Vous êtes sur la page 1sur 46

Z. Litera numeralis, qu 2000. efficit.

Unde versus :

Ultima Z. canens finem bis mille tenebit.


Seu ut habet Ugutio :

Ultima Z. qu canit finem bis mille tenere.

Eidem liter, si recta linea superaddatur, bis millies mille significat. Z. pro X. crebro Zenia, pro Xenia : Zenodochium, pro Xenodochium, in Gloss. lfrici pag. 62. 79. Z, pro R. spius in Instr. Hist. Nem. Cozona, pro Corona. Cizateca, pro Chirotheca. Ceza, pro Cera, etc. Z, pro S, passim occurrit ; Zabaterius, Zandale, pro Sabaterius, Sandale, etc. ZA. Charta Italica ann. 1154. apud Puricellum in Ambrosiana Basilica pag. 711. 712 :

Et hoc fuit ab undecim annis in Z, et a mense in l.


Infra :

Et hoc fuit a 40. annis in Z, et a 25. in l.

Vulgare Italicum : Galli dicunt en . ZABA, Zava, Lorica. Gloss. Arabico-Lat. : Lorica, Zaba. Papias :

Zaba, munimentum in prlio virorum fortium.


Julianus Antecessor cap. 304.

Zabas, sive loricas.

Lexicon Gr. MS. Reg. cod. 2062 :

, . , .

Quod vero dicitur, et sunt Leoni in Tact. cap. 6. 22. ubi ex corio bubulo esse jubentur. Zabarum vero non semel meminit idem Leo ibidem cap. 6. 22 :

, .
Adde 3. 13. 17. 25. et cap. 7. 73. Occurrit etiam vox . eadem in Nov. 85. et in Chronico Alexandrino pag. 782. Vide Scriverium ad Vegetium pag. 564. prter Rigaltium, et Glossar. med. Grcit. in . Zava, Idem quod Zaba. Lex Wisigoth. lib. 9. tit. 2. 9 :

Partem aliquam Zavis vel loricis munitam.


Ubi Fuero juzgo lib. 9. tit. 2. 8 :

Muestre los bien armados de lorigas, e pertuntes.

Est igitur zava idem quod perpunctum, seu gambasium. Vide in his vocibus. Sabea, vel Sabeum, pro Zaba. Capitula Herardi Archiep. Turon. cap. 113 :

Clerici....... si armis, sagis, vel Sabeis usi fuerint, deponantur.

Zabatus. Papias : Cristatus, galeatus, i. Zabatus. Alibi : Zabatus, cristatus, galeatus. Ubi zabam pro galea aut casside videtur usurpasse : nisi per galeam intelligat loricam cucullatam, qu et corpus et caput tegebat, uti legit Meursius in Gloss. ZABALEGUM, apud Aliabatem exponitur Mastix. Glossar. MS. medic. Sim. Januens. ex Cod. reg. 6959. ZABARA

vocatur a multis vulgariter planta, unde fit aloes, imitantes Arabicum, quod est Sabi,
in eodem Glossario. ZABATERIUS, pro Sabaterius ; Calceorum sutor vel sartor. Stat. Avenion. ann. 1243. cap. 149. ex Cod. reg. 4659 :

Statuimus quod curia elegat duos viros legales....... de Zabateriis, qui qustiones qu orientur inter... Zabaterios possint... componere.

ZABERNA, Papias : Zaberna, ubi vestes ponuntur, aut quodlibet aliud ; Zaberna, arca, vel armariolum. Gloss. MSS. : Zaberna, vestiarium. Tabul. Eccl. Audomar. :

Privilegia existentia in superiori parte almari seu Zabern magn existentis in thesauro. In prima et superiori parte medi seu secund Zabern sive almari,.... in tertia parte secund Zabern, etc.
Mirac. S. Udalrici cap. 25. sc. 5. Bened. pag. 468 :

Interim etiam qusivit Zabernas et calceamenta, et non invenit. Hospitem exorat, ut Zabernam, qu sanctis ossibus erat onusta, diligentissim atque fidissim traderet custodi.
Et mox :

Hariulfus lib. 3. Chron. Centul. cap. 28. de Capsa, in qua erat corpus S. Vigoris Episcopi Bajoc. :

Acceptam vero Zabernam Bernardus tali loco ponere eam nititur, quem latrones adire non possent.
Infra, Arca appellatur :

Inquiri citius jubet, cujus esset arca.

Zabernam fortassis hoc loco usurpavit Hariulfus pro taberna, seu arca aut capsa, ex tabulis ligneis compacta. Tabern enim, auctore Isidoro lib. 15. cap. 2.

dict, quod ex tabulis ligneis essent confect.

Vide infra in voce Zabyra. Taberna, Eodem significatu. Drogo in Translat. S. Levin tom. 5. Julii pag. 617 :

Novo linteolo ea (ossa) involvit,..... hospitium venit, in una suarum Tabernarum collocavit.

Infra Zabernam vocat. ZABOLATICUS, Zabolicus, Zabuliticus. Vide mox in Zabulus. ZABULUM, Sabulum, arena. Charta Henrici VII. Reg. Angl. ann. 1499. apud Rymer. tom. 12. pag. 714 :

Ita quod in velleribus lanarum terram, petras, fimum, Zabulum, arenas, et pilos minime paccent aut involvant.
Alia ann. 1533. apud Madox in Formul. Anglic. pag. 151 :

Cum omnibus aliis terris, pratis, pasturis, et omnibus aliis pertinenciis manerio prdicto pertinentibus ; excepto Zabulo et lapidibus, etc.

Zabulinus Campus, Arenosus, in Inquisitione ann. 1196 apud Cencium inter Cersus Eccles. Roman. ZABULUS, Diabolus. Sic autem Dorice aiuni appellari. Dorica quippe lingua , idem est quod ; ut , idem quod . Aliter tamen censet Possinus in notis ad orat. Nicet in SS. Michael. et Gabriel. pag. 60. Papias : Zabulus, est Satanas, quod Latine sonat adversarius, vel transgressor. Gloss vett. : Zabulus, Satanas, contrarius. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Zabulus, contraire, transgresseur, diables. Gloss ali MSS. : Zabulus, Satan. Phbadius Aginnensis in Epist. contra Arianos :

Cibum desideravit cum tentaretur a Zabolo.

Zabolica subtilitas, Zabolicum virus, apud eumdem. Consultatio Zachi et Apollonii lib. 3 :

Horum igitur merito venturum Antichristum fides certa est, immo Zabulum sub persona hominis sviturum.
Titulus memori S. Waldomeris, tom. 1. Histor. Francor. pag. 513 :

Hinc perdunt Zabulus vires, incendia Maurus.


Wandelbertus in Prfat. ad Martyrologium :

Fallens, ne Zabuli vincat iniquitas.

Utuntur passim Veteres, ut et aliquot vi inferioris Scriptores, S. Cyprianus in Epist. ad Demetrianum, Auctor libri de Aleatorib. Cassianus Collat. 1. cap. 14. 21. S. Hilarius in Matthi cap. 24. cap. 26. et alibi. S. Augustinus serm. 123. de Diversis, S. Ambrosius lib. 5. de Fide ad Gratianum cap. 1. Lactantius de Mortibus persecutorum cap. 16. S. Patricius Epist. ad Coroticum, Paulinus Nolanus pag. 28. 50. 55. 291. 498. Commodianus Instr. 35. 57. 59. 60. 73. S. Eulogius lib. 1. Memorial. cap. 55. et lib. 2. cap. 4. Thiotfridus Epternac. lib. 4. cap. 2. Not Tyronis, Gildas de Excidio Britanni, Florus Lugdun. Diacon. carm. 4. Fridegodus in S. Wilfrido cap. 36. Eigil in Vita S. Sturmii n. 6. Edgarus Rex Angl. in Leg. Monachorum Hydensium cap. 4. Vita S. Guthlaci cap. 18. 21. Vita S. Genulfi lib. 1. cap. 3. n. 21. Ordericus Vitalis pag. 460. Hariulfus lib. 3. cap. 18. Chart veteres in Bibliotheca Cluniacensi pag. 543. et apud Meurissium in Episcopis

Metensib. pag. 349. etc. Zabolaticus, Diabolicus. Epist. encyclica apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 354 :

Perplurim similes miseri, instigante Zabolatico conatu, perpetrat sunt.


Zabuliticus, Eadem notione. Vita S. Guthlaci tom. 2. April. pag. 42 :

Ille vero Zabuliticum magisterium despiciens, etc.

ZABYRA. Abdias Babylonicus lib. 4. Hist. Apostol. pag. 46 :

Et haud mora collectis libris magicis, Zabyras plenas ad Apostolum attulit, cervicibus suis et discipulorum impositas, et cpit eos ignibus coram eo comburere. Sed Jacobus prohibuit, ne forte odor incendii, inquit, vexet incautos. Appende Zabyris lapides, et plumbum, et mitte in mare.
Ubi Meursius emendat zabarias, ut fuerint , Zabarum repositoria. Sed hic non agitur de loricis, nec de eorum thecis ; sed de cistis aut capsis : unde malim legere zabernas, quomodo ex MS. emendat Salmasius, et apud Ordericum Vitalem lib. 2. pag. 381. ubi eadem verba describuntur, legitur. Vide Zaberna. ZACCARUM, Saccharum. Comput. ab ann. 1333. ad ann. 1336. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 284 :

Et undecim libris et uno quartone de Zaccaro, etc.

ZACCO, Gladii species. Instr. apud Lam. in Delic. erudit. inter not. ad Chron. imper. Leon. Urbevet. pag. 149 :

Item fratrem nostrum Ugonem cum Zaccone vulneravit.... Item Gallum cum Zaccone in capite et auricula percussit, ita quod sanguis emanavit.
Vide supra Sacabuta et Sachs. ZACHARA, Zacharia, ut Zaccarum. Hist. Orient. Jac. de Vitriaco apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 279 :

Sunt ibi cann, ex quibus fluit fructus dulcissimus, et vocantur cannamelli Zachari.

Alter locus exstat in Canamell. Vide ibi. ZACHARELLUS, Arundo, ut videtur, unde elicitur Zacharum. Charta ann. 1281. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med. vi col. 901 :

De soma datilorum, Zachirelorum et uv pass, quatuor solidi Mutinenses auferantur.

Supra col. 899 : Zacharellorum. Vide Canamell. ZACLUS, Retis ad capiendos pisces species, qu describitur a Petro de Crescentiis lib. 10. cap. 37. Legendum forte Zachus. Vide supra Sachus 2. ZACONES, pro Diacones, ut Zabolus, pro Diabolus. Commodianus Instr. 68 :

Ministerium Christi, Zacones, exercete caste,

Idcirco Ministri facite prcepta Magistri.

Sic vero hodie Lacedmonii, vocabulo a Lacones detorto, appellantur a Grcis, ut auctor est Pachymeres lib. 5. cap. 25. Nicephorus Gregoras lib. 4. pag. 70. et Martin. Crusius in Turcogr. lib. 7. pag. 489. Vide Glossar. Meurs. in , et Gl. med. Grcit. in ead. voce. ZAFALMERINUS. Vide in Zavalmedina. ZAFARANUM, Zaffaranum, Crocus, Ital. Zafferano, Gall. Safran. Charta ann. 1281. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med. vi col. 901 :

De soma Zafarani,... sex solidi Mutinenses auferantur.


Alia ann. 1382. tom. 3. Cod. Ital. dipl. col. 1571 :

Habeant singulo anno in Kalendis Januarii pro supradictis eorum solitis et consuetis honoribus mediam libram Zaffarani, libram unam piperis, etc.

Vide Zafframen. ZAFFARDA, Capitis operimentum apparitorum proprium, unde vocis etymon : Italis quippe Zaffo est Apparitor. Vide mox Zaffones. Statuta Placent. lib. 1. fol. 10 :

Portare super caput caputium vel Zaffardum de panno jano cum signo ad arma communis. Qu caputia seu Zaffarda dentur eis expensis communis Placenti quolibet anno.
ZAFFILUM. Gall. Saphir :

Pro Zaffilo dicte rose florenos similes de camera 10.

(Mandat. Camer. Apost. Arch. Vatic. f. 32, an. 1435.) ZAFUS, Ital. Zaffiro, Saphirus, gemma crulei coloris, pro Zaffirus, unde diminut. Zaffirellus et Zaffireolus. Invent. MS. thes. Sedis Apost. ann. 1295 :

Item unum urceum de opere Venetico ad filum,..... cum diversis lapidibus praxininis, Zaffinis et granatinis..... Item unam cupam cum... xviij. Zaffireolis de podio... Item unam cupam de cristallo cum pede, in quo sunt.... xij. Zaffirelli ;.... coperculum etiam est de cristallo, in quo sunt iiij. esmalta, viiij. Zaphirelli.

Vide Saphirinus. ZAFFIRELLUM. Gallice Saphir. (B. N. MSS. L. 180, f. 49.) ZAFFONES, Venetis dicuntur Sagittarii, vel apparitores. Rollandinus in Chron. lib. 11. cap. 3 :

Quidam pedites et Zaffones illi, quos vulgo Waldanam dicimus, prcedentes inordinate ante militum acies, etc.
Cap. 5 : Denique cap. 16 :

Repente namque supervenerunt Berroarii sive Zaffones quidam, etc. Cum eadem gente, et quibusdam viris prudentibus alieni cupidis, quos

appellamus Zaffones.

ZAFFRAMEN, Crocus, Italis Zafferano, vel Zaffarano, nostris Saffran. Sanutus lib. 2. part. 2. cap. 6 :

s, stagnum, seu ramum, Zafframen, coralla, etc.

Caput 7. habet Zaffranum, quomodo forte legendum in cap. 6. Zafranum, Eadem notione. Chron. Parmense ad ann. 1307. apud Murator. tom. 9. col. 867 :

Et propter hoc Zafranum quod ducebatur pro festo Nativitatis non inveniebatur ibi nec haberi potuit.
Vide Zufferana. ZAFIRUM. Italis Zaffiro :

Tam pro uno Zafiro quam auro per eum posito in rosa aurea quam nuper SS. D. N. papa dedit principi della Morea.

(Mandat. Camer. Apostol. an. 1460-62, f. 106.) ZAGARELLA, Fimbria, Gall. Frange, ab Italico Zaccherella, diminut. a Zacchera, Academicis Cruscanis

vocabulo generico di tutte le cose di poco pregio

, recul, tric. Comput. ab ann. 1333. ad ann. 1336. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 283 :

Item, pro ornandis caputiis domini et dom. Humberti de Villariis et Zagarellis aureis et set, ii. s. iii. d. gros. Capitaneus major, Zagus, ceremoniarum magister, etc.

ZAGUS, Nomen officii palatini apud Venetos. Appendix ad Translat. SS. Pauli et Barbari tom. 7. Maii pag. 772 : Vide Adalides. ZAHALMEDINA. Vide Zavalmedina. ZAIBAS, Arabice, Argentum vivum. Glossar. MS. medic. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959. Vide infra Zibatum. ZAIRUM. Placit. ann. 1077. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 457 :

Peto vos..... ut vallis, qu est foris hujus civitatis Patavi, qu dicitur Vallis de Mercato, qu simul se tenet pratum et Zairo voccato, cum valle seu cum casis et ortis simul se tenentibus cum prdicto Zairo, quod fuit antiquitus dificium magnum... Ut concedas mihi fodere de Zairo aliquas petras, etc.

ZALA, Incendium, Depopulatio. In Gioss. Grco-Lat. , est stus, unde forte pro incendio vox usurpata : aliis est turbo, procella, agitatio maris. Capitulare Radelchisi Principis Benevent. ann. 851. 3 :

Liceat per meam terram transire contra illos hostiliter et cum scara ad vindicandum absque homicidio, vel incendio, et deprdatione seu Zala,

de populo et terra mea.


Et 19 :

De nullo homicidio vel prda atque Zala seu incendiis retroactis fiat aliqua requisitio vel vindicta.
Occurrit iterum 21. Capitulare Adelchisi Principis Benevent. 7 : Zalare, Incendere. Chronicon Anonymi Barensis ann. 1036 :

Sed ea per igne aut a Zalatione seu deprdatione perdidisset. Zalat sunt cas Joannes Icanato.
Ann. 1051 : Ann. 1070.

Zalavit ipse Judam. Zalat sunt cas Meli Pezzi et obrut.


ZALAMELLA, Zalamilla, Instrumentum musicum. Chronic. Mutin. apud Murator. tom. 15. col. 608 :

Ibi fuerunt circa C. tub resonantes, Zalamell, et instrumenta alia mirabiliter resonantia.
Bern. Thesaurarius de Acquisit. T. S. apud eumd. tom. 7. col. 834 :

Volebant enim sibi facere nomen cum tubis et Zalamillis et vexillis multis progressi.

Fistulatorius calamus, idem quod Calamella 1. Vide in hac voce. ZALANDRIA, Navigii species. Vide Chelandium. ZALARE, Incendere. Vide Zala. ZALATA, Grando. Joh. de Janua. Grelle, in Gloss. Lat. Gall. Sangerm. ZALASKA, Corylus, vox Polonica. Stat. confirm. ann. 1505. inter Leg. Polon. tom. 1. pag. 331 :

Si aliquis aliquem provocaverit in lite pro corilo, alias Zalaska ;... tunc provocatus ad corinum (sic), arbitrium habebit eligendi ut sumat corilnum (sic) sive pro tribus marcis, sive pro sex scottis. Et insuper electorum balistariorum 5. millia, lancearum cum hastis longissimis, quas Zaldas vocant Italici, 2. millia, etc. Item unum altare viaticum de diaspro Zaldo et rubeo.

ZALDA. Albertinus Mussatus de gestis Italicorum post Henricum VII. lib. 5. rubrica 2:

Cruscanis, Gialda, lancea. ZALDUS, Luteus, flavus, Ital. Giallo. Invent. MS. thes. Sedis Apost. ann. 1295 : ZALGROSSEN, Monet species. Charta ann. 1356. apud Ludewig. tom. 11. Reliq. MSS. pag. 535 :

Emimus, rationabili emtionis et venditionis contractu hinc inde

interveniente, pro mille et septingentis et quinquaginta sexaginta grossorum usualium, qui Zalgrossen vulgari nomine nuncupantur, undecim Hallenses pro grosso computando, etc.
ZALLA, Mantile, linteum quo manus exterguntur, Germ. Zwelen, a vet. Theodisco Zwalla. Guidonis Discipl. Farf. cap. 16 :

Pueri qui non valent portare charitatem, id est fialas ad mensam, non tergant manus suas ad Zallam in die Sabbatorum in capitulo.
Cap. 19 :

Zallam atque baciles domni Abbatis, etc.

ZALMEDINA. Vide Zavalmedina. ZALOBA, Polonica vox. Stat. Vladisl. Jagel. ann. 1420. inter Leg. Polon. tom. 1. pag. 77 :

Provisum est insuper quod postquam unamquamque qustionem coram judicio expositam, dictam Zaloba, aliquis edixerit, etiamsi plures person sint pro parte quarum qustio agitatur, tantum unum memoriale exigatur.
ZALOUS. Chron. Tarvis. apud Murator. tom. 19. col. 803 :

Qua quidem cum antenna lignea totum id diversorium sustentabatur, Zalois de raza, et mirabilibus tapetis stratum, etc.

Leg. videtur Zattois. Vide Zatouy. ZAMA, Genus monstri, Johanni de Janua. ZAMBILOTTUS, Pannus ex pilis camelorum confectus : ex Ital. Zambelotto, Gall. Camelot. Paulus Venetus lib. 1. cap. 64 :

Fiunt quoque ibi Zambilotti optimi de pilis camelorum.

Zamellettus. Joh. Demussis Chron. Placent. apud Murator. tom. 16. col. 581 :

Et aliqua ex dictis indumentis sunt de veluto, vel de serico de grana, vel de alio colore, vel de Zamelletto.
Zamellotus, Zamelotus. Idem Chronic. col. 580 :

Et alium de Zamelloto undato, etc.


Statuta Placent. lib. 6. fol. 81 :

Item de aliquo mantello Zendalis seu Zameloti, etc.


ZAMBORIUM. Conc. Hisp. tom. 4. pag. 176 :

In festis Pentecostes non fiat reprsentatio emissionis Spiritus sancti nisi in primo festo bis, horis Miss et Vesperarum, modo tunc temporis non fiant tonitrua cum ballistris qu damnum non modicum inferunt Zamborio sedis.
Leg. Zimborio. Vide in Ciborium. ZAMBRA, vox Hispanica, Saltationis Mauric species. Conc. Valent. ann. 1565.

inter Hisp. tom. 4. pag. 68 :

Neve potissimum in matrimoniis cantilenas in Machometi laudem, prsertim quas Zambras et seilas dicunt, concinant.
ZAMBUCA, Navis Indica. Maff. Hist. Ind. lib. 9 :

Zambucis, aut paronibus quadraginta octo cum magna Mahometanorum cde potitus est.
Vide Sambucca. ZAMENCOEP. Charta ann. 1316. in Cod. reg. 10197. 2. 2. fol. 82. r :

Officia, qu Zamencoep... Teutonice nominantur, etc.

Ubi Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 1423. edidit Zamecoop. Germ. Zahmen, domare, mansuefacere. ZAMETUM, Pannus holosericus. Testam. Guall Bicherii Card. Vercell. ann. 1227. apud August. de la Chieza in Hist. Eccl. Pedemont. cap. 36 :

Do..... unum apparatum de meis,.... scilicet planetam, dalmaticam, tunicam de Zameto rubeo.

Vide Exametum. ZAMMETTA, Baculus, qui vicem gamb prstat. Vita B. Joan. Bassandi tom. 5. Aug. pag. 888. col. 1 :

Reatina qudam mulier, Massia nomine, dum sic membris esset contracta, quod vix se movere possit, de terra sua venit cum Zammetis sive potenciis ad corpus venerabilis patris, etc.

Vide Gambetta. ZANBRERIUS, Camerarius, minister camer, ab Italico Zambra, camera. Charta ann. 1337. in Statutis Perusi fol. 9 :

Prsentibus testibus ad hc specialiter convocatis Peroneto Pasquali, Petro de Sancto Secundo, et Stephanino de Lugduno sartore familiaribus et Zanbreriis illustris domin Principiss (Sabaudi.)
ZANCA, Zancha. Vide Tzang. ZANCHA, Tibia. Mirac. B. Henrici Baucenens. tom. 2. Jun. pag. 376 :

Ingottatus in manu dextera et gamba, Zancha.


ZANDALE, ut Zendale. Vide Zendadum. ZANDALIUM. Gall. Sandale :

Quorum jussu ordinata sunt Zandalia cum caligis, tunicella, dalmatica.

(Diar. Burchard. ed. Thuasne, II, 36, ann. 1493.) ZANUS, f. Niger. Charta ann. 1227. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med. vi col. 903 :

Unum mantellum zendati Zani, coopertum de stanforte brano (f. bruno), etc.
Vide in Zendadum.

1. ZAPA, Zaponus, Ferrea solea. Statuta Montis Regal. fol. 268 :

Item. Statutum est quod omnes ferrarii facientes Zaponos ferreos equorum et asinorum, debeant habere tantummodo pro quolibet ferro bono et sufficienti seu Zapono, et pro ferratura unius ronceni et roncen, muli et mul magni corporis, solidos duos denarios novem, et de asinis et muletis parvis solidos duos, pro quolibet Zapono, et de asinis et somis parvis, solidum unum denarios novem, et de Zapa bovis, solidos quatuor et non plus.
Vide Zapatura. 2. ZAPA, Zappa, Ligo, Gall. Hoyau, Ital. Zappa. Inquisitio ann. 1196. apud Cencium inter Census Eccl. Rom. :

Item dixit quod vinea qu fuit Marcoaldi et presbyteri Rolandi... est ad xii. Zappas... Item dixit quod vinea qu fuit presbyteri Rollandi de Cocone est de curia et est ad v. Zappas.
Id est, tantum vine, quantum xii. vel v. Zappis seu ligonibus coli potest in anno. Memoriale Potestat. Regiens. ad ann. 1218. apud Murator. tom. 8. col. 1092 :

Et adduxerunt targias, et tabulas, et ostia domorum, Zapas, palleas, et multos mulos oneratos herbarum, quia volebant reimplere fossatum.
Chron. Domin. de Gravina apud eumd. tom. 12. col. 613 :

Habens Zappam in collo et panem illam in bisaciolis et flascum vini, quasi iret ad vineas videbatur.
Anonymus in Annal. Mediol. tom. 16. col. 744 :

Habebat tria millia guastatorum cum Zappis et badilibus. Aratra, Zapp, badilia, nec aliqua utensilia ad laborandum terras,
in Statutis criminal. Riperi cap. 33. fol. 11. Vide Sapa 1. Hinc Zappare, Italis, Terram zappa seu ligone fodere. Statuta Castri Redaldi fol. 22. v :

Statuimus et ordinamus quod omnes mezadri et terzarini teneantur et debeant omnes arbores fructiferas Zapare ad pedem.
Chronic. Farfense apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 563 :

Annuatim (debet) operas tres, unam ad arandum, aliam ad metendum, tertiam ad Zappandum.
Mirac. B. Simonis Eremit tom. 2. April. pag. 828 :

Juravit quod de anno proxime prterito de hebdomade sancta, eo existente in quodam campo ad Zappandum, etc.
Zappator, Fossor, Italis, Zappatore. Chron. Parmense ad ann. 1308. apud Murator. tom. 9. col. 872 :

In publica concione more solito data fuerunt vexilla vexilliferis militum, et balestrariorum, et Zappatorum per dictum dominum Potestatem.
Chron. Domin. de Gravina apud eumd. tom. 12. col. 613 :

Habebant autem nuntium eorum fidum quendam nomine Johannem Maryonum virum Zappatorem et vilis conditionis.
Vide Zapa 1. ZAPELLA. Statuta Montis Regal. fol. 178 :

ZAPATURA, Ictus calcis equi. Mirac. B. Henrici Baucen. tom. 2. Jun. pag. 378 :

Non bene viderat de oculo dextro propter Zapaturam cujusdam equi. Item statutum est, quod nulla persona....... prsumat ludere infra domos conventus Fratrum Minorum, Fratrum Prdicatorum, et Ecclesi S. Donati, ad aliquem ludum taxillorum, biglarum, pilot et Zapell, nec ad aliquem ludum inhonestum. Qulibet villa sive locus districtus Mutin, teneatur et debeat vias, pontes et Zapellos aptare.
Ibidem fol. 24 :

ZAPELLUS, Via imbribus excavata, ut videtur, Gall. Ravin. Statuta Mutin. rubr. 2. fol. 1 :

Qulibet persona teneatur conferre ad laboreria pontium, Zapellorum, et aggerum.


Rursum fol. 47 :

Statutum est quod in canali Ganaceti ubi transit strata super dictum canalem fieri debeat unus pons lapideus pro communi et expensis communis, cum ibidem sit magnus Zapellus, ita quod plaustra commode conduci non possunt.
Statuta Castri Redaldi lib. 3. fol. 47. v :

Nihilominus prtextu alicujus Zapelli nemini liceat aliquod vadum vel fossatum levatum explanare. Si aliqua persona....... quovismodo disclauserit alienum Zapellum vel alienam clausuram,... solvat sol. x.
ZAPHIRELLUS. Vide supra in Zaffinus. ZAPHIRUM. Gallis Saphir :

Vel Fossa ad claudendum facta. Stat. Avell ann. 1496. cap. 63. ex Cod. reg. 4624 :

Una rosa aurea cum uno Zaphiro in capite, cum pede argenteo deaurato, quam donavit Ecclesie.... C. de Malatestis, sub anno D. 1428.
(De Angelis Basilic S. M. Maj....... descriptio, Rom, 1621, p. 138.) ZAPOLARE. Statuta Castri Redaldi lib. 1. fol. 20. v :

Omnes qui laborant terras,.... teneantur eas terras arare per quatuor vices congruis temporibus ad minus antequam seminent frumento, vel tribus vicibus antequam seminent spelta, vel hordeo, et seminatas Zapolare, et si opus fuerit mundare et roncare.
An idem quod Occare ? ZAPONUM, Pondus quoddam. Statuta Ast. de intratis portarum :

Azia sive Zaponum de fillo lini solvat pro libra sol. 10. Azia sive Zaponum de fillo canapis solvat pro qualibet libra ponderis sol 5.
ZAPONUS, Ligo. Vide supra Zapa 2. ZAPPA, Zappare, Zappator. Vide Zapa 2. ZAPUSTA, Polonica vox. Gajum, dictum Zapusta, in Stat. Vladisl. Jagel. ann. 1420. inter Leg. Polon. tom. 1. pag. 80. ZARABOLLA, Brac, vestis qua crura et tibi teguntur, eadem notione qua Saraballa. Decreta Placent. ad calcem Statut. fol. 97 :

Ita quod qui cedit, nudus sit, discalciatus, non habens aliquod vestimentum, vel velamen, excepta Zarabolla. Et etiam desubtus habent Zarabullas lineas strictissimas.
Statuta criminal. Riperi cap. 79. fol. 16 :

Zarabulla, Eodem significatu. Joh. Demussis Chron. Placent. ad ann. 1388. apud Murator. tom. 16. col. 581 : ZARABOTANA, Machin jaculatori species. Chalcocond. lib. 7 :

Vehebantur bombard plurim, quas Zarabotanas nominant. Si quis animo percutiendi sagittaverit cum balista vel arcu, vel Zarabotana rea, vel ferri cum sagittis, etc.

Zarobotanus, Eodem significatu, apud Gabr. Bareletam in Serm. part. 1. fol. 37. v. col. 1. 1. ZARDA, Morbus equorum,

qudam stuatie ad modum ovi, vel major vel minor, qu tam in parte interiori quam exteriori nascitur in garectis.
Ita Petrus de Crescentiis lib. 9. de Agricult. cap. 10. et 35. Zardre, veteri ejus interpreti Gallico. 2. ZARDA, Alienatus, in Glossis MSS. ZARDENUS, Zardinus, Hortus, Italis Giardino. Charta ann. 1388. ex Tabul. Massil. :

Domibus, furnis, Zardenis, tenementis, etc.


Statuta Mutin. rubr. 371. fol. 75 :

Statutum est pro custodiendis broilis et Zardinis et aliis terris positis intra confines civitatis Mutin eligantur... custodes sive saltarii.

ZAROBOTANUS. Vide Zarabotana. ZARZAPARILLA, Salsaparilla, Gall. Salsepareille, Italis Sarsapariglia. Acta SS. tom. 4. Jun. pag. 1146. de Canonizat. B. Aloysii :

Qui ante paucas horas gram inspexerat, eique exsiccantia medicamenta per dies xi. suscipienda ex ligno sancto et Zarzaparilla, ut medicorum verbis utamur, prscripserat.
ZATA, Zatta, Italis, Navis species. Mirac. B. Henrici Baucen. tom. 2. Jun. pag. 387 :

Confracti fuerunt tres remi, quibus gubernabatur dicta Zata.


Jac. Delayto in Annal. Estens. apud Murator. tom. 18. col. 928 :

Cum navigiis multis belligeris et cum duabus Zatis.


Ibidem col. 983 :

Et paratis certis navibus et constructis aliquibus Zattis de arboribus, etc.


Statuta Cadubrii cap. 22. fol. 56. v :

Quod mercatores forenses non possint ligare Zattas, vel aliud lignamen, nisi solverint id quod tenentur sibi.

ZATOUY, Zatouin, Pannus sericus rasus, vulgo hodie Satin. Sateyn, in Inventario Ecclesi Eboracensis ann. 1530. in Monastico Angl. tom. 3. pag. 77. Computus Stephani de la Fontaine Argentarii Regis ann. 1350 :

Pour 7. quartiers de Zatouin Ynde, et 7. quartiers de fort velluiau vermeil, pour faire deux cottes armer, broudes et semes de grosses perles et menues pour ledit Seigneur. Pour 3. aunes de petit cendal houer ledit velluyau, et pour 4. aulnes de cendal vermeil et Inde faire l'envers.
Crebro etiam scribitur Zatouy. Vide Zalous. ZATTA, ut Zata. Vide in hac voce. 1. ZAVA, Hominum collectio et adunatio. Lex Longobard. lib. 1. tit. 18. 2. Rach. 6. :

Cognovimus enim, quod per singulas civitates mali homines Zavas, id est, adunationes contra judicem suum agentes faciunt.

Ita prferre tres codices monuit me Stephanus Baluzius : Editio Boerii et Heroldi pag. 253. tanas, Lindenbrogii zanas, Boherii habet ronas. Priorem lectionem firmat, (vel certe ita legisse videtur) Papias, in ordine litt. zau : Zavas, id est, rutas. In uno codicum MSS. Glossa interlinearis habet, id est, rixas. Vide Rupta. 2. ZAVA, pro Lorica. Vide in Zaba. ZAVALCHENUS. Vitalis Oscensis Episcopus :

Sunt et alii judices, et officiales inter Judos videlicet et Saracenos. Zavalchen enim Saracenorum judicat causas, dictus a Zaval, Dominus, et Archen, id est, judiciorum. Qui Zavalchen executioni mandat sententias a

se latas, et facit citationes, et cteras compulsiones, qu in Saracenorum curia imminent faciend. Item exercet tabellionatus officium inter eos, ita quod nullus alius inter Saracenos facit publicum instrumentum, etc.

ZAVALMEDINA, Zalmedina, almedina, etc. Prtor urbis, tametsi, ut ait Blanca, in Epist. dedicatoria ad Commentar. de Reb. Aragon. non omnino respondeat id muneris Prtori urbano apud Latinos. Idem. pag. 638 :

His ergo rebus compositis Alfonsus Rex nov urbi (Csar-August) Magistratus urbanos prficiendos curavit, etc. Itaque Prtorem urbanum ordinari causarum cognitioni prfecit, quem ipso Arabico nomine retento, Zalmedinam vocari passus est.
Vitalis Episcopus Oscensis, apud eumdem pag. 728 :

Et ipsi Rici homines in sibi civitatibus assignatis, Zavalmedinas, et in villis Bajulos, quos sibi placuerint, debent ponere. Qui Zavalmedin et Bajuli teneant et regant curias ipsorum locorum pro Ricis hominibus prlibatis.
Idem pag. 783 :

Sunt prterea officiales Domini Regis in prdictorum locorum singulis constituti, qui diversis nominibus appellantur. Quidam enim Zavalmedin, id est, Vicedomini civitatum ; zaval enim idem est, quod dominus, et medina idem, quod civitas, lingua Arabica ; a qua hoc vocabulum fuit sumptum.
Vide Cabet Medina. Zahalmedina, in charta ann. 1165. in Append. ad Marcam Hisp. col. 1343 :

Homines sui interfecerant quendam Sarracenum, ipsum scilicet Zahalmedina.

Cahalmedina. Charta Jacobi Reg. Aragon. ann. 1232. ex Chartul. Campan. fol. 549. col. 2 :

Mandamus itaque firmiter prcipientes Majori domus, senioribus, bajulis, vicariis, merinis, justitiis, Cahalmedinis, judicibus, etc. Balivis, Justitiis, Merinis et Zafalmerinis, etc.

Salmedina appellatur in Charta Alfonsi I. Regis Aragonum, apud eumdem Blancam pag. 789. Ex his emendanda Charta Adelfonsi Regis Aragonum contra Valdenses : Legendum enim Zafalmetinis. Aliam Adelfonsi Imperatoris Hispani r 1156. apud Anton. de Yepez in Chron. Ord. S. Benedicti tom. 7. subscribit Felix Chephalmedina. Consuetudines Barcinon MSS. :

Statuimus,... quod nullus Lesdarius, Pedagiarius, Pensator, Senior, Major domus, Repositarius, Merinus, almedina, Justitia, vel Judex, etc.
ZAVATTERIUS, Veteramentarius sutor, Italis Zavattaro, Gall. Savetier. Chron.

Petri Azarii apud Murator. tom. 15. col. 330 :

Non solum homines Perusii stipendiarii, sed etiam mulieres et barberii cum Zavatteriis cucurrerunt.
ZAUCEA, Zauzea, Via strata, ut videtur, Gall. Chausse. Statuta Ast. collat. 19. cap. 15. fol. 66 :

Teneatur Potestas scovari facere omnes Cauzeas sive strenitas de xx. diebus in xx. diebus.
Infra pluries Zaucea. Cap. 18. fol. 66 :

Teneatur Potestas quod si aliqua ecclesia est juxta aliquam Zauceam, quod ipse Potestas teneatur fieri facere pro parte ipsius ecclesi vel hospitalis de bonis ipsius ecclesi vel hospitalis ipsam Zauceam.
ZAUFRAGIUM, an Balist lignea compages, Gall. Affut ? Hist. Aquil. ad ann. 1442. apud Murator. tom. 6. Antiq. Ital. med. vi col. 753. in not. :

Du blist cum Zaufragiis, non minoris pretii ducatorum sex.


ZAUNORRES. Conc. Legion. ann. 1012. inter Hisp. tom. 3. pag. 192 :

Omnes carnizarii cum consensu concilii carnem porcinam, hircinam..... per pensum vendant, et dent prandium concilio una cum Zaunorres.
ZAYMIE, Polonica vox, cujus sensum docent Statuta confirm. ann. 1505. inter Leg. Polon. tom. 1. pag. 331 :

Si aliquis alicui pecus detinet, alias Zaymie, de damno et noluerit illud dare ad fidejussionem, etc.
ZAYNA, Vasis genus. Invent. ann. 1389. tom. 3. Cod. Ital. diplom. col. 365 :

Sequuntur vasa auri.... Zayna una auri cooperta cum suprascriptis sursum.
ZAZZARA, vox Italica, csaries, Gall. Chevelure. Joh. Demussis Chron. Placent. apud Murator. tom. 16. col. 581 :

Juvenes portant barbam rasam et collum a mediis auriculis infra et ab inde supra portant Zazzaram, sive csariem capillorum magnam et rotundam.

ZEBBEIP, f. mendum est pro Zewerp, ut in aliis Chartis legitur ; certe eodem intellectu, Jactura maris, seu terra ex jactura maris aggesta. Charta Phil. comit. Fland. pro Audomar. ann. 1211. in Reg. 61. Chartoph. reg. ch. 475 :

Omnes qui childam habent et ad illam pertinent et infra cingula vill su manent, liberos omnes facio,... et per totam terram meam a Zebbeip liberi sint.

Vide infra Zewerp. ZEBELINUS, Zebellinus, Martes. Henricus Episc. Albanensis in Epist. ad universos Prlatos :

Abjiciant varia grisea, Zebelinos, et pelliculas hujusmodi grandis pretii.

Vide Sabelum. ZEBELLINA, Gall. Martre zibeline :

Vestem longam usque ad terram de simili bruccato Zebellinis suffultam.

(Burch. Diar. I, 166, an. 1485.) ZEBUS, pro Diebus, in vet. Inscrip. apud Mabill. Analect. edit. Paris. ann. 1723. pag. 572. ut Zabulus, pro Diabolus. Vide supra. ZEBUTHIZ, Piscis species. Charta Phil. comit. ann. 1163. in Chartul. 1. Fland. ch. 325. ex Cam. Comput. Insul. :

Centum plaethiz unum denarium centum de Zebuthis obolum.

ZECH, Bohemis, Fraterna clericorum laicorumque sodalitas. Reinerius de Valdensibus apud Freherum Script. Bohemic. pag. 225 :

Confraternitatem clericorum et laicorum, qu dicitur Zech, dissuadent : et hc omnia dicunt agi propter qustum.
Hinc Zechum. ZECHA, Officina monetaria, Ital. Zecca Stat. antiq. Florent. lib. 3. cap. 129. ex Cod. reg. 4621 :

Nullus..... aurum sive florenum auri audeat monetari,....... nisi in loco Zech seu in Zecha dict civitatis.

ZECHUM, pro Sodalitium quodvis, Prsertim compotantium, a Germanico Zeche, compotatio. in Epistolis obscurorum virorum pag. mihi 81 :

Et quando sunt in Zechis ad vinum, tunc jurant per Deum et blasphemant et faciunt multa scandala.
Unde Zechare, Ejusmodi sodalitia frequentare, ibidem pag. 122 :

Relinquite libros vestros, vos nimium studetis, debetis aliquando solatium qurere et Zechare.
ZEDA, pro Scheda, apud Bern. de Breydenbach Itin. Hierosol. pag. 230. ZEDOARIA. Jacobus de Vitriaco in Hist. Hierosol. cap. 85 :

Sunt et ali arbores, quarum radices sunt Zinziber, Galanga, et Zedoaria, qu vulgariter Citouar appellatur.
Gall. Zedoaire, alias Citoual et Chitoual. Reg. Cam. Comput. Paris. sign. Pater fol. 250. r :

Pour la bale de Citoual, ij. s. vj. den. Cytoal, un denier la livre Tant i mettent la foie

Male Citonal, in Lit. ann. 1349. tom. 2. Ordinat. reg. Franc. pag. 320. art. 3. , in Chartul. Latiniac. fol. 240. Mirac. MSS. B. M. V. lib. 2 :

De gingembre et de Chitoual, De gerofle et de garingal, etc.

ZEDUARIUM, Cituaux. (Glos. ms. Turon. Bibl. Schol. Chart. 1869, p. 330.) ZEDULA, pro Schedula, Charta. Lit. ann. 1275. apud Pez. tom. 6. Anecd. part. 2. pag. 123. col. 2 :

In cujus rei testimonium prsentem vobis assignamus Zedulam, sigillorum nostrorum munimine communitam.

Vide Zeda. ZEEWERP. Vide infra in Zewerp. ZEHRMPFENNINGE, vox Germanica, ex Zehende, decim, et Pfennig, nummus, a Saxonico Peny, denarius. Charta ann. 1233. apud Pez. tom. 6. Anecd. part. 2. pag. 84. col. 2 :

Decimales denarios, qui vulgo dicuntur Zehrmpfenninge, similiter petiit, ut dicto capellano conferremus.

ZEICHEN, Potus species. Vide Siden. ZEIDLARII, junguntur cum forestariis, in Charta Henrici VII. Imp. anno 1310. et in Constitutione Caroli IV. Imp. anno 1358.

De forestariis, et Zeidlariis
, apud Goldastum tom. 1. Constit. Imper. ubi cap. 1 :

Imprimis, quod omnes Officiales, Forestarii, et Mellicid, qui Zeidlarii vulgariter nuncupantur, etc.
Vide Zidelweida. 1. ZELARE, Zelari, Expetere, peroptare. Epist. S. Ludovici Reg. Franc. apud Acher. tom. 2. Spicil. pag. 548 :

Ut autem spius ad memoriam inducatur, et efficaciter hujusmodi prceptum nostrum servetur, sic ut in corde gerimus et Zelamus, etc.
Charta ann. 1399. ex Schedis Prsid. de Mazaugues :

Zelantes bonum commune dict patri Provinci, etc.

Anonymus de Gestis Manfredi et Conradi Reg. apud Murator. tom. 8. col. 613 :

Cum esset homo probat fidei Zelans pacem et tranquillitatem urbis toto mentis affectu.
Nicolaus de Jamsilla ibid. col. 555 :

Qui honorem principis Zelabantur, etc.

Zelare, Studere, favere. Laur. Byzynii Diarium belli Hussit. apud Ludewig. tom. 6. pag. 150 :

Nam prfati veritatis muli sacerdotes et laicos communionem calicis Zelantes, etc.

Zelare, Fervere. Conc. Toletanum XVII. inter Hispan. tom. 2. pag. 756 :

Gloriosissimus princeps noster Egica Rex, zelo Zelans pro domino Deo exercituum, inimicos ver fidei... ita recto judicii tramite digna cernitur ultione percutere.
Zelare, Amare ut zelotypus. Eccli. cap. 9. Non Zeles mulierem sinus tui. Vide Zelosus. Zelare, Irridere, in Gloss. Gasp. Barthii apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag. 141. ex Baldrici Hist. Palst. ZELARE, Impense protegere, tueri. Epist. Greg. III. PP. ad Carol. Martel. ann. 741. tom. 4. Collect. Histor. Franc. pag. 93 :

Ut cognoscant omnes gentes tuam fidem et puritatem, atque amorem, quem habes erga Principem Apostolorum beatum Petrum, et nos, ejusque peculiarem populum, Zelando et defendendo.
ZELARIA, E carnibus elixis jus concretum, Gall. Gele, Ital. Zeladina. Joh. Demussis Chron. Placent. apud Murator. tom. 16. col. 582 :

In state in cnis dant Zelariam de gallinis et capponibus, vitelli, et capredi, et carnium porci, et pullorum, vel Zelariam piscium. Zelatina,

ibidem col. 591. semel et iterum. ZELATIO, Attenta rei consideratio. Stat. antiq. Florent. lib. 1. cap. 61. ex Cod. reg. 4621. fol. 30. v :

In condempnationibus, absolutionibus, saldationibus et concuisitionibus, seu Zelationibus et rationum fiendis per ipsos (rationerios) debeant omnes, quattuor vel saltem tres ex eis invicem esse.

ZELATOR, Cupidus, in Bulla Innocentii VI. PP. ann. 1356. apud Ludewig. tom. 6. Reliq. MSS. pag. 17. Zelator, Fautor.

Quod vos reddatis inter optimos ejusdem fidei Zelatores, in Christi militia magis et magis gloriosos
, in Litteris Synodi Constant. ann. 1416. apud eumd. Ludewig. ibid. pag. 74. Zelatores, Testes synodales dicuntur ex observatione Josephi de Aguirre ad calcem Conc. Tolet. ann. 1582. tom. 4. Concil. Hispan. pag. 219. Zelator, mulator, inimicus. Acta S. Urbani PP. tom. 6. Maii pag. 15 :

Denique impiissimus Almachius non sufferens animo, cpit dona promittere plurima, si quis investigator ac proditor Christianorum extitisset, per qualecumque ingenium aut calliditatem, ejusque auribus nuntiaret. Unde factum est ut tertium post diem quidam legis Dei Zelator prmiique cupidus nuntiasset ei quosdam Christianos sese reperisse, etc.
ZELATUS, Cupidus, studiosus, Ital. Zelato, Gall. Zel. Testam. Romei de

Villanova ann. 1250. ex Tabul. D. Venci :

Item constituo et ordino gadiatores meos ad omnia legata et debita solvenda... dom. Grassensem episcopum et Petrum de Camerata canonicum Forojuliensem, de quorum conscientiis plenius confido, quod sint fideles et utiles Zelatosque salutis anim me.
Vide Zelator. ZELGA. Charta Alamannica Goldasti 69 :

In omni Zelga jornale unum arare, et 3. dies a secare, et 3. a madere.

Mensura agri videtur Schiltero. Vide Grimm. Antiq. Jur. Germ. pag. 353. Gramm. Germ. tom. 3. pag. 416. Graff. Thesaur. Franc. Ling. tom. 6. col. 659. ZELITIPUS. Zelitipus, jalous. (Lex. Lat. Gal. Bibl. Ebroic. n. 23, xiii. s.) ZELOPIDITAS, Zelotypia. Lit. remiss. ann. 1361. in Reg. 97. Chartoph. reg. ch. 588 :

Hugo de Metis civis et burgensis Lingonensis, cujus amasia Ysabellis prdicta dicebatur, nimia Zelopiditate motus prdict mulieri dixit, etc.
ZELOSUS, Zelo ductus, plenus. Gesta S. Hugonis Episcopi Lincolniensis apud Surium 17. Novemb. :

Fuit vero non minus Zelosus contra quoslibet alios pauperum oppressores, Ecclesiasticque libertatis violatores, etc.

Italis Geloso, est amore flagrans, nostris Jaloux. ZELOTES, mulator, vel etiam zelo plenus. Exodi cap. 20. 5 : Dominus Deus tuus, fortis, Zelotes. Occurrit non semel apud cum sacros tum ecclesiasticos Scriptores. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Zelotes, vel Zelosus, amoureux, ou envieux, jalous. ZELOTISSA, Qu zelum alicujus accendit, in Actis SS. tom. 4. Jul. pag. 517. ZELTER, Tolutarius equus, asturio, ambulator, gradarius, apud Schilter. in Gloss. Teuton. ex Gold. Alam. pag. 126. ZELUM, Gelu. Annal. Laubac. ad ann. 764 : Zelum magnum, ubi Annal. S. Amandi Gelus pessimus. Apud Pertz. Scriptor. tom. 1. pag. 10. 1. ZELUS, Studium, amor. Litter Innocentii IV. PP. ad Carolum IV. Imper. ann. 1356. apud Ludewig. tom. 6. pag. 19 :

Qusumus ita magnitudinem tuam, fili carissime, ut nostrum et ipsius ecclesi ad te Zelum pur caritatis attendens, etc.

Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Zelus, envie, ou amour, ou ferveur bone ou male. Zelus, Iracundia. Canones pnit. apud Acher. tom. 11. Spicil. pag. 74 :

Si qu fmina furore Zeli accensa flagellis verberaverit ancillam suam, ita ut infra tertium diem animam cum cruciatu effundat.
Zelus, Odium, in Gloss. Gasp. Barthii apud Ludewig. tom. 3. Reliq. MSS. pag.

197. ex Baldrici Hist. Palst. 2. ZELUS. Scelus. Cas. S. Galli Contin. II. cap. 3. apud Pertz. Scriptor. tom. 2. pag. 152 :

Laicos enim quos auxiliatores sui Zeleris invenit, multis beneficiis et donis ditavit.
Occurrit apud Thietmar. lib. 5. cap. 20. et lib. 6. cap. 14. ZEMA, Illud est, quod nos vulgo le bouillon, id est, jusculum dicimus. Papi, Zema est olla. Idem Papias : Jus coquin vel pistorum, quam Grci Zemam vocant. A , ferveo, et bullio. Unde S. Hieronymus lib. 3. in Oseam, , ferventis oll superiores aquas dixit. Anastasius Biblioth. in Vita S. Joannis Eleemos. n. 34 :

Quanti vellent tingere panem suum in Zemate, quod projiciunt coqui mei ?
Ubi Codex MS. Aquicinctinus Zema interpretatur . Apitius lib. 8. de Re culin. cap. 1 : Cap. 6 :

jacturam aquarum, ubi carnes coquuntur, vel fermentum aut fecem Et mittitur in Zema, quod est decoctum. Et bullienti Zema, quod est decoctum, cum modico salis submittetur.
Ubi, quod est decoctum, videtur esse glossema, abestque ab editione Humelbergii, qui zymam reponendum censet, id est, , quod fermentum est. Sed aliud est zema, aliud zyme. Gloss MSS.

Zema, aqua saginata, ubi caro coquitur.

Zyme, fermentum. Physica sub nomine Democriti de Tingendis purpuris :

, , , .
Ubi quod dicitur, jus appellat Plinius lib. 35. cap. 6. Zema, Cacabus, . Servius in 3. neid. : Epistola Valeriani apud Trebell. Pollionem in Claudio :

Lebetas, ollas neas Grce dixit : Zemas enim vulgare est, non Latinum. Item in caucos, et scyphos, et Zemas pondo undecim.
Ita restituit Casaubonus, pro zuma. ZEMBLA, pro Embla, Jumentum sarcinarium, Z addito euphoni causa. Leges palat. Jacobi II. Reg. Majoric. inter Acta SS. tom. 3. Jun. pag. xxvi :

A Zemblis seu saumariis nostris, illis prcipue qui nostra deferunt ornamenta, cura debetur solicita, quam volumus per speciales et certos

Zemblerios adhiberi.

Hinc Zemblerius dictus Cui cura Zemblarum commissa est, ibidem :

Ordinamus itaque quod in officio isto quatuor assignentur idonei, ad quos nostris pertineat saumariis necessaria procurare ; majorem Zemblerium super iis excitando, et eos majori Zemblerio subesse volumus.
Pluries ibi. Vide Embla. ZENATUM. Comput. ab ann. 1333. ad ann. 1336. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 277 :

Item, pro cannis septem de Zenato pro roba Johannis medici, taren. xxi.
Rursum pag. 282 :

Pro Zenato et seta pro robis ejusdem, gros. viii.

Leg. Zendatum, vel Zentatum. Vide mox Zendadum. ZENDADUM, Italis Zendado, Tela subserica vel pannus sericus, idem quod supra Cendalum. Vide in hac voce. Vita S. Petri Parentii tom. 5. Maii pag. 89 :

Seputto itaque domino Petro Parentii, non lapide, sed cultra Zendadi, coopertum est modico tempore monumentum.

Zendale, Eodem significatu. Chron. Estense apud Murator. tom. 15. col. 337 :

Cremonenses dictum carrocium conduxerunt super districtum Parm... cum tribus pariis bobum coopertis purpura et Zendali.
Vide Zambilottus.

Pro seta Zendali cremesini, ac auro et argento posito super ipsis scutis.
(Mandat. Camer. Apostol. Arch. Vatic. 1417-21. f. 37.) Zandale, in Anonymi Annal. Mediolan. apud eumd. tom. 16. col. 810 :

Planeta una drappi nigri ultramarini fodrata Zandali nigro.

Zendalium. Statuta Eccl. Argentin. ann. 1435. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 550 :

Variorum, Zendaliorum et serricorum forraturas prdictorum sex monasteriorum dominabus..... omnino interdicimus.
Zendardum, in Conc. Budensi cap. 3. Zendatum. Testam. Hugonis Aycelini Card. ann. 1297 :

Zendallum, in Chron. Placent. Joh. Demussis apud Murator. tom. 16. col. 580 :

Et aliqu domin utuntur mantellis ..... fodratis de Zendallo vel vairiis. Item legamus casulam, dalmaticam et tunicellam, qu sunt de Zendato duplici.... De samitis etiam et Zendatis nostris qu invenientur in cophinis nostris ordinabunt executores nostri.
Zentatum, in Computo ab ann. 1333. ad ann. 1336. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 283 :

Item, pro quinque alenis de Zentato pro Dom. Andrea fllio domini ad

faciendum duos cursetos, xxix. s. Vienn.

ZENGIALUS, Aper, ni fallor, ab Italico Cinghiale, Gall. Sanglier. Joh. Demussis Chron. Placent. apud Murator. tom. 16. col. 581 :

Postea dant carnes assatas in magna quantitate, scilicet capponum, pullorum, faxianorum, perdicum, leporum, Zengialorum, et capriolorum et aliarum carnium.
ZENICUS, pro Scenicus, in Hist. Novient. Monast. apud Martenium tom. 3. Anecdot. col. 1127 :

Ipsi cultores fanatici et idolatr, fanum cultur deorum suorum et in ipso aram Dian et Mercurii construxerunt, et ludis Zenicis dedicaverunt,
ZENOBIUM, pro Cnobium, in Chron. Episc. Merseburg. apud Ludewig. tom. 4. Reliq. MSS. pag. 445. ZENOLUS. Nodus calami. Dief. ZENTALA. Petrus de Crescentiis lib. 9. cap. 64 :

Tenendi sunt boves in talibus stabulis.... stratis et bene clausis, ut pedes ungul conserventur illsi, ac ipsi defendi possint a Ventalis, muscis et tabanis.
Ubi vetus Gallicus Interpres :

Qu'ils puissent estre defendus de vers, de mouches, et autres bestelettes.


Italis Zenzara, est muscula, mouscheron. Vide Zinzala. ZENTGRAVIUS quis proprie nuncupatus apud Germanos, videsis Notas Eccardi ad Leg. Salicam pag. 87. ZENTURA, Zona, cingulum ; Gall. Ceinture. Charta ann. 1227. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med. vi col. 903 :

Petivit namque dictus Laxatus Mutinensis a Bonizo sindico Bondeni pro ipso communi, sibi restitui.... unam Zenturam arcenti (f. arienti), cum una vursa set, etc.
Vide supra Centura. ZEPELLUS. Statuta Castri Redaldi lib. 3. fol. 90 :

Portet quilibet nuntius..... mazzam ligneam sine pna in manu, ut cognoscatur, nec vadant in Zepellis.

Vide Zipellus. ZERBALARIS Terra, in Bullario Casinensi tom. 2. Constit. 52. 73. pro herbalaris, seu herbida. Chart ali gerbida prferunt, facili ac proclivi lapsu, pro herbida. ZERBIDUM, pro Herbidum, locus herbosus. Charta ann. 1033. apud Murator. delle Antichita Estensi pag. 88 :

De silvis, et Zerbidis juges centum. Infra : Gerbidis.


Vide Gerba 1.

ZERBIUM, ut Zerbidum. Statuta Vercell. lib. 3. fol. 90. v :

Possint ducere et duci facere per communia et Zerbia locorum et villarum ac territoriorum districtus Vercellarum.
Lib. 5. fol. 119. v :

Item quod nullus camparius possit accusare in campo stipula vel Zerbio, nisi campus fuerit imblavatus, vel aliquo semine seminatus.
Ibidem fol. 128 :

Item quod qulibet persona civitatis et districtus Vercellarum possit.... seminare, ad cultum reducere.... possessiones qu appellantur seghie, Zerbia, etc. De sylvis sullareis et roboreis, seu Zerbis juges decem.
Alia ann. 1396. tom. 3. Cod. Ital. diplom. col. 349 :

ZERBUS. Herbidus, vel locus herbosus, pascuus. Charta ann. 1007. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 937 :

Cum omnimoda jurisdiccione, terris, pratis, vineis, baschis (l. boschis), Zerbis, castaneis, etc.
Vide Zerbidum. ZERLA, Mensur genus. Statuta datiaria Riperi cap. 2. fol. 7 ;

Si aliqua persona habens bulletam conducendi vel conduci faciendi vinum, reperiretur conducere ultra quantitatem comprehensam in dicta bulleta usque ad unam gerulam sive Zerlam, non cadat, nec incidere intelligatur in aliquam pnam, nisi solum in amissione illius gerul sive Zerl vini, et ab inde infra.
Italis Zerlo, vel Gerlo est Sporta dossuaria, Gall. Hotte. Hinc Zerlator, in iisdem Statutis cap. 13. fol. 10 :

Quod quilibet Zerlator, seu mensurator communitatis prdict, teneatur et debeat denuntiare seu notificare dicto emptori datii prdicti quantitatem vini quod portabit.
ZERN, Impetigines, Fer, qu etiam Lichenes appellantur. Macer de Virtutibus herbarum cap. 7 :

Zernas et lepras cura compescit eadem.

ZEROMA, inter voces Latino-barbaras, quas collegit sine interpretatione Bern. Maria de Rubeis in Monum. eccl. Aquilej. col. 747. ZESSUS. B. Odoricus Forojul. in Peregr. num. 18 :

Omnes naves ibi sunt alb sicut nix Zesso depict.

Italis Zesso, pro Gesso, gypsi speciem significat. 1. ZETA, Cnaculum, ex Gr. , ut pridem docuere Cujacius, Turnebus, et alii. Gloss. Grc. Latin. : , dita, cnaculum. Papias :

Zet, domus, qu subtus pedes habent aquas, harum ali hyemales, ali stivales. Zet hyemales sunt, quas calidas facit subducta flamma. Zet stivales, quas frigidas facit subducta aqua. Gloss. Saxon. lfrici : Zetas stivales : sumer solde, i. stivalis sedes. Zetas hyemales : winter solde, i. hyemalis sedes. Zetam hyemalem triclinium hyemale vocat. Sidon. lib. 2. epist. 2. Ordericus Vitalis lib. 2. pag. 412 :

In quinto Zetas hyemales, in sexto Zetas stivales.

Descriptio palatii Spoletani ex Chartario Farfensi apud Mabill. tom. 2. Annal. Bened. pag. 410 :

In quinto Zet hiemales, id est camer hiberno tempore competentes. In sexto Zet stivales, id est camer stivo tempori competentes.
Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Zeta, maison ou chambre. Osbernus in Vita S. Elphegi Archiep. Cantuar. tom. 2. April. pag. 634 :

Zetam vero cum veluti pransurus intraret, etc.

Spius usurpatur pro quolibet dis cubiculo, ut apud Plinium lib. 2. epist. 7. lib. 6. epist. 5. cui ita appellatur locus capax unius lecti cum duabus sellis, qui velis obductis et reductis modo adjiciebatur cubiculo, modo auferebatur, cujusmodi sunt Alcovi nostr hodiern. Acta S. Sebastiani cap. 4 :

Ubi sunt triclinia auro puro radiantia, qu ex gemmis et margaritis habent Zetas instructas ?
Julius Africanus lib. 5. Hist. Apostol. :

Jam enim regnum paratum vobis, et ex coruscantibus gemmis Zetas instructas, plenas gaudiis, plenas epulis, etc.
Lampridius in Heliogabalo :

Odores Indicos sine carbonibus ad vaporandas Zetas jubebat incendi.


Aldelmus libros de Virginitate, ubi de S. Babyla :

Ad Palatinas ducitur Zetas, et Imperialis vestibuli hypodromum.


Translatio S. Joannis Reomaens. cap. 3. de rustico quodam :

Cum maturiori pulli cantu, ob boum custodiam a Zeta propria prosilire contingeret.
Zetulam dixit Erkempertuslin Hist. Longobard. cap. 46 :

Et sibi in Zetula Episcopali mansionem exhiberi jussit.

Adde Wolphardum Presb. lib. 1. de miracul. S. Walburgis n. 19. Fridegodum in Vita S. Wilfridi sc. 3. Bened. part. 1. pag. 177. et Murator. tom. 2. part. 2. col. 1047. Zetarium, Triclinium, in Actis SS. tom. 5. Jun. pag. 435. ubi de SS. Petro et Paulo :

Juxta palatium Neronianum in Vaticano, inter Zetarium, id est triclinium triumphale.

Zetarius. In Martyrol. 26. Martii, et in Actis S. Sebastiani Mart. n. 69. et in Vita S. Castuli n. 1. idem S. Castulus Martyr dicitur fuisse Zetarius Palatii, et hospes Sanctorum. Quo loco zetarium corrupte pro Ditario, seu Atriensi, dici putat Fabrotus ad Cedrenum, quemadmodum zabolus pro diabolus. At rectius, ni fallor, Molanus ad Usuardum, et Baronius ad Martyrol. Rom. existimant, zetarium a zeta dictum : ut fuerit Zetarius Palatii, cubiculi interioris Palatii Custos. Apud Paulum lib. 3. Sentent. Zetarii prterea memorantur, qui Ditarii appellantur in L. qusitum, idem, etc. de Instruct. vel instrum. leg. Chronic. Casinense cap. 8 :

Sichard Beneventanorum princeps a suis interfectus, Radelchis Zetarius palatii successit in principatum.
2. ZETA. Ordericus Vitalis lib. 8. pag. 674 :

Castellum sancti Serenici.... postmodum tenuit, muris et vallis Zetisque munivit.


Lib. 10. pag. 770 :

Copiosos pecuni sumptus erogavit, unde municipia ejus vallis et muris ac multiplicibus Zetis undique clauderentur.
Pag. 775 :

Quidam ad illum de sublimi Zeta lapidem projecit, etc.


Denique pag. 800 :

Arcem, et regiam, et murum in giro, Zetasque minores atque majores jam munite, solliciteque perscrutamini, aditusque servate, ne quis exeat vel ingrediatur sine vestra consideratione.
Ubi zet videntur appellari specul, qu muris imminent. Ex his, ni fallor, emendandus Laurentius de Leodio in Hist. Episcopor. Virdunens. pag. 316 :

Post prandium socios extra turrim ad ectetas antemurales vocavit, lusu ale ibidem eos tenuit, etc.
Legendum enim videtur zetas, ut apud Vitalem. 3. ZETA, Vitii signum in libris. Paulus Diacon. in Epist. ad S. Adelhardum Abbatem Corbeiensem, prfixa S. Gregorii M. Epistolis, quas descripserat et correxerat :

34. ex eis scito esse relectas, et, prout potui, emendatas esse, prter pauca loca, in quibus minus inveni : et tamen meo ea sensu supplere nolui, ne viderer tanti Doctoris verba immutare : quibus in locis, et forinsecus ad aurem [f. ad oram] Zetam, quod est vitii signum apposui.
Apud Isidorum lib. 14. cap. 26. zeta significat in ponderibus obolum. ZETARIUM, Zetarius. Vide Zeta 1. ZETHONIUM Vellus. Vetus Epitaphium Mediolani, apud Puccinellum pag. 106 :

Ambrosiana diu pluvialia... venustum

Vellere Zethonie, gemmis, auroque superbum.

Idem quod mox ZETONINUM, Pannus sericus, ex seta. Anonymus in Annal. Mediol. apud Murator. tom. 16. col. 810 :

Lectorinus unus Zetonini albi.

ZETTANINUM. Ut Zetteninum, Zetoninum, Satin :

Pro una pecia Zettanini grane pro qua misimus Lucam.

(Mandat. Camer. Apostol. Arch. Vatic. 1417-21. f. 66.) ZETULA, diminut. a Zeta, Cnaculum. Vide in hac voce. ZEUS, Piscis genus. Vide supra Citula. ZEWERP, Jactura maris, idem quod Swerp. Vide in hac voce. Charta Philippi Comit. Flandr. ann. 1211 : Seu potius Terra ex jactura maris aggesta ; a Flandrico Ze, mare, et Werp, jactus. Charta ann. 1267. in Chartul. 1. Fland. ex Cam. Comput. Insul :

Ad portum Graveningiis et per totam terram meam a Zewerp liberi sint. Totam terram meam, qu dicitur Zewerp.

Alia Guid. comit. Fland. ann. 1282. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 260. art. 1 :

Soient franc tout partout par ma terre et de Zewerp.

ZEZI, pro Giezi. Epist. gidii Tuscul. Episc. adv. Patriarcham Antiochenum apud Ludewig. tom. 2. Reliq. MSS. pag. 455 :

Utinam apperiret Dominus oculos tuos, sicut aperuit Zezi ; videres multo plures nobiscum esse quam tecum.
Ubi respicere videtur ad cap. 6. lib. 4. Reg. v. 16. ZEZOLIUM, f. ab. Italico Zezzo, Extremus, postremus, Locus retro positus. Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 93. ex Cod. reg. 4622. A :

Item statuerunt super facto Zezoliorum factorum per beccarios retro bancas beccari interea, quod ipsa Zezolia infra tertiam diem post publicationem prsentem destruantur,..... ad evitandum fraudes beccariorum ; quoniam multa committuntur et committi possunt in ipsis Zezoliis ; et quod de cetero fieri non possint dicta Zezolia.

ZIA, Zianus. Vide Zius. ZIBATUM, alicubi Stephanis scripsit pro Argento vivo, in Glossar. MS. medic. Sim. Januens. ex Cod. reg. 6959. Vide supra Zaibas. ZIBELLINUS, Pellis muris Pontici, Ital. Zibellino, Gall. Zibelline. Stat. datiar. Riper. fol. 4. r :

De qualibet fodra ..... Zibellinorum, foinorum,..... denarii sex.


Vide Zebelinus. ZIBETHUM, Italis Zibetto, Gall. Civette, Aromatis genus. Locus est in Lascopitium.

ZIBIBUM, ab Italico Zibibo, Cruscanis, Spezie d'uva ottima a seccare, Passa uva. Joh. Demussis Chron. Placent. apud Murator. tom. 16. col. 582 :

Secunda die in nuptiis dant primo longetos de pasta cum caxeo, et croco, et Zibibo, et speciebus.
ZIBYNNUS, Zipina. Suidas :

, , , . Zybynos, quos Missilia vocant.

et , venabulum, in vett. Glossis. Missile, dicitur in Nov. Justiniani 85. Ubi Julianus Antecessor, Constit. 79. 4 : Zipina, Lancea, in Glossis MSS. Papias : Zimbina, lancea. Ita enim MS. Vide Glossaria Antonii Augustini et Francisci Pithi ad Julianum Antecess. prterea Gloss. Rigaltii, Meursii et med. Grcit. in . ZIDELWEIDA, Glandes quern, quibus pascuntur porci. Meichelbeco interprete, tom. 1. Hist. Frising. pag. 191. Locus, ubi apes curantur. Vide Schmelleri Glossar. Bavar. tom. 4 pag. 226. voce Zeideln, 1. supra Cidalarius. Charta Ottonis Imp. ann. 995. in Metropoli Saliburgensi tom. 1. pag. 138 :

Cum curtiferis, areis, pratis,... venationibus, piscationibus, Zidelweida, molendinis, exitibus, reditibus, viis et inviis, etc.

In alia Charta ann. 996. pag. 136. habetur Zudulweden. In alia, pag. 143. Zidilreidis. Pag. 144. Zidelvreidis. Tom. 3. pag. 458. Sidelvreidis, Sildelweiden, tom. 1. pag. 140. German. Weide, est ager pascuus. ZIFFR, Not numerales, Gall. Chiffres, Ital. Ziffera. Chron. Mellic. ad ann. 1471. pag. 481 :

Collect vero, lectiones et evangelia per Ziffras seu numeros notentur, ubi reperiantur.
Statuta Montis Regal. fol. 192 :

Item statuerunt et ordinaverunt quod domini jus dicentes in decretationibus et condemnationibus bannorum per eos fiendis, non utantur Ziffris seu aliis literis brevibus.
Vide Cifr. ZIGAR,

vetus Alamannorum nomen, notat variarum specierum compositionem.

Hc Goldastus ipsomet vade ex Schiltero in Gloss. Teuton. ZIGEUNI et Zygeni, apud Krantzium in Saxonica Historia ad ann. 1417. iidem qui Gallis gyptii seu Bohemi, Italis Zingani vel Zingari, Hisp. Gittani nuncupantur. Errones, prstigiatores, qui fictionibus et mendaciis imperit multitudini imponunt. Consule Murator. tom. 5. Antiq. Ital. med. vi col. 68. et seqq. ZILENTI, Nisus, in Gloss. ad calcem vet. Collect. Can. Apost. ex Bibl. DD. Chauvelin Regiorum sigillorum Custodis. Vide Graff. Thesaur. Ling. Fr. tom. 5.

col. 657. ZILIUM, Lilium, Italis Giglio. Anonymus in Annal. Mediolan. apud Murator. tom. 16. col. 807 :

Corona una auri cum Ziliis sex magnis, et Ziliis sex parvis, super cujus friso sunt saphiri sex grossi.
Et col. 808 :

Filum unum paternostrorum auri,.... cum certis aliis perlis in capite dicti fili, in quibus sunt botoni lxxxiv. Januenses et Zilii sex albi.
Funus Joh. Galeaz. ibid. col. 1035 :

Erant enim prima duo scuta cum sola aquila nigra in auro, alia duo cum Ziliis et vipera in quarteriis.

ZIMA, Fermentum, levame, Prov. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. Vide Zymus 1. ZIMERA, Pinna, gale ornamentum. Anonym. Leob. in Chron. ad ann. 1336. apud Pez. tom. 1. Script. Austr. col. 945 :

Quem (comitem) dux Otto sibi in familiaritatem militaris contubernii combinavit, galeque su decus, quod pinnam sive Zimeram vel glareotam dicunt, in bellis, tornesis et hastiludiis utendum contradidit, coronam scilicet aure resplendenti gale circumductam.

Germ. Zimier. 1. ZIMUS, Fermentum, in Gloss. ad Doctrinale Alexandri de Villa-Dei. Vide Zema et Zymus. 2. ZIMUS. Alex. Iatrosoph. MS. lib. 2. Passion. cap. 112 : Accipiant pullos et gallinas non satis pingues, inopozimatas, magis quam Zimas. Ubi Gloss : i. cum jure. Vide Zema. ZIMZIBERATUM, Zinziber, Gall. Gingembre. Acta Inquisit. Tolos. ad ann. 1244. inter Probat. tom. 3. Hist. Occit. col. 441 :

Ipse testis habuit inde unam pixidem de Zimziberato.

Vide Zinziber. ZINARUS. Apud Petrum de Crescentiis lib. 5. extremo. ZINDARUM, ut supra Zendadum. Testam. ann. 1518. apud Rocchum Pirrum Sicili sacr pag. 187 :

Vestis una Zindari ad instar jubb, etc.

ZINDOR, vox vulgaris, qua Auris significatur. Lit. remiss. ann. 1466. in Reg. 202. Chartoph. reg. ch. 110 :

De laquelle pierre il le frappa en la teste en la Zindor, qui est dire l'oye, etc.

ZINESTRA, Genista, Italis Ginestra, Gall. Gent. Funus Joh. Galeaz apud Murator. tom. 16. col. 1035 :

Alia duo (scuta) cum divisa Imperatoris videlicet uno capitergio cum una gassa ; alia duo cum Zinestra.
ZINGANI, Zingari. Vide supra Zigeuni. ZINNIRI, An idem quod Essoniari, excusari ? Vide in Sunnis. Charta Phil. comit. Fland. pro libert. castel. Brug. ex Cam. Comput. Insul. :

Qui alterum in causam traxerit, tractus potest plegiari usque ad Sabbatum, et non amplius. Et tunc si non venerint, debet banniri et plegius ejus. Nullus in placito hoc potest Zinniri.
ZINSILLA.

Bibio vel Zinsilla, Cincelle.

(Glos. Lat. Gal. Bibl. Insul. E. 36, xv. s.) ZINSTIAS, Lanceas. Dief. ZINURDONES. Chronicon Montis-Sereni anno 1171 :

Erat hic de familia Ecclesi ex eo genere hominum, qui Zinurdones appellantur, tant superbi, ut mirum esset, rusticam mentem angustis rebus et paupertati assuetam, tantum inflari potuisse.
ZINZALA,

Parva musca, i. culex : unde zinzalarium, conopeum ad eas arcendas.

Ugutio. Zinzala, petite mousche, cincerelle, in Gloss. Lat. Gall. Sangerm. Vide supra Zentala. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7674 : Cincenelle. Cincenaude, une petite mouche ainsi appelle, Zinzala. Cincenaudier, Zinzalarium. ZINZIBER, Gingimbre, in iisdem Gloss. Lat. Gall. Comput. ab ann. 1333. ad ann. 1336. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 284 :

Item, pro quinque libris de pipere, quinque de Zinzibero, etc.

Adde Rymer. tom. 7. pag. 233. ZINZIBRUM, Gingenbre. (Glos. Lat. Gal. Bibl. Insul. E. 36, xv. s.) ZINZICLA, Spongia, ut videtur. Hist. Belli sacri apud Mabill. tom. 1. Musei Ital. pag. 141 :

Alii qui remanserunt vivi, fugerunt in castrum. Quod Turci obsederunt continuo, eisque abstulerunt aquam, fueruntque nostri in tanta afflictione sitis, quod flebothomari faciebant suos equos et asinos, quorum sanguinem bibebant. Alii mittebant Zinziclas in piscinam, et ea deprimebant in os suum.
Apud Bongars. pag. 2. lin. 7 : Vide Cincides.

mittebant zonas atque panniculos in, etc.

ZINZINARE, proprium pardorum, Ugutioni. ZINZITARE, Merul vox. Carmen de Philomela ad calcem Cod. reg. 6816 :

Et merulus modulans tam pulchris Zinzitat odis, Nocte ruente timet, cantica nulla canit. Regulus atque merops et rubro pectore prognes Consimili modulo Zinzizulare sciunt.

ZINZIZULARE, Avium vox, quarum mentio fit in eod. Carm. :

Vide Zinzulare. ZINZULARE, Merul vocem edere. Histor. Elevat. S. Zenonis tom. 2. April. pag. 75 :

At in itinere positum merula avis strepera voce Zinzulans, callem transvolans, quasi sinistrum omen significans, ab incepto revocabat.
ZIOPIA, Ziopius, in Gloss. Arabico-Latino. ZIPELLUS. Statuta Placent. lib. 6. fol. 82 :

Et si fuerint zochul magn et alt cum Zipello quarto ab hominibus sive a fminabus et cum corollis largis non possint accipere de pari ultra ii. sol.

Vide Zepellus. ZIPINA. Vide Zibynnus. ZIPO, Tunica ex maculis contexta. Stat. Ferrar. ann. 1279. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med. vi col. 487 :

Quod quilibet custos deputatus ad aliquam custodiam alicujus castri vel loci civitatis Ferrari vel districtus, teneatur et debeat toto tempore custodi habere Ziponem, collarium de ferro, etc.

Vide Gipo et Zuppa 2. ZIPPULA, Placenta, Italis Fogaccia. Zeppola, Gall. Bignet. Pelagius libello 4. n. 59 :

Fecit de farinula lenticulam et Zippulas.

Quo loco Ruffinus lib. 3. Vit. SS. n. 51. habet placentas. Occurrit rursum apud eumdem Pelagium libello 8. n. 15. ZIRBUS, Omentum, Grcis , pars stomachi. Vide Anatomiam Mundini pag. 70. Glossar. MS. medic. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959 : Zirbus, pinguedo involvens intestina. Aliud Lat. Gall. ann. 1352. ex Cod. reg. 4120 : Zirbus, Gall. Oins. Italis Zirbo. Reinard. Vulp. lib. 3. vers. 1929 :

Viscera fissuro non imperat ille cachinno, Terque cachinnantur, quinque quaterque novem. Jam conante cavas Zirbo transponere fauces, Affuit hic abbas, etc.

ZIRO, Propugnaculi species, Italis. Charta anno 1158. apud Ughell. tom. 2. pag. 368. 369 :

Cum plebe et capellis suis et curte sua in integro, et toto Zirone supradicti castri, etc.
Rollandinus in Chron. lib. 5. cap. 15 :

Unde in prsenti Dominus Ecelinus fecit fieri unum Zironem in Anoale, et tres Zirones in Mestre, ubi suprastantibus et custodibus constitutis, et licentiato exercitu, reversus est ipse Paduam.
Cap. 17 :

Fecit quoque fieri Zirones in campo franco, ibique positis suprastantibus et custodibus, etc.

Paris de Cereta in Chron. Veron. ad ann. 1242. apud Murator. tom. 8. col. 632 :

Dom. Henricus de Egna Potestas Veron et dom. Icerinus de Romano cum Veronensibus in eam terram Montagnan intraverunt et eam mitigaverunt, et unum Zironem seu rocham fecerunt in ea.
ZIRONUM, idem quod Ziro, Propugnaculi species. Chron. Patav. ad ann. 1221. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 1129 :

Completum fuit Zironum castri de Cittadella.

ZIRUM. Charta Dalmatica ann. 1069. apud Joan. Lucium lib. 2. de regno Dalmat. cap. 6 :

De sororibus autem, qu nunc Domino servitur ibi ingrediuntur, et qu eodem invitante ingressur aderint suis facultatibus, * vino territoriis libera cuncta, qu in prfato monasterio obtulerint territoria, volumus adesse ab humano cuncta servitia 1. et ab illo, quod vulgo Zirum dicitur,
Italis Ziro, est amphora olearia major. ZISAMUM. Sesamum :

Recipe radices asparagi siccas et pulverizatas et cum oleo de Zisamo misceantur.

(B. N. Ms. Lat. 10272, p. 286.) ZITATA, Zittata, Italis Gittata, Jactus, mensura agraria. Statuta Placent. lib. 4. fol. 40 :

Ad detegendos et evitandos malefactores qui secus stratas occultantur, firmiter statuimus quod omnes boschi...... existentes juxta stratum Romeam per l. Zitatas Qulibet Zittata dicti Navilii constabat florenis quatuor.
ZIUS, Patruus, , Zio, Italis. Notitia Judicati in Tabulario Casauriensi :

(exscindantur.) Anonymus in Annal. Mediolan. apud Murator. tom. 16. col. 735 :

Et cum ipso Ildegario Zio nostro, qui erat Advocatus istius Petri.

In Actis S. Susann V. et M. seu Maximi Mart. n. 5. Caius PP. dicitur fuisse zius S. Susann, qui supra n. 3. ejus Patruus nuncupatur. Zia, Amita. Bernaldus Presb. de Reconciliatione lapsorum :

Nec otiose notandum, quod multa nobis obscura per diversarum collationem editionum spenumero declarantur, ut illud de Nicno Concilio ; quid sit subintroducta mulier. Hoc alia editio apertius ponit, id est, extraneam, ac si dicat : Clericus nullam feminam habeat secum extraneam ; sed tantum matrem, vel sororem, vel Ziam, quam iterum alia editio apertius vocat amitam. Tusci enim pro amita, dicunt Ziam.
Zianus, Idem qui Zius. Petrus Diac. lib. 4. Chron. Casin. cap. 24 :

Henricus frater ejus concesserat prius cuidam Ziano suo terras, etc.

ZIZANEA, Lolium, Ital. Zizzania. Glossar. Lat. Gall. ann. 1352. ex Cod. reg. 4120 : Zizania, Gergerie, est qudam herba. ZIZANIA. Herba perversa. Dief. ZIZANIUM, Discordia, a Gr. , lolium. Monachus Patav. in Chron. apud Murator. tom. 8. col. 697 :

Humani generis inimicus seminavit Zizania inter eos.

Hinc Zizaniator, Qui zizania interserit. Charta Nicolai d'Estouteville ad calcem tom. 4. Hist. Harcur. post Errata :

Et ut ille Zizaniator charitati fidelium invidens, etc. Jecinora et Zizeria pullorum in cacabum mittes. Gigera sunt sine allio, his vescamur alacriter

ZIZERIUM, pro Gigerium, quo nomine Latini appellant gallinarum intestina, et qu cum iis coquuntur : Galli Zizier. Apitius lib. 5. de Re culinaria cap. 3 : Humelbergius ad lib. 4. ejusdem Apitii observat legi in vett. codd. cizeria, ubi editi perperam prferunt cirema, pag. 89. Lucil. . Gloss. Lat. Grc. Gilerus gallinarum, . Reponit. Salmasius, Gigerus, , etc. ZIZYPHA, in Glossis Gr. Lat. Codex MS. S. Germani habet Zizifa. Genus est minoris pruni vel oliv medicis notum vulgo Jujube. Sebast. Perus. in Vita B. Columb Reatin tom. 5. Maii pag. 342 :

Porrexitque illis Zizyphas, jujubas dicunt, quas servabat in gremio.


Ziziphum, Eadem notione. Acta S. Onuphrii tom. 2. Jun. pag. 526 :

Erant autem fructus illarum arborum mult palm, citri, punica, sycamina, Zizipha et vites.

Vide Gloss. med. Grcit. in . ZIZZA, vox Italica, Mamma. Proces. de B. Jacobo Bitect. tom. 3. Apr. pag. 538. col. 2 :

In una mamillarum patiens incurabile malum, etc.

Ubi Zizza habet originale instrumentum, ut notant docti Editores. ZOA, Anima, ex , vita. Vita S. Udalrici Episc. August. cap. 21 :

Zoam in ultimis temporibus suam salvare cupiendo, etc. Utpote prterit recolens choragia Zo.

Fridegodus in Vita S. Wilfridi sc. 3. Bened. part. 1. pag. 176 : Ubi pro vita usurpatur. ZOBELLINA Pellis. Vide Sabelum. ZOCA, Stipes, truncus, Ital. Zocco. Stat. Avenion. ann. 1243. cap. 35. ex Cod. reg. 4659 :

Operarius ultra conventionem non audeat accipere ligna, vel vites, vel Zocas, vel gavellos, vel quodcumque aliud.
Vide Zoccus. ZOCCHUS, Stipes, truncus, Italis Zocco. Innocentius III. lib. 13. Epist. 95 :

Truncos arborum, quos ipsi (Ravennates) Zoccos, vel capitones


vocant, etc. Statuta Mutin. rubr. 170. fol. 31 :

Cum per navigium Mutin naves commode conduci non possint propter impedimenta plurium Zoccorum, palorum,... statutum est quod... Zoccos et palos in dicto navigio existentes..... teneatur idem Potestas et debeat incidi facere, deradicari, etc.
Vide Bullarium Casinense tom. 2. pag. 241. Ab Italis hausere Grci recentiores, , eadem notione, qu vox occurrit apud Joannem Cananum pag. 194. Adde Meursium in . Vide Zucheus. ZOCHOL, Zochul, Calones, crepid ligne ; Zocholarius, earum artifex ; voces Italic, Gallis Patins, galoches, soques. Statuta Vercell. lib. 3. fol. 101. v :

Vannum, corbes, ceppos Zocholarum, sapas, etc.


Statuta Placent. lib. 6. fol. 82 :

Item provisum est quod Zocholarii et facientes seu vendentes Zochulas non possint accipere videlicet de pari Zochularum ab homine sive a fmina ultra xx. denar.
Vide Zipellus. Zocholi, Eadem notione, in Serm. Gabr. Barelet part. 1. fol. 34. col. 2 :

Exemplum de muliere Bergomensi qu ivit colligere ficus in Zocholo, cecidit tibiis fractis, qu dixit : Maledictus sit Diabolus... Respondit demon : Maledicta sis tu, non ego. Non scis si in Zocholis debet iri super ficum.
ZOCUS, ejusdem originis ac Zoca, pro stolidus, ineptus, nostris etiam Buche, eadem notione, ut et Latinis, truncus. Barel. serm. 2. in Dom. 1. Quadr. :

Vos, cives, me appellatis Zocum ob damnabile gul vitium ; ut video, in pluvia crucior.

ZODIACTEUS, Ad Zodiacum pertinens. Epist. Gunzonis ad Augienses ann. 969. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 310 : Zodiactea peragratio. Occurrit etiam apud Mart. Capellam lib. 1. pag. 3. ZODOARE, Citoal. (Glos. Lat. Gal. Bibl. Insul. E. 36, xv. s.) ZOEKARLE, Naut, in Charta Waldemari Danorum Regis ann. 1326. apud Isaacum Pontanum lib. 7. Hist. Danic :

Nec per aurigas, qui dicuntur Wounkarle, nec per nautas, qui Zokarle, vel Scudemen nuncupantur, etc.
Vide Huscarla. ZOELLE, ut Zoll infra. Vide in hac voce. ZOETA. Vita S. Johannis Abb. Reomaens. tom. 2. Jan. pag. 867 :

Cum maturiori pulli cantu ad boum custodiam a Zoeta propria prosilire contingeret, etc.

Ronerius legendum censet Cta, lectulo, quasi a : at nihil emendandum esse haud male colligitur ex voce Zotheca infra. ZOGOLATUS, perperam, ni fallor, pro Zoiolatus vel Zoiellatus. Vide mox Zoiellare. Charta ann. 1389. tom. 3. Cod. Ital. diplom. col. 359 :

Comes Virtutum pater noster mittet dictam Valentinam consortem nostram bene Zogolatam, ornatam et jocalibus munitam.

Vide in Zoia. ZOIA, ex Italico Zoia, in Statut. Mediolanensibus part. 2. cap. 110. idem quod Jocalia, Monilia, gemm, annuli, aliaque id genus pretiosa. Vide in hac voce. Zoiellus, Eodem intellectu, Ital. Gioiello. Statuta datiaria Riperi cap. 13. fol. 5. v :

Exceptis Zoiellis, lapidibus pretiosis, de quibus nihil solvatur.


Anonymus in Annal. Mediolan. apud Murator. tom. 16. col. 807 :

Zoiellus unus auri pro ponendo ad visum cum robinis v. diamantibus vi.

Zojolatus, Ital. Gioiellato. Ejusmodi pretiosis ornatus, instructus. Idem Anonymus ibid. col. 806 :

Quod prfatus dominus Comes Virtutum pater noster mittit Valentinam consortem nostram bene Zojolatam, ornatam et jocalibus munitam, etc.

Eadem mox repetuntur. ZOIELLARE, Monilibus, gemmis, annulis aliisque id genus pretiosis instruere, nostris alias Enjoieller. Contract. matrim. inter Ludov. ducem Turon. et Valent. Mediol. ann. 1439. ex Bibl. reg. :

Dominus Joannes Galeas mittet dictam dominam Valentinam bene Zoiellatam, ornatam et jocalibus munitam.

Artic. matrim. inter Joan. Armaniac. et Blanch. de Brit. ann. 1406. ex ead. Bibl. :

Item mondit seigneur de Bretagne vestera, ornera et Enjoiellera madite dame Blanche sa sur.
Vide supra Joellus. ZOLL, Vectigal, idem quod Telon. Vide in hac voce. Charta Henrici IV. Imper. ann. 1073. apud Ludewig. tom. 2. Reliq. MSS. pag. 277 :

Thelonium si quidem, quod Theutonica lingua interpretatum est Zoll, quod in omnibus locis regi potestati adsignantur...... Judi et ceteri Wormatienses solvere prtereuntes debiti erant, Wormatienses ne ulterius solvant Zoll, remisimus.
Infra :

Quam firmationem super prfati Zoll remissione factam, ut nullus successorum nostrorum infirmare velit, rogamus.

Zollantuome, teloneo, in Gloss. Mons. pag. 399. Zoelle, Eodem significatu, in Charta ann. 1259. apud Eccardum in Origin. Habsburgo Austr. col. 246 :

Item pedagia, seu thelonea, qu vulgo dicuntur Zlle, in Dietinckon hactenus solvi consueta, juri nostro et dominio specialiter excipimus et reservamus.
Hinc Zolenarius, Qui zoll exigit, portitor, Germ. Zoller. Charta Chunradi Reg. apud Pezium tom. 1. Anecd. part. 3. col. 47 :

Pro honore Dei sancto Emmerammo concessimus de nostro jure decimam partem vectigalium, id est de ministerio Zollenarii ad concinnanda luminaria.
ZOLTE, Polonis, Glaucus. Vide supra in Judi. ZOMA, Corpus. Vide Soma 1. 1. ZONA, seu Cingulum. Vestis Sacerdotalis. Alcuinus lib. de Offic. divin. :

Sequitur Zona, qu cingulum dicitur, qua restringitur poderis, etc.


Riculfus Episcopus Suession. in Statut. ann. 989. cap. 7 :

Cum orariis, id est, stolis duabus nitidis, item Zonis duabus, id est, cinctoriis, ac mappulis totidem nitidis, etc.

Vide Durandi Ration. lib. 3. cap. 4. Zona Romana dicitur, quod ab Ecclesia Romana zon usus in cteras Ecclesias profluxerit. Alcuinus lib. de Offic. divin. :

Pro baltheo nunc Zonarum, quas Romanas appellant, usus receptus est.

Zona Pellicea, inter vestes monachicas reponitur, apud Bedam in Vita S. Cuthberti Episcopi num. 37. 38. Cujus Zon necessarium monachis usum docet S.

Basilius, cap. 11. Reg. 4. exemplis Eli et S. Johannis. B. Dorotheus Doctr. :

, , , .
Infra, de ejus significatu :

, , . , , , etc.

Adde Palladium in Hist. Laus. cap. 38. Vide Glossar. med. Grcitat. in , col. 470. Zona, Corrigia, lorum. Statuta Equitum Teuton. apud R. Duellium tom. 2. Miscell. pag. 23 :

Calceos habeant sine Zonis, fibulis et rostris.

2. ZONA, Ignis sacri species, qu medium hominem ambit, cingitque, Gr. , et . Scribonius Largus pag. 7 :

Facit hoc medicamentum ad carbunculos, et ad ignem sacrum, et ad Zonam, quam Grci dicunt.

Eadem habet pag. 28. ut et Marcellus Empiricus pag. 89. et 156. Constantinus Africanus lib. 4. de Morbor. cogn. et curat. cap. 17. de Colica passione :

Locus ejus est in dextra parte inferioris ventri, circum cingens sicut zona usque in partem sinistram.
Vide Plinium lib. 3. de Medic. cap. 33. 3. ZONA Regin, Prstationis species. Chron. Corn. Zantfliet apud Marten. tom. 5. Ampl. Collect. col. 328 :

Eo tempore (ann. 1385.) Rex Francorum accepit in conjugem filiam ducis Bavari, juvenculam speciosam admodum et moribus ornatam, quam postmodum coronari fecit Parisius, advocatis ab Avenione duobus Cardinalibus de obedientia Clementis. Et imposuit Rex talliam magnam toti regno pro Cinctura Regin, velut ex antiqua consuetudine fieri famabatur.
Regestum Memorialium Camer Comput. Paris. signatum E. fol. 217 :

Zona Regin dicta, la taille du pin et du vin, de tribus annis videlicet 600. ll. pro anno 1389.

Meminit prterea ejusce prstationis Arestum ann. 1415. quod describitur in 2. Regesto des Mestiers de Paris, in Camera Comput. Paris. ex quo constat, de dicto subsidio 6. denarios pro qualibet cauda vini, et 3. denarios Paris.

pro quolibet modio seu poinsono vini villam Parisiensem per aquam sive terram intrante exsolutas
. Post hoc Arestum subjungitur titulus ita conceptus :

Taille du pain et du vin, dite la Ceinture la Royne, qui se lieve de trois ans en trois ans, etc.
Huc referenda, qu habet Eustathius in Iliad. pag. 258. edit. Rom. 4. ZONA, Circuitus, ambitus. Reg. capit. Carnot. ad ann. 1518 :

Ordinavit capitulum quod domini operis..... faciant albo et nigro super telam depingi exemplaria imaginum in Zona ecclesi ponendorum.
Et ad ann. 1519 :

Visis in capitulo duobus exemplaribus....... pro perfectione Zon seu clausur chori, etc.

Galli dicimus, Le tour du chur. 5. ZONA de Spe, Ordo militaris a Carolo VI. ann. 1390. institutus Tolos in ecclesia Carmelitarum, sub invocatione Virginis Mari de Spe. Qu fuerit hujusce institutionis causa et origo, videsis apud Vaissete tom. 4. Hist. Occit. pag. 396. et inter Probat. col. 380. ZONARIA, Perperam pro Tonnaria, Vivarium, piscaria tynnorum. Vide Tunnaria. Statuta Massil. lib. 6. cap. 17 :

Statuimus quod nemini liceat, piscem vel pisces emere in Massilia, vel ejus districtu de nocte vel de die causa revendendi in Massilia, vel in territorio ejus, nisi essent tunni, locust, seu qui caperentur in Zonaria, et pisces minuti.
ZONATOR, Zonarum seu cingulorum artifex. Lit. remiss. ann. 1350. in Reg. 80. Chartoph. reg. ch. 57 : ZONCA, Zoncata, Placent species. Joh. Demussis Chron. Placent. apud Murator. tom. 16. col. 581 :

Johannes de Floriaco pictor et Johannes de Floriaco Zonator ejus frater. Postea dant turtas et Zoncatas cum trazea zuchari desupra... et aliqui loco turtarum et Zoncarum dant in principio prandii turtas, quas appellant turtas factas de ovibus, et caxeo, et lacte, et zucharo. Die 3. Junii duo ex stipendiariis Alexandri de regno Neapolitano ad domum de Rocho propter Zonchatam ad arma venerunt. Possint ire per totum montem...... ad Zonchandum de lignis.
Et cap. 92. fol. 124. r :

Zonchata, Pari intellectu. Annal. Placent. ad ann. 1447. apud Murator. tom. 20. col. 891 :

ZONCHARE, Cdere, forte Zocas, stipites, truncos eradicare. Stat. Vallis-Ser. cap. 67. ex Cod. reg. 4619. fol. 117. v :

Non sit aliqua persona....... qu audeat... incidere.... sive Zonchare aliqua ligna in nemoribus.

ZONIA, Decoctio, in Gloss. ad Alex. Iatrosoph. MS. lib. 1. Passion. cap. 136 :

Furfurum et caricarum Zoniam dabis ad gargarizandum. ZONICA, Trouce. (Glos. Lat. Gal. Bibl. Insul. E 36, xv. s.) ZONOPELICIA, Vestis de pellibus facta. Dief. ZONOXALE, Armatur genus. Charta ann. 1370. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med. vi col. 535 :

Et sit caporalis armatus a capite usque ad pedes ; et habeat equitatorem unum armatum pancitono, capello, Zonoxalibus, etc.
Ab Italico fortassis Ginocchiello, genuale, quod genua defendat. Vide supra Genualia. ZOPULUS. Laur. Byzynius in Diario belli Hussit. apud Ludewig. tom. 6. Reliq. MSS. pag. 168 :

Multotiens enim quinque aut decem ex Pragensibus solum Zopulis induti magnam multitudinem armatorum fugabant.
ZOQUERIUS, Zocholarum artifex. Stat. Avenion. ann. 1243. cap. 129. ex Cod. reg. 4659 :

Statuimus quod de calopedibus sive soccis clavi pedum sint ultrerii et integri, et teneantur Zoquerii dicere ementibus, interrogantibus vel non, quod pata est corii veteris vel novi.
Vide Zochol. ZORA, Sorbum, Gall. Corme. Synodus Limensis ann. 1604. inter Concil. Hispan. tom. 4. pag. 761 :

Item reservamus nobis absolutionem Hispanorum qui vendiderint chicha solius Zor, vel mistam yuca.
Vide supra Sora. ZOSTRA, Italis Giostra, Monomachia ludicra, idem quod Justa 1. Vide in hac voce. Chron. Andre Danduli apud Murator. tom. 12. col. 492 :

Quod mandatum fiat domino Peregrino de Partis et domino Bajamonti Teupulo, quod non faciant simul Zostram in hac terra, nec in districtu Venetiarum.

ZOTHECA, Atticis , quasi , Cella, in qua saginantur viva animalia, ut turdi, gallin et alia : . Ita Salmasius ad Solinum. Vetus Inscriptio :

S. Sulpitius Trophimus dem, Zothecam, culinam, pecunia sua a solo restituit, K. Decembr. L. Turpilio Dexro M. Mcio Rufo Cos. id est, anno Christi 225.
Postea zothecam pro quolibet et parvo conclavi usurparunt. Vide , Forcellin. Zothecula, diminut. a Zotheca. Sidonius lib. 8. Epist. 16 :

Per armariola et Zotheculas nostras non remanserunt digna prolatu.

Et lib. 9. Epist. 11 :

Tamdiu potes uti libello, ut eum non amplius Zothecula tua, quam memoria includat.
Vide ibi Notas Sirmondi. ZOUGENZUHT. Decretum Tassilonis de Legibus popularibus cap. 13 :

Qui furtivum, quod Zougenzuht dicitur, super furem comprobaverit, furtivo componat more. Suht,

inquit Lindenbrogius, scrutinium notat, quid zougen, non liquet. Zougenzuht, vel Zougenzunt est Testium productio. Zeugenziehen, interprete Schiltero in Gloss. Teuton. Vide Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 5. col. 617. ZOZENGA, Off species, Consuet. MSS. S. Crucis Burdeg. ante ann. 1305 :

Dat piscionarius..... offas factas de astes de porc, nuncupat vulgariter Zozenga... Similes offas dat cellerarius, quando facit infirmarias suas. Ubi vero tertii, quarti vel quinti anni poledrum, vulgariter Zrzebca, occiderit, etc.
ZUANUS, Mensur species. Charta Andre Reg. Hungar. ann. 1233. apud Cencium inter Census Eccles. Rom. :

ZRZEBCA, Polonica vox. Stat. Casimiri ann. 1347. inter Leg. Polon. tom. 1. pag. 46 :

Pro salibus vero terrestribus dabimus unam marcham pro centum Zuanis..... Ecclesi vero retinebunt de salibus suis ad usus suos hoc modo : abbacia de Egris tres timinos ; Prpositus Orodiensis cum capitulo suo duo millia lapidum, monasterium S. Gothardi duo milia et quingentos Zuanos.
ZUBER, Vas vinarium ligneum majus. S. Wilhelmi Constit. Hirsaug. lib. 1. cap. 15 :

Pro signo vasis vinarii, quod a plebe Zuber nuncupatur, generali prmisso, rursum indicem utrumque supradicto modo incurva, quod commune est omnium vasorum, qu binas aures habere videntur, signumque vini ad ultimum adde.

Vide Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 149. voce Zuibar. ZUCANISTRIUM, Gr. , Locus Constantinopoli in quo pilas ludebant in equis, apud Luitprand. Antapod. lib. 5. cap. 21. Vide Glossar. med. Grcit. col. 1576. ZUCARA, Saccharum, Gallice Sucre, in Litteris Philippi Pulchri Reg. Franc. ann. 1304. tom. 1. Ordinat. pag. 422. Vita B. Lidwin tom. 2. April. pag. 274 :

Interdum sumebat modicum Zucar vel cynnamomi.


Limborchius Sent. Inquisit. Tolos. pag. 173 :

Bibebat aquam cum Zucara quam ipsa ministrabat.

Vide Zuccura et Zucrum. Zuccarum, Eadem notione. Comput. ab ann. 1333. ad ann. 1336. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 278 :

De Zuccaro albo libras 12. taren. 11.

Adde Statuta urbis Saon. Zuchar, Zucharum, Pari intellectu. Leges palat. Jacobi II. Reg. Majoric. inter Acta SS. tom. 3. Jun. pag. xx :

In dicto reservatorio rerum infra scriptarum copia inveniatur, videlicet Zucharis, ziziberi, et aliarum specierum tritarum.
Bern. Thesaurar. de Acquisitione T. S. apud Murator. tom. 7. col. 759 :

Horti in quibus oriuntur cannamell, ex quibus nascitur Zucharum.

Vide in Canamell. Zucaratus, Saccharo mixtus. Processus de B. Petro de Luxemburgo tom. 1. Jul. pag. 593 :

Excepto quod ponebatur sibi cum pluma aqua Zucarata in ore.

ZUCCA. Inquisitio ann. 1196. apud Cencium inter Census Eccl. Rom. :

Item dixit quod campum zabulinum... est inter viam Guidonis monaci et Zuccam.

Italis Zucca est cucurbita, Gall. Citrouille. ZUCCURA, Saccharum, Ital. Zucchero. Vita S. Elzear. tom. 7. Sept. pag. 584. col. 2:

Unde retulit semel su sanct consorti, quod, cum Corpus Christi sumeret, videbatur sibi in sapore, quod optimam Zuccuram deglutiret.
Vide Zucara. ZUCHARUM. Zaccharum :

Cum pulvis et Zuchari Sicilie non habeant mutam, sed veniant quocumque tempore, et Zuchari levantis non, et bonum sit omnes Zuchari tractare equaliter, vadit pars quod pulvis et Zuchari levantis, ab hoc anno in antea, non sint subjecti alicui mute, sed conduci et venire possint, quocumque tempore, ut possunt Zuchari Sicilie.
Venise Senato. Misti. lvii, f. 1475, an. 1429. ZUCHEUS, Stipes siccus et aridus, Italis zocco. Charta Edw. III. Reg. ann. 4. apud Spelm. :

Rex....... quia non est ad damnum,....... si concedamus Ricardo de Strelly omnes Zucheos aridos, qui Anglice vocantur Stovene, infra hayam nostram de Breskewode, qu est infra forestam nostram de Shirewode, etc.

Alia ejusdem Regis ann. 22 :

Rex concessit Thom de Colvile omnes Zucheos aridos, stubbes, arborum succisorum in foresta de Galtres, ibidem capiendos per visum..... custodum forest ultra Trentam.
Vide Zoccus. Zuchus, Zucus, Eodem sensu. Charta ann. 4. Henrici III. Reg. apud Th. Blount in Nomolex. :

Auxilium faciendum burgensibus Salop. de veteris Zuchis et de mortuo bosco, etc.


Statuta Montis Regal. fol. 251 :

Teneantur auferre omnes trabes et Zucos ibi positos in bealeriis prdictis, sub pna juramenti. Centum triginta et duas libras de Zucurio, etc.

ZUCRUM, Zucurium, Saccharum. Charta ann. 1393. apud Rymer. tom. 7. pag. 745 : Locus alter exstat in Canamell. Vide Zucara. ZUCUS, ut Zucheus. Vide in hac voce. 1. ZUDA, Castellum. Charta Raymundi Comit. Barcinon. et Aragonum Princip. ann. 10. Regni Leovici Senioris :

Dono tibi fideli meo Guillelmo Raimundo Dapifero urbem Tortosam, ut tu teneas ipsam Zudam, et habeas senioraticum de ipsa civitate et de ipsa villa, etc.
Charta ann. 1165. in Append. ad Marcam Hispan. col. 1342 :

In primis conquestus est de Guillelmo Raimundi quod ei Zudam Dertosa non custodiebat sicut in carta su donationis resonabat... Visa igitur carta ac perlecta, judicavit Barchinonensis curia quod ipsam Zudam procul dubio guardare ac custodire debebat...... Tenere autem Zudam, hoc est potestatem de ipsa habere, ita ut per eam possit totam civitatem distringere, et quotiescumque Comes, qui eam sibi donaverat, ipsam requisierit, libere possit eam reddere.

2. ZUDA, Tribunal, forte quod intra castellum sedebat, vel in loco, qui vallo vel sudibus claudebatur, sic dictum. Vide Suda. Charta Joan. reg. Bohem. ann. 1336. inter Probat. tom. 1. Annal. Prmonst. col. 525 :

Quod ipsum monasterium et homines ipsorum, bonorum occasione eorum non possint nec debeant trahi ad judicia vel Zudas terrestria, seu etiam provincialia quoquo modo.

Hinc ZUDARIUS, Hujus tribunalis judex, vel Castellanus. Charta Caroli IV. imper. ann.

1358. ibid. col. 526 :

Incolas omnium bonorum prfati Doxanensis monasterii a jurisdictione et judiciis quorumlibet extraneorum secularium judicum, Zudariorum, beneficiariorum et officialium Pragensium....... eximimus.

Vide Zuda 1. et in Zupa. ZUDULWEDEN. Vide Zildelweida. ZUETA, inter aves nocturnas recensetur, in Dialogo creaturarum dial. 82. forte a Gallico Chouette, monedula. ZUFFERANA, Crocus, Italis Zafferano. Vide Zafframen. Comput. ab ann. 1333. ad ann. 1336. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 284 :

Una libra cum dimidio de Zufferana, una libra de gariofolio, etc.

ZUFFUS, ab Italico Zuffo, Gall. Toupet, Cirrus. Joh. de Bazano in Chron. Mutin. apud Murator. tom. 15. col. 606 :

Venit Mutinam quidam Franciscus de Castro Montagn cum quodam mirabili animali, quod appellabatur Tassi Barbarinum,... habebat..... Zuffum a latere superiori ad modum barb caprin, etc.
ZUGLARESIUS, Zuglarius, Zuglarissa, Mimus, scurra, joculator, ut opinor, ab Italico Giullaro. Statuta Vercell. lib. 3. fol. 84. v :

Quod bannum sit cuilibet bibenti et comedenti duplicatum post ultimum sonum campan custodiam noctis : exceptis tamen Zuglariis et Zuglaresiis, preconizatoribus et aliis personis quibus dono datum fuerit sine fraude.
Ibidem fol. 96. v :

Item quod nullus de civitate Vercellarum, vel districtu livret aliquem Zuglarium, vel aliquem hominem de curte, vel Zuglarissam in aliqua curia, vel nuptiis, vel in aliquo convivio, vel festo.
Rursum lib. 7. fol. 147 :

Item quod nullus Zuglarius vel Zuglarissa non habens salarium a communi Vercellarum ponatur in extimo communis Vercellarum nec fodrum, taleam, vel cavalariciam persolvat.
ZUMALZISIUS, Mulus. Vide Azemila. ZUNFTA, Zunffta, Ctus, conventus ad tractanda negotia, Germ. Zunfft, idem quod alibi Juncta. Vide in hac voce. Chron. Wormat. ad ann. 1424. apud Ludewig. tom. 2. Reliq. MSS. pag. 152 :

Dominica die sequenti duo magistri civium hanc litteram Ruperti Regis legent in singulis Zunfftis civitatis.
Albertus Argentinensis in Chron. pag. 113 :

Hic ordinavit, quod cum uno anno Basile Psittacus esset Magister

civium, eodem anno Stellifer esset Zunftarum magister, etc.

Occurrit ibi rursum. Vide Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 5. col. 666. voce Zumft. ZUPA, Zuppa, Jupa, Juppa, dicitur hodie apud Croatos et Dalmatas, Regio aliqua habitata, vel ejusdem regionis homines congregati. Charta Cresimiri Regis Croati et Dalmati ann. 1071. apud Joan. Lucium lib. 3. cap. 12 :

Volumus,....... ut dicta Ecclesia habeat suas parochias, scilicet Juppam, qu fuit sub Alpibus a castro... Murula, etc.
Et infra :

Dedimus Episcopo Novensi Juppam Licch, Juppam Buchani, etc.


Alia Suinimiri Regis ann. 1078. apud eumdem Lucium cap. 15 :

Juppam eam, quam Centenam aiunt.

Croatia vero et ali Slavorum provinci in Zupanias distinguntur, quibus, qui prsunt, Zupani dicti. Vide Haltaus. Glossar. German. voce Saup, et seq. col. 1596. Jupa, Idem quod Zupa : Jupania, ut zupania. Thomas Archidiac. in Hist. Salonit. cap. 15 :

Castrum Sibinicense cum tota sua Jupa.

Occurrit etiam non semel in Charta Calomani Regis Hungari anni 1111. apud Lucium ad Vitam S. Joan. Episcopi Traguriensis. Zupanus, Regionis prpositus, Grcis Scriptoribus : vox hac notione familiaris Sclavonicis populis, ut auctor est Constantinus de Administr. Imp. cap. 29. quod etiam firmat Innocentius III. PP. lib. 2. Epistolarum pag. 577. edit. Venet, Zupanos vero Comitum vicem obtinuisse auctor est Presbyter Diocleates in Hist. Dalmat. ut Banos Ducum ; quo loco Comites intelligit urbium aut regionum Prfectos, qui pro arbitratu Principis mittebantur, quo urbes aut regiones regerent. Hos autem ad omne Concilium vocatos, simulque cum Ducibus, deinde Regibus, jus deliberandi vel consulendi habuisse, ex veteribus Tabulis tradit Joan. Lucius lib. 2. de Regno Dalmat. cap. 15. unde idem lib. 6. cap. 1. scribit, Zupanos loco Comitum nominari in antiquis Chartis. At postquam Croatia et Dalmatia in jura Hungaricorum Regum concesserunt, Zupanorum jurisdictiones Comitibus attribut sunt, atque inde Zupanorum viluit appellatio, qu minoribus Prfectis concessa deinceps legitur, vel etiam Judicibus. Jupanus, in Charta ann. 1171. tom. 1. Corp. Diplom. pag. 89. col. 1 :

Si eorum Jupanus aut judex nobis rectum judicium non judicaverit, sive justitiam non fecerit, etc. Hi Magistratus habent, quos Suppanos vocant.

Supani prsertim appellati Servi Principes, Nicet in Isaacio lib. 3. n. 4. Willelmus Tyrius lib. 20. cap. 4. de Serviis :

Constantino de administrando Imperio cap. 29. , Ann Comnen lib. 9. Alexiados pag. 265 : , Cinnamo, et aliis. Iidem et Megajupani, dicti, in Actis Innocentii III. PP. pag. 65. ex quibus emendanda eadem Acta pag. 68. ubi perperam editum Magnippanus Servi, nisi legendum sit Magnus Jupanus. Stephani Regis Servi sigillum apud Jo. Lucium lib. 5. de Regno Dalmat. pag. 256 :

id est, Stephani Nemanis Magni Zupani sigillum. Idem Stephanus Megajupanus dicitur Thom Archid. in Histor. Salonitana cap. 26 :

Stephanus Dominus Servi, sive Rasci, qui Megajuppanus appellabatur. ,

Nicet in Manuele lib. 2. num. 7. Neque apud Dalmatas et Servios tantum hc dignitas obtinuit ; sed et apud Hungaros, quibus ita appellati, quibus proxima a Rege potestas erat, ut auctor est Cinnamus lib. 6. cap. 4. qui Hungaricorum prterea meminit lib. 5. cap. 20. et alibi. Supanos, vel Sopanos, etiam habuere Bohemi, ut est apud Godefridum Monachum S. Pantaleonis anno 1212. et in Historia Australi ann. 1285. et 1290. Vide Chronicon Montis-Sereni ann. 1109. et Notas nostras ad Alexiadem pag. 347. Postzupani, Zupanorum substituti, Vicarii, vel vicem gerentes. Vide Joannem Lucium pag. 96. 97. 132. ZUPARELLUS, Zuponarius. Vide Zuppa 2. 1. ZUPPA Salis, Fodina salis. Joh. Longinus in Vita B. King tom. 5. Jul. pag. 743 :

Montes salinos seu Zuppas salis .... cum incendisset ignis, latiusque manans incendium, singulas cameras montium irremediabiliter torreret.

Hinc Zupparius, Ejusmodi zupparum prfectus, ibidem pag. 745. Charta Uladislai Reg. Poloni ann. 1413. in Append. ad Bullar. Carmelit. pag. 617 :

Fratribus monasterii prdicti de viginti marcis annui salarii, in Zuppis nostris Bochnensibus et Wieliciensibus, salis providimus, et providemus tenore prsentium mediante, mandantes tibi Petro Pykarano moderno et aliis, qui pro tempore prdicti salis fuerint Zupparii, quatenus, etc.
2. ZUPA, Sagum militare, ex Gallico Juppe. Sanutus lib. 2. part. 4. cap. 8 :

Est necessarium, quod quilibet homo armat prdict habeat Zuppam unam aptam et dextram protinus ad ferendum.
Zuppa, Italis Giubba, Tunica. Statuta Placent. lib. 6. fol. 81 :

Item de aliqua Zuppa ab homine cusita per longum sive traversum cum

reppo x. sol.

Zuparellus, Italis Giubberello, diminut. a Zuppa. Joh. Demussis Chron. Placent. apud Murator. tom. 16. col. 581 :

Salvo quod portant caligas de panno sic longas ligatas in quinque partibus ad Zuparellos curtos et strictos, quos portant de subtus alia indumenta, qu cooperiunt totas nates, membrum et genitalia cum dictis caligis.
Zuponarius, Giuponaro Italis, Ejusmodi vestium sarcinator. Statuta criminalia Riperi cap. 126. fol. 19. v :

Idem intelligatur de quolibet pilipario, seu strazarolo, vel Zuponario circa prdicta delinquente.
ZURA, Confderatio, conjuratio, Giura, eadem notione dicunt Itali. Statuta Vercell. lib. 4. fol. 68 :

Item quod nulla societas, conspiratio seu monopolium, sive Zura aliquo modo vel ingenio fiat, etc.
ZURAME. Charta Alfonsi III. Regis Portugalli ann. 1289 :

Quicumque acceperit alicui cappam, Zurame, pellem, aut aliquam vestem, etc. Tollat de ipsa terra, quod Alamanni Zurb dicunt.

ZURB, seu Zurba, Cespes, terra avulsa, in Gloss. Latino-Theotisco. Unde cespites ignei turbes, vel tourbes. Lex Alamannorum tit. 84 : Alii Codd. habent zturf, alii curffodi. Vide Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 5. col. 706. ZURGIARE, Mulorum clamor. Vide Baulare. ZURRA, vel Zurrus, Ogerii Panis Annal. Genuens. ad ann. 1204. apud Murator. tom. 6. col. 389 :

Navis qu vocabatur Regina, et navis qu vocabatur Dulcis fortuito casu ipso die naufragium pass fuerunt.... ultra ballas cccl. pannorum et baldinellarum invenerunt, et de Zurris piperis et lan, atque saccis bombaciis maximam quantitatem.
ZUZUM, Deorsum, Ital. Giuso. Charta ann. 1228. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med. vi col. 29 :

Quod Francigena undecumque veniat sive de Zuzum, sive de sursum, cum quacumque negotiatione in suo adventu quocumque veniat aut vadat, solvat de avere a soma superius.
ZWOD, Tributi species apud Bohemos. Occurrit in Charta Ottocari Regis anno 1221. in Bohemia pia lib. 6. pag. 88. ZWYNANCIA, Angina, Gall. Esquinancie. Buschius de Reformat. Monast. apud Leibnit. tom. 2. Script. Brunsvic.

Tandem in quandam incidit infirmitatem quam Zwynanciam vocamus,

etc.

ZYGARUS. Advena, avicula. Dief. ZYGENI. Vide supra Zigeuni. ZYGOSTATES, Magistratus per singulas civitates a Juliano constitutus, qui exortas de solidis controversias dirimeret, in Cod. Theod. l. 2. de ponderat. (12,7.) Gloss. Gr. Lat. : , Libripendens, ponderator. Alius ejusdem nominis exstitit Alexandri, qui admittendo frumento Alexandriam convecto prerat, de quo in leg. 1. de frum. Alexandr. (14,26.) Vide Gothofredum. Zygostasium, Zygostat munus, ibidem. ZYMA. Fermentum, peccatum, locus secretus. Dief. ZYTHEPSA, Cerevisi coctor a Zythum, cerevisia, et , coquo, ut notant docti Editores ad Mirac. S. Magni tom. 2. Sept. pag. 764. col. 2 :

Vilsii qudam Maria Ostlerin, ancilla Johannis Hoss Zytheps fuit.


Hinc ZYTHOPIA, Officina cerevisiaria, ibid. pag. 766. col. 2 :

Ac deinde Zythopi admotus, in tollendis portandisque oneribus, corporis viribus strenue uteretur, etc.