventur.
Vendita. Formul veteres incerti Auctoris cap. 45 :

Nullus quilibet de judiciaria potestate vestra, nec Missus noster nulla telonea, nec nullas Venditas, nec rodaticum, nec foraticum, nec pontaticum, et, sicut dixi, nullus qulibet telonea, nec Venditas ejus in

nullo exactare prsumatis.

Venditura. Charta Alani Episc. Autisiodorensis apud Sammarthanos :

Si bestia, vel aliquid ibi venditur, Venditur sunt Episcopi a duodecim nummis.
Venditio. Tabularium S. Crucis Talemondensis fol. 3 :

Si homo S. Crucis vendiderit bovem, vel vaccam, aut aliquam aliam pecuariam in toto honore meo, non reddat Venditionem, nisi S. Cruci, et ejus Abbati. Si in publico mercato vendiderit, tantummodo ibi Venditionem reddit. Liber sint et immunes ab omni pedagio, leidis, Venditionibus, emtionibus, et ab omnibus exactionibus quibuscumque.

Charta Mathildis Comit. Nivern. ann. 1244. inter Instr. tom. 4. Gall. Christ. nov edit. col. 103 :

Ventarius, Vendarius, Qui ventas recipit. Charta ann. 1227. apud Perardum in Burgundicis pag. 531 :

Si aliquis pedagium, vel ventas extra villam Sinemuri absque consensu pedagiarii, vel Ventarii, portaverit, 60. solidis emendabit.
Alia Aimerici Vicecomitis Castri Airaldi ann. 1109. ex Tabular. S. Dion. de Valetta :

Ut neque ego, neque successores mei, neque prpositus, neque Vendarius, neque telonearius, neque portarius, sive aliquis ministrorum nostrorum imponant eis bellum, sive igniti ferri judicium, aut aqu, sine legitimo testimonio.
Eadem, ut videtur, notione vox Ventier occurrit in Litteris ann. 1348. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 3. pag. 250. et Vendier, in Charta Geraldi Abbat. Angeriac. ann. 1385. ex Chartul. ejusd. Monast. :

In festo O. SS. debet prior de Muronio carnes unius bovis, prior de Neyriaco carnes unius bovis,... li Vendiers dimidium bovem, prior de Carboneriis dimidium porcum.

2. VENDA, Venditio, Quod prstatur domino feudali pro distractionis seu venditionis prdii facultate. Consuetudines Bellaici in Pictonibus ex Regesto Inculismensi :

Debet reddere de nummis illis Vendas domino feudi ; sed mutagium debet esse burgensium.
Tabularium Vindocinense Thuanum Ch. 20 :

Ipsius terr Vendas sex solidos et 8. denarios Archembaldus Prpositus recepit.


Charta Fulconis Comitis Andegavensis ex Tabulario Bellilocensi :

Quicunque autem infra prdictum alodum aliquid vendiderit, cujuscunque ordinis aut dignitatis sit, Vendas vel costumas persolvet secundum consuetudinem loci.
Charta Edwardi I. Reg. Angl. ann. 1289. apud Rymer. tom. 2. pag. 425 :

Ita quod quilibet prdictorum... ad solvendum pro rata sporlani in mutatione domini, ex utraque parte, et etiam Vendas seu acceptamenta, si contingat vendi aliquam medietatem de rebus prdictis... teneatur.
Libertates Oppidi Fezensagueti ann. 1294 : Libertates Vicecomitatus Leomani :

Non debent habere seu recipere Vendas pro laudimio venditionis. Que tot gentiu posca vendre et alienar de sos bens, ou lui plaira, sens pagar Vendas, ni acaptes, ni nul autre degat, etc.

Libertates Vill de Perusa ann. 1260. apud Thomasserium lib. 1. de Consuetud. localib. Bituric. cap. 66 :

Qui sa meson vendera, dera de 20. sol. 12. den. de Vendes, etc. Ventes,
in Consuetudinibus municipalibus passim. Vide Laudes in Laudare 4. et Muta 2. Venditio, Eadem notione. Tabularium Majoris Monasterii Ch. 32 :

Et quia emptio sua erat, poterat eum dare, cui volebat, sine ulla contradictione. Sed quia census molini ipsius Nihardi erat, justum erat, ut inde Venditiones haberet, quas et in eodem placito recepit.
Charta Theobaldi Episc. Ambian. ann. 1175. in Tabular. Eccl. Ambian. :

Si de possessore ad alium possessorem possessio transierit, dabunt de Venditione de singulis solidis unum denarium.
Tabularium Vindocinense Ch. 63 :

Pro Venditionis auctoramento auri unciam unam accepit.

Litter Philippi Aug. Reg. Fr. ann. 1186. tom. 4. Ordinat. pag. 15 :

Eorum quilibet res suas, si vendere voluerit, vendat ; et redditis Vendicionibus suis, etc.

Charta Philippi V. Regis Fr. ann. 1310. pro Libertatibus Oppidi Bastid in Petragoricis, ex 47. Regesto Tabularii Regii n. 38 :

Item de quolibet solo de quinque cannis vel ulnatis lato amplitudine, et 12. in longitudine, habebimus ex denariis, obliarum tantum et secundum magis et minus in festo omnium Sanctorum, et totidem de accaptamento in mutatione Domini ; et si vendatur, habebimus ab emptore Venditiones, scilicet duodecimam partem pretii, quo vendetur.
Ex his aliisque colligitur vocibus venda et venditio idem spius significari, tametsi aliquando distingui videntur, ut in Charta Hervei Trecensis Episcopi ann. 1211. ex Chartul. Campan. fol. 170 :

Dedit etiam ei octo libratas census... cum laudibus et ventis et Venditionibus et cum justitia pertinente ad censum.

Ubi haud scio an idem sit quod Venterolles in Chartul. Latiniac. fol. 242 :

Quiconques vent terres, heritaige ou possession en la terre S. Pere, cont et seigneurie de Laigny, il doibt pour chacune livre vingt deniers Tournois et l'acheteur autant pour lots et ventes ; et si le vendeur a argent franc, sont deubz en oultre Venterolles.
Charta ann. 1520. ibid. fol. 247. v :

Ceste prinze faicte tant moiennant douze deniers Tournois de menu cens portant loz, ventes, Venterolles, saizines et amendes quant le cas y escherra.
Hc confer cum Glossario Juris Gallici v. Venterolles. Vendida. Pactum inter Raimundum Guillelmi Episcopum Nemausensem, et fratrem ejus Bernardum Guillelmi ex una parte, et Guillelmum D. Montispessulani ex altera ann. 1103. 9. Kl. Febr. :

Ab hac die in antea non erit factus furnus in toto Montepessulano, nec in domo, nec in terra, in qua dominus Montispessulani habet censum, vel Vendidam sine consilio Domini Montispessulani.
Vendedam edidit D. Brussel tom. 2. de Usu feud. pag. 728. Charta ann. 1113. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occitan. col. 388 :

In quo (furno) habebat Bernardus Vendidas suas, si venderetur, et concilium, si impignoraretur.


Charta ann. 1253. ex Tabul. S. Andr. Avenion. :

Volunt prterea quod dictum monasterium seu ecclesia dicti loci habeat in tota dicta villa seu ejus territorio Vendidas, laudimia omnium rerum venalium seu quarumcumque possessionum.
Vendita, Eodem intellectu, in Charta ann. 1182. ex Chartul. Vallis B. M. dic. Paris. :

Guido de Meri (habuit) iv. lib. pro suis Venditis.

Venta, Pari significatu. Charta ann. 1250. ex Tabul. S. Clodoaldi :

Ipse et successores ejus tenebant imperpetuum prdictas vineas ad opus capellani prdict et nunc in manu mortua,... ita tamen quod quilibet successorum suorum... solvet nomine Ventarum seu revestitur dictis Decano et Capitulo xvi. solidos Paris.
Ibidem :

Salvis tamon dictis Decano et Capitulo Ventis, si res prdictas vendi contingat et laudationibus... qu competit eis ratione censiv secundum consuetudinem Franci.

Charta ann. 1252. ex Tabul. S. Nicasii Rem. :

Item habebit investituras et Ventas ratione fundi.


Charta ann. 1041. ex Tabul. Trenorchiensi :

Ipse dominus (Abbas) percipiet banna, Ventas et laudimia.

Adde Hist. Paris. Lobinelli tom. 5. pag. 698. col. 2. 3. VENDA, in re forestaria. Charta Henrici Dom. de Soliaco et Aanoris Comitiss Drocarum ann. 1240 :

Item sciendum est, quod Venda, quam fecit Comitissa uxor nostra, mater dicti Joannis Odoni Fletart de nemoribus de Sorel remanet nobis ; et Venda, quam ipsa Comitissa facit de hajes de Beu, et Venda, quam fecit Dionysio de Bosco Regis, et sociis suis remanet nobis similiter libere et quiete. Levata tamen venda de Sorel et de Beu, et Venda facta dicto Dionysio et sociis suis, omnia illa nemora, qu pertinent ad Castellaniam de Drocis, nobis et dicto Johanni communia remanebunt... Poterimus etiam vendere partem dictorum nemorum nos et dictam Comitissam contingentem, loco et tempore, quando nobis viderimus expedire, et dictus Johannes debet laudare Vendam factam a nobis, nec contra ipsum veniet ullo modo. Nec nos dimittemus propter hoc Ventam nostram in nemore quod fuit defuncti Hugonis de Cornillon ; sed durabit dicta Vanta nostra ab instanti festo S. Remigii in duodecim annos completos ; nec nos poterimus aliam Ventam facere in grueria dicti Comitis, vel in nemore magno sito intra fossata terminalia abbati nostr infra decem annos dict Vent dom. Comitis supradicti, nisi infra illos decem annos contigerit dictum Theobaldum Comitem amovisse illam quartam nemoris.
Charta Auberti Abbatis Castricii ann. 1239. ibid. fol. 342. col. 2 :

Ubi Venda est Venditio seu csura cdu silv, Gall. Vente, vel Coupe de bois, ut Venta in sequentibus. Charta ann. 1230. ex Chartular. Campan. fol. 360 :

Habebimus plana pascua in dictis nemoribus dom. Regis Navarr, excepto panagio et Venta nemoris qu, quando scinditur, durat per quinque annos ad usus terr su.
Testam. Philippi Comit. Bolon. ann. circ. 1235. apud Marten. tom. 1. Anecdot. col. 988 :

Et vendantur per successores meos tali modo quod non uxor mea nec heredes mei possint aliquid vendere in prdictis nemoribus, donec dicti executores perceperint integre in Ventis factis de dictis nemoribus summam supradictam.
Charta S. Lud. Reg. Fr. ann. 1249. ibid. col. 1043 :

Prterea dedi et concessi in puram eleemosynam pro abbatia prdicta fundanda duo millia librarum Turonensium, quas assigno super Ventas omnium nemorum meorum de S. Aniano, et de tota castellania, volens et prcipiens quod prdicta nemora ponantur in Ventam, etc.
Charta ann. 1390. ex Tabul. Sangerm. :

Deinde ibunt super locis contentiosis ad dictam Ventam faciendam.

Hinc Ventiers dicuntur Saltuarii emtores. Charta ann. 1577. tom. 2. Chartul. Gemetic. pag. 58 :

A la charge dudit bois bien et deument user, vuider et nettoyer telles et semblables charges et sujections que les marchands Ventiers de ladite forest ont accoustum user leurs Ventes.
Vide Vendere. Venditio, Eadem notione. Charta ann. 1255. ex Tabul. B. M. de Josaphat :

Concessimus totum jus quod habebamus in tertia parte Venditionum nemoris de bosco S. Martini in territorio de Fresneio Comitis.

Unde Venditor, qui silvam cdit, in Charta S. Ludov. ann. 1246. ex Tabul. S. Albini Andegav. :

Cum gentes nostr forestam Vallei in illa parte, qu ballivia S. Remigii dicitur, vendiderint, et abbas et monachi S. Albini Andegavensis ad prsentiam nostram accesserint super hoc conquerentes et asserentes, quod in illa parte forest usagium suum habent ; nos Vendam cessare et Venditores exinde jussimus amoveri.

4. VENDA, Charta clientelaris professionis, a domino feudi, Vendis acceptis, approbata, in qua feudi limites et conditiones declarantur, vel ejusdem Chart ad caus probationem exhibitio. Arest. Parlam. ann. 1331. in Reg. 69. Chartoph. reg. ch. 96 :

Dicebat dictus miles possessionem certorum jurium et deveriorum certorum locorum rivagii maris, de quibus locis Venda facta fuerat.... Dicto milite petente dictas altas voariam et justitiam dicti burgi vill d'Esnaude, prout inde mostra seu Venda facta fuerat.

Vide Venda 2. 5. VENDA, Quidquid pecunia emitur, Cibaria, qu venduntur. Leg. Alph. III. reg. ann. 1251. tom. 1. Probat. Hist. geneal. domus reg. Portugal. pag. 53 :

Item quicumque ambulaverit et venerit ad aliquem locum, ubi ei noluerint dare Vendam, vocet duos homines bonos, qui apprecientur illud, quod voluerit comparare pro ad comedendum, etc.

VENDAGI. Vide Wandangi. 1. VENDAGIUM, Venditio, Gall. Vente. Charta Theobaldi Comitis Campani ann.

1229 :

Et quia hoc movebat de meo feodo, ego illud Vendagium ad preces dicti Milonis volui et laudavi.
Charta Nicolai Episc. Noviom. ex Tabular. Compend. :

Vendidit dom. Odoni de Yveri militi 11. bovaria terr..... ea conditione quod.... ab instanti tempore Vendagii facti, etc..... Eodem statu in quo dicta terra vendita erat ante Vendagium factum ponere..... Tam pro venditionibus dicti Vendagii non solutis.
Memoriale D. Camer Comput. Paris. fol. 57. v :

Officium Vendagii alecium et piscium. Vendagium vini,

in Charta Communi Clarimontis ann. 1248. tom. 5. Ordinat. Reg. Fr. pag. 600. Charta ann. 1272. ex Chartul. Campan. f. 260. v :

Et cist Vandages fu fez por lou pris de ix . livres quites. Et ce Vandage ladite Heluiz et lidiz Jehans ces filz ont otroi et creant par devant nous,
xx

in Charta ann. 1258. ibidem fol. 373. v. Vendaige, eadem notione, ut videtur, in Statutis Scabin. Maceriar. ad Mosam :

Et suppos ores que en une seule lettres sous ung seul scel soient contenus un Vendaige, la reprinse dessus, et le revendaige, etc.
Nostris alias Vendage. Charta ann. 1292. ex Tabul. S. Joan. Laudun. :

Ceste convenance et cest Vendage nous avons fait, etc.

Pluries occurrit in Ch. ann. 1339. ex eod. Tabul. Vendaige, in alia ann. 1293. ex Tabul. eccl. Camerac. Vendagne, eodem sensu, in Lit. ann. 1368. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 135. art. 36. 2. VENDAGIUM, Idem quod supra Venda 2. Vide in hac voce. Charta ann. 1222. ex Tabular. Bethun. fol. 25. v :

Pro hoc autem Vendagio excambium habeo apud Hersin quantum ad homagium meum pertinet.
Alia ann. 1226. ibid. fol. 40 : Et fol. 41 :

Relevia, terrarum Vendagia, placita, etc. lx. sol. pro relevio, lx. de Vendagio.
Tabul. Montis S. Eligii ann. 1284 :

Dicta vero ecclesia Montis S. Eligii a solutione redditus annui unius denarii et trium solidorum pro relevio seu Vendagio ratione mencaldat terr.
Rursum :

Balduinus et Gilota se obligaverunt ad observationem Vendagii cujusdam prati a nobis empti..... Concedunt Vendagium mansi Petri le Veske.

3. VENDAGIUM, Vindemiarum tempus, Autumnus. Litter Ricardi II. Reg. Angl. ann. 1386. apud Rymer. tom. 7. pag. 542 :

Quia inimici nostri se parant et ordinant supra mare, cum maximo navigio et potentia armatorum, celerrime proficisci, ad mala qu poterant, navigio regni nostri versus Burdegaliam, contra proxima Vendagia transituro, inferendum, sicut sumus pro certo informati...... Qui naves illas ad partes Vasconi, contra Vendagia prdicta mittere vel ducere intendunt.
Litter Henrici V. ann. 1413. apud eumdem tom. 9. pag. 47 :

Quia diversi inimici nostri supra mare, cum diversis navibus... saltem pro prsenti Vendagio transituris, etc.

Vide Vindagia. VENDARIUS, Vendarum exactor. Vide Venda 1. VENDEDA, ut Venda 2. Vide in hac voce. VENDENI, ita scriptum pro Vindemi, in Necrolog. Monast. S. Petri de Casis, a vulgari Vendenies, eadem notione :

Donavit unam paucam vini singulis Dominicis a festo Pasch usque ad Vendenias.

Vide Vendini. Nostris alias pro Vendange, Venange et Venenge ; unde Venangier et Venengier, pro Vendanger, Vindemiare, dixerunt. Consuet. Bitur. ex Reg. Cam. Comput. Paris. fol. 117. r :

Quiconques loe son cheval vin ou Venange mener Bourges, il doit des Venanges la S. Martin de chacun cheval, deux deniers Par. pour toute l'anne.
Charta ann. 1331. in Chartul. Arremar. ch. 32 :

Porront lidiz sires et sa femme Venangier en leurs dites vignes, toutesfois que il leur plaira, sanz tenir ban. Pourront Venengier toutesfoiz qu'il leur plaira, et mettent la Venenge l o il leur plaira. Venoinge
et Venoingier, eadem acceptione, in Libert. vill de Aanois ann. 1304. ex Reg. 59. Chartoph. reg. ch. 346 :

Libert. vill de Tannay ann. 1352. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 61. art. 11 :

Li autres qui ont et auront vignes, pourront Veneigier ou faire Veneingier leur vignes, charroier la Venoinge, faire leur vins, si comme il voudront, pourront Venoingier. Venoyge,
in Codic. Hugon. V. ducis ann. 1315. inter Probat. tom. 2. Hist. Burg. pag. 156. col. 2 :

Quittons..... quarante muix de vin... panre... ou temps de Venoyge an nostre cloux de Chenoves.
VENDERE, in re forestaria est Cdere, Gallice Exploiter. Vide Venda 3. Charta Roberti Rotomag. Archiep. ann. 1217. tom. 6. Spicil. Acher. pag. 471 :

Item concessimus ob amorem D. Regis quod quamdiu Vendi faciet grossum et magnum nemus Novicastri et Luciaci, cum minuto sub eo existente, censarii nostri de Aliermont non ibunt ad Vendendum nemus apud Novumcastrum.
Charta ann. 1229. ex Chartul. Campan. fol. 398. v. col. 2 :

Salvo quod illo nemore nullus potest Vendere vel essartare, nisi de mea voluntate et de Venda qu fiet in illo nemore de licentia mea pro essartare ; vel sine essartare et de illo nemore quod Vendetur ad essartandum et de omnibus Vendis antedictis, ego reddam Comiti Carnotensi terciam partem bona fide sine malo ingenio.

Vendere, Locare, Gall. Affermer. Litter Caroli V. Reg. Fr. ann. 1366. tom. 4. Ordinat. pag. 678 :

Quod dicti Consules possint et valeant Vendere pondus farine et bladi, et quod nemo ponderare habeat, nisi in domo communi....... Quodque possint quascumque alias imposiciones inter ipsos facere, imponere et ordinare, pro subvencionibus regiis persolvendis,..... et eas Vendi facere, prout eis melius videbitur, absque nostro prejudicio. Cogitans... sodales suos omnes spoliatos aut in servitutem redigere, aut Vendere sub corona, seu rebellentes occidere.
Prfat. ad Chartul. Aganonis ex Tabul. S. Petri Carnot. :

Vendere Sub Corona, apud Eddium in Vita S. Wilfridi sc. 4. Bened. part. 1. pag. 695 :

In captivitate ductos sub irrevocabili corona Vendebat.

Ubi respicit ad ritum servos vnum exponendi, qui tunc ramum gestabant in capite. Vide in Servus. Vendere ad Noctes, quid sit, docent Lit. remiss. ann. 1354. in Reg. 82. Chartoph. reg. ch. 267 :

Certas res seu pignora dictus exponens Vendiderat ad noctes, sic videlicet, quod si ipsa pignora idem conquerens non redimeret infra certum tempus, juxta consuetudinem loci, ipsa amplius rehabere non posset. L'un d'eulx estandi ou Vandi sa jambe senestre, etc.

Vandre vero vel Vander, pro Bander, Extendere, Gall. Tendre, allonger, sonat in aliis Lit. ann. 1476. ex Reg. 195. ch. 1647 :

VENDESIA, Piscis genus, Gall. Vendoise. Regest. Olim ann. 1273. fol. 195. v :

Pro ea (sergenteria) tenebatur Regi reddere omnes Vendesias quas ibi capiebat. Matre jam nominata ipsius pueri eundo ad Vendetam cum rebus venalibus, quibus victum suum qurebat.

VENDETA, Forum aut locus ubi merces venduntur. Miracula B. Simonis de Lipnica tom. 4. Jul. pag. 563 :

VENDIBILIS Pastura. Vide supra Pastura vendibilis. VENDICARE, Vendicare, acquerre. Lex. Lat. Gall. Bibl. Ebroic. n. 23, xiii. s. VENDICIA, Venditio, Gall. Vente. Charta ann. 1243. ex Tabul. S. Cornelii Compend. :

Juramento firmans quod ad hanc Vendiciam spontanea, non coacta, benignum prbebat assensum. Vandue,
in Charta ann. 1239. ex Chartul. Campan. fol. 291. v. col. 2 :

Et a fianc an nos mains que an ceste Vandue desor an avant que par li ne par autre ne reclamera nule rien.
Litter Theobaldi Comit. Barrensis ann. 1269. ex Tabular. S. Stephani Autiss. :

Nous Thiebaux Cuens de Bar..... loons et creantons la Vendue et le marchi que Pierre de Vaux a fait au Chapitre d'Auxerre de 50. arpens de bois.
VENDICION, Prov. Paraseve sanctorum est. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. VENDICIUM, Defensio, vindicatio. Gloss. Lat. Grc. : Vendicium, . Vindicium, in Sangerm. Vide in hac voce. VENDICOSI, Ultores, Italis Vindicarosi. Chronicon Foss nov :

Ann. 1186. Ind. 3. surrexit qudam secta in Regno Sicili, de vanis hominibus, qui faciebant se nominare Vendicosos, et mala omnia, qu facere poterant, non in die, sed in nocte faciebant. Ad ultimum Adinulfus de Ponte Corvo, qui fuerat Magister et Princeps hujus sect, sententia Regali judicatus, suspensus est, et multi alii ferro ardenti signali sunt.
Horum etiam meminit Chronicon Anonymi Casinensis ann. 1185. apud Carracciolum. VENDIDA, ut Venda 2. Vide in hac voce. VENDIER. Vide in Venda 1. VENDIMONIARE, pro Vadimoniare, Pignori ponere. Charta ann. 1113. ex Chartul. Aptensi :

Ne possint eum castrum dare, vel vendere, vel Vendimoniare cuiquam sine absolutione illorum.
VENDINI, pro Vindemi. Tabular. Camalar. :

Unusquisque debet in meissos quartam et convivium, et in Vendinias iii. eminas.


Vide Vendeni. VENDITA, Venditio, Venditura. Vide supra in Venda 1. 2. et 3. VENDITIO, Permutatio, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. VENDOMEISIS. Polyptychus Fiscamn. ann. 1235 :

De feodo Hude tenet Beatizia Laurence in masura tres virgultas ad campartum, et reddit 18. denarios et duas Vendomeises ad festum B. Michaelis.

Vide an idem sit quod Vendesia. VENDRERIA, Prstationis genus : vim et originem nominis docet Charta ann. 1497. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Dominus de Monte-Meyano dicebat se esse et prdecessores suos fuisse in possessione pacifica, seu quasi, exigendi singulis annis a norrigueriis averis minuti dicti castri de Monte-Meyano pro singulo grege servitium perpetuum 4. caseorum vocatum las Vendrieros pro 4. diebus Veneris mensis Maii.
Infra :

Testis productus.... dicit vidisse exsolvi dictas Vendrerias dicto domino, scilicet 4. caseorum pro quolibet grege, et esse in possessione illud jus accipiendi singulis annis.
VENE. Charta Godebaldi Ultraject. Episc. ann. circ. 1122. in Batav. Sacr. pag. 138 :

Eandem paludem cum terra adjacente, videlicet Vene cum proprietate, cum censu, decimis majoribus et minoribus, libere et legitime eidem ecclesi tradimus.

Belgis Ven vel Venne est locus palustris et bituminosus, vel pascuus. Vide Venna. VENECUPIUM, Idem videtur quod Aucupium. Stat. monast. Beccens. MSS. ex Bibl. S. Germ. Prat. :

Venecupia, venationes et alia ludicra non exerceant (monachi).


VENEDONES, Arbusta. Gloss MSS. VENEDRIA. Charta ann. 1204. ex Tabul. Maimac. :

Helias de Podio domicellus.... recognovit se vendidisse..... unam Venedriam, videlicet tertiam partem emin siliginis et unam quartam aven.
An a Venda, Prstatio pro facultate in nundinis vendendi ? VENELA, Semita, via strictior, Gall. Sentier. Libert. Navarieri ann. 1324. in Reg. 62. Chartoph. reg. ch. 266 :

In dicta calle usque ad Venelam cubitus terr, ad quatuor denarios de censu.


Vide mox Venella 1. VENELANUS, Panni species. Vetus scheda Thuana :

Calcias venelanas paria 1. Venel,

eodem, ni fallor, intellectu, in Stat. pannif. art. 8. ex Lib. rub. fol. magno domus publ. Abbavil. :

Que nul qui vende Venel, quelconques que il soit, ne fille laine, etc.

VENELANUS. Vide Calcia 1. et Venelenus. 1. VENELLA, et Venula, Viculus, angiportus, via strictior, Gallis Venelle, quod ven, ut ruga rug in corpore speciem referat ; alii a venire deducunt. Fundatio Monasterii Norvicensis in Monastico Anglicano tom. 1. pag. 408 :

Qu quidem terra S. Michalis incipit ad caput cujusdam Venell, qu quondam jacuit inter cemeterium.... et mansum Fratrum Minorum.
Chron. Johannis Whetamstedii pag. 497 :

Compulsi erant retrorsum recedere, fugereque cum dedecore ad finem Occidentalem vill, ubi per Venellam, qu ducit ab ipso fine versus Boream, etc.

Hinc proverbium Gallicum : Enfiler la venelle. Occurrit iterum pag. 593. et tom. 3. pag. 154. in Chron. Will. Thorn. ann. 1273. et 1367. in Itinere Camerarii Scotici cap. 39. 7. et apud Gul. Prynneum in Libertatib. Eccl. Anglic. tom. 3. pag. 909. Venulam dixit Hugo Falcandus :

Plerosque militum per congrua loca disponit : de hinc eam, qua transiturus erat, occulte prmunit insidiis, ac sicubi forte per Venulas, (ut vulgo dicitur) in vias alias lateraliter effluebat, easdem militibus suis proinde distribuit observandas.
Lit. remiss. ann. 1412. in Reg. 167. Chartoph. reg. ch. 71 :

Le suppliant se tourna en une Venelle entre deux maisons. Andr Guillemineau passa par la ruelle ou Venelle de la maison, La suppliant mist son enfant tout mort en la Venelle de son lit.

in aliis ann. 1454. ex Reg. 187. ch. 211. Hinc pro spatio lectum inter et parietem legitur, in Lit. remiss. ann. 1451. ex Reg. 181. ch. 63 : Unde fortassis emendand Liter ali ann. 1459. in Reg. 189. ch. 372 :

En laquelle (chambre) estoient deux hommes couchiez, qui par crainte se laisserent cheoir en la Veuille ou ruelle du lit. Et (concessit) in directum item tres alias leuvas, nec non et aliam

2. VENELLA, diminut. a Venna. Vide in hac voce. Charta Sigeberti Reg. ann. circ. 648. apud Marten. tom. 2. Ampl. Collect. col. 6 :

Venellam in fluvio nuncupante Alisna, ubi illa petra pro quadrata est.
Venel. Usatici MSS. urbis Ambianensis tit. De clameur de venel :

S'il avient cose cuns hom se claint d'un autre de deniers, qui die qui li doie de sen Venel, cil qui la dete claime, puet prouver par sen sairement dusques 5. s. 1. den. mains, sans che que l'autre partie puise faire une cose encontre ki vaille, pourtant que le dete eust est accreue, etc.
Adde Consuet. vet. Monsterol. art. 38. Bolon. art. 144. et Desuren art. 6. ubi leg. Venel, monente Raguello. VENENAIGIUM, Fructus ex agro culto, idem quod supra Gagnagium 1. Charta Alayd. duciss ann. 1234. inter Probat. tom. 2. Hist. Burg. pag. 11. col. 2 :

Abbas et conventus S. Benigni tenentur mihi..... reddere et adducere apud Lentenay ducentas et viginti minas bladi, quadraginta frumenti de meliori, quod erit in grangia de Pruneto, tam de suo Venaigio quam de redditibus dict vill ; et si forte frumentum Venenaigii sui vel reddituum dict vill non sufficeret, etc.
Vide supra Vaanagium. VENENARE, Veneno inficere : Gall. Envenimer. Occurrit apud Notgerum Leod. Episc. in Prfat. ad Vitam S. Landoaldi. MS :

Alexandre fu Roiz puissanz,.... Mais cil conquist, poi li valut, Envenimez fu, si morut.
Ibidem :

Puis fus ocis Nice par Envenimoison, Un gars l'Envenima par conseil d'un felon.

Envelimer, eodem sensu, in Lit. remiss. ann. 1400. ex Reg. 155. Chartoph. reg. ch. 433 :

Survint un appostume ou bosse audit Geffroy, laquelle il fit fendre et flamer un barbier, qui se Envelima telement, qu'il n'en pot estre gueri. Envelim
vero, pro Exacerbatus, in aliis Lit. ann. 1468. ex Reg. 195. ch. 153 :

Philippot le Clerc ressembloit fort enflam et Envelim contre icelui Foucault. Envenimeure,

Veneficium, vulgo Empoisonnement, in Consil. Petri de Font. pag. 133. art. 21. VENENARIUS, Veneficus, vel artifex aut venditor veneni : Maleficus, , in Gloss. Lat. Gr. Papias et Joh. de Janua : Venenaria, mulier qu facit venenum. Synodus Ticinensis ann. 850. cap. 25 :

Qudam etiam ita Venenari sunt, ut quosdam peremisse multo populi rumore deferantur.

Ita Appendix Codicis Theodos. Constit. 8. Venenarios cum Magis confundit :

Non aliquos in astra peccantes, non Venenarios, aut magos, etc.

Utuntur Suetonius, Optatus, Tertullianus, Hieronymus, Collatio Legis Mosac cap. 15. Jul. Firmicus lib. 6. cap. 19. Vetus Interpres Juvenal. Sat. 3. v. 44. Fragmentum Petronii pag. 17. etc. VENENIFLUUS, Qui infundit venenum. Vita S. Gothlaci tom. 2. April. pag. 41 :

Venenifluam desperationis sagittam totis viribus jaculavit.

VENERABILIS, Decens, consentaneus. Testam. Guillelmi dom. Montispessul. ann. 1202. ex Schedis Peiresc. apud Prs. de Mazaugues :

Fili me Mari.... donet has cc. marchas argenti, et ornamenta nuptialia honorabiliora, scilicet iv. vestimenta mutatoria, cum iv. Venerabilibus sectis ornatis.

Venerabiliter, Decenter, ea ratione ut venerentur. Charta ann. circ. 1030. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Cedimus prdicto nostro Redemptori ejusque alm genitricis memori qu sacrata consistit in eadem ecclesia qua creduntur cubare Venerabiliter beatissimorum prdictorum artus Victoris et comitum ejus.

Venerabilis Lex, Christiana Religio, in Cod. Th. leg. 7. (6, 4.) de Judis et leg. 7. de Prtor. (16. 8.) Venerabilis Ordo, Senatus, ibid. leg. 7. de Decur. et silent. lib. 6. tit. 23. Venerabilis Substantia, Res privata Principis, ibid. lib. 16. tit. 5. de Hret. leg. 54. Venerabilis Vita, Monastica professio ; unde Venerabilis, pro Monachus, nude non semel occurrit. Audonus in Vita S. Eligii lib. 1. cap. 10 :

Buchinus ex gentili conversus, postea Venerabilis, id est Monachus, exstitit.


Ado Viennensis Episc. de Wilicario ejusd. Sedis Episcopo :

Relicto Episcopatu in monasterium SS. Martyrum Agaunensium ingressus, vitam Venerabilem duxit.

Hinc S. P. Benedictus Vir vit venerabilis a Gregorio M. prdicatur. Vide Annal. Bened. tom. 3. pag. 604. Venerabilis, Titulus honorarius, quo Theobaldus Campani comes donatur a Joanne comite Cabilonensi, in Charta ann. 1230. ex Chartul. Campan. Cam. Comput. Paris. fol. 212. r. col. 1. Eo etiam interdum appellantur consules municipales. Vide Discretus et Venerabilitas. 1. VENERABILITAS, Titulus honorarius Episcoporum, qui Venerabiles vulgo compellantur, in Collat. 1. Carthag. cap. 40. 62. apud S. Augustinum Epist. 76. 88. 139. in Epistola Vitalis et Constantii ad Capreolum Episcopum Carthag. edita a Sirmondo, apud Nicolaum I. PP. Epist. 28. 44. etc.

Regibus Francorum concessus est aliquando idem titulus : hinc Philippus I. in Charta ann. 1094. apud Mabill. Diplom. pag. 589. Venerandus nuncupatur :

Signum Philippi Venerandi Regis.

Necrolog. Argentol. pridie Idus Julii :

Anniversarium Venerabilis Philippi Francorum Regis.

Vide Mabill. Diplom. lib. 2. cap. 6. n. 8. et infra Venerantia. Remig. ad Marc. Capellam apud Maium in Gloss. novo :

Auctoritas heic Venerabilitas est alicujus person, qu jure recipiatur. Postularunt ut pro Dei omnipotentis amore et prmemorati martyris Venerabilitate nostrique regii status honore, etc.

2. VENERABILITAS, Veneratio, reverentia. Charta Hugon. Capeti ann. 987. tom. 10. Collect. Histor. Franc. pag. 549 :

VENERABILITER. Vide in Venerabilis. VENERABILLIMUS, Venerandus admodum, in Charta ejusd. reg. ibid. pag. 550. Unde Venerabillime, perquam reverenter, in Vita S. Emmer. tom. 6. Sept. pag. 496. col. 1. VENERACIA, f. pro Vineritia, Vinea, vindemia. Vide in hac voce. Charta Hellini Archiep. Trevirensis ann. 1152. apud Marten. tom. 7. Ampl. Collect. col. 73 :

Apud Girbespath medietatem Veneraciarum et questus in placitis et avenam recuperavimus. Ubi enim sunt filii ecclesi, qui a Deo pro ea misericordiam poposcant ?... opera potius scelerata in ea commitentes, Veneralia carnaliaque nimis planctu digna atque luctu. Claudos tres sospitati condonavit sancti Veneralitas.

VENERALIS, Venereus, libidinosus. Epist. Johannis de Varennis apud eumdum ibid. col. 574 :

VENERALITAS, ut Venerabilitas. Acta S. Morandi tom. 1. Jun. pag. 352. col. 2 : Occurrit rursum infra. VENERANDOSUS, pro Venerandus, in Charta Caroli C. ex Tabular. S. Cyrici Nivern. n. 2. VENERANTIA, pro Veneratio. Abbatum titulus honorarius. Aimoinus de Vita S. Abbonis Floriac. cap. 17 :

Meque qui hc scribo Aimoinum, cum Guillelmo su Veneranti, juxta Abbatum morem, tum bajulo.

Vide Mabillonium sc. 6. Bened. part. 1. pag. 52. et Annal. Bened. tom. 4. pag. 171. VENERARIUM, Calvarius mons, ob statuam Veneris in eo collocatam sic ab Ambrosio appellatus in Psal. 47 :

Dominus secundum cli tractum in Venerario passus est.

VENERATIO, Titulus honorarius Episcoporum et aliorum, apud S. Augustinum Epist. 78. 80. 91. 95. 104. 157. Nicolaum I. PP. Epist. 28. Ruricium lib. 2. Epist. 14. 49. etc. Vide supra Venerabilitas. VENEREUS, Veneri deditus. Chron. Angl. Th. Otterbourne pag. 183 :

Obiit etiam (ann. 1394.) Ducissa Eborum, soror Duciss Lancastri uterina, domina carnalis et delicata mundialis, ut fertur et Venerea.

Vide Veneripeta. VENERIA, a Gallico Venerie, Venatus, officium in aula regia. Memor. G. Cam. Comput. Paris. fol. 140. v. ad ann. 1410 :

Dominus Guillelmus de Gamachiis miles, cambellanus domini regis, ordinatus et stabilitus magister venator et gubernator Veneri regis, loco Roberti de Franconvilla.
Vide supra Venatoria. VENERINUS Dies, Dies Veneris. Lit. admort. ann. 1474. in Reg. 206. Chartoph. reg. ch. 460 :

Singulis septimanis perpetuis temporibus, diebus Dominicis, Mercurinis et Venerinis, etc.


VENERIPETA, Luxuriosus. Gloss. Isid. VENERIS. Leges forestarum Kanuti Regis cap. 1. de forestarum custodibus : Ita cap. 4. 11. 30. Et cap. 28 :

Sint.... quatuor.... qui curam et onus tum viridis tum Veneris suscipiant. Aper vero quanquam forest sit, nullatenus tamen animal Veneris haberi est assuetus.

Ubi Interpres Normannus Veneris vocem usurpat pro venatione, ut recte observat Spelmannus, qui, si bene conjicio, non bene legit in suo MS. ubi forte Veneri habetur, nam Venerie dicimus venationem ; unde in Regum nostrorum Palatiis sunt Officiales, quos de la Venerie dicimus. Vide supra Veneria. Vide Viride 1. ubi non semel Venatio et Viride, Gall. vert et veneson, Angloss. forte wild and weald vel wudu. VENEROSUS, , in Gloss. Gr. Lat. VENERUS, perperam pro Venetus. Vide ibi. VENESO, Ferina caro, Gall. Venaison. Acta SS. tom. 1. April. pag. 181 :

Omnia genera animalium ferocium et Venesonum ei nocebant.

Vide Venatio. VENETIANI, Monet Venetorum, in Vita Balduini Lutzemburg. Archiepisc. Trevirens. lib. 2. cap. 10. Venetiales grossi, in Chron. Rolandini Patav. apud Murator. tom. 8. col. 277. De origine et antiquitate monet Venetian consule dissertationem Hier. Zanetti editam Venet. ann. 1750.

VENETUM, Gall. Venet. Retis species. Lit. remiss. ann. 1423. in Reg. 172. Chartoph. reg. ch. 254 :

Le suppliant ala en la mer pour tendre un fil, nomm Venet, pour prendre les poissons.
1. VENETURA. Regestum Castri Lidi f. 32 :

Ipse debet molendinare post illum, qui ad molendinum molendinat ; et post, debet molendinare Veneturas suas.

Forte pro Vannituras, id est, quod ex vano ventilatis superest. 2. VENETURA, Perperam, ni fallor, pro Unctura, adeps, pinguedo, Gall. Graisse. Inquisit. Tolos. acta ad ann. 1238. inter Probat. tom. 3. Hist. Occit. col. 386 :

Et promisit quod...... neque comederet carnes ulterius, neque ova, neque caseum, neque aliquam Veneturam, nisi de oleo et piscibus.
Vide infra Unitura. VENETUS Color, Cruleus, Ital. Veneto, Gall. Bleu de Venise. Vita S. Chunegundis sc. 6. Bened. part. 1. pag. 454 :

Obtulit et ipse beato Benedicto eodem die planetam optimam Veneti coloris. Vestitu patrio, id est Francico utebatur, ad corpus camisia linea et fminalibus lineis, tunica vero qu limbo serico utebatur ; tibialiis quoque cum fasciolis, crura et pedes calceamentis constringebat, amphibalo Veneto amictus et gladio semper accinctus.

Ita etiam legendum est in Chron. Romualdi II. ad ann. 814. ubi de Carolo Imper. apud Murator. tom. 7. col. 155 :

Ubi perperam editum est Venero. Einhard. Vit. K. M. cap. 23. Confer Juven. Stat. 3. vers. 170. VENGA, Beeche. (Glos. Lat. Gal. Bibl. Insul. E. 36. XV. s.) VENGENCIA, Idem videtur quod Saisina, obsignatio. Charta Phil. Pulc. ann. 1306. in Reg. 38. Chartoph. reg. ch. 176 :

Missionem seu positionem prconis vinorum, prisiasque et Vengencias cum emendis, qu exinde provenire possent, etc.

VENGHUS, Ager viminibus vel arboribus consitus. Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 144. ex Cod. reg. 4622. A :

Qui inciderit vel messuerit fascem alienam gorreti vel Venghi, seu alienum Venghum excalverit, solvat pro quolibet et qualibet vice sol. 3.
VENGUETA, Perperam pro Lengueta. Vide supra in hac voce. 1. VENIA, Sacrosancta Eucharistia, in Gloss. Gasp. Barthii ex Raimundi Agili Hist. Palst. apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 252. ed. Bongars. pag. 151 :

Sacerdos volens habere Deum mortis su testem, ingressus ecclesiam B.

Mari Virginis, habita confessione et sumpta Venia, etc.

2. VENIA, Idem quod vulgo Indulgentia, Remissio aut relaxatio pn seu pnitenti pro peccatis, vel debit, vel imposit ; prsertim illa indulgentia, qu ad ecclesiam aliquam certo die concurrentibus conceditur a summo pontifice, vel ab episcopis. Vide supra Pardonantia. Fragm. Hist. Fulginat. ad ann. 1292. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 141 :

Sanctus Johannes de Casalina venit Fulginium ad Veniam beati Feliciani.

Vide ibi notam. Simili sensu in Inscript. ann. 1055. apud Schannat. Histor. Episc. Wormat. pag. 63. tom. 1 :

Dedicata est ista capella ...... in honorem..... S. Stephani Prothomartyris, Clementis pap, Marcelli pap et aliorum plurimorum martyrum et sanctorum, ad quorum Veniam Arnoldus prsul ante limen janu istius templi coram clero et populo tradidit 6. mansos.
Ad eorum indulgentiam obtinendam. Alia ann. 1034. ibid. pag. 67 :

Azzechoni episcopo et Benzoni qui fecit Veniam rogate.

Venia Digna, Idem quod Bona venia. Acta S. Jan. tom. 6. Sept. pag. 881. col. 2 :

Qualiter amplitudo corporis ejus secundum staturam quiorem, ad quam metiri et comparari potuit, Venia digna, quinque pedum et sex digitorum prolixa fuisset, etc.
VENIABILIS, Culpa levis, Venia dignus. Sidonius lib. 9. Epist. 15 :

Sed tamen scribis tum quod erraverim Veniabile fore.

Charta ann. 909. apud Stephanot. tom. 4. Fragm. Hist. MSS. pag. 31 :

Nisi sponte sua Veniabilem hujus factionis protulerit emendationem.

Occurrit alibi. Venialis, Eadem notione, apud Ludewig. tom. 6. Reliq. MSS. pag. 199. et alibi. Venialia Promissa, Promissio veni, relaxationis pn vel pnitenti. Annal. Sax. ann. 1038. apud Pertz. Script. tom. 6. pag. 681 :

Mediolanus episcopus, adhuc in incpta permanens transgressione, quia nec minis terreri, nec Venialibus promissis, qu ei compassionis gratia tam a domno apostolico, quam a ceteris episcopis offerebantur, ad pnitendi satisfactionem potuit ad luci, etc. L'exposant deist icelles paroles fors Veniaument et simplement, sanz penser aucun malice.

Unde nostris Veniaument. Lit. remiss. ann. 1383. in Reg. 122. Chartoph. reg. ch. 286 :

1. VENI, inclinationes, vel genuflexiones religiosorum, qu Grcis , quod ut plurimum in pnitentiam injungi solerent. Petrus Venerabil. in Statutis Cluniacensib. cap. 4 :

Sed et illa (genuflexio) qu fieri solet ab iis, qui portanti Eucharistiam

quolibet in loco occurrunt ; atque illis metanis, qu quotidiano usu in Capitulo fiunt, et vulgo Veni nominantur, etc.
Pnitentiale MS. Thuanum :

Qui in Ecclsia centies genua flexerit, id est si centies Veniam petierit, etc.
Pnitentiale S. Columbani :

Si perdiderit...... longa Venia in Ecclesia, dum 12. Psalmos ad Duodecimam canunt, prostratus nullum membrum movens pniteat.
Alibi :

Fabulas otiosas proferens, ..... Venia tantum mulctetur.


Regula S. Donati cap. 26 :

Si ex negligentia vel oblivione, seu transgressione securitatis, tam in liquidis quam in aridis amplius solito perdiderit, longa Venia in Ecclesia dum. 12. Psalmos ad Duodecimam canunt, prostrata nullum membrum movens pniteat.
Thomas Walsinghamus in Ricardo II. pag. 196 : Chron. Laurisham. :

Rege interim prostrato in longa Venia, etc. Per Venias centum verrunt barbis pavimentum.
Liber 4. Insinuat. divin pietatis S. Gertrudis cap. 2 :

Cum vero finitis Psalmis conventus de Veniis surgeret, etc. Veniam petere,
lib. 5. cap. 22. Ecbasis vers. 770 :

Jam prope psalterium finivi carmine sacrum Incumbens Veniis, ne forsan victimareris. Psalmos explebo cecini quos usque memento. Psalmo finito curvabar poplite fixo.

Ordinar. S. Laudi Rotomag. ad calcem Joh. Abrinc. de Off. Eccl. pag. 724 :

Genuflexiones quas Venias appellamus hoc tempore postponuntur, exceptis illis quas accipiunt qui in choro in cantu vel psalmodia fallunt.
Necrolog. Domus Portarum apud Stephanot. tom. 7. Fragm. Histor. MSS. pag. 143 :

In suo obitu persolvemus ei duo psalteria unum cum Veniis, alterum sine Veniis.
Vita S. Bibiani Sancton. Episc. apud Marten. tom. 6. Ampl. Collect. col. 766 :

Dum.... gloriosus prsul lassata Veniis membra quieti accommodaret, etc. Veniam accipiant super natam,
in Consuet. Fontanell. MSS. Veniam facere, in Chron. Medic. pag. 334 :

Similiter servitores excedentes, Venias faciant. Venias sumere, capere, suscipere ; veniam sumere super terram ; venias sanctimonialium discutere

, in Statutis Ordinis S. Gilberti pag. 760. 761. 764. in Statutis Cartusiens. Guigonis cap. 13. 4. in Antiq. Statut. ejusd. Ord. 1. part. cap. 13. 35. 39. 44. cap. 18. 7. cap. 26. 3. cap. 36. 19. 24. 26. et alibi. Vit Abb. S. Albani de forma receptionis Abbatis S. Albani de longinquis partibus venientis :

Et hoc fiet,.... cum itur in Ecclesiam, acceptis ante ipsum parvis Veniis, gaudenter et reverenter.
Udalricus lib. 2. Consuet. Clun. cap. 1 :

Instruendi sunt (novitii) quemadmodum faciant petitionem suam, primum, ut sciant Veniam petere more nostro.
Idem lib. 1. cap. 1 :

Cum venerint in chorum, complicantur form, sicut est consuetudo in his diebus, in quibus Venia non est petenda.
Csarius Heisterbach. lib. 3. cap. 33 :

Dominam nostram Dei genitricem Mariam centies, cum totidem Veniis, Angelico versiculo salutabis.
Cap. 35 :

Quoties illi speciales orationes sive Venias secretius offerre potuit, pro maximis deliciis reputavit.
Cap. 46 :

Summo honore eandem imaginem veneratur, salutationes, orationes, multasque Venias coram illa faciens.
Cap. 50 :

Singulis diebus in honore ejus 50. Ave Maria, cum totidem Veniis dicere consuevi.

Vide prterea cap. 38. 49. et lib. 8. cap. 96. lib. 9. cap. 42. 49. 51. Vitam S. Samsonis Episc. Dolensis lib. 1. cap. 13. Vitam S. Arberti n. 4. Miracula S. Ludgeri Episc. Mimigard. num. 49. Vitam S. Udalrici sc. 5. Bened. pag. 427. Vitam B. Simonis Comit. sc. 6. part. 2. pag. 379. Vitam S. Anselmi Episc. Lucens. ibid. pag. 480. Bernardi Mon. Ordin. Cluniac. part. 1. cap. 48. etc. Usurpatur etiam pro salutatione, qu apud Monachos cum inclinatione vel genuflexione fieri solebat. Vita S. Vitalis Siculi num. 4 :

Postquam ad invicem recognoscunt, mutuamque sibi Veniam venerenter impendunt.


Num. 8 :

Prmisso salutationis elogio, consueta capitis inclinatione et genu flexo

mutuam sibi venerentiam impenderunt.

Vide Metana. Veniam Manu Petere tantum, i. e. manu ori admota, in Statut. Ord. Prmonstrat. dist. 1. cap. 5. et in Ordinario ejusdem Ordinis. Venialiter, Facta corporis inclinatione. Vita S. Wolfgangi Episcopi Ratispon. cap. 14 :

Cumque in prsentiam Csaris esset delatus, ante pedes ejus Venialiter prostratus, se dixit indignum, etc.
Veniam tatis Concedere, Emancipare, litteras dare quibus alicui bona sua administrare conceditur, quas nuncupamus Lettres de bnfice d'ge. Charta Ottonis IV. Imper. ann. 1212. apud Murator. delle Antic. Estensi pag. 396 :

Postulavit ut Veniam etatis sibi concedere dignaremur....... Eidem Bonifacio Marchioni Veniam etatis ex certa celsitudinis nostr scientia, imperiali auctoritate concedimus, ut ipse tanquam major libere possit agere, causari, petere, etc.
Charta ann. 1354. in Reg. 82. Chartoph. reg. ch. 532 :

Eidem (Johanni) duci Lotharingi de speciali gratia, de certa scientia et de plenitudine regi potestatis Veniam tatis concedimus, ipsumque habilitamus habilemque facimus et reddimus ad universale regimen terr su ac bonorum suorum mobilium et immobilium quorumcumque prsentium et futurorum.
Vide in Veni 1. 2. VENI, perperam pro Neni, in Gloss. Lat. Gr. : Veni, . Sangerm. vero habent, Nni. VENIALIS. Vide Veniabilis. VENIALITER, Absque culpa. Ratherii Veron. Epist. apud Acher. tom. 2. Spicil. pag. 250 :

Lupi illi gregem non qurebant invadere, sed pastorem, persequutusque in una civitate, fugere Venialiter potui in aliam.
Conc. Toletan. VI. inter Hispan. tom. 2. pag. 516 :

Quod si quisquam jam talia iniqua deliberatione cum quocumque est meditatus, hoc sibi noverit esse sacerdotali moderatione concessum, ut Venialiter possit hoc sine mora principis auribus publicare.
Vide alia notione in Veni 1. VENIARE, Venias, genuflexiones facere Ruodlieb. fragm. 6. vers. 103 :

Ante diem surgit, senis ad tumulum Veniavit, Donec sudavit, donec plus stare nequivit. Tunc ruit in faciem dum fontem flens ibi facit.

VENILIA, Accessus stus marini. Vita S. Columb tom. 2. Jun. pag. 222 :

Uter quem salacia sustulit unda, ad suum locum post tuum egressum reportabit Venilia.

Consule Grvii Dissertat. hac de re edit. Ultraject. ann. 1716. Vide Venitia. VENIPETA, Qui Venias, seu inclinationes, vel genuflexiones iterat. Vita S. Ramuoldi sc. 6. Bened. part. I. pag. 14. Arnoldus de S. Emmeram. lib. 2. cap. 18. :

Quadam nocte discurrens inter altaria, ut ante solebat, frequens Venipeta, labori sacro vigilanter insistebat.

Qui veniam i. e. indulgentiam petit. VENIRE, Activa significatione, Vendere. Drogo in Translat. S. Lewin tom. 5. Jul. pag. 618 :

Verum quosdam socios compatriotas reperiunt, qui similis mercis causa huc venerant, et qudam qu secum detulerunt, Veneunt ; qudam qu secum vehant, mercantur. Eo tempore facta fuit Venire aqua a Montesilice propter navigium veniendo Paduam.

Venire Aqua, Phrasis Italica. Chron. Patav. ad ann. 1201. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 1124 :

Id est, Adducta est aqua. Venire de Basso, Gall. Venir de bas, Ex illegitimo concubitu ortum habere. Charta ann. 1402. in Reg. Joan. ducis Bitur. ex Cam. Comput. Paris. fol. 37. r :

De la partie de Phelippe de Nohant, femme de Jehan du Jat,.... nous a est expos...... que comme elle feust Venue de bas et ne feust ne en loyal mariage,..... et que de present elle a plusieurs enffans,..... il nous pleust iceulx enffans femeaulx et de sexe femenin habiliter,..... et iceulx faire pareille grace que nous avons (fais) elle.
Vide supra Bastardus. Venire ad Causam, Lite ac judicio contendere. Charta ann. 1206. in Chartul. eccl. Lingon. fol. 12. r :

Si discordia oriatur inter me et episcopum de negotiis Castellionis, qu Veniat ad causam, etc.


Venire Contra, Phrasis Gallica, Venir contre, Intercedere, Gall. S'Opposer. Statuta castri Origini ex Schedis D. le Fournier :

Renunciantes omni juri scripto et non scripto, civili et canonico promulgato, vel promulgando ad Veniendum contra.

Venire Intus, Intervenire. Vide supra Intus venire. Venire ad Manus, Manus conserere, pugnam inire, Gall. Venir aux mains. Steph. de Infestura MS. ubi de Innoc. VIII :

Maximus tumultus factus fuit in dicto conclavio, ita quod unusquisque

credebat eos Venturos ad manus.

Venire in Obitum, Morti proximum esse. Charta ann. 1107. ex Chartul. de Domina in Dalphin. fol. 12 :

Dominus Willelmus filius eorum, cum Venisset in obitum, monachus factus reddidit mansum.
Venire In Querelas, Conqueri, in Cod. Theod. lib. 10. tit. 8. de Bonis vacant. leg. 3. Venire ad Terram, Gall. Venir terre, Nasci. Charta ann. 1260. in Reg. 31. Chartoph. reg. fol. 102. v. col. 2 :

Je Mahius, sire de Biauvoir, fas savoir tous chiaus ki ces letres verront, que je tiegn et ai tenu puis que je Ving terre, et mi anchisseur, etc.
VENISIA, Venisis, Veneti, Gall. Venise.

Sciatis quod, cum nuper quinque gale de villa Venisi, etc

. in Litteris Edwardi II. ann. 1323. apud Rymer. tom. 3. pag. 1011. Inventar. S. Capell Paris. ann. 1376 :

Una pulcherrima crux cooperta auro de opere Venisi. De l'euvre de Venise,

in alio Inventar. Gallico. VENITARE, Liber Ecclesiasticus, in quo descriptus Psalmus cum notis musicis, Venite, exultemus Domino, etc. quo Matutini incipiuntur. Synodus Exoniensis ann. 1287. cap. 12 :

Psalteria, Ordinale, Venitare, Hymnare, Collectare, etc.

Venitarium, in Monastico Anglic. tom. 3. pag. 332. VENITIA, Maris exstuatio, qu ad littus venit. Gloss. Isid. Male pro Venilia. Vide in hac voce. VENIVOLENTIA, pro Benevolentia, in Bulla Nicolai I. PP. ann. 863. apud Doublet. Hist. Sandion. pag. 456. 1. VENNA, Vinna, Benna, Septum ad intercipiendos pisces. Brouverus lib. 5. Annal. Trevir. pag. 847. 1. edit. Belg vero ven, et venne, ac veen, quandoque locum quemvis pascuum vocant, spius palustrem et bituminosum, unde ad struendum ignem niger cespes, quem Turbam nuncupant, eruitur. Vide Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 522. voce Fenna, et col. 126. voce Benna. Charta Childeberti Regis Franc. pro Ecclesia S. Germani Pratensis :

Cum piscatoria, qu appellatur Venna, cum piscatoriis omnibus, qu sunt in alveo Sequan.
Aliud Childerici Regis eod. num. 21 :

Diploma Sigeberti Regis Austras. editum ab Henschenio 1. Febr. 3. num. 17 :

De nostra silva Uriacensi, cum ipsa Venna Dominica, qu dicitur Arnulfi. Aviaco, ubi Gara lacus Vennam habuit.

Capitulare 2. ann. 813. cap. 19 :

Vivaria cum piscibus, Vennas, molina, stirpes, etc.


Charta Ludovici Pii edita a Mabillonio :

Quandam piscariam.... in villa, qu vocatur Rioilus in fluvio videlicet Sequan fieri jussit.
Mox :

Sed eadem monasteria omni tempore pro sua portione restaurationi Venn atque emendationi adminiculum prstent.
Rursum :

Nec fiant opera huic Venn nocitura.

Charta Arnulfi R. ann. 888. apud Gnther. Cod. Dipl. Rheno-Mosell. num. 5. tom. 1. pag. 49 :

Vennam in marcha Windiga sitam, cum silva quam Cone rivulus alluit, ad instaurandam eandem Vennam.
Charta Ottonis M. Imp. ann. 953. apud Zyllesium :

In piscatione et Venna quadam in Ruvera fluvio constructa.

Charta Ricardi II. Ducis Norm. pro monasterio Fiscamnensi ann. 1027 :

In fluvio Sequan piscatoriam, qu dicitur Venna S. Leutfridi, et in eodem fluvio tractus piscatorios.
Charta ann. 1188. apud R. P. Benoist Hist. Tull. pag. xciv :

Conferimus... decimam salmonum sive retibus sive Venna capiantur. Venientes ad portum Sequan, qui dicitur Carolivenna, hoc est, piscatoria, qu erat difficultate transmeabilis, etc.
Aimoinus lib. 1. de Miracul. S. Germani Episcopi Parisiensis cap. 1 :

Vide Doubletum pag. 795. Hinc nomen loco ad Sequanam prope Riogilum (Ruel) Carolivenna, Helgaudus in Roberto R. :

Ad locum, qui vocatur Carolivenna.

Hodie Chalevanne dicitur. In Statuto Caroli VI. ann. 1415. art. 1. vetantur fieri in fluvio Sequan,

Vennes, gords, pieux, moulins, pescheries, etc

. Gloss Cs. Heisterbac. in Reg. Prum. tom. 1. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab Hontheim pag. 675. col. 2 :

Venna est instrumentum sumtuosum et satis utile, unde pisces capiuntur, quod appellamus Veer sive steyle.
Hinc Venaige, Jus ad Vennam seu aquarii canalis valvulam piscandi, in Lib. cens. castell. Arciac. ad albam fol. 2. v :

Le Venaige des vennes des molins dudit Arcyes est tel, que nulz ne puet mettre peniers, ne filez au dessoubz du venaige des molins, fors que le

seigneur ou celui cui le sire ou ses gens le baillent ferme, peine de soixante solz d'amende.

A Venna, Vennelier appellatur pars aratri, qua illud attolitur vel dimittitur, in Lit. remiss. ann. 1377. ex Reg. 111. Chartoph. reg. ch. 35. Vinna, Eadem notione. Prceptum Ludovici Reg. ann. 871. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 194 :

Quam etiam piscationem et Vinnam domnus Pippinus Rex cum terminis supra fluvium Rheni consistentibus de prscripta villa Naucravia concessit ad monasterium Prumi per su auctoritatis prceptum, et idcirco deprecatus est clementiam nostram.... ut nostr auctoritatis prceptum super eamdem piscationem et Vinnam facere juberemus.
Chronicon Laurisham. pag. 61 :

Tantis munificenti su beneficiis adjecit clementi clementissimus Rex piscationis concessionem in Rheno flumine,.... ut Abbas et fratres licentiam haberent ad Vinnam faciendum, et piscandum, pro opportunitate Ecclesi, et stipendio ipsorum fratrum.
Benna, apud Leonem Ost. lib. 1. cap. 47 :

Ab ipso latere finis ipsa Benna, ab altero latere 7. vi, ab altero alia Benna, qu se simul conjungunt.
Charta ann. 1120. apud Ughellum in Episcopis Teatinis :

A capite est ipsa mangane, et descendit ad Bennam, et sicut decurrit, ascendit usque ad silvam, etc.
Infra :

Et descendit ad Bennam campi, etc.

Nisi his locis benna idem sit quod Bonna. Venna, Sepimentum quodvis apud Dombenses prsertim, quibus etiam hodie Vennes sepes dicuntur. Charta Cassani ann. 1397 :

Tenet domum et vercheriam suam clausam Vennarum.

Occurrit prterea in Charta feudorum nobilium Castillionis Dombarum ann. 1463. Sed et ea notione usurpari videtur in Regest. Prumiensi tom. 1. Etymol. Leibnitii pag. 446 :

Quibus Venna paratur, vel etiam fortes sepes.

Vide Vanna 2. 2. VENNA, a Gallico Vanne, vel Venne, Amniculus, qui in antiquis tabulis, teste Valesio, Venena et Veneta nuncupatur. Charta Henr. Comit. Trec. ann. 1172. in Chartul. Pontiniac. ch. 72 :

Concessi quod infra fines illos, quos claudit Lamboye fluvius, sicut in Vennam fluvium defluit, et Venna versus Senonis currit, etc.

VENNELLA, Tegul species, nostris Vennel vel Venneau. Comput. ann. 1441. ex

Tabul. S. Vulfr. Abbavil. fol. 24. v :

Item pro duabus festissuris, xvj. den. Item pro xiij. Vennellis, iiij. sol. Arrestriers et Venneaulx pour dix solz le cent,
in Reg. 13. Corb. sign. Habacuc ad ann. 1514. fol. 219. VENNUS, ut Venna. Tabul. S. Victoris Massil. :

Donamus terram quam habemus ad molendinum quem vocant Bernardum usque ad alium molendinum Cautivennum, Vennum vendimus S. Zachari.
VENOR, Perperam fortassis pro Tenor, nostris Taille. Testam. Caroli Andegav. ultimi comit. Prov. ann. 1481. 10. Dec. ex schedis D. Chaix advoc. Aquens. :

Item ordinavit dominus rex testator constitui et manuteneri in eadem ecclesia Nostr Domin Castri-Ayraudi duos Vicarios, qui vicarii sint Venores.

Vide Tenor 4. 1. VENTA, qu et Superventa, Augurium, quod captabatur ex venientibus aut supervenientibus hominibus vel avibus, quas Augurales alites vocat Martianus Capella lib. 1. pag. 11. aut aliis animalibus. Nonnus in Sylloge Hitor. pag. 151 :

, , , , , , , , . .
Sidonius in Panegyrico Majoriani :

Si Lici sortes sapiunt, si nostra volatu Fata loquuntur aves, etc.


Ammianus lib. 21. cap. 1 :

Auguria et auspicia non volucrum arbitrio futura nescientium colliguntur (nec enim hoc vel insipiens quispiam dicet) ; sed volatus avium dirigit Deus, ut rostrum sonans, aut prtervolans pinna, turbido meatu vel leni futura demonstret. Amat enim benignitas nominis, seu quod merentur homines, seu quod tangitur eorum affectione, his quoque artibus prodere, qu impendent.
Zeno Veronensis in serm. de Jona :

Qui per varios avium volatus conjecturis inanibus statum plume salutis inquirit.
Et ut S. Maximus Taurinensis homil. in Circumcisione Domini,

qui auspicia etiam vanissimi colligere se dicunt, ac statum vit su inanibus indiciis stimantes, per incerta avium ferarumque signa, futura rimantur
. . Michal Scotus de Physionomia cap. 56 :

Auguria sunt in Canonibus Ecclesi : Venta tamen dicimus, quod quidam accipiunt pro obviatione hominis, vel alterius animalis, vel pro auditu vocis.
Mox hc addit :

Auguriorum qudam post, qudam dextre, qudam sinistre ; et cum diversa sint in sua disputatione, (f. dispositione) quodlibet illorum proprie nominatur, et proprio nomine cognoscitur interpretandum. Unde dicimus, quod auguria sunt numero 12. ad instar 12. signorum cli, et sunt hc : Fernova, Fervetus, Confert, Emponentb, Scimasarnova, Scimasarvetus, et bene fiunt in dextro latere. In sinistro vero latere sunt Confernova, Confervetus, Vivian, Barian, Scassarnova, Scassarvetus.
Ibidem :

Unde sciendum est, quod auguriorum qudam significant bonum eventum, ut Confert, et Emponentb : qudam malum eventum, ut Viarum et Harenari : et qudam medium inter utrumque, ut Fert, et Confert.

Horum auguriorum species singulatim enucleantur suis locis. Pnitentiale MS. Thuanum :

Credidisti, quod quidam credere solent : dum enim iter aliquod faciunt, si cornicula ex eorum sinistra in dextram illis cantaverit, inde se sperant prosperum iter habere ; et dum anxii fuerint hospitii, si tunc avis illa, qu Muriceps vocatur, eo quod capiat mures, et modo Pascata nominata est, viam, per quam vadunt, ante se transvolaverit, illi scilicet augurio, et
forte divinis vel

dmoni magis se committunt, quam Deo, etc

. Vide Petrum Blesensem Epist. 65. et supra, Superventa, et Avis S. Martini. De veterum per avium volatus divinationibus, egere Nilus Monachus lib. 2. Epist. 151. et alii quos laudant Brissonius lib. de Formul. pag. 134. et Csar Bulengerus lib. 3. de Auspiciis cap. 2. Venta alia notione, Vide in Venda 1. 2. et 3. Venta, perperam pro Veuta, in vet. Stilo Parlamenti cap. 11. et in Edicto Philippi VI. ann. 1344. tom. 2. Ordinat. Reg. Franc. pag. 218. Vide Veuta. 2. VENTA, Locus, ubi merces venum exponuntur, seu tributum quod percipitur ex rebus ibi venditis, nostris etiam, eadem notione, Vente. Obituar. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5191. fol. 37. v :

Johannes de S. Sequano dedit ecclesi Lingonensi sexaginta solidos Turon.... in Venta seu aula Montissalionis,... exigendos a ventario seu firmario Vent dicti loci.

Lit. remiss. ann. 1405. in Reg. 160. Chartoph. reg. ch. 68 :

Denisot Chevrecon, soy disant fermier de la Vente ou estalage de saint Disier, etc.
Pro rei venalis pretio, in aliis Lit. ann. 1410. ex Reg. 164. ch. 220 :

Le suppliant demande un pescheur ou maronnel combien il faisoit une Vente de poisson qu'il avoit ; lequel pescheur ou maronnel lui eust fait un certain pris d'argent, etc.
Vide in Venda 1. VENTACULUM, Flabellum, Muscarium, cujus usus in sacris Liturgiis, Gall. Eventail. Hariulfus lib. 3. cap. 2 :

Ciborium auro argentoque paratum unum, candelabra auro argentoque parata sex, Ventaculum deauratum unum, fuscellum deauratum unum, etc.
Petrus IV. Rex Aragon. in Chron. lib. 2. cap. 11. de solenni Regii convivii apparatu :

Blasco d'Alago quens tallas dels coltels davant, En Philippe de Castres quens servis de Ventall, etc.
Vide Flabellum. Id etiam nominis datum a nostris gale parti, qua ventus hauritur, seu respiratur. MS. :

L'escu au col, la Ventaille ferme.


Infra :

Elmes lacier, et Ventailles fermer.


Philippus Mouskes MS. in Carolo M :

La Ventaille li ont oste, Si li ont la teste cope.


Alibi :

Hiaumes et Ventailles lacies, Et les enseignes desploies.

Guillelmus Guiart MS. ann. 1214 :

Sus hyaumes bruns, et sus haubers, S'entrelancent estos et tailles, Sus bacinez, et sus Ventailles.
MS :

Sor la Ventaille li fu le hiaume asis.


Rursum :

Cent mile furent Ventailles fermes.

Alio loco :

Trois mile sont les Ventailles lacies.


Idem :

En li deslace le vert hyaume bruni, Et la Ventaille de l'auberc c'ot vesti.

VENTALIA, Clathrus, cancelli. Cerem. vet. MS. eccl. Carnot. ad diem Cinerum :

Exeunte episcopo cum clero per Ventaliam, qu claudit chorum, etc.


VENTALIUM, Ventallum, Idem quod Exclusa, Aquarii canalis valvula, Gallis Ventail. Charta ann. 1073. ex Tabular. Montis S. Quintini in insula fol. 14 :

Quantum ad elevationem Ventallorum raheri exclus de Rovecourt, qu Ventalla antiquitus vocabatur.


Alia ann. 1237. ex eodem Tabul. fol. 157 : Infra :

Aquas illas exire permittent et effluere Ventaliis elevatis. Quod si contigerit dictas aquas supercrescere subito et in tanta quantitate superabundare quod dict raheri omnibus sublevatis Ventaliis non sufficiant ad egerendum dictas aquas. Ventales Bus,
in Chron B. M. Bon Spei pag. 213. Chartul. M. S. Vedasti :

Les Ventailles des moulins de S. Vaast et les autres circonvoisins..... doivent avoir 28. pouces d'estraiere de hauteur. Passage ou Ventaille pour passer le navire,
in Charta ann. 1450. ex Chartul. 23. Corb. Tabular. Episcopat. Ambian. fol. 95 :

De Ventallo, de Grapino, quod petebat Dom. Episcopus reparari, etc.


Ventelia, Eadem notione. Regest. Olim ann. 1310. fol. 119. v :

Gentes dicti Guillelmi per supra muros ascendentes intraverunt et ibidem tresdecim Ventelias aqu prdict cum impetu defluxerunt et maximam copiam eorum piscium secum duxerunt.
VENTAMUS, Antenna, ut videtur, Gall. Vergue. Statuta Cadubrii fol. 51. v :

Item ordinamus quod quilibet homo et persona qui in districtu Cadubrii lignum aliquod inciderit, vel incidi fecerit causa faciendi Ventamos vel arbores, etc.
Eorumdem Correct. fol. 51. v :

Et pro qualibet antena vel Ventamo, etc.

VENTARE. Fleta lib. 2. cap. 87. 2. de Officio Caseatricis :

Ipsius etiam interest Ventare, vannare, vel ballare, ignem tegere, et hujusmodi minuta opera facere. Ne sai qu'il fist la nuit au Conte Erneuf entendre,

Venter Pot nostrates dixerunt pro Jetter au vent, in ventum spargere. MS :

Que li Roiz d'Allemaigne le devoit la nuit prendre, Et livrer Richart et as Normanz pendre, Ou arder en feu, et puis Venter en cendre.

VENTARIA, Jus habendi ventalium seu exclusam, vel Prstatio qu pro ejusmodi facultate penditur. Charta ann. 1202. apud Chiffletium in Trenorchio pag. 455 :

Inprimis enim nobis acquisierunt usagios vill Trenorchiensis, videlicet saunariam, furnos, bichonagium, Ventariam, molendina, etc.

Vide Ventalium. 1. VENTARIUS, Qui ventas seu tributa ex rebus in foro venditis colligit. Charta ann. 1206. ex Chartul. eccl. Lingon. fol. 12. v :

Alienigena quisque, si in villa manere venerit et velit forum (liberum) requirere, antea..... prposito sextarium vini, et majori sextarium, et duobus vill Ventariis, pro rei laudatione et concessione, duos denarios tenetur exhibere.
Alia ann. 1257. ibid. fol. 65. v :

Renerus miles, dominus de Maresco recognovit quod tenebat a R. P. G. Dei gratia Lingon. episc. in feodum vij. lib. Lingon. annui redditus, quas percipiebat singulis annis in nundinis B. Mammetis a Ventario Lingon. quicumque pro tempore esset Ventarius Lingonensis.
Vide in Venda 1. 2. VENTARIUS, Idem atque Forestarius, silv custos, nostris Vantier. Chartul. eccl. Lingon. fol. 143. r :

Ventarius debet ire Chalandreyum ad colligendos redditus suos ibidem proxima Dominica post festum S. Johannis, vel in octava illius, pro sua voluntate, interrogatus prius ab illis, vel ab aliquo illorum, qui faciunt corticem, quando ipse velit ire, et tunc procuretur ab eisdem hominibus in uno prandio.... Prterea homines de Chalandreyo non exercent opus corticis, sine licentia Ventarii ; et illi qui volunt hoc opus exercere, propter hoc serviunt ei.
Libert. vill de Grancey ann. 1348. tom. 9. Ordinat. reg. Franc. pag. 160. art. 3:

Nous leur devons livrer bois pour toutes les ncessitez qui y (aux halles) fauront, en nos bois et forez,.... ilz seroient bailliez et delivrez par notre Vantier.
Vide supra Venda 3. VENTATA. Charta ann. 1225. in Tabul. Ecclesi Carnotensis num. 257 :

Et in granchia nostra quolibet anno per manum nostram, vel mandato

nostri, octo modios bladi ad mensuram Aurelianensem, videlicet quatuor modios aven, tres modios siliginis, et unum modium frumenti ad tres Ventatas,
id est ter vannatum. VENTEICIUM, Arbores ventorum violentia evers, eradicat, Gall. Abbatis d'arbres par le vent. Comput. ann. 1202. apud D. Brussel, de Usu feud. tom. 2. pag. cxcvii :

De Venteicio et bosco cheu in G'sia, xx. l.

VENTELHA, Pars port, valva. Stat. sabbat. Carcass. ann. 1402. tom. 8. Ordinat. reg. Franc. pag. 561. art. 10 :

Quod nullus dicti ministerii sabbateri ..... in die Dominico..... teneat nec tenere audeat portas sui operatorii sive botigi sabbateri omnino apertas ; unam tamen portam sive Ventelham port, videlicet majorem (leg. minorem) sui operatorii sive botigi, quilibet poterit in talibus tenere apertam libere et impune, alio hostio sive porta, scilicet majori, clausa remanente.
VENTELIA, ut Ventalium. Vide ibi. VENTELLA, Pars lecti, quam Pente appellamus. Lit. remiss. ann. 1358. in Reg. 86. Chartoph. reg. ch. 335 :

Duas curtinas cum Ventellis unius lecti furtive cepit.

VENTELLUM, Aquarii canalis valvula, exclusa. Charta ann. 1315. in Reg. 52. Chartoph. reg. ch. 122 :

Pro refectione Ventellorum et constructione cujusdam pilarii dictum molendinum sustinentis, etc. Ventaile,
eadem notione, in Lit. remiss. ann. 1403. ex Reg. 158. ch. 225 :

Lesquelz compaignons alerent un Ventaile dudit vivier, et l l'un d'eulx rompi la fermet dudit Ventaile, haucerent icellui Ventaile, etc.

Vide Ventalium. VENTENUM, Exactionis species, in Charta Caroli IV. reg. Rom. ann. 1365. tom. 8. Ordinat. reg. Franc. pag. 604. pro Vintenum. Vide in hac voce. VENTER, Fetus, fructus ventris, nostris Ventre. Testam. ann. 1293. apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 705 :

Item Ventrem meum hredem instituo in quadraginta libris Turon... et hoc si masculus fuerit : si autem femina fuerit, instituo eam hredem in mille libris.
Mirac. B. gidii tom. 3. April. pag. 244 :

Nolens... mulierem illam perdere Ventrem et innocentem ducere ad obscura, etc.


Statuta crimin. Saon cap. 24. fol. 47 :

Et si et quandocumque contingat de cetero sclavam alicujus civis vel habitatoris Saon ab aliquo gravidam fieri, sit in electione domini vel domin sclav, ipsam sclavam cum ftu seu Ventre dare et tradere impregnanti.

Occurrit prterea in Charta ann. 1313. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 10. col. 1. Ventre, pro Matrice, in Versione Genes. cap. 20. v. 18. ex Bibl. reg. :

Dieu out clos tous les Ventres de la maisoun Abimelech por Sarra la femme Abraham.

Ubi sacer textus habet, Vulvam. Hinc Franc ventre nuncupatur, Mulier liber conditionis, in Charta ann. 1349. ex Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 500 :

Jasoit que le dit Symon ait est nez et procreez en loial mariage et qu'il soit franche personne et de franc Ventre, hors de toute servitude.
Unde etiam Ventriere, appellata Obstetrix, vulgo Sagefemme. Lit. remiss. ann. 1408. ex Reg. 162. ch. 223 :

Comme icelle Perrette se feust mise et applique estre Ventriere et recevoir enfans naissans,..... et par longtemps a est Ventriere jure de nostre ville de Paris, etc.

Occurrit prterea apud Bellomanerium MS. Ventre cibos, quibus venter refertus est, vocat le Roman de Robert le Diable MS :

Est si saoulz li loiemiers, Que puis qu'il fu laiens premiers, N'ot il mais si bonne Ventre.

Ventres, Intestina, hominum et animalium viscera ; unde nostris Ventrailles. Charta ann. 1334. ex Tabul. D. Venci :

Item quod nulla persona faciat laicivam in fonte dicti castri, nec ibi lavet lanam, Ventres ac aliquam orduram, in et sub pna pro qualibet vice et persona quinque solidorum.
Testam. Odon. IV. ducis ann. 1346. inter Probat. tom. 2. Hist. Burg. pag. 221. col. 1 :

Nous ordonnons que nos Ventrailles soient mises devant le grand hautel de nostre chapelle de Dijon.
Lit. remiss. ann. 1380. in Reg. 117. Chartoph. reg. ch. 114 :

Le suppliant tua lesdiz moutons et escorcha, et en vendi les peaulx, les Ventrailles et les cores.

Ventres, Pelles murium Ponticorum, qui ventre tantum albi sunt. Litter Henrici

V. Reg. Angl. ann. 1416. apud Rymer. tom. 9. pag. 335 :

Duas furruras, utraque de trecentis Ventribus menever... Unam furruram de ducentis Ventribus menever.
Vide Vares. VENTERIUM. Charta ann. 1178. apud Ughellum tom. 7. pag. 410 :

Et plenarie gradus fabric habeatis, et cum ipsum vallatorium suum de ante se,..... quam et cum ipsum Venterium desuper ad fabricandum vobis illos in altum quantum volueritis, etc.
Ubi idem Ughellus, Venterium, dis superius dificium esse ait, a ventis dictum. VENTIBRUM. Ventibrum, ven. Lex. Lat. Gal. Bibl. Ebroic. n. 23, xiii s. VENTIGIATUS. Regula Magistri cap. 23 :
e

Statim secundum numerum mens prioris in uno gallet vase mensurat potiones, ab eis calida misceatur, et Ventigiata a calice potione, petita benedictione, adsaporet, qui miscuit, si quali est temperie mixtum, et sic in prima mensa omnibus eroget.
Id est, mota, et ventilata. VENTILABILIS, Qui ventilari, agitari potest. Virgil. Gramm. pag. 57 :

Famosa et Ventilabilis qustio oritur.

Vide Ventilare. 1. VENTILABRUM inter vasa et ministeria Ecclesiastica reponitur a Baldrico in Chron. Camerac. lib. 3. cap. 49 :

Multa ornamenta adhibuit, auream tabulam ampliavit, utrisque lateribus argenteas subrogans, cruces aureas cum Ventilabris que aureis renovavit. Cruces 4. cum hastilibus suis,... Ventilabrum deauratum cum hastili suo.
Ubi Ecclesi vexillum, Gall. Banniere, intelligo. 2. VENTILABRUM, Muscarium, Flabellum. Continuator Histori Episcopor. Virdun. :

Occurrit prterea inter vasa et ornamenta Ecclesi Spirensis apud Schannat. in Vindem. Litter. pag. 10 :

Hic S. Mari duas cappas optimas, et duo Ventilabra, aliaque honorifica ornamenta cum magna devotione contulit.
Tabularium Ecclesi Ambianensis :

Petrus de Augo Canonicus (Galfredi Episcopi Ambian. nepos, vixit ille ann. 1258.) dedit Ecclesi Ambianensi... Ventilabrum factum de serico et auro ad repellendum muscas et immunda. Insuper una est casula de bombace, duo pelves de opere Lemovicensi, et pecten ad usum

Presbyteri.

Vide Muscarium. 3. VENTILABRUM, Follis. Glossar. Lat. Gall. ann. 1352. ex Cod. reg. 4120 : Ventilabrum, souflet. VENTILAMEN, Purgamentum ex frumento ventilato. Formul vett. ad calcem leg. Salic edit. Eccardi pag. 244 :

Tolle de xii. censariis singulas ovas, et da illis quotidie sal et Ventilamina et commixtum migma, ut tunc bon sint.

VENTILAMENTUM, , in Gloss. Lat. Gr. Ali Gr. Lat. : , Ventilamentum, ventilabrum. Vide Ventilatorium. VENTILARE, Movere aliquid ad ventum captandum, apud Apicium lib. 1. cap. 7. Eventer, nostris. Ventilare, Inquietare. Charta Henrici Imp. ann. 1082. apud Ughellum tom. 1. part. 1. pag. 743 :

Nemo vero eorum per placita Ventilare, vel inquietare prsumat.

Legendum forte ventitare. Ventilare Causam, Eam agitare, de ea disputare, disserere. Judicium ann. 1027. in Append. ad Marcam Hispan. col. 1042 :

Cumque diu hc causa fuisset Ventilata coram jam dictis omnibus, etc.
Occurrit etiam in Statutis Cadubrii lib. 2. cap. 14. et alibi. Ventiller, eadem notione, nostri dixerunt. Litter Caroli V. Reg. Franc. ann. 1367. tom. 5. Ordinat. pag. 25 :

Et toutes leurs causes mues et mouvoir soient Ventilles et determines ou temps avenir et en touz cas, en nostre chambre de Parlement.
Ventilare Cornibus. Liber 1. Machaborum cap. 7 :

Et exierunt de omnibus castellis Jud in circuitu, et Ventilabant eos cornibus, et convertebantur iterum ad eos, et ceciderunt omnes gladio, et non est relictus ex eis, nec unus.
Erchempertus in Hist. Langob. : Infra :

Atque cuneum eorum scindens, gladiis Ventilavit. Positoque prsidio pugnatorum in camisia, vicissim eos cornibus Ventilabat.

Vide Lud. de la Cerda in Advers. cap. 80. 16. Ventilare, Vox recepta in re magica, de qua multa Jac. Gothofr. ad leg. 5. Cod. Th. de Malefic. et de Mathematic. (9, 16.) Ventilare. Supplex Libellus Monachorum Fuldensium Carolo M. oblatus 15 :

Nec mercimonia aliqua ab aliquibus ibi Ventiletur.

Ventiller, alia notione usurpatur, scilicet dicitur de rumore in vulgus sparso, in

Lit. remiss. ann. 1460. ex Reg. 190. Chartoph. reg. ch. 59 :

Il avoit est Ventill par le pays, que la suppliant estoit cause du feu de l'ostel du pere de son mary.
VENTILATIO, Tempus, quo grana ventilantur. Charta ann. 1174. in magno Chartul. nig. Corb. fol. 130. r :

Omundus major de Columellis.... guerpivit nobis.... duos vini sextarios, quos hactenus exegerat in singulis Ventilationibus.
Vide supra Vanata. VENTILATORIUM, Papi, Ventilabrum, a ventilandis paleis. Vide Ventilamentum. VENTILATRIX, Mulier qu frumentum ventilat. Comput. ann. 1425. apud Kennett. Antiquit. Ambrosd. pag. 576 :

Et in Ventilatricibus conductis in grosso ad ventilanda omnimoda grana triturata, etc.

Vide Ventrix. VENTILE, Idem quod supra Ventellum. Charta Caroli V. reg. Franc. ann. 1379 :

Quod religiosi (S. Amandi in Pabula) essent... in possessione et saisina habendi et in solidum, in cursu rivuli prdicti, quoddam torculare ad oleum et unum Ventile sive exclusorium aqu, in eorum alta justitia et dominio existentia et situata, dictumque Ventile erigendi, descendendi et claudendi, prout eis licebat, pro aqua fluenda vel retinenda, dum eis placebat et casus emergebant.
VENTILE Molendinum, Gall. Moulin vent, quod vento versatur. Charta ann. 1490. apud Pez. tom. 6. Anecd. part. 3. pag. 429. col. 1 :

Prterea in antiqua Gora quatuor integros agrorum mansos,.... cum quatuor suis propriis colonis, atque duo Ventilia molendina, etc.

Vide in Molendinum. VENTILOGIUM, vox ibrida, quasi ratio, vel index venti, , pinnula versatilis, qu in dium culminibus poni solet, qu ventum stantem designat. Gloss. Lat. Gall. MS. ex Biblioth. Thuana : Ventilogium, Le coichet, qui est sur le mostier. Gallus perinde versatilis, qui in acumine campanilis Ecclesiarum eminet. Radulphus in Vita S. Richardi Cicestrensis Episcopi num. 60 :

Sicut preminet Ventilogium toti fabric, quod quidem quanto altius erigitur, tanto plus tempestatibus irruentibus etiam fronte opponitur, etc.
Comput. ann. 1425. apud Kennett. Antiquit. Ambrosd. pag. 575 :

Cum duobus Ventilogiis, videlicet vanys de Tyn emptis de fabro de Cherlton ponendis super utrumque finem prdicti dormitorii v. sol. ii. den.

Huc pertinent ista Anonymi de Arte architectonica cap. 2. ex Vitruvio lib. 1. cap. 6. de Eratosthene :

Athenis turrem marmoream octogonam instituit, in qua imagines ventorum sculptas contra suos cujusque flatus ordinavit : supraque ipsam turrim metam marmoream posuit, et Tritonem neum collocavit, et ita est modulatus, ut cum ventus aliquis aspirasset, quodam momento in gyrum ageretur, et supra caput ejus resisteret, et dextra manu virgam tenens, ipsum esse flantem monstraret.

Hanc turrim adhuc exstare aiunt, eadem octogona figura, in cujus singulis angulis inscripta leguntur ventorum nomina, hodieque appellari turrim Andronici Cyrrhest. Vide Respons. J. Sponii ad Guilletum pag. 293. Porro similem Tritonem reum, ventorum indicem, Rom fuisse ad templum Androgei Cyrenensis idem Scriptor ait. Girouettes nostri dicunt, Itali Girelli, quod gyrando volvantur. Exstat inter opera Petri de Alliaco Episcopi Camerac. et Cardinalis, liber inscriptus,

Ventilogium de Concordantia Astronomic concordi cum Theologia et Historica narratione

. Sane Ventilogii nomenclatura longe potiori ratione tribui potest tetragon illi tabul nuper invent, qu dium fastigiis affigitur, in qua circulus describitur, in sedecim, vel triginta duas lineas divisus, quibus totidem adscripta ventorum nomina ; illum vero, qui tum spirat, seu, ut vulgo loquimur, regnat, ostendit index versatilis, quomodo sunt horologiorum, quem regit pinna perinde versatilis supra dis culmen. Ventilogium, Coquiet vent. Gloss. Lat. Gal. Bibl. Insul. E. 36, xv s. VENTINULA. Ordericus Vitalis lib. 4. ex Vita S. Guthlaci pag. 538 :
e

Festucam in Ventinula posuit, et sic avibus nidum in sua cella designavit.

Ita in Vita ejusdem Guthlaci a Felice Gyrwensi conscripta num. 15. Ad quem locum tom. 2. Apr. pag. 45. col. 2. docti Editores : videtur nidi fundamentum esse, prope fenestram poni solitum, et sic Ventana apud Hispanos fenestram significat. Consule Diction. Acad. Hispan. in hac voce. VENTIO, Venditio : item, Quod prstatur domino feudali pro distractionis seu venditionis prdii facultate. Vide Venda 2. Tabul. S. Sergii Andegav. :

Fact sunt h Ventiones anno ab Incarnatione Domini 1074. etc.


Tabul. S. Vincentii Cenoman. fol. 21 :

Capturam quoque dimidiam istius vine ac Ventiones dimidias, etc.


Occurrit rursum ibidem fol. 43. Venon, eadem acceptione, in Charta ann. 1285. ex Chartul. Pontiniac. :

Guiz de Merligni... ai vendu... en non de Venon l'abb et au couvent

de Pontigni, etc.

VENTITIO, Teloneum, quod prstatur pro quibusvis mercibus, qu in foris ac nundinis venduntur, idem quod Venda 1. Charta Hugon. comit. Campan. pro eccl. Derv. ann. 1114. in Reg. 142. Chartoph. reg. ch. 134 :

Concessi eisdem fratribus et eorum famulis de prbenda ecclesi viventibus, in omni terra mea ad mercatum vel ad nundinas emere atque vendere sine Ventitione.

Vide supra Venta 2. et mox Ventura. VENTOLIUM, Locus ubi ventilatur frumentum. Vel Tempus, quo ventilatur. Vide supra Ventilatio. Charta Ludovici Junioris Reg. Franc. ann. 1142. ex Chartul. Maurigniac. :

Concesserunt duos modios et dimidium boni mistolii de decima et campiparte granchi su de Bellovidere ad mensuram Stampensem percipiendos in Ventolio prdict granchi infra festum Omnium Sanctorum.

Vide Ventilatrix. 1. VENTOSA, Cucurbita medica ad eliciendum sanguinem, vulgo Ventouse. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Ventosa, Ventouse, un vaissel ventoser. Ugutio : Ginia, vel gina, vas vitreum, vel cucurbita, qu Ventosa dicitur. Papias : Ventosa, qu et guna : hc et cucurbita dicitur Latine. Gloss. MSS. ad Alexandrum Iatrosoph. : Ceber, i. cufa, qu dicitur Ventosa. Gregorius Turonensis lib. 7. Hist. cap. 31 :

Presbyterum quoque unum... elisum super scamnum pugnis ac diversis ictibus verberavit, ut pene animam reddere videtur, et fecisset forsitan, si ei medicorum Ventos non subvenissent.
Consule Constantinum Afric. lib. de Chirurgia cap. 9. et 10. Albucasim part. 2. Chirurg. cap. 98. et seqq. etc. Vide supra in Guna. Alias Ventoise. Lit. remiss. ann. 1425. in Reg. 173. Chartoph. reg. ch. 244 :

La suppliante...... adenta un pot de terre sur les chandelles estans sur le ventre d'icelle malade, qui fut fait par forme de Ventoise, pour aidier relever la marris d'icele malade.
2. VENTOSA, Propugnaculi species ; an quod cucurbit formam referat, vel quod spiracula habeat, Ventouses etiam nuncupata ? Tract. MS. de Re milit. et mach. bellic. cap. 54 :

Possunt dict pertic altius levari et inferius declinari, causa portas sive propugnacula, aut bertescas sive Ventosas comburendi.
VENTOSITAS, Ventus, flatus. Processus de B. Petro Luxemburg. tom. 1. Jul. pag. 573 : Chron. Mellic. pag. 438 :

Sensit ex aure exire quemdam ventum sive Ventositatem.

Et deductis equis per litus nos duas naviculas ascendimus, nulla Ventositate extante.

Pro Jactantia occurrit apud S. August. lib. 4. de Doctr. Christ. cap. 6. et S. Fulgent. lib. 2. Mytholog. cap. 17. Ventositas, Ventosites, in Gloss. Lat. Gall. Sangerm. Ventosare, Ventosa, seu cucurbita medica adhibita sanguinem elicere. Constant. Afer de Elephant. :

Ventosandus est scapula.


Idem lib. 2. cap. 15 :

A parte naris effluentis Ventosetur.

VENTOSUS, Ventosia. Ugutio : Lascivus, qui vulgariter dicitur Ventosus, vel petulcus, unde lascivia, Ventosia. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Ventosus, venteur, venteus, plain de vent, jaugleur. VENTRALE, Ventralis. Gloss. Gr. Lat. : , cinctum, lumbare, Ventrale. Gloss. Lat. MS. Reg. Cod. 1013 : Ventrale, fascia. Ventrale, Ventrail ou ceingle, in Gloss. Latin. Gall. Sangerm. Ugutio : Ventrale, fascia vel ligatura ventris, vel vinculum circa ventrem, vel zona, sive lumbare. Papias : Ventrale, fascia : dictum, quod solum ventrem operiat.

Villosa ventralia,

apud Plinium lib. 8. cap. 48. Marcellus Empiric. :

Uncta oleo lanula involutum in Ventrali gestes.

Ubi accipitur pro sacculo, seu crumena, sub ventrem appensa. Ventralis, , , in Gloss. Lat. Gr. Vide Salmas. ad Hist. Aug. pag. 753. Gloss. Meursii, et supra Funda 1. VENTRERIA, Armorum species, qua venter defenditur. Comput. ann. 1202. apud D. Brussel tom. 2. de Usu feud. pag. clx :

Pro vi. Ventreriis ferri, xxx. sol.

VENTRERIUS, Idem qui supra Veltrerius, Veltricibus canibus prfectus. Rotul. 11. ann. 44. Edward. I. reg. Angl. in Abbr. Rotul. tom. 1. pag. 150 :

Bertrandus de Croyel defunctus tenuit manerium de Setene in comitatu Kanci, per serjantiam inveniendi nobis, quando contingit ire in Vasconiam, unum hominem vocatum Ventrer ad ducendos tres leporarios nostros, quousque idem Ventrerius perusus fuit uno pari socularium, precio 4. den. ad custum nostrum, etc.
Veotrarius, Idem. Placit. ann. 38. Henric. III. in Abbrev. Placit. pag. 135 :

Pars serjanci... pro qua debuit esse Veotrarius domini regis, etc.

VENTRICOLA, Ventri et gul deditus. Chron. Trudon. apud Acher. tom. 7. Spicil. pag. 409 :

Quidam tamen ex oppido nostro impurissimi nebulones Ventricol, apud

quos data crustula hispidi panis cujusvis dignitatis nomen facile mercari, eademque subtracta patibulo reus posses adjudicari. Ventrailler
nostris pro se vautrer, Borello interprete, se volutare. MS. :

Sovent s'endort, sovent s'ezveille, Sovent s'estent, sovent Ventraille.

Melius forte Se coucher sur le ventre, in ventrem accumbere, quod Jesir ventrillon dicitur, in Poem. Alex. MS. part. 1 :

Il me fist hui jesir par lui Ventrillon A la terre estendu come pour oroison.

VENTRICULOSI, Qui Grcis . Vide Clium Aurelian. lib. 3. Acut. cap. 17. VENTRILOQUI, Prcantatores. Gloss. Isid. VENTRINA, Bestia, qu fert onus circa ventrem. Joann. de Janua. VENTRITICUM Molendinum. Vide Molendinum ad ventum. VENTRIX, Ventilatrix frumenti, celle qui vanne les grains, in Fleta lib. 2. cap. 82. 2. Vide Ventilatrix. VENTROSUS, , , in Gloss. Gr. Lat. et Lat. Gr. VENTURA, Idem quod supra Ventitio. Charta Henr. episc. Trec. :

Concessit immunitatem ab omni exactione thelonei, vel Ventuarum et omnium secularium consuetudinum.
1. VENTUS, f. pro Venditus, apud Camillum Pereg. Hist. Longobard. tom. 2. Murator. pag. 257. col. 2. 2. VENTUS Erat, pro Venerat, ut infra Venutus. Acta S. Cassiani apud Illustr. Fontanin. in Antiquit. Hort pag. 347 :

Alter enim Cassianus cum Csare Ventus Ex Asia, quivocum sacravit honore patronum.
3. VENTUS, Auster. Charta ann. 1455 :

Ex Vento juxta vineam Claudii Miron et terram Antonii de Moles ; ex Borea juxta terras, etc.
Charta ann. 1523 :

Confrontat ab oriente cum domo ipsius de Veras, et a Bisa cum pratis nobilis Nohe de Rupesalva, et a Vento cum terris dicti Ludovici de Veras, et a solis occasu cum terris, etc.
Cui opponitur Ventus Grcus, Aquilonis. Tabul. Massiliens. :

Sed quod spectent Ventum Grcum vel tramontanam, etc. .... Ventum de pectore jecit.

Ventus Pelagaris, Auster. Vide Pelagaris. 4. VENTUS, Anima, extremus halitus. Abbo lib. 2. de Bell. Paris. vers. 523 :

VENTUS Temporalis, Honoris aura, Gall. Vaine gloire. Mirac. S. Raym. tom. 6. Jul. pag. 661. col. 1 :

Eum (quem a ccitate liberaverat) in secretiori parte domus posuit, donec eum privatim conduxit extra civitatem, timore Ventus temporalis.

VENUARIUS, Venditor, pro Vendarius, ut videtur. Charta Ludovici II. Imper. ann. 861. tom. 2. Bullarii Casin. pag. 29. col. 2 :

Notum sit quia nos concessimus Amalberg nobili abbatiss Brixi, ut quocumque iste Venuarius cum mercimoniis negotiando perrexerit, secure pergat.
VENULA, diminut. a Vena, apud Tertull. Scorp. cap. 1 :

Venenata intrinsecus Venula subtilis, etc.

Occurrit rursum infra cap. 5. Alia notione, vide in Venella 1. VENUNDIPIRUS, Qui vendit pira. Joan. de Janua. Qui vent poires, in Gloss. Lat. Gall. VENURA, Adventus, ex Gallico Venure, ut Picardi efferunt, alias Venue. Monasticum Anglicanum tom. 1. pag. 556 :

Et tenentur de venerabili patre Dunelmensi Episcopo, in puram et perpetuam eleemosynam, et pro una Venura ad Curiam ipsius Episcopi ad festum S. Michaelis per annum.
Forte Venuta. Vide infra. VENUS, Cyprium s, apud Chimi peritos. Chron. Mellic. ad ann. 1465. pag. 476. col. 2 :

Crux super conum locata quinque fere cubitorum extat, Venere est vestita, sicut et penn propugnaculorum quatuor ad radicem tecti. Vidit animas illarum feminarum qu in vita sua se Venustabant

VENUSTARE, Ornare, decorare, comere. Acta S. Francisc Rom. tom. 2. Mart. pag. 168* . Occurrit in Gloss. Gasp. Barthii ex Baldrici Hist. Palst. apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 206. Ita etiam legendum pro Venustrare in Litteris Johannis Reg. Franc. ann. 1361. tom. 4. Ordinat. pag. 393 :

Rite tamen censuit (Regalis magnificentia) illos copiosioribus gratiis et honoribus ac franchisiis et libertatibus debitis Venustrare quos novit...... regii culminis..... zelatores.
VENUTA, Adventus, Gall. Venue. Comput. Vienn. in Delphin. ann. 1318 :

Item in expensis et Venutis domini et gentium suarum, 102. lib. 14. sol. 3. den.
Ibidem :

In expensis et Venutis domini, domin Dalphin, domini Henrici et gentium suarum, 48. lib. 11. sol. 10. den. Vienn.

Litter ann. 1372. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 5. pag. 565 :

Savoir faisons que en notre Venu s parties de Xaintonge, etc.

Vide Venura. Venue, alia notione, nimirum pro Reditus, emolumentum, vulgo Revenu, profit. Charta ann. 1303. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 237. v. col. 2 :

Lesqueles cent livres Parisis de rente..... messire Jehan de Chistelle et madame Marguerite sa fame..... ont transportez.... au den et au chapistre de l'glise N. D. de Paris..... sus la prevost de Courbeil et sus les rentes et les Venues d'icelle prvost. Ad ipsum placitum Venutus erat.

VENUTUS erat, pro Venerat, ex Gall. Estoit venu. Vetus Notitia apud Perardum in Burgundicis pag. 33 : Vide Ventus 2. VEOTARE, Vetare : Veotare, deffendre. Lex. Lat. Gall. Bibl. Ebroic. n. 23, xiii. s. VEPRA, Callidus, testificator, diversipellis. Gloss. Isid. Leg. Vafer, vel Versatilis, ex Grvio. VEPROSA, Vepres, in Gloss. Gasp. Barthii, ex Baldrici Hist. Palst. apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 206. 1. VERA, pro Veru, virga, Gall. Broche, verge. Veratus, vera obfirmatus. Guido de Vigevano de Modo expugnandi T. S. cap. 2. ex Cod. Colbert. 5080 :

Trunchus a duobus capitibus sit Veratus de ferro et ab una Vera ad alteram per longitudinem trunchi, ponantur quatuor Vere ferri per longum lat uno grosso digito et gross una grossa cuspia cutelli, et fortiter inclavelentur cum truncho vel firmetur trunchus sive Veris per longum de cordis, ita ut trunchus sit fortis et levis.
Ibidem :

In capite unius calosi sit una Vera lata quatuor digitis cum tribus ramponibus..... Et in alio caloso sit una alia Vera cum tribus canalibus ubi intrent tres illi ramponi. Nisi dicta civitas (Bononiensis) tunc esset obcesa vel contra eam actualiter guerra et Vera forsitan moveretur.

2. VERA, Bellum, pro Verra, Guerra. Vide in hac voce. Inventar. MSS. ann. 1366 :

Vide Verra. VERACITER, Vere. Epist. Conc. Francoford. inter Hispan. tom. 3. pag. 105 :

Nec negamus et nos Christo hc tria Veraciter inesse, divinitatem scilicet, animam et corpus.
Charta ann. 1368. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Justam causam ..... exprimat Veraciter et non mendaciter.

Occurrit apud Madox Formul. Anglic. pag. 70. S. Ambros. Epist. 30. Cassiodor. et

alios. VERACTARE, Reonner ou garetier. Veractus, a, um, champ reonn. Veractum, i, vel Veractus, us, garect. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 521. Vide Warectum. VERAGIUM, Macula, a varius, de qua voce supra. Fleta lib. 8. cap. 4. 4. de Officio Marescalli :

Ejus est.... de omni prda bestiarum totum habere Veragium videlicet omnes bestias maculatas, vel diversi coloris existentes, etiam pro minima stella.
Charta ann. 1300. in Regesto Philippi Pulchri Reg. Franc. ann. 1299. n. 36. ex Chartophylacio Regio :

Concedimus, quod ipse et sui hredes, et causam ab eo habentes, et habituri in prdicta foresta Veragium, quod ibidem habere consuevit, tres fagos ad Natale, usagium ad ardendum et dificandum sufficienter ad opus domus ipsius militis, etc.

Alia notione intelligenda videtur hc vox in Charta Phil. Pulc. hic laudata, qu rursum legitur in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 120. r. col. 2. ubi Veragium interpretor Jus veras seu virgas capiendi in silva, quod ad tres fagos determinatur. Vide Vera 1. VERAGUS, Verax, testis fide dignus. Prceptum Carolomanni Reg. ann. 770. apud Marten. tom. 1. Ampl. Coll. col. 33 :

Dum de hac causa sic ante nos fuit ratio deducta, et suam vel suis Gamaladionis tam per Veragos homines, quamque per confirmationis (confirmationes) Regum cognovimus, etc.

VERANTER, Vere, Gall. Avec vrit. Acta Liter. Struvii tom. 2. fascic. 3. pag. 225 :

Anno 1413..... ubi tantus luctus et clamor pauperum auditus est, quorum possessiones in igne periere, quod effari, ut Veranter dicam, vix valeat.
Sed forte leg, Veraciter. Vide in hac voce. VERARE, Verum dicere, reprsentare. Gloss. Lat. Gr. : Vero, . Ennius apud Gellium lib. 18. cap. 2 :

Satin' vates Verant tate in agunda.

VERATONUS, Sagitta, pili genus. Processus de B. Petro Luxemburg. tom. 1. Jul. pag. 590 :

Et cum tenebat balistam de torno vel de lena, exposuit unum Veratonum per caput ipsius loquentis, ita fortem quod transivit galeam sive bacinetum ferri.
Leg. Veretonus. Vide in hac voce. VERATRUM, Elleborus, qudam herba, Gall. Chiphoene. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 521. Aliud Sim. Januens. ex Cod. reg. 6959 : Veratrum est Eleborus,

Macro cap. de Ostrutio. 1. VERATUS, Ratus, confirmatus, Gall. Verifi, approuv. Epist. Harwichi viri illustris apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 58 :

Et quicquid exinde egeris, feceris, gesseris, Veratum enim mandatum ad me te habiturum esse cognoscas.

F. gesserisve, ratum. Vide alia notione in Vera 1. 2. VERATUS, Teli brevis et spissioris genus. Charta ann. 1335. ex Cod. reg. 5956. A. fol. 1. v :

Cadrellos dictos Veratos de jauna iiij . lanceas ccl. dartos v .


m c

Vide Veretonus. 3. VERATUS, Champ tenir ver, in Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692. VERAX, nude, pro Testis ; cujus nimirum prcipua dos est veritatem dicere. Charta ann. 833. apud Murator. tom. 5. Antiq. Ital. med. vi col. 927 :

Tunc nos suprascripti missi fecimus venire Veraces, quos ipse Petrus episcopus nobis denominavit.... Interrogassemus de ipsa vestitura, et illi scirent, nobis certum dicerent veritatem.
Vide infra Veritas 1. VERBAGO, Herba sanando dentium dolori salubris. Vita S. Walfridi sc. 3. Bened. part. 2. pag. 200 :

Adhelmo, qui nimium dolorem dentium suorum patiebatur..... pater apparens dixit : Herbam quam primitus foris sepulcrum meum repereris eam carpe et bibe ; et sanus efficieris. Ipse evigilans, extra exiens, herbam invenit, qu Verbago appellatur, qu a multis Septemnervia vocatur : eamque colligens et in mortariolo terens, vino mixto bibit, qui statim ut eam accepit, ab eo dolor recessit, et molaris in suo permansit loco.
VERBALITER. Conc. Tarracon. ann. 1591. inter Hisp. tom. 4. pag. 517 :

Si clericus (blasphemator).... pna pecuniaria vel corporali pro prima vice puniatur, pro secunda carceribus mancipetur, pro tertia Verbaliter degradetur et ad triremes mittatur.
Id est, per verba hac in re adhiberi solita. Expresse. Inquisit. ann. 1449. ex Tabul. D. Venci :

Interrogatus quibus verbis utebatur dominus testator prdictus in testando ; respondit, quod verbis testamenti prdicti, Verbaliter tamen loquebatur in romancio seu lingua layca.
Alius testis

respondit, quod verbis in dicto testamento descriptis in lingua laica seu romancia per eum prolatis

. Verbaliter, Verbo, ore, Gall. Verbalement, in Litteris, ann. 1369. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 5. pag. 312. Alias Verbaument. Lit. remiss. ann. 1395. in Reg. 148. Chartoph. reg. ch. 307 :

Icellui Vidal avoit ledit chastel d'Ambres Verbaument tant seulement rendu, et l'avoit aussi Verbaument receu de nostre seneschal de Carcassonne.

VERBATIM, Gall. Mot mot, prout verba sonant et ferunt. Stat. ann. 1476. inter Probat. tom. 3. Hist. Nem. pag. 333. col. 2 :

Item quod dicti consules et consiliarii tenebuntur omnia pr et infra scripta Verbatim tenere, servare et adimplere, sine infractione et detractione aliquali, prout superius scribuntur et specificantur.

VERBECARIUS, Pastor berbicum. Vide supra in Berbix 1. VERBELLA, , , in Gloss. Lat. Gr. Addunt Gr. Lat. Ovis, verbix. VERBENNA, Terra proscissa aratro, id est vomere. Actum. Gloss. Lat. Gr. Vulcanius emendat Veru actum. Vide Warectum. VERBERACULUM, Flagellum. Joan. de Janua. Flael, in Gloss. Lat. Gall. Sangerm. VERBERAMENTUM. Vide in Verberatio. VERBERARE Contra Ventum, dicebatur is, qui in campum, monomachia a judice indicta dimicaturus, descendebat, adversario non veniente ; tum enim gladium tanquam pugnaturus vibrabat, victorque a judice pronuntiabatur. Speculum Saxonicum lib. 1. art. 63. 7 :

Actor in circulum prior veniat, et si reus venire protraxerit, judex eum debet tribus vicibus per prconem de domo, in qua prparatur, adhibitis duobus bannitis, evocare ; quod si in tertia vocatione non venerit, actor surgendo se debet duello prsentare, et Verberando contra ventum, eum superabit in querela contra eum proposita, ac judex eum tanquam duello esset superatus, condemnabit.
Ubi alii codd. habent,

et bis percutiat seu feriat contra ventum, et tertio figat in terram, et sup
. Germ. Unde sla tvene slege unde enen steke weder den wint. VERBERATIO, Verberamentum, Verberator, Regimina Padu ann. 1260. apud Murator. tom. 8. col. 460 :

Incpit hoc anno factum Verberationis in Paduano in villa S. Martini.


Memoriale Potestat. Regiens. ibid. col. 1121 :

Quem statum inchoatum dicunt in illa Verberatione, qu facta est mcclx. Ind. iii. quando qui verberabant se, clamabant Dei voces, et non homines..... Et eo anno venerunt Verberatores per universum orbem ; et omnes homines tam parvi quam magni se ad invicem verberabant.

Jacobus de Varagine in Chron. Januensi apud eumd. tom. 9. col. 49 :

Anno Domini mcclxi. per totam fere Italiam facta fuit generalis Verberatio ; nam magni et parvi, nobiles et ignobiles, depositis vestibus nudi a cingulo supra, civitates, villas et castella sic processionaliter se verberantes ibant Virginem gloriosam et ceteros Sanctos cantilenis angelicis implorantes... Ista tanta devotio a quibusdam pauperibus et simplicibus in Tuscia fuit inventa et per totam Italiam diffusa, et tam a parvis quam a magnis, tam a nobilibus quam ignobilibus observata. Ibant bini et bini per civitatem se verberantes, prcedentibus religiosis et clericis cum crucibus et vexillis. Multi quoque qui homicidia commiserant, cum gladiis denudatis ad hostes ibant, et in eorum manibus gladios nudos ponebant, ut de ipsis vindictam acciperent, sicut vellent. Sed illi gladios in terram projiciebant, flentibus et lacrymantibus cunctis, qui hoc videbant, propter devotionem et cordis exultationem. Alii quoque verberabant se cum eis corrigiis ad hoc factis, aliqui cum spinis, aliqui cum manicis ferreis ; et quod fuit mirabile, quamvis Verberatio in media hyeme fieret, et homines nudi a cingulo supra, a mane usque ad horam tertiam pergerent, non est tamen inventum, quod aliquis fuerit frigore afflictus. Sed prima die alacriter se verberabant, secunda die alacrius et facilius se verberabant.
Ricobaldi Ferrar. Histor. ibid. col. 134 :

Eo anno 1260. inaudita novitas fuit per omnes Itali partes. Nam omnes prima hyeme nudi longo agmine bini euntes tecto corpore infra umbilicum per urbes, vicos et villas villicol incedebant, se flagellis et loris cdentes et psallentes Dei laudes et B. Mari, clamitantes, Pax, Pax. Eo infinit discordi et hostilitates pacat sunt ; mulieres in turmis hoc noctibus faciebant ; sacrilegus habebatur quicumque id non ageret ; sed post Januarium paulatim defecit ea novitas, qu appellata est Verberamentum.
Vide Flagellatores. VERBERATURA, Percussio. Statuta Humberti Bellijoci domini ann. 1233. apud Acher. tom. 9. Spicil. pag. 184 :

De Verberatura cum sanguine si clamor factus fuerit, dominus sexaginta solidos habere debet.... De Verberatura sine sanguine, etc.
VERBERO, Verberosus, Vide Flagellativus. VERBETICINA, , in Gloss. Lat. Gr. Leg. Vervecina. VERBEX, Ut Vervex, Gall. Brebis :

Dat censo et tributo similiter, pasco Verbecem I.

Polyptyc. Massiliens. Mus. Arch. dp. p. 8, an. 814. VERBICARIUS, Berbicum pastor, Gall. Berger. Vide in Berbix 1. VERBIGENA, Prudentio hymno 3. ante cibum, pro ipso Verbo seu Deo Filio. Vide Notas Anton. Nebrissensis. Perperam Iso Verbo genitum exposuit. Mamotrectus ad 4. Reg. cap. 25. ex Grcismo :

Communis generis sunt qu componis ab illis, Excipe Verbigena, quod Christo convenit uni.

Pro Verbi genitore, in Contract. matrim. ann. 1470. in Reg. 3. Armor. gener. part. 2. pag. xlj :

In Dei altissimi Verbigen honore, Amen, etc.

VERBIGERARE, Fabulari, verba conterere. Onomastic. vetus : Verbigero, . Apuleius in Apolog. :

Nimis multa oratio est, si velim memorare, qu ego contra responderim, quamdiu et quoties inter nos Verbigeratum sit.
VERBI GRATIA. Exstat in Bibliotheca Clarvallensi, teste Martenio in Itin. litter. pag. 102. Liber qui ita inscribitur :

Liber qui dicitur Verbigratia editus a domno Henrico quondam Abbate Montis S. Mari, postea Episcopo Trojano.

VERBILOQUIUM, Sermo apud Fulgentium lib. 1. Mythol. , in Gloss. Lat. Gr. MSS. S. Germani Paris. VERBISATOR dictus S. Paulus Apostolus in Vita S. Udalrici Episcopi August. cap. 3. Grcis . Vide Glossar. med. Grcit. in hac voce. VERBISIMILIA, Papi, Nomina, et verba sunt futuri temporis imperativi modi, et nomina, ut Contemplator, Amator. VERBITARE, pro Verberitare, spe verberare, in Gloss. MSS. apud Vossium lib. 4. de Vitiis serm. cap. 29. VERBIX, pro Berbix, ovis. Passim. VERBO, Ambo, pulpitum ; unde ad populum verba habentur. Cantatorium MS. S. Huberti fol. 27 :

Ecce superveniens Otbertus cum tumultu.... mor impatiens arrepta stola sacerdotali Verbonem ascendit, et sine ulla contractione abbatem absentem et eos qui secum exierant nominatim excommunicavit. Cum quidam Abbas, ut adsolebat, ad Verbocinium prfati viri devenire proposuisset, etc.
Adde cap. 30. 31. VERBOSARE, Verbosatio, Verbositare, Verbositas. Vide mox in Verbosus.

VERBOCINIUM, Colloquium, Entretien, ex verbocinari. Felix Gyrwensis Monachus in Vita S. Guthlaci n. 29 :

VERBOSUS. Gloss. Isid. : Verbosus, nugator, pessimus. Ugutio :

Garrulus dicitur, qui Verbosus vulgo appellatur accedente ltitia, nec volens tacere, nec valens.
S. August. in Psal. 76 :

Garruli enim proprie dicuntur, qui a vulgo Verbosi appellantur.

Verbosare. Idem Ugutio, et Joan. de Janua : Verbosare, multum loqui. Idem Ugutio : Garrire, verbosare. Gloss. antiqu MSS. : Garrit, jocatur, Verbosatur aut perstrepit. Garrulitas, verbositas. Mirac. S. Fursei n. 21 : Cessa verbosare, Leutsinda. Hincmarus Remensis in Ep. ad Adrian. PP. in Concil. Duziac. I :

Revertentes autem.... ebrii, cperunt Verbosare inter se, sicut ebrii facere solent, et illorum Verbosatio eousque processit, ut de ipsa sua nepte improperaret Presbytero, etc.
Passio SS. Didymi et Theodor num. 4 :

Judex dixit : Sustineo te verbosantem, etc.

Interpres VII. Synodi act. 6. verbosare vertit. Pirminius in Exerpt. : ,

Nullus in ipsa Ecclesia, vel ubi lectio divina recitatur, Verbosare prsumat.

Occurrit prterea in lib. 6. Capitul. cap. 195. et apud Marten. tom. 9. Ampl. Collect. col. 197. Werbler, Sermocinari, a Verble, sermo, in Mirac. MSS. B. M. V. lib. 1 :

Qui puet donner, moult seit de Werbles...... Si bel Werble, si bel chante, etc.

Werbloier, ibidem, pro Recitare, alta voce dicere. Verbosari. S. Augustinus serm. 215. de Tempore :

In Ecclesia stantes, nolite Verbosari ; sed lectiones divinas patienter audite.


Serm. 251 :

In Ecclesia garriunt, ita Verbosantur, ut lectiones divinas nec ips audiant.

Idem lib. 3. contra Julian. n. 46. Inaniter verbosaris. Verbositas, , in Gloss. Gr. Lat. Bachiarius de Recipiendis lapsis ; Ne offendat te nostra Verbositas. Acta S. Tarachi Martyris : S. Bonifacii Mogunt. Sermo 5. apud Marten. tom. 8. Ampl. Collect. col. 197 :

Maximus Prses dixit : Relinque Verbositatem istam, accede, sacrifica. Ibi (in ecclesia) orate et fabulas otiosas et Verbositatem diligenter cavete.

Verbositare, Verba effutire, verbo tenus eloqui. Hieronymus Mon. Camaldul. in Vita S. Romualdi num. 74 :

Nullius enim meriti est ore divina officia Verbositare, et misera mente

per phantasias...... vagando circuire.


S. Bonifacii Sermo 15. ibid. col. 218 :

Ad ecclesiam convenite, ibi orantes et non Verbositantes.

Verbosulus, diminut. a Verbosus. S. Bernardus de Consid. lib. 4. tom. 1. col. 439. edit. 1690 :

Verbosulum adolescentem et studentem eloquenti, cum sapienti sit inanis, non aliud quam justiti hostem reputes.
VERBOTENUS, Verbigratia. Gloss. Isid. VERBUM. Ebrardus Betuniensis in Grcismo :

Hoc nomen Verbum designat quatuor ista : Est deceptio, pars, Filius Dei, atque loquela.

Verbum, Securitas, tuitio. In verbo Regis esse, hoc est, in ejus tutela, in Lege Salica tit. 14. 5. et in Lege Ripuar. tit. 35. 3. Theophanes in Zenone : , id est, securitatem. Idem in Leone Isauro :

, etc.

Historia Miscella lib. 18. pag. 581. edit. Canisii :

Sophronius namque Hierosolymitanus summus Sacerdos Verbum accepit ad totius Palstin securitatem.
Infra ann. 29. Heraclii :

Edesseni autem aperientes (urbem) acceperunt Verbum una cum regione, Magistroque militum, etc.

Quibus locis Theophanes habet . Extra sermonem Regis esse, in eadem Lege Salica tit. 59. dicitur, quem Rex amplius non tutatur. Sermo tuitionis, apud Marculfum. Verbum immunitatis, apud Anastasium in Gregorio II. PP. pag. 67. Verbum impunitatis, apud Aimoinum lib. 1. Hist. Franc. cap. 17. et eumdem Anastasium in VIII. Synodo act. 4. 7. , apud Leonem Grammaticum in Theophilo pag. 452. Cedrenum pag. 476. Annam Comnenam in Alexiade pag. 158. 249. 292. etc. Verbum Commune, Sermo vulgaris, in Libello inquisitionis quem Reginoni prfixit Baluzius. Verbum Crucis, Expeditio sacra, Gall. Croisade. Bulla Innocentii VI. ann. 1361. ex Schedis V. Cl. Lancelot :

Coram nobis et dictis fratribus nostris et prlatorum ac nobilium multitudine copiosa proponi fecimus publice Verbum Crucis.

Verbum Regium, In verbo regio dicere, vel jurare, Jurer en parole de Roy, vulgaris formula de Regum pollicitis, quorum verba violari ab ipsis non debent. Ludovicus VII. Epist. 57. ex iis, qu habentur tom. 4. Hist. Franc. :

In pleno Concilio et coram omnibus, in Verbo regio diximus, quod pacem

hanc infrangibiliter teneremus.

Fortunatus lib. 6. Poem. 4. de Chariberto Rege : Chromatius Episcop. Aquileiens. Conc. 1 :

Antea mons migrat, quam tua verba cadant. Ideo Dominus inter juramentum et loquelam nostram nullam vult esse distantiam ; quia sicut in juramento nullam convenit esse perfidiam, ita quoque in Verbis nostris nullum debet esse mendacium.

Exstat in Archivo Regio, Scrinio Anglia, num. 18. Charta ann. 1372. qua Rex Angli Joanni de Novavilla, Senescallo Hospicii sui, paciscendi potestatem cum Duce Britanni concedit,

et de promettre en l'ame dudit Roy en bonne foy d'armes et gentilesse, et de Parolles de Roy, ce qui sera avis par luy, etc
. Quod Regibus maxime convenire debet. Jurer en parole de fils de Roy, apud Monstrelletum 1. vol. cap. 153.

En parole de Prince

cap. 207. Vide Judicia Withredi Regis Cantuarior. cap. 17. In Verbo Sacerdotis, Formula juramenti Sacerdotum :

En paroles de Prevoire,

in Stabilim. S. Ludovici lib. 1. cap. 71. Charta ann. 1472. ex Tabul. B. M. de Bono nuntio Rotomag. :

Juravit (Curatus) coram nobis in Verbo Sacerdotis ad sancta Dei Evangelia, etc.
Alia ann. 1477. ex eod. Tabul. :

Juraverunt coram nobis in Verbo Sacerdotum, etc.

Vide in Juramentum. In Verbo et Veritate Jurare, dicuntur Monachi in Capitulari Pipini Regis cap. 36. In verbo veritatis, Episcopi, apud Prynneum in Libertat. Angl. tom. 3. pag. 52. de qua formula qudam attigi in v. Juramentum, quibus hc addo ex Charta ann. 1266. apud Fredericum Sandium in Consuetudines feudales Gelri pag. 433 :

Quod si Comes Gelriensis in Verbo veritatis dixerit, quod prdictum telonium non sit injustum, etc.
Infra :

Comes Clivensis in Verbo veritatis dicet, quod justum sit telonium, etc.

Ex quibus patet, non Sacerdotibus modo Sacramenti formulam propriam fuisse, sed et laicis, maxime Principibus. Verbum Directum Habere, Gall. Avoir droit de faire quelque chose. Gregorius Turon. lib. 3. Hist. cap. 7 :

Nunc autem Hermenefredus, quod mihi pollicitus est, fefellit, et omnino

hc adimplere dissimulat ; ecce Verbum directum habemus, eamus cum Dei adjutorio contra eos.
Lib. 4. cap. 24 :

Desistite quso, desistite ab hac intentione, Verbum enim directum non habemus.
Vide Directum 1. Verbum, Prceptum, mandatum. Capitulare Metense ann. 756. cap. 4 :

Qui res Ecclesiasticas per Verbum domini Regis tenent, etc.


Capitulare ann. 807. cap. 3 :

Et prcipiat de Verbo nostro, ut, etc.

Epistola Synodica Concilii Duziacensis I. ad Hadrianum PP. part. 5 :

Annonam, vinum, et generis diversi ac sexus pecuniam, sine misso vel literis, aut Verbo Regis, in sua parochia et missatico, illi per violentiam abstulit.

Id est sans ordre du Roy. Charta Ottonis III. Imp. ann. 997. apud Stangefolium lib. 2. Annal. Circuli Westphalici pag. 204 :

In his 4. forestis cervum vel cervam venandi nullus habeat licentiam, nisi Verbo et consensu Abbatiss.

Adde Capitul. Caroli M. pro partib. Saxoni cap. 34. et Hist. Bellunensem Georgii Piloni pag. 106. v. Verbode, in Charta composit. inter comit. Fland. et scabin. Gand. ex Reg. 2. Olim parlam. Paris. fol. 10. v :

Item se nous cuens devantdis, u nos baillus et li plus grande partie des eschevins devantdis fesissent estatus, ke on appelle Verbode, durer terme chertain, il doivent durer lor terme tout hors.
Kilianus : Verbod, Interdictum, prohibitio, inhibitio. Verbum Portare, Alloqui, sermocinari. S. Bernardus Epist. 129 :

Portabamus Verbum pacis : cumque invenissemus filios pacis, requievit super eos pax nostra.
VERCARIA, Locus vervecibus alendis idoneus, alius tamen ab ovili ; prdii species etiam cum certa agri portione. Exemplis in v. Berbix jam allatis addo Chartam ann. 825. inter Instr. tom 4. Gall. Christ. nov edit. col. 265 :

Ipsam villam cum capella, casa dominicata et reliquis mansis,......... vineis, Vercariis, campis, pratis, sylvis, etc.
Vide Vircaria. VERCAYRALIS, Mercede conductus :

Exceptis mensa mercenariorum seu Vercayralium et clericis pauperibus.

Cart. Magalon. Rev. Soc. Sav. p. 418. VERCE. Libert. vill Brager. ann. 1334. in Reg. 70. Chartoph. reg. ch. 330 :

Si quis furatus fuerit domino suo..... decem solidos, curret villam et ponetur in ippillorio. Secundum furtum, Verce dicitur, cum diversis temporibus committuntur.

VERCECA, Ampulla, quasi ampla bulla. Verceca, fiala, a filo quo solet ferri. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. VERCEILLUM, Modus agri, ut videtur, forte herbosus. Inquisitio ann. 1268. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Et a dicto dente per vallem majorem foras usque ad Verceillum de Nagueissa juxta montadam per caminum, etc.
Pluries ibi. Huc forte spectat MS. :

Fromondin fiert el Ver de Valfonde, Qui plustost l'ot qu'esprevier avole.


Ibidem :

Et Fromond breche de Ver de Valfonde.

Vide Verdonuna et Versana. VERCHERIA, Allobrogibus, Dos, fundus in dotem feminis concessus : Arverni superiores eadem notione Valcheire, inferiores Chancere dicunt. Charta Amalrici Comitis Montisfor. in Tabul. Ebredun. Eccl. ann. 1222. apud Guichenon. in Bibl. Sebus. cent. 1. cap. 31 :

Ego feci fidelitatem V. Bernardo Ebredun. Archiepiscopo de omnibus illis, qu habeo in Ebredunensi civitate...... ratione Vercheri uxoris me, fili Comitis Dalfini.
Eamdem Chartam refert Bouche tom. 2. Hist. Provinc. pag. 181. ubi monet nomine Vercheri Provincialibus significari dotem mulieris. Unde colligitur hanc vocem eodem sensu acceptam fuisse in pluribus provinciis. Verchiere, eodem intellectu, in Charta acquisit. comitat. Valent. et Diens. ann. 1404. ex Cod. reg. 6008. fol. 203. v :

Item ledit Roy dauphin prend de present la charge de payer l'ancienne comtesse de Valentinois, et quoy ledit comte peut estre tenu elle ou aultre, cause de la Verchiere ou dot, dont la dicte comtesse ou aultre pourroit faire poursuite ou demande contre ledit comte. Berchiere,
eadem notione, supra in Bercheria. Hinc Vercayrar, Prov. Dotare, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. Vide infra Verqueria 2. Spe usurpatur pro quovis modo agri : eoque prsertim qui alendis vervecibus idoneus est. Charta ann. 1202 :

Vendiderunt....... unum caponem in manso Curresii in parochia Perissei posito, et Vercheriam, qu tendit a furno usque ad marescum, etc..... et

2. Vercherias, et 1. pratum, qu sunt, etc.

Charta libertatum vill S. Germani in Foresio ann. 1229 :

Volumus, quod, qui habent vineas, hortos, vel Vercherias infra terminos inferius expressos, etc.
Terrag. Bellijoc. :

Super quadam una Vercheria continente semen dimidi cupat vel circa, sita in dicta parochia loco dicto en la Verchiere Baudier.
Occurrit prterea in Actis capitul. Eccl. Lugdun. ann. 1345. fol. 126. v. in Maceriis Insul Barbar tom. 1. pag. 110. et alibi. Vide Vercheria in Berbix 1. Lugdunensibus, Dumbensibus aliisque vicinis Viridarium seu agrum domui adjacentem sonat, vulgo Verchiere. Charta admort. ann. 1412. in Reg. 166. Chartoph. reg. ch. 272 :

Item Jehanne femme de Jhan Furcheron tient une autre terre ou Verchiere contigue ladite terre.

VERCHERIUM, Eadem notione. Libert. vill Ayriaci ann. 1328. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 317. art. 65 :

Volumus et prcipimus quod dicti burgenses et habitatores dict vill possint et sibi liceat claudere clausa et clausa tenere prata sua et Vercheria.

VERCOLENUM, pro Vertolenum. Vide ibi. Vercolle nostris alias, nunc Bricolle, Funis est ad collum vel super humeros positus, quo aliquid trahitur vel sustinetur. Lit. remiss. ann. 1460. in Reg. 192. Chartoph. reg. ch. 53 :

Icellui varlet se ferma une corde au col en maniere d'une Vercolle pour soustenir le limond dudit demy char. Pendant qu'ils tiroient et halloient la Vercolle,
in Hist. Caroli VIII. ad ann. 1495. pag. 157. Warcolet, Colli ornamentum, in Lit. remiss. ann. 1420. ex Reg. 171. ch. 222 :

Quatre aneaux d'argent, deux Warcolez et une piece de cuevrechief cresp.

Vide supra Epigium. VERDATIA, in Practica Bertrandi cap. de gritudinibus, Aurium dicitur taxus barbascus. Glossar. medic. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959. VERDEARIUS, Viridarium, pomarium, Gall. Verger. Testam. Gersind Comit. Ruthen. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 128 :

Illum alodem meum Buzingis, quem adquisivi de Ademaro cum caput manso, et vineas, ct Verdearios, et terras, etc.

Vide Verdegarius et Viridiarium. VERDEDENE. Charta ann. 1183. apud Murator. delle Antic. Estensi pag. 371 :

Persolvet predictam pecuniam cum proficuo, aut Verdedene, aut cum servicio illato et cum expensis omnibus.

Vocem corruptam esse suspicor : forte scriptum fuit in authentico, Varda den. ut significaretur fenus debitum ob denarios non redditos. Vide Warda. VERDEGARIUS, Viridarium, ut supra Verdearius. Charta ann. 2. Lotharii apud Stephanot. tom. 1. Antiquit. Bened. Vascon. MSS. pag. 427 :

Quantum denique in ejusdem terminis et pertinentiis visus sum adhabere, tenere et possidere, id est kasas, kasales, ortos, ortales, Verdegarios, arbores, etc.
Alia apud eumd. tom. 3. Antiquit. Pictav. MSS. pag. 229 : Rursum ibid. pag. 367. et alia Charta :

Ipse mansus cum casis, dificiis seu cum bosco et Verdegario. Cum curte et orto, et Verdegariis, etc.
Charta ann. 961. in Append. Marc Hisp. col. 877 :

Et ipse campus qui finitur in ipso cimiterio S. Saturnini, et terras et vineas, cum illorum Verdegariis.

Vide Viridiarium. VERDERIA, Terra humilis ad littus maris viridi herba fertilis. Charta ann. 1181. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 132 :

Jurati dixerunt quod..... omnes Verderi quas mare dimittit, sunt de dominio Archiepiscopi.

Occurrit rursum ibid. col. 134. VERDESCA, Verdesqua, Specula. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. red. 7657. Verdesca, Prov. specula. Inquisit. super destructione bastid Sabran. ann. 1363. ex Cod. reg. 5956. A. fol. 78. v :

Destruxerunt videlicet gascham et Verdescas ipsius turris.


Ibid. fol. 80. r :

Ipsam bastidam dimisit bene paratam de Verdesquis, artilharia et aliis necessariis ad deffensionem bastid ejusdem. Ordinavit quod fiat superius, videlicet desuper murum ipsius hospicii tangentem dictum portale, una Verdesta, longa de longitudine unius cann cum dimidia, etc.

Hinc emendandum Instr. ann. 1381. inter Probat. tom. 3. Hist. Nem. pag. 46. col. 1 :

Ubi leg. Verdesca. 1. VERDETUM inter species aromaticas recensetur in Convent. Saon ann. 1526. 2. VERDETUM, Gallice, Etoffe verte :

Adjecit etiam quod dicti heretici rogaverunt ipsum testem ibi quod emeret eis pannum de Verdeto.
Confess. coram inquisit. Tolos. an. 1256. mus. arch. dp. p. 162. VERDICTUM, ut Veredictum. Vide ibi. VERDIGA, Species vitis, de qua Petrus de Crescentiis lib. 4. cap. 4. VERDIGARIUS, ut supra Verdegarius. Charta Stephani Episc. Claromont. apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 34 :

Cum mansis, campis, pratis, vineis, Verdigariis, etc. Verdugarius,

in Judicio ann. circ. 873. inter Instrum. tom. 6. Gall. Christ. nov edit. col. 8 :

Per legem et justitia plus devet esse ipsas kasas, curtes, Verdugarius, ortus, etc.

Vide Veredegarius et Viridiarium. VERDONA, pro Ferdo seu Ferto. Vide in hac voce. Quarta pars marc. Charta ann. 1253. apud Ludewig. tom. 7. Reliq. MSS. pag. 497 :

Item quod homines nostri supra deputatam et annuam pensionem advocatie, videlicet maldratam tritici et Verdonam Halberstadensis argenti, exactione indebita non graventur.
VERDONUM, f. Pratum. Charta ann. 1258. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

De meridie de dicto Verdono descendit usque ad ysolum in Verdono.

Vide supra Verceillum. VERDUGARIUS. Vide Verdigarius. VEREBIARE, Mutilare. Gloss. Lat. Gr. : Verebio, . Ubi Cod. Reg. Brebio : Sangerm. Urebio. At in Gloss. Grc. Lat. , Verebio, mutilo , truncat. VERECUM, Quidquid ex naufragiis ad littus appellit, nostris quoque Verec. Scacar. S. Mich. apud Cadom. ann. 1234. in Reg. S. Justi Cam. Comput. Paris. fol. 24. v. col. 2 :

Accordatum est, quod Verecum custodietur in manu domini regis per annum et diem.
Charta ann. 1341. in Reg. 72. Chartoph. reg. ch. 224 :

Le chevalier disoit et affermoit que toutes les choses venantes et arivantes Verec la coste et l'estande de la mer en la parroisse d'Anderville en la hague lui appartenoient,.... et ledit procureur disoit et affermoit que au duc nostre sire appartenoient lesdiz Verez en certaines mettes en ladite parroisse.

Ita quoque legendum pro Veret, in Stat. ann. 1374. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 47. Vide Wrekum. VERECUNDANTER, Inverecunde, absque ullo pudore. Vita S. Joan. Episc. tom. 3.

Aug. pag. 511. col. 1 :

Prsul mstus de tanto crimine tam Verecundanter facto presbyteri, illum a sacerdotio suspendit.

VERECUNDARI, Timore percelli, in Gloss. Gasp. Barthii apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 355. ex Hist. Palst. Fulcherii Carnot. :

Nostri tanquam ad certamen bellicum Verecundari simulantes, astute nec fugere disposuerunt, nec pugnare cum eis disposuerunt.
1. VERECUNDIA, Pudendum facinus, turpe, indignum ; quomodo Galli Vergogne usurpant. Constitutiones Catalani inter dominos et vassallos MSS. cap. 51 :

Si Miles, qui emit castrum, est ita honoratus homo, ex quo Castalanus possit esse suus homo, sine Verecundia et reprehensione, seu blasma.

2. VERECUNDIA, Injuria, contumelia. Vita S. Goberti tom. 4. Aug. pag. 379. col. 2:

Quadam autem die vir Dei pius Gobertus, divina sibi gratia cooperante, sic fuit inspiratus, ut Verecundiam, qu in sancta terra Jerusalem ab infidis contra Dominum opponitur, vellet vindicare. Lesquelx habitans prindrent icelle femme pour Vereconder et ahontir icellui prestre.
Ali ann. 1377. in Reg. 111. ch. 306 :

Hinc nostris Vereconder et Vergonder, Contumelia et probro afficere. Lit. remiss. ann. 1457. in Reg. 185. Chartoph. reg. ch. 339 :

En entencion de villener et Vergonder la femme dudit Perrinet. Lequel Jehan avoit ainsi induite, amene et soubzleve ycelle Mahaut, et Vergonde tousjours,
in aliis ann. 1400. ex Reg. 155. ch. 112. Vide Verecundium. VERECUNDIOSUS, Pudendus, turpis, Hisp. Vergonnoso. Constit. MSS. Petri III. reg. Aragon. ann. 1359 :

Statuimus quod... in instrumento procuratoris aliquis non teneatur sigillatim exprimere impedimentum quod haberet, si tamen ipsum impedimentum Verecundiosum, aut periculosum vel dampnosum constituenti ipsum procuratorium ; et quod sic constituens procuratorium, super hoc scilicet quod sibi esset Verecundiosum vel dampnosum, etc. Vergonner
vero, Verecundari sonat, in Lit. remiss. ann. 1479. ex Reg. 206. Chartoph. reg. ch. 431 :

Aucuns d'iceulx jeunes gens se Vergonnoient de jouer l'esbatement, pour ce qu'il se failloit descouvrir jusques au ventre et montrer ses pauvretez.
Hinc Verecundens et Vergondeux, verecundans, pudens. Lit. remiss. ann. 1387.

in Reg. 131. ch. 173 :

Jehan Jaquemart prisonnier, Verecundens de ce et doubtant rigueur de justice, etc.


Ali ann. 1409. in Reg. 163. ch. 285 :

Desquelles choses le suppliant eust est moult triste, honteux et Vergondeux.

Glossar. Prov. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Vergonhar, Prov. pudere. Vergonhos, pudens. VERECUNDIUM, Injuria, contumelia. Vetus Charta Anglica apud Somnerum in Tractatu de Gavelkynd pag. 174 :

Ea conventione, ut ipse Calvellus et hredes sui singulis annis dent Cellerario 52. sol. pro omni re, prter 3. forisfacturas, id est, murdrum et furtum, si ipse Calvellus vel hredes sui fecerint, et prter, si Verecundium ipse vel hredes sui fecerint Monachis Ecclesi vel servientibus eorum.
Vergonder nostris pro aliquem probro afficere. La Vie de Jesus-Christ MS. :

Ensi ert li mons racats, Et li Diables Vergonds.

VEREDA, Umbraculum foliis, aut arborum ramis concinnatum in quibusdam locis Chariot nuncupatum. Charta ann. 1344. ex Schedis Cl. V. Lancelot :

item quod nulla persona cujuscumque conditionis existat, sit ausa facere.... ramadas sive Veredas per carrerias nisi habeant in altitudine duas cannas.
Vide alia notione in Veredi. VEREDALIS Charta, Authentica, vera et genuina. Charta Wernheri Episcopi Argent. ann. 1005. apud La Guille inter Instr. Histor. Alsati pag. 24 :

Quorum omnium jura, et debita, et quantitates, sicut nos invenimus, in Veredali carta describi jussimus.
Vide Veredictum. VEREDARIUS. Vide in Veredi. VEREDEGARIUS, ut supra Verdegarius. Charta Adalind apud Baluz. tom. 2. Histor. Arvern. pag. 14 :

Hortos, hortales, Veredegarios, arbores pomiferas, vineas, etc.


Alia Acfredi Comit. apud Mabill. tom. 3. Annal. pag. 696 :

Domos coopertas, casales, curtes, ortos, ortales, Veredegarios, etc.

Vide Verdigarius et Viridiarium. VEREDI, Equi publico cursui destinati. Gloss. Lat. Gr. : Veredus, . Gloss MSS. Reg. : , . Papias :

Veredos antiqui dixerunt, quod veherent, i. ducerent redas, vel quod vias publicas currant, per quas redas ire solitum erat.
Gloss. Sax. lfrici : Veredus : crtehors, i. Rhed equus. Ebrardus in Grcismo cap. 9 :

Est Veredus equus, vectans rhedam quasi currum.


Joan. de Garlandia in Synonymis : Alibi :

Rhed vectores nos dicimus esse Veredos. De veho, de rheda, dictum reor esse Veredum.
Victor lib. 2. Hist. de Persecut. Vandalor. :

Dirigit prceptum, quod etiam univers Afric Veredis currentibus destinavit.


Gesta Constantini M. :

Qui ut Severum per Italiam transiens vitaret, summa festinatione post se truncatis Veredis, Alpes transgressus, ad patrem Constantium venit apud Bononiam, etc.
Charta Ludovici Pii Imp. pro Hispanis apud Diago :

Et Missis nostris aut filii nostri, quos pro rerum opportunitate illas in partes miserimus, aut Legatis, qui de partibus Hispani ad nos transmissi fuerint, paratas faciant, et ad subvectiones eorum Veredos donent.
Vita S. Theophanis Confess. n. 14 :

, , , .

Occurrit passim in utroque Cod. tit. de Cursu publico, et al. et in vett. Formulis. Vide Paraveredi. Vereda, Via, per quam veredi vadunt. Vetus Notitia Hispanica r 829. apud Anton. de Yepez in Chronico Ordin. S. Benedicti tom. 4 :

Et descendit, ubi intrat arrogio, qu dicent Rubisco in Syle, et conclude per illum arrogium di Rubiscum, et pergit per illa, qu exiit in Donati ad illas Veredas de Mamonela, et pergit per illa Vereda antiqua usque vadit ad terram Tremu, etc.
Charta Ordonii II. Regis r 947. apud eumdem :

Et inde per radicem Litori, deinde in Almanti, inde per Petraforta, et inde per medium montium, qu vocitant Meta, deinde per illa Vereda majore, quod discurret de Astorica ad Castrum Litori, etc.
Alia Bermundi II. Regis r 1035. apud eumdem tom. 5 :

Qu jacent contra parte de Minea, sub illa Vereda, qu descendit ad ambas mistas.

Veredarii, dicti, qui veredis publicis utebantur, et responsa vel mandata Principum deferebant, , , ut est apud Procopium lib. 1. Vandal. cap. 16. qua notione Veredarios habent leg. 17. et 50. Cod. Th. de Cursu publico (8, 5.), Senator lib. 2. Epist. 31. lib. 4. Epist. 47. Julius Firmicus lib. 3. Matth. etc. Papias : Veredarius, a vehendo dicitur, qui festinanter equitando currit, habetque pennas in capite, ut intelligatur festinatio itineris. Gloss. Lat. MS. Reg. cod. 1013 : Veredarii dicuntur a vehendo, qui festinanter in equis currunt, non descendunt de equo, antequam liberant responsa sua : habent in capite pinnas, ut inde intelligatur festinatio itineris : datur semper iis equus paratus, nec manducant, nisi super equo, antequam perfecerunt. Paulo aliter laudat hunc locum Jacobus Gothofredus ad leg. 1. Cod. Th. de Curiosis (6, 29.). Capitul. Caroli C. tit. 7. de Monachis :

Quos etiam nec Episcopus, nec Abbas, vel quilibet alius eos Veredariorum more in missaticis instanter transmittat.
Veterem Chartam ex Tabulario S. Martini de Campis apud Duchesnium in Hist. Monmorenciaca pag. 33. subscribunt

Ludovicus filius Regis (postmodum Rex Franc. VI.) Gervasius Dapifer, Frogerius Catalaunensis, Willelmus Garlandensis, Fredericus Camerarius, Balduinus Veredarius

. Forte is Magistratus, quem hodie Le grand Matre des Postes dicimus. Ekkehard. IV. de Casib. S. Galli apud Pertz. tom. 2. Script. pag. 87 :

Innotuit res Chuonrado in Frantia tunc posito ; nam Veredarii et episcopo capto et recepto dies et noctes celeres ibant.
VEREDICTIO, Probitas, veritatis amor. Charta ann. 1374. apud Rymer. tom. 7. pag. 44 :

Domini Ducis et ejus Concilii veri Canzellarii, et bon et honest fam, vit, et Veredictionis.

1. VEREDICTUM, Testimonium 12. juratorum in jurata, aut assisa, in qua vera se dixisse affirmant : Verdict JC. Anglis. Vera se dicturos. Vide Formulam Juramenti apud Bracton. lib. 4. Tract. de assis. nov. disseys. cap. 19. 3 :

Hoc auditis justitiarii, quod Veritatem dicam de assisa ista, etc.

Gloss. Gr. Lat. : , verum dico. Utuntur passim Anglici Scriptores, Statuta Davidis II. Regis Scoti cap. 20. 2. Thomas Walsinghamus pag. 276. Littleton. sect. 366. Bracton. lib. 4. tract. 1. cap. 19. 4. Fleta lib. 4. cap. 9. Fortescutus de Laude Legum Angl. cap. 26. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 481. tom. 2. pag. 32. 221. Regiam Majestatem, etc. Vide Jurata 2. Placit. ann. 14. Edward. I. Kanc. rot. 10. in Abbrev. Placit. pag. 279 :

In hoc Veredicto 10. de juratis dicunt unum et 11. dicunt aliud

contrarium. Sed judicium redditum in hc verba. Et quia dicto majoris partis juri standum est, consideratum est, etc.
Confer Glanvill. lib. 2. cap. 17. Verdictum, Eadem notione, apud Madox in Formul. Angl. pag. 370 :

Sciatis nos reddidisse Willelmo de Homez advocationem capell de Elleton, qu ad eum pertinere dinoscitur secundum Verdictum legalium hominum vicini.
2. VEREDICTUM, Scripta testificatio, Gall. Certificat. Libert. Domnimed. ann. 1246. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 691. art. 11 :

Si milites vel aliquis alius debeat debitum burgensi, burgensis debet monere baillivum per majorem, quod eat secum ad capiendum nammia pro suo debito vel catallo ; quod si baillivus recusaverit ire infra triduum, juratus ibit, si voluerit et poterit, pro catallis suis et nammiis capiendis, extra villam, sine emenda, per Veredictum majoris. Nec freda, aut tributa, vel paratas, aut Veredes seu mansiones accipere... audeat.

VEREDIS, pro Veredus, in Charta Caroli Calvi Reg. Franc. ann. 844. inter Instrum. tom. 6. Gall. Christ. nov edit. col. 75 :

Leg. forte Veredos. VERENNES, a Vehere, i. portare, nominare, instrumenta rusticorum sunt. Papias. Isid. lib. 20. Orig. cap. 14 :

Verennes a vehere, id est exportare nominat.

VERENTER, Reverenter. Candidus in vita gilis tom. 1. Jun. pag. 491. col. 1 :

Cherubin quoque, Seraphin pariterque Verenter Jure tibi soli incessanti voce reclamant.

VERERE, Trahere ad rete, quod Vericulum dicitur. Glossar. vet. ex Cod. reg. 7613. VERERIA. Verreria :

Excepto quod in duabus fenestris non sunt Vererie.

Chevalier, Visit. episcop. Gratianop. p. 122. VERESC. Vide in Wreckum. VERESCENS, Veritus, in Gloss. Gasp. Barthii apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 517. ex Bartolphi Hist. Palst. VERETIA, Lamin vitre, qu fenestris objiciuntur, f. pro Verreri. Vide in hac voce. Comput. ann. 1480. ex Tabul. S. Petri Insul. :

Renero Roussel pro duabus dietis, quibus vacavit in capellania S. Michaelis juxta aulam ad Veretia deponenda, x. sol.
Vide mox Veretrum.

VERETONUS, Verettonus, Ital. Veretto, Verettone, Gall. Vireton, diminut. a Veru, Sagitta, Jaculum. Vide in hac voce. Chronicon Petri Azarii apud Murator. tom. 16. col. 308 :

Uno Veretono in fronte exstitit vulneratus, et taliter quod ab equo subito cecidit interfectus.
Joh. Stella in Annal. Genuens. tom. 17. col. 1282 :

Jaculis Veretonorum a longe bellantes, etc.


Chron. Tarvis. tom. 19. col. 768 :

Vita donatus est beneficio unius piroli argentei deaurati, in quem Veretonus unus balista emissus repercussit, ita ut intra viscera nequivit adire.
Jac. de Layto Annal. Estens. tom. 18. col. 1022 :

Dum ferociter et impavide inter missilia balistarum laboraret ictu unius Verettoni saucius et trajectus fuit in brachio dextero,... et penetravit missile inter utrumque os brachium totum.
Teli genus, illud prcipue, quod per balistam emittebatur : a Veru dictum videtur : non enim placet etymon a P. Daniele propositum lib. 6. cap. 4. de milit. Franc. Vareton, in Charta ann. 1337. ex Reg. Cam. Comput. Paris. sign. Croix fol. 187. v :
m e c

Et doit livrer et mettre en chascune gale vj . Varetons, iij . lances, v . dars, etc.
Veretto, Eodem intellectu, in Chron. Estensi apud eumdem Murator. tom. 11. col. 270 :

Qui Gabriel eo die captus fuit et interfectus uno Verettone a gentibus prfati domini Marchionis.

Verrettonus, Eadem notione. Joh. Cermenas in Hist. Mediol. tom. 9. ejusdem Muratorii col. 1290 :

Verum Januensis subito Verrettonus volat oculos transiens caput ejus, quo vulnere cum securi de muro rejectus est.
Andr. Billii Hist. tom. 19. col. 29 :

Rejecta ob oculos gale specula, mox sagitt (quam vulgo Verretonum nominamus) verreculo per eum locum ictus cecidit.
Viratonus, Eodem intellectu, Nostris etiam Viraton, in Chron. Petri IV. Reg. Aragon. lib. 6. cap. 4. Charta ann. 1377. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Dedit....... balistas, Viratonos, pavesia, etc.


Miracula MSS. Urbani V. PP. ex eodem Tabular. :

Luserat cum nonnullis aliis ad balistam, unus cum Viratono seu Viram (leg. Virou, ut efferunt Occitani) percussit ipsum in coxia, quod transivit

ultra ambabus partibus.


Ibidem :

Fuit percussus de quodam Viratono in facie super oculum, ita quod totum ferrum erat in capite longitudinis quasi medii pedis.
Mirac. B. Ludovici Alamandi Arelat. Archiep. apud Stephanot. tom. 10. Fragm. Histor. MSS. pag. 301 : Viretonus, Pari significatu, in Charta ann. 1345. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 501. col. 1. :

Simili jactu magni Viratoni super faveriam dict cassidis percussus, etc. xx. caissi Viretonorum, in quarum qualibet ad minus sint D. Viretoni. Vireton garni de ses fers,

in Charta ann. 1461. apud Lobinellum tom. 2. Histor. Britan. col. 1263. VERETRUM, f. pro Veretrinum vel Victrinum, Fenestra. Comput. ann. 1481. ex Tabul. S. Petri Insul. :

Magistro Widocque lathomo, pro reparatione magni Veretri vestibuli, cum suis adjutoribus et materialibus,..... xvij. lib. xij. sol.
Vide supra Veretia. VERFREDUS, Beffroy. Vide Belfredus. VERGA, Veru, ni fallor ; inter utensilia coquinaria annumeratur, ad calcem Stat. synod. eccl. Castr. ann. 1358. ex Cod. reg. 1592. A. fol. 76. r :

Item j. trebes ferreum, j. mortier, j. Verga, etc.

VERGADELLE, Piscis genus. Vide supra Labeo. VERGAIUM, Jus mensur, ad quam exiguntur dolia vinaria, quod virga fit sic dictum, ut videtur. Memoriale D. Camer Comput. Paris. fol. 57. v :

Officium barragii et Vergaii vinorum.

Haud scio an huc spectet vox Vergage ex Litteris Caroli V. Reg. Franc. ann. 1367. tom. 5. Ordinat. pag. 67 :

Ilz ne paent travers, passages, pontenages, tonlieux, chaucs, barrages, Vergages, ou autres exactions.

Male lectum Vergaii in laudato Memoriali, ubi diserte habetur Vergagii ; a Gallico Vergage, eadem notione. Charta Phil. VI. ann. 1339. in Reg. ejusd. reg. ex Cam. Comput. fol. 163. r :

Nos dittes gens... ont assign... au roi de Boeme... Vailly... le Vergage, le courretage des vins... A Filayns le chargage, le barrage....... et le Vergage, etc.
Hinc Vergier, Virga metiri, et Vergeur, qui ex officio id prstat. Charta ann. 1320. in Reg. 59. Chartoph. reg. ch. 426 :

Que il ne peussent mettre les Vergeurs pour les vins Vergier, et que il ne peussent mettre les vardes pour varder les biens.

Lit. remiss. ann. 1476. ex Reg. 195. ch. 1558 :

Le maire et les eschevins de ceste ville (de Dampierre) ont Vergi le vin ; je en payerai ce qui sera trouv par eulx.
Vide infra Vergiare. VERGANTINUS, Navicul species, vulgo Brigantin, Ital. Brigantino. Vide Brigentinus. Itiner. Adriani VI. PP. apud Baluz. tom. 3. Miscell. pag. 376 :

Sanctissimus pater cum sua insigni et prclara familia triremes ascendit ; qu licet numero octo cum scapha vulgo Vergantin appellata, principem ecclesi festive receperunt.
Ibidem pag. 387 :

Utcunque tamen fuerit cum Vergantinus et alia navigia puppim illam oppressam circumstarent, etc.
Rursum pag. 397 :

Et cum tota jam classis juxta oppidum esset aggregata, magnificentissimi Cardinales in uno monoremo Vergantino, ut ita dixerim, ad maximi antistitis pedum oscula delati sunt.
VERGATUM, Gall. Vergat, Instrumentum piscatorium. Charta ann. 1397. in Reg. 155. Chartoph. reg. ch. 117 :

Piscantes cum pluribus et diversis rethibus, filatis, thesuris, etiam cum batudis et Vergatz, per ordinationes regias prohibitis. Verjat,
in Charta ann. 1403. ex Reg. 207. ch. 138 :

Petiz Verjaulx....... et claveaulx pour pescher et prandre anguilles el tout poisson.


VERGATUS, Variis coloribus distinctus, Ital. Vergato. Vide infra Virgatus. Chron. Parmense ad ann. 1291. apud Murator. tom. 9. col. 821 :

Quidam asinus, Vergatus dictus, mirifice factus, et variis coloribus naturaliter pilosus et decoratus transivit per Parmam, qui mittebatur domino Regi Franci a domino Rege Tartarorum. Unam Vergentam zinziberis facti cum aqua limonis.

VERGENTA. Litter Richardi II. Reg. Angl. ann. 1380. apud Rymer. tom. 7. pag. 233 : VERGERIUM, a Gall. Verger, Viridarium, Ital. Vergiero. Charta ann. 1455 :

Qudam domus cum curia, curtili, columberio, raterio, Vergerio, etc.


Vide Viridiarium. 1. VERGETA, Modus seu mensura agri. Charta ann. 1284. ex Bibl. reg. :

Guillelmus de Vinea (debet) duos solidos, sitos super unam Vergetam terr plantatam vinea.
Vide mox Vergia.

2. VERGETA, Gall. Espce de cierge :

... Pro iiii. cereis et xiii. Vergetis ponderantibus x. libras cere.......

Arch. histor. de la Gironde, t. 22. p. 363. VERGHA, pro Virga, ni fallor, in Statutis Montis Regalis pag. 269. Ital. Verghe. Vide Virga 8. VERGHEFNESSE, vox Belgica, Venia, culp remissio. Locus est infra in Voetval. VERGIA, Modus seu mensura agri, ut supra Vergeta. Charta ann. 1360. in Reg. 89. Chartoph. reg. ch. 550 :

Qu domus ultra unam virgam seu Vergiam terr vel circa in fundum... non excedit. Vergie,
eodem sensu, in Ch. Phil. Pulc. ann. 1298. ex Lib. rub. Cam. Comput. Paris. :

Deus cenz vint et huit acres et trois Vergies de bois.

Vide Virga 6. VERGIARE, ad Virgam dolia exigere, Gall. Jauger, alias Vergier. Vide supra in Vergaium. Arest. ann. 1328. 10. Dec. in Reg. Olim parlam. Paris. :

Qui pro fructibus in campis existentibus custodiendis et vinis Vergiandis eliguntur.


VERGIATA, Eadem notione qua supra Vergia. Charta ann. 1354. in Reg. 82. Chartoph. reg. ch. 302 :

Concedimus ut dictas septem Vergiatas terr vel circa, cum dificiis ibidem existentibus, teneant. Per arbitralem sententiam pronuntiamus haustoria, plaketa, Vergnas, pontes debere fieri de licentia decani et capituli Ambianensis in rivis Ambianensibus, a ravina usque ad Goudran.
Occurrit prterea in Charta Phil. III. reg. Franc. ann. 1283. VERGO, Piscis genus. Vide supra Coracinus. VERGOBRETUS, Summus Magistratus apud duos, ut auctor est Csar lib. 1. de Bello Gallico :

VERGNA, Locus alnis, nostratibus alias Vergnes dictis, consitus. Charta Gaufr. episc. Ambian. ann. 1236 :

Divitiacus et Lasco summo Magistratui prerant, Vergobretum appellant dui, qui creatur annuus, et vit necisque habet potestatem.

Gloss Isidori : Virgobretus, nomen Magistratus. Virgobretus, habent etiam not Tyronis pag. 60. Etiamnum hodie Vierg dicitur supremus Magistratus Augustoduni. De vocis etymo vide Goropium Bekanum in Gallicis lib. 1. et 3. Hotomannum ad Csaris lib. 1. et lib. 7. n. 6. Isaacium Pontanum in Glossario prisco-Gallico, Bochartum de Colon. Phnic. pag. 79. etc. Iis adde Schilterum in Gloss. Teuton. v. Fergen. Vide Mercur. Franc. mensis Mart. ann. 1737. pag. 502.

VERGOLAY, Vox vernacula. Lit. remiss. ann. 1360. in Reg. 89. Chartoph. reg. ch. 679 :

Cum ipso Johannes Ernichin de Doullens, Petrus de Attrabato et Johannes, dictus Noefmolin, eundo nuper insimul ad quoddam festum, nuncupatum le Vergolay, etc.
Forte quod verno tempore celebraretur, sic appellatum. Vide supra Maium. VERGUETA, Candela seu cereus ad modum virgul, unde nomen. Consuet. monast. S. Crucis Burdegal. MSS. ante ann. 1305 :

Rastellum ejusdem altaris debet compleri de candelis, nuncupatis Verguetas.... Exceptis duabus Verguetis cer, quas recipit solus sacrista.
VERGUETUM, Viridarium minus, Gall. Petit verger. Tabular. Gemetic. tom. 1. pag. 295 :

Ecclesiam S. Andre cum Vergueto et quatuor hospiciis.

Vide Vergerium. Verguhe, eadem notione, in Lit. remiss. ann. 1479. ex Reg. 205. Chartoph. reg. ch. 279 :

Pour la conservation des fruiz de laquelle terre ou Verguhe, les supplians fermerent et clouyrent icelle terre ou Verguhe de plaix. Postquam vero molendina fuerint molentia et paratoria parantia, expensas in eis necessarias nos et vos communiter faciemus. Vos tamen pro Veria levabitis et habebitis de communi sextam partem emolumenti molendinorum et paratoriorum prdictorum, et ratione illius molneri vos semper tenebitis molendinarios ad opus molendinorum et paratoriorum.
Quid vero significet vox Gallica Verie, haud scio, in Ordinat. hospit. reg. ann. 1285. ex Reg. Cam. Comput. Paris. sign. Noster fol. 53. r :

VERIA, f. pro Molneria, Reditus, qui ex molendinis percipitur. Charta ann. 1229. ex Cod. reg. 4659 :

Cuisine... Si aura Ysambert un sextier de vin au soir pour la Verie de la cuisine.

An legendum la Laverie, culin purgatio ? 1. VERIALE, f. Locus herbis abundans. Chronic. Farfense apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 511 :

Et concesserunt in hoc monasterio, sicut antea concesserant in ecclesia S. Adriani, terram sementariciam cum Verialibus et padulectis et cryptis in fundo Persiceta.
Veriel, eadem acceptione, in Lit. ann. 1409. tom. 9. Ordinat. reg. Franc. pag. 480 :

Les prvost et maieurs (de la ville de Bethune ont) le gouvernement du

Veriel et des marez d'icelle.

2. VERIALE, Apertura, fenestra, spiraculum cancellis obductum, nostris alias Verial. Charta ann. 1254. in Reg. S. Ludov. ex Chartoph. reg. fol. 93. r :

Mandamus quod in omnibus parietibus seu domibus circa totam tenentiam fratrum minorum factis seu faciendis numquam fiat hostium, vel fenestra, vel Veriale, nec latrin, etc.
Lit. remiss. ann. 1460. in Reg. 192. ch. 52 :

Le suppliant se print rompre ung Verial estant oudit hostel, en frappant fort contre ledit Verial d'un querelent.... Le suppliant s'en entra dedans la cave..... par ledit Verial, et y print certaine quantit de fromages.
Vide infra Vitriale. VERICHARIA, ut supra Vercheria, Modus agri. Vide in hac voce. Charta apud Menester. Histor. Lugdun. pag. 35. col. 2 :

Cum ecclesiis, domibus, dificiis, curtiferis, Verichariis, hortis, vineis, terris, silvis, pratis, etc. Poterat videre legendo nisi cum Vericulis.

VERICULA, Conspicilla, Gall. Lunettes. Miracula MSS. Urbani V. PP. ex Tabular. S. Victoris Massil. : VERICUM, Veru, Gall. Broche. Inventar. ann. 1218. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 67. col. 2 :

Quasdam molles, tria Verica, unam astellam, etc.


Vide Verutum. VERIDICENTIA. sopus MS. in Vita Alexandri :

Quisque te consuluerit, Veridicenti tu non refragatur.

VERIDICI, Judices adlecti ad causam decidendam, interprete Ludewigo, ad Leg. Dan. tom. 12. Reliq. MSS. pag. 166. nisi Testes intelligere malis. Vide supra Verax.

Item non debet aliquis ad placitum generale Veridicos citare, nisi executor caus, vel aliquis alius ex parte sua ad hoc in placito constitutus, vel aliquis qui Veredicorum hesteleie exsolvere sufficit

. Judices civiles, Voires-jurs nuncupantur, in Recognit. feud. MS. ann. 1685 :

Doit avoir en ladite ville de Thun un mayeur et cinq juges, appells Voires-jurs, qui connoissent de toutes choses et causes civiles.

Vide in Juratus. VERIDISSIMUS, pro Veridicissimus, a Veridicus. Fundatio Prioratus S. Petri de Salve ann. 1029. apud Marten. tom. 1. Anecdot. col. 150 :

Rogamus ut hoc testamentum, quod scriptum et firmatum est a nobis, atque roboratum ab assertoribus Veridissimis, firmiter a vobis retineretur.
VERIFICARE, Gall. Verifier, Probare. Charta ann. 1343. tom. 2. Hist. Dalph. pag.

481. col. 2 :

Et eos jurare fecerit tenere et inviolabiliter observare ipsas donationes, infeudationes, et conventiones, atque Verificaverit prdicta omnia.
Charta ann. 1495. ex Tabul. B. M. de Bono-nuntio Rotomag. :

Impedimentis nostris circa obtentum rescriptorum Apostolicorum per eosdem Religiosos Verificatis.

Occurrit etiam in Chron. Andre Danduli apud Murator. tom. 12. col. 459. VERILOQUIUM, , in Gloss. Gr. Lat. , in Lat. Gr. Vide Quintilianum lib. 1. cap. 10. VERILUCIUS, Piscis genus. Limborch. Hist. Inquisit. Tolos. pag. 69 :

Item portavit....... medium Verilucium coctum pro quodam hretico.


VERINGATUM. Formul MSS. ex Cod. reg. 7657. fol. 40. v :

Dictum talem cum uno posatorio fuste et inde cum uno Veringato ipsam talem diversis ictibus percussit et vulnerarit.
Vide infra Vernare 3. VERINUPTUM. Tabularium Monast. Molismensis :

Inter H. Presbyterum de Marcenai et Ecclesiam Molismensem....... Verinuptum illud, quod solet dari pro ferculo nuptiarum, sive sit redempum, sive non redemptum, et nummus, si offeratur, in visitatione infirmi, quando recipit viaticum, et nummus similiter, si offeratur in susceptione baptismi : hc tria solum erunt solius Sacerdotis. Act. an. 1135.
Vide Ferculum et Missus 1. VERINUS, Cochlea, Gall. Vis, Picardis Verrin. Inventar. ann. 1419. ex Tabul. Eccles. Noviom. :

Caput B. Godebert deargentatum et deauratum quadam corona coronatum, in qua deest quidam Verinus.

VERIOL, , in Gloss. Lat. Gr. Leg. Viriol, , ex Gloss. Grc. Lat. ubi habetur : , Viriola, armilla. VERIORA, , in iisdem Gloss. Lat. Grc. Viriola, in Sangerm. Ali Gr. Lat. : , Veriora, lolium. VERISCUM, ut Wreckum. Vide in hac voce. VERISIMILIS. A verisimili, Probabiliter. Chron. Angl. Th. Otterbourne pag. 8 :

E quibus (Regibus) a Verisimili plures vi et armis quam sanguine successerunt.

VERISMATA, perperam pro Karismata, in Statutis Eccl. Valentin. inter Conc. Hisp. tom. 3. pag. 511. ubi referuntur versus de jejunio Quatuor Temporum, quos restituere licet ex iis qui in voce Quatuor Tempora laudantur. 1. VERITAS, Depositio testis : veredictum JC. Anglis, Verit, in Consuetud.

Insularum tit. 1. art. 19. 20. Libertates urbis S. Desiderii in Campania ann. 1228 :

Quicunque plegios dederit, vel quicunque hreditatem sive feodum habuerit, licet ad placitum venire noluerit, Veritatem suam sicut prsens habere debet.
Infra :

Si Scabini a domino, sive ministro domini submoniti falsum sub aliqua re judicium fecerint, Veritate Scabinorum de Ypra dominus eos convincere poterit, etc.
Rursum :

Si quis viam communem arando, seu alio aliquo modo destruxerit, et super hoc veritate Scabinorum convincatur, etc.
Charta Philippi Aug. Reg. Franc. ann. 1194 :

Quacumque hora nos voluerimus de bannitis nostris, et de aliis rebus omnibus Veritatem habebimus, si Scabini eam dicere sciunt. Banniti in Flandria per Veritatem vel per Scabinos Flandri, etc.
Litter ejusd. Reg. ann. 1207. tom. 5. Ordinat. pag. 161 :

Pascua, herbagia, aque communes, ejusdem sunt amplitudinis, cujus bona Veritas patrie, tempore Comitis Flandrensis et nostro, hactenus eas fuisse dixerit per juramentum.

Veritas, Inquisitio judiciaria, Gall. Enqute : item, Consessus proborum hominum ad excipiendas quorumlibet querelas. Consuet. Furnenses ex Tabul. Audomar. :

Qui in alterius aqua captus fuerit piscando, emendabit Comiti tres libras, et debet adduci ad justitiam, et retia et omnia instrumenta ejus erunt illius qui eum cepit, et inde debet fieri Veritas in communi Veritate de his qui capti non fuerint. Qui viam ecclesi...... foderit vel artaverit, et super hoc convictus fuerit per Veritatem, emendabit Comiti tres libras.
Ibidem :

Tres Veritates generales..... debent in quolibet anno fieri de omnibus forefactis trium librarum. Prterea quolibet anno fiet Veritas libera, si Comes vult habere, de omnibus forefactis.
Statuta ann. 1359. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 4. pag. 211 :

Et si voulons que de toutes les amandes et forfaitures dudit mestier (de Tisserands en draps) par nos Echevins de Commines, en soient faites et oyes trois Veritez chacun an.
Idem quod Assisa. Hac triplici notione non semel occurrit vox Gallica Verit. Libert. Calesii ann. 1304. in Reg. 69. Chartoph. reg. ch. 365 :

Une france Verit doit estre en l'an de toutes choses fourcelles : cascune

Verits qui sera prise par eschevins, doit jurer devant le bailli et devant eschevins sans sourpresure.
Lit. remiss. ann. 1366. in Reg. 97. ch. 321 :

Comme en la ville d'Alleux li sires.... une fois l'an, ou plus, peut faire une franque Verit, jure et aprise par clain suz ses subgets... souspechonnez d'aucun mauvais cas et vices.
Ali ann. 1383. in Reg. 124. ch. 143 :

Et en ademplissant ledit jugiet, fu ladite Verit crie souffisamment en l'glise de Herlies,..... presens hommes de fiefs de ladite salle ; et fu li jours et lieux noncez que on tenroit ladite Verit.

Adde Lit. ejusd. ann. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 22. art. 7. et alias ann. 1483. in Hist. Caroli VIII. pag. 395. Hinc Coyeverit appellabant, judicium, nulla prvia inquisitione nec audita partis defensione, prolatum. Charta Phil. Pulc. ann. 1296. in Reg. 2. Olim parlam. Paris. fol. 12. r :

Quod in criminibus, ubi majus versatur periculum, absque citationis edicto, nec partis defensione audita, indifferenter processum intolerabilem, Coyeverit vulgaliter nuncupatum, recipit et admittit.
Voire, pro Verit, in Vita J. C. MS. :

Cil Cleophas, selonc l'estoire, Fu freres Joseph, c'est la Voire.

2. VERITAS, Jus, privilegium : prcipue dicitur de Bonis propriis. Sententia arbitralis inter Aquens. Archiepisc. Capitulumque et Monachos S. Csarii ann. 1221. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Stipulantis servare Veritatem diocesis in tota causa.


Concilium Coyacense Hispanicum ann. 1050. can. 9 :

Prcipimus, ut triennium non includat Ecclesiasticas Veritates : sed unaquque Ecclesia, sicut Canones prcipiunt, et sicut Lex Gothica mandat, omni tempore suas Veritates recuperet et possideat.
Can. 13 :

Mandamus, ut omnes majores et minores Veritatem et justitiam Regis non contemnant ; sed sicut in diebus Adelfonsi Regis fideles et recti persistant, et talem Veritatem faciant Regi, qualem illis fecerunt in diebus suis, Castellani autem in Castello talem Veritatem faciant Regi, qualem fecerunt Sancio Duci, Rex vero talem Veritatem faciat eis, qualem fecit prfatus Comes Sancius.
Veritates, non agnoscit prisca Latinitas ; occurrit tamen apud Tertull. de Resurrect. carnis cap. 20. et Ludewig. tom. 6. Reliq. MSS. pag. 184. VERITUS, Verecundus. Vita S. Eustasii tom. 3. Mart. pag. 786 :

Quam cum vidisset, sciscitatus est, utrum juvenilibus animis ad cultum divini timoris aspiraret. Qu affata, ut tenera et Verita tas, ait se paratam esse sacris prconiis obtemperare.

VERIUM, Idem quod infra Vieria 2. Vide in hac voce. Charta ann. 1227. ex Tabul. Corbeiensi :

Quicumque habuerint molendina et Veria in dictis pasturagiis ad stagna facienda de cespite poterunt accipere.

VERIUS, pro Varius, Pellis muris Pontici. Bened. abb. Petroburg. de Gest. Henr. II. reg. Angl. tom. 2. pag. 498. ad ann. 1188 :

Quod nullus post proximum Pascha utatur Verio, vel grisio, vel sabelina, vel escarleta.

Vide in Vares et supra Varus 2. VERJUTUM, a Gall. Verjus, Omphax et Omphacium. Statuta Collegii Narbon. ann. 1379. apud Lobinell. tom. 5. Hist. Paris. pag. 670. col. 2 :

Item nullus..... agrestam seu Verjutum domus pro privata necessitate capiat.... Et agresta seu Verjutum convertantur ad profectum domus, cujus sumptibus vinee coluntur.

Occurrit rursum in Statutis Collegii Sagiensis ann. 1427. ibid. pag. 695. col. 1. VERLASCIUS. Inquisit. ann. 1371. in Access. ad Hist. Cassin. part. 1. pag. 433. col. 2 :

Item ferragnale unum cum arangiis et cum dificio Verlasciorum juxta mnia terr.

VERMELATUS, Vermelius. Vide Vermiculus. VERMELHUM, Vermellata. Vide mox Vermellum. VERMELLUM, Vermelhum, Grani species, Coccum, vulgo Vermillon, vel Graine d'carlate. Grana Vermelli, pluries in Charta ann. 1268. ex Schedis Prs. de Mazaugues. Alia ann. 1379. ex iisdem Schedis :

Item habet jura gran Vermelhi, pro quo jure solvitur pro qualibet libra unus denarius, et ipsi homines portant vendere ubi volunt.
Vide infra Vermiculus. Vermellata, Tempestas qua Vermellum colligitur, in laudata Charta ann. 1268 :

Item dixit quod prconisatio fit quolibet anno per Arelatem ex parte curi tempore Vermellat, quod colligentes granam in dicto Cravo vendant eam.

VERMELLUS. Vide in Vermiculus. VERMELLUS, Obex, pessulus, Gall. Verrou. Comput. ann. 1446. ex Tabul. S. Petri Insul. :

Pro emtione trium magnorum ostiorum,... pro quibus cum cardinibus et Vermellis, pro fienda quadam porta,... lxx. sol.

VERMEN, pro Vermis, usurpatur in Vita B. Margaret de Cortona n. 89. Verme, Italis : Vermine, eadem, ni fallor, notione, in Bestiario MS :

Chil qui ne manguent poisson Habitent en la deserrine, Et ne manguent fors Vermine.

VERMESCERE, Vermibus consumi. Ratherius Episc. Veron. lib. 1. Prloq. apud Marten. tom. 9. Ampl. Collect. col. 796 :

Unde enim fit ut eadem corpora citius Vermescant state, quam hyeme, citius in calidioribus quam in frigidioribus locis, etc.
VERMEUM, Vermiculum. Tabul matrimoniales ann. 1468 :

Habuisse et recepisse in pretio duorum clamidum,..... unius chop parvi Vermei dict Aurora, etc.
Id est, rosei coloris. Vide Vermiculus. VERMICATUS, Vermiculatus. Vide infra Vermiculus. VERMICULANS Pulsus. Vide Formicans. VERMICULUS, Vermiculum, Vermiculatus. Vermiculum, in Gloss. MSS. Lana rubra. Papias : Vermiculum, rubrum, sive coccineum. Est enim Vermiculus ex silvestribus frondibus, in quo lana tingitur, qu Vermiculum appellatur. Mox :

Vermiculum, tinctura similitudine vermis.

Alibi : Rufa, rubra, vermicula. Gloss. Grc. Lat. MSS. : , , Vermicla, hoc coccum. Edit habent, Vermincula, et abest. Alibi : Rufa, rubra, vermicula. Gervasius Tilleberiensis MS. de Otiis Imperial. Decis. 3. cap. 57 :

In Regno Arelat. et confinio maritimo est arbor, cujus sarcina pretium habet 12. nummorum Mergoriensium : ejus fructus in flore pretium facit 50. librarum, ejus cortex ad onus vestis pretium habet 5. solidorum. Vermiculus hic est, quo tinguntur pretiosissimi Regum panni, sive serici, ut examiti, sive lanei, ut scarlata. Et est mirandum, quod nulla vestis linea colorem Vermiculatum recipit, sed sola vestis, qu ex vivo, animanteque, vel quovis animato decerpitur. Vermiculus autem ex arbore ad modum ilicis et quantitatem dumi pungitiva folia habente prodit ad pedem, nodulum faciens mollem ad modum ciceris, aquosum, et cum exterius colorem habeat nebul, et roris coagulati, interius rubet, et cum ungue magistraliter decerptus, nec tenui rupta pellicula humor inclusus effluat, postquam exsiccatur, corio includitur : cum enim tempus solstitii stivi advenerit, ex se ipso Vermiculos generat, et nisi coriis subtiliter consutis includerentur, omnes fugerent, aut in nihilum

evanescerent. Hinc est, quod Vermiculus nominatur, propter dissolutionem, quam in vermes facile facit ex natura roris Madialis, (Maii) a quo generatur : unde et illo tantum mense colligitur, arbor autem Vermiculum generans vulgo Analis nuncupatur.
Vide Joan. Ruellium lib. 2. de Nat. stirp. cap. 136. Capitulare de Villis cap. 43 :

Ad genitia nostra..... dare faciant, id est linum, lanam, waisda, Vermicula, warentia, pectines, etc.
Regest. Prumiense apud Leibnit. tom. 1. Etymol. pag. 467 :

Solvit unusquisque pro Vermiculo denarios sex.


Tabularium S. Remigii Remensis :

Donat denar. 8. de Vermiculo, unc. 2. pull. 8. pastas 2. ova 50.

Occurrit pluries. Vermilium, Eadem notione. Charta ann. 1073. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Donamus monachis... villam vel ecclesiam, sive mercatum, sive de pane, seu de Vermilio, vel de qualibet re hedificare aliquid voluerint.
Charta ann. 1156. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occit. col. 559 :

Solvo etiam et guirpisco votum quem feceram de Vermilio, ut deinceps non fiat.

Vermiculatus, Coccineus, Gallis Vermeil. Aimoinus lib. 3. Hist. Franc. cap. 91 :

Tunc si placebit, ego et tu Vermiculatis adoperti vestibus inter conferta congrediamur agmina.
Ubi Fredegarius in Chron. cap. 25 :

Induamur uterque ego et tu vestibus Vermiolis, etc.

Expressit Gallicum Vermeil. Monachus Sangall. lib. 1. de Carolo M. cap. 36 :

Erat antiquorum ornatus, vel paratura Francorum, calceamenta forinsecus aurata, corrigiis tricubitalibus insignita, fasci crurales Vermicul, et subtus eas tibialia vel coxalia linea, quamvis ex eodem colore, tamen opere pretiosissimo variata.
Lib. 2. cap. 14 :

Palliaque Fresonica alba, cana, Vermiculata, vel saphyrina.


Tabularium Vindocinense Thuanum cap. 74 : Ch. 84 :

Caligas etiam habuit Vermiculas annuend causa ipsius donationis. Dedimus Ivoni unum chamfrenum, et Roberto unas caligas Vermiculas.
Ch. 124 :

Aldradus caligas etiam habuit Vermiculas.


Will. Malmesbur. lib. 4. pag. 139 :

Vexilloque Boamundi, quod Vermiculatum erat, ventis in fastigio turris

exposito, etc.

Vermelatus, Eadem notione, in Comput. ann. 1244. ex Biblioth. Reg. :

Pro quatuor alnis uno quarterio escallate Vermelate pro novo milite, lxxvi. s.

Vermelius, Vermilius, Eodem significatu. Charta Rudesindi Episc. inter Conc. Hispan. tom. 3. pag. 181 : Statuta Vercell. lib. 4. fol. 83 :

Alias casulas xiii...... octava cardena merayce, nona Vermelia ex Ageg. Teneantur fornasarii prdicti de qualibet fornasata lapidum facere ..... unum de blanchis, et alium de ferriolis, et alium de Vermeliis.
Barthol. Scrib Annal. Genuens. apud Murator. tom. 6. col. 495 : Chron. Mutin. tom. 15. col. 604 :

Naves iii. magn depict colore albo, cum crucibus Vermiliis per totum. Apparuit qudam crux rubea vel Vermilia in castro dicto Spello in Valle Spoletana.
Chron. Bergom. tom. 16. col. 895 :

Carra xii. moscatelli, et vini Vermilii. Vermail,

in Charta ann. 1235. tom. 2. Hist. Eccl. Meld. pag. 135 :

Toutes voyes enfin ledit Pierre de Quincy Chevalier a donn et octroi pour substantation du Chappelain qui celebrera en ladite Chapelle deux muys de vin blans et deux de Vermail. Vin vermeil,
in Charta ann. 1384. Vermellus, Pari intellectu. Testam. Beatricis de Alboreya ann. 1367. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 1523 :

Item, legamus ecclesi B. M. de Crassa unum pannum aureum moresc Vermellum foratum de tela livida.
Ibidem col. 1525 :

Item plus, alium copertorium panni de cirico Vermello.

Vermiculatus, Latinis quasi vermiculis variatus vel distinctus. Will. Brito in Vocab. et Joan. de Janua : Vermiculatus, distinctus et variatus : tractum est a vermiculis, qui rodentes ligna aratiunculas ibi faciunt varias et distinctas, et quasi in modum vine conducuntur. Gloss Gr. Lat. , Vermiculatum. , Vermiculatum. S. Bonifacius Mogunt. Epist. ad Cuthbertum :

Illa ornamenta vestium.... latissimis clavis, vermium imaginibus clavata, adventum Anti-Christi ab illo transmissa prcurrunt.
Gillebertus Episcop. Londinensis in Cantica Canticor. cap. 1. n. 10 :

Vermiculatas, id est, more vermium decoratas.

Vermicatus. Statuta Ord. Prmonstrat. dist. 4. cap. 10 :

Sellis quoque Vermicatis, frnis, pectoralibus, calcaribus superfluitatem habentibus, non utentur. Et nota, quod Papa, quando Pisani iverunt Majoricam, suis omnibus Pisanis dedit vexillum Vermileum.
Vide Vermiculus. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 6757 : Vermelh, Prov. roseus, ruber. Vermelhesa, Prov. rubor, rubedo. Virmilius, Coccineus. Contract. matrim. ann. 1290 :

VERMILEUS, Rubeus, purpureus, ex Italico Vermiglio, et Gall. Vermeil. Chronicon Pisanum ann. 1119. apud Murator. tom. 6. col. 169 :

Constituimus vobis in dotem et ratione dotis octo milia solidorum Turon. nigrorum, et ipsam (Ceseliam) indutam de mantello de perceto Virmilio, cum pellibus de vayrs.
Vermillage vero aut Vermullage dici videtur, Prstatio, pro facultate porcos in silvam immittendi, ut terram fodiendo, vermium instar, unde nomen, cespites eruant. Libert. pro incolis Pontis S. Petri ann. 1366. in Reg. 97. Chartoph. reg. ch. 305 :

Si ont pasturage en ladite forest (de Loncbouel) et s mettes d'icelle pour leurs bestes, pannage et Vermullage pour leurs pors, quant pannage y a, parpaiant pour chascun porc un denier pour ledit pannage et pour chascun maile pour ledit Vermulage.... Chascun d'eulx ont acoutum prendre et avoir...... le boy vert en gesant.... Pour chascun porc pour le Vermillage avoir en ladite forest une maille aus sergenz d'icelle.
Vide Verrere 2. VERMILIUM, Vermilius. Vide in Vermiculus. VERMINATUM, , in Gloss. Lat. Gr. edit. melius in Sangerm. Vermiculatum. VERMINCULA. Vide in Vermiculus. VERMIS-CANIS, Scrofularum fortassis species aliqua, vel Herpes, qui Teutonice Haeyr-worm, id est pilorum vermis dicitur. Ita Bollandist ad Vitam S. Parisii tom. 2. Jun. pag. 485 :

Venetus item alius nobilissimus vir cum uxore, infirmitate illa qu vulgo Vermis-canis dicitur, circum guttura corrodebatur, etc. Si aliqua persona dixerit alicui verba injuriosa, vel nominaverit turpe verbum, quod appellatur Vermis-canis, etc.
Vermus-Canis, Eadem notione. Statuta Pallavic. lib. 2. cap. 14. fol. 86 :

Hinc injuri loco habetur denominatio illa, in Stat. Vallis-Ser. rubr. 22. ex Cod. reg. 4619. fol. 83. v :

Statutum est et ordinatum est, quod si quis dixerit alicui, nascatur tibi

Vermuscanis, etc.

Italis Verme est Scabiei species, Gall. Farcin. Vermis Marinus. Piscis genus. Vide supra Plota. VERN. Gloss MSS. ad Alexandrum Iatrosophistam lib. 1. Passion. : Ros Syriacus est flos arboris, qu dicitur Alnus, vulgo Vern, de cortice cujus fit nigra tinctura. Armoricis eadem notione Gwern, vel cum articulo ar Vern. Vide Vernagium. VERNA, Modus agri ; nisi sit Locus alnis consitus, a superiori voce Vern sic dictus. Vide Vernagium et Vernetum. Tabular. Abbat. Dalonensis in Lemovicib. fol. 3 :

Totum ex integro quod habebamus, vel requirere poteramus in Verna de Dalones.


Et fol. 7 :

In Verna, qu est de manso de Vernoil.


Rursum fol. 19 :

Damus etiam eis la Verna de stagno usque ad terram illam, etc.

Vide Vernia. VERNACELLUS, Qui suscitat per dies festos. Gloss. Isidori. Ubi legendum lusitat. Ex vernaculus. La Cerda vero scribit :

Qui lustrat per dies vernos.

VERNACHIA, Vernacia, Vini species : Vernacium, Petro de Crescentiis lib. 4. cap. 4. cujus Interpreti Vin de Garnache dicitur. Academicis della Crusca :

Vernaccia, spezie di vino bianco.


Skinnerus in Etymolog. Anglic. :

Vernaga, genus vini dulcioris et gratissimi, credo sic dictum quasi Veronaccia, ab agro Veronensi in quo optimum ex hoc genere vinum crescit.
Litter ann. 1345. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 519. col. 1 :

De Vernachia ii. somat. val. xxvii. flor. De muscadello iiii. som. val. xiii. flor.
Statuta Vercell. lib. 4. fol. 95. v :

Item statutum est quod nullus in civitate vel districtu Vercellarum audeat vel presumat vendere vel vendi facere vinum Vernacie, malvaxie, decreti, vel alterius generis vini, etc.
Vernacia, in Convent. civivitatis Saon ann. 1526. Vernacinum vinum, apud Murator. tom. 12. col. 1038. ex Gualvaneo Flamma. Vide Garnachia 2. VERNACLUS. Gall. Qui appartient en propre :

Vernaculus, non Vernaclus.

App. ad Probum, Meyer, text. bas latin. 1. l. 7.

VERNACULA Terra, Proprietas, alodis. Charta Alamannica 36. Goldasti :

Quapropter Vernaculam juris mei terram eam in loco nuncupanti, quod dicitur Peteinvillare, quantum mihi Deus donavit, et parentes mei in hereditate dimiserunt, trado Allidulfum, cum omnia mea, cum agris, cum pratis, etc.
Ch. 38 :

Propterea Vernacula terra juris mei in loco nuncupantur, quod dicitur Dada, cum servis et ancillis hc nomina eorum, Gondaharancum, etc.
Denique ch. 41 :

Propterea Vernacula terra juris mei in loco, qui dicitur Openuvillare, tradimus S. Galloni 20. juchos,.... de colonis meis Erfoinum, etc.
VERNACULATIM, Vernaculo sermone. Virgil. Gramm. pag. 16 : VERNACULUM, Quidquid domi nascitur,

Dativus casus Vernaculatim verbum neutrale demonstrat. domestici fructus, res, qu alicui nata est, et quam non emit
. Ita hanc vocem interpretatur Anianus in leg. 3. Cod. Th. de lustrali collatione, ubi Jacob. Gothofredus. 1. VERNAGIUM, Alnetum, locus alnis consitus, apud Dombenses et Lugdunenses, quibus alnus, Gall. Aune, Verne dicitur. Terrag. Humberti de Villars domini du Chatelard ann. 1391 :

Tenet quatuor bicheratas Vernagii.

Vide Vern, et Vernetum. 2. VERNAGIUM, Illud quod fit vel seminatur tempore veris. Glossar. vet. ex Cod. reg. 521. VERNALE, Instrumentum piscatorium, retis species. Charta Otton. Comit. Burgund. ann. 1281. apud Perardum :

Eis concedimus et donamus perpetuo piscariam liberam in ripariis de Lupa et de Clogia alte et basse pro voluntate sua ; ad Vernale,.... et ad alia omnia genera ingeniorum.
f. pro Veruale. Vide Vertebolum et Vervilium. Vernot, in Lit. remiss. ann. 1407. ex Reg. 162. Chartoph. reg. ch. 162 :

Pierre Giraudier et autres.... levoient et rompoient ses fillets, ou Vernos nommez au pas, et prenoient le poisson estant dedens iceulx.
VERNALIA, f. pro Venalitiaria, Mercatura, negotiatio. Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 71. ex Cod. reg. 4622. A :

Judex sive rector teneatur fidentiam (dare) omnibus venientibus in mercandiam vel in Vernaliam.

Vide supra Venalitas 2. VERNALIS, Vernaculus, servus. Charta ann. 1288. ex Tabul. Archiep. Auxit. :

Accepit dominus abbas a prdictis hominibus centum solidos, et sex Vernales ad construendum molendinum.

Vide Vernulitas. An non potius Alnus, quibusdam in provinciis Verne ? Vide supra Vergna et Vernagium 1. 1. VERNARE, Florere. Acta S. Cassiani apud Illustr. Fontanin. in Antiquit. Hort pag. 347 :

Prosapia Vernas gestorum, et simplicitate refulges.

Occurrit rursum pag. 356. et apud Marten. in Litter. pag. 46. 2. VERNARE, Canere, ut ex verborum serie colligitur, in Actis S. Petri Clestini PP. tom. 4. Maii pag. 423 :

Et ecce turba magna angelorum circa se erat ita aperte ut videretur ei quod vigilasset, et in ore cujusque illorum erant ros rube, et cum illis rosis Vernabant delectabiliter nimis ; ita quod postquam excitatus fuisset a somno, cantum illum audierit per tantum spatium quo posset dici Pater noster.

Vide Vernicare. 3. VERNARE, Munire, instruere ; Vern, ea notione, legitur apud Joan. de Saintr cap. 40. pag. mihi 266. Stat. senesc. Bellicad. ann. 1320. inter Probat. tom. 4. Hist. Occit. col. 162 :

Item quicumque portaverit lanceas, gaverlotos, tela, ballistas, clavatas, guisarmas, secures, baculos ferratos, Vernatos, aut alias affaytatos, et hujusmodi arma mortifera, etc.

Vide supra Veringatum. VERNAZOLA, Vini species, idem quod Vernachia. Vide in hac voce. Acta S. Amad. tom. 2. Aug. pag. 585. col. 2 :

Ita quod ipse pater Amadus alio quasi vino non uteretur in Miss sacrificio, nisi de quodam vino Vernazol.... Ex quo (vase) Vernazola ipsa hausta erat, ita quod in nocte sequenti tota ipsa Vernazola..... expansa tota inventa est in et per canepam.
VERNARIA. Vide infra Vernia. VERNARIUM, Vernum tempus. Gerardus Marchetus Episc. Castrensis Epist. 112 :

Steti Parisiis per menses aliquot, ubi resumpsi lectiones magistrales usque ad Vernarium.
VERNEDA, Alnetum, locus vernis seu alnis consitus. Lit. remiss. ann. 1414. in Reg. 169. Chartoph. reg. ch. 19 :

Dum supplicans transiret per quamdam Vernedam inter dictos locum et villam existentem, etc.
Vide Vernetum et Vernia.

VERNEDUM, ut Vernetum. Vide ibi. VERNEMETIS, Gallica lingua veteri, fanum ingens, inquit Fortunatus lib. 1. Poem. 9. VERNENSIS, Monet species videtur. Inquisit. ann. 1288. in Access. ad Hist. Cassin. part. 1. pag. 388. col. 1 :

Quilibet macellarius pro qualibet vacca seu pro quolibet bove, quem occidunt in boczaria, ..... reddunt cellarario Cassinensi Vernenses sex, et pro quolibet porco, Vernenses quatuor.
VERNERIA, ut Vernia. Vide in hac voce. VERNETUM, Vernedum, pro Vinetum. Tabularium Monasterii S. Andre Viennens. :

Ego Sierannus vendo Lunam campum cum Vernetum salicetum in se tenente juris mei, qui est in Castolatis, etc.
Alia habet . Alibi :

in campis, et salicetis, et Vinetis, juris nostri, etc Unum curtillum ante januas positum, et tres diuturnas de terra, et Vernetum in dextra, et in sinistra parte positum ad dificationem domorum habitantium in servitio prdict Ecclesi.
Acta Capitularia Eccles. Lugdun. ann. 1347. fol. 126. v :

Item super quodam Verneto, etc.

Charta alia Ermengardis Comitiss Ceritan. ann. 893. in Append. ad Capitul. Baluziana n. 127 :

Verdegariis, Vernedis, boschis, silvis, garricis, etc.


Chron. Petri IV. Reg. Aragon. lib. 3. cap. 20 : Et cap. 21 :

Hon a una gran Vernada e pedral devant lo castell, etc. Et faent mal deu dejus la vila de Perpinya en les vinies, e en un loch, que es nomenat Vernet.
Ita Cod. MS. ubi editus habet Vernat. Ex his omnibus nihil colligitur unde certo probetur Vernetum vinetum significare : cum vero ad vocem Vern propius accedit, qua alnum designari supra monuimus, idem esse atque Vernagium vix dubito ; quod ex sequentibus rursum facile efficitur. Terrag. Bellijoc. :

Super quodam Verneto continente sex bichonatas seminis vel circa.


Ibidem :

Juxta brossiam seu Vernetum Anthonii de Crey.

Testam. Stephani II. Arvern. Episc. inter Instr. tom. 2. Gall. Christ. nov edit. col. 73 :

Cum pratis, cum vineis, cum campis, cum silvis, cum farinariis, cum furnis, cum Vernedis, cum aquis, etc.
Ubi Verneda a vineis distinguuntur. Charta ann. 1295 :

Item tres fessoriatas prati cum Verneto, sitas in yllas retro molendinos suos.

Vide mox Verniacum. VERNHA, ut supra Verneda. Charta ann. 1343. in Reg. 67. Chartoph. reg. ch. 70 :

Item dixit et asseruit dictus nobilis dom. Guillelmus.... habere in dicta terra de Maravalle.... nemora, stangna, ortos, viridaria, arbores, silvas, brugerias, Vernhas, etc.
Vide Vernia et mox Verniacum. VERNIA, Verniaria, Vernaria, Idem videtur quod Vernetum, Alnetum. Charta fundat. S. Hippolyti Verniensis in pago Ruthen. ann. 943. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 75 :

Villa mea qu dicitur illa Vernia.


Infra :

Ad monasterium construendum in illa Vernia.


Tabularium Conchense in Ruthenis ch. 103 :

Et illo prato de Roseto cum ipsas albaretas, cum ipsas Vernias similiter dimittimus, etc.
Ch. 106 :

Hoc est alodus noster de Vermo calmo, cum vineas, cum Vernas, cum pratos, cum mansione, etc.
Ch. 109 : Ch. 110 : Ch. 115 :

Unus campus cum Vernias, cum terras cultas et incultas, etc. Unus pratus cum Verniarias, cum albaredas, etc. Tradidimus, hoc est Vernaria nostra in loco, qu vocatur, etc.... Et habet ipsa Vernaria et ipsa terra in se fines de uno latus, etc.
Ch. 116 : Ch. 455 :

Et de subtus terra cum Vernaria, etc. Et in parochia de Campolviado donamus alium mansum in illa Vernia, hoc totum damus ad alodem.

Adde ch. 117. 148. 163. 187. 266. 270. 306. 338. etc. Charta fundationis Capell S. Valpurgis Compendiensis :

Dedimus in dotem tres mansos in Verneria, quam Hadegerus in beneficii jure de nostro tenebat dono, etc.
Vide Verna. VERNIACUM, ut supra Vernetum, nostris alias Verney et Vernois. Chartul. S. Joan. Angeriac. fol. 178. r :

Concessi Deo et sancto Joanni et S. Mari de Ternant mariscum et Verniacum, qu sunt sub molendino de Ternant.
Inquisit. ann. 1361. in Reg. 93. Chartoph. reg. ch. 69 :

Item un Vernoy assis de cost les viez Bonot..... Item un autre Vernoy ensemble d'une sagerie, qui est assise oudit Vernoy.
Lit. remiss. ann. 1419. in Reg. 171. ch. 50 :

Icellui Rassonneau fu trouv en un Vernois, o il estoit cheu dessus sa jument.


Charta admort. ann. 1412. in Reg. 166. ch. 272 : Vide Vernia et mox Vernus. VERNIARE.

Item un petit Verney assis au terrouer de Manopon. Quod due fenestre indigent quod Vernientur et quod ibi provideatur de libris.
Chevalier, Visit. Episcop. Gratianop. p. 122. VERNICARE. Aldhelm. de Gramm. pag. 569. apud Maium Auct. Classic. tom. 5 :

Aves minnuriunt, vel vernant, vel Vernicant.

Vide Vernare 2. et Vibrissare. VERNICIUM, Liquata juniperi lacryma, Gall. Vernis. Vita B. Lidwin tom. 2. April. pag. 300 :

Sed quasi oleo vel Vernicio linita fuisset, tanto splendore et recenti albedine radiabat, ut, etc.
Stat. Avenion. ann. 1243. cap. 80. ex Cod. reg. 4659 :

Sindici vero statuant locum idoneum extra civitatem, remotum a viis publicis, ubi Vernicium et cepum liquefiat. Vernir Qui se Vernissent, qui se paignent, Qui se fardillent et qui s'ongnent.

dicitur de mulieribus, qu purpurissum adhibent, in Mirac. MSS. B. M. V. lib. 2 :

VERNICUS, Vernaculus, familiaris, domesticus. Status eccl. Constant. inter Instr. tom. 11. Gall. Christ. col. 220 :

Si quis canonicorum moriebatur, non expectabat longo tempore, sed consilio reliquorum de ministris ecclesi servientibus restaurabat, cum..... judicaret..... multo justius et utilius esse servitoribus meritum

reddere, quam Vernicis, vel gratiis, vel amore, vel prece, vel timore concedere.
Vide Vernulitas. VERNIFICUS, Vernus, Gall. Printanier. Vita MS. S. Wenwaloei fol. 119. v :

Floribus Vernificis redoleverat, etc.


Vide Vernarium. VERNIX. Vernis :

Recipe cristallum boracis, Vernicis, draggi.


c

B. N. MS. Lat. 16089. f. 114 . VERNONUS, an Venalis ; quod de proba merce dicitur. Charta ann. 1340. in Reg. 73. Chartoph. reg. ch. 282 :

Item fuit repertum quod dominus noster rex habet in dicto loco (de Cadola) et ejus pertinentiis quatuor quartones olei Vernoni censuales.
Vide supra Vernalia. VERNOSSATUS. Gall. Vernis :

De uno lecto fusteo, Vernissato et cordato.

Cart. Magalon. ex Rev. Soc. Sav. 1873. pag. 413. VERNULITAS, Famulatus. Vita S. Dunstani tom. 4. Maii pag. 358 :

Quando debitas su Vernulitatis horas, ceterasque Missarum celebrationes Christo Domino solvere censuisset.
HRoswitha Monialis in Panegyr. Ottonis M. Imp. vers. 174 :

Ex quibus Henrico qudam pars mente benigna Devovit Regis fratri jus Vernulitatis, Pars Everhardo Comiti studium famulandi.

Papias : Verna, servus in domo natus : vernula, servus domi genitus vel nutritus. Vide Vernalis. 1. VERNUM, Ver, Vernum tempus. Regula S. Fructuosi cap. 6 :

Verno vel state dicta Prima, commoneantur Decani a Prposito suo, quale opus debeant exercere.
Regula Magistri cap. 32 :

In Verni vel statis tempore, etc.

Vernus, in Anselm. Contin. Sigeb. ad ann. 1126. apud Pertz. Script. tom. 6. pag. 580 :

Hiems acerrima, Vernus etiam periculosus.

2. VERNUM, Vas coquinarium. Litter Henrici IV. Reg. Angl. an. 1405. apud Rymer. tom. 8. pag. 384 :

Quinque patellas, tres cacabas reas, quatuor pelves,.... quatuor Verna ferrea, etc.

Inventar. ann. 1476. ex Tabul. Flamar. :

Item plus sex Verna sive asta ferri.

Utrobique legendum existimo Verua. VERNUS, Alnus, nostris alias Verne. Charta ann. 1377. in Reg. 112. Chartoph. reg. ch. 212 :

Item circa triginta minetas terr et plus, in quibus sunt brossi, durni, Verni et plures alii arbores in ruina existentes.

Vide supra Verneda et Verniacum. Alia notione vide in Vernum 1. VEROCHIUM, pro Varochium. Vide supra in hac voce. VEROLA, pro Virola, Vietoria fibula. Inventar. MS. thes. Sedis Apost. ann. 1295 :

Item unum cultellum acutum cum manubrio albo et Verola de auro nigellato.

VEROLAGIUM, Gall. Verolage. Jus feudale, quo dominus tenentes suos ad suum molendinum frumenta sua molenda deferre potest cogere, Droit de Verolie, teste Constant. in art. 99. Consuet. Pictav. pag. 112. Reg. feud. comitat. Pictav. in Cam. Comput. Paris. Ch. ann. 1410. fol. 37. v :

Je Jehan de Craon, sire de la Suze.... advouhe tenir.... foy et hommaige lige.... mon herbergement de Charrace, avecques toutes ses appartenances et appendances,... pescheries, deffens, galloys, estangs, Verolages, hommes, hommaiges, justice, etc.

VERONENSIS, Moneta Veron. Comput. decim in Italia collect ann. 1278. pro subsidio T. S. ex Cod. reg. 5376. fol. 242. v :

Libr vij . ij. et sol. ix. Veronensium parvorum,..... computato mihi per collectores quolibet Frisacensi pro xiiij. Veronensibus parvis.
c

Formul. MS. Instr. fol. 68. v :

Quoniam..... nomine pensionis....... unum Veronensem monasterio sancti...... singulis annis solvere tenebatur...... Solvit ipsi domino abbati solidos lx. pro l. Veronensibus in solutionem et satisfactionem pensionis, pro quinquaginta annis debend ex domo emphiteotica.
VERONES. Aurelius Victor in Commodo :

Immitti prorsus feroque ingenio, adeo quidem ut gladiatores specie depugnandi crebro trucidaret : cum ipse ferrum objectum Veronibus plumbeis uteretur.

Ubi legendum videtur ad ferrum, etc. Adeo ut verones fuerint species pectoralis, in quo ictus exciperet. Vide conjecturas virorum doctorum apud Schottum. Vide Forcell. in Vero. Huc etiam spectat Brito Armoric. Philipp. lib. 10. de Obsidione Nannetica :

Audacesque viri quos illa Britannia gignit Obdere vel leviter extrema repagula curant,

Ejus in occursum potius in Verone retecto Egressi pugnam committere gnaviter audent.

Vitiosum carmen hic advertere est cum Spelmanno, nisi Enniano more S forte elidatur. VERONICA, Romanis appellatur tabella, in qua Christi Domini, pergentis ad Crucis supplicium, divino miraculo expressa effigies efformatur, qu asservatur et colitur Rom in Ecclesia S. Petri. Voce, ut quidam volunt, formata ex Vera Icon. Clemens IV. tom. 2. Epist. 484. ann. 1268 :

Quid enim superest, nisi ut ipsa Veronica cum Apostolorum capitibus transportetur, et urbs toto spoliata thesauro, confusionis induta diploide, habeat in ternum quod lugeat.
Nicolaus IV. PP. ann. 1290 :

In ea namque basilica sui pretiosissimi vultus imaginem, quam Veronicam fidelium vox communis appellat, in singularis amoris insigne tribuit venerari, etc.
Sed et alios Pontifices Clementem VI. VII. VIII. Gregorium XIII. etc. hanc tabellam, seu potius sudarium eo nomine appellasse auctor est ex Jacobo Grimaldo Bzovius in Annal. Eccl. ann. 1216. num. 16. Adde Jacobum Card. de Anno Jubilo cap. 1. Matth. Paris et Matth. Westmonaster. ann. 1216. eumdem Matth. Paris ann. 1249. pag. 514. Bromptonum pag. 121. Henricum Rebdorffensem ann. 1350. prterea Bernardum Guidonem de Sanctis Lemovicensib. pag. 629. De S. Veronica integras disputationes instituerunt prter Baronium ann. 34. num. 138. vir singularis eruditionis Godefrid. Henschenius 4. Febr. Franciscus Quaremius lib. 4. Elucidar. Terr Sanct, peregr. 6. cap. 14. 4. et seq. et Bzovius ann. 1216. num. 15. et seqq. Venice appellatur in Lit. Caroli VI. ann. 1381. ex Reg. 121. Chartoph. reg. ch. 117 :

Plusieurs habitans de nostre ville de Paris, hommes et femmes, c'est assavoir marchanz et marchandes de toyles s hales de Paris..... meuz de dvotion ont entencion et propos de crer, faire et ordonner une confrarie l'onneur de Dieu et de la benoite Vierge Marie et en especial de sainte Venice vierge..... en l'glise parochial de S. Eustace de Paris, en la chapelle..... de S. Michiel l'Arcange, etc.
Plura erudite de Veronica disserit Mabillonius in Museo Ital. pag. 88. et 89. Veronica, Imago tabellam prdictam reprsentans. Comput. ab. ann. 1333. ad ann. 1336. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 275 :

Pro tribus Veronicis magnis et sex parvis, taren. 1. gran. x.

Veronicam appellatum Ciborium antiqu basilic Vatican videtur scribere Nicolaus Alemannus in Dissert. de Lateranensibus parietinis pag. 40.

VERONOMENTUM. Anonymi Leobiens. Chron. ad ann. 1305. apud Pez. tom. 1. Script. Austr. col. 886 :

Albertus asserens hoc regnum (Ungari) ad imperium devolutum, instantissime repetebat, et orta sunt inter eos (Albertum et regem Bohemi) gravissima Veronomenta.

Ita prfert Codex MS. ut monet doctus Editor. An pro Werinimenta, bella ? Vide supra Guerra. VEROSUS, Plenus veritate : Verositas, veritas. Ugutio. Mart. Cappela lib. 4 : Argumentum Veros assertionis. Remigius ad hunc locum apud Maium in Glossar. novo : Veros assertionis acrimonique, id est firm ac veridic ; vel, quod est melius, Veros, id est acut, ab eo quod est veru. Kopp. 332. habet Viros. VEROUIKE, vox Anglica. Testam. Joh. de Nevill ann. 1386. apud Madox Formul. Anglic. pag. 428 :

Item domino Archiepiscopo Eborum fratri meo, 1. vestimentum rubeum de velvet cum le Verouike in granis rosarum desuper brondata.

VERPIRE, Possessionem rei alicujus dimittere. Charta ann. 1145. apud Calmet. tom. 2. Hist. Lothar. inter Probat. col. 324 :

Pratum unum quod habebant apud Vesusc-villam nostram nobis dederunt et fine tenus Verpierunt. Verpir,

apud Butiller. in Summa rurali. Hinc VERPITIO, Rei possess dimissio, in Charta inter Instr. tom. 2. Gall. Christ. nov edit. col. 121 :

Vestituras etiam de omnibus terris.... perdonavit, reddidit, et Verpitionem fecit.

Vide Guerpire. VERPUS, , , in Gloss. Lat. Gr. Vide Salmas. ad Hist. Aug. pag. 129. Glossar. vet. ex Cod. reg. 7613 : Verpus dicitur impudicus digitus, quo Judi feruntur Sabbato anum purgare : unde Judi, Verpi dicuntur. Aliud Lat. Gall. ex Cod. 7692 : Verpus, grve, vel metre doy. 1. VERQUERIA, Locus alendis verbicibus idoneus. Vide in Berbix 1. 2. VERQUERIA, ut supra Vercheria 1. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Verquiara, Prov. dos, dotalitium. Charta ann. 1522. in Reg. 3. Armor. gener. part. 2. pag. xxxv :

Ex resta dotis et Verqueri dict Aldet Valeta matris su, etc.

3. VERQUERIA, Septum ex verguis seu virgis, unde nomen, ad intercipiendos pisces. Charta Jac. reg. Majoric. ann. 1299. ex Bibl. reg. cot. 15 :

Damus licentiam venerabili abbatiss monasterii de Vinovolo et eidem

monasterio,.... quod possint et eis liceat auctoritate nostra facere paixeriam sive Verqueriam in rivo de Gadirono.
VERRA, Bellum, pro Werra. Chartul. SS. Trinitat. Cadom. fol. 45. v :

Ista villa habebat undredum, sed in tempore Verr difforciatum fuit.

Vide Guerra et Vera 2. VERRACHIUM, Nauticum instrumentum. Acta S. Raynerii tom. 3. Jun. pag. 464 :

Et tunc non potuerunt retrahere anchoram nisi cum Verrachio, quando ibi cessavit tempestas.
Idem quod supra Varochium. Vide in hac voce. VERR, Verrul, Scop, quod iis verritur, sic dict. Tract. MS. de Re milit. et mach. bellic. cap. 15 :

Deficientibus saccis et funibus, recurratur ad scopas et fiant Verr, vulgari sermone dicuntur granat, et in eis fingantur (figantur) pertic, et postea accendantur Verrul, et obcurratur ad rupturam muri contra rumpentes prfatum murum.
VERRECULUM, diminut. a Veru, Sagitt acumen, Gall. Pointe. Andr. Billii Hist. apud Murator. tom. 19. col. 29 :

Rejecta ob oculos gale specula, mox sagitt (quam vulgo verretonum nominamus) Verreculo per eum locum ictus cecidit. Hc ubi dicta essent, Verrat fraterna potestas Fratres ac socios proprio de corpore lectos, Qui cum patre simul noviter seniore recepto Regis ad eximii super hoc decreta recurrant.

1. VERRERE, Mittere. Gloss. Gr. Lat. : , abduco, Verro, deduco, perduco. Vita S. Eigilis sc. 4. Bened. part. 1. pag. 248 :

2. VERRERE, Verrificare, Terram versare, quod faciunt porci, et verres. Statuta Willelmi Regis Scoti cap. 24 :

Si porci Verrant pratum alienum, dominus illorum tenetur omnes Verrificationes implere frumento.

VERRERIA, Vitri officina, Gall. Verrerie. Charta ann. 1338. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 363. col. 1 :

Pactis infra scriptis, videlicet, quod infra dictum nemus, dictus Guionetus faciat domum fortem et ibidem debeat habitare et Verreriam ibidem facere, tenere et operari facere in ea perpetuo opus vitrorum sive vitrei.
Vide Vitreria. VERRERI, Lamin vitre qu fenestris objiciuntur, Gall. Vitres, olim Verrieres. Charta S. Ludovici ann. 1245. pro fundat. S. Cappell apud Lobinell. tom. 3. Hist. Paris. pag. 121. col. 2 :

De ipsis obventionibus et oblationibus Verrerias ejusdem cappell refici et reparari volumus quotiens opus fuerit.
Voirieres, ibid. pag. 702. Voiries, in Charta ann. 1483. ibid. tom. 3. pag. 141. col. 1. Alia Ludovici XI. ann. 1464. ibid. tom. 5. pag. 709. col. 1 :

A soustenir et entretenir les Verreries de ladite sainte Chapelle.

Verrieres, in Litteris Caroli V. Reg. Franc. ann. 1370. tom. 5. Ordinat. pag. 367. Bullar. MS. Fontanell. fol. 119 :

Totum cancellum tam in Verreriis, muris et massoneria, et coopertura, quam alio quovis modo.
La Vie de Jesus Christ MS :

Tout autressi con vous vrs Que li solaus est escaufs, Con il trepasse la Veriere La ou ele est li plus entiere.

Vide Verrin et Vitrinus. VERRERIUS, Qui vitra operatur et vendit, Gall. Verrier. Charta ann. 1309. tom. 1. Hist. Dalph. pag. 97. col. 2 :

Item a quolibet Verrerio exponente vitros suos ad vendendum, levatur unus vitrus, vel unus denarius, quod Verrerius maluerit.

Occurrit rursum ibid. tom. 2. pag. 363. col. 1. Quod opus, jamdiu est, a nobilibus exercebatur. Lit. remiss. ann. 1416. in Reg. 169. Chartoph. reg. ch. 139 :

Jehan Fouquaut le jeune escuyer, faiseur de verres, ..... demourant en la parroisse d'Oison, etc.
VERRES, Porci masculi, quos Franci Verrats dicimus. Epistola Bartholomi Monachi Fusniacensis, qui Episcopus Laudunensis fuerat, ad Conventum Remensem ann. 1158 :

Veruntamen nihil eis contuli, quod ad redditus pertinent Episcopi, prter porcos, quos vulgo Verres vocant, quos mens Episcopali Person solvebant Ecclesi.
VERRETONUS, Verrettonus. Vide Veretonus. VERRIA, f. Locus ubi verres nutriuntur, vel idem quod Vernia, quomodo etiam fortassis legendum est. Recognit. antiq. ex Regesto Probus fol. 59 :

Petrus Veters tenet de Comite casale domus su et Verriam, et debet inde iii. sol. censuales.

VERRICULATOR. Papias MS. Bituric. : Delictus, Verriculator. Cod. reg. 7609 : Verruculatus.

VERRIFICATIO. Vide Verrere. VERRIN, ut supra Verreri. Comput. ann. 1202. apud D. Brussel tom. 2. de usu feud. pag. ccii. col. 2 :

Evrardus capellanus, pro Verrinis capell, lv. sol.

VERRINUM, Terebell species, ut videtur, Gall. Vrille ; nisi sit Sagitta, jaculum, Verrina quippe Italis ea notione nuncupatur. Ogerii Panis Annal. Genuens. apud Murator. tom. 6. col. 402 :

Quidam latro venit Januam.... et taliter se misit nocte in crates Dominic crucis, custodibus S. Laurentii ignorantibus, quod capsam in qua erant reposit cruces cum Verrinis perforavit et ipsas cruces de civitate portavit.

Vide Verrubius. Voirrine appellatur Gemma ex vitro factitia, in Stat. ann. 1355. tom. 3. Ordinat. reg. Franc. pag. 12. art. 8. Voure, eadem notione, nisi mendum sit pro Voirre, in Lit. remiss. ann. 1390. ex Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 175 :

Un petit annel d'argent une pierre de Voure.

VERROLUS, a Gall. Verrouil, Pessulus. Reparat. fact in Senescallia Carcasson ann. 1435 :

Eidem (Bernardo Serario) pro duobus ansonibus et duobus Verrolis, qui positi fuerunt in uno hostio dicte domus thesaurari.
Charta ann. 1334. apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 188 :

Quod dictus Johannes fuerat furatus vectes, sive Verroilhs, padenas et gofetos. Pierre Brunet print ung grand Verroul ou vouge sur son col, etc.

Verroul etiam appellarunt nostri, Armorum seu venabuli genus. Lit. remiss. ann. 1459. in Reg. 188. Chartoph. reg. ch. 197 : Aliud prorsus sonat vox Verroilh, in Charta ann. 1467. ex Tabul. S. Maurini inter schedas Mabill. :

Rector seu vicarius prdictus..... percipiat..... omnes offertas et oblationes, vulgariter dictas la Verroilh, ex integro ecclesi de Ferrussaco.
Vide Vanga. VERRONIWAIDA. Mirac. S. Emmer. tom. 6. Sept. pag. 496. col. 2 :

Illuc solus iter carpebat in loco, qui dicitur Verroniwaida, quod sermo Latinis exprimit : Longinqua pascua, etc.

Verromwaida edidit Canisius. Vide Graff. Thes. Ling. Franc. tom. 3. col. 656. voce Fer, etc. VERRUBIUS. Papias : Marra, terebrum, id est Verrubius. Vide Veru.

VERRUL. Vide supra Verr. VERRUS, pro Verres, porcus masculus, in Leg. Salica apud Eccardum pag. 145 :

Si quis Verrum furaverit, etc. Scrof xxiv. Verri sex, etc.

Tabul. SS. Trinitat. Cadom. fol. 26. v : Charta Caroli Regentis ann. 1358. ex Bibl. Reg. :

Item viginti solidos annui redditus in quibus domino Regi tenetur quolibet anno in festo Pasch abbas de insula pro uno Verro.
VERSADURA, Eluvies, effluvium, Provincialibus. Regest. Columba ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Possunt recipere Versaduras et escolilhas resclaus vel bedalis.

VERSAGIUM, Idem quod Usagium, jus utendi foresta seu versandi, hoc est evertendi seu incidendi arbores ad ignem seu dificium necessarias. Vide Versare 1. Charta ann. 1404. in Reg. feud. comitat. Pictav. ex Cam. Comput. Paris. fol. 63. v :

Advoho..... maxime inter alia Versagium meum in nemoribus de Gastinain ad necessitatem meam seu opus manerii mei prdicti de Bellofonte et de Ses.
VERSALITER. Thwroczius sub ann. 1342 :

Hujus mundi decus et gloria... semper variando Versaliter atque caduce se protendens in nihilum tanquam aqua decurrens incedit.

Id est, Inconstanter. Vide Vossium lib. 4. de Vitiis serm. cap. 36. 1. VERSANA, Arvernis Verse, Terra proscissa, ager de novo ad cultum redactus : aliis Versane est Terra in colle sita : denique Versane vocant nonnulli terram Aquiloni adversam. Tabular. Camalar. dic. Anic. :

Donaverunt R. Roberto quandam vineam sitam subtus hortos et unam Versanam in Cumbas.
Charta apud Stephanot. Antiquit. Lemovic. part. 1. pag. 704 :

Dedit etiam Versana de gran ; .... in alio loco pratum del Martineze. Versenne,

apud Xantones Vide Verseria. 2. VERSANA, Tempus, quo agri proscinduntur, nostris Varxenne et Verseret, vel Verserot. Charta Joan. milit. de Foilluel dom. de Ramicort ann. 1242. in Chartul. Mont. S. Mart. part. 1. ch. 115 :

Remisi dict ecclesi tres corveias in una carruca, in Versana, in Martio, in cooperana : in Versana et cooperana cum duobus equis tantum, in Martio cum quatuor.
Charta ann. 1406. in Chartul. priorat. Belleval. :

Item chascune charrue... paierat chacun an trois journes la crowe de

la charrue ; c'est assavoir la Varxenne, waiien et traimois.


Charta ann. 1326. in Reg. 73. Chartoph. reg. ch. 340 :

Troiz croes de charrue ; ... c'est assavoir trois saisons, l'une en Mars, l'autre en Verseret et l'autre en wayn.
Libert. Perrus. ann. 1347. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 32. art. 3 :

Nuef courves de charrue d'icelles bestes, c'est asavoir trois en Vayn, trois en tremois et trois au Verserot.

Hinc emendand Libert. de Bourlemont ann. 1357. tom. 6. earumd. Ordinat. pag. 630. art. 2. ubi Vorrerot legitur pro Verserot. Neque fortassis mendo caret Terrearium ejusdem loci ann. 1571. ibidem inter notas laudato, in quo huic voci substituitur Vergier. Vide infra Versarius. Versana, Ager proscissus et nondum satus. Charta Roger. episc. Laudun. in Chartul. Thenol. ex Cod. reg. 5649. fol. 40. v :

Cum terra circumjacens fuerit in Versana, poterunt ibi fratres, si voluerint, carriare.
Alia ann. 1343. ex Chartul. S. Vinc. Laudun. :

Li religieus ont accord que nous porrons charier et racharier par les terres de Malewarde, toutesfois qu'elles seront vuides, except le temps qu'elles seront tierties pour la Versainne ou ares pour le mars. Cum controversia verteretur.... super limitatione manic et stagni de Rupeforti et territorii dicti monasterii,.... electus arbiter dixit ad monasterium pertinere quidquid a parte monasterii usque ad terminum positum in manica per duas Versanas.
Lit. remiss. ann. 1411. in Reg. 165. Chartoph. reg. ch. 158 :

3. VERSANA, Mensur species, nostris etiam Versane. Charta ann. 1238. in Hist. MS. S. Andr. Avenion. fol. 53. v :

L'hostel d'icellui Colin, o il faisoit sa demourance, est distant de l'hostel o il vendoit du vin, d'une Versane ou environ.
Ali ann. 1472. in Reg. 197. ch. 248 :

L'ostel de Jehan Templier distant de l'ostel d'Estienne Martineau cinq ou six Verssanes. Qudam devota femina urceolum olei..... ante ejus altare portavit : quem cum clericus.... inconsiderate pedibus impulisset, pluribus videntibus est urceolus ipse Versatus ad terram.

VERSANUS, Vesanus : Versanus, dervs. Lex. Lat. Gal. Bibl. Ebroic. n. 23, xiii. s. 1. VERSARE, Gall. Verser, Evertere. Vita S. Bon tom. 7. Maii pag. 163 :

Subvertere de quadriga dicitur, in Inquisit. ann. 1257. ex Reg. Olim parlam. Paris. fol. 93 :

Dominus rex prcepit quod...... qudam mala consuetudo, qu est in quibusdam partibus Viromandi amoveatur, qua quis quadrigam suam, quando versatur, non audet levare, nisi de assensu domini, cujus est fundus ipsius terr ; et si aliter levet, solvet sexaginta solidos ipsi domino.
Hinc Versata Ligna, Qu ventorum vi eversa sunt. Charta ann. 1308. in Reg. 44. Chartoph. reg. ch. 146 :

Donamus...... liberum usagium ad omnia ligna, videlicet arescentia seu sicca,.... Versata et voluta, etc. Denique reminiscens ea in quibus ab ineunte tate Versavi.

2. VERSARE, pro Versari, in Charta S. Rudesindi inter Conc. Hispan. tom. 3. pag. 180 : Verser, pro Employer, impendere, in Lit. ann. 1404. tom. 9. Ordinat. reg. Franc. pag. 10 :

Par la faulte et coulpe des maistres et gouverneurs, qui Versent mal et ailleurs que l o ilz doivent, les revenues et prouffis d'icelles maladeries. Qualiter possit provideri, ne vinum Versetur.
Ubi Gallicus Interpres vetus :

VERSARI vinum dicitur, quod corrumpitur, Petro de Crescentiis lib. 4. cap. 38 :

Comme on peut remedier ce, que le vin ne se tourne, ne corrompe.

Ital. Volgersi, Vide Versio. VERSARI Inrationabiliter, Cum animalibus misceri. Pnit. vet. MS. ex cap. 15. Conc. Ancyr. :

De his qui inrationabiliter Versati sunt sive Versantur. Quotquot ante xx. annum tale crimen commiserunt, xv. annis exactis pnitenti, communionem mereantur orationum. Deinde quinquennio in hac communione perdurantes, tunc demum oblationis sacramenta contingant..... Eos qui inrationabiliter vixerunt et lepra injusti criminis alios polluerunt, prcepit sancta synodus inter eos orare qui spiritu periclitantur immundo.
VERSARIUS, Gall. Verseau, Aquarius, undecimum zodiaci signum. Charta Communi Clarimontis ann. 1248. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 5. pag. 600. art. 12 :

Retinemus autem nobis in dicta villa.... novam (novem) corvadas de omnibus animalibus ad aratrum trahentibus ; duas in Martio persolvendas, et duas in Versario, et duas in Automno.

Hac loquendi formula consignatur anni tempestas, qua sol Versarium subit, mensem scilicet Januarium. Vide alia notione in Versus. Nequaquam ; idem quippe Versarius hic, quod supra Versana 2. VERSATILIS Gladius de quo Gen. 3. versu ult. exponitur in Glossis Biblicis MSS. Anonymi ex Bibl. Reg. :

Utrobique secans vel aptus ad versandum et tollendum cum Deus vellet.


Consule Interpretes. VERSATIM, Vice versa. Constitutio Chlotarii Regis ann. 560. cap. 6 :

Si judex aliquem contra legem injuste damnaverit, in nostri absentia ab Episcopis castigetur ; ut quod perpere judicavit, Versatim melius discussione habita emendare procuret.
VERSATUS. Vide supra in Versare 1. VERSCEPE, vox Belgica, Navis onerari species. Charta ann. 1336. ex Cam. Comput. Insul. :

Toutes nos autres droitures et les leurs heritables, de pescheries, de nefs, que on appielle Verscepe.
Vere, Trajectus. VERSCHAT. Vide supra in Ghescot. VERSCHINGA. Notitia ann. 1159. in Tabulario Monasterii S. Bertini :

Dabit Waltero de Ekas... pro banuverc 4. sol.... infra Kl. Maii, et Kal. Augusti 2. sol. pro expeditione, in festo S. Michalis 2. pro Verschingis, in festo O. SS. 5. sol. pro tessement, etc.
Videtur idem quod Friscinga. Vide in hac voce. VERSERIA, Aratio, actio terram versandi. Charta Roberti Laudun. Episc. ann. 1210. ex Tabul. S. Remigii. Rem. :

Postquam homines de Corbiniaco versaverunt terras illas,.... reddent hominibus Prioris impensas de Verseria.

Vide Versana. VERSETUS, Versiculus, Gall. Verset, non semel in vet. S. Juliani Brivat. Rituali MS. Vide Versus. VERSIBILIS, Mutabilis. Victorinus apud Mabillon. tom. 4. Analect. pag. 164 :

Versibiles enim qualitates et juxta hoc .

VERSIBILITAS, Mutabilitas, inconstantia. Utitur Eulogius Cordub. lib. 2. cap. 15. et in Epist. ad Alvarum, qua illi Memoriale Sanctorum mittit. Joan. Sarisber. Policrat. lib. 2. cap. 22 :

Quia nec ex mutabilitate rerum, nec ex temporis fuga, aut Versibilitate potest aliquid absconditum esse ab oculis ejus.

VERSICANORUS, Poeta, ut mox Versidicus. Chron. Novalic. lib. 2. cap. 7. apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 704 :

Famosissimus enim valde ubique fuisse refertur athleta ac fortis viribus, sicut de eo quidam sapiens Versicanorus scripsit, etc.
VERSI CATAPULTINI, Ex Simone auctore vit S. Bertini (1131-1136.), P. P. Morand, 1872, versus hoc modo compositi (v. 505.) :

In ce (dapibus ple / te mente refre) na


Quod ita legemus :

In cena dapibus plena te mente refrena.

VERSICULARIUS, Qui versus in officio divino cantare debet. Stat. MSS. S. Vict. Paris. part. 2. cap. 6 :

In matutinis, quando fit de feria aut est festum simplex, Versicularius versus ad altare e sede sua invitatorium inchoat et
Venite

cantat... In festis semiduplicibus vel dupplicibus vel ejus generis, et in feriis octavarum Pasch et Penthecostes, Versicularii duo ad gradus sanctuarii... Versiculorius, cum dicitur
, Laudate Dominum de clis,

librum claudat et reponat in armario. Quando responsorii versiculum cantat, stet versus altare, et post versum inclinet et sedeat

. Vide mox Versilare. VERSIDICUS, Poeta. Versificus, apud Fab. Victorinum in 1. Rhetoric. Ciceronis. Occurrit apud Virgil. Grammat. pag. 67. et alibi. VERSIFICARE, Psalmos antiphonatim canere. Ordinarius Ecclesi Rotomagensis MS. in 4. feria majoris hebdomad :

Quo (igne) benedicto, redeant ad chorum Versificando : Dominus illuminatio mea, etc.
Vel potius alternatim et submissa voce recitare. Idem Ordinar. in die Parasceves :

Finita nona ad ignem benedicendum pergant Versificando sub silentio

Miserere mei Deus, sicut in v. feria. Infra in Sabbato sancto ubi de benedictione ignis : Cantando submissa voce Miserere mei. VERSIFICI Psalmi. Vide Psalmi plebei in Psalmus. VERSILARE, Psalmos alternatim canere, nostris alias Verseller. Reg. visitat. Odon. archiep. Rotomag. ex Cod. reg. 1245. fol. 80. r :

Vicarii nolunt recipere capam ad mandatum decani, nec cantare responsoria : injunximus hoc emendari. Nimis cito Versilant : injunximus hoc emendari.
Mirac. Mss. B. M. V. lib. 1 :

Maint clerc, maint moine, maint provoire, Car au marchi ou la foire

Samblent bien que fuir s'en doient, Quant il Versellent ou saumoient.

VERSILIS, Qui vertitur, qui redit. Hymnus vet. de S. Germano Autiss. :

Sublime festum seculis, indicit annus Versilis, etc.

Occurrit apud Mart. Capellam lib. 4. pro eo qui facilis est ad vertendum. Vide Forcell. VERSIM, Adverso vultu, vel Alternis vicibus. Pontificale antiquissimum :

Scola vero forinsecus cum Episcopo stans totum psalmum cum antiphona Versim decantet.

VERSIO. Andre Bergom. Chron. cap. 16. apud Pertz. Script. tom. 3. pag. 237 :

Vinum quomodo vindemiatum et intra vascula misso, statim turbulentus, qui dicitur Versio, fuit.
Vide Pet. Crescent. supra in Versari. VERSIPELLO. Gloss. Gr. Lat. : Versipello, . In Lat. Gr. : Versipellio, . VERSOR, Gall. Balayeur, in Novitio, qui Apuleio Converritor. 1. VERSORIUM, Instrumentum rusticum quo terra versatur. Statuta Castri Redaldi lib. 1. fol. 17 :

Statuimus et ordinamus quod nulla bestia aratoria, plaustra, aratra vel Versoria, ligones....... possint vel debeant robari, deprdari vel pignorari, etc.
2. VERSORIUM, a verso, id est, Scop. Goclenii Lexicon Philosophicum. VERSULARIA. Vide locum in Calcatorium. VERSUM, , in Gloss. Lat. Gr. in MSS. additur, usque. 1. VERSUS Apertionis, in Regula Magistri cap. 44. Psalm. Domine, labia mea aperies, etc. Amalarius lib. 3. de Eccl. Offic. cap. 9 :

In nocturnali officio dicimus primo, Domine, labia mea aperies, etc. Deinde sequitur Gloria.

Versus Clusor, qui dici solet in clausula Officii Ecclesiastici, qualis hodie : Benedicamus Domino, in eadem Regula Magistri cap. 37. Versus, nude dicitur Gratiarum actio post mensam, in Vita S. Odonis sc. 5. Bened. pag. 193 :

Finis lectionis eum revocaverat ab excessu....... Versu dicto pro negligentia satisfacturus abbati, etc.

Versum Perdere dicebantur Monachi, cum ad Refectorium tardius venerant, primusque aut secundus vel tertius orationis versus jam dictus esset, in libro Usuum Ordinis Cisterciensis cap. 109. 116. in Institutionibus Rainardi Abbatis Cisterciensis cap. 64. in Instit. Capituli General. ejusdem Ordinis, distinct. 6. cap. 6. dist. 14. cap. 13. quo casu pnitenti seu veni obnoxius erat. De

versu refectionis, agit idem liber Usuum Cisterc. cap. 121. Versarius, Liber Ecclesiasticus, continens Versus, qui canuntur in Ecclesia. Necrologium Ecclesi Parisiensis 10. Kal. Aug. :

Dedit nobis..... psalterium cum hymnis, duos troperios duos versarios, etc.
Versus. Constitut. 2. Justiniani de confirm. Digest. :

In centum quinquaginta pene millia Versuum totum opus consummantes et in septem partes eos digessimus.
Ubi versus membra orationis integra sive periodos Duarenus intelligit : alii cum Contio lineas interpretantur. Versus. Prologus Defensoris Mon. in lib. Scintillar. apud Mabill. tom. 2. Annal. pag. 704. col. 2 :

Sicut naviganti portus, ita et mihi Versus fuit optabilis.

Operis conclusio indicatur, nisi me fallo : usus quippe erat opera versu aliquo concludere. 2. VERSUS, pro Adversus. Chron. S. Petri Vivi apud Acher. tom. 2. pag. 753 :

Invenerunt eum (Regem Franci) variis militi bellis implicitum, scilicet Versus Regem Anglorum, etc.
Hinc l'Environ, pro Envers, l'gard, erga, in Lit. remiss. ann. 1446. ex Reg. 178. Chartoph. reg. ch. 108 :

Tant par temptacion de l'ennemy et de jeunesse, que aussi pour le hardement, foles et simples manieres que avoit et tenoit l'Environ d'icellui suppliant une jeune fille,.... il la cogneut charnelement.

VERSUTUS, Perversus, , in Gloss. Gr. Lat. ubi Lat. Gr. MSS. habent Perversor. VERTA, vox Italica, Retiaculum. Mirac. B. Laur. erem. tom. 3. Aug. pag. 307. col. 2 :

Corvus ablatum ex Vertis panem reportavit.

VERTAGUS, Canis species. Vide supra in Canis veltris. VERTARPES, Morbi genus. Epist. ann. 1221. de Mirac. S. Hugonis Abbat. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 888 :

Ltitia mulier jurata dixit, quod cum morbo qui dicitur Vertarpes miserabiliter laboraret, ad tactum manus domni Hugonis abbatis Bonarumvallium, apud Viennam per Dei gratiam est sanata.
Vide Vermis canis. VERTEBOLUM, Vertuolum. Pactus legis Salic tit. 27. 14 :

Si quis statuam, aut tremagolum, vel Vertebolum de flumine furaverit, etc.


Lex Salica tit. 29. 32. habet Vertuolum, in edit. Baluzii Vertivolum. Ubi

interpretes genus retis esse aiunt, quod Normanni nostri Verrueil, Latini Verriculum vocant : alii instrumentum, quod volvendo vertitur, ad hauriendum aliquid. Vide Vertibulum, et Vervilium. VERTEBRUM, Gall. Vertay, id quod pendet in fuso mulierum. Glossar. Lat. Gall. ann. 1348. ex Cod. reg. 4120. Verteil de fuseau, apud Cotgrav. Vide mox Verteolus. Vertail vero ad artificium doliariorum pertinet. Stat. ann. 1468. ex Reg. 197. Chartoph. reg. ch. 7 :

Item lesdiz tonneliers ne pourront enfoncer queues nuefves sans Vertail, jusques ce qu'elles seront veues et visites par les maistres esgards.
Unde Vertoquer, in Lit. remiss. ann. 1387. ex Reg. 132. ch. 5 :

Ainsi que Jehan le Normant feust prs d'une queue, que appareilloit et Vertoquoit Gillet tonnelier, etc.
In Ch. seq. ubi de ead. re :

Ordenoit et mettoit point pour chargier, etc.

VERTELLA, Belgis Viertel et Virtel, Quarta pars jugeris, in Matth. not. Syllog. Epistol. pag. 515. Sed et iisdem certam liquidorum mensuram sonat. VERTELLUM, vel Vertellus, f. Anfractus, Gall. Dtour. Inquisitio ann. 1268. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Et a S. Gabrielle usque ad Vertellum de Magnella,... et a dicto Vertello de Magnella protendebatur, etc.


Leg. forte Verceillum. Vide in hac voce. VERTEMOULA, Vox vulgaris apud Normannos, vel Vertemoulte, ut legitur in Glossar. jur. Gall. et apud Cotgrav. qui Droict de vert exponit : at Terrianus in cap. 8. lib. 5. Comment. jur. Norman. Jus esse definit, quod domino debetur a subdito vel tenente, cum in horreum extra feudi limites positum grana frumentaria recondit. Lit. remiss. ann. 1482. in Reg. 209. Chartoph. reg. ch. 223 :

Le suppliant dist que l'hritaige lui estoit subgect en rente, ou en Vertemoula.

VERTENARIUM. Charta Thom Regis Manni ann. 1055. in Monast. Anglic. tom. 1. pag. 718 :

Cum piscariis, braciniis, consuetudinibus, ancoragiis et Vertenariis.

VERTEOLUS, Globus, qui ad extremitatem fusi superadditur, ut facilius vertatur. Mirac. S. Domin. tom. 1. Aug. pag. 648. col. 1 :

Cum secunda feria in mane infra octavam beati Dominici coram matre (parvulus) luderet cum quodam Verteolo ligneo, quod est pondus fusi nentium mulierum, juxta satis gross nucis quantitatem, illum cum fuso in gutture infixit ; extractoque fuso, Verteolus in gutture infixus remansit.

Vide supra Vertebrum. 1. VERTERE, Mutare. Domesdei tit. Wirecestre :

Quando moneta Vertebatur, quisque monetarius dabat 20. solidos ad Londinum, pro cuneis monet accipiendis. Vertir et tourner en autre obeissance,

in Litteris ann. 1272. tom. 5. Ordinat. pag. 565. Hinc Vertenti Fortun, in Inscript. Lingon. tom. 9. Comment. Acad. Inscript. Vertentes Caus, Qu reapse coram judicibus agitantur. Libertat. vill de Podio Mirolii ann. 1369. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 5. pag. 313 :

Concedimus tenore prsentium, de gratia speciali, quod.... causas coram dictis bajulo, consulibus aut quatuor probis, aut aliqua curia eorumdem, inceptas et Vertentes, ad se advocare nequeant.
2. VERTERE, Versus aliquem locum gressus dirigere, accedere ; quo sensu Tourner usurpamus. Charta Th. abb. S. Germ. Prat. ann. 1250. in Reg. 30. Chartoph. reg. ch. 590 :

Salvo etiam hoc et retento nobis et ecclesi nostr, quod omnes mulieres prdict vill in die purificationis su post puerperium, et primo die, quo accedent ad parrochialem ecclesiam post sponsalia, ad ecclesiam nostram imperpetuum tenentur Vertere ratione matricis ecclesi, et oblationes ibidem facere, prout hactenus extitit.
Chartul. Thenol. ex Cod. reg. 5649. fol. 83- v :

Animalia carrucarum poterunt superidem nemus Vertere sine forisfacto, cum fuerit oportunum.
VERTEVELLA. Vide mox Vertibella. VERTIBELLA, Forfex medicinalis. Ita Gloss MSS. ad hunc locum Alexandri Iatrosophist lib. 1. Passionum : Ex mulsa lavari bonum est, quando molesti humores in aure surrexerunt, et exit spius quod incidit, et Iatrolabon i. Vertibella facile trahitur. Vertevella. Ebrardus Betun. in Grcismo cap. 12 :

Est vectis ferrum longum pariterque rotundum, Ostia quo firmo, dictum sit a Veho verbo : At Vertevellas qudam foramina dicas, Quod vertuntur in his vectes quocunque feruntur.
Gesta Consulum Andegav. cap. 3. n. 26 :

Fecit prterea aliam absidam... cum ostio fusili, quod gunfis et Vertevellis, et quatuor clavibus firmabatur. Gumphiis, et Virtevellis, et quatuor clavibus firmabatur.

Hc excerpta ex Heberno in Mirac. S. Martini apud Baluz. tom. 7. Miscell. pag. 169. paulo aliter leguntur :

Verticula, cardines, Papi. Verticulum et verticillum, , et , in Gloss. Gr. Lat. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Vertevelle, cardo. Lit. remiss. ann. 1398. in Reg. 153. Chartoph. reg. ch. 242 :

Le suppliant.... vint l'uis de la chambre dudit Boucher, lequel il trouva ferm ; et lors prist un grant gaston, dont il rompi les Vertevelles de l'uis.
VERTEX, Haterel, coupel, in Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692. Hinc Vercaupe, Pars capitis superior, qu ab Anatomicis Gallice Vertex appellatur. Lit. remiss. ann. 1396. in Reg. 149. Chartoph. reg. ch. 322 :

Icelle Isabelet avoit est malade de ce qu'on lui avoit fendu et ost de la teste le Vercaupe.
VERTHEERINGHE, Officium municipale apud Mechlinienses. Charta commun. Mechlin. ann. 1308. ex Cod. reg. 10197. 2. 2. fol. 82. r :

Item officia, qu zamencoep, Vertheeringhe et haminge Teutonice nominantur, etc. Vorghieringhe

editum ex ead. Charta apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 1423. VERTIBILIS, Mutabilis, animo inconstans. Guibertus in Vita sua lib. 1. cap. 2 :

Quamvis momentanea pulcritudo sit sanguinum instabilitate Vertibilis.


Breviarium Hist. Pisan apud Murator. tom. 6. col. 185 :

Recte quidem Versilienses dicti sunt quasi Vertibiles ; omnia enim vertunt et pervertunt.
Vertibilis Equus, Cursor, stadiodromus equus, apud eumd. Murator. tom. 2. pag. 429. col. 2. Vide Campitor. VERTIBILITAS Lingu, Mobilitas, Gall. Volubilit. Epistola Johannis de Monsterolio apud Marten. tom. 2. Ampl. Collect. col. 1420 :

Non adeo feroces sumus, ut qu sit in disputando libertas ignoremus, aut lingu Vertibilitati non noverimus indulgere.
VERTIBILITAS Liberi Arbitrii, Facultas pro arbitrio ad id quod magis placet sese vertendi, apud Barelet. serm. in feria 3. hebd. 2. Quadrag. VERTIBULUM, Idem quod Vertebra, vel est instrumentum, cum quo carbones vertuntur in fornace. Ugutio. Gloss. Lat. Gall. Vertibulum, Rouable de fornaise. Stephanus Episcopus Redonensis in Vita S. Guillelmi Firmati n. 16 :

Tunc subito latrunculus veste nudatus propria, sinistra tunicam, et dextra tenens Vertibulum, ad pedes Firmati provolvitur.
Supra baculum appellavit :

Extractam, qua induebatur, tunicam baculo superposuit.

Pro vertebrarum compage occurrit in Mirac. S. April apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 1033 :

Nam et Vertibulorum compages immensum dedere crepitum in

restaurando suis locis.

Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Vertibulum, trefeu. Alia notione, vide supra in Pidelium. VERTICALE. Gloss divin Hist. MSS. : Cytharim, Cidarim i. thyara, Verticale. VERTICILLUM. Vide in Vertibella. VERTICINARI. Gloss. Gr. Lat. : Verticinor, tenebresco. Vide Vertiginare. VERTICULA, Verticulum. Vide in Vertibella. VERTIFACERE, unica voce, Versare, Gall. Faire tourner. Terrear. Bellijoc. ann. 1529. fol. 645. v :

Unam exculsam (sic) pro capiendo aquam..... ad et super rotas dicti molendini et aliorum ingeniorum prdictorum pro ipsis Vertifaciendo.

VERTIFOLIUM, Pluteus, ut videtur : aperta est nomenclatur ratio. Lit. remiss. ann. 1364. in Reg. 96. Chartoph. reg. ch. 427 :

Eam (domum) more hostili intrans ad quoddam Vertifolium, in aula ipsius domus existens, de quadam clava seu massonya, quam deferebat, tam impetuose... percussit, quod ipsum Vertifolium ruperit.

VERTIGALIS, et Vertiginalis Balea, Qu in orbem vertitur et movetur. Vide Balea. VERTIGILENSIS, Trecorensis, Gall. de Treguier : Trecorium quondam Vorganium est appellatum. Charta Theobaldi Comitis Blesens. ann. 1186. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 627 :

Cum in basilicam S. Launomari convenissemus Vertigilensis Episcopus et ego Aalyps Comitissa, etc.
VERTIGINALIS. Vide Vertigalis. VERTIGINARE, Circumvertere, apud Tertullianum de Pallio cap. 3. Vide Vertiginari. VERTIGINOSUS, Vertigine laborans, apud Plinium lib. 23. cap. 2. Occurrit prterea apud Leibnit. tom. 2. Script. Brunsvic. pag. 317. et alios. VERTIGUS. De vertbre :

Et inferiora ventris ossa Vertiga.

B. N. ms. lat. 10272, p. 125. VERTILE, Trochlea, quia facile vertit. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Vertile, poulie. Vide supra Tornus 4. VERTILOGIUM, Numella versatilis, Gall. Pilori. Arest. parlam. ann. 1420. in lib. 1. Stat. artif. Paris. fol. 21. v :

Quibus (ordinationibus) inter alia inhibebatur ex parte nostra et sub pna Vertilogii sive pillorii, aut subeundi aliam pnam, etc.

VERTITUS, Versus, obversus, Gall. Tourn, alias Vertis. Lit. remiss. ann. 1386. in

Reg. 134. Chartoph. reg. ch. 52 :

Dum ipse exponens intrabat dictum hospitium, habens dorsum Vertitum ad dictum Chabertum, etc.
Guill. Guiart. ad ann. 1270 :

En pleurs est leur dduit Vertis.

VERTIVOLUM. Vide Vertebolum. VERTO, Quarta pars libr ; male de libra exponitur in Ferto. Vide ibi. Necrol. MS. S. Aurel. Argent. ad vj. kal. Nov. :

Sacrist duos denarios et unum Vertonem cer, de quo debent parari du candel.

Vide infra Vierlingus. VERTOLENUM, Instrumentum piscatorium, Provincialibus Vertoulen, quod Nasse exponitur in Dictionario Provinciali. Inquisitio ann. 1268. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Requisitus cui de Arelate deffenderunt prdictum stagnum, dixit quod Joanni Arquimbaudo quem pignoraverunt de retibus suis et Vertolenis. Requisitus quod retia abstulerunt ei, dixit quod quatuor sagittas retium et tres duodenas Vercolenorum.
Vide Vertebolum. Charta ann. 1303. ex Tabul. D. Venci :

Possint et valeant....... libere et impune piscare in aqua Nartubi... quocumque tempore cum Vertolenis, etc.

VERTOLIA, Virole. Gloss. Lat. Gal. Bibl. Insul. E 36, xv. s. VERTOLIUM, Vreul. Gloss. Lat. Gal. Bibl. Insul. E 36, xv. s. VERTON. Vide in Ferto. VERTONICA, , in Gloss. Lat. Gr. Salmasius, cui accedit Rigaltius ad Onosandrum emendat, ven. tunica, id est Veneris tunica : nisi, inquit idem Rigaltius, legendum sit Vettonica, , de qua herba ac voce egit Antonius Musa. Hc in Castigat. Gloss. VERTRACUS, Vertraha, Canis species. Vide Canis Veltris. VERTUOLUM. Vide in Vertebolum. VERTUOSUS, Virtute prditus. Oratio habita ann. 1471. apud Acher. tom. 9. Spicil. pag. 329 :

Et si hominum Vertuosior in conspectu Christi Vicarii, Ecclesi Principis, tantique ctus venerabilium ac reverend. Patrum affari pertimescat.
Vide Virtuosus. VERU, Stipes instar subul pracutus. Vetus Inscriptio pag. 61 :

Hc Area Intra Hanc Definitionem Cipporum Clausa Verubus.


Charta Chrodegangi Episcopi Metensis, apud Meurissium pag. 169 :

Cum palis molendinariis et Verubus, etc.

Est etiam Veru, Armorum species. Apud Smaragdum in Grammatica MS. Veru, in Glossa superlineari, exponitur sagitta. Will. Brito lib. 11. Philippid. pag. 232 :

Mox hastas hastata manus configit in illum, Quorum cuspis erat longa, et subul instar acuta, Et nonnulla velut Verubus dentata recurvis, Cuspidis in medio uncos emittit acutos.
Infra :

Hic Verubus, cultris alter subularibus, arctas Scrutatur thorace vias.

Ubi idem videtur veru, quod , in Gloss. Gr. Lat. : , , Canumentum, ubi forte leg. cum amento. , dicuntur Leoni et Mauricio in Tacticis, locis a Rigaltio indicatis in Gloss. Jo. de Janua : Verutus, quoddam genus pili. Papias : Veruti, gens, ubi ferrum est solidum et productum, dicti, quod verubus pugnent. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Verutatus, armez de hastes. Ammianus lib. 19 : Retectisque gladiis et Verutis. Verettoni, Italis. Vide Veretonus. Joan. Villaneus lib. 12. cap. 66 :

Cominciarono a saettare con loro Verettoni.

Ita eod. libro cap. 19. 20. Viratons, in Chronico Petri IV. Regis Arag. lib. 6. cap. 4. Viretons, Scriptoribus nostratibus, quibus et Broches dicuntur. Guill. Guiart ann. 1213 :

Si con Franois vont ordenant Leur bataille en un tenant, Garnis d'espes et de Broches.
Chron. Bertrandi Guesclini : Infra :

De leurs Broches de fer se vont entracoulant. De sa broche de fer li a trois coups donnez.
Raimundus Montanerius in Chron. Regum Aragon. cap. 221 :

Et ab una brotxa que tenia, dona li be 13. colps.

Brochiis instructa fuisse scuta militaria docent Assisi Hierosol. MSS. cap. 95. ubi de Armis Militis, qui duello decertat :

Et en l'escu doit avoir deus broches de fer tout emmi l'escu, et l'autre au pi de soute, et doivent estre de tel grosse come il vodront, et de tel longour jusque un pi, et neent plus, et entour l'escu tant de broches com ils vodront, agus, ou rasours. Et le cheval doit estre couvert de couverture de fer, et avoir une testiere de fer, et emmi la testiere une

broche de fer, telle comme celle de l'escu.


VERUCA. Verruca :

Veruca, verue ou poreil en la main.

Glos. Lat. Gal. Bibl. Insul. E 36, xv. s. VERUDATUS, Veru transverso obfirmatus, clausus, Gallis, Verouill. S. Augustinus Qust. 23. super libr. Judic. :

Proinde aut alia clavis allata est, aut tale clausur genus fuit, quod sine clavi posset claudi, nec sine clave aperiri. Nam sunt qudam talia, sicut ea, qu Verudata dicuntur.
Malim verutata, vel Veruclata, ut ex MSS. restitutum est in uli. edit. Vide Verutatus et Vera 1. VERVECARIUS Pastor, Vervecum seu ovium custos. Charta S. Irmin ann. circ. 698. apud Mirum tom. 1. pag. 243. col. 2 :

Itemque dono... pastores vaccarios, porcarios, Vervecarios, cum gregibus suis.


Vide in Berbix 1. VERVELLA, f. pro Vertevella ; nam apud ferrarios fabros Vertevelle appellatur Pessuli annulus. Comput. ann. 1450. ex Tabul. S. Vulfr. Abbavil. :

Item dicto Petro pro quadam pentura Flamenga, cum una Vervella ad quamdam fenestram camer domus,... xviij. den.

VERVES. Verves, pois. Lex. Lat. Gal. Bibl. Ebroic. n. 23, xiii. s. VERUHIA, Salicetum, ut videtur, Gall. Saussaie. Charta Comitatus Marchi ann. 1406 :

Cum omnibus et singulis ipsius mansi... nemoribus, arboribus, Veruchiis, contortiis, etc.
Terrarium Apchonii ann. 1511 :

Plus unam sauliam, sive Veruhe simul contiguis, etc.


Charta ann. 1377. in Reg. 112. Chartoph. reg. ch. 130 :

Item quamdam Veruhiam, sitam in territorio d'Estruel (prope Brivam dictum la Gaillarde).

Nisi legendum sit Vernhia, atque de alneto intelligatur. Vide supra Vernha. At vero scrupulum mihi injicit vox Gallica Veruque, qu sive de alno, sive de salice exponatur, Veruhia dici potuisse insinuat. Lit. remiss. ann. 1467. in Reg. 200. ch. 183 :

Ung petit baston de Veruque, de quoy le suppliant touchoit son bestail, etc.

VERVICARIUS, ut Vervecarius, in Chron. Novalic. apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 744. Vide Berbix 1.

VERVICUNE, Retis species, idem quod Vervilium. Charta ann. 1119. ex Tabul. Partiniac. apud Stephanot. tom. 2. Antiq. Pictav. MSS. pag. 499 :

Donavimus etiam et concessimus prdictis monachis piscationem aqu Thoerii..... vare et pirverie atque Vervicune.

Vide Vertebolum. VERVILIUM, Retis species, instrumentum piscatorium, Gall. Verveux. Charta ann. 1073. ex Tabular. Monaster. S. Quintini in Insula fol. 13. v :

In possessione vel quasi amovendi et deponendi Vervilia ad alas, et alia magna ingenia a dicto ponte Frasceno
Terrasceno, etc. Infra : Rursum : foire ,

Cum Verviliis ad alas, etc. Ad communes nassas foisne ad Vervilia rotunda, et ad saccum tantummodo piscari poterunt
. Occurrit prterea pag. 15. et 16. ubi ejusmodi rete sic describitur :

Quod dicta Vervilia quibus piscari licet et licebit, non habeant in corpore ultra 50. maculas ad maculam Regis, et 60. maculas in collo : maculas autem colli Vervilii minores facere poterunt insulani, quam sit mensura Regis, dum tamen dictum collum Vervilii ultra 16. vias macularum non contineat.
Charta ann. 1315. ibid. fol. 18. v :

Ont fait prendre et emporter aucuns Vreviex et engiens plusieurs poissons s yaux des Religieux d'Isle.
Alia ann. 1428. ex Chartul. Latiniac. fol. 208. v :

Sans ce que nul y puisse ne doye aller tendre, ne pescher, soit cage ou Verveux, ne quelque autre angin que ce soit.
Vide Vertebolum. Aliud est quod Vervelle vocat Stephanus de la Fontaine Argentarius Regius in Computo ann. 1350 :

Pour 13. Vervelles d'argent dores et esmailles des armes de France pour les faucons du Roy.

Annulus est ad pedem accipitris alligandus, cui insculptum est scutum gentilitium ejus cujus est accipiter. Vide Bacinetum. Verzeul, eodem sensu, in Lit. remiss. ann. 1391. ex Reg. 141. Chartoph. reg. ch. 103 :

Les supplians trouverent dedens laditte riviere un engin, appell Verzeul, pour prendre poisson.
VERVISA, Panni genus, alias Plankets dictum, anno 1. Ricardi III. Reg. cap. 8.

Cowell. et Spelm. VERUIT, Veritus est. Offic. Mozarab. de S. Pelagio tom. 5. Jun. pag. 216 :

Pro quo nec mori timuit, nec decollari Veruit.

VERULA, diminut. a Veru, Cochlea minor, Gall. Vis. Inventar. S. Capell Paris. ann. 1376. ex Bibl. Reg. :

Item caput sancti Symeonis,.... quod caput habet unam coquciam desuper firmatam cum una Verula esmailliata.
Aliud Gallicum ejusd. S. Capell :

Item le chief S. Symeon,... et a une coqusse d'argent sur la teste fermant une Viz esmaille.
Vide Vicella. VERUM, pro quum. Acta purgat. Cciliani apud Baluz. tom. 2. Miscell. pag. 96 :

Non est Verum ut pater castiget filium contra veritatem, etc.

Vide Baluzii notas ibid. pag. 487. VERUNDUM, Rete. Vide Sagena 1. VERUTATUS, Veru circumactus, in Glossario Gasp. Barthii apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 200. ex Baldrici Hist. Palst. Vide Verudatus. VERUTIUS, Mus Ponticus. Conc. Senon. ann. 1480. apud Acher. tom. 5. Spicil. pag. 626 :

Neque foderaturas statui suo non congruentes et maxime minutos Verutios. Item duo Veruta ferrea cum pedibus.

VERUTUM, Veru, Gall. Broche. Inventar. ann. 1379. ex Schedis Cl. V. Lancelot : VERZARIA, Viridarium, Ital. Verziere. Charta ann. 752. apud Murator. tom. 5. Antiq. Ital. med. vi col. 1011 :

Cum terra et vineas, silvis, Verzaria, olivis, pumis, arboribus, etc.

VESANIOR, pro Ignobilior, Gr. , apud vet. S. Ireni Interpr. lib. 1. cap. 5. num. 4. Nostris Vesarde, pro Frayeur, pouvante, Pavor, terror. Lit. remiss. ann. 1477. in Reg. 206. Chartoph. reg. ch. 1132 :

Je vous ferai la plus belle Vesarde que vous eustes onques, depuis que nasquistes.
VESCA, Parva comestibilia. Dief. VESCARAGO, Aquifolium. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Vescarago, Hous. VESCARIUM. Vita Calixti II. PP. apud Murator. tom. 3. pag. 420. col. 2 :

dificavit duas cameras contiguas, cum tuto Vescario, quod sub eis fieri fecerat.

f. Vestiarium. f. Locus, ubi vescenda servantur, Garde-manger, qui in locis inferioribus collocari solet, maxime in Italia. Vide Vesculentus. VESCES, , in Gloss. Lat. Gr. Leg. Vescus, ut in Gloss. Gr. Lat. Vide Vesculentus. VESCHERIA. Ottoboni Annal. Genuens. ad ann. 1181. apud Murator. tom. 6. col. 356 :

Gualterius de Moach admiratus Guilielmi Regis Sicili cum maximo stolo de galeis et Vescheriis plurimis cum militibus venit in portum Janu.

Ubi Codex alter habet, Uscheriis, ut observat Muratorius : at legendum existimo Usseriis, quo significantur naves, quibus equi transvehuntur. Vide Huisserium. VESCIA, a Gallico Vesce, Vicia. Charta ann. 1325. in Reg. 64. Chartoph. reg. ch. 364 :

Item pro Vesciis pertinentibus ad dictam domum causa decimarum, extimarunt pro anno quolibet sexaginta solidos Paris.

VESCILI, , in Gloss. Lat. Gr. Vulcanius ex Charisio emendat : Quisquili, . VESCOMTESSA, Gall. Vicomtesse, Vicecomitissa, in Charta ann. 1212. ex Tabul. S. Martialis Lemovic. VESCULENTUS, Deliciis et escis plenus, vel vescis ; Vesculentia, deliciarum vel vescorum copia. Ugutio. Catholicon parvum :

Vesculentia, Abondance de viandes.

Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Vesculentia, Habundance de delices en viandes. Vescus, manjables ou delicieux mangier. Jo. de Janua : Vescus, comestibilis, vel ad vescendum habilis, vel vescibilis. Vel vescus, deliciosus : unde vesculus, etc. Vide Festum, etc. VESCUS, Non appetens cibi, in vet. Glossar. ex Cod. reg. 7641. Sensu opposito, vide in Vesculentus. VESDUM, Glastum, ut videtur, idem quod Guaisdium. Tabul. S. Audoni Rotomag. inter Probat. Hist. Ebroic. pag. 9 :

Universas decimas lini, canabi, tertiam partem Vesdi, lan, agnorum, omniumque minutarum decimarum obventiones universas.

Vide infra Wesdia. VESIBOL, Prov. Runco, falcastrum. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. Vide supra Besogium. VESICULA, ubi avis colligit comestionem, scilicet Ganaych, in eodem Glossario. VESILLUS, an Exiguus ? Charta Phil. V. pro monast. Pissiaci ann. 1317. in Reg. 61. Chartoph. reg. ch. 92 :

Item super jardinum Vesillum per annum octo solidos, decem denarios.

VESMETUM, pro Vesinetum, vel Visnetum. Vide in Vicinus. Leg. Norman. apud Ludewig. tom. 7. Reliq. MSS. pag. 248 :

Si vero pars adversa hanc dilationem esse factam fraudulenter noverit, inquisicio fieri debet de puerperio per homines de Vesmeto, et partus ad visionem multis demonstrari. Vesinet,
in Bestiario MS. ubi de Panthera :

Dont ist une tant bonne odour De sa bouce, pour verit, Qu'en toute la Vesinet N'a nule beste qui se tiegne Qui maintenant li ne viengne.

Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Vesmansa, Prov. vicinitas, confinium. VESO, Felis seu cati species, nostris vulgo Putois. Petrus Venerabil. in Statutis Ord. Cluniac. cap. 17 :

Ad coopertoria facienda solummodo, sicut hoc magis placuerit, Putosiorum : et juxta aliorum linguam, Vesonum pellibus utantur.

VESONA, Suessio, Soissons, dicitur Paschasio Radberto in Inscriptione libri de Partu B. M. V. quem

venerabili matron Christi, una cum Christi virginibus Vesona monastice degentibus
nuncupavit. Quod vocabulum non errore amanuensis scriptum esse probat Mabillonius sc. 4. Bened. part. 1. pag. 131. cum ex Codicibus MSS. tum ex tribus locis Expositionis psalmi 44. ejusdem Radberti in quibus reperitur ; maxime vero quod Ptolemus Vesones et Strabo Vesiones appellant Suessionenses. Consule Mabillonium loco laudato. VESOSUS. Legitur in

stationibus de carnibus porcinis

ap. Cart. N. D. Paris. III, 448, an. 1230 :

Tres minores servientes de coquina, quilibet, duos solidos pro cordibus et linguis et penna Vesosa et poitronculis habebit.
Quo designare videntur Vessie. Confer Velerosus. VESPA. Gregor. Turon. de Vitis Patr. cap. 10 :

Examen mirabilium atque svarum muscarum, quas vulgo Vespas vocant, reperit.
Atqui vox Latinis cognita : Plinio prsertim lib. 11. cap. 21. a quo describitur, sed videtur expressisse vocem vulgarem Wespe, uti Germani efferunt, nos Guespe. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Vespa, une mousche qui naist de charoigne d'asnes. Arelatensibus, teste Prs. de Mazaugues, Vespices et Vespiaires

nuncupantur, qui spinas, dumos aliaque ejusmodi evellunt, vocis origine mihi incomperta. Vespetum, Locus, ubi vesp abundant. Joan. de Janua. VESPARIUM, Un essien (essaim) de guepes. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692. Vide infra Vespetum. VESPER Prior, Pervigilium. Carmen apud Mabill. tom. 4. Annal. Bened. pag. 287. laudatum, ubi de Notkeri obitu :

Vespere natalis Petri petit astra priore.

VESPER, Una ex horis Ecclesiasticis, qu sub vesperam dicitur, quam eamdem esse cum Lucernario volunt viri docti. Ugutio :

H vesper, significat id temporis, in quo pulsatur illud officium : hi vesperi, ipsum officium. Vesperi siquidem cantantur ; sed vespere pulsantur. Quidam tamen non distingunt inter vesperas et vesperos, quantum ad officium.
Cremon. MS. B. M. Deaurat Tolos. : Infra :

Alia erunt de omnibus sanctis usque ad Vesperos. Et post Vesperos fit commemoratio de octava S. Martini.
S. Hilarius Massiliensis in Vita S. Honorati Arelat. :

Hac igitur adhortatione completa, jubet congregationem mstam sacrificium Vespertin laudationis offerre, et cibum consuetudinaria refectione perficere.

De Vesperis, seu officio Ecclesiastico ita appellato, vide Durandum lib. 5. cap. 9. ex recentioribus vero Garsiam Loaysam in Notis ad Concil. Tolet. I. can. 9. et in Emeritense can. 2. Marcellum Francolinum de Horis Canonic. cap. 12. 17. Gazum ad Cassian. lib. 3. cap. 3. Hugonem Menardum ad Concordiam Regul. ad cap. 24. 2. Haftenum lib. 7. Disqu. Monastic. tr. 7. disq. 4. etc. Card. Bona de Psalmodia cap. 10. etc. Consuet. Norman. part. 2. cap. 31. ex Cod. reg. 4671 :

Alia autem est (visionum assignatio) ad Nonam, et in hac expectandum est usque ad Vesperas, i. usque ad medium temporis inter Nonam et solis occasum. Alia autem est ad Vesperas, et in hac expectandum est usque ad occasum solis.
Guill. Ventura in Chron. Ast. cap. 11. apud Murator. tom. 11. Script. Ital. col. 164 :

Cum ministri et milites dicti (Caroli) regis inhoneste et insolenter viverent, tractatu Johannis de Procida, qui per tres menses duravit, die Lun inter festum Resurrectionis Domini ad horam Vesperarum, cum pulsarentur campan, Galli omnes, qui in Sicilia erant, trucidati sunt,

tam mares quam femin, pueri et senes ; quin etiam et mulieribus prgnantibus ventres aperti sunt et occisi infantes : idque fuit anno Domini 1282. Inde advenit proverbium, Vesperi Siciliani.
Rem narrat scriptor covus, cujus proinde magni facienda auctoritas. Vespere Basso, Sub Vesperam, Gall. Sur le soir. Charta ann. 1391 :

Guillelmus de S. Egidio et Guillelmus Fabriani ambassiatores electi a Consilio generali ad eundum Aquis ad dominam nostram reginam, cum applicuissent die Sabbati 22. mensis Julii basso Vespere, etc. Vespre, Robert et Donas s'estant trouvez un Vespre, ils s'entrebattirent.

eadem notione, in Lit. remiss. ann. 1389. ex Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 151 : Hinc Vespre et Avesprement nuncupatur, Serotinus conventus, ubi vel lanificio aliive operi vacabant aut indulgebant genio, vulgo Veille. Lit. remiss. ann. 1378. in Reg. 112. ch. 238 :

Icellui Jehan estoit une Vespre en la maison Adam Tercot en la ville de Beaubec.
Ali ann. 1380. in Reg. 118. ch. 9 :

Advint que ycellui Alart d'Auxeville et un autre en sa compaignie trouverent ledit Caillot un Avesprement en la ville de Rouen, et le battirent de couteaux.
Guignevilla in Peregr. hum. gen. MS :

Mais avant que plus vous en die, Afin que il ne vous anuie, Je vous donrai une Vespre, Et chi ferai une pause.

Vespertinales, Hor scilicet. Concilium Aquisgran. II. cap. 2. can. 9 :

Vespertinales quoque in vigilia Pasch melius celebrand sunt propter ltitiam Resurrectionis Domini, quam dimittend.
Vespertinalis Synaxis, in Ordine Romano, apud Mabill. Liturg. Gall. pag. 109. VESPERALIS. Charta ann. 1157. apud Thomasser. in Biturig. pag. 700 :

Promitto enim per fidem meam, quod contra promissa vel aliquod promissorum per me Vesperalium non veniam in futurum.
Manifestus error, pro vel per alium. VESPERATUS, Ad vesperam perductus. Acta SS. tom. 7. Maii pag. 398 :

Confestim pluvi apertis nubibus de clo descendentes, ingruunt spe, Vesperato festo. Die jam Vesperato,
apud Solin. cap. 16. Vesperare, Avesprir, in Gloss. Lat. Gall. Sangerm. Vesperare, , in Gloss. Lat. Grc. Lit. remiss. ann. 1379. in Reg. 116. Chartoph. reg. ch. 113 :

Icellui Jannot se departi d'eulx pour aler querir et cerchier deux buefs,... et demoura tant qu'il Avespra.
Unde Estre Avespry, Nocte opprimi, in aliis Lit. ann. 1399. ex Reg. 154. ch. 247 :

Aprs que le suppliant fu Avespry, prist une hache... pour soy partir. Un certain jour environ l'Advesprement d'icellui, etc.
Ali ann. 1379. in Reg. 115. ch. 136 :

A veteri Gallico Advesprement et Avesprant, pro Vesper. Lit. remiss. ann. 1396. in Reg. 150. ch. 105 :

Ainsi que les exposants estoient ou chemin en trepassant par la ville de Goille-fontaines, vers l'Avesprant, etc.
VESPERI. Vide in Vesper. VESPERIA, Ultimus, uti vocant, actus in Universitatibus ad consequendam Doctoris dignitatem, seu Disputatio, qu a Baccalario fit pridie quam Birreto doctorali donetur, in qua disputant tres Doctores cum eodem Baccalario. Nicolaus Trivettus in Chron. ann. 1282 :

Post disputationem, qu Vesperi appellantur.

Statuta Facultatis Theologic in Academia Viennensi in Austria tit. 16 :

Post hc Vesperi Licentiati secundum modum Parisiis consuetum, quem hic recipimus, sic fiant : quod per aliquot dies, ante scilicet decem vel circa, Licentiatus Vesperiandus in cappa venit una cum bedellis per domos omnium Magistrorum, et Baccalariorum formatorum, portandum eis titulum qustionum quatuor, quarum du disputand sunt in Vesperiis, et du in aula, etc.
Statuta Academi Paris. apud Acher. tom. 6. Spicil. pag. 382 : Consuet. ejusdem per Robert. Goulet fol. 8 :

Item quando unus bachalarius in Theologia habet Vesperias suas, etc. Theologi itaque licentiati secundum licentie ordinem post celebratas in suis scholis Vesperias, quilibet seorsum doctoratus dignitatem rotundumque magisterii birretum in aula domini Parisiensis Episcopi... suscipit.

VESPERIANDUS. Vide in Vesperia. VESPERTILIO, Serotinus. Gloss. Isid. Vespertilio, , in Gloss. Lat. Gr. VESPERTINALES. Vide in Vesper. VESPERUGO, Vesper, tenebr vespertin. Gloss. Lat. Gr. : Vesperugo, . Vita S. Hugonis Episcopi Heduensis apud Mabill. sc. 5. Bened. pag.

Continua illa brumalis aeria coagulatio... ita diversas in partes dispersa liquefiebat, ut nec vestigium alicujus obnubilati Vesperuginis appareret.

VESPETUM. Vide in Vespa. Italis, Vespaio. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Vespetum, Guepiere. Vide

in Vespa. VESPILIO, Grassator nocturnus, in Mirac. S. Cuner tom. 2. Jun. pag. 564 :

Fuit captivatus a raptoribus, maleficis, Vespilionibus et captivus ab eisdem ductus in quamdam silvam. Quidam Regis Vespiliones, sive soldati, de Ast exeuntes iverunt ad Sassellum, et villam intrantes bonis omnibus spoliaverunt.
Vispilio, Eadem notione, apud Rigordum tom. 5. Duchesn. pag. 51 :

Pro militum specie occurrit in Chron. Astensi apud Murator. tom. 11. col. 264 :

Romipetas faciebat (Otto Imperator) a suis Vispilionibus, quos in castris posuerat, spoliari.
Ibidem pag. 56 :

Transibant Vispiliones per Ligerim fluvium.

Unde pro Vispillorum legendum censeo Vispilionum in Chron. Angl. Th. Otterbourne pag. 178 :

Eodem anno (1389.) missus est cum armata manu dom. Mowbray comes Nottingham mariscallus, ut Scotorum irruptionibus se opponeret. Sed quia non erat par tantis exercitibus nihil egit, quippe qui non ultra 500. lanceas secum duxit contra tot milia Vispillorum.
Vocis origo aperitur infra in Vispilio suo ordine. VESPRALARE, Sub vesperam comedere, merendam sumere, Gall. Gouter. Acta MSS. Inquisit. Carcass. ann. 1308. fol. 36. r :

Aportavit eis fructus, et invitaverunt eum et dederunt ei ad Vespralandum, dantes sibi de pane suo.

VESSA, Prov. Vicia, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. Occurrit in Charta ann. 1356. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 176. col. 2. Vide supra Vescia. VESSADA, f. Navicul, vel instrumenti piscatorii species. Charta Will. episc. Norwic. ann. 1287. ex Cod. reg. 8387. 4. fol. 59. r :

Reperimus usurpata seu surprisa,... videlicet... Vessadam pertinentem ad nassam vicecomitis.


Vide in Nassa. VESSEIL. Joannes in Archithrenio lib. 2. cap. 10 : De potu superfluo :

Ergo vagante cypho distincto gutture Vesseil Ingeminant Vesseil, labor est plus perdere vini Quam sitis, etc.

Ubi ad marginem scriptum Wersell ; forte ex alio exemplari, qu quidem ferri potest lectio, qua Gallicum Versez exprimitur, i. funde merum. Alias Vesseil, vas sonat, quasi dicatur, vas seu scyphum affer, ut bibam. Idem Scriptor lib. 7. cap. 1:

...... Nec sentit hydropicus unde Congestos calices, nisi fosso vase, bibendi Continuetur iter, etc.

Wachter. Glossar. Germ. voce Heil pag. 686. Wes heil, Salvus esto ; formula veterum, tam salutandi quam propinandi, cui respondet alter : Drinck heil, bibe salutem tuam. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Vessar, Prov. Redundare. VESSELAMENTUM. Vaisselle :

Pro locagio Vesselamenti coquine.

Refonte d'une cloche de N. D. en 1396, Bibl. Schol. Chart. 1872, p. 373. VESSELLA, Vasa, vasarium, supellex. Charta ann. 1342. inter Probat. Hist. Sangerm. pag. 174. col. 1 :

Primo omnes oblationes fact in auro, in moneta aut in Vessella de auro, aut in massa aut in jocalibus, etc.

Occurrit rursum infra. Vide Vassella. Vessellamentum, Eadem notione. Litter Edwardi III. Reg. Angl. ann. 1338. apud Rymer. tom. 5. pag. 60 :

Diversa Vessellamenta,...... unum calicem argenti, unum calicem auri,..... qu quidem Vessellamenta et alia jocalia, etc.

Occurrit prterea in Litteris Ricardi II. ann. 1398. apud eumdem tom. 8. pag. 63. Charta ann. 1296. ex Chartul. 23. Corb. :

Se aucuns bailloit en garde deniers, joiaux, Vessellement, etc. Que nulle Vessellemente d'argent blanche, etc.

in Statuto Philippi VI. Reg. Franc. ann. 1332. tom. 2. Ordinationum pag. 86. Vide in Vaissela. Vessellum, Pari intellectu, in Litteris Henrici IV. Reg. Angl. ann. 1411. ibid. pag. 709 :

Prstita et recepta denariorum, jocalium, et Vessellorum quorumcumque, etc.

Vide Vexelamentum. VESSIDA. Computus ab ann. 1333. ad ann. 1336. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 275 :

Pro uno baculo de ebore et Vessidis parvis sex, taren. iii. gran. xvi.
Forte pro Boscida, globulus, Gall. Boulette, ut paulo ante legitur. VESSILLUM, pro Vexillum, in eodem Comput. pag. 276 :

Pro vagina lance Domini ad apportandum Vessillum ante Dominum et pro uno laqueo de seta pro ipso Vessillo, taren. i. gran. xiv.

Ab Italico Vessillo, eadem notione. VESTARARIUS, Idem qui Vestiarius ; qui vestium vel thesauri curam habet. Apud Anastasium pag. 99. Pandulus vestiarius, Desiderii Longob. Reg. in aliis codd.

Vestararius nuncupatur. Vestararius summi Pontificis apud eumdem in S. Hadriano pag. 114. et in Leone III. pag. 121. ubi alii codd. habent vestiarius. Sergius presbyter et Vestararius ejusdem Hadriani PP. apud Baluz. tom. 7. Miscell. pag. 122.

Vestararius Ravenn

, apud Guill. Bibliothecar. pag. 214.

Csarius filius Pipini potentissimi Vestararii

, in Epistola 7. Joannis VIII. PP. ex iis, quas edidit Sirmondus. Ravenn Vestararius, cui ejusdem civitatis claves commiss erant, memoratur in fragmento Epistol ejusdem Pap apud Baluz. tom. 5. Miscell. pag. 489. Georgius Vestararius, in Actis Conc. Pontigon. ann. 878. cap. 8. Exstat apud Perardum Epistola Abbatis S. Benigni inscripta

Illustri sacri Palatii Vestarario, primo Senatori, nec non unico Romanorum Duci
. Occurrunt Vestararii Ecclesiastici, seu qui vestiarii Ecclesiarum curam habebant, apud Ughellum tom. 7. Itali sacr pag. 610. tom. 8. pag. 209. 210. Adde prterea Chronicon S. Sophi Benevent. pag. 625. 638. 641. Petrum Diacon. lib. 4. Chron. Casin. cap. 108. 120. et Angelum a Nuce ad eumdem Scriptorem cap. 68. Annal. Cavens. ad ann. 1146. et 1232 :

Obiit.... abbas.... ; Vestararius loco ejus successit.

Vide Vestiarius. Vestariarus, pro Vestararius, apud Anastas. Biblioth. in Stephano IV. PP. tom. 3. Murator. pag. 190. col. 2. Vesterarius, Vesterarissa. Inscript. Christ. apud Maium Scriptor. vet. tom. 5. pag. 215. num. 2 :

In hoc tumulo dormiunt Sergia et Bonifacius germani filii Theophilacti Vesterarii et Theodor Vesterariss, etc.

VESTARIUS, Idem atque Vestararius, qui vestium vel thesauri curam habet. Instruct. Pisan. legat. ad Alex. imper. CP. ann. 1199. tom. 3. Cod. Ital. diplom. col. 1492 :

Prterea studeant legati, quod omnia pro Pisana civitate data, sint libera, nec aliquo modo supponantur vel subjaceant eparco et Vestario.
Chronic. Salern. cap. 180 :

Vestarius prdicti principis (Landulfi).

Vestarius, Officium monachicum, idem qui Vestiarius. Charta ann. 1273. ex Tabul. Cassin. :

Casinensi Vestario solvere tenebantur de quolibet vino, sive vino vinearum, sive vitium, qu arboribus substentantur, etc. De aliis vero victualiis et olivis solvant eidem Vestario integraliter decimam

spiritualem.

Vide mox Vestiaria. VESTATI, Idem quod Vesti, Dignitas Palatina apud imperatores Byzantinos. Chron. Barense ad ann. 1042. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 36 :

Sed ipse Argyro susceptis imperialibus literis fderatis, patriciatus an catepanus, vel Vestati honoribus, jussit argumenta incendi.

Apud Pertz. Script. tom. 5. pag. 56. cathepanatus, ita ut Vestatus sit dignitas Vesti. VESTERARIA, Qu vestium vel thesauri curam habet. Agnelli Pontif. apud Murator. tom. 2. pag. 124 :

Vir autem in illis diebus in ipso erat Regis palatio fortis nomine Helmegis, qui Vesterari Regin concubitu fruebatur ; quem Regina accersitum hortabatur ut Regem extingueret....... Quo excogitato consilio vocavit Vesterariam suam, et ait ad eam, etc.
Pluries ibi. Vide Vestiarit, et Vestiarius. VESTERARIUS, Vesterarissa. Vide in Vestararius. VESTI, ex Gr. , Dignitas Palatina apud Imperatores Byzantinos. Lupus Protospata in Chron. ann. 1051 :

Descendit Argyrus Magister, Vesti, et Dux Itali.

Charta vetus apud Ughellum tom. 7. Ital. sacr pag. 393 :

Nos Joannes Domini gratia Dux, et Imperialis Patritius, Antyphatus, Vesti.

Iis prerant , quorum dignitas illustris fuit. Horum meminit Joannes Euchaitarum Episcopus pag. 30. Bryennius lib. 1. n. 14. Scylitzes, Zonaras, et alii locis indicatis in Notis ad eumdem Bryennium. Vide Glossar. med. Grcit. col. 194. Vide Vasti. 1. VESTIA, Hispanis pro Bestia. Vide supra in Barrium. 2. VESTIA, , in Gloss. Lat. Gr. Leg. Vesta. VESTI, Balb. Gloss. Isid. Emendant viri docti, Vestes, barb ; ex Virgilii Interpretibus ad neid. 8 :

Aurea csaries illis, atque aurea vestis.


Ubi Servius :

Aurea vestis, hoc est barba, unde contra investes dicuntur imberbes.

Vide Vesticeps. VESTIARIA. Vide Vestiarium et Vestiarius. VESTIARIT, Nobiles aulici, qui circa Vestiarium Principis versabantur. Lexicon MS. Reg. cod. 2062 : , . Willel. Tyrius lib. 20. cap. 26 :

Sed et suis nihilominus non longe ab eodem Palatio honesta simul et

commoda fecit hospitia prparari : ubi etiam sicut prius, impensas non solum necessarias et voluptuarias supereffluentes Vestiarit, et hi, quibus id officii deputatum erat, magnifice et superabundanter non cessabant ministrare.
Vide qu de Vestiaritis annotamus ad Alexiadem pag. 285. et Gloss. med. Grcit. in v. . VESTIARIUM, Erogatio vestium, in Gloss. Lat. MS. Reg. cod. 1013. in Glossis Isidori, Erogatorium. Vestiarium, Locus, in quo asservantur vestes : , in Gloss. Gr. Lat. Lexic. Gr. MS. Reg. cod. 2062 :

, .

Kero Monac. : Vestiario, wathuse, i. domus vestium. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Vestiarium, Vestiaire. Vide Pancirolum ad Notitiam Imperii Oriental. cap. 81. Vestiarium, Locus, ubi non modo vestes asservantur, sed etiam cimelia, atque adeo thesaurus et pecuni. Hesychius :

, .
Bulla Joannis III. PP. apud Baronium ann. 559. n. 5 :

Insuper ex sacro nostro Vestiario hc donaria contulimus : videlicet crucem unam auream pensantem libras sex, calicem unum aureum pensantem libras duas, duos argenteos pensantes libras quatuor, vestes quoque sericas cum gemmis albis, et auro contextas quatuor, etc.
Gregorius M. lib. 2. Ind. 11. Epist. 35 :

Admone, ut Vestiarium omne Episcopi sui sciant deferendum, et quantum prviderint secum argentum adducant, etc.
Joan. Diacon. lib. 1. Vit ejusdem Gregorii M. cap. 10 :

Cui liberalissimus pater, accersito Vestiario, alia sex numismata dari prcipiens, cognovit in Vestiario nihil numismatum, unde posset consolari naufragum, remansisse.
Apud Anastasium Leo III. PP. in Vestiario Patriarchii dicitur a parva tate fuisse nutritus et educatus. Guillelmus Biblioth. in Stephano VI :

Deinde cum venerabilibus Episcopis et Augustali Legato, per omnia sacri Palatii perrexit Vestiaria, qu in tantum devastata reperit, ut de sacratis vasis, quibus mensas tenere festis diebus Pontifices consueverant, paucissima invenirentur, de reliquis vero opibus nihil omnino.
Eginhardus in Vita Caroli Mag. sub finem : Will. Tyrius lib. 2. cap. 15 :

Quicquid in camera atque Vestiario ejus fuisset inventum, etc. Ex Imperialibus Vestiariis oblata sunt prdicto viro munera in auro,

vestibus, vasis, et pretiosis lapidibus tam pretio quam dignitate incomparabilia.

Adde lib. 18. cap. 18. lib. 20. cap. 12. Charta Boemundi II. Principis Antioch. apud Ughellum tom. 9. pag. 174 :

Primum quidem indignationem nostram se incursurum, deinde vero 50. libras auri Vestiario et camer nostr...... noverit se soluturum.

Adde Chronicon Casinense lib. 1. cap. 28. lib. 4. cap. 61. Anastasium in Vitis PP. pag. 47. etc. Vestiarium, Vestis ipsa, vel vestis genus. Concilium Budense ann. 1279. cap. 61 :

Omnes in eodem Monasterio vel regulari Canonica, et sub eadem professione morantes indifferenter uno et eodem Vestiario induantur.

Vestiaire vernacule, eodem intellectu, in Lit. ann. 1407. tom. 9. Ordinat. reg. Franc. pag. 238. Vestiarium, Certa pecuni alteriusve rei pensio qu ad vestes emendas erogabatur, Quicquid ad vestes pertinet. Charta ann. 1136. apud Marten. tom. 2. Ampl. Collect. col. 96 :

Du portiones decimationis ad Vestiarium fratrum nostrorum pertinebunt.


Tabul. Bituric. :

Prterea concedimus in Vestiaria et calcearia fratrum monachorum, sicut fuerat olim, omnes feras annuales mercati.
Charta de Aquariatu de Talmundo ann. 1366 :

Et non tenebitur dictus Aquarius ministrare dicto abbati, nec prposito, nec tribus officiariis spe dictis Vestiarium aliquod.
Statuta Monast. S. Claudii pag. 77 :

Et 1. tenetur idem camerarius ministrare Vestiarium ad triginta sex Religiosos ;.... videlicet librare pannum, aut cuilibet Religiosorum prdictorum summam duorum florenorum monet in loco S, Eugendi.
Capitul. gener. MSS. S. Victoris Massil. :

Si tallias, procurationes, sive etiam census et Vestiaria seu familiarium prioratus vel officii, logeria et salaria de tempore suo idem inventus fuerit non solvisse.
Vide Vestitura. 1. Vestiaria, pro Vestiarium, Locus in Monasterio, ubi reponuntur vestes Monachorum, apud Ingulfum pag. 866 :

Askerus Prior in Vestiaria, dominus Lethwinus Supprior in refectorio.... detruncati sunt.

VESTIARIUS, A vestibus, qui vestes curat. Papias : Vestiarius, qui vestibus prest. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Vestiarius, vesteur, c'est celui qui vest. A

veste, in veteribus Inscriptionibus. Alia :

L. Agrio Vestiario Tenuiario Imp. Cs. Antonini Pii.

Vestiarius Tenuarius, i. e. tenuissimorum pannorum artifex, in Inscript. sepulcrali apud D. de Montfaucon tom. 9. Antiq. expl. pag. 92. Vide Paulum Warnefridum de Gestis Longob. lib. 5. cap. 2. Ethelwlfus de Abbatib. Lindisfarnens. cap. 19 :

.... Et fratrum prfecit vestibus illum.

2. VESTIARIA, apud eumdem Warnefridum lib. 2. cap. 28. Vestiaria ancilla, qu vestiarii domestici curam habet, in Lege Alaman. tit. 80. 1. In Monasteriis feminarum Vestiaria dicitur,

qu totum, quod ad curam indumentorum spectat, providet, etc

. apud Ablardum pag. 157. Vestiarius, Dignitas in Ecclesia Cathedrali Magalonensi, instituta a Rainerio Episc. ann. 1247. cujus cur incumbebat :

Induere omnes Canonicos et Conversos, exceptis Prioribus, qui tenentur dare Vestiario singulis annis pro singulis Canonicis, quos induere consueverunt, 40. solidos, etc.
Vide Gariellum. Obtinuit eadem dignitas in Ecclesia Nemausensi, ut colligitur ex Charta ann. 1203. Chartophylacii Regii :

Ego Raimundus Dei gratia Dux Narbon.... concedo et laudo tibi Hugoni et Laudumano Vestiario Ecclesi Nemausensis, etc.
Vestiarius etiam apud Monachos dicebatur qui vestiarii monachici curam habebat, Gall. Vturier. Charta ann. 1358 :

Item quod grabotum omnium et singulorum bladorum inter ipsos curatum et Vestiarium, et eorum successores dividatur prout blada inter eos sunt dividi consueta, videlicet quod de graboto frumenti et siliginis dictus Vestiarius et sui percipiat et percipere debeat duas partes, et dictus curatus et sui tertiam partem. De aliis vero bladis dictus curatus medietatem et Vestiarius Athanacensis monasterii aliam medietatem.

Vestiarius, cui non Vestiarii dumtaxat, sed et Thesauri et Cimeliorum, cura committitur. Ita non alius est Pandulus Vestiarius Desiderii Longobard. Regis apud Anastasium Biblioth. in S. Hadriano pag. 99. Vestiarii summorum Pontificum non semel occurrunt, apud eumdem pag. 114. 121. quorum munus indicat Joan. Diaconus lib. 1. Vit S. Gregorii M. cap. 10 :

Accersito Vestiario, alia sex numismata dari prcipiens, etc.


Infra :

Rursum Vestiarium suum si forte vas quodlibet aut vestimentum haberet, interrogans, etc. Vestiarius

inter quatuor, qui summum Pontificem equitantem comitantur recensetur in ordine Romano. Vide Vestararius. 3. Vestiaria, Officium vestiarii apud monachos, in Bulla secularisat. eccl. Magalon. ann. 1536. inter Instr. tom. 6. Gall. Christ. col. 390. et 393. Vide aliis notionibus in Vestiarium et supra. 1. VESTIBULUM, Vestiarium, sacristia. Vita S. Wilhelmi tom. 1. April. pag. 626 :

Oratione completa Vestibulum ingreditur, et ad Missam celebrandam sacris vestibus induitur. statimque ex more Sacerdos Vestibulum pateramque gerens et thuris acerram Egreditur, sanctumque infert altaribus ignem.

2. VESTIBULUM. Odo in Carm. de varia Ernesti fortuna apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 358. ubi de prophano sacrificio :

Leg. videtur Thuribulum. VESTICEPS, Pubertatis annos ingressus, vel etiam emensus. Vita S. Hugonis Mon. apud Mabill. sc. 5. Bened. pag. 94. et tom. 2. April. pag. 764 :

Non post multum quippe temporis spatium effectus Vesticeps, ad Leviticum promotus est gradum.
Occurrit apud Tertull. lib. de Anima cap. 56. Festus :

Vesticeps puer, qui jam vestitus est pubertate : e contra investis, qui necdum pubertate vestitus est. Tantam igitur paraturam materiarum ingenia quoque Vestificin prosecuta, etc.

Vide Vesti. VESTIFICINA, Ars vestes conficiendi, vel ipsa confectio. Tertull. de Pallio cap. 3 : Vestificium, Eadem notione, in Gloss. Lat. Gr. , Vestificium. VESTIFICUS, Vestifica, Vestium artifex, in vett. Inscript. 578. 6. 7. VESTIGABILIS Canis. Vide in Canis. VESTIGARE dicitur dominus, cui jus competi persequendi suos homines, cum eo inconsulto ad alium dominum transierunt. Compositio inter Mathildem Tenermund dominam et Joannam Flandr. Comit. ann. 1221. apud Mirum tom. 1. pag. 741. col. 1 :

Talis est conventio..... quod neutra potest Vestigare et sequi servos, nequealbinos ;.... de uno dominio in alterum ; sed et in feudis potest Vestigare et sequi, et earum homines sequentur, ubicumque solebant.

Vide in Secta 4. VESTIGARIUM. Vita Aldrici Episcopi Cenoman. apud Baluz. tom. 3. Miscell. pag. 33 :

Postquam invenit traditiones et precarias, sive privilegia, et strumenta

multarum Chartarum in Vestigario sive armario, etc.

Ubi legend. videtur Vestiario. Vide in hac voce. VESTIGIUM, Pes, Gall. Pied. Vita S. Leonis PP. IX. apud Mabill. sec. 6. Bened. part. 2. pag. 64 :

Nec pro ullo sculari impedimento quemquam diem omittebat, quin omni mane ipse per se pauperum turb deserviret, ac dominico exemplo, eorum Vestigia abluendo victum sufficientem tribueret. Ferarum vestigiis latera persecare, i.
e. unguibus, in Cod. Theod. lib. 9. tit. 12. leg. 1. Vestigium Minare, Vestigare, vesgium sequi, in Decretione Chlotarii II. Regis cap. 16. Vide Huesium. Vestigia Veritatis dicuntur argumenta, testes, scripturarum conlatio, in Cod. Theod. lib. 9. tit. 19. leg. 2. VESTIGUAL, pro Vectigal, in Charta Gervasii Milit. ex Tabul. Cenoman. :

Tradidi..... quietas ab omni consuetudine exactionis, vel vicari, seu ceterorum Vestigualium.

Vide in Vectiginal. VESTIMEN, Vestimentum. Utitur Felix Gyrwensis in Vita S. Guthlaci n. 16. VESTIMENTI-CLAVIA, Vestiarium, Bollandistis, ex Testam. Bertichramni tom. 1. Junii pag. 722. Melius apud Mabill. tom. 3. Analect. pag. 131 :

Vestimentum damea, i.e. Damascena

. Vide Paricla. 1. VESTIMENTUM. In Vestimento jurare, in Leg. Frision. tit. 3. 4. Vide in Juramentum. 2. VESTIMENTUM, Missio in possessionem. Vide infra in Vestire 1. 3. VESTIMENTUM. Charta Johannis Reg. Franc. ann. 1361. ex Regest. 90. Chartophyl. Reg. ch. 608 :

Et quicumque haberet domos, hospitia seu Vestimenta prope muros et fortalicium.... ubi inimici se possent includere, etc.

Legendum Vastimentum, vel Bastimentum. Vide in his vocibus. 4. VESTIMENTUM, Aulum. Vide Vestis. VESTINA, Titulus ecclesi, in qua feria secunda post Dominicam 2. Quadragesim statio erat, ut legitur in Capitulari Evangeliorum, quod Codici Luxoviensi Evangelia complectenti subjicitur ; ubi rectius in Vestina habetur quam in Kalendario Frontonis inter Vestina. VESTIO. Vide mox in Vestire 1. VESTIPLICA, femina, qu vestes plicat. Papias, et Gloss Arabico-Lat. Femme qui ploie vestemens, in Gloss. Lat. Gall. Sangerm. Occurrit apud Quintil. Declamat. 363. Vestiplicus, qui viris idem officium prstat, apud Reines.

Inscript. 9. 64. et 11. 90. unde apud Nonium legendum est fortassis Vestiplici pro Vestispici, et Vestiplic pro Vestispic, apud Plaut. Trinum. Act. sc. 1. uti prfert Codex MS. Camerarii, auctore Grvio ad Gloss. Isid. in hac voce. 1. VESTIRE, Possessionem conferre rei alicujus, Investire. Vestir, in Consuetud. Laudunensi art. 227. Vestir et ensaisiner, in Sedanensi art. 259. 260. 262. Notitia ann. 993. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 350 :

Abbas nimium credulus promissionibus vicecomitis et suorum, apprehendens viregam suam dixit : In tali conventione, ut locuti estis, audiente me, Vestio vos ; et ita Vestivit eum, etc.

Occurrit passim. Vestitus, Qui de re aliqua investitus est, qui rem possidet. Vestu et mis en possession, in Consuetudine Laudunensi art. 226. Calniacensi art. 32. 33. et aliis. Charta Caroli C. Regis apud Beslium pag. 229 :

Unde Cnobium S. Dionysii Vestitum fuerat a bonis Deum timentibus hominibus.


Alia Riculfi Episcopi Forojuliensis apud Rufium et Sammarthanos :

Illi vero timorem Domini pr oculis habentes, tale ei consilium dederunt, ut prter hreditatem, quam Ecclesia prdicta ibidem antiquitus habuit, si propter hoc, quod ipse Episcopus post expulsionem paganorum (Fraxinetensium) primus Vestire cpit ipsam civitatem, unam medietatem de omnibus, qu in circuitu ejusdem civitatis adjacent, redderet vel donaret.
Odo Cluniacensis de Reversione S. Martini cap. 7 :

Nolo Ecclesiam meam tanto defraudari thesauro, quia Episcopus factus eo Vestitam inveni.
Charta Caroli M. in Chronico Laurishamensi pag. 59 :

Dum diceret, quod suus pater de ipso Monasterio Vestitum dimisisset, etc.
Prcept. Ludovici Pii ann. 3. ex Tabular. S. Mevenni :

Dominus et genitor noster Karolus constituit ut ipse Helogar episcopus et abbas S. Mevenni, omnes res undecumque eo tempore prdict ecclesi juste et rationabiliter per diversa loca Vestit erant, tenerent, etc.
Vide Chartam Alamann. Goldasti 42. Roverium in Reomao pag. 173. etc. Manum Alicujus Vestire, Tradere, investire : Manus vestita ejus, cui traditio facta est. Lex Bajwar. tit. 17. 3 :

Mei antecessores tenuerunt (territorium) et mihi in alodium reliquerunt, et Vestita est illius manus, cui tradidi.
Charta Alamann. Goldasti 58 :

Post meum discessum ipsas res ad Monasterium S. Galloni admelioratas

revertant, absque ulla contradictione vel minuatione, manu Vestita, partibus meis.... possideant.

Vestitura, inquit Vadianus, hoc ipsum est, quod Investitura, hoc est, in possessionem missio, aut possessionis securitas et confirmatio, quam et beneficium illa secula, et feudum, quod fere a Francis natum et inductum est, vocarunt. Et lib. 3. pag. 88. Vestituram intelligi ait,

jus possessionis concedendum, quod Episcopi Abbatesve a Principe accepissent, nisi videri queat Vestituram dici, qu lehen dicitur
. Capitula Caroli M. lib. 4. cap. 19 :

Et coram eis rerum suarum traditionem faciat, et fidejussores Vestitur donet ei, qui illam traditionem accipit, ut Vestituram faciat.
Ubi in Cod. Reg. in Nota marginali legitur :

Hic notari potest quod ex sola traditione qu fit per investituram, non transfertur dominium. Si enim transfertur, cum huc per investituram traditio facta fuisset, eoque factus dominus, qua occasione ab heredibus vexari poterat.
De Vestitura et Traditione videndus Beseler Pact. Hered. tom. 1. pag. 21. ad cap. 6. Capit. ann. 819. unde lib. 4. cap. 19. Tradit. Fuld. lib. 1. tr. 157 :

Reginwald et Otwin fecerunt Vestituram in prsentia Hesses, et ego Wigger accepi.


Infra :

Horum omnium Vestituram cum stipulatione subnixa perfecit.


Flodoardus lib. 1. Hist. Remensis cap. 20 :

Eique in prsentia fidelivm suorum, legali de more, Vestituram ex ea (villa,) et Chartam fecit.

Tabular. Monasterii de Luco, apud Marcam lib. 3. Hist. Beneharn. cap. 3. n. 8 :

Qui quidem Rex de hac patria Vestituram dedit avo Vicecomitis, qui erat de ejus progenie, dedit Deo et S. Vincentio partem suam super altare. Missos ei dedit qui ei inde plenam Vestituram facerent
, in vet. placito apud Baluz. tom. 3. Miscell. pag. 125. Charta ann. 871. apud Murator. tom. 9. part. 2. col. 933 :

Ad vestram partem corporalem facio Vestituram ad vestram proprietatem habendum. Qui (locus) populari judicio in regiam rectamque venit Vestituram,
ex Charta Ottonis Imp. apud Mabill. sc. 5. Bened. pag. 243. Annal. Hildesh. ad ann. 1039. apud Pertz. Scriptor. tom. 5. pag. 43 :

Senior noster Thietmarus episcopus post obitum prdict domn Sophi decimas super Gandeshem circumjacentesque villulas, quas ipsa a

nostris senioribus in beneficium habuit, in suam Vestituram recipi jussit.

Quod Vestitura indominicata dicitur in Vita S. Gerardi cap. 21. ibid. tom. 6. pag. 503 :

Concessit duci Beatrici..... tenere abbatias Mediimonasterii et S. Deodati, retinens in Vestitura indominicata monasteria et 10. mansos, etc.
Adde Chronicon Mauriniacense pag. 371. Maxime vero In Vestitura rei alicujus esse dicitur, qui hanc possidet. Prceptum Caroli M. pro Hispanis, editum a Steph. Baluzio :

Et dixerunt, quod aliqui pagenses.... eos exinde expellant contra justitiam, et tollant nostram Vestituram, quam per 30. annos et amplius Vestiti fuimus, etc.
Capitula ejusdem Caroli M. lib. 4. cap. 34 :

Si quis proprium nostrum, quod in Vestitura genitoris nostri fuit, alicui querenti sine nostra jussione reddiderit, etc.

Adde cap. 45. et Appendicem 3. ejusdem libri cap. 7. Capitul. 2. Ludov. Pii. ann. 819. cap. 6. 8. Concilium Suessionense ann. 853. part. 2. cap. 3. Compendiense ann. 868. cap. 3. Capit. Caroli C. tit. 39. cap. 8. Bullarium Cluniacense pag. 4. etc. Notitia vetus apud Baluz. tom. 3. Miscell. pag. 118 :

Insuper testantur quod.... mater Cenomanic civitatis ecclesia Vestituram legitimam habuisset de prdicto monasterio, et adhuc triginta anni non sunt transacti quod ex eo legitimam Vestituram habuit.
Chronicon Andrense :

Hujus Ecclesi Monachi per annum et diem in ejusdem terr Vestitura sunt.
Charta Alamannica Goldasti 28 :

Statuimus inter nos, ut venerabili Abbati et fratribus prdicti Monasterii decimam in subnotatis locis, sicut illius temporis in illorum erat Vestitura, concederemus.
Infra :

Cujus decima tunc in mea Vestitura erat.

Ita in Charta 95. 97. in Chronico Besuensi pag. 504. etc. Discrimen tamen inter vestituram et possessionem videtur posuisse Joannes IV. PP. in Epistola ad Isaac Syracusanum Episc. edita ab Holstenio :

Majus enim fuit possessionem dare, quam sit Vestituram concedere.

In eo duntaxat differunt quod hc nudam traditionem, illa vero securam stabilemque possessionem significet. Charta ann. 928. tom. 1. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab Hontheim pag. 272. col. 1 :

Gulisam in pago supradicto et comitatu Everhardi de rebus sancti Servatii.... pro Vestitura et firmitate. Veste

et Vesture, in Chartul. Thenol. ex Cod. reg. 5649. fol. 64. r :

Ouquel terroir nous avons le xiij. denier pour les Vestes, et xxij. deniers et obole de chascune Vesture.
Ubi per Vestes, laudimia intelligo ; et per Vesture, quod pro missione in possessionem seu investitura domino solvitur. Charta ann. 1311. in Chartul. abbat. Regalis-loci part. 1. ch. 30 :

Lesquelx religieus disoient et maintenoient que en tous les lieus o il avoient cens fonsiers,.... il avoient Vest, devest, ventes, justice dou fons, etc. Vest
autem rei vendit emptori cessionem significare videtur. in Charta ann. 1293. ex Chartul. S. Corn. Compend. fol. 201. v. col. 2 :

Quand il avenra que aucunes personnes marchanderont ensamble oudit liu, et il venront au Vest ou au devest doudit marchi ou de l'escanges, etc. Nos pariter donamus aliquid de hereditate nostra qu nobis per comparationem, vel per Vestitum advenit.

Vestitus, Beneficium, feudum, quo ab alio quis investitur, et opponitur acquisito. Charta ann. circ. 1095. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Vestitio, Eadem, ut videtur, notione. Charta ann. 1004. apud Mabill. tom. 4. Annal. Bened. pag. 176 :

Facio hanc donationem.... de ipsa villa, quam vocant Campanias, de ipsa scilicet medietate mea, quam ego propter Vestitionis causam ibi habeo, vel habere debeo cum integritate et absque ulla diminutione.
Nisi tamen propter vestitionis causam intelligas ratione cultur. Vestura. In aliquot Consuetudinibus municipalibus idem valet, quod Vestitura, aut investitura, ut in Laudunensi art. 226. et aliquot aliis. Joannes Abbas Laudunensis in Speculo Historiali MS. lib. 11. cap. 17 :

Lequel les mist en Vesture de la Comt d'Artois, etc.


Chronicon Flandri cap. 8 :

Pource qu'Alienor sa mere exhortoit le Roi son Baron mettre Jean son aisn fils en Vesture de ce qu'elle tenoit du Royaume de France.

Sed prsertim hc vox in rebus tantum censui obnoxiis usurpatur, in Consuetud. Vitriacensi art. 18. Sedanensi art. 208. 261. Remensi art. 140. 142. Noviodunensi art. 34. Calniacensi art. 53. in Magno Recordo Leodiensi pag. 60. etc. Vestimentum, Idem quod Vestitura, Missio in possessionem, vel ipsa possessio. Bractonus lib. 4. Tract. 1. cap. 1 : Possessionem nudam, quam Intrusionem vocat, ait eam esse, qu non vallatur aliquo Vestimento, legitima vestitura. Vestitio, Investitura. Charta S. Bonifacii de finibus Fuldensis Monasterii, apud Browerum lib. 1. Antiq. Fuld. cap. 4 :

Ideo placuit nobis, ut eundem locum, qualiter certis terminis consistit, annotemus, et idoneis testibus, qui in prdicti Principis traditione et Vestitione ipsius loci affuerunt, subterfirmemus.
Charta ann. 838. apud Eccardum in Hist. Misnens. col. 253 :

Signum Freibrathti et Otocari, qui hanc Vestitionem fecerant. Vestue,

in Charta Garnerii Abbat. Corb. ann. 1307. ex Chartul. 21. ejusd. loci fol. 87. v :

Nous pria et requist ledis Jhans que ledis seigneur Regnault en vausissons saisir et luy mettre en Vestue et recepvoir homme, lequel nous en saisismes et Vestimes et l'en receumes en nostre foy et en nostre hommages.
Vestitudo. Eodem significatu. Tradit. Emmeram. cap. 45. apud Pezium tom. 1. Anecd. part. 3. col. 330 :

Einhardus et Erhardus Vestitudinem fecerunt Adalwino Episcopo de his omnibus quorum hic commemoravimus.

Sed leg. forte Rectitudinem. Vide in hac voce. Vestitor, Qui alterum vestit, seu in possessionem mittit. Tradit. Emmeram. cap. 4. ibid. col. 204 :

Testium quoque nomina sunt hc ; Patho, Ogo,..... Lantpertus autem frater ejusdem Egilolfi et Adalhun vassus episcopi fidejussores et Vestitores extiterunt.

Vestitura, Census, qui quotannis exsolvitur in signum concess vestitur, seu possessionis, re tamen ipsa etiam nondum obtenta, ut ex dicendis manifestum fiet. Charta Caroli C. ann. 855. in Spicilegio Acheriano tom. 12. pag. 117 :

Eo videlicet modo et tenore, ut Lambertus fidelis noster diebus vit su jamdictam Ecclesiam S. Stephani propter Vestituram singulis annis nonam et decimam ex ea persolvens, ipsam jure beneficiario et usufructuario interim teneat, etc.
Eadem verba habentur in Charta ejusdem Caroli ann. 3. in Tabulario Eccles. S. Cyrici Nivernensis. Vetus Charta in Tabulario Ecclesi Viennensis fol. 16 :

Tali itaque tenore, quatenus dum vivo, ex eisdem rebus usum fructuarium obtineam, et omni anno prdict Ecclesi modium unum vini in Vestitura persolvam.
Alia ann. 912. fol. 18 :

Ea tamen ratione, ut dum advixero, usufructuario ipsas res obtineam, et annuatim festivitate S. Mauricii in Vestitura inter panem unum modium persolvam ; et si Ado frater meus superstes mihi fuerit, ipsas res dum advixerit sub eadem Vestitura obtineat.

Alia Bernuini Viennensis Episcopi ann. 887. ibid. pag. 147 :

Qu deserta sunt restaurando, et qu destituta redificando, et qu non sunt vestita revestiendo, et ipsa die solennitatis S. Mauricii solo.... persolvant ad luminaria et Vestituram Ecclesi ejusdem S. Mauricii.
Testamentum Bernonis Abbatis Cluniacensis :

Eo tenore, ut per singulos annos census 12. denariorum pro Vestitura reddatur.
Charta ann. 997. ex Chartul. Aptens. Eccl. fol. 54 :

Tenor istius prstari iste est, ut Samuelus et uxor sua sive hres illorum pro illis rebus ad S. Mariam et S. Castorem, sive ad Episcopum et ad clericos ejusdem ecclesi inter censum et Vestitura omnique anno ad mense Madio persolvat moltonem unum.
Vetus Charta apud Mabill. sc. 4. Bened. part. 2. pag. 271 :

Pro Vestitura vero annis singulis in festivitate beatissimorum Maccaborum Kalendis Augusti pastum unum fratribus canonicis in Viennensi Cnobio positis, faciatis.
Chartular. S. Petri de Neronis-villa fol. 9. v :

Hc omnia donavit Albericus monachis ad possidendum jure perpetuo, ita quod monachi haberent ea in eadem potestate et dominio quo Albericus tenuerat ea, excepto hoc quod Adelaidis, uxor ipsius Alberici, in cujus dote hc omnia erant, teneret ea quandiu huic seculo adviveret et ea tenere vellet, tali pacto quod interim dum Adelaidis viveret et ea teneret, monachi haberent pro Vestitura in unaquaque septimana unam eminam annon de supradicto molendino et de pratis unam carrucatam feni, et in aqua piscari facerent quotiescumque vellent ; et post decessum Adelaidis haberent monachi hc omnia supradicta absolute ad possidendum in perpetuum.
Tabularium. Prioratus de Paredo fol. 34 :

Tali Conventu ut in vita sua teneat, (mansum) et sextarium frumenti omni anno in Vestitura persolvat.
Id est, cum ager fructus fert. Vestio, Eodem intellectu. Vetus Notitia in Tabul. Abb. Belliloci in Lemovic. :

In unaquaque villa cedimus unum mansum, et in unoquoque manso de tota vicaria sua damus eis 4. denarios, et 1. gallinam, et tertiam partem de omnibus placitis, et de Vestionibus similiter.

Vestitio, Eadem notione, in Tabulario Conchensis Abbati in Ruthenis, et in Tabul. Prioratus de Domina in Delphinatu crebrius occurrit. Vestura, Pari significatu. Charta ann. 1273. ex Chartul. Campan. fol. 449. col. 2 :

Omne illud quod dictus Huetus poterat haberi in Vesturis, ventis, etc.

Vestitura Testamenti, Census, qui quotannis exsolvitur in signum concess vestitur earum rerum, qu post mortem testatoris in possessionem donantur. Tabul. Latiniac. :

Pro Vestitura vero hujus testamenti quotannis tres modii vini in nomine sanct Trinitatis exhibeo ad elemosinam.

Advestire, Idem quod Vestire, Investire. Advestitura, in Consuet. Castellani Insulensis art. 46. Namurcensi art. 48. 70. 75. Advest, missio in possessionem. Chronicon Flandri cap. 59 :

Sauf ce que le Comte de Flandres devoit venir vers le Roy Paris, et mettre le devant dit Lois en l'Advesture de la Comt de Flandres.
Cap. 68 :

L monstra Messire Robert d'Artois unes lettres selles du seel du Conte Robert d'Artois, contenans, que quand le mariage du Conte Philippes d'Artois.... fut faict, le Comte les meit en Advesture de la Comt d'Artois.
Disvestire, Possessione rei alicujus aliquem exuere : Devestir, in Consuetud. Calniacensi art. 30. Charta Henrici IV. Imp. ann. 1114. in Orig. Murensis Monasteril pag. 23 :

Ut nulla deinceps persona parva sive magna supradictum Monasterium de aliquo beneficio suo inquietare, molestare, Disvestire ulterius audeat.
Judicatum ann. 1073. apud Fr. Mariam in Mathilde Comitissa : Adde Ughellum tom. 1. pag. 252.

Ut nullus quililibet homo... sine legali judicio Disvestire prsumat. Se sont dessaisis et devestus

, in Charta ann. 1332. ex Tabul. S. Martini Pontisar. Actus ipse Divestionis Devest ou dessaisine dicitur in Consuetud. Remensi art. 163. Vest et devest, in Laudunensi art. 54. 132. Vide Gallandum de Alodio pag. 90. Fiebat autem Disvestitio, projecto pilo vestimenti, quasi qui se disvestiebat de re aliqua, vestes revera deponeret. Hincmarus Laudunensis in Epistola ad Remensem, tom. 2. operum Hincmari Remensis Archiepiscopi pag. 341 :

Potestis ..... interrogare, cur ea, qu nunc repetit, nullo cogente, nullo suadente, per pilum vestimenti sui a se terra tenus ejectum, non tantum dereliquit, quantum abominando despexit, adjiciens multo sibi melius, ac esse sine his, qu ei dederam.
Charta Godefridi Ducis Brabanti ann. 1174. apud Mirum in Diplomat. Belg. cap. 65 :

Quadraginta ergo solidos, quos de horreo supradict vill annuatim

tollendos existimabam,.... projecto a me pilo pallii mei, juxta morem nobilium werpivi.

Devestitum Feudum, Derelictum, ut videtur. Charta ann. circ. 970. ex majori Chartulario S. Victoris Massil. fol. 135 :

Unam medietatem tibi damus de feudum possessionis Devestitum et de heremo et in antea de quantum vestitum erat unam medietatem habeas.
Revestimentum, Iterata missio in possessionem. Charta ann. 1242. ex Chartul. Maurigniac. :

Pro laudationibus, venditionibus aut Revestimentis ab ipso emptore, vel a dictis abbate et conventu aut priore de Stampis veteribus, nichil penitus exigendo.
Alia ann. 1247. ibid. :

In ipsius Petri manu spedicti Ansellus et ejus uxor de dicto censu se deseisierunt et de ipso ad ipsorum petitionem idem Petrus Revestivit abbatem.

Vide Revestire. 2. VESTIRE, Colere, agrum excolere. Notitia ann. 993. apud Marten. tom. 1. Ampliss. Collect. col. 349 :

Igitur cum.... terra Tolonensis cpisset Vestiri, et a cultoribus coli.... His ita gestis, venerunt Theodericus et No fratres ad Adalardum abbatem, rogantes eum verbis blandis ut concederet eis Cathedram Vestire ad medium vestem, quod et factum est. Abbas vero missis bobus cepit terram qu est ante ecclesiam S. Damiani ambienter excolere, et huc illuc rumpere terram ad faciendas condaminas. No vero et Theodericus dixerunt ad alterutrum : Isti monachi semper habebunt totam terram raptam (ruptam) et nos qui dicimur Vestitores, quandoque erimus illusi nihil habentes, etc. Domine abba, colligite me in medietatem terr, et vestite me in tali conventione ..... Domine abba, isti vestri Vestitores exhibuerunt vobis umquam mel vel ceram ? Bonaldus debet ipsam terram Vestire et edificare,
in Charta ann. circ. 970. ex majori Chartul. S. Victoris Massil. fol. 135. Hinc Vestitus Ager dicitur, cui fructus insunt, et abso opponitur, seu inculto. Paulinus in Panegyrico pag. 523 :

Cernite nulla suis emergere semina campis, Ne prius intereant labe soluta putri. Nuda seris, Vestita legis, jacis arida grana, Atque eadem fructu multiplicata metis.

Colonia vestita, in Concilio Valentino III. ann. 853. cap. 9. Charta Conradi Regis

ann. 967. apud Joan. Columbum lib. 2. de Episc. Sistaric. n. 3 :

Omnia in omnibus cultis, et incultis, Vestitis et desertis, qusitis et qurendis, etc.


Alia ejusdem anni in Tabulario Abb. Belliloci in Lemovicib. n. 68 :

Hoc est villam nostram, qu vocatur Candidas, videlicet cum mansis Vestitis, advestiendis, campis, pratis, etc. Unum curtile vestitum, Terram scilicet quandam, nemore Vestitam, in loco, qui dicitur, etc.

in Charta Balduini Comit. Flandr. ann. 1063. in Diplomat. Belgic. Alia ann. 1298. in Hist. Guinensi pag. 128 : Charta ann. 1180. apud Stephanot. tom. 1. Antiquit. Bened. Lemovic. MS. pag. 116 :

Medietas terr tam desert quam Vestit pro 20. solidis Barbarinorum. Vinea vestita,
in Chartul. Matiscon. fol. 57.

Heritage couvert, Heritage descouvert,

in Litteris ann. 1324. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 5. pag. 380. Mensura vestita, in Tabulario S. Flori in Arvernis :

4. sextaria et emin bladi ad mensuram Vestitam S. Flori.

Vide Absus, et Mansus. Vestus, Eodem intellectu. Charta Elizabet Comit. ann. 1224. ex Tabul. Abbat. de Balaneiis, nunc de Valois dic. Ambian. :

Duos modios bladi et unum adven (aven) ad plenam mensuram, quod pro quartario Argori tam in terris quam in aquis et maristis, excepto Vesto, eidem Allelmo dicta ecclesia annuatim persolvebat.

Vestitio, Mansio, domus cum agri culti portione. Charta ann. 1153. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occitan. col. 548 :

Debent in hoc honore ipsi fratres hospitalis quinque Vestitiones cum hominibus ad minus ponere. Si autem ibi plus ponere voluerint, eis licebit usque ad xii. qu Vestitiones unaquque habebit hortum suum unius sextariat sine quarto et decima : ultra xii. quantascumque voluerint, dum tamen hortum non habeant ..... Prterea si aliquibus fortuitis casibus Vestitiones supradict destruct vel derelict fuerint, debent eas redificare et reformare arbitrio abbatis S. Guillelmi ..... Quamdiu autem mansus sine Vestitione fuerit, habebunt in eodem manso jus pascendi, etc.
Vestura, Fructus quilibet agro hrentes : Advesture, in Consuetud. Namurcensi art. 23. Cameracensi tit. 12. art. 22. 23. Sanpaulana art. 20. Valentianensi art. 118. Insulensi, et aliquot aliis. Leges In Regis cap. 69 :

Qui habet 20. hidas, debet comittere 12. hidas Vestur terr, quando velit abire.
Fleta lib. 2. cap. 4 :

Inquiratur etiam, quantum Vestura singulorum boscorum, et reflectorum prdicto modo assartatorum valuerit, antequam assarta illa facta fuerint, etc.
Adde cap. 71. 5. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 723 :

Et per omnes forestas, landas, et Vesturas meas, pasturam plenariam omnium animalium suorum, etc.
Pag. 841 :

Exceptis pratis et bladis, ubi post ablatam Vesturam libere pascentur.


Tom. 2. pag. 834.

Ita tamen, quod homines nostri communicabunt in omnibus prdictis terris, postquam prdicti Fratres Vesturas asportaverint, cum animalibus suis, etc.
Charta apud Madox Formul. Angl. pag. 134 :

De prdictis vero pratis, pascuis et pasturis....... prdictus Abbas percipiet et habebit totum proficuum et totam Vesturam.

Placit. ann. 31. Edward. I. reg. Angl. in Abbrev. Placit. pag. 250. Ebor. rot. 53 :

Quia per juratos testatum est, quod dictus abbas et antecessores prdictorum non dederunt solum, sed Vesturam, qu Vestura non est liberum tenementum, immo quoddam proficuum exiens de prato prdicto, ideo, etc. Le suppliant aperceut sur l'oriere ou rive d'un champ, entre la Vesture d'icellui et ung foss, icellui Colart et sa femme, etc.

Vesture, eadem acceptione, in Lit. remiss. ann. 1444. ex Reg. 176. Chartoph. reg. ch. 332 :

Vestis, Eodem significatu : hinc ad medium Vestem vestire, dare, est pro medietate fructuum agrum colere. Dederunt ei ad medium Vestium, ex Tabul. S. Victoris Massil. regnante Rodulpho Reg. Alam. Vide supra Vestire 2. Hreticus Vestitus, Convictus. Vide Hretici. Obligatio Vestita, Qu nud opponitur apud Brittonem de Legib. Angl. cap. 28. initio, qu scilicet vestitur vel re, vel verbo, vel scripto, vel mutuo consensu, vel denique firma junctionis, etc. Pactum Vestitum, seu quod habet vestimentum, opponitur pacto nudo, ex quo scilicet non nascitur actio. Contrahitur autem

obligatio ex sex vestimentis, qu omnia dicuntur Vestimenta pactionum et donationum

, qu recenset Fleta. lib. 2. cap. 56. 3. et seqq. 3. VESTIRE, Aulis ornare. Vide in Vestis. 4. VESTIRE Se in Dorso et in Lecto, Rem vestiariam et supellectilem lectualem sibi suppeditare. Chartul. Celsinian. ch. 658 :

Memetipsum pro monacho tradidi, tali equidem pacto, ut ego memetipsum in dorso et in lecto Vestiam, excepto quod stamineas et femoralias supradictus prior michi dabit.
Ibid. ch. 688 :

Prparato ipse sibi vestimento et lectulo.

1. VESTIS, Aulum, et maxime sic appellantur ea qu sacrarum dium parietibus appenduntur : vel panni sacri, et qui altari, aut circa altare, aptantur. Gregorius II. PP. in Epist. 2. ad Leonem Isaurum :

Cum sanctas Ecclesias fimbriatis Vestibus convestitas et variegatas invenisses, eas ornatu privasti atque vastasti.
Anastasius in Benedicto III. PP. pag. 205 :

Apostolorum Principi populique janitori obtulit mir pulchritudinis Vestem unam aureo textam opere, decoreque fulgentem, almificam annuntiationis habentem Historiam, et Hypapanti, qualiter ipse unigenitus Dei filius templum ingressus doctorum in medio residebat.
Vide pag. 128. 129. et alibi passim. Guilelmus Biblioth. in Stephano VI :

Plurim sacratissimorum altarium aure Vestes, cum reliquis pretiosis ornamentis non defuerunt.
Ibidem :

Vestem sericam super altare unum.


Frodoardus de Summis Pontific. :

Veste Petri gemmis auroque gravi induit aram.


Sugerius de Consecrat. Eccles. S. Dion. :

Cum ipsius parietibus et columnis et arcubus auro tectas Vestes margaritarum varietatibus multipliciter exornatas suspendi fecisset.

Adde Joannem VIII. PP. Epist. 84. Vestimentum, Eadem notione. Testamentum Widradi Abbatis Flaviniac. ann. 1. Theodorici Regis :

Vel reliquas fabricaturas, seu ministeria Ecclesi vel strumenta chartarum, libros vel Vestimenta Ecclesi, vel omne prsidium quod vivens possidere videor, etc. Vasa et vestimenta Ecclesi, .

apud Herardum Turonensem in Capitulis cap. 20. , in Vita S. Nili junioris pag. 123 :

in Epistola Synodica Joan. Damasceni ad Theophilum Imp. pag 141. et in septima Synodo act. 7. apud B. Dorotheum in Prfat. Doctr. et Anonymum in Romano Lacapeno num. 44. Vide Honorium Augustod. lib. 1. cap. 167. 171. et Descriptionem nostram dis Sophian. Vestement, eodem sensu, in Lit. ann. 1402. tom. 8. Ordinat. reg. Franc. pag. 514. Vestire, Aulis ornare. Liber Sacramentorum Gregorii M. pag. 156. edit. Menardi :

Post hc Vestiatur altare, cum Antiphona : In velamento alarum tuarum, etc.


Vestir, eodem sensu, in Compendio hist. Gall. tom. 10. Collect. Histor. Franc. pag. 279 :

Icist Robers roi de France Vesti le cors de monseignor saint Savyniens d'or et d'argent.

De Vestibus et familia alicujus, apud Continuatorem Chronici Nangiac. ann. 1314. Vide Roba. Vestis Alata, Vestium ornatus instar alarum. Stat. synod. Tornac. ann. 1481. pag. 99 :

Inhibemus.... presbyteris, beneficiatis ac officiatis et religiosis nostr dicesis ne Vestes nimium breves, aut in spatulis alatas...... portare prsumant.

Vide Cap alat. Vestis Apostolica, Scapulare monasticum. Vide supra Scapulare. Vestis Bellica, id est, lorica, in Lege Anglior. tit. 6. 5. Vestis Cordata, Certa ratione torta. Conc. Terracon. ann. 1282. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 279 :

Statuimus quod clerici omnes provinci Terraconensis, sive sint in sacris, sive in minoribus Ordinibus constituti, non portent nec induant camisias, tunicas, vel alias Vestes cordatas.
Vide Cordat Tunic et Cordellatus. Vestes Ferit, f. Ex pellibus ferarum.

Donaverunt Vestes feritas quas habebant

, in Chron. Mutin. Johan. de Bazano apud Murator. tom. 15. col. 608. Vestes Innocenti, Quibus baptisati induuntur. Statuta Eccl. Nannet. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 954 :

Item, cum in quibusdam parrochiis alb Vestes innocenti baptismalis, sacro chrismate delinit, non sine periculo sortilegii, aut avariti vitio a parvulorum matribus, soleant retineri, etc.

Vestis Inordinata, Vetita, qu non decet, in Statutis Eccl. Aurel. apud eumd. Marten. tom. 7. Ampl. Collect. col. 1283 :

Ne habeant (Sacerdotes) cappas alatas et Vestes inordinatas, maxime houcias, etc.

Vestis Lingia. Vide supra Lingius. Vestis Nuptialis, Superpellicium, Vestis linea, manicata. Charta ann. 1238. ex Chartul. S. Petri Insul. sign. Decanus fol. 115. v :

Ordinamus, ut quemadmodum prpositus Brugensis in ecclesia Insulensi,... in qua ecclesia ipse debebit semper sicut canonicus cum Veste nuptiali ire temporibus institutis, quocienscumque ad ecclesiam ipsam accedet.

Occurrit rursum in Ch. ejusd. ann. in Suppl. ad Mirum pag. 102. col. 1. Stat. ann. 1247. in Lib. nig. 2. S. Vulfr. Abbavil. fol. 25. r :

Jurabunt (capellani) quod a prima pulsata usque ad meridiem, et a Nona pulsata usque ad completorium, ecclesiam nostram, nisi in Veste nuptiali, non intrabunt.
Stat. synod. Tornac. ann. 1366. pag. 24 :

Capellani ecclesiarum habentes capellanias in ecclesiis curatis, non incedant, dum divina celebrant, nisi in Habitu nuptiali, scilicet cum superpellicio.

Vestis Pectoralis, Qua pectus prsertim tegitur. Lit. remiss. ann. 1354. in Reg. 82. Chartoph. reg. ch. 301 :

Quidam ex ipsis dictum baillivum per Vestes pectorales maliciose ceperunt, pulsando et hurtando eumdem viliter ac turpiter huc et illuc.

Vestis Sanct Mari, Velum Sanctimonialium, vel virginum Deo sacratarum, in Lege Longob. lib. 2. tit. 37. 1. 2. Liutpr. 30. (5, 1.) 75. (6, 22.) Adde editionem Heroldi pag. 218. Concilium Calchutense ann. 787. cap. 16 :

Virginem namque qu se Deo voverit, et ad instar sanct Mari Vestem induerit, Sponsam Christi vocitare non dubitamus.
Vestes Partit. Vide Partit. Vestes Perfectionis, perperam pro Prfectionis, vel Prfectur, Ornamenta Prfecti Urbis. Cremon. Rom. MS. fol. 35 :

Ordo servandus in benedictione et investitura novi alm Urbis Prfecti a Sixto IV. institutus. Inprimis prparentur hora competenti Vestes perfectionis, videlicet cum cella (l. tunicella) sericea ornata fimbrii (l. fimbriis) auratis et mantum et auro (l. aureo) limbo circumtextum.
Hc ex edito emendantur. Vestis Plena, Ex panno unius coloris. Lit. remiss. ejusd. ann. ex eod. Reg. ch. 333 :

Quamdam tunicam plena Veste, minime radiatam aut partitam..... induerat.


Vestis Rubra, , in Gloss. Lat. Gr. Vestis Scissa, Certa ratione et curiose incisa. Stat. eccl. S. Laur. Rom. :

Prlati ecclesiarum manicas ad cubitum pendentes et longas cum magna et sumtuosa superfluitate, Vestes etiam scissas retro et in lateribus, cum foderaturis ultra oram excedentibus etiam in fissuris deferunt.
Vestes Scholasticorum talares cum caputiis, ex Conc. Lugdun. ann. 1449. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 380. Ad Medium Vestem Vestire, i. e. ad medietatem fructuum colere. Locus est in Vestire 2. Vide Complantare, et Medium. 2. VESTIS, Pro Bestia, ut videtur. Erchempert. Histor. Longob. cap. 51. et Chronic. Salern. cap. 129. apud Pertz. tom. 5. Scriptor. pag. 257. et 538 :

Ita ut terra desolata cultoribus, Vestibus et vepribus repleta fatiscat. Quoniam qu geruntur in tempore, noverca perimit oblivio, fortuna Vestitalis et inopinata, vel vestutas (vetustas), etc.
VESTITELLUS, Vestis qudam parva :

VESTITALIS, An pro Versatilis ? Libert. Brianc. ann. 1343. tom. 8. Ordinat. reg. Franc. pag. 210 :

Rex deinde habens camisiam a retro apertam usque ad cingulum certis cordellis colligatam et diploidem et Vestitellum.
Diar. Burchardi, d. Thuasne, II, p. 129, an. 1494. VESTITIO, Actio vestiendi. Jac. Delayto in Annal. Estens. ad ann. 1395. apud Murator. tom. 18. col. 920 :

Hc equidem simulata Vestitio acta erat in camera quadam secreta, in quam Azzo antequam vestes traderet perituro transiverat.
Aliis notionibus, Vide in Vestire 1. et 2. Vestison, in Charta ann. 1311. ex Reg. 48. Chartoph. reg. ch. 53 :

Laquelle dame Contesse puet et doit prendre dvestisons et faire Vestisons de toutes les choses, censives et rupturieres, vendues et alienes souz la seignorie de ce que ele tient.

Vide in Vestire 1. VESTITOR, Idem qui a Veste est, Vestiarius. Vestitores divinorum simulachrorum, apud Julium Firmicum lib. 3. cap. 11. Deorum vestitores, cap. 14. qui Deorum statuas vestibus exornabant. Inscriptio Rom in Exquiliis :

D. Phedimo Vestitori M. Aug. Phder. fratri piissimo.


Alia in Roma Subterran. lib. 3. cap. 3 :

Hic positus est benemeritus El.... Vestitor Imperatoris, qui vix.....

depositus d. viiii. Kal. Septembr... Domini Honorii Aug. vi. ccss.


Apud Lampridium in Severo :

Fullones, et Vestitores, et pictores, et pincern, etc.

Theophanes, . Quo loco Cedrenus habet . Notus est apud Grculos inferioris vi Cosmas, cognomento , cujus orationes seu Homili qudam recensentur apud Allatium in Diatriba de Simonib. pag. 94. 95. 100. et alios. Aliis notionibus, vide in Vestire 1. et 2. 1. VESTITUDO. Guillelmus Armoric. de Gestis Philippi Aug. apud Duchesn. tom. 5. pag. 91 :

Eodem anno (1218.) in vigilia Assumptionis quidam latro Anglicus natione cum aliquod diebus in superioribus Vestitudinibus Parisiensis Ecclesi latuisset, etc.
Rectius Testudinibus in Chron. Alberici ad eumd. annum, ubi eadem habentur. 2. VESTITUDO, Missio in possessionem, investitura. Vide in Vestire 1. 1. VESTITURA, Quidquid ad vestimenta pertinet. Charta Henrici IV. Imper. ann. 1113. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 632 :

Ad Vestituram aliosque usus fratrum absque omni semper inquietudine permaneant. Ad opus camerarii ad Vestituram fratrum, Hunc vero redditum camerario ecclesi propter meam Vestituram assignavi.

in Hist. MS. Monast. Beccens. pag. 363. Chartul. S. Vandreg. tom. 1. pag. 1167 :

Occurrit aliis notionibus in Vestire 1. Vide in Vestiarium et Vestura 1. Vesture, eadem notione, in Charta ann. 1265. ex Chartul. S. Joan. Laudun. :

Les gens des viles deseur dites doivent convertir par leur sairement chescun an parmenaulement en Vesteures et en chauceures cinquante et quatre sols de Parisis, de la somme d'argent que il recevront des vint livres de Parisis deseure nommes.

2. VESTITURA Placitorum, An idem quod Servitium placiti, quo vassalli placitis dominicis interesse debebant ; vel Obligatio suppeditandi quidquid tenendis iisdem placitis necessarium erat ? Charta Nic. abb. ann. 1196. ex Tabul. S. Joan. Laudun. :

Communes corveias, quas nobis debebant, et etiam Vestituras placitorum generalium...... relaxamus.
VESTITURIA, Census, qui quotannis exsolvitur in signum concess vestitur seu possessionis ad tempus. Charta Alber. comit. ann. 971. inter Probat. ult. Hist. Trenorch. pag. 116 :

Eo tenore, ut dummodo vivo, usum et fructum exinde habeam. Et in festivitate S. Mari iiij. Nonas Februarii duodecim denarios in Vestituria

persolvam ; post meum vero decessum, ad ipsum locum cum omni integritate veniant. In Vestitura
ex alia ejusd. Alber. ibid. pag. 117. Vide in Vestire 1. VESTITUS, 2 declinat. Vestis, in Actis Episc. Cenoman. pag. 93 : Vide in Vestire 1. et 2. Italis, Vestito. Stat. Mantu lib. 2. cap. 21. ex Cod. reg. 4620 :

Censivimus vobis..... Vestitos duos, et capas duas episcopales, etc. Quo facto demum induatur camisia, Vestito et zona, et vestitus dimittatur in pace.
VESTIZO, Mensur species. Charta ann. 1215. ex Cod. reg. 4659 :

De sarcina besti sal deferentis, Vestizonem unum.

VESTRATIM. Probi Ars minor apud Maium Classic. Auctor. tom. 5. pag. 279. Endlich. num. 720 :

Ex his pronominibus sexdecim tantum Varro adverbia ejusmodi secundum sonorum rationem fieri demonstravit.... nostratim, et significat more nostro ; vester, Vestratim, et significat more vestro.
Habet etiam Virgil. Grammat. pag. 33. VESTROILT et Vestrol, Cognomen Roberti I. Sabolii Domini, ex Vest, Vester, castrum, et Holt idiomatis Burgundici, ut videtur Schiltero in Gloss. Teuton. v. Fest : ita ut idem sit qui . Regest. feudorum Castri Lidi :

Vir quoque ejusdem Hersendis Robertus Vestroilt, et Lisiardus eorum filius.


Tabul. S. Albini : Infra :

Venienti domno Roberto Burgundo et filio ejus Roberto Vestrol. Hanc recognitionem domni Roberti senioris...... viderunt et audiverunt Robertus Vestrol, filius ejus, etc.
Apud Menag. Sabol. pag. 151. VESTUARIUM, ut supra Vestiarium. Vide in hac voce. Epitome Constit. Eccl. Valent. inter Conc. Hisp. tom. 4. pag. 163 :

Prpositi debent solvere Vestuarium prima die Madii et portionem canonicam prima quaque die sui mensis.
1. VESTURA, Quidquid ad vestimenta pertinet. Statuta Leprosari S. Juliani in Anglia :

Item in festo S. Johannis (habent) 4. solidos pro Vestura.

Charta Leduini Abb. S. Vedasti ann. 1036. ex Chartul. ejusd. Monast. V. pag. 243 :

Quod si ad equitatum suum vel ad carrucam suam palefridum emerit,.... inde theloneum non dabit. Similiter de Vestura sua et de victu suo.

Testam. Joh. Renawd ann. 1322. apud Madox Formul. Angl. pag. 430 :

Item lego ad expensas meas funerales in cervisia et Vestura pauperum, etc. Failli vous onques fornesture, Ne besoingnable Vesteure.
MS :

Occurrit prterea apud Rymer. tom. 8. pag. 51. Kennet. in Antiquit. Ambrosd. pag. 620. etc. La Vie de Jesus Christ MS :

As mendis Vesteures et mangier donna.

Vide Vestitura. 2. VESTURA, Possessio. Vide Vestire 1. et 2. VESTUS, Ager cultus. Vide Vestire 2. VESUNTIONENSIS Moneta. Vide in Moneta Baronum. VETA, a Latino Vitta, Provincialibus Veto, nostris Ruban. Charta ann. 1270. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

In prsenti instrumento infra scripto pendent du bull in quadam Veta de filo, in quarum una est imago Episcopi.
Alia ann. 1299. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

In quodam instrumento sigillato sigillo... pendenti in Veta de serico regali.

Pro Vitta qua vestium extremitas munitur in Statutis Massil. lib. 2. cap. 39. 2 :

Item, de mantello sendati cum frezio, vel cum Veta, vel profilo xx. den. et sine frezio, Veta et profilo xvi. den.
Pluries ibi. Vide Neca et Reta 1. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Veta, Prov. vitta. Pro fimbria, qua vestium extremitas ornatur, in Charta ann. 1382. ex Tabul. Major. monast. :

Duas tuniclas pro subdiacono ejusdem panni, munitas pannis aureis dissimilis coloris, et Vetis seu aurifresiis Romanis. Et si ipse, de quo dicitur, quod ista mala consiliatus fuerit, Vetare voluerit, quod consilium non dedisset, etc.
Leg. Liuthprandi Regis tit. 16. 7. 21. (4, 3.) :

VETARE, Negare, vel potius Affirmare, contendere falsum esse quod objicitur. Lex Longob. lib. 1. tit. 4. Liutpr. 71. (6, 18.) :

Et si Dominus Vetaverit, quod per ipsius consilium factum non fuisset, purificet se ad legem Dei.
Veer, eadem notione, in Charta ann. 1296. ex Chartul. 23. Corb. :

Ils en prendront congi as devantdits Religieux, lequel congi ne porra estre Veez.

Vide mox Vetatum. Chron. S. Dion. tom. 5. Collect. Histor. Franc. pag. 242 :

Constantins li empereres de Constantinoble, qui moult avoit grant mautalent vers le roi Challemaine, pour ce que il li avoit sa fille Ve.
Eginhardus ibid. pag. 209 :

Propter negatam sibi regis filiam iratus.

VETATUM, seu Vetitum, Locus, ager, pratum, vel silva ubi pascua seu animalia immittere, vel aliud quidpiam facere, quod iis noceat, non licet. Fori seu Consuetudines Jacc in Aragonia :

Ganata cum descenderint, nullus audeat furari, vel rapere, vel pignorare ulla occasione, et non jaceant in Vetatis Militum.
Charta Sanctii Ramirezii Regis Aragonum apud Martinezium in Hist. Pinnatensi lib. 3. cap. 27 :

Ipsi vero habeant Vetatos suos in omnibus decaniis suis, et in omni loco, ubi ipsi habuerint aliquid facere, ut nullus sit ausus pascere vel intrare absque eorum licentia neque ego : quod si fecerint, accipiant carnale.
Alia Garsi Regis Navarr apud Sandovallium in Episcopis Pampilonensib. pag. 70 :

Et de illa arca de Verosain, usque ad Pelagum rotundum de Anoz, sit defensum et Vetatum tam aquarum quam terr, etc.
Observanti Regni Aragon. lib. 7. tit. de Pascuis, 9 :

Si habeo hreditatem in aliquo loco, in quo non habitem, non possum illam hreditatem Vetare, sic quod non possint ibi depascere ganata illorum habitantium ibi, nec possum illa pignorare, etc.
Charta ann. 1502. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Cum.... pratis, pascuis, devensis, Vetatis, etc.

Bois vetez, dits vulgairement Bedats, vetit silv seu defens, in Consuetudine Aquensi cap. 1. art. 12. 18. 20. Vi vetat, in Charta Richardi Regis Angli apud Sammarthanos in Archiepiscopis Turon. uti supra observatum in voce Defensa 3. VETATUS, Idem videtur quod Virgatus. Inventar. ann. 1476. ex Tabul. Flamar. :

Item plus unum alium lectum parvum munitum...... unius scamni sive bancal lan virgati sive Vetati et unius sarg lan rubei coloris.
VETERAMENTARIA, Vestes detrit, aliaque ejusmodi. Leg. municipales Mechliniens, tit. 19. art. 16 :

Tutoribus et curatoribus nihil licitum est ex bonis mobilibus pupillorum eorumve quorum curam gerunt, vendere, sine auctoritate pupillarium magistrorum, eaque ipsa venditio celebrabitur publice per coactores Veteramentariorum a civitate designatos.

VETERANA. Gariopontus lib. 5. Passion. cap. 6. quatuor species turpedinis statuit ; primam, qu dicitur Stora ; secundam, qu dicitur Pustula ; tertiam, Morbillum, qu Veterana nominatur ; et quartam, quam Lenticulam vocant. VETERANI. Vide supra in Vavassores. VETERARE, Corroborari, confirmari ex diuturnitate. Bonincontrus in Chron. Modoet. apud Murator. tom. 12. col. 1101 :

In Cremona Veteraverat Guelforum potentia, Gibellinis inde longo tempore expulsis.


Vide Veteratio. Veterare, Vetustatem induere.

In accessionum et decessionum vicibus ubi Veteraverunt

, apud Celsum lib. 3. cap. 13. de febribus. Gloss. Lat. Gr. : Vetero, . VETERARIUS, Veteramentarius, in Gloss. Lat. Gr. Veterarius, . VETERATIO, Consuetudo. Mirac. S. Walarici tom. 1. April. pag. 28 :

Spargebat proprios hiemis Veteratio canos, Manabant nares, lacrymis pluvialibus orbes : Hic mos est hiemi : fuit illud mense Novembri. Qui vicerat immundissimum Veteratorem, etc.

VETERATOR, Diabolus, qui Scriptoribus ecclesiasticis passim Malignus et Malus dicitur. Chartul. magn. S. Vict. Massil. fol. 42 : VETERES, Senes, vetuli, in aliquot veteribus Inscript. apud Meursium in Exercitat. Crit. part. 1. c. 3 :

Arcobrigenses juvenes et Veteres statuam in foro posuere, etc. Ab his autem omnem speciem rusticationis, et Veterinari, et pastoralis...... ediscere possunt.

VETERINARIA, Ars curandi veterina, Grc. . Vetus Interpres S. Ireni lib. 2. cap. 32 :

De ea scripsit Vegetius. Veterinaria medicina, apud Columell. lib. 7. cap. 3. VETERIVALLUS. Vide supra Sutriballum. VETERNARE, Abolere, antiquare. Disput. Benedicti Levit adv. Felicianos, apud Baluz. tom. 5. Miscell. pag. 32 :

Et e contra Feliciani infandi adoptivum eum (Christum) Veternare contendunt.


VETERNOSITAS, Pigritia, torpor. Fulgent. Mythol. lib. 3. cap. 4. extr. :

Omnis colorat juventutis igniculus torpid Veternositatis algescit senio.


1. VETERNOSUS, Veterator, versutus. Vit Patrum Emerit. inter Conc. Hisp. tom. 2. pag. 647 :

In omnium corde florebat perfecta charitas,.... ita nimirum ut devicto antiquissimo hoste ac superato Veternoso dracone, nemo mrore

consternatus,.... callidi anguis virulentis stimulis quateretur.

2. VETERNOSUS, Vetustus, apud S. Bernardum tom. 1. Operum ejusd. col. 661. edit. 1690 :

Veternosas omnes (neque enim pauc inveniebantur) abolebat superstitiones.

1. VETERNUM, Vetustas. Vita S. Gerardi Episc. Tull. apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 1063 :

Instinctu pi devotionis locum S. Mansueti vir Domini sancto amore excolebat, cujus etiam cnobium labili Veterno deciduum renovare satagebat.

2. VETERNUM, Jaunice, maladie. Veternus, qui a la jaunice. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692. VETHARE, pro Vetare, in Act. consecrat. eccl. S. Vict. Massil. ann. 1040 :

Vethamus et excommunicamus, etc.

Vide Vetum. VETICULUS, Vitulorum et juvencarum custos. Stat. Universit. Tolos. ann. 1329. ex Cod. reg. 4222. fol. 73. v :

Dando eis jocalia, qu potius sunt pro pastoribus et Veticulis, quam pro bonis hominibus vel magistris.

Vide infra Vetulus. VETIGATIO, Morbi genus. Vide supra in Ranfus. VETOCHETUM. Bulla Innocentii VIII. PP. ann. 1484. in Contin. Magni Bullar. Rom. pag. 287. col. 1 :

Pulsetur (Officium Prim) hora octava cum duabus modis (leg. modicis suppl. campanis) certis Vetochetis intermediis secundum quod est consuetum, etc.
Emendo Retochetis, et pulsus campan iteratos intelligo, Gall. Tintemens. VETOLIA, pro Betolia, Betula, Gall. Bouleau. Charta ann. 1212. in Chartul. archiep. Bitur. fol. 172. r :

Qui habitabunt domum de Oblatissa, accipient in nemore quidquid eis necessarium fuerit ad domum ipsam, et de nemore mortuo poterunt accipere truncum principalem, exceptis Vetoliis, quas tamen capient ad liganda dolia.
VETRALLA. Petrus de Vineis lib. 2. epist. 58. edit. ann. 1609 :

Vestram non lateat majestatem, quod Theutonici et Latini stipendiarii vestri, quod (quos) ad fronteriam urbis posueram in Vetralla,.... stipendia sua non habentes,.... ad partis advers transfugium, quibus eadem pars duplicata persolvit stipendia, confugerunt.
Vide Bretachi.

VETRARE, pro Veterare, contracte scriptum, in Gloss. Lat. Gr. : Vetro, . Melius in MSS. Sangerm. Vetero. VETRARIA, perperam pro Ventraria, Ventris armatura, inter Munit. castr. ex Reg. 34. bis Chartoph. reg. fol. 93. r. Vide Ventreria. VETRENERE. Monachus Sangallensis lib. 1. de Carolo M. cap. 21 :

Cum quidam juvenis cognatus Regis optime in quadam festivitate caneret Alleluia, dixit Imperator ad eundem Episcopum : Bene cantavit modo ille noster Clericus. Qui juxta stultitiam suam joculariter illa verba suscipiens, et illum Imperatoris cognatum esse nesciens, respondit : sic omnes perriparii possunt bubus agricolantibus Vetrenere.
Vox asterisco notata, ut incert notionis, et mendi suspecta. Forte more vetuli canere, hoc est cantu languido. Confer Vernare 2. VETTIS, Vettus, Vectis. Comput. ann. 1362. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 260. col. 1 :

Qui fecerunt foramina in quibus ingaynantur Vetti portalium S. Anthonii et Carmelitarum...... Pro duabus baguis necessariis ad Vettem guicheti dict port.
VETULA. S. Audonus lib. 2. Vit S. Eligii cap. 15 :

Nullus in Kl. Januarii nefanda et ridiculosa, Vetulas, aut cervulos, aut jotticos faciat.
Pnitentialis Theodori apud Spelmannum tom. 1. Concilior. Angli tit. 33 :

De idololatria et sacrilegio, et, qui Angelos colunt, et maleficos, ariolos, veneficos, et sortilegos, divinos, et vota reddentes, nisi ad Ecclesiam Dei : et in Calendas Januarias, in cervulo et Vitula vadit, et Mathematicos, et emissores tempestatum.
Pirminius in Excerptis ex libris Canonic. :

Cervulas et Vehiculas in quadragesima, vel aliud tempus nolite ambulare.

leg. vetulas, aut veticulas. Adde Cumeanum Abbat. de mensura pnitent. cap. 7. et alios locos, laudatos in v. Cervula, in quibus Vetula, prisco more, pro Vitula, i. juvenca, scriptum contendit Sirmondus : cujus sententi accedit etiam Hugo Menardus : quod nescio an verum omnino, cum etiamnum apud nos pueri in bacchanalibus larvatos consequantur inclamantes, il a fait la vieille, id est ; vetulam egit, seu larvatus vetul in morem processit. Testantur prterea Maximus Taurinensis, et Faustinus Episcopus, in sermonibus dictis in Kalendis Januarii, hoc die paganos habitus muliebres assumsisse, et feminarum specie se deformasse : quod vetat Canon. 62. Synodi Trullan, ubi agit de Kalendis et aliis paganorum festis, qu Christianis interdicuntur :

Abulfeda in Epochis a Joanne Gravio editis pagin. 102. ait, apud Grcos, sextum

et vicesimum Shabat, (mensis Februarii) esse principium dierum vetul, eosque esse septem. Theodor. Liber Pnitent. edit. Thorp. cap. 27. 19 :

Si quis in kalendas Januarii in cervulo aut vetula vadit, id est in ferarum habitu se communicant, et vestiuntur pellibus pecudum, et assumunt capita bestiarum ; qui vero taliter in ferinas species se transformant, 3. annos pniteant.
Inscriptio capitis.......

et in kalendas Januarii in cervulo et in vitula vadit

. Confer locum Faustini laudatum in Cervula. Pro Sirmondi sententia stat etiam Baluz. ad Regin. lib. 1. cap. 213. VETULUS, ut supra Veticulus. Charta ann. 1025. ex Cod. reg. 9612. X :

Dono... alodium meum proprium, videlicet mansionem de Corileto, cum Vetulo meo Bernuino. et ejusdem uxore sua Vetula mea.

VETULONES et Vetuloniss, ut supra Veglones, apud Mabillon. in Itin. Ital. pag. 15. VETULUS de Montanis. Vide Senex de Montanis. VETUM, Vetitum, interdictum ; a Vetare, prohibere, interdicere, nostris Veer. Litter Caroli V. Reg. Franc. ann. 1370. tom. 5. Ordinat. pag. 330 :

Possint... facere prohibitionem et Vetum apponere.... et quod ipsi Consules dictam prohibitionem et Vetum ad tempus possint suspendere et removere, etc.
Ejusdem est originis vox Vedar qu Provincialibus interdicere et excommunicare sonat. Satyra Bertrandi d'Allamanon in Archiep. Arelat. :

Car hom Vedat Vedar non mi porra.

Hoc est, Excommunicatus me excommunicare non poterit.

Vedar, devedar, defendre

, in Diction. MS. Nostradamus. Nostris Ve et Vehe. Constit. MSS. Jac. II. reg. Aragon. ann. 1321 :

Statuimus quod inhibitio seu Vet, quod ibi positum est in victualibus non extrahendis usque ad messes, intelligatur quod duret usque ad primam diem mensis Junii.
Charta ann. 1343. ex Chartul. S. Vinc. Laudun. :

Mainteniens estre en saisine de faire les Ves et les desves par nostre justice.
Libert. vill d'Aigueperse ann. 1374. in Reg. 198. Chartoph. reg. ch. 360 :

Item que lesdiz consoulz puissent.... mettre et oster... les Vehes ou cries, etc.

Vetus, Eadem notione. Charta ann. 1337. in Reg. 101. Chartoph. reg. ch. 103 :

Quod dictus dominus dalphinus nec ejus hredes seu successores in dictis castris, vel eorum mandamentis interdicta, vel prohibitiones aliquas, sive Vetos facere non possint.
Vetum Vini, pro Certo dierum spatio, quibus vetitum est vinum vendere, idem quod alibi Bannum vini. Vide in Bannum 1. Judicium ann. 1131. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occit. col. 460 :

Vetum vini, ita ut per totum Augustum mensem vinum non vendatur ab aliquo in tota villa Biterrensi, nec aliunde emptum ibi aportetur, nisi ab Episcopo.

Vide Devetum et supra Vetatum. Vete autem Armorum genus est, in Stat. pro Bono publico art. 6. in Lib. rub. fol. magn. domus public Abbavil. :

Item des coutiaux, des Vetes, des faucons et de toutes aultres armeures deffendues, que nulz soit si hardis qui les porte.
VETURA. Housse :

Pro Vetura certorum equorum et salmarum.

Mandat. camer. apostol. arch. Vatic. 1417-21, f. 146. VETURERIUS. Vide in Vectuarius. VETUS de Mussa. Vide in Senex. VETUSTARE, Vetustescere, Columell, Gall. Vieillir. Charta de Aquariatu de Talmundo ann. 1366 :

Et quando dict bot fuerint Vetustat seu dirupt, tunc dictus Aquarius tradet dictis religiosis antepedes.

Nostri alias Enviesir dixerunt de re, qu usu detrita est : unde Enviesissure, ipsa detritio, vulgo Usure. Charta ann. 1235. ex Chartul. S. Petri Insul. sign. Decanus fol. 129. v :

Les maisons doit li censier, maintenir, fors que d'Enviesir, et se gros mairien i mettoit, rendre li doit on l'issir.

Charta Rob. abb. Marchien. ann. 1312. in Reg. 48. Chartoph. reg. ch. 106 :

Et se en aucun temps, tant comme il le (manoir) tenront, gros marien y falloit par Enviesissure, livrer leur devons.
VETUSTITAS, pro Vetustas ; Senectus, tas provecta. Vita S. Macnisci tom. 1. Sept. pag. 665. col. 1 :

Mulierem quamdam, quindecim antea annis partu pr Vetustitate privatam, virtute orationis parere filium fecit. Vieilleur,

pro Vetust, in Charta ann. 1366. inter Probat. tom. 3. Hist. Burg. pag. 16. col. 1:

Quand lesdites fourches ou gibets sont cheues et dmolies par Vieilleur

ou autrement, etc. Viols,

pro Vieil, senex, in Vita J. C. MS. :

Jeseph commencent gaber Qui la Virge estoit venus, Pour chou qu'il est Viols et chenus.

VEVAGIUM, Jus quod vidu, prter dotalitium, competit, practicis nostris Droit de veuve. Arest. ann. 1367. 7. Mart. in vol. 5. arestor. parlam. Paris. :

Ipsa domina in eadem curia nostra bonis mobilibus omnibus et singulis ubicumque existentibus ac debitis universis dicti quondam mariti sui... omnino renunciavit,... retenuta seu protestatione per eandem facta de retinendo et petendo....... dotem seu dotalitium sibi promissum,..... ac etiam suum Vevagium.
VETYSA, ut Vechia, nisi etiam ita legendum est. Vide in hac voce. Charta ann. 1236. ex Tabul. S. Quintini in Insula pag. 301 : VEVASORES, ut Vavassores. Vide ibi. VEUGLARIA, Gall. Veuglaire, inter machinas bellicas jaculatorias recensetur, in Lit. ann. 1432. ex Reg. 174. Chartoph. reg. ch. 235 :

Quasdam garbas pysorum, Vetysarum, bladi et aliorum leguminum, etc.

Canons, bombarders, Veulgaires, poudre, trait et autre artillerie, etc.


Ali 1434. ibid. ch. 313 :

Canons, Veuglaires, coulevrines, etc.

Veuglaire prterea legitur in Hist. Caroli VII. pag. 10. 122. et apud Monstrel. vol. 1. cap. 78. Vuglaire, in Lit. remiss. ann. 1455. ex Reg. 187. ch. 93. VEURA. Charta ann. 1133. inter Instr. tom. 2. Gall. Christ. nov edit. col. 60 :

Do itaque illi totam terram Carigniaci planam atque arabilem, qu est a fonte qui Torchanessa dicitur, usque ad fontemjusti in longum latumque porrecta, solam Veuram mihi retinens, qu inter utrumque fontem media statione succrevit. Partem tamen ejusdem Veur qu ad austrum respicit a parvula semita, qu in transversum ducitur, una cum pratulo quod eidem adjacet et adhret, prdicto heremit condono.
Legendum fortasse Vaura. Vide in hac voce. Malim ego Veura, quam Vaura ; rursum quippe legitur in Charta ann. 1120. inter Instr. tom. 12. Gall. Christ. col. 26 :

Ex una parte dividit filus vallis Veur joculatoris, ex alia parte dividit grossum nemus, ex vero alia parte Veura runsata et rivus qui ab inde venit, sicut est usque ad Veuram joculatoris.
Ubi Veura runsata ager dumetis consitus significatur firmaturque explicatio proposita in Vaura.

VEUTA, a Gall. Veue, inspectio rei de qua litigatur. Practicis nostris Veue et Monstre : quod Statuto ann. 1667. tit. 9. art. 5. antiquatum est. Prceptum Philippi VI. Reg. Franc. ann. 1347. tom. 2. Ordinat. pag. 267 :

Ut partes ipsas super locum contentiosum, si casus sit talis quod sit opus inspectione seu Veuta, convocaret, seu adjornaret.

Vide ibi De Lauriere. Venta, perperam pro Veuta, in Edicto ejusd. Reg. ann. 1344. ibid. pag. 218. et in vet. Stilo Parlamenti cap. 11. Statutum Johannis Reg. ann. 1363. tom. 3. earumd. Ordinat. pag. 652 :

In eodem parlamento, si fieri possit, certa dies concedatur ad Veutam faciendam, et Veuta facta ad garandum adducendum, quem garandum, si quem habere voluerit, per executorem ad Veutam faciendam deputandum, adjornari facere tenebitur.
Vide Ostensio, et infra Visus. Arest. parlam. Paris. ann. 1473. in Lib. pitent. S. Germ. Prat. fol. 215. r :

Pro parte vero dictorum defensorum plura in contrarium facta et rationes proposit, extitissent ad finem seu fines, quod diceretur et declararetur prfatum actorem certamque Veutam per eum in rebus contentiosis factam inadmissibiles fore, ac quod super dicta Veuta iidem defensores procedere minime tenebantur... In loco in quo dictus actor Veutam seu ostensionem fecerat, etc.
Bellomaner. MS. cap. 35 :

En Normendie a tele coustume en aucuns liex, que Veues d'iretages ne se pueent faire entre laies personnes, se il n'i a quatre chevaliers faire la Veue.
VEXA, Vexatio, apud Bern. de Breydenbach in Itin. Hierosol. pag. 225 :

Igitur redempti a Vexa per datas pecunias, etc.

VEXALLUS, pro Vassallus, feudatarius. Charta Geraldi abb. ann. 1334. inter Probat. ult. Hist. Trenorch. pag. 246 :

Item debet habere idem marescallus... vestes nobilium feodalium Vexallorum nostrorum, sive sint viri, sive sint mulieres.

Vide in Vassus 2. VEXATICUS, Papi, Inergumenus, qui a Dmonio arguatur. MS. habet Vexatus. Vexaticius, apud Braulionem in Vita S. miliani cap. 28. edit. Bivarii. 1. VEXATIO, Erogatio, profusio. Cod. Theod. lib. 12. tit. 1. leg. 27 :

Dignitatis infulas fda familiaris rei Vexatione mercantur.

2. VEXATIO Vectura. Chart. ann. 1150. apud Guden. Cod. Diplom. tom. 1. pag. 203 :

Ad subministrationem ignis ad Vexationem unius plaustri continuam ex

nostro tradidimus nemore.

Ubi forte legendum Advexationem. Comput. sec. xiv. apud Haltaus. in Glossar. German. col. 539. voce Fron-furen :

Servitia et Vexationes ad currus imperatoris, etc.

VEXATIVUS, Acutus, acer. Conc. Avenion. ann. 1209. apud Acher. tom. 2. Spicil. pag. 610 :

Vulnera qu levia fomenta non sentiunt, mordicativis, seu Vexativis remediis curari oportet.
Clius Aurel. Acut. lib. 2. cap. 29 :

Utitur etiam cum his potionibus Vexativis, absinthio infuso et thymo decoctis.... Qu omnia.... sunt acria, et propterea tumori contraria.

VEXELAMENTUM, Vasa, vasarium, supellex. Excerpta et Instr. visitat. Simonis Archiep. Bituric. ann. 1284. apud Mabill. tom. 2. Analect. pag. 621 :

Ceterique officiales domini cum summariis ad argentum et Vexelamentum argenteum benigniter cum hilaritate vultus ibi fuissent recepti, etc. Dodo et uxor sua dederunt S. Victori inter alia unum torcular et unum Vexellum.
Tabul. ejusd. Abbat. :

Vide Vessella. VEXELLUM, Vas vinarium, ni fallor, in majori Chartul. S. Victoris Massil. fol. 101 :

In villa Tarasco de duabus Vexellis tertiam partem.


Vide supra Vassellum et Vesseil. VEXENDA. Statuta Montis Regal. pag. 307 :

Item statutum est quod besti cavallin portantes Vexendas in dictis alpibus, non teneantur solvere dictum alpagium, nec aliqua alia bestia, qu non staret in dictis alpibus juxta per tres dies

f. Vehenda, onus, sarcina. VEXILLAIA, Impetus fortis carrorum. Gloss. Isid. Leg. castrorum ex emendatione Grvii. Vulcanius edidit Vexilla. VEXILLARIA, Officium, munus, dignitas Vexillarii. Bulla Bonifacii VIII. PP. inter Conc. Hisp. tom. 3. pag. 536 :

Quibus casibus ad exsequendum hujusmodi Vexillari, capitani et admirati officium modo prdicto dictus Rex Aragonum se astringet.

Vide mox Vexillarius. VEXILLARIUS, Vexillifer, in vet. Inscript. apud J. Spon. tom. 3. Itiner. pag. 79. Gruter. 753. 4. et apud S. Cyprianum Epist. 30. sub finem. In Charta ann. 1309. Jacobus Rex Aragon.

S. Roman Ecclesi Vexillarius, Ammiratus ac Capitaneus generalis

inscribitur. Idem legere est in Charta ann. 1299. ex Tabul. S. Victoris Massil. et in

Epist. Frederici Reg. in Chron. Sicil. apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 83. Nicolaus Specialis de Reb. Sicul. apud Murator. tom. 10. col. 970 :

Pandit ergo Vexillarius signa Regis, castra movent, etc.


Necrologium S. Stephani Autisiodor. :

Pridie Nonas April. obiit Leotericus Vicecomes, hujus Ecclesi Vexillarius.


Vide Vexillator, Vexillum, Vicedominus. Vexillarius, Miles Banneretus. Vide in hac voce. VEXILLATIONES, de equitibus proprie dicebantur ut legiones de peditibus, quia per turmas et vexilla divisi equites, quomodo nostri etiamnum dicunt une Cornette de Cavalerie, pro turma equitum. Vegetius lib. 2. cap. 1 :

Equitum al dicuntur, qu nunc Vexillationes vocantur, ab eo, quod velis, hoc est, flammulis utuntur.

Adde Cedrenum pag. 169. Ejusmodi autem Vexillationum passim mentio in Notitia Imperii, et in Cod. Th. leg. un. de Bonis milit. (5, 4.) leg. 22. 23. Cod. de Erogat. militaris annon (7, 4.) De Vexillationibus et Vexillariis pr cteris consulendus Schelius ad Hyginum de castrametatione. VEXILLATOR, Vexillifer. In Monastico Anglic. tom. 1. pag. 372 :

Gilbertus Tison, Domini Regis Angli summus Vexillator

inscribitur in ejusdem Diplomate. Philippus Mazerius in Vita S. Petri Thomasii cap. 4 :

Misit Dominus Apostolicus vexillum sanct Crucis et Ecclesi eidem Regi (Ungari) tanquam Vexillatori inclyto, etc.
Vide Vexillarius et in Vexillum. VEXILLIFERATA. Vide mox Vexilliferi. VEXILLIFERI Hreditarii. Ordericus Vitalis lib. 3. ann. 1066. pag. 493 :

Radulfus de Conchis, Rogerii Teonitis filius, Normannorum signifer.

Charta Ludovici Imp. ann. 1328. pro Castruccio Duce Luc, apud Freherum tom. 1. Rerum Germanic. parte 2. pag. 31 :

Te pro te et successoribus tuis, et a te per lineam masculinam natis et nascituris in perpetuum ipsius Ducatus Ducem et Vexilliferum nostrum, et sacri Romani Imperii ubilibet... promovemus.

Id porro munus, Vexilliferata infra dicitur. Vexilliferi Milites. Vide Bannereti. Vexilliferi Regii dicti ii, quibus Auriflammam deferendam committebant Reges Francorum, apud Scriptores nostros passim. Vide Gallandum de Vexillis Franc. pag. 43. Vexilliferi, Supremi apud Florentinos, Bononienses, Lucenses et alios Magistratus, sub quibus armatus coiret populus. Poggius in Orat. funebri Leonardi Aretini, apud Baluz. tom. 2. Miscell. pag. 256 :

Functus est etiam summis magistratibus civitatis. Nam bis ex Decemviris summo civium favore factus fuit, Vexillumque societatis tribus gessit, ac ex Prioribus unus creatus est. Ad id quoque (quod prcipuum est in civitate) Vexillum pervenisset, nisi mors videndi finem attulisset.
Idem lib. 1. Hist. Florent. apud Murator. tom. 20. col. 197 :

Capitaneum sibi populus, et duodecim seniores ac Vexilliferos viginti, quorum consilio Respublica administraretur, instituunt....... Decennio post Vexillifer justiti, trigesimoque deinde anno duodecim viri, qui Boni appellantur electi, et numerus viginti Vexilliferorum ad sedecim redactus.
Jac. De Layto Annal. Estenses apud eumd. Murator. tom. 18. col. 971. ad ann. 1402 :

Et factis comitiis solitis electi fuerunt Antiani et Vexillifer justiti atque alii officiales more suo, per quos esset Respublica (Bononiensis) administranda. Et in singulis locis dicti territorii Antianos, Vexilliferum, justiti Consiliarios et alios quoscumque magistratus ordinarios, etc.

Litter Maximiliani I. Rom. Imper. pro Republica Lucensi apud Ludewig. tom. 4. Reliq. MSS. pag. 320 :

Hist. Sicula Bonincont. part. 3. apud Lamium in Delic. erudit. ad ann. 1285. pag. 55 :

Quo tempore Florentini sex cives in magistratu bimestri creavere, quos priores artis adpellavere, et non multo post, quasi consulis loco unus electus est, quem justiti Vexilliferum dixere.

Vexilliferi, Exercitus Duces, ni fallor, in Chron. Jac. Malvecii apud Murator. tom. 14. col. 883 :

Igitur Brixiani se ad belli certamina prparantes, militum acies quatuor instituunt. Vexilliferos habuere, quorum hc sunt nomina : Jacobus de Confaloneriis, Pontecelaus de Meyrano, Manuel de Contesio, alterius nomen non retinemus... Erant quippe hi quatuor generosi Milites ; statuuntque popularium quatuor acies, et unaquque uno Vexillifero ducebatur.
VEXILLUM, Signum Crucis : Crux enim est vexillum Christi, et signum triumphi sui, inquit Durandus lib. 1. Ration. cap. 6. n. 26. Innocentius III. in Epist. ad Archiepiscopum Trinovitanum, in Gestis ejusdem PP. pag. 61.

Crucem, Vexillum scilicet Dominic passionis


appellat. Hinc in Hymno :

Vexilla Regis prodeunt, etc.

Paulinus lib. 2. de Vita S. Martini :

Protinus antetulit sanctum et venerabile signum, Et crucis objectu propere venientibus obstat, Gressus et instabiles Vexilli pondere sistit.
Infra :

....... Tum rursus eodem Vexillo, atque ipso libertas reddita signo.
Lib. 4 : Lib. 5 :

Magna Crucis sanct melius, signumque salutis. Vexillum complexa Crucis, signumque salutis.
Prudentius in Hymn. :

Dic triumphalem Crucem, Pange Vexillum, notatis quod refulget frontibus.


Victor Vitensis lib. 1 :

Inter alios ventum est tunc ad Armogastem nostrum, cujus cum diu ac spius tibias torquendo tumentibus confringerent cordis, et frontem, in qua Christus Vexillum su fixerat Crucis, rugatam magisque aratam descendentes atque mugientes ostenderent nervi, etc.
Lib. 2 :

Simulque Vexillo Crucis consignantes oculos ejus.


Gregor. Turon. lib. 10. Hist. cap. 29 :

Manus singulis cum Vexillo Crucis imponens, sanitati reddebat.


Adde eumdem de Vitis Patrum cap. 11. S. Eulogius in Apologet. :

Continuo Vexillo Crucis frontem prmuniens.

Paulus Diaconus Emeritensis in S. Masona Episcopo Emerit. cap. 9 :

Statimque in nomine Domini, edito Vexillo Crucis sanctissim, Sacerdos ascendit equum ferocem, etc.

Adde S. Hieron. Epist. 25. in Isaiam cap. 49. in Hierem. cap. 32. in Galat. cap. 4. in Vita S. Antonii, et alibi non semel, Paulum Diac. Casin. lib. de Mirac. S. Benedicti Casini patratis n. 33. Vitam S. Arnulfi Episc. Metensis cap. 10. 20. Vitam S. Eremberti Episc. Tolosani cap. 5. Fortunatum in Vita S. Paterni Episc. cap. 5. Vitam S. Aniani Episc. Aurel. Vitam S. Leutfredi cap. 19. Ethelwlfum in Abbatib. Lindisfarnens. cap. 20. etc. Vexilla Christi, nuncupantur Instrumenta passionis ejusdem, in Charta Johannis Reg. Franc. ann. 1360. pro S. Capella Paris. ex Bibl. Reg. :

Nos autem prmissorum consideratione et attenta devotione quam nostri prdecessores ad ecclesiam seu capellam prdictam ac sacratissima

Christi Vexilla qu in ea sunt, efficaciter habuerunt.

Vexillum, Lavarum, pro Labarum, ex vet. Gloss. apud Turneb. Advers. lib. 28. cap. 6. Vexilli Bellici benedictio, habetur in Ordine Romano sub finem, qu etiamnum usurpatur. Coactis enim cohortibus vel centuriis, ea ab Episcopo benedicuntur, quod etiam apud Byzantinos factitatum docet Leo Imp. in Tacticis cap. 19. 22 :

, , .
Quorum verborum sensum non cepit interpres. Ita rursum cap. 13. 1. Adde Ceremoniale Romanum lib. 1. sect. 7. Vexilli Lingul, apud Ordericum Vitalem lib. 9. pag. 754. Vide Flammula. Vexillum Regale, Regis Franci scilicet prcipuum, ex serico cruleo, liliisque interstinctum, quod vulgo la Banniere de France appellamus. Will. Brito lib. 10. Philipp. de Prlio Bovinensi :

........ Nec Montinianum Galonem taceam, qui mente immobilis ut mons, Vexillum Regale die portavit in illo.
Alibi :

Ante tamen Regem signum Regale ferebat Montiniacensis vir fortis corpore Galo.
Rigordus de eodem prlio :

Signum regale Vexillum scilicet floribus lilii distinctum ferebat Galo de Montiniaco.
Guillelmus Guiart de eodem Galone :

Gales de Montigni porta, Ou la Chronique faus m'enseigne, De fin azur luisant l'enseigne A fleurs de lis d'or aourne, Prs du Roi fut celle journe, A l'endroit du riche estendart.

Atque hinc error eruitur Philippi de Mouskes. Auctoris Chronici Senoniensis cap. 15. Tillii, et aliorum, qui Galonem de Montiniaco Auriflammam in prlio Bovinensi detulisse scripsere. Ut efficitur ex Annal. Victor. MSS. ad ann. 1214 :

Tunc communiarum legiones de tota Picardia, Viromandia et Francia cum vexillo S. Dyonisii venerunt ad locum, ubi Vexillum Regis viderunt, quod ferebat illa die Galo de Montigniaco, et penetrantes cuneos se posuerunt

ante regem.

Idem Guiartus, quo loco describit prlium initum inter Carolum Sicili Regem et Manfredum :

Ms quant les banieres avisent, Ou les fleurs de lis d'or reluisent, etc.
Et infra :

Tuit vont vers l'enseigne Roial, Ou les fleurs de lis d'or esgardent ; Le Roi et li sien, qui le gardent, Qui sont tres hardi fereur, etc.

Idem Scriptor ann. 1191. de Obsidione Acrensi :

Gens d'armes les portes approchent, En espoir que leur flo s'i fiere, Pres de l'une est ja la baniere D'azur, fut sus cendal parfaite, Et fleurs de lys d'or pourtraite, Hardis est celui qui la porte, Car il va sans qu'il se resorte, L'escu au col, la teste encline, etc.
Rursum ann. 1205 :

Puis porte en la mestre tour A la fenestre derreniere, Au roi de France la baniere, A fleurs de lys d'or bien apertes.

Insignia regia ponendi in vexillis suis aliquando episcopis concessa facultas. Id privilegium episcopo Vivariensi tribuit Philippus Pulcher. Charta ann. 1307. ex Reg. 122. Chartoph. reg. ch. 294 :

Portare debebit episcopus arma nostra regia et eis uti in Vexillis et sigillis.
Vexillum Pandere, Signum subeund pugn. Vide supra in Russatus. Vexilla Submittere, in signum deditionis. Pacatus in Panegyrico :

Aliquanto melius manus illa consuluit, qu submissis precabunda Vexillis petiit veniam necessitatis.
Vexilli Erectio in altioribus urbium vel castrorum turribus, supremi dominii symbolum fuit. Tudebodus lib. 3. pag. 802 :

Comes S. gidii, qui in montanea ante castellum astabat, jussit ei portare Vexillum. Ille autem accepit illud cum gaudio, et misit illud in majorem turrim.

Adde pag. 808. 812. Ordericus Vitalis lib. 10. pag. 773.... :

Protinus illi, custodibus egressis, cunctas urbis munitiones nacti sunt, et in principali turre Vexillum Regis cum ingenti tropho levaverunt.
Will. Tyrius lib. 13. cap. 13 :

In signum ergo victori super eam turrim, qu port civitatis imminet, positum est Domini Regis Vexillum : super autem eam, qu dicitur Viridis, domini Ducis Veneti ; super eam autem, qu dicitur turris Tanari, Domini Comitis Tripolitani, cum multa gloria sunt collocata Vexilla.
Idem Will. Tyrius lib. 14. cap. ult. :

Sic itaque fdere completo, pace plenius restituta, Vexillo Imperiali super principalem prsidii arcem collocato, donis ingentibus cumulatus, cum suis Princeps (Antiochenus) in civitatem est regressus.
Albertus Argentin. ann. 1349 :

Carolus Rex hoc audito statim Banerium suum, quod dicitur Sturmfau, super turrim Ecclesi Spirensis constituit.

Charta Signis uxoris Centulli Comitis Astaracensis in Regesto Comitum Tolos Camer Comput. Paris. fol. 109 :

Et ibi super turrim Castri novi, et super turres et portalia aliorum suprascriptorum locorum, ratione et jure majoris dominii fecit ascendere Vexillum, seu banneriam dicti Domini Comitis Tolosani, et ex parte ipsius ter prconizari et clamare alta voce signum dicti domini
scilicet Tolosani. Tabularium Ecclesi Uzeciensis ann. 1223. fol. 20 :

Cognoverunt Episcopi quod Castrum de Montalen tenent ab eo et ab Ecclesia Uticensi, et est verum, et Episcopus debet illud recuperare, et Vexillum suum levare in mutatione Episcopi et domini de Salve.
Ibidem ann. 1209. fol. 56. 57 :

Petrus Bremundi mandato et voluntate D. Comitis reddidit causa recognitionis Petro de Yllanicis Vexillifero et Procuratori D. R. Episcopi, et per eum D. Episcopo et Ecclesi Uticensi Castrum,... ubi idem Petrus de Yllanicis levavit vexillum S. Theodorici, scilicet Leonem rubeum, et fecit clamare signum S. Theodorici pro Episcopo Uticensi.
Charta jurium Comit. Biterr. in civitate Albiensi ann. 1252 :

Item quando idem dominus Rex fecit transitum per terram Albiensem, tunc cives Albienses prstiterunt eidem sponte juramentum fidelitatis tanquam domino, Vexillum ipsius fuit appositum supra ecclesiam cathedralem et fuit prconisatum pro ipso in eadem civitate.
Tradit Auctor Chronici Alexandrini, cum Jovianus Nisibim Persis concessisset,

Junium, Persarum Satrapam urbem ingressum, mandato Regis Persarum erexisse. Constantinus Porphyrogenit. lib. de Administrando Imperio cap. 46. ait, Constantem Patricium, capto Adranutzio, vexillum Imperatorium in mnibus erexisse, . Ejusmodi porro vexilli erectio et elevatio non modo supremi dominii ; sed et reddibilitatis Castri Symbolum fuit, quo scilicet vassallus profitebatur, se redditurum Castrum suum domino irato et pacato, et quotiescumque vellet. Chartam ann. 1433. descripsit Dionysius Salvaingus lib. de Usu Feudor. cap. 8. in qua hc verba spius repetuntur :

Quandam Banneriam armis Delfini depictam in Donjono castri affixam, tenendam ibidem et remanendam nomine Delfinali spatio trium dierum naturalium, in signum reddibilitatis, dominiique directi, et superioritatis, etc.
Adde Gesta Dominor. Ambasi cap. 5. num. 1. et qu a nobis sunt observata in Dissertatione 12. ad Joinvillam pag. 219. 220. Vide Pannus 5. Ut vexilli erectio in altioribus urbium vel castrorum turribus, supremi dominii symbolum fuit, ita illius ad portas murosque civitatum appensio, signum fuit rebellionis incolarum. Lit. Phil. V. ann. 1319. in Reg. 55. Chartoph. reg. fol. 72. r :

Jamque (Flamingi) Vexilla sua ad portas et muros villarum in signum rebellionis apert suque contumacionis nequiti posuerunt.
Vexillum Duello Affixum. Metropolis Salisburgens. tom. 3. pag. 501 :

Abrenuntiavit omni querel, quam fecerat super patrimonium Comitis Sigbotonis,.... et hoc factum est Stoyle sub Vexillo Ducis Austri duello affixo. Hujus rei testes sunt, etc. insuper omnes, qui aderant sub Vexillo Ducis.

Vexilla Ecclesiarum, Qu in publicis stationibus seu processionibus cum Cruce et funalibus ac cereis efferuntur : iisque peractis in ipsis dibus sacris appendi vel erigi solent. Honorius Augustod. lib. 1. cap. 72 :

Cum ante nos Crux et Vexilla geruntur, quasi duo exercitus sequuntur, dum hinc inde ordinatim cantantes gradiuntur.
Durandus lib. 6. Ration. cap. 102. n. 8 :

Portantur etiam Vexilla ad representandum victoriam Resurrectionis et Ascensionis Christi, qui cum magna prda clos ascendit.
Infra :

Quod vero Cruces et Vexilla portantur, a Constantino sumpsit initium : qui cum in somnis Crucis signum vidisset, eique dictum fuisset : Vinces in hoc signo, jussit Crucem in Vexillis bellicis insigniri, etc.

Gregorius Turon. lib. 5. Hist. cap. 4 :

Cum psallentes de Ecclesia egressi, ad sanctam Basilicam properarent ; hic post Crucem prcedentibus signis, equo superpositus ferebatur.
Nisi hoc loco signa, id est, campanul, intelligantur, quod puto. Ordinar. MS. eccl. Senon. :

Attendendum est etiam, quod a Pascha usque ad octavam Penthecostes, non est deferenda crux sine Vexillo ad processionem, nisi ad officium mortuorum.

Ea vero Ecclesiarum vexilla in prliis et bellis prferri solebant, cum Ecclesi ips, vel earum rectores ac Prlati, vassallos suos in prlium educere vellent, aut ad hoc tenerentur. Anonymus in Vita S. Joannis Archiep. Eboracensis :

S. Joannis Beverdacensis Vexillum assumptum ab Athelstano, (Rege Angl.) quo tempore debellavit Scotos.
Ricardus Prior Hagustaldensis, de Bello Standardico :

Tunc Crucem suam, et S. Petri Vexillum, ac suos homines tradidit eis, (Turstinus Archiep.)

Sed et Parochiani, iis in casibus, preuntibus Ecclesiarum suarum vexillis ad bella procedebant. Ethelredus Abbas Rievall. de eodem Bello Standardico, ann. 1138 :

Turstinus Archiepiscopus per totam dicesim suam edictum Episcopale proposuit, ut de singulis parochiis, Presbyteris cum Cruce et Vexillis, reliquiisque Sanctorum preuntibus, omnes, qui possint ad bella procedere, ad proceres properassent, Ecclesiam Christi contra barbaros defensuri.
Ordericus Vitalis lib. 8. pag. 705 :

Igitur Quadragesimali tempore Rex Franci et Dux Normanni Brehervallum obsederunt, ibique fere duobus mensibus laboraverunt. Illuc Presbyteri cum Parochianis suis Vexilla tulerunt et Abbates cum hominibus suis convenerunt.

Asservabantur porro ejusmodi Ecclesiastica vexilla in ipsa Ecclesia, ubi, et qui ea delaturi erant in prliis, benedictione consecrata, recitatis ad id ab Episcopo aut Sacerdote precatiunculis, accipiebant, finitoque prlio ad eumdem locum, unde sumta erant, reportabant. gidius Monach. Aure vallis cap. 101 :

Proxima ergo tertia feria....... dictus Raso in medio majoris Ecclesi, ut est moris, armatur, et Vexillum accipiens cum civitatis populo urbem egreditur.
Et infra :

Regrediens itaque primo mane vigili Ascensionis Domini, Vexillum

reportavit recollocans in S. Altari S. Trinitatis, unde illud sumpserat.


Radulfus de Rivo cap. 7 :

Lambertus de Upex miles strenuus sacrum B. Lamberti Vexillum, in medio Ecclesi Leodiensis cum benedictione, e manu Episcopi, more prisco, accepit.
Id ipsum de vexillo S. Dionysii factitatum pluribus a nobis observatum in Dissertat. 18. ad Joinvillam. Super altare posita observat prterea Durandus lib. 1. Ration. cap. 3. n. 32 :

Vexilla etiam super altare eriguntur, ut triumphus Christi jugiter in Ecclesia memoretur, per quem et nos de inimico triumphare speramus.

Ditmarus lib. 6. pag. 65. scribit Luizicos, seu Lusatios Slavos vexilla sua in fano Radagastensi asservasse, eaque nisi ad expeditionis necessaria, nullatenus mota. Vide alia a nobis observata in voce Advocati. Vexillum S. Dionysii. Vide Auriflamma. Vexillum S. Martini, Illud fuit, quod Monasterii S. Martini Turonensis proprium erat, et a Comitibus Andegavensibus, tanquam loci istius Advocatis, in bellis Monachorum et Canonicorum deferri solebat. Ex quo enim Ingelgerius Comes Defensor Ecclesi S. Martini a Monachis et Canonicis constitutus est, quod exerte traditur in Historia Andegavensium Consulum, et in Chronico S. Martini, Andegavenses Comites, ut Advocati, ejusdem Monasterii Signiferi fuere. Advocatorum enim peculiare id munus fuit, ut supra docuimus. Atque hi quidem non in Monasterii duntaxat, sed et in privatis bellis, illud efferebant. Rituale S. Martini Turon. :

De Comite Andegavi, ipse habet Vexillum S. Martini, quoties vadit in bello, prterquam contra Regem Franci, quod homines Castrinovi sequuntur, domino de Pruliaco illud ferente.
Charta Philippi Aug. ann. 1181. pro confirmat. privileg. a Ludov. VII. parente incolis Castri novi concessorum, in Tabul. Regio, scrinio Tours 2. Charta 2 :

Comes etiam non potest, nec debet homines de Castronovo ducere in expeditionem sive equitationem contra aliquem, nisi forte causa, aut nomine belli, ita ut tamen, quod Vexillum B. Martini prcedat, contra vero Regem Franci nullo modo potest eos ducere.

Glaber Rodulfus lib. 5. cap. 2. refert, eo in bello, quod inter Goffridum Martellum Andegavens. et Theobaldum Blesensem, Comites, pro Turonensis urbis Dominatu gestum est, Goffridum expetivisse auxilium B. Martini,

indeque accepto Vexillo, imposuisse illud proprie hast, cum exercitu equitum peditumque multorum obviam perrexisse adversum se dimicaturis
. Id ipsum enarrans auctor Chronici S. Martini :

Comes Andegavensis Vexillum B. Martini, in illo bello, sicut consuetudo est, habebat.
Occurrit prterea mentio vexilli S. Martini in Tabulis Gaufridi II. Com. Andeg. ann. 1066 :

Concessit Comes, ut si exercitum suum contra inimicos suos ire contingeret, homines in Prdicta villa (Burnomo sita, in pago Pictavo) existentes, Prpositus Lausdunensis non moneat, aut aliqua occasione eis vim inferat ; ut non alius quilibet nostrorum super homines illos potestatem exerceat ; sed ammonitione Monachorum illic existentium, cum serviente scilicet S. Mauri illius patri, et Vexillo S. Martini in exercitum pergant.

Errare porro constat Tillium, Gallandum, et aliquot alios, qui Capam S. Martini cum Vexillo S. Martini confundunt. Nam Capa S. Martini, non ut vexillum, in acie et prliis delata a Regibus ; sed ut Sancti mir apud nostros autoritatis . Vexillum,

beatissimi Martyris Mauricii, et Theb Legionis Principis, quo Carolus Magnus Rex in bello Hispanico quamlibet infestos et confertos inimicorum cuneos disrumpere, et in fugam solitus erat cogere

, cum aliis compluribus exeniis ac donis ad Edelstanum Regem Angli misisse Hugonem Capetum narrant Ingulfus pag. 878. et Will. Malmesburiensis lib. 2. de Gest. Angl. cap. 6. Vexillum S. Petri, apud Annam Comnenam , lib. 10. Alex. Cruce et clavibus insignitum, ut est in Epistola Innocentii III. PP. ag Joannitium Bulgarorum Regem in Gestis ejusdem Pontificis pag. 59.

Vexillum S. Crucis et Ecclesi

Roman, apud Philippum Mazerium in Vita S. Petri Thomasii cap. 4. Illud Pontifex Romanus ad Principes Christianos mittere solet, qui in Paganos expeditionem suscipiunt, vel contra Schismaticos aut Hreticos, seu, ut ait idem Innocentius loco citato,

contra illos, qui honorant labiis Crucifixum, cor autem eorum longinquum ab ipso
, Grcos Schismaticos innuens. Ceremoniale Romanum lib. 1. sect. 7 :

Pontifex consuevit Vexilla Ecclesi et armorum suorum benedicere, et Capitaneo seu Vexillifero sanct Roman Ecclesi dare in fine Miss, etc.

Ita Victor III. idem vexillum S. Petri Roberto Guiscardo in Grcos Schismaticos bellum moventi deferendum tradidit, apud Guillel. Apuliens. lib. 4. de Gest. Normann. Urbanus II. Hugoni M. Viromanduorum Comiti in prima expeditione

sacra, ut habent passim Scriptores rerum Hierosolymitanarum, locis a nobis indicatis in Notis ad Alexiadem ; Alexander II. PP. Willelmo Notho Duci Normanni in bello contra Haraldum apud Ingulfum pag. 900. et Ordericum Vitalem lib. 3. ann. 1066. pag. 493. Innocentius III. Joanni Bulgarorum Regi in eosdem Grcos, et Leoni Armeni Regi in Saracenos bellum parantibus, ut est in Actis ejusdem Pontificis pag. 59. 122. Innocentius IV. PP. Regi Ungari expeditionem in Turcos apparanti sub ann. 1355. apud Philippum Mazerium in Vita Petri Thomasii cap. 4. Alia passim proferunt exempla Scriptores. Adde Gregorium VII. PP. lib. 5. Epist. 12. et Fridegodum in S. Wilfrido cap. 28. Vide prterea Nicolaum Alemann. in Dissert. de Lateranensibus parietinis cap. 14. et 15. Vexillum Cilicinum in solemni pnitentium reconciliatione adhibitum, ex Missali Eccles. Sarisber. apud Marten. de Antiqua Eccles. Discipl. in divinis Offic. pag. 238 :

Feria 5, in cna Domini in primis fiat reconciliatio pnitentium hoc modo ; Nona cantata, pergat excellentior sacerdos ad ostium ecclesi occidentale, indutus vestibus sacerdotalibus, in cappa serica rubra, cum duobus diaconis albis cum amictibus indutis, absque subdiacono, et sine cruce per medium chori, prcedente Vexillo cilicino.

Sua quoque habuere vexilla pi artificum sodalitates. Lit. ann. 1343. in Reg. 74. Chartoph. reg. ch. 60 :

Chascun mestier (de la ville de Moustier-viller a) propre Banniere leur dite confrarie, pour icelle porter aus corps des trepassez de ladite confrarie, touttefoiz que le cas s'euffre, en significence que le corps trepass est de ladite confrarie.
Vexilla Mortua, Panni nigri, qui mortuorum dibus appendi solent. Regiam Majestatem lib. 1. c. 19. 7 :

Si vero dixerit (Sacerdos) quod pro mortuario rem illam accepit, hoc debet probare cum testimonio proborum hominum de parochia, qui viderunt Vexilla mortua ante corpus defuncti illius.
Vexilla Hastarum. Albertus Aquensis lib. 4. cap. 6 :

Vexilla in hastis eorum nodis aureis et fimbriis argenteis montes in circuitu nimio lucis decore coruscare faciunt.

Vide Flammula. Vexillum, Clamor militaris. Ita porro appellatus, quod vexillifer primus in prliis aliisque occasionibus bellicis clamorem militarem efferret, quem cteri milites subsequebantur. Nangius in Chronico ann. 1253 :

Castrum cum illis, nescio cujus Vexillum ante intonans, ingressus est.
Chronicon Bertrandi Guesclini :

Chacun crie s'ensegne sans estre recreans.

Vide Signum pro clamore militari, et Insigne 1. Vexillum, pro Vexillarius, vexillifer. Charta ann. 1326. tom. 1. Hist. Dalph. pag. 57. col. 1 :

Quod ipsi homines de ctero in cavalgatis ejusdem dom. Dalphini, quotiescumque per ipsum mandat fuerint, et ubique teneantur et debeant mittere quinquaginta bonos clientes bene munitos, inter quos sit Vexillum et tuba et unus gubernator eorum propriis sumptibus et expensis ; hoc excepto, quod dictus dom. Dalphinus teneatur gubernatorem, si eques fuerit, dictorum quinquaginta clientum, Vexillatorem, tubicinatorem in dictis cavalgatis librare.
Charta ann. 1193. ex Tabul. Tutel. :

Prsentibus Vexillo S. Exuperii et Hugone de Chaufor.

Vexillum Feudale. Vide in Feudum. Vexillum, Nota, quomodo Enseigne vulgo dicimus. Vexillum, testimonium, signum, in Gl. Gasp. Barthii ex Baldrici Histor. Palst. apud Ludewig. tom. 3. pag. 146. Andreas Aul Regi Capellanus in Amatoriis :

Amans quidem a coamante licenter hoc accipere potest, scilicet ornata capillorum ligamina, auri argentique coronam, pectoris fibulam, speculum et cingulum, marsupium, laterisque cordulam, lavamenta, vascula, repositoria, Vexilla causa memori, etc.
id est, qu amantis et dantis memoriam servandi dent occasionem. VEYERIA, ut Vicaria. Vide Veherius. VEYLEIGA, Idem fortassis quod Vetatum. Vide in hac voce. Charta Galeranni Comitis Mellenti in Tabulario S. gidii Pontis Audomari :

In nemoribus habebit pasnagium, et in Veyleiga husbotam et heilotam jussu Forestarii.

Forte legendum heibotam. Vide Haga. VEYLETTUS, idem quod Varlettus. Vide supra in Valeti. VEYRERIUS, Veyreria, Qui vel qu vasa vitrea vendit, Gall. Verrier. Comput. ann. 1334. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 88. col. 1 : Alter ann. 1362. ibid. pag. 261. col. 1 :

Pro xv. amforis, inter fractas et amissas,.... solvi Veyreri vij. solidos. Solvit Guilhermino Veyrerio... pro una lampade vitri, etc.
VEYRI, Fenestr vitre. Testam. Bertrandi de Turre ann. 1285. apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 532 :

Legavit dict ecclesi de Chastres viginti libras semel pro reparandis las Veyrias et pro emendis et excessibus dict ecclesi ab antecessoribus suis.... illatis.

Vide Veireria. Hinc Veyrialis. VEYRIALE, Fenestra vitrea. Charta ann. 1341. in Reg. 73. Chartoph. reg. ch. 306 :

Prdictum hospitium cum suis introhitibus et Veyralibus, fenestris, lucernis, tecto et fundamento, a clo usque in abyssum...... dedit et concessit.
Vide Veyri. VEYRIALIS, Vitreus. Mirac. MSS. Urbani V. PP. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Vas vitreum sive Veyriale sic appellatum, etc.

VEYRIOLA, Herb genus, forte Medica, Gall. Luserne. Stat. synod. eccl. Carcass. ann. 1399. ex Cod. reg. 1613 :

Ordinamus quod de herba, appellata Veyriola, ubicumque seminata extiterit, creverit, recollecta fuerit in nostro episcopatu, tociens quociens renascetur et colligetur et a solo separabitur,..... solvatur decima et primicia, videlicet octava pars.

VEYROLA, Variolorum morbus. Processus de Vita S. Yvonis tom. 4. Maii pag. 572 :

Macula nata fuit in oculo dict puell post assumptam infirmitatem qu vocatur Veyrola.
Vide Variola. VEYRUS. Vide supra in Vares. VEYSSELLATA, Supellex quvis. Charta ann. 1309. tom. 1. Hist. Dalph. pag. 98. col. 1 :

Item de qualibet Veyssellata vini exposita venditioni in villa prdicta, levantur quatuor denarii ; videlicet, unus denarius pro cridagio, et tres denarii pro mensuris.
Vide Vaissela. Minus recte ; idem quippe quod Vassellum, vas vinarium, dolium. VEYSSELLUM.

Et ii. Veyssellis, i. quartum frumenti legatis.

Chevalier, Visit. episc. Gratianop. p. 63. VEYSSERIA. Quodam Veysserie medio, in Recogn. Burgi S. Andeoli ex Schedis Cl. V. Lancelot. Vide Huisserium et Veissegue. VEZENDA. Statuta Massil. lib. 4. cap. 17. 2 :

Tertia pars ipsorum marinariorum ad minus stet et jaceat qualibet nocte in eadem nave extra buccam portus Massili, et medietas apud insulas Massili, ita tamen quod domini vel ductores illarum navium teneantur providere illis marinariis in cibo et potu quamdiu jacuerint, et moram fecerint pro sua Vezenda in illis navibus, tam extra buccam portus quam

ad insulas Massili.
Et 3 :

Scriptores dictarum navium speciali sacramento teneantur accusare et manifestare ...... illos marinarios...... qui Vezendam sibi injunctam non fecerint, ut superius est expressum.

Ubi de iis sermo est qui per noctem in nave excubare debent : unde Vezenda idem sonat fortassis quod Excubi, statio. Forte Vices qu per orbem eunt, ordine ita servato ut partes suas suscipiat alius post alium. VEZETUS, in Statutis Mediolanensibus 2. part. cap. 450. Nug muliebres, ex Ital. Vezzi. VEZIA, Tubus per quem aqua currit, Gallice Tuau, ab Ital. ut videtur, Veggia, vas. Vide Veges. Statuta Mutin. cap. 3. fol. 51. v :

Declaramus quod ubi contigerit Veziam canalis Clari, qu est ad portam Bajoari in foveis civitatis reparari seu denuo refici debere, et hoc idem observetur in Vezia Modenell.
Vezola, diminut. ut videtur a Vezia, in iisdem Statutis fol. 28. v :

Statutum est... quod sdugarium antiquum... debeat cavari hoc modo.... habeat caput in fovea fratrum de S. Catharina et ibi in fundo Circ communis fiant qudam Vezol de lapidibus sive de ligno.
Vide Viazzola. VEZIOLA. Doliolum. Vide in Veges. VEZIRUS, Dux exercitus apud Turcas, Visir. Hist. pacificat. inter Rodolphum II. Imperat. et Turcarum Imper. apud Ludewig. tom. 6. Reliq. MSS. pag. 304 :

Arbitri duce et commissarii Vezirus supremus, quartus honore ordine ab Imperatore Turcarum Amurates, etc.

VEZOLA, Vezolus. Vide Veges et Vezia. VEZOTUM, Vehiculi genus : nisi sit Onus, sarcina. Statuta datiaria Riperi cap. 12. fol. 4. v :

De quolibet plaustro sive Vezoto tuti, pro introitu, vel exitu, et sic pro rata, solidi sex.
VEZZOLUS, Artemisia, Gallice Armoise. Vita S. Franc Abb. tom. 3. April. pag. 385 :

Coquebatur quippe Vezzolus qui et Artemisia proprie dicitur, vel illius semen in vino quod bibebat tunc omni rejecta substantia.

UFFER, pro Wisser. Vide Huisserium. UFFESERIUS, Vas culinarium, ni fallor. Charta ann. 1329. ex Tabular. S. Victoris Massil. :

Item, unum colletanum, duos Uffeserios, etc.

Leg. Offertorius, Liber continens offertoria missarum.

UFGI, dicti Reges Orientalium Anglorum, ab Uffa Rege, qui vixit ann. 578. Matth. Westmonast. UGLATA, ut Oglata. Vide ibi. UGONENCI Denarii. Vide Hugonenses in Moneta Baronum. UGUERIUM, Gall. Foyer.

...... Pro bendis ferri factis de novo pro lari sive Uguerio dicte chaminerie.
Arch. Histor. de la Gironde, T. 22, p. 195. UHAT, Interjectio, pro Vath vel Vah, occurrit non semel in Comdia sine nomine ex Cod. reg. 8163. 1. VIA, nude, Iter, nostris Voie. Ve, in Charta ann. 1297. tom. 1. Chartul. S. Vandreg. pag. 137 :

Une Ve soffisante que Guillaume Bouleuc et ses heritiers toient tenus trouver par son lieu l o il li seroit mains damajant moy et Maheut ma fame,.... et ceux qui de par nous entendroient aller et venir toutefois au dit pr. Vie,
apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 1490 :

Depuis une Vie qui amoegne jusqu' la Tour neufve.

Vie, in Charta admort. ann. 1412. ex Reg. 166. Chartoph. reg. ch. 272 :

Un petit ort, qui souloit estre chauchiere,...... une petite Vie entremi..... La Vie publique, etc.
Consuetudo Claromontensis art. 226. et seq. quinque species viarum constituit, Semitam, quam Sente, appellat, latam 4. pedes, Carreriam, (Carriere) latam 8. pedes : Viam, voye, latam 16. ped. Cheminum latum 32. ped. et Viam regiam, Chemin Royal, latam ped. 64. Consuetudo Bononiensis art. 156. et seq. varias viarum species recenset, ac primum Regiam, vulgo Chemin Royal, et grand chemin, qu habere debet in latitudine 60. pedes : Viam Vicecomitalem, Chemin Viscontier, latam 30. Viam Castellaneam, Chemin Chastellain, latam 20. Viam foraneam, Chemain forain, latam 15. Semitam, sente, latam 5. etc. Vide Consuetudines Andegav. art. 60. et Cenoman. art. 69. Vide Grimm. Antiq. Jur. German. pag. 104. Via qualis. Lex Bajwar. tit. 9. 13 :

Si quis viam publicam, ubi Dux egreditur, vel Viam qualem alicujus clauserit contra Legem, etc.
Ubi Capitula Caroli M. lib. 5. cap. 201. 353. :

Si quis viam publicam aut lithostratum, vel Viam communem alicui clauserit contra legem, etc.
Ita qualis, est communis.

Via Alta, Generalis, Eadem qu Publica, Regia infra. Inquesta ann. 1255. apud Kennett. in Antiq. Ambrosd. pag. 250 :

Item alta Via et generalis inter Brehull et Pidinton maneria dom. Regis omnino esset astopata.

Viam Antestare. Vide Antestare et Obstare. Via Aurelia, Sub Aurelio Imperatore exstructa, memoratur in Charta ann. 27. Conradi Reg. ex Tabul. S. Victoris Massil. Via Bicallis, Bifida. Vide supra Bicallis. Viam Carnis Ingredi, Mori : modus loquendi Scriptoribus Sacris et Ecclesiasticis familiaris. Barthol. Scrib Annal. Genuens. ad ann. 1225. apud Murator. tom. 6. col. 440 :

Dominus Brancaleo Potestas miles formosus et sapiens in castro Gavii (proh dolor) Viam carnis ingressus est univers.

Via Carealis, Carrabilis, Qua carrum vehi potest. Vide supra Carealis et Carrabilis. Via Carraria, Qua carrum vehi potest. Ceremoniale Ambrosianum Mediolanense :

Dextrat et ducit eum per frnum per mediam Viam carrariam usque ad Ecclesiam S. Ambrosii.

Vide Carreria 1. Via Carrariccia, Eadem notione, in Charta ann. 935. apud Murator. tom. 3. Antiq. Ital. med. vi col. 1053. Vide Via carraria. Via Communis, Publica. Charta Odonis Abb. S. Dionysii ann. 1244. ex Bibl. Reg. :

De quibus hominibus et hostisiis eorum habebit idem Johannes justiciam et Viam communem cum dicto Reginaldo communiter.
Via, vel Semita Convicinalis, vel pastoralis, in Lege Bajwar. tit. 9. cap. 14 :

De Via convicinali vel pastorali, qui eam alicui contra legem clauserit.

15 : Semita convicinalis. Via vicinalis, apud Siculum Flaccum, Aggenum, Ulpianum L. 2. Viarum, D. Ne quid in locis publ. etc. (lib. 43. tit. 8. fr. 2. 22.) Adde Capitul. Pipini Regis ann. 744. cap. 38. Vicinale iter, in Charta ann. 1052. inter Instrum. tom. 3. Gall. Christ. nov edit. col. 198 :

Vadit per verticem rip dict Issol itinere Vicinali in medio, etc.

Chemin voisinal, via 8. ped. lata, in Consuet. Turon. art. 59. et Bayonensi tit. 19. art. 1 : Chemin de traverse, nostris. Vias vicinales inter publicas vias ponit idem Ulpianus, ita tamen ut a Militaribus differant,

qu exitum habent ad mare, aut in urbem, aut in flumina publica, aut ad aliam viam Militarem
; cum

Vicinales, aut exitum habeant in vias Militares, aut sine ullo exitu intermoriantur

, in L. 3. D. de Locis et itiner. publ. (43, 7.) Gloss Basilic. :

, .

Ubi legendum , nisi malimus , ut emendabamus in voce Canalis. Tabularium Ecclesi Viennensis fol. 26 :

In fronte terra Kandors, in superiori namque fronte Via vicinabile, et habet in uno latere perticas agripedales 74. pedes 10. etc.

Via Cursabilis, Eodem intellectu. Vide supra Cursabilis. Vias Quatuor Dare solitum in manumissionibus : potissimum quippe libertatis effectus est potestas eundi quo volumus. Leges Rotharis apud Murator. tom. 1. part. 2. pag. 34. col. 1 :

Item qui fulfreal fecerit, et quatuor Vias ei non dederit, etc.

Vide in Manumissio. Via Dei, Expeditio vel peregrinatio Hierosolymitana : Via Hierosolymitana, apud Fulconem tom. 4. Hist. Fr. Guibertus lib. 2. Hist. Hierosol. :

Terminato itaque Concilio, quod Claromonti habitum, circa B. Martini octavas, Novembri mense consederat, magnus per universas Franci partes rumor emanat, de proponenda Via Dei, (sic enim antonomastice vocabatur) contiguos sibi ac familiares quoque sollicitat.
Chronicon Mauriniacense pag. 372 :

Cum Hierosolymis ire disponeret, in Capitulo nostro de Gummarvilla donum fecit, ut si in Via Dei, quod accidit, moreretur, etc.

Vi Ferrat, Itinera a Romanis in provinciis exstructa et confecta, ita a posteris appellata propter eorum duritiem, vel quod ex silicibus subnigris compacta, ferri colorem referant, ut ait Bergerius lib. 1. de Itinerib. Roman. cap. 25. n. 2. Ugutio :

Agger dicitur media strat eminentia, ex alternatis lapidibus strata, ab aggere et alternatione lapidum dicta, quam historici Viam militarem et Ferratam dicunt. Cheminum ferratum,
in Charta ann. 1227. in Tabulario Ecclesi Meldensis fol. 32 :

A monte Dolio, usque ad Cheminum ferratum, quod vadit de Meldis ad Pontmorte.


Ita Pot nostrates passim. MS : :

A l'hostel va tout le ferr Chemin. Puis acoillent lor erre tot le Chemin ferr.
Robertus de Condato, MS : MS :

J'entrai en un Chemin ferrs. Si s'en tornerent le grant Chemin ferr.

MS :

Vers Augiers vont tout le Chemin ferr.


MS. :

Il regarda tot le ferr Chemin, Et vit la route parmi les prs venir.
Chronicon Bertrandi Guesclini MS : Alibi :

Et Dam Ferrant s'en va le Chemin grant ferr. A la voie se mist par les Chemins ferrez.
Robertus de Bourron in Merlino MS :

Et chevauchent tout le Chemin ferr, tant que li jours lour faut.

Scitum autem ejusmodi itinera, Chemins de Brunehaut, a nostris etiamnum appellari, de qua nomenclatura multa multi commentantur, ut observat loco citato Bergerius, ut et Wendelinus in Natali solo Legum Salicarum cap. 7. qui novam opinionem de ea promit. Ait enim, Bavaci in Nerviis etiamnum exstare columnam Milliarem, a qua vi Militares octo in omnem quaqua versum Galliam ac Germaniam ; quarum prima et longissima Coloniam Agrippinam tendit, hodieque vocatur La haute chausse, et

quoniam medio ferme itinere inter Bagacum et Tongros vicum stringit Brunaltum, nomen inde retinuit, La Chausse de Brunaut, quod ipsum aliis quoque viis factum est commune

. Vide prterea gidium Bucherium in Belgico Romano lib. 1. cap. 12. Guerard. Prolegom. Chartul. S. Petri Carnot. 8. Via Foranea, Nostris Rue foraine, Qu devia est et non frequentata. Vide supra Foraneus 4. Viarum Publicarum Fractura. Vide Michalem del Molino in Repertorio Fororum Aragon. pag. 161. col. 4. Via S. Jacobi. Ugutio :

Galaxias, lacteus circulus, quod vulgo dicitur, Via S. Jacobi.


Via Julii Csaris. Radevicus lib. 3. de Gestis Friderici cap. 25 :

Per Viam Julii Csaris, qu modo Mons Jovis vocatur, etc.

Vide Simlerum de Alpibus. Via Lacina. Vide Lacina. Via Levata, Agger, nostris Leve. Ogerii Panis Annal. Genuens. ad ann. 1211. apud Murator. tom. 6. col. 402 :

Et ut strata securior iret, fecit fieri Potestas Viam levatam a Gavi usque cremiam Montis-cucelli.
Vide Levata 3. Chartul. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5189. fol. 22. r :

Domus fortis apud Marat, sita super stanno inter duas magnas Vias levatas.
Via Lieva, Eadem acceptione. Vide supra Lievus. Via Militaris,

Qu Publica dici poterit, et ducit ad mare et ad portus, et quandoque ad mercata


, inquit Bracton. lib. 4. tract. 1. cap. 16. 7. Fleta lib. 4. cap. 6. 3. Vide JC. Via Molarum, f. Pensitatio pro frumenti molitura, Gall. Mouture, droit de moulage. Vide Molta 2. Charta ann. 1185. apud Cencium inter Census Eccl. Rom. :

Confirmamus omnes res et possessiones, videlicet domos..... molendinum et Viam molarum, cum arboribus fructiferis et infructiferis.
Via Molendinensis, Qu ad molendinum ducit. Vide supra Molendinensis. Via Munita, lapidibus, nempe : nostris Chausse. Testamentum S. Csarii Arelatensis :

Campum in Trisinitio super Viam munitam.

Vide Via Publica. Viam Obstare, contradicere. Vide Obstare. Via Originalis, Qu ab antiquo seu origine existit. Charta ann. 1225. inter Instr. tom. 12. Gall. Christ. col. 67 :

Concedo eis ut ibi faciant fossatum, quantum ad me pertinet, salvis originalibus Viis.

Via Pastoralis vel convicinalis, in Lege Bajwar. tit. 9. cap. 14. et in Capit. Caroli M. lib. 5. cap. 202. 354. Via Peageau. Charta ann. 1190. apud Chopinum lib. 3. de Sacra Polit. tit. 7. 5 :

Latrones in terra Archiepiscopi (Turonensis) capti apud Caynonem...... sunt Archiepiscopi, nisi capti fuerint in Via Peageau.
In Consuetudine Andegavensi art. 60. et Cenomanensi art. 69 : Vocis notionem produnt Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 80 :

Le grand Chemin Peageau doit contenir 14. pieds de large pour le moins. Unaquque Civitas tot magistras Vias, quot magistras portas habet ad teloneum et consuetudines insignitas.

Hinc idem-videtur quod Via Pedagiaria, In qua pedagium exigitur. Vide in Pedagium. Chemin paaiger, in Charta Roberti de Veteriponte ann. 1330. ex Chartul. S. Jo. in Valle :

Nous confessons que touz les chemins et frous des villes du Breuil, de Fleur-fontaines, du Coudreau appartiennent audit prieur et prieur o toute justice, sauf nous retenu et reserv les chemins qui sont nomez les Chemins reaus, voierez et Paaigerez.

Via Ad Pedes, Qua pedes vadit, Gall. Chemin de pied. Inquesta ann. 1496. in tractu Dombarum :

Via ad pedes seu talon est communis et publica omnibus per eam meare et transire volentibus. Parmi les grans chemins Plniers Rissi pour aler en cele erre Le comte de Blois de sa terre.

Via Plenaria, Nostris Chemin plnier, Publica, militaris. Guill. Guiart. la Branche aux royaux lignages :

Via Publica, Regia, Militaris, in Lege Burgund. tit. 27. 3. Lex Bajwar. tit. 9. 13 :

Si quis Viam publicam, ubi Dux egreditur, vel viam qualem alicujus clauserit contra Legem, etc.
Occurrit etiam apud JC. Siculus Flaccus :

Sunt Vi public regales, qu publice muniuntur, et auctorum nomina obtinent.


Charta Adalberonis I. Episcopi Metensis apud Mauricium pag. 308 :

In publica Via, qu dicitur Regia.

Vi Public Transitus, seu cognitio vel justitia de delictis, qu in viis publicis perpetrantur, apud Hugonem Flaviniac. in Chronico pag. 132. Vide Bannum vi Regi. Via Quadrigalis, Per quam quadrig vadunt, in Tabulario Leprosari Pontis Audomari. Vide Carreria. Via Regia, Regalis. Leges Henrici I. Reg. Angl. cap. 80. de Via Regia :

Tanta vero debet esse, ut inibi duo carri sibi possint obviari, et bubulci de longo stumbli sui possint assimulare, et 16. milites equitare possint armati de latere, et Via regia dicitur, qu semper aperta est, quam nemo conclaudere potest, cum minis suis, qu ducit in civitatem vel burgum, vel portum Regium.
Will. Brito lib. 5. Philippid. pag. 153 :

Nos Via regalis Gisortum ducat oportet.

De ejus latitudine, vide Statuta Davidis II. Regis Scoti cap. 26. n. 4. Bractonum lib. 4. tract. 1. cap. 16. 7. Fletam lib. 1. cap. 24. 8. Consuetudines Claromont. art. 130. Ambian. art. 185. Bononiensem art. 157. Turon. art. 59. 84. Lodunensem cap. 5. art. 1. Normann. art. 623. Solensem tit. 36. art. 2. Santaudomarens. art. 17. Placitum apud Pinendenum inter Lanfrancum Archiepiscopum et Odonem Bajocensem Episcopum, apud Seldenum ad Eadmerum pag. 199 :

Demonstratum fuit, quod Rex Anglorum nullas Consuetudines habet in

omnibus terris Cantuariensis Ecclesi, nisi solummodo tres.... Una, si quis homo Archiepiscopi effodit illam Regalem Viam, qu vadit de civitate in civitatem. Altera, si quis arborem incidit juxta Regalem Viam, et eam super ipsam viam dejecerit, etc.

Adde pag. 200. Vide Haltaus. Gloss. Germ. voce Knigsstrasse, col. 1115. Via Sanctorum, Peregrinatio Hierosolymitana : Sanctum iter, apud Guillelmum de Baldenzel in Hodporico ad Terram Sanctam pag. 120. Charta Communi Noviomensis ann. 1181 :

Qui in Via Sanctorum fuerint, vidu, et qu filios non habent adultos et arma ferentes, et puell sine Advocato, nullas debent consuetudines.
Summula Raimundi Ordin. Prdicat. :

Si raptor fueris, aut usurarius, aut fur, His, si consilium dederis, vel opem, scio quod non Te Via Sanctorum, nec Crux, nec Passio Christi Absolvat, quin sint hc omnia reddita, reddi Si poterint.

Vide Via Dei. Via Semitata, Semitis trajecta. Charta ann. 1257. in Chartul. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5188. fol. 233. v :

Unum jornale in fovea Diaboli et in Via semitata de dicto Prailleio.

Via Sepulchri, Expeditio vel peregrinatio Hierosolymitana. Charta Juelli dom. de Meduana ex Tabul. Major. monast. :

Eo tempore quo rex Francorum et rex Anglorum ob succursum terr Jerosolymitan cruces acceperunt, ego quoque clesti pulsatus desiderio, Viam sepulchri aggredi deliberavi.

Via Spiritus Sancti. Vide Inspiratio. Via Triumphalis, Qu ducit ad civitatem, in Charta Fulconis Comit. Andeg. ann. 1033. pro Monast. S. Nicolai Andegav. Via Viaria, Trita, Gall. Chemin passant. Charta ann. 1213. apud Stephanot. in Antiq. Aurel. Bened. MSS. pag. 286 :

Qui (hospites) manent apud pratella, sicut Via viaria et met dividunt et demonstrant. Chemin voier,
in Charta ann. 1330. Vide locum supra in Via Pedagiaria. Via Vicinalis, Qu est in vicis vel in vicos ducit, ut interpretantur docti Editores ad Acta S. Alex. tom. 6. Sept. pag. 232. col. 2 :

Ego vero simul cum quibus eram, pauperum more secus Viam vicinalem sedentes, exspectabamus in loco, quo mihi prcepit angelus Domini.
Alia notione, vide in Via convicinalis. Via Ultramarina, ut supra Via Sanctorum, Gall. Voyage d'outremer. Inventar.

Chartar. ann. 1482. sub Ludovico XI. fol. 13. v :

Littera consensus dom. Ludovici Regis prstiti per eum super redemptione Vi ultramarin quam per juramentum tenebatur facere Ingerranus de Coussiaco ratione delicti et forefacti per eum commissi et per dictum Regem translati et transmutati in dictam Viam ultramarinam... anno 1261. Voie d'Oultremeire Voie de Rochemadou

, in Charta ann. 1424. tom. 2. Hist. Leod. pag. 446. Sed et qulibet peregrinatio a nostris Voie nuncupata. , in Ch. ann. 1355. ibid. pag. 422. Lit. remiss. ann. 1368. in Reg. 100. Chartoph. reg. ch. 535 :

Lequel Michault fu condampn par la loy de Tournay en une amende de lx. livres et faire une Voie S. Jaques en Galice.

Viarum et itinerum exstructiones ac reparationes inter publica onera recensentur, a quibus nemo, cujuscumque dignitatis esset, immunis erat, ut est in tit. de Itinere muniendo in Cod. Th. et in leg. 4. Cod. de Privileg. domus august. dicitur Leoni Imp. in Tacticis cap. 20. 71.

Purgatio seu stramentum, vel impletio cnosorum itinerum

, Monacho Sangallensi lib. 1. de Carolo M. cap. 32. quo spectant, qu habet Cogitosus, in S. Brigida pagin. 637 :

Cum Regis illius patri per plebes et provincias, qu sub ejus erant ditione, prceptum invalesceret, ut de omnibus ejus regionibus et provinciis convenirent populi omnes, atque dificarent viam latam et firmam ramis arborum, petris in fundamento positis, et munitionibus quibusdam firmissimis in gronna profunda et pene intransmeabili, et in locis humentibus, atque in paludibus, in quibus grandis currebat fluvius ; qu constructa quadrigas et equites, et currus, et plaustrorum rotas, et impetum populorum, atque incursum undique hostium sustentare posset. Convenientibus autem undique populis per cognationes et familias diviserunt Viam illam, quam dificare debuerant in partes proprias, ut unaquque cognatio et familia suam sibi creditam construxisset partem, etc.
Vide Pons. 2. VIA, Modus, ratio, Gall. Voye, moyen. Charta ann. 1395. apud Acher. tom. 6. Spicil. pag. 131 :

Habita inter nos deliberatione provida et matura super omnibus Viis et modis, quibus schisma.... posset... facilius sedari et extirpari, et ipsa

Ecclesia ad unionem reduci, Via cessionis utriusque partis,.... pr cteris quibuscumque Viis elegimus et eligimus tanquam breviorem.

Occurrit prterea apud Rymer. tom. 8. pag. 353. 381. et alibi : sed et Latio etiam eo significatu vox nota et usurpata est. 3. VIA. Charta Phil. Aug. pro comite Bellimont. ann. 1216. in Reg. 34. bis Chartoph. reg. part. 2. fol. 59. v. col. 2 :

Mercatores reddent quatuor solidos tantum, et ita erunt quiti de navigio illo, nisi quod reddent pro gubernaculo de qualibet Via unum denarium.

Id est, pro qualibet vice. Duabus Viabus, pro Vicibus, in Vita MS. S. Amabilis. Viam et Rectum Facere, Juri stare. Charta Alienor. duciss Aquit. ann. 1199. in Reg. A. Chartoph. reg. ch. 33 :

Si tortitudinem aliquis hominum monachorum fecerit prposito nostro, non cogat eum prpositus noster in curia Viam et rectum facere.
Via Cultionis Divin, Clericatus, in Cod. Theod. lib. 12. tit. 1. leg. 49. Via Executiva, Pignorum ablatio, pigneratio, Gall. Excution. Statuta Avenion. lib. 1. rubr. 31. art. 2. pag. 105 :

Item conductor operarum, si non solverit die conventionis de solvendo fact, vel intra diem sequentem, post prstitas operas, Via executiva quoad bona solvere cogatur.
Via Regardi. Charta ann. 1430. apud Rymer. tom. 10. pag. 454 :

Pro labore et expensis dictorum Ricardi et Ricardi, centum marcas per Viam regardi.
Alia ann. 1432. ibid. pag. 514 :

Ambassiator domini nostri Pap, nuper per ipsum domino nostro Regi certis de causis missus, habeat de dono Regis, per Viam regardi l. Marcas.
Id est, beneficii seu mercedis titulo. Occurrit rursum pag. 522. et 526. Vide Regardum 1. Via Regia, Titulus libri, cujus mentio est in Indice librorum ad calcem antiquissimi Pontificalis. VIACH, Prov. Veretrum, ramex, penis. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. VIACULUM, diminut. a Via, semita. Lit. remiss. ann. 1356. in Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 714 :

Eas vaccas ducentes per unum Viaculum seu semitam ad campos. Viaul,
eadem notione, in aliis ann. 1416. ex Reg. 169. ch. 102 :

Le suppliant passant par un certain Viaul ou pasturage, ouquel estoit son varlet et gens gardans et repaissans ses chevaulx, etc.
VIACULUS, , in Gloss. Lat. Gr. Leg. Viocurus. Vide in hac voce. VIACUM, Locus vacuus, ut videtur, dificandis domibus idoneus. Status eccl.

Constant. inter Instr. tom. 11. Gall. Christ. col. 219 :

Cum autem non haberet in civitate sive in suburbio tantum possessionis ecclesi, ubi maneret episcopus, vel proprius equus ejus posset stabulari,...... multa Grimoldi Viaca...... trecentis libris comparavit et acquietavit.
VIADUCTUS, Idem quod in aliis Chartis Exitus, Ingressus dicitur, Reditus annui aliaque terrarum commoda qu exeunt et proveniunt ex aliqua re, fructus prdii. Charta ann. 1043. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 407 :

Cum Viaductibus, vel reductibus, qu ipsa spelunca Dei adquisivit in comitatibus omnibus, et cum omnibus terminibus suis, etc.

Vide Exitus 1. VIAFORA, Clamor publicus. Vide Biafora. VIAGERIA, Jurisdictio seu justitia viarii ; interdum quod ratione viari prstatur a tenentibus, Gall. Voirie, in Transact. inter abbat. S. Albini et abbatis. FontisEbraldi ann. 1229. Vide in Viarius. VIAGERIUS, Usufructuarius. Viager, in Consuetudinibus Insulensi art. 187. Montensi cap. 21. 28. 25. Camerac. tit. 9. art. 6. tit. 12. art. 24. etc. Viager ou Viageresse, in Statut. Lossens. art. 19. Arestum Parlamenti ann. 1450. apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 400 :

Jurando quod bene et rationabiliter dictis terris et dominiis utetur,.... et circa hc omnia faciet qu bonus paterfamilias Viagerius facere debet.
Viagerius Redditus, Annua pensio qu morte exstinguitur, Rente ou pension viagere, passim in Consuetud. municipal. Arestum Parlamenti ann. 1499. apud eumd. Baluz. ibid. pag. 465 :

Cum quo..... idem defensor ad mille ducentas libras Paris. annui et Viagerii redditus pro dicta redemptione appunctaverat.
Vide Viagium 2. Viarium et Vitalitium. 1. VIAGIUM, Iter, Gall. Voiage. Historia fundationis Hospitalis S. Leonardi Eboracensis :

Deinde ad Eboracum declinans, in Ecclesia B. Petri ibidem diu et devote precibus insistens, se et Viagium Deo et B. Mari..... humiliter commendabat.
Testam. Bernardi Comit. Armaniaci ann. 1302. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 1409 :

Item, legamus militibus, scutiferis,.... clericis solmentariis et quartonibus hospitii nostri, qui in isto Viagio nobiscum sunt, etc.
Ordinat. Humberti II. ann. 1340. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 396. col. 1 :

Quando extra hospitium pro nostris negotiis (messagerius) transmittetur, habeat pro expensis person su die qualibet qua vacaverit in Viagio

faciendo per eum unum grossum.

Charta ann. 1473. ex Schedis Prs. de Mazaugues :

Ultra sumptum et Viagia qu contingeret facere.

Occurrit prterea apud eumd. Marten. tom. 2. Anecd. col. 1540. et tom. 3. col. 29. Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 855. Menester. in Hist. Lugdun. pag. 78. col. 2. Elmham. in Vita Henrici V. Reg. Angl. cap. 23. pag. 51. in Statutis Massil. lib. 3. cap. 5. 16. 17. 18. et alibi. Veage, in Inquisitione ann. 1378. ex Tabul. Cartusi B. M. de parco. Viagium, Itineris terminus. Tabul. S. Victoris Massil. :

Videns dominus Admiratus non posse navigare versus Viagium suum, etc.
Viagium, Expeditio. Elmham. in Vita Henrici V. Reg. Angl. cap. 29. pag. 69 :

Rex cum exercitu et captivis per medium campi, quo commissum erat prlium, tanquam viam suo Viagio apciorem, rediens, etc.
Infra pag. 79 :

Ducem Bedfordi hujus Viagii capitaneum constituit et prfectum.

Viagium, Itineris pretium, prstatio pro facultate iter faciendi. Charta ann. 1368. ex Tabul. S. Victoris Massil. :

Item qulibet galea solvat pro Viagio quinque renos. Item qulibet barchia de pallela aut de tymono bayonesto pro quolibet Viagio 3. grossos.

Vide Viaticum. Viagium, Peregrinatio, et maxime Hierosolymitana. Chron. Corn. Zantfliet apud Marten. tom. 5. Ampl. Collect. col. 211 :

Et ne juxta legem patri oporteret maximam partem superstitum diversa Viagia, secundum exigentiam culparum exsolvere, qui forsitan in itineribus morerentur,... decreverunt concorditer unam erigi capellam, etc.
Occurrit rursum col. 476. Procuratio Edwardi I. Reg. Angl. ann. 1289. apud Rymer. tom. 2. pag. 420 :

Librarum Turonensium nobis dudum mutuatarum in Viagio et pro Viagio nostro ad Terram sanctam.
Menoti Serm. fol. 147. v :

Tu promisisti Viagium tuum : maritus tuus non vult quod adimpleas : tu non obligaris.

Vide Via Sanctorum. Veage de la Croix, Expeditio Hierosolymitana, in Test. Petri comit. Alenc. ann. 1282. pag. 182 :

Donnons planier pouoir nos executeurs, s'il avenoit par aventure que nous ne peussions mie aler en Veage de la Croix, etc.

Vide infra Voiagium. Viagium Septem Sanctorum. Inquisitio MS. pro Canonisat. S. Yvonis :

Nobilis vir D. Alanus de Keraxraiz miles et domina Theophania de Pestivien ejus uxor, cum vellent transfretare...... ad faciendum Viagium septem Sanctorum, etc.
An ad septem pueros martyres in Sicilia, de quibus tom. 3. Mart. part. 611. et tom. 1. Apr. pag. 809 ? Viagium, Processio. Obituar. MS. Eccl. Morin. fol. 30 :

Item in conductu processionali feretri B. Mari et in ejus regressu quilibet habituatus de gremio ecclesi Morinensis et omnes alii supra in articulo prcedenti declarati, cum aliis servitoribus in Viagio dicti feretri ordinatis per capitulum, quilibet percipit tertiam partem quatuor denariorum.
2. VIAGIUM, Vita, cursus hujus vit, Viage passim in Consuetud. municipal. Charta ann. 1440. ex Chartul. 21. Corb. fol. 248. v :

De terme en terme durant les Viages desdits et le dernier vivant tout tenant. Durant les vies,

in Charta ann. 1443. de eadem re ibidem. Vide Viatores 2. Hinc Viagium, Annua pensio ad vitam, Usufruit, Pension viagere, Viage, nude, in laudatis Consuetud. Statutum Caroli V. Reg. Franc. ann. 1370. tom. 5. Ordinat. pag. 363. art. 8 :

Res appreciabitur per sacramentum proborum virorum et fidelium, ad precium quod res poterit valere in vendendo ipsam, una vice ; et secundum illud precium, et non pro minore precio, exigatis financiam una vice ; videlicet, summam dicti precii ; considerata tamen in dicto precio reservacione dicti Viagii.
Charta ann. 1346. ex Chartul. 21. Corb. fol. 305. v :

Soufs les Viages de Hue de Baumiller et Marque sa sur qui premierement l'heritage dessusdit accaterent leurs vies audit messire Nicole Hunaut ; lesquels Viages dessusdits..... Monsieur de Corbie accata asdits Marque et Hue pour le somme et pris de xxix. livres Parisis de la monnoye courrant.
Vide Viagerius et Viarium. Nostris Viage. Charta ann. 1340. in Reg. 72. Chartoph. reg. ch. 217 :

Cinc deniers Colles du Ponciel pour une Viage sur leurs ms.

Alia ann. 1387. in Reg. Joan. ducis Bitur. ex Cam. Comput. Paris. fol. 153. v :

Aprs ladite demission mons. le duc de Berry entrera et sera receuz en foy et hommage, possession et saisine de l'usufruit et Viage d'icelles

terres, pour joir et user des fruiz, proufiz et molumens d'icelle sa vie durant, tout aussi plainement en toutes noblesses et prrogatives, comme s'il estoit plain seigneur et proprietaire desdittes terres, nonobstant que par la coustume Viagiere et fruttuaire n'en deust pas si plainement user.
Ubi Viage intelligi potest de annuo prdii reditu, quo sensu accipitur in Sent. ann. 1445 :

Nous adjugeons auxdits demandeurs le moiti en treffons et propriet de le maison et hiretaige o ledit Jehan demouroit au jour dudit homicide,... avec son Viage et tout ledit hiretaige pour le vendre et adenerer selon lesdites clauses de le loy.
VIALBORA. Anonymus in Annal. Mediolan. apud Murator. tom. 16. col. 812 : Et col. 813 :

Bacile unum deauratum cum floronis et Vialboris in orlis et aliis operagiis. Bussula una argenti laborata ad Vialboras cum pomello uno et uno radio.
Vide Viarbora. VIALE, Tributum, quod a transeuntibus per vias exigitur. Charta ann. 1507. inter Probat. tom. 2. Annal. Prmonst. col. 221 :

Omnia qu ad necessitatem et usum domus Dei et conventus per terras nostras adferentur aut vehentur, erunt libera a telonio et Viali. Pacem et Viamen latoribus Sanctorum offerendo, etc.

VIAMEN, Jus commeandi. Vita B. Caroli Comit. Flandr. tom. 1. Mart. pag. 192 : VIANDA, Cibaria, iter facienti necessaria ad victum, Gall. Viande, Ital. Viandare est Iter facere. Statuta Massil. lib. 1. cap. 67. 1 :

Bladum.... nullatenus extrahatur vel exportetur de civitate Massili, per mare vel per terram ab aliquo extraneo vel privato, nisi hoc faceret pro Vianda sua vel marinariorum suorum.
Ibid. lib. 4. cap. 24. 2 :

Ordinamus etiam quod nullus dominus vel rector navis seu ductor habeat ad Viandam suam ultra quatuor peregrinos, nisi gratis et pro miseria vellet eum transvehere, omni mercede cessante, nec habeat aliquam societatem cum cargatoribus in cargaria seu Vianda peregrinorum, nec expleto viagio, domini navium aliquid accipiant vel auferant de eo quod superaverit de Vianda.

Occurrit rursum cap. 26. et 27. Oberti Cancellarii Annal. Genuens. ad ann. 1164. apud Murator. tom. 6. col. 298 :

Et quum Vianda incipiebat deficere, rogaverunt Regem ut victum deferre faceret, ut possent levius et commodius expectare integri debiti

solutionem.

Adde col. 309. 400. 410. Vide Placa 1. et infra Vivanda. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Vianda, Prov. cibus, esca, victus, viaticum. Ita et nostri Viande, pro qualibet re homini alendo idonea usurparunt. Lit. ann. 1387. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 191 :

Dure chose seroit et est de faire contraindre gens de diverses bonnes villes et notables user et vivre de pareilles Viandes, et par especial de pain, qui est le principal et la plus noble Viande pour sustentacion de corps humain.

Vide supra Festum S. Petri epularum. VIANENSES, Nummi Viennenses. Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 246. ex Cod. reg. 4622. A :

Solvendo tres denarios Astenses pro duobus Vianensibus.

Aliud vero sonat vox Gallica Vianoie, Vellus scilicet, in Lit. remiss. ann. 1388. ex Reg. 135. Chartoph. reg. ch. 110 :

Lequel exposant prinst seze Vianoies ou toisons de laine, douze escueles d'estain, etc.

VIANS, Vivens, Ital. Vivente. Charta ann. 1164. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occitan. col. 603 :

Notum sit quod ego Raymundus comes S. Egidii cognosco et confiteor villam S. Saturnini allodium et proprietatem esse B. Petri Cluniacensis : sed propter amicitiam quam monachi erga me habebant, et ut per meam defensionem villa ipsa in commercio Viancium magis augeri possit, statuimus, etc.
VIANUM, pro Bianum, Servitium, quod a subditis exigitur, Gall. Corve. Sent. Henr. dom. de Causanciis senesc. Vascon. ann. 1263 :

Item super eo quod occasione Viani, idem nobilis homines prdict terr contra antiquum statutum et consuetum indebite molestaret, plus ab eis debito exigendo, etc.
Infra : Bianum. Vide Biennum. VIARAGIUM, Idem videtur quod supra Viageria. Charta ann. 1352. in Reg. 82. Chartoph. reg. charta 424 :

Item Petrus Andre pro Viaragio de Ornone, sex gallinas.

Vide supra Vaieria. VIARAM, Una e 12. speciebus Auguriorum, de quibus in verbo Venta, qu sic describitur a Michaele Scoto de Physionomia cap. 56 :

Viaram est augurium, quando homo vel avis suo itinere vel volatu ante te transit, veniens a dextra parte tui, et tendens in sinistram evanescit. Istud est tibi bonum signum super negotio.

VIARBORA inter mulierum jocalia recensentur in Statutis Genuens. lib. 2. cap. 17. fol. 48. v :

Intelligantur esse in bonis et de bonis viri vestes, zon, corrigi, cordell, Viarbora et alia localia (leg. jocalia) et qucumque bona habuisset a dicto viro suo, vel a patre, vel ab alio pro eo.

Vide Vialbora. 1. VIARE, Iter facere, ambulare, Papi. Onomasticum vetus : Vio, . Glossar. Gr. Lat. : , Rebio. MS. Revio. S. Ambrosius lib. 5. Hexaem. cap. 10 :

Quis tribuit dispositionem Viandi. Si minus possum pedibus Viare, Ducor amore.
Flodoardus lib. 14. Carm. 18 :

Adde cap. 16. Fortunatus lib. 9. Poem. 7 :

.... Jumenta viandi Destinat officio.

Utuntur prterea Solinus cap. 40. 42. Apuleius lib. 10. et in Florid. Ammianus lib. 15. 20. Sidon. lib. 4. Epist. 3. 6. Saxo Grammatic. lib. 8. Alanus in AntiClaudiano lib. 1. cap. 8. 9. etc. Albert. Mussatus in Chron. apud Murator. tom. 10. col. 726 :

Plerumque pro spoliis rapiendis Viantes trucidabant.

Notum fuit Quintiliano qui illud inter infelicius ficta reponit lib. 8. cap. 6. Voyer vero Mulgere, vulgo Traire, significat, in Lit. remiss. ann. 1474. ex Reg. 195. Chartoph. reg. ch. 1289 :

Laquelle fille respondit au suppliant qu'elle alloit Voyer ses vaches.

2. VIARE, in Charta ann. 1148. inter Probat. Hist. Autiss. pag. 15. col. 1. edidit D. Le Beuf, ex cujus schedis editum Wiare infra. Vide in hac voce. VIARESUS, Italis Viareccio, Qui in itinere portari potest. Altare Viaresum, idem quod Portatile. Charta ann. 1214. apud Murator. tom. 5. Antiq. Ital. med. vi col. 519 :

Et dicit, quod dict ecclesi dedit altare Viaresum, pallium, toalias et antiphonarium unum de die et alium de nocte, etc.
Ubi male Altare et Viaresum virgula separantur. 1. VIARIA. Vide mox in Viarius. 2. VIARIA. Vide mox in Viarius 2. VIARIUM, Annua pensio ad vitam, ut videtur. Viaire, in Consuet. Calmont. art. 33. Placitum ann. 874. apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 945 :

Et ipsi Liuteri et ipsi Garefuso renuntiavimus, ut de omni ipsa supradicta re Candoli de Suriano et Romani, et de Germanis suis de paterno et de

ipso cambio de Viario sibi quiescerent.

Vide Viagerius et Vitalitium. Nostri Viaire et Viere, pro Visage, Vultus, dixerunt. Lit. remiss. ann. 1368. in Reg. 99. Chartoph. reg. ch. 520 :

Les assailli, navra et plaia en plusieurs lieux de leurs Viaires, corps et membres.
Ali 1381. in Reg. 120. ch. 96 :

Laquelle femme eust est blecie ou visage sanc, et elle meue de courroux pour le deshonneur de son Viaire, etc.
Ali ann. 1401. in Reg. 156. ch. 204 :

Icellui Toustain regarda par plusieurs fois ledit Maillot, et lui fu advis qu'il ressembloit bien de Viaire icellui Caron son cousin. Rigaud chevauche o le Viere fier.
Rursum : :

Et fiert Garnier el Viere devant. S'image muche sous Wiart....... L'image la dame de gloire Adonc remuce sous sa Wite.

An inde Wiart nuncupatur, Velamen, quo vultus operitur, quod et Wite dicitur, forte a Witta, in Mirac. MSS. B. M. V. lib. 2 :

1. VIARIUS, Dominus feudalis, cui competit inferior vel media justitia : nostris, Seigneur voier. Duplex enim est Justitia Viarii, alia, quam Basse voirie vocat Consuetudo Turonensis tit. 1. art. 1. Simple voirie, Andegavensis art. 1. Cenomanensis art. 3. et Blesensis art. 27. cter Consuetudines Basse justice. Alia, quam Grande voirie appellat eadem Turonensis Consuetudo art. 39. Grosse voirie, vel certe la Justice du gros Voier, Blesensis art. 21. 22. 23. 24. 26. ubi utriusque jura recensentur, quibus alias explicandis non licet immorari. Describam tantum, qu de viaria generatim habent Statuta S. Ludovici Reg. Franc. lib. 1. cap. 38 :

De Justice de Vavasor. Tous Gentishomes, qui ont voierie en leur terre pendent larron de quelque larrecin, que il ait fait en leur terre.
Et infra :

Car eus tiennent leurs batailles devant euls de toutes choses fors de grans meffs, que nous vous avons nommez par devant, et ils ont leurs mesures en leurs terres, et les prennent, et les metent s cors des Chastiaus, et les baillent leur homes, et puis se eus trevent seur leur homes fausse mesure, li drois en est leur, et en puent lever soissante sos d'amende, etc.

Qu fuerint Viarii Parisiensis jura, videsis ex Regesto Johannis Sarrazin apud D. Brussel tom. 2. de Usu feud. pag. 741. et seqq. ubi fusius explicantur. Charta Ludovici Jun. ann. 1160. ibid. tom. 1. pag. 536 :

Neque pro Prposito, sive Viario, neque pro alio se justitiabunt, nisi pro corpore Regis.

Pactum inter Philippum Regem Franc. et Ricardum Regem Angli mense Febr. ann. 1254. pro justitia seu Jurisdictione utriusque in urbe Turonensi, ex Regesto Andegavensi fol. 43 :

Viarii autem Comitis infra ambitum claustri nullam habent jurisdictionem.


Et infra :

Viarii Comitis in nullo affidamento justitiam habent.

Usatica oppidi Chablei, in Tabulario Campani Thuaneo fol. 287 :

Dominus Noerii est Viarius Chableie, et non potest ponere apud Chableiam Viarium, qui non juret, quod fidelis erit Prposito B. Martini, quod vitam et honorem, et membra ejus pro posse suo servabit.

Ejusmodi Viarios vulgo dictos putant plerique, quod eorum jurisdictio potissimum sit in viis tenementorum suorum ; idque eruunt ex aliquot Consuetudinibus municipalibus, prcipue ex Ambianensi art. 184. in quo dicuntur Domini omnes feudales, quibus major et media justitia competunt, esse

Seigneurs Voiers s frocs, flegards, chemins, et voiries estans au devant de leurs tenemens ou heritages, soit par eau, ou par terre.

Certe quidquid sit de Viariorum justitia in viis tenementorum suorum, hanc constat non in eo prsertim constitisse ; sed in aliis quampluribus juribus, qu passim recensent Consuetudines municipales, ubi de inferiori justitia agunt. Quin potius Viarios dictos existimo, quasi Vicarios, eosdemque esse cum Vicariis, quos Lex Longobard. lib. 2. tit. 52. 7. Carol. M. 69. de minoribus causis cognovisse docet, quique per pagos constituti erant, ut ait Walafridus Strabo. Unde ejusmodi Vicarii non alii sunt ab iis, quos tas posterior Majores, et Villicos villarum appellavit. Compositio inter Odonem Episc. Paris. et Johannem Abbat. S. Genovef ann. 1202. ex Chartul. Episc. Paris. fol. 38 :

Nullus prdictorum viginti sex (servientium) Viarius poterit esse vel major burgi, ita ut prdicta gaudeat libertate.

Nisi quis malit Viarios dictos ex Gallico Voiers, seu Vouiers, id est, Advocatos, cum Viaria et Advocatio idem esse dicantur in Chartis aliquot mox laudandis. Neque aliter vox Voier accipienda apud Guill. Guiart in Hist. Francor. MS. ann. 1207 :

Simon de Monfort i demeure, Come Seneschaus ou Voiers, Et bien XII . soudoiers.


e

Circa varias hujusce vocis acceptiones diversaque Viariorum munia et jura, consule D. Bouquet tom. 1. Jur. publ. Franc. pag. 154. et seqq. Cave tamen ne ipsius conjecturis nimium fidas. Subviarius, Vicarius Viarii. Chartam Henrici Regis Franci ann. 1057. in 8. tomo Spicilegii Acheriani pag. 156. subscribunt pr aliis Hervus Viarius, et Herbertus Subviarius. Vide tom. 3. pag. 156. Viaria, Jurisdictio seu Justitia Viarii, Practicis nostris Voirie ; interdum quod ratione viari prstatur a tenentibus. Veherie, in Consuetud. locali Castellinovi in Biturigib. art. 4. Chronicon Mauriniacense lib. 1. pag. 360 :

Mea est, aiebat iste, Viaria.


Pag. 365 :

Censum plus minus 50. solidorum, et dimidietatem Viari huic Ecclesi dederunt.
Charta Roberti Regis Franc. ann. 2. ex Tabulario S. Maglorii Paris. :

Cum omnibus appendiciis et consuetudinibus, id est, bannum et Viariam, et omnes terras ad Marnacum pertinentes.
Alia Gilberti Episcopi Parisiensis ann. 1117 :

Censum, nemus, justitiam, dominium, Viariam, et omnes feodos, et omnes dominicaturas tam in nemoribus, quam in terris, etc.
Alia Ludovici Regis Franc. ann. 1124 :

Cum bosco et plano, et molendino, et pratis, et Viaria et justitia, et cum omnibus ad eandem villam pertinentibus.
Litter Philippi III. Reg. Franc. ann. 1272. apud Lobinell. tom. 3. Hist. Paris. pag. 293 :

Habebunt etiam dicti Religiosi (S. Germani) in omnibus locis et vicis Viariam et justitiam Viari, et quicquid pertinet ad Viariam, et falsas mensuras,...... et in saliis domorum, qu fient in vicis sitis infra metas superius nominatas.
Viaria, Districtus Viarii. Charta ann. 1273. apud eumd. Lobinell. ibid. pag. 28. col. 1 :

Si vero contingat quod Major S. Mederici, vel ipsius serviens, vel servientes jurati aliquem capiant in terra S. Mederici,.... et captus se recutiat in Viaria vel extra Viariam :...... et ob hanc causam..... melleia oriatur, sive in dicta Viaria, sive extra Viariam in terra S. Mederici, etc.
Viaria, Idem quod Prpositura, in Charta S. Ludovici Reg. Franc. ann. 1230. ex Tabul. Abb. de Pietate Dei, vulgo l'Espau :

Insuper addidimus l. libras Turon. annui redditus percipiendas in nostro redditu de Cenomanis in Viaria sive Prpositura singulis annis.
Viariam, cum Vicecomitia, seu Vicecomitis jurisdictione confundit Ordericus

Vitalis lib. 5. pag. 596 :

Concesserunt sancto Ebrulfo Vicecomitiam, id est, Viariam, quantum habebant in villariis vastatis. Jus Vicecomitatus, seu Viari, quam in villa S. Gemm se habere dicebat, etc. Vicecomitatus et Wigaria,

Tabularium Henrici Comitis Trecensis ann. 1159. in eod. Tabular. S. Martini :

in Charta Henrici Imper. ann. 932. Rursum Viaria, Idem est quod Advocatio, in Charta Stephani Episc. Paris. ex Tabul. S. Martini de Campis :

Cujusdam vine in territorio S. Clodoaldi sit Advocationem, qu vulgo Viaria dicitur, Monachis S. Martini de Campis concedo.
Alia Gaufredi Episcopi Meldensis ann. 1208. ex eodem Tabul. :

Quitavi eis in integrum quidquid habebam vel tenebam in villa de Choisiaco, et in tota ejus potestate, tam in Viaria et advocatione, et omnibus aliis rebus et domaniis, etc.
Alia Guillelmi de Monstiers militis, ejusdem anni, ibid. :

Tam in Viaria, quam in Advocatione.

In quibus locis vox viaria videtur exprimere Gallicam vouerie, pro Advouerie, advocatura, quomodo Voulrie usurpatur in Consuetudine Vitriacensi art. 70. 100. 141. 143. pro potestate parentum in liberos. Vide Advocatio. Vouuearia, Eodem notione, in Charta Hugonis dom. de Monte-corneto ann. 1245. ex Tabul. S. Nicasii Remens. :

Quittavimus etiam advocationem sive Vouueariam.

Occurrit rursum in alia ejusdem anni ibidem. Voulrie in clientelari professione ann. 1581. dicitur prstatio qu advocato pensitatur propter tutelam. Viatura, Idem quod Viaria. Charta Philippi Regis Franc. ann. 1091. pro Compendiensi Ecclesia :

Advocationem et Viaturam de Longelio usque ad medium fluminis Isar, Viaturam de Saceio, Viaturam de terra illa, quam habet prdicta Ecclesia in Gellis, etc.
Charta Ludovici VI. Regis Fr. 1118. ex Tabulario Fossatensi fol. 14 :

Precatus est etiam, ut prfat Ecclesi tertiam partem ejusdem Viatur, quam Vicecomes Meledunensis de feodo nostro in ejusdem mansuris et terra habet.... concederemus.

Charta Ludovici Regis Franc. ann. 1122. apud Chopinum lib. 3. de Sacra Polit. tit. 2. 12 :

Terram B. Mellonis intra vel extra Castrum Pontisar sitam exoneramus ab omnibus tailliis et exactionibus ; in qua tamen retinemus Viaturam, equitatum, et expeditionem. Ita quod quoad Viaturam, si qua in ea

forisfacta facta fuerint ab hominibus B. Mellonis, Prpositus noster eum submoneat tantum, et reddat Canonicis, etc.
Sugerius lib. de Admin. sua cap. 4 :

A filio ejus Ludovico Viaturam ejusdem vill, et omnes redditus ejus, prter vinum et avenam.... obtinuimus.
Et cap. 21 :

Villa, qu dicitur Marogilum, occasione cujusdam Viatur, quam Ansoldus de Cornello fere usque ad ipsas vill domus possidebat, gravissime infestabatur.

Charta Geraldi de Valengoiart, in Tabulario S. Victoris Parisiens. ch. 21 :

Sciendum est, quod ego de assensu Theobaldi primogeniti mei dedi in eleemosynam prdict Ecclesi totam Viaturam in longum et latum de viis, qu sunt circa eorum porprisiam, et quantum terr durat, quam vendiderunt in magno chemino versus domum Leprosorum.
Charta ann. 1247....

Quod Viatura et omnimoda justitia est Abbatis et Ecclesi B. Dionysii in toto chemino, etc

. Vide Doubletum pag. 857. Voeria, Eodem significatu. Regest. Campani ann. 1256. apud D. Brussel de Usu feud. tom. 2. pag. 1042 :

Johannes de Tooquin. Ligius, de fortericia de Tooquin, de Voeris et conductu mercati de Rosoi. Hugo de Charni filius dom. Ad. Ligius, de Voeria, et justitia et medietate S. Fiacrii.

Occurrit pluries in Litteris Caroli Johannis Reg. primogeniti ann. 1357. ibid. pag. 753. Voueria, Eodem sensu. Charta ann. 1236. ex Tabul. S. Aviti Aurel. :

Et etiam petiam nemoris siti juxta Voueriam.

Viatio, Eadem notione. Tabul. Beccense ann. 1080 :

Galo de Flavacourt dedit Ecclesi quod habebat apud Laencort, scilicet altare et atrium et quadrantem ejusdem vill et duas partes vicecomitatus et Viationis.
Viatoria, Pari intellectu. Charta ann. circ. 1133. tom. 2. Hist. Eccl. Meld. pag. 25 :

Comes Theobaudus clamavit quietum quidquid capiebat in tota terra Berceii et Ortolii, sive per justitiam sive per Viatoriam.
Charta Vicedominorum Gerborensium ann. 1160. apud Louvetum :

Et super Viatoriam totius terr Monachorum quantumlibet acquirere poterunt intra unam leucam circa Ursimontem.

Charta ann. 1211. ex Chartul. S. Johannis in Valle :

Hredes Viatoriam quam dictus Focaudus habebat in terra S. Johannis de Valleia apud Hauvillam de ctero in suam non reclamabunt.
Occurrit prterea in Charta Philippi Regis Franci ann. 1180. Viator, Idem qui Viarius. Rogeri Episcopi Bellovacensis Epitaphium in Ecclesia Bellovacensi :

Hic rexit Cathedram, non pressit, Pontificalem. Ornamenta domus, status et possessio Cleri, Libertas patri pulso Comitatus dominatu, Atque Viatorum demisso gaudia censu, etc.

Charta Communi Nivernensis et Altisiodor. ann. 1194 :

Statutum est et concessum, quod Iterius de Tociaco Vicecomes Autisiodorensis, et Viator Altisiodorensis, supradictis burgensibus omne jus, quod habebant in omnibus forisfactis...... quittavit, etc.
Infra, Viarius dicitur. Charta ann. 1160. apud Louvetum in Bellovaco :

Concessi eidem Ecclesi in eleemosyna perpetua medietatem Viatoris (f. viatori) Ursimontis et Goslenicurte..... insuper et Viatoriam totius terr Monachorum, etc.
Poggius lib. 2. Hist. Florent. apud Murator. tom. 20. col. 228 :

Moris est Romanorum Pontificum, cum in quempiam ob commissum facinus animadvertere volunt, ut eum per Viatorem, ad criminis defensionem vocent.

Vide Glossar. med. Grcit. col. 1237. voce , et Forcell. in Viator. 2. VIARIUS, Carceris custos, cujus officium Viaria appellabatur. Charta Ludov. X. ann. 1314. in Reg. 50. Chartoph. reg. ch. 118 :

Nuper defuncto Viario seu geolario geol Silvanetensis, qui jure hreditario Viariam seu geolam loci ejusdem tenebat, officium Viari seu geol hujusmodi cuidam alii concessimus. Voyer

vero, qui prdii cultur invigilat, in Lit. remiss. ann. 1407. ex Reg. 162. ch. 95 :

Au lieu de Choues ou mandement d'Auberive (en Dauphin) icellui chevalier avoit pluseurs biens, et y tenoit un Voyer, qui faisoit illec les labourages.
VIASOS. Conc. Tarracon. ann. 1591. inter Hisp. tom. 4. pag. 510 :

Nullus beneficiatus seu clericus...... portet lanceam aut scutum, vel ballistam cum sagittis ; nec ad sonum de Viasos seu rixam, qu aliquando in civitatibus, villis seu castellis seu locis fieri contingunt, exeant cum armaturis prdictis.

Leg. Via fors. Vide in Biafora et Sonus 2. VIATICA Littera, qu ab Abbate peregre exeunti Monacho datur, apud Ingulfum pag. 860. VIATICARE, Viatico instruere. Acta S. Censurii tom. 2. Jun. pag. 278 :

Huic si legitimam, ut mos est, solutionem perexigu segetis indulgeas, tanquam opipare Viaticatus, cum gratiarum actione remeabit.

Gloss. Lat. Gr. : Viaticor, . VIATICARIUS, Viator, ductor. Chron. Domin. de Gravina apud Murator. tom. 12. col. 607 :

Viderunt per Maffeum Caczollam de Juvenatio habitatorem Gravin familiarem dict domin Viaticarios sero prterito introductos, robbam et bona dict domin onerare in stalla dict domin in platea vicina quidem longe parum a domibus domin supradict.

VIATICI Libri, f. Rituales, in quibus de Viatico administrando sermo est ; vel Breviaria viatorum utilitati accommoda. Diarium belli Hussit. apud Ludewig. tom. 6. Reliq. MSS. pag. 191 :

Item omnes libri missales, aut cantuales, similiter et Viatici et libri hymnorum, et omnis ornatus seu vestes missales,...... hc omnia sunt destruenda vel comburenda. Districtionem terr exterioris silv ac prati vill Humolariensi pertinentium, cum Viatici publici banno, etc.

1. VIATICUM, Via, iter publicum. Charta Othonis Comitis Viromand. ann. 1035 :

Viaticum, Tributum ab itinerantibus prstitum, in Charta Lotharii Reg. Fr. apud Marlotum in Metrop. Remensi lib. 4. cap. 24 :

Ab omni exactione et teloneo et Viatico liber...... permaneant. Vel aliquod prorsus Viaticum ab eis exigetur.
Radevicus de Gestis Friderici I. Imper. apud Murator. tom. 6. col. 776 :

Alia Ildefonsi Regis Aragonum ann. 1184. apud Saxium in Pontificio Arelatensi :

A fodro et Viatico et ab omnimoda exactione se ibidem per omnem eorum ditionem continebunt.
Vide Viagium 1. Viaticum, Iter, itineratio, Voyage. Fortunat. lib. 6. Pom. 4 :

Deducit dulcem per amara Viatica natam.


Charta Jacobi Regis Aragon. ann. 1299 :

Pro Viatico, quod fecimus in Sicilia.

Occurrit in aliis apud Joan. Dametum in Hist. Regni Balearici pag. 203. Viaticum, Pecunia, viaticum seu iter facienti necessaria, vel qu in mercedem viatici conceditur. Bulla Leonis X. PP. apud Illustr. Fontaninum in Antiq. Hort pag. 492 :

Ne aliquid ultra quindecim ducatos : quos alias ex antiqua consuetudine pro hujusmodi visitatione pro expensis seu Viatico suo solvere consuevistis, ad solvendum pro dictis expensis seu Viatico astringi de cetero possetis. Pecunia viatica
dicitur in Chron. Farfensi apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 624 :

Sed quoniam Viaticam pecuniam, utpote regulariter inopes, monachi minime habebamus. Viatique,

eadem notione frequenter usurpant Monachi. Conc. Constant. tom. 1. col. 683 :

Una et eadem vice et per eumdem nuncium ad eundem locum unum, de una tantum sicut de alia, quale Viaticum seu bravium, et sic pecunias ultra debitum multas extorquent.
Statuta Mutin. rubr. 284. fol. 80 :

Si nuntius iverit extra civitatem ad capiendum aliquem, habeat... pro quolibet milliario unum imperialem pro suo Viatico.... Teneantur nuntii pignora qu acceperint pro suis Viaticis dimittere in villa.
Viaticum, Sacra Eucharistia, qu gris ac morituris datur. S. Thomas part. 3. qust. 73. art. 4 :

Hoc Sacramentum est prfigurativum fruitionis Dei, qu erit in patria ; et secundum hoc dicitur Viaticum, quia hic prbet nobis viam illuc perveniendi.
Paschasius de Corpore et Sanguine Domini cap. 9. al. 19 :

Hoc mysterium nonnunquam Viaticum appellatur, quia, si quis illo fruitur in via, pervenit ad vitam, quam jam in se habet.
Capitul. Caroli M. lib. 7. cap. 101. 138. :

De his, qui recedunt de corpore, pnitentia accepta, placuit sine reconciliatoria manus impositione eis communicare, quod morientis sufficit consolationi, secundum definitiones Patrum, qui hujuscemodi communionem congruenter Viaticum nominaverunt.
Joan. Abrinc. Episc. de Off. Eccl. :

Corpus Domini tripliciter dividat, quarum partium unam Sacerdos Calici immitens, Pax Domini, alta voce dicendo, protinus subdat secrete : Fiat commixtio corporis et sanguinis Domini nobis accipientibus in vitam ternam. Alia se, Diaconum, Subdiaconumque communicet, tertiam Viaticum, si opus fuerit in patena usque ad finem Miss reservet ; tertiam, qu remanet in altari, vocat sancta Ecclesia Viaticum morientis, etc.
Illud porro dicitur in Concilio Nicno cap. 13. Viaticum nostri itineris, apud Gaudentium Brixiensem tract. 2. Viaticum munus,

in Epistola 1. Siricii PP. cap. 5. et in Epist. 1. et 7. Hincmari ex Labeanis. Viaticum Eucharisti, in Capitul. Caroli M. lib. 5. cap. 54. 118. :

Sacra Communio in Viatico,

in Lege Longob. lib. 1. tit. 30. 15 Ludov. II. 3.

Viaticum, id est, vi custodia, Typica salutiferi viatici stips,

in Canonibus Hibernicis lib. 2. cap. 16. apud Dudonem lib. 3. de Actis Norman. pag. 157.

Sacramentum progredientium, quod ideo Viaticum seu Eucharistia appellatur,

in Synodo Exoniensi ann. 1287. can. 1. Vide prterea Innocentium I. PP. Epist. 3. cap. 2. Gelasium capitulo 20. Gregor. M. lib. 7. Epist. 62. Concil. Arausic. I. can. 3. Vasion. sub Leone I. PP. can. 2. Carthag. IV. can. 77. Gerundense sub Hormisda can. 9. Arelat. II. can. 28. Agath. can. 15. Epaon. can. 36. Aurel. III. can. 6. Matisc. 1. can. 12. Lugdunense can. 3. Remense can. 9. Sarisberiense ann. 1217. can. 34. Gregor. III. Epist. 1. cap. 7. Amalar. lib. 3. de Eccl. Offic. cap. 35. Gropperum de Eucharistia pag. 434. 435. Gretserum in Muricibus Christianis pag. 67. 70. Henricum Valesium ad Eusebium lib. 6. cap. 44. etc. Eucharistiam porro infirmis dari in viatici modum dicimus, cum non jejuno datur, quod ad succurrendum vocant Statuta antiqua Cartusiensis Ordin. 2. part. cap. 8. 22 :

Providendum est, ut infirmus communionem sacram jejunus accipiat ; eam namque post cibum dari non licet, nisi forte ad succurrendum.

Viaticum dicta etiam Communio sanorum qui eam jejuni accipiebant. Gerardus in Vita S. Udalrici cap. 3. num. 11 :

Cum Viaticum ab eo accepturi accederent, digitum ori superposuit, ut de visione tacerent.


Rursum cap. 4. num. 20 :

Quo benedicto, et populo sacro Viatico recreato, vesperaque expleta, ad sacrarium venit chrisma et oleum clericis dispensandum.
Denique cap. 12. num. 42 :

Ministerio sacro peracto, Viatico sacro omnes recreavit. In summis festis Communio sacra ministris Debet partiri, etc.

Statuta Canonic. Regul. apud R. Duellium tom. 1. Miscell. pag. 100. ubi caput 74. inscribitur, de Viatico recipiendo :

Viaticum, Subsidium, auxilium quodvis. S. Ireni vetus Interpres lib. 1. cap. 31. num. 4 :

Viatica quoque dabimus ad eversionem ipsorum, occurrentes omnibus

sententiis secundum narrationis ordinem.

Viaticus, In via necessarius, vel delatus, vel in via sustentatus, in Gloss. Biblicis MSS. Anonymi ex Ugutione. 2. VIATICUM, Aditus, Gall. Entre. Formul MSS. ex Cod. reg. 7657. fol. 42. r :

Per cujus (domus) lansissam seu supernum solarium, idem talis dict tali scienter dedit Viaticum et accessum.
3. VIATICUM, Cibus, esca. Comput. ann. 1362. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 244. col. 1 :

Item pro salario bedelli S. Petri martyris, qui paravit Viatica in dicta die, tres grossos.

4. VIATICUM, Quod homo facit in una die, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. 5. VIATICUM, Merces, prmium. Parid. de Grassis Cerem. capellar. papal. MS. :

Et in fine pro sui ministerii mercede, quod Viaticum appellant, ex vetusto ritu donatur (diaconus cardinalis) crumenula, cum quadraginta solidis.
1. VIATICUS, Idem qui Viarius 1. Charta ann. 1195. in Chartul. S. Dion. Vergiac. fol. 14. r :

Viaticus de Edua et prpositus de Dijom, etc.

2. VIATICUS, Vagus, errat, Prov. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. VIATIM, Per vias, in Gloss. Gasp. Barthii apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 526. ex Lisiardi Hist. Palst. VIATIO, Iter. Acta S. Urbici tom. 1. April. pag. 252 :

Expedita Viatione ad Iciodorum pervenit monasterium.

Alia notione, vide in Viarius. 1. VIATOR, Parvus cyathus, vel cochlear, quo utebantur viatores, seu qui in viam se dabant, unde nomen. Hesychius :

, .

2. VIATOR, Idem quod Viarius. Vide in hac voce. 1. VIATORES, Fratres conversi in monasteriis, ita dicti, quod pro negotiis monasteriorum a prfectis missi crebrius vi se committerent. Csarius lib. Mirac. cap. 87 :

Homo quidam religiosus de ordine Viatorum, cum apud quandam matronam hospitaretur, conquestus est illi, etc.
Idem lib. 6. cap. 20 :

Tales sunt multi ex his Barbatis, qui in habitu et tonsura religionis terras circumeunt, et plurimos decipiunt..... Et licet quidam ex hujusmodi Viatoribus, viri sint sancti et sine felle, propter malos tamen despiciuntur.
Vide lib. 8. cap. 96. lib. 10. cap. 36.

2. VIATORES, Qui in hujus vit cursu versantur. Marsilius Patavinus in Defensore pacis part. 2. cap. 12 :

Sic igitur singulariter nobis ostenso, Christum et ipsius Apostolos Viatores, statum paupertatis et humilitatis docuisse, atque servasse, etc.
Vide Viagium 2. VIATORIA, ut Viaria. Vide Viarius. VIATRIX, ut Viator. Martianus Capella lib. 6. initio :

Crepidas peragrand telluris causa, easdemque permenso orbe contritas, Viatrix infatigata gestabat.
VIATURA, Vide in Viarius. VIAZOLA, Canalis, per quem aqua vehitur seu decurrit. Charta ann. 1226. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 216 :

Et eundo versus mane usque ad Viazolam de podio Bellii, et inde eundo recto fine per viam et campos usque ad locum, ubi fuit molendinum de Bellio.
Vide Vezia et Viazzola. VIAZZOLA, ut supra Vezola. Vide in Vezia. Statuta Mutin. rubr. 326. fol. 65 :

Quod massarius S. Geminiani accipere possit et extrahere medietatem aqu, qu extrahitur de canali situl, et inter hortum Monacarum S. Eufemi in capite Viazzol, qu est inter hortum prdictarum Monacarum. Qui sanctos suos potenter mirificans, vario non cessat decorare miraculorum Vibramine.

VIBRAMEN, Coruscatio. Gislebertus in Mirac. Romani Mon. tom. 5. Maii pag. 163 :

VIBRELLA, Tormentum bellicum, Gall. Canon, a verbo Lat. Vibrare, Gall. Lancer, jetter avec force. Litter Margarit Reg. Angl. ann. 1554. apud Rymer. tom. 15. pag. 360 :

Vi et armis, videlicet gladiis,.... tormentis sive Vibrellis vulgariter vocatis Canons, etc.

Hinc Vibrellarius et Vibrellator, Tormentorum librator, Gall. Canonier. Litter Henrici VII. Reg. Angl. ann. 1490. apud eumd. Rymer. tom. 12. pag. 463 :

Cum nos quandam expeditionem contra Gallos instruere decrevimus, volentes proinde de certo numero navium ac Vibrellariorum et balistariorum, etc. Usque ad numerum quingentarum navium et infra, et Vibrellarios et balistarios usque ad numerum trescentorum, etc.
Ali Edwardi VI. ann. 1547. ibid. tom. 15. pag. 161 :

Navium magistros, nautas, naucleros, Vibrellatores sive bombardiatores,

et marinarios, etc.

Adde pagg. 198. et 694. VIBRIANUM, Axilla, Gall. Aisselle. Acta S. Gerardi tom. 1. Jun. pag. 770 : VIBRINUS. Regula S. Csari tom. 1. Jan. pag. 734 :

Ei sub Vibriano sinistri brachii apostema ad modum ovi grossi natum est. Moneo specialius..... vestimenta lucida vel nigra, vel cum purpura, vel Vibrina nunquam in usu habeantur, nisi tantum laia et lactena.

Ubi Vossius de Vitiis serm. lib. 3. cap. 55. rescribendum existimat Fibrina, vestemque interpretatur factam ex pilis fibri, quibus nihil mollius. Vide Viverita. VIBRISSARE, , in Gloss. Lat. Gr. Festus : Vibrissare est vocem in cantando crispare. VIBRUC, , in iisdem Glossis, pro Vibriss, pili in naribus hominum, dicti, quod his evulsis caput vibratur. Vibrisse Italis eadem notione. VICACITER, Pervicaciter. Vita Johannis Gorziensis cap. 18 :

Orationes, etc...... memori Vicaciter, ut nemo superius, commendavit.


VICN, Idem quod Boda, i. habitatio, domus. Saxonibus Vicn est pagus, vicus, unde Vicenga, incol, habitatores. Charta Waldemari Regis Dani ann. 1326. apud Isaac. Pontanum lib. 7. Hist. Danic. :

Item omnia, qu sub pondere vendi solent, possunt in ipsorum bodis sive Vicn vendere et alienare cum statera Coloniensi, et pondere debito trutinare. Item vinum, quod personaliter apportarint, possunt in suis Vicn, ad clepsidras vendere et alienare.
VICALUS. Charta ann. 1405. in Reg. feud. comitat. Pictav. fol. 87. v. ex Cam. Comput. Paris. :

Johannes Rabaudi valletus..... me habere et tenere confiteor...... decimam et terragium bladorum, vini, porcellorum, agnorum, lanorum, Vicalorum et cterorum quorumcumque.
An pro Vitulorum ? VICANA Justitia, Pagi jurisdictio. Charta Ludov. VI. ann. 1124. in Reg. 108. Chartoph. reg. ch. 272 :

Vicanam quoque et omnimodam justitiam........ a fluvio Secan, videlicet a molendino, quod wulge appellatur Baiart,...... contulimus.
1. VICANALE. Statuta Mediolanensia 2. part. cap. 490 :

Aliqu Communanti, Vicanalia vel pascua, etc.

Laurentio in Amalth. Qu ad aliquem pagum in universum spectant. 2. VICANALE, Exactionis species. Charta Ottonis III. imper. ann. 1210 :

De nostra benignitate concessimus alienationes sive invasiones factas ab aliquo suorum parentum, contra formam feudi, de castris sive castellis,....... alpibus, pascuis, Vicanalibus, fodris, bannis, etc.

VICARIA, Vicarialis. Vide mox in Vicarius. VICARIA, Vicariata, Vicariatio, etc. Vide mox in Vicarius. VICARIARE, Permutare, ni fallor. Charta ann. 1099. tom. 1. Hist. Cassin. pag. 413. col. 1 :

Si prdicto xenodochio ordinatus, vel aliquis de pertinentiis ejus ; ubicumque permanserit, emere aut Vicariare cum hominibus nostris voluerit, sit eis licentia invicem emendi et Vicariandi sine contradictione.
VICARICATIO, pro Vicariatio. Vide in Vicarius. VICARIUS, generatim dicitur ille, qui alterius vices gerit, obit. Cledonius Romanus in Arte :

Spe qusitum est, utrum Vicarius dici debeat is, cui Magnificentissimi Prfecti vices suas in speciali causa mandaverunt ; nam Vicarius dicitur is, qui ordine codicillorum vices agit Amplissim Prfectur. Ille vero, cui vices mandantur propter absentiam Prfectorum, non Vicarius, sed Vices agens ; non Prfectur, sed Prfectorum dicitur tantum.
Senator lib. 6. form. 15. de Vicario urbis Rom :

Vices agentium mos est, sic judicum voluntatibus obedire, ut suas non habeant dignitates. Splendent mutuato lumine, nituntur viribus alienis, et qudam imago in illis videtur esse veritatis, qui proprii non habent jura fulgoris. Tu autem Vicarius diceris, et tua privilegia non relinquis ; quando propria est Jurisdictio, qu datur a Principe.
Excerpta ex Lege Longobard. cap. 24 :

Ut omnes Episcopi, Abbates et Comites, excepta infirmitate, vel nostra jussione, nullam habeant excusationem quin ad placita Missorum nostrorum veniant, aut talem Vicarium mittant qui in omnibus causis pro illis rationem reddere possit.
Vicarius, Sequioribus sculis, dictus est, qui vice Comitis, aut alterius judicis partes exequitur in pagis, vel minoribus oppidis : Gallis Viguier. Walafr. Strabo lib. de Reb. Eccl. cap. ult. : Prceptio Gunthranni Regis in Concilio Matisconensi ann. 585. de Comitibus :

Centenarii, qui et Centenariones, et Vicarii, qui per pagos constituti sunt. Non Vicarios aut quoscunque de latere suo per regionem sibi commissam instituere vel destinare prsumant, qui quod absit, malis operibus consentiendo venalitatem exerceant.
Concil. Cabillon. II. ann. 813. can. 21. de Comitibus :

Sed et ministros, quos Vicarios et Centenarios vocant, justos habere debent, etc.
Gregorius Turon. lib. 10. cap. 5 :

Interrogare prcepit, cujus auxilio Cuppa ereptus fuerat, ut ab iis non comprehenderetur, qui sequebantur ? Responderunt : Hoc Animodi Vicarii dolo, qui pagum illum judiciaria regebat potestate, factum fuisse.
Monachus Sangallensis lib. 1. de Carolo M. cap. 32 :

Fuit consuetudo in illis temporibus, ut ubicunque aliquod opus ex Imperiali prcepto faciendum esset,...... ea Comites per Vicarios et officiales suos exequerentur.
Hincmarus Remensis Opusc. 15. cap. 15 :

Comites et Vicarii, vel etiam Decani plurima placita constituant, etc.

Ejusmodi vero Vicariorum Comitum jurisdictio erat tantum in levioribus, non vero in majoris momenti, aut criminalibus causis, cum e ad Comitem spectarent. Unde ortam licet opinari non modo inferiorem, vel mediam, quam vocamus justitiam, vulgo vicariam appellatam ; sed et vocis Viaria nomenclaturam, uti supra monuimus. Capit. 1. ann. 810. cap. 2. et Append. 2. cap. 28 :

Ut ante Vicarium et Centenarium de proprietate aut libertate judicium non terminetur, aut adquiratur, nisi semper in prsentia Missorum Imperialium, aut in prsentia Comitum.
Lex Longob. lib. 2. tit. 52. 7. Carol. M. 69. :

Ut ante Vicarios nulla criminalis actio definiatur, nisi tantum leviores caus, qu facile possunt judicari, et nullus in eorum judicio in servitio hominem conquirat ; sed per fidejussorem mittatur usque ad prsentiam Comitis.
Proinde ii videntur Comitum Missi, de quibus Walafrid. Strabo lib. de Reb. Eccl. cap. ult. :

Comites quidam Missos suos prponunt popularibus, qui minores causas determinent, ipsis majora reservent.
Adde Capit. 2. ann. 810. cap. 15. Atque ii, si Missi dominici in provincias mitterentur, cum Comitibus eorum publicis conventibus interesse necesse habebant, ut est in Lib. 2. Capitul. cap. 28. De iis inquisitionem faciebant Comites, ex Capitul. Lotharii tit. 3. 3 :

Volumus ut Comites nostri licentiam habeant inquisitionem facere de Vicariis et Centenariis.

Horum etiam erat tributa colligere et exigere in suis districtibus ex Addit. 4. Ludovici Pii cap. 116. quod Villicorum, seu Majorum Villarum cur etiam potissimum incubuit ; adeo ut hos ab istiusmodi Comitum Vicariis originem sumsisse par sit existimare. Vicariorum vero Comitum occurrit passim mentio in Lege Wisigoth. lib. 2. tit. 1. 23. lib. 3. tit. 6. 1. lib. 4. tit. 5. 6. lib. 8. tit. 1. 5. lib. 9. tit. 2. 8. lib. 12. tit. 1. 2. in Capitul. ad Legem Salicam tit. 1. cap.

21. tit. 2. cap. 5. in Lege Longob. lib. 1. tit. 25. 80. lib. 2. tit. 47. 1. Lud. P. 47. Carol. M. 22. in Capitul. Caroli M. lib. 2. cap. 28. 32. lib. 3. cap. 11. lib. 4. cap. 44. 63. 64. in Capitul. Caroli C. tit. 31. cap. 28. in Concil. Arelat. ann. 813. can. 23. apud Adrevaldum lib. 1. de Mirac. S. Bened. cap. 24. Marculfum, Beslium pag. 247. etc. Ad Vicarios pertinebat non modo tributa colligere, ut paulo ante observatum est, sed etiam

banna et justitias levare, et recipere clamores qui pertinent ad Comitem

, ex Inquisit. pro juribus Dalph. tom. 1. Hist. Dalph. pag. 143. col. 1. Neque vero omnium Vicariorum eadem fuit conditio : de causis quippe cum civilibus, tum criminalibus, atque de iis qu ad superiorem justitiam spectant, maxime Vicarii Regii, aliquando cognoverunt et judicaverunt. Epist. Geraldi Archiep. Burdigal. inter Instr. tom. 2. Gall. Christ. nov edit. col. 292 :

Ipse tamen dominus Rex, sicut credimus, dedit postea Vicarias suas paucis quibusdam militibus suis, qui sanguinis justitiam vice ipsius exercent in toto vel in parte, et in aliquibus locis qu sunt domini Regis.
Litter Philippi VI. Reg. Franc. ann. 1340. tom. 3. Ordinat. pag. 169 :

Cum ordinatum fuerit quod in dicta villa Biterris essent unus Vicarius et unus judex pro nobis et nostro nomine instituti, qui in dicta villa Biterris de omnibus casibus tam civilibus quam criminalibus, et aliis quibuscumque ad nos pertinentibus in dicta villa et Vicaria tunc constituta emergentibus, soli et in solidum primam cognitionem haberent, omnesque subditi dicte Vicarie, sive persone Ecclesiastice, sive Nobiles, seu alie cujuscumque status seu conditionis, casu primi ressorti ad nos pertinentis, coram dictis Vicario et judice ad senescallum nostrum Carcassone appellarent ; quo casu debebat dictus Senescallus in villa Biterris et non alibi, cognoscere de premisso.

Varia itaque exstitere Vicariorum officia pro diversis temporibus, locis, aut etiam pro dignitate eorum, quorum erant Vicarii. Vide in Vigerius. Vicarias sculo undecimo ineunte jam sub clientelari professione concessas, ea etiam conditione, ut femin eas possiderent, probat D. Brussel tom. 2. de Usu feudor. pag. 718. ex Charta Roberti Reg. Franc. ann. 1027. qua Harsend Garini vidu Vicaria de Antoniaco hreditatis nomine asseritur :

Ad ultimum vero nos et uxor nostra Regina Constantia uxorem Garini, Harsendam nomine, ad cujus hreditatis beneficium tantummodo camporum Vicari respiciebant, ante nostram prsentiam convocavimus.
Id vero apud Occitanos in primis obtinuit, ut ex Charta infeodationis Vicari Montispessulani ann. 1103. ibid. pag. 726. colligitur. Charta ann. 1162. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occitan. col. 590 :

Ego Guillelmus de Petramala... confiteor tibi Ugoni priori Salvensi quod Vicariam de portis et quidquid habeo in tota villa, teneo a S. Petro de Salve, et a te Ugone priore..... ad feudum, et debeo illud servire vobis.
Exstant etiam apud Delphinates, sed recentiora, ejusmodi infeodationum exempla. Inquisitio pro juribus Dalphin. tom. 1. Hist. Dalph. pag. 143. col. 1 :

Archinjaux est homo ligius Comitis, et tenet de eo Vicariam.


Charta ann. 1267. ibid. pag. 144. col. 2 :

Nos Guigo Dalphinus Vienn et Albonis Comes... retinemus ad feudum d. Jacobum de Boczosello de Vicaria Gratianopolis, et de omnibus qu habet infra muros civitatis ejusdem et de aliis, si qu de nobis tenet in feudum ; de qua Vicaria et aliis, si qua tenet a nobis, debet et tenetur nobis facere homagium ligium et fidelitatem.
Hc rursum memorantur in Charta ann. 1311. ibid. col. 1. Vicarius Majoris, Qui sub Majore cteris vill incolis prest, in Capitul. Caroli M. de Villis cap. 10. Subvicarius, Qui Vicarii, eo absente, vices agit. Qui placitat placita pro Vicario, in Convent. ann. 1251. inter Carolum I. Prov. Comit. et Arelat. Yppovicarius, in Charta ann. 25. Caroli Reg. apud Stephanot. tom. 3. Antiquit. Pictav. Bened. MSS. pag. 326. Ypovicarius, in vet. Charta apud Beslium pag. 222. Petrus I. Rex Aragon. in Constitut. edita apud Barcinonam ann. 1228 :

Dignum est, et firma observantia teneatur, quod Vicarius non audeat sibi Subvicarium ponere per villas, vel parochias su Vicari, nisi ubi ab antiquo habere forsitan consuevit Subvicarii,

in veterum Diplomatum subscriptionibus occurrunt non semel, apud Beslium in Comitibus Pictavensibus pag. 223. et in Episcopis Pictav. pag. 38. 48. Subvicarius Massili, in Statutis ejusd. civit. lib. 1. cap. 2. Vide Savin. Histor. Jur. Roman. med. temp. tom. 2. 49. not. f. Vicarii porro alii fuere a Vicecomitibus. In Tabulario Persiensi exstat Notitia Judicati sub Theoderico Comite Augustodunensi, quod subscribitur a Bligario Vicecomite, et a Girbaudo Vicario. Quod minus accurate dictum est, si ubique et semper id obtinuisse contendas ; prter quam enim quod in Codice Reg. ad cap. 27. Excerptor. ex Lege Longobard. ubi memorantur Vicarii, in margine legitur, id est, Vicecomites, vel Vicedomini ; certum est terram Toarcensem, qu Rigordo in Gestis Philippi Aug. Vicecomitatus Toarcii dicitur, a Giraldo de Turtiniaco Vicariam Toarcensem appellari. Vicaria, Districtus Vicarii, locus, in quo justitiam suam exercet. Charta Agii Episcopi Aurelian. ann. 854 :

In eodem pago, in Vicaria Orcellensi, etc.

Chart. Carol. C. ann. 855. apud Baluz. Capitul. tom. 2. col. 1464 :

Dedit..... in pago Parisiaco, in vicaria Buciaxinse, in villa Dubro, cortile unum, etc.
Rodericus Toletan. lib. 4. de Reb. Hispan. cap. ult. :

Post quod etiam cepit Anagarum, quod olim Ticium vocabatur, et Vicariam, qu ex eo nomen dicitur habuisse, quod Gothorum tempore sedes judicii habebatur.
Albertinus Mussatus lib. 2. rubr. 4 :

Per coloniarum incolas, quas Vicarias appellant.

Vide Biblioth. Cluniacensem pag. 266. Vicaria eo significatu certis continebatur limitibus ; ut enim provinci in pagos, monente Valesio in Prfat. ad Notit. Gall. pag. xi. sic pagi in vicarias dividebantur, qu ex multis villis seu vicis constabant. Hinc pago vicaria, et vicari villa subjicitur in Tabul. S. Eparchii Inculism. ubi passim occurrit :

In pago Egolismensi, in Vicaria N. in villa N.


Rursum :

In pago Petricorico, in centena Berciacinse, in villa N.

Ex quibus haud male colligit idem Valesius Vicariam et Centenam unam eamdemque rem esse. Vide Centena 2. Polypt. Irminon. Br. 12. sect. 24 :

Donationem quam fecit Winiudis in pago Oximense in centena Carbonense, in loco qui dicitur Curtis Dodleni, etc.
Sect. 25 :

Donationem quam fecit Hadoardus in eodem pago et in eadem Vicaria, in villa qui dicitur Curtis Saxone.
Charta ann. 764. sc. 3. Bened. part. 2. pag. 195 :

Et est prscripta Ecclesia in eadem patria Arvernica, in Vicaria Rundanense.


Alia ann. 823. sc. 4. part. 2. pag. 157 :

Tradimus villam seu curtem nostram... qu est in pago Lemovicino, in Vicaria Asnacense.
Occurrit rursum pag. 158. et 161. Tabul. Montis S. Michalis :

Ego Guihenoccus dedi monasterio S. Michalis quatuor villas, quarum tres sit sunt in Vicaria nuncupata Miniac. quarta vero in Vicaria Mochon.
Ubi Vicaria generatim pro terr tractu usurpatur, ut Vicarium, in Tabul. Landevenec. :

Budic Comes tradidit S. Wingualoeo de sua propria hreditate quatuor villas, silva Carrec, duas in Vicario Encter, Caer Bullanc, in Vicario Damett, Caer Wenheli.

Ibidem :

Tradidit.... de sua propria hreditate, id est tria Vicaria, Voeduc, Luhan, Ruduc S. Wingualoeo.
Vicaria, Jurisdictio Vicarii, ejusdem officium, munus. Charta Innocentii II. PP. apud Doubletum pag. 486 :

Vicariam quoque ac omnimodam justitiam, ac plenariam libertatem juxta villam S. Dionysii, etc.
Alia Ludovici VI. Regis ann. 1120. ex Tabulario Sandionysiano :

In eadem Curia perennem indulgemus libertatem, Vicariam omnimodam in Curia ipsa, et Curi domibus conferimus, etc.

Adde Chartam infeodationis Vicari Montispessulani ann. 1103. apud D. Brussel de Usu feud. tom. 2. pag. 726. et Chartam ann. 1151. inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occitan. col. 537. Vicariatus, Eadem notione. Charta ann. 1219. inter Macerias Insul Barb. tom. 2. pag. 529 :

Recognoverant siquidem dicti Levratenses quod vicariam de Dalgoiri cum pertinentiis ad Vicariatum tenebant a dom. de Riviria, et hominium ligium inde debent. Pertinentia ad Vicariam sunt illa, etc.
Synodus Pergam. ann. 1311. apud Murator. tom. 9. col. 547 :

Sancimus quod aliquis clericus, sive ecclesiastica persona absque dicesani sui licentia officium publicum vel officialitatem alicujus secularis rectoris seu communitatis seu universitatis burgi, castri, loci, aut parochi... exercere vel suscipere de ctero non prsumat, scilicet consulatus, tabellionatus, gastaldi, Vicariatus, vicedominatus, etc. Concessimus quoque eis, ut nulla in eorum terra Vicaritia dominetur potestas, nisi de homicidio, aut furto, vel incendio, etc.

Vicaricia Potestas. Charta Gaufredi Comitis Andegavor. pro Monasterio S. Albini :

Idem quod Vicaria, Justitia, seu jus cognoscendi et judicandi de criminibus. Charta fundationis Monast. B. Johannis de Mota, apud Mabill. tom. 3. Analect. pag. 302 *:

Quiquid ad eumdem locum pertinet, vel pertinere videbitur, videlicet decimam, Vicariam furti, raptus et sanguinis, omnesque insuper omnimodis totius loci reditus et consuetudines.

Vicaria, Legitima Vicarii portio, quod ipsi ex officio competit. Charta ann. 1103. apud D. Brussel de Usu feud. tom. 2. pag. 726 :

Sed si de militibus Montispessulani, vel de uxoribus illorum, ego Willelmus dominus Montispessulani averum habuero propter placita Montispessulani,

habeas inde Vicariam tuam. De qua (justitia) Vicarius habebit suam Vicariam,

in Charta ejusdem anni inter Probat. tom. 2. nov Hist. Occit. col. 361. Vicaria, Exactio, quam Vicarius faciebat intra Vicari su limites. Tabular. S. Eparchii Inculism. fol. 22. ex Testamento Humberti Guerill ann. 1107 :

Concedo... totam illam pravam consuetudinem seu injustitiam vel inquietudinem, quam in terra S. Eparchii, qu vulgo Vicaria appellatur, violenter et injuste per occasionem Vigeri capiebam.
Tabularium Celsinianense :

Et ista omnia sine mala consuetudine, et sine ulla Vicaria.


Tabularium Vindocinense ch. 55 :

Habebat vine agripennum unum, allodialiter immunem, hoc est, ab omni census et Vicari redhibitione liberum.
Tabularium Abb. Belliloci in Lemovic. :

Si aliquis contra hunc titulum aliquam calumniam inferre tentaverit, aut ullus Vicarius Vicariam requisiverit, vel ullam dominationem.
Tabularium Abbat. Conchensis in Ruthenis ch. 49 :

Dono et cedo et perpetuum derelinquo Vicariam et malos usus et consuetudines, et ctera omnia, qu juste vel injuste habeo, etc.

Charta Henrici Regis Franci ann. 1048. ex Tabulario Ecclesi Carnotensis num. 29 :

Et hoc mihi aliquantisper cogitanti ad memoriam rediit Canonicorum Carnotensis Ecclesi, quam spius inculcaverant, petitio, per quam a diversis exhibitionibus et exactione illa, qu vulgari nomine Vicaria vocatur, illum fiscum, cui Unigradus vocabutum est, liberum et quietum deinceps concederem, etc.
Charta Philippi Regis Francor. apud Doubletum pag. 856 :

Ad ultimum vero regalis sublimitas, tantam incolis Capell libertatem concessit, ut nullus in ea bannum, vel theloneum, aut Vicariam aliquam nisi S. Dionysio persolvisset, etc.
Alia Anselli Episcopi Belvacensis ann. 1099 :

Dedit B. Petro in suburbio Belvacensi 12. hospites cum omni justitia, excepta Vicaria, foragio, et teloneo, etc.
Tabul. Majoris Monast. :

Qu omnia libera ab omni consuetudine exactionis, vel Vicari, seu cterorum vectigalium facio.
Charta alia ibid. :

De hospitibus quoque qui in terram monachorum hospitati fuerint,

concessit et dedit eisdem monachis omnem Vicariam et omnes consuetudines.

Vicariorum cupiditas notatur in Capitul. Ludovici Pii ann. 829. cap. 5. Adde Spicilegium Acherianum tom. 13. pag. 292. Mabill. sc. 6. Bened. part. 2. pag. 389. et Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 190. Vicarietas. Eadem notione. Tabularium Vindocinense fol. 48 :

Emit liberam a lege Vicarietatis.


Fol. 51 :

Liber ab omni redditione Vicarietatis, vel alterius lege, excepta decima.


Vicariata, ut Vicaria, Jurisdictio, officium Vicarii. Notitia ann. circ. 1068. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 473 :

Post mortem autem ipsius domni Gervasii Archiepiscopi, confirmavit et corroboravit omnino Gervasius ipsius nepos donum hoc, id est Vicariatam prdict terr de Sarciaco, et quicquid ad Vicariatam pertinet et venationem totius bosci S. Vincentii.
Vicariatio, Functio Vicarii, seu ejus, qui alterius vices agit. Epist. Agapeti. PP. ann. 951. in Append. ad Marcam Hisp. col. 867 :

Si quis autem, quod non credimus, in aliquibus frangere tentaverit, sciat se, nisi resipuerit, auctoritate Dei et S. Petri Apostoli atque nostra, qui ejus fungimur Vicariatione, anathematis vinculis indissolubiliter innodandum.
Eadem leguntur ibid. col. 868. et apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 325. Flodoardus lib. 4. Hist. Remensis cap. 1 :

Qui si veniendi facultas defuerit, suos cum eo dirigant legatos, qui eorum Vicaricatione perfuncti, disceptandi et deliberandi libertatem possideant.
Legendum Vicariatione, uti habetur in Charta Gauffredi Comitis Andriensis ann. 1175. apud Ughellum tom. 7. pag. 1091. 1092 :

Si aliquis tentaverit facere furnum, vel etiam portare panem in suo territorio, incidat in dictam pnam, et medietas dict. pn sit Curi regalis, et alia medietas sit Ecclesi ; et si ego, qui sum dominus, vel hredes et successores mei tentaverint, incidant in dictam pnam, quam Vicariationem concessit mihi dominus Rex per litteras sigillatas magno sigillo, etc.
Infra :

Pro qua concessione et Vicariatione fateor me accepisse a dicto Mario Episcopo Ecclesiam Majorem, qu est prope Castrum dict civitatis ; et dictus Marius obtinuit licentiam de dicta Vicariatione et concessione dict Ecclesi, etc.

Sic autem concipitur Chart initium :

Nos Gauffredus, etc. vicariam cum Mario venerabili Episcopo Montis Viridis, furnum, quod habes in civitate, etc.

Ita Vicaria et Vicariatio, idem sonant. Hinc nostris Vicariat, Scriptum, quo quis alicujus procurator constituitur. Lit. remiss. ann. 1480. in Reg. 206. Chartoph. reg. ch. 478 :

Le Vicariat, contenant la puissance baillie par l'arcevesque de Tours maistre Jehan de Plains son official, et au moyen duquel a est par ledit de Plains, comme vicaire, fait collation d'icelle cure.
Vicarii, ecclesiis pastore viduatis constituti interdum vicini episcopi a summo pontifice. Charta ann. 1107. in Chartul. Cluniac. ch. 137 :

Ego Wido Viennensium archiepiscopus et Apostolica auctoritate Bisumptin sedis Vicarius confirmo.

Vicarii Christi nuncupantur Episcopi in Epist. Synodi ad Teudonis-villam inter Capitul. Caroli Calvi tit. 2. Vicarii S. Petri, et Apostolorum, vel Apostolic Sedis, passim dicti summi Pontifices, quod loco Petri Christi vicem gerant in terris, inquit Baronius ann. 740. n. 5. apud Gelasium PP. Epist. ad Anastasium Augustum, Symmachum in Apologetico ad eumdem Imperat. in Romana Synodo ann. 800. in Prfat. ad Concilium Meldense ann. 845. et can. 80. etc. Vide, qu annotavit Baluzius ad Epist. 84. Lupi Ferrariensis. Vicarius Sedis Apostolic, qui alias Legatus Sedis Apostolic dicitur, cui nempe vices suas in Ecclesiis aut Provinciis designatis summus Pontifex committit. Hujus dignitatis formula exstat in variis Epistolis Gregorii M. Joannis VIII. PP. prterea in Sergii II. PP. Epistola, qua Drogoni Episcopo Metensi Caroli M. filio vices suas impertitur, tom. 3. Concil. Sirmondi pag. 9 :

Sed quia nos cunctarum sollicitudo angit Ecclesiarum, ubi ipsi esse non possumus, more prcedentium nostrorum moderationis nostr Vicarios damus.

Vide Gregor. VII. lib. 6. Epist. 21. et alibi, Annales Francor. Bertin. ann. 884. et qu Marca commentatur in Dissertat. de Primatibus num. 49. Vicarius summi Pontificis in Spiritualibus Rom, cujus munus quale sit, accipe ex Bulla Benedicti XII. PP. ann. 1341 :

Te (Episcopum Assisinatem) in urbe supradicta, ejusque suburbiis et districtu Vicarium nostrum in Spiritualibus usque ad nostrum beneplacitum tenore prsentium constituimus, ac etiam deputamus, visitandi Ecclesias, Monasteria, et loca Ecclesiastica, scularia et regularia, quorumcunque ordinum, non exempta nec privilegiata, et tam Ecclesiarum, Monasteriorum, et locorum ipsorum, quam alias personas

Ecclesiasticas, urbis, suburbiorum, et districtus prdictorum cujuscumque status, ordinis, vel conditionis existant, nec non reformandi, qu in eis reformationis ministerio noveris indigere, earum et cujuslibet excessus et crimina corrigendi, et puniendi, aliaque faciendi et exercendi auctoritate nostra, qu ad hujusmodi Vicariatus officium pertinere noscuntur.
Vide Gregor. IX. lib. 1. tit. 28. cap. 5. Vicariatus, Ejusmodi Vicarii dignitas, officium. Charta ann. 1409. apud Ludewig. tom. 5. Reliq. MSS. pag. 57 :

Nostram ordinationem et amicabilem compositionem sigillo Vicariatus nostri in Spiritualibus.... fecimus.... communiri. Theodaldus S. Donati Vicarius, etc.

Vicarii S. Donati, Ita passim sese inscribunt Aretini Episcopi, ut ad Instrumentum ann. 1027. observat Mabillonius sc. 6. Bened. part. 1. pag. 277 : Vicarii Episcoporum nuncupati Chorepiscopi. Vide supra in hac voce. Memorantur Episcoporum Vicarii in Capitul. Ludovici Pii ann. 816. cap. 28. et in Addit. 2. cap. 19. Vicarius Generalis Abbatis Casinensis, Cui scilicet Abbas suas vices committit, in Supplemento Vir. Illust. Casin. Placidi Diac. apud Murator. tom. 6. col. 77. Vicarii, dicti Beneficiati quidam in Ecclesiis Cathedralibus, qui Majoribus Missis decantandis, et officiis Ecclesiasticis peragendis potissimum addicti erant, in eoque vices Canonicorum peragebant, unde Canonici Vicarii etiamnum appellantur.

Canonici, Vicarii, seu simplices choriales

, in Concilio Coloniensi ann. 1310. cap. 7. in Senonensi ann. 1320. cap. 4. et Parisiensi ann. 1324. cap. 4. Necrologium Ecclesi Ambianensis :

4. Kal. Mart. ob. Enguerrani de Croy Canonici. Iste ordinavit in Ecclesia nostra perpetuis temporibus redditus ad decem Vicarios annuatim instituendos, videlicet duos Capellanos, duos Diaconos, duos Subdiaconos, quatuor Presbyteros. De Capellanis autem unus celebrabit Missam de B. Virgine, alius pro defunctis, et utrique eorum ministrabit in Missa unus Diaconus, et unus Subdiaconus de prdictis, etc.
Vide Gobelinum Personam in Cosmodrom. pag. 241. Statuta Ecclesi Leichefeldensis in Monastico Anglic. tom. 3. pag. 243. Chronicon. Archiepiscop. Upsaliensium pag. 216. et Metropolim Salisburgensem tom. 1. pag. 264. Unde prbenda illis attributa, Vicarialis nuncupabatur. Lit. admort. ann. 1382. in Reg. 121. Chartoph. reg. ch. 110 :

Cum defunctus magister Radulphus de Ailliaco, tunc canonicus Ambianensis, ..... ordinaverit unam prbendam perpetuam,

sacerdotalem et Vicarialem in dicta ecclesia Ambianensi fundare, etc.

Vicarii Chorales, Eadem notione, in Testam. Rotherami Eborac. Episc. ann. 1498. ex Lib. nig. Scaccarii pag. 678 :

Volo etiam quod Vicarii Chorales ecclesi Eboracensis prdict habeant c. lib.

Vicaria, Ejusmodi Vicarii dignitas seu Beneficium, apud Stephanum Tornac. Epist. 193. Vicariatus, Eodem intellectu. Obituar. MS. Eccl. Morin. fol. 8 :

Prima die cujuslibet mensis Vicarii ecclesi Morinensis tenentur ire in capitulum, et ibi resignare suos Vicariatus per traditionem unius festuc.
Vicaria, Sacellum reditibus annuis instructum a presbytero deserviendum, Gall. Chapelle, vel Chapellenie. Charta Guillelmi II. Episc. Ultraject. ann. 1301. in Batav. sacra pag. 173. col. 2 :

Supersunt et litter expiatori hujus cdis, quo nomine mater Hannonis Comitis Hollandi fundavit Vicariam unam alteramque largiter dotatam.
Testam. Bertrandi de Turre ann. 1328. apud Baluz. tom. 2. Histor. Arvern. pag. 709 :

Volo et ordino quod in capella de Olergio.... fiat qudam Vicaria qu semper conferatur per hredem meum dominum Olergii, quotienscumque ipsam Vicariam vacare contingerit, cuidam presbytero vicario pro divinis ibidem celebrandis pro anim me et parentum...... salute.
Testam. Amedei Dalphini ann. 1355. ibid. pag. 323 :

Item instituo aliam Vicariam in hospitio meo de Melhau de quinque sextariis frumenti et de quinquaginta solidis Turon. in capella dicti hospitii mei de Melhau, et de bonis meis dicti loci de Melhau solvendis et reddendis illi qui dict Vicari deserviet ; ita quod illi seu ille qui in dicta capella deservient ter in septimana Missas celebrare in eadem capella teneantur.
Occurrit rursum ibid. pag. 317. MS :

Cil sert riche Vicairie, Qui sert la Vierge Marie ; Provende el ciel icil deservent, Qui jor et nuit de cuer la servent.

Lit. remiss. ann. 1389. in Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 154 :

Pour l'ame d'icellui prestre, Loys Baille doit fonder de sa rente une Vicairie ou chapelle.

Vicarii in Ecclesiis dicuntur, qui vices agunt Parochi, de quibus est titulus apud

Gregor. IX. et in Sexto. Thomas Walsinghamus pag. 275 :

Docuit nempe plebem, decimas non esse dandas Curato, nisi is, qui daturus esset, foret ditior quam Vicarius, qui acciperet, sive Rector.

Vide Concilium Arelatense ann. 1260. cap. 5. Sic porro appellabantur, Anglis prsertim, Vicarii perpetui, qui in Ecclesiis constituuntur, qu Monasteriis aut Collegiis Canonicorum appropriat sunt, id est, qu ad Monasteria aut Collegia Canonicorum pertinent.

Prestre fermier ou Vicaire de l'eglise parrochial dudit Croissy

, in Charta ann. 1456. ex Chartul. Latiniac. f. 177. v. Compositio facta inter Hugonem Episcopum Lincolniensem et Guill. Abbatem S. Albani ann. 1209 :

Et super appropriatione omnium Ecclesiarum, in quibus jura Pontificalia non habent Abbates S. Albani ; et assignatione Vicariarum in eisdem, nec non et custodiis earundem Ecclesiarum et Vicariarum, cum eas'vacare contigerit.
Charta Henrici Archiep. Senonensis ann. 17. Ludov. Reg. ex Tabul. S. Germani Pratensis :

Qu duo altaria prdecessores ejus abbates, sub titulo et respectu Vicariorum a nostris prdecessoribus tenuerunt, remotis et condonatis Vicariorum personis, prdict Ecclesi B. Germani sub censuali tenore possidenda in perpetuum concederemus, etc.
Charta ann. 8. Henrici V. R