Vous êtes sur la page 1sur 9

0

03 Prf

cr sr
o
P
d
P et hi pet et Phi
C-i

hi

a a

0
pM pCJ.

09 d 4
MB


hi et P>

<
<
s:
0
p> 03

a r
p

sr a
a a
P P
p

cr

hi

<
sS P P d

Hj

d 0
M

p-

cr
a
p

p.

o cr et

ST p -

sr et

hj p-

P M 03

et

ST P P

<

P P

P P

P sS c*. Ca
X P P 4

3
O
CD

s
m

P-

P-

P-

<
P p

hi 01

13 4

p 09 P P

rj

X
P

o 09 er 01 o
p
hi Pet
at

^ > ft s &a ^. P 3 P
<<
o O
rf

a sr sr t sS e
P
P
M

P P

<
ST P P

ST d p p p

03 M

cr 03 t - i e o t K c a sr (ft a cf Cf a

< P
(ft
sr
P
hi rf

a
a
hi rf et 0 > r f

<
a
d
hj

sr cr pP P
p* p

0
phi

pet 03 M

e t 09

P-

SS

P 09 P

09 P hi P a 09 01

N.
13
p05 M

CJ.

d ST P P
rf rf

et

^ < o (ft 0 P 13 P < C< < > 09 P O" sS

P P

p p p
01 Pet p03 O

P P

Hj et P*

o o xs

et P03 P

prf H'

<
ap
et

et et P

c a

hi 03 hi et
C-i cf

sr
et

sr
rf

ST S X S p sS P et P a P Pf r

<
a
d a hi S sS
et hi et pM et et hj

as P as H cr as p - 03 Hi 01 Hi a et P et X d p

hi

o
0
P CO

ft

<
a a o ap
4 M

P P

0 d ST

<
a a. p

o o M

N 09 09 P

<

cC 3

5 < 3> rn

ft
S
p-

o $
O

Pet
CJ.

p P sS P
hi

P
d
M et hi

g
o 0
P
p-

13

o 0 cr a a
P
sS p O
03 O

d
hj P-

d p
M hi

sr

P 09 P

<
^ P e t 09 o o 09

03 03 P-

< ap

hi

sS a 09 rf d sS 0

< p
0
Hi

<
< o' p
sr
13 P P P as e t d
hi P

e t 09

et

cr
a o
09 P
P-

sr
P

M M P-

09 M pr M P

03 et

13

P P

< *< to
a. p

M 01 03 rf P-

ap
09 09

o er
M

s pM

p.

0 d

P < 09
p* rf 03 M

sr a cr 09
a

M Prf P-

a o oj h


o Hs r
hi

a
* j hj

ST d

a
0 0
et
o

M 03 rf

p. pet P>

N 09

o p

09 09

o rf
as d JT
et P-

< !
et 09

<

pr
p-

m
*d 0 d

o P
0
pM et

0
P o
CJ.

03 rf

CJ.

.
O

N 09 09

ST 0 4 0

<
4
et et rf

09

N-*

P 0

o P a

et

<
p

P P

o sr oj H o
0
4 6
hi pM M

P
sS sS P P

<
sS

o a

<
P P

<
rf

g
P
hi

P* 0 a o sr xs p p

o
P

m
sr
P P
N i 03

cr hi
o sr a
P
et

M P-

d
M et

P 09

et

P
ST P p

et

a o
pp03

sr

d o*
PSS

CO
p01

^
0
ST
>3

<
0
d
hi P01 hj et H-

hi

<

et

sa
a et o

P P

sr sr
a
P P

cr o ai a sr h

a o o SS

sr a o d a M pp 09

et

a a

P p sS P P
03 et p-

<< a a < a S P P p < P a S N


<
P* M to

cr
ohi a N
d

0
t-

hi

M et

P P

ES
p p

ST 03
et

<o < 13 0
P P

et

< P

hi p.

P P O XS H

ST ST P

r a P
0

P et

P*

0 d

a
P
et

s
P
03

p.

*3

p 09

CJ

et

<
a
d

hi S P S hi XS P p- P

a
p p

ot e
p

<<
p 0
Hj

ex 09 PP* P P P a M hi

sr
d
03

ap a
O

N 0 d

o d a

P
p
et et

03 p. M

ap
X 09 P

sr
a ap
p sS
pM et

P P

e t 09 p
hi 03

cr a poi a
P P

o a o

^a o
<
hj rf

0 P
hi

M 09 ST N P O
03 P-

<
<
ap
et M

d 09 h i ST o <J 0 0

o
p

P 0
0 N

00

P-

< P P
o

et
m

01

a. p
P O

rf

< to0 P
P
hj 01 et

N P-

(ft ca
sS P

sr
pp-

sr
CO 01

O p p

09

P ^ 0 9

o 13 o a o
09
hi p-

sS

sr et
p

C3 CO X hj G hi P P M
03 03

rf ^ Pet

OJ

<
sr et
M P-

01 03 P-

sr
o cm cr ex sr p- et et

M Pet

Ci.

< p
P P
CJ.

p.

ft,

cr

. <
a

hi

1
P

P
09

P
SS.

o o
d

d sS

sr M

03

P
P

Pet

CO

I*

X o

<< 4

^0 CO

p.

<
0
et P* et P-

a
hi hi p-

09 P a aS P P 0 P 09 0 P ST P P hj o P M P * 13 h i F P GQ a P a rf hi P P* aS p sS a P P P P hi P p P N P m. N p N PP* 0 P p d pP N P o o cr P hi P 0 09 a e jt P t p h P e h i o sr sS 09 sr e t CPJ -. p P sr M et a HJ Pp P et P M pa 01 <J 0 09 P o 13 0 M hi hi P p P P r f 13 p o M

4 O

sr
P p >-/ <

H03

03

13

hi

hi

(ft (ft 3 c*.


sr
P O
et

sr
ot e
sS
et

hi

ex p.
p 09
rf

hi 03

a
phj

X
P P P

<0 < d
a
i

us M

et P-

sr et sr et
0 sr
P
pet

cr
ST p - sr ST a cr 09 N p- Hj ST 09

CO

cr

P xs P as P

o sr o

<
d

et


hi

et et

P . < o
p.
CJ.

p. hi

p p p
01

xs
P
M 03 hi

Hj

P 09

hi p-

hj

ci

P p

< P ST P 1 P

d 3 P S 09

a
et

45

pi

to 1

p 1

g
sr
et

<
p

Hj

O P P

hi

aS

o a

pet

ap

P-

hi

< o

hi

a o

hi rf

<
o
0 13 09

ST d p p p P M 1

P 03 P M O SS d o <<2 09 d 01 a d 4 hi 01
03 03

ap
sS P P w P
hi et M

a
13
p et

a et H cm M M
P-

ST
et

<
P P
N O d p P

cm
P P
P
N

er as et

09 P

CO 1 tn as

a o 0

M ^ to

09 1

p03

P 1

hj

3 ft - P < sr ft, d 0 P XS (ft p P P

cr
p i
P P i

a 0
^
CJ.

O hi 13

et

as hj 1

opdeed set de gevangenisproblematiek. De kwestie van het strafrecht heeft me ervan overtuigd, dat het niet zozeer om rechtsvormen, maar om vormen van technologie, om vormen van taktiek en strategie gaat, en in Surveiller et Pimir heb ik getracht het juridiese en negatieve raster te vervangen door een technologies en strategies raster, om het vervolgens in La Volante de Savoir toe te passen. Zodat ik alles, wat in de Orde van het Vertoog de relaties van de macht tot het discours voorstelt als negatieve en verdringende mechanismen liever over boord zou willen gooien. LF: De lezer, die zich Geschiedenis van de Waanzin herinnert, bewaart het beeld van de grote barokke waanzin, die ingesloten en tot zwijgen gebracht is. Overal in Europa bouwt men in het midden van de 17e eeuw in hoog tempo de gestichten. Wil dat zeggen, dat de moderne geschiedenis, die het zwijgen heeft opgelegd aan de waanzin, de tongen wel heeft losgemaakt ten aanzien van de sexualiteit? Of heeft n en dezelfde obsessie (zorg om de waanzin, zorg om de sex), op het dubbele nivo van discours en feiten, wat betreft de waanzin tot geheel andere resultaten geleid dan wat betreft de sex, en waarom? MF: Ik geloof in feite, dat er tussen de waanzin en de sexualiteit een reeks belangrijke historiese relaties bestaat, die ik zeker niet opgemerkt heb toen ik Geschiedenis van de waanzin schreef. Op dat moment was ik van plan twee parallel lopende geschiedenissen te schrijven: enerzijds de geschiedenis van de uitsluiting van de waanzin en van de scheidingen, die van daaruit tot stand zijn gekomen; anderzijds een geschiedenis van begrenzingen, die zich hebben voltrokken op het terrein van de sexualiteit (toegestande en verboden sexualiteit, normale en abnormale, sexualiteit van vrouwen en van mannen, van volwassenen en van kinderen); ik dacht aan een hele rij binaire scheidingen die ieder op hun manier zouden hebben bijgedragen aan de grote scheiding 'rede-onrede', die ik heb trachten te rekonstrueren t.a.v. de waanzin. Maar ik denk dat dat onvoldoende is; terwijl de waanzin minstens een eeuw lang het objekt van negatieve operaties is geweest, is de sexualiteit vanaf die tijd het terrein geweest van zeer gedetailleerde en positieve investeringen. Maar sinds de 19e eeuw komt een absoluut nieuw fenomeen op: het ineengrijpen van de twee grote machtstechnologien: de ene, die de sexualiteit naar voren haalt, en de ander, die de waanzin afzondert. De technologie, die t.a.v. de waanzin negatief funktioneerde, is positief geworden, uit een binaire is een komplekse en veelvormige technologie ontstaan. Zo wordt dan een grootse technologie van de psyche geboren, die n van de grondtrekken vormt van onze 19e en 20e eeuw: ze maakt van de sex tegelijkertijd de verborgen waarheid van het redelijk bewustzijn n de ontcijferbare betekenis van de waanzin: hun gemeenschappelijke betekenis, die het dan ook mogelijk maakt langs dezelfde weg 49

N P
SS

0 a
03 ef hi Hs et hj

P-

P
Pet hi
CJ.

<
X

o
P p

Hi

hi

sr cm e t
o
p
03 et

o
O
p-

a
P
01

P"

d Xi

09 P

P O

P P

<
P
rf hi 01

CJ.

et

0
hi N H phi hi et 01 et

as
p
et et

et

sr
03

hj N


Hs M P-

hi

01 et

cr
a
p sS Xi p
et

13 P P

13 09

p03

er
M

sr
0 a
P p
Hi

p P p P P
et 03

03 et N P-

%
O

a 0 0
13

p 0 P P
hj et N

y
or c
P
p 09

P
P
0

<
P P P
sS 0

x<

Xi *"3

O
fi.

p
01

CJ.

sr
0
P 0 3S P
p01 03

et

et

p.

rf Hs Hs

*< 01
a
0 X
et

er cr

O P N hj

<
p

p 09 P P P
et P-

p> et

er as o cr 0
09

X p

o* o
a a- Pt a p e

cr
a

a
3S

(ft

o cr

o
ST P P ST P sS M

ST P

0
Cd e t sS P p, X et

pM M

sr

P 09 ST hi
hi

a
X G

M M

p01 rf

sS e t hi

er as et

p-

et

cr P p et a
a
sS P
Hs

ft c
C-*

3 ?
M M PO

p.

< << P
P
M

ST

cm P a> N a sr o
Pet

ft (ft
cr et
03

N P-

P'

03

sr p 09 o o sr xs P xs a G P o rf
P
et

CJ,

< < as
H

<
P p
X

rf

o a o
p03 et

o a
P
03 ef

c>. Ca.

<
:
sS P
H' rf rf

sr

*< o
< P
P P
et

et

er p-

sr

hi

ex H-

er P ex

p p cr P P

01

N et et P-

0 o a
4
et et hj

,^ (ft
Co P P

p p

0 X
et

P' 03

et

et

M Hj et

en a a

P 09

g
G ISJ P o P

a 0 P < sr P 09 P P o M 01 P sr p - 01 cr 0 e t Pa X p M er a e t hj P P et CJ. to xs P x 13 hi hi

2 3 c^.
P

hi M

hi 03

et P-

sr

et

P-

hj p. CJ. P et 03

p03 M p,

< p!
<
cr
d
prf
CJ.

er a
P
et

p03

P P

cr sr P P a p. a o sr

aj h
0
PCJ.

hi 03 et p-

' P 09 P- P a

09 N 09 i
03 03

to 0 P to o p-

X CJ. N er p . o P G 09 ex rt

c (ft X CO

09

< <
hi p-

09 sS c r 09 p- a P M sS P M p 09 ST p . P p P P N a hj P ST 09 P cm cr M P as P* p P P ST P P

.
cm et P
sS P P
hi

er et
sS 09 p - 09 M et P
22!

<
P P

<
P
P et

P P

Cf

aj h a

p.

g
a

0 P o cr et
P 09 P

s.
P sS

ft
< o
d
et

< P
cr pCJ.

P P

4
M

01 et

P d
01 et

sS P P
hi

0 o hJ
ef

% ^
P P P
p. 01

UI

o er

cm as P
03

o
p sS p
et

cr o
X

xs o ex O a
P"

N p.

0 a
p.

< as <
hi
CJ.

a a o P 0 P cr hi a 0 sS

p d
03 p et 01

<
P P 13 P

01

sS X

pM rf

hi 03 rf

p Xs G

N O 0 P P 09 et ST 03 P P- P P 0 P XS P as a P p* 09 0

P P
hi

P" 01 p-

01 et

P W ST hi p 09 p- hi 03 P

a
P P
p

p-

P p
hi

et

sS
N

g
a sr
P

09

et 03

sr
4

hi

rf

0 a
sS P
et

oj h
X

< o
0 o 0
hj M 03 O et

N 09 09 P
-0

of e
G

ST
et et

p. 03 Prf P-

H,

< P
sr
o 0
N P-

ST 13 01 4 P 01 sS
et et 03 p.

p, rf

cr cr
0 sr
p-

P-

O P
et

<
P

et

P P P sS sS P X
H-

P ST P

cr N

M Hs

sr
p
et

^ cr P p o CJ, o P p O a < sS
O

hj 03

sS P ST P

.
ap
P
rf et

hj

hj

et

er xs 09
G
p* hj

! sr sS *<
sS

M M

N P-

09

er o a < cr d er xs 0 CpJ-. sr P er o et ex M hi 09 o O ot e t P t a < M e 0 P sr d a hj M P" cr 09 sS e t e f p a P o d 0 P sr sS p - M o Hj P hj p a xs 3s 09 *< 03 r f P a N ex et P p . P as 0 ST hi P P 0 P * 09 P xs P P 03 hj p a et sr P 01 < r f- *< P o a p1p . SS 1 sr P p. et p- M a 0 0 * sr P - a P N O O et a O . cr hi er er 0 P xs P p P 03 p d o d p p 01 ^ 01- pf- Psr e t sS 01 r o psr 0 cr 0 < M hi P psr P P M M hj P a
p-

cr
P 4
M et

P p
Phi pP-

P 09

09

P-

01

sr

rf hi P-

P-

01 et P-

X O
h-i 1

et O

p . PM M M P o H P M CJ. P o phi hj et p X 03 P 03 p o* ex P a p - as P 09 a P as hj P p 0 X P p P a 01 /V Hj hi P o P d a hi P as sS cr - e f Mt sr sr < M e et o hi 0 hi P M a 0 e t a hj pp- P a P - Pa CJ, 0 03 01 O 13 *< 01 e t P sr p- et N cr aS a 0 p sr t < e p d a sr P P hl hi P P 03 N S5 P et 09 09 < p e t H P a 0 P as. P < sS o P H j P cr hj 03 e t P P P O e t er hj hi P 0 09 P a 03 09 a e t Hs M P P- a et 4 a 09 M P* hi 0 e f O 01 P O p o M M Pet et P xs X < cr sr hj 13 09 P p P d p B rf S H> P 03 P X ST r f P 03 O 09 0 13 a et Pa e t hj Pj er 03 < h hi 03 a P P cr hi- 13t sS P t- M hi P- et P ef p e ST o e< P ps r 13 01 0 as hi 01 P e t e t o ST H- P et hj p P P 0 M P - 09 P- P- < 03 a a P M hj O P P p . < ST X 01 CJ. P er p - G M a a p - 01 P P 0 0 sr < a a o 0 sr 0 M * M P d 0 et ^ hj P 03 P- M P a O cr < et sr P o et < o a hj P w X ~ sr P p. cr P a < e f- 01 hi- 09 03 t P p - p 0sr p er p 0 P e as p d p sS p e t 03 M P hi 09 01 Hs C J . p- N et O et pX P 0 P ^ p o a ^ P* 01 09 o G sr e t P ' P' 01 M Hs hi P sr P - P r f cr H p- e t sr O P o < SS P hj p P P C J , P - < H- p < P sS ST P cr < 13 t p e t sr p e t 09 as p ST e et hi

sr o

03

<
13
01 hi

< Pas B
hj

13
rf

P P

p p X l

cr
01 i

0 0

d p

1
N 1

o P a

03

<

Prf

0
et 1

sS 0 i
M

a sr 0 o P- 03 H> 0 et a < hi 0 N 1 o sr
i

cr

< .
< 0
1

a a
rf

a er
4
hj 03 N p

p*

<
P M 09

ot e sr a

hj 03

d
p.

< o hi 0 1

p.

<

N h j 09 1

hj

cr
i

P ST 0q P P

sS P P hi 1

cm
rt

* *

o
d

0 a

P P

o*
P 03

03 et

u
P
p
p p

to <
C*J
et

sr
0

<
Pp-

<
M
et rf

^ h*3
P- P P P 03 P- 13

a
P

09 M
et hj
CJ,

a
CJ.

ai h

et et

03 et

p p sS 4

P er e t p-

a o oj h

^ ^ 3
a

hj p. hi

* 0 N 0
O
et P-

*i P P P 0 p 0 P O d P

P' p 09 d
et hi et et hi rf
CJ.

1
p

P P P

...
et

a a
p*

01 et P-

P03

N hi P- 0 O G p pr p 09

<
SC

a P
sr < psr
0
et 03 et rf N

09 P

sr sr
0 to P et

P 03 XS O XS sr p

a a

sr

rf et

hi hi p-

03 et

XS P X X p P 0 M

a P
et

p 09

(ft 3 3 c*.
a
O P
et et

P P P p

a 13

M 03 P- M ST O cr P et

sS cr P P 03 H et G P H P

- sr
p 09

P P P

03

sr

sr o p

p-

(ft
P O O

a < 0
P O

<
P
P
p.

0 ap
d
pet


et

0 o
M
p

a 0


et

0 e t 13

a
CJ.

o
0 P

et

sr ap

< P
(ft
a
hj
CJ.

et et et rf

09 M O P P P P p p p P P' P

0 0 er et

hi PHj

P 03

P
P N d
et hi pCJ, CJ.

CJ.

< a P
N
rf et

13

03 et Pet

pet

<
a
K c*. Cf

o p a

^'
P P

sr

a
cr
pr h j 03 P

P O P P

sr o* cr
p <J
p.

cr hi

03

..

hj

hi

P-

et

g
<
cr
M M M Pet

03 1

o SS p aj a h a XS o N 0

et < - ap
cr
0
Pet

XS d P 01 09 03 P P p P 03 X G P M M P P
M Pet

sr a
a
09 O

et N

P01

hi

sr

et

o cr M

Hj

<
o
p-

8 Pa
d
et

P M M P

sS N p M P-

e (ft Sj
0
P O p P O

d P- cr d 03 d e t 09 p O e t d P P P

0 a
P

M M M aS sS O d sr hi 03 P ST e t

Oq p

<
sr

Hs P-

>: e t
a
P

sS P

sr

09 a

p
hi hj 03 03 et hi pp-

a
P
C O
SS

sr

13

<
PCJ.

SS p PM d

0 P o

P- P 09 M O M p 03 o 0 sr pr O

cm
p

a
CJ.

p.

?c* C*. 3

P*

hj

a
et et s-^ 01 et

o
p
CJ.

a gP

et

01

et

er 0 M 0 cr P a a 03 cr

<ft
ap
P P

hi 03 Pet

P P P

er a er as et et

<
< as 4

<

o sr et

P P

<
P

g< P
ar
hj

<

p rf ST p , 03 Hs ST 03 P d P
p. rf rf P-

a
O
Hs

et

< P
P
hj hj

cr a M

cr a p-

hi

03 09

0 p-

sr

P M 03

r P
cr pCJ.

09 M Phi CJ. P P' P 03 M 0 P p O er P

<
Cu
p et

a P o oi at e h

03

< < o hi

09

< p p <
0

ft 3 et

N 01

13 13 et d p M P et P

.
*

<
P 03 M

<
p
p01 et

p>

P go cr
03 ST d

sr

et 03

a s S
et

M P N P

P
01

rt

P M O* 01 p - P O P cr 1

<J et

09 O P hj P P

s S : M M

M Hs 03

p
hi

en P

m 5 ?

a
P- e t P
M

O M O p

a er

ft Ca
X
et

.
sS P P
hi

O 13

< P
P P

a 09 M M
p.

4 3Cf

er

hi

5T S p S P M cr M P- M P H j PCJ. P- C J . O Hs et p hi p 0 M 0 09 P P p- hj P 03 d sS p- 0 et P et CJ. P P a P et P M P- N sr CJ. ET M ts cr 03 e t hi

hj

H 09 p- P

hi p

hi pCf et hi

sr o

et hi hi
CJ.

a a sr P 0 o 0 0 co o o p et M P 0 a sS et d sr a 09 M hi a < i 0 01t a p - o a h p e P et o Cd d M < < 0 sr 4 et P O a X i P p et et h 0 p- o 03 0 p p. et < M et P hj P cr o P P a- P 0 t p < - a a et p M P O e


P
P
p03

Hj Hi

c o

0 13

03

P P

hi

<
0
O P P
et et
Cft

< p0
03 et

SC
et

a P

P-

< O
<
0 0 H

P- e t en d as

<
M

a
CO

0 a rt Ccr M h j J H cr - . O O o ST cr d sr 0 a et rt P P a pp
O >i H 03
p-

P* cr P p rf rf p 1 09

<
cr

CJ.

N O P ST
p,

s N S O P
M p. p.

a
hj

P O P ' M er P sr e t p P sS a M 03 P P hj P 09 P- p P er

. < P
sr P as

P P O

09

hi et

as P

et

o sr et

Phi P-

O P-

a
M P03 03

o pr

sr

P M 03

a o d
sr a
0 sr p CJ.

et

<
O

P N hj P- P CJ. O

hj

M Hs

B 0. p

rt

P-

et hi

P 09 P O P P
p.

p p p M

et

^ (ft ^ r*.
P

p03 et P-

sr < H
03
et P-

P d

o er rf

o P

03 v j 03 P 1

< o
a

a d
N

M P

sr
M 03 M N rf P 03
CJ.

<
P P P XS e t H 01 O
hj

phj

P P p

sr
d M

p 03 09 P O* P p. C 01 d O hj O

a 0
p

sS

CJ,

<

et

hj

0
P P- P P X

et p.
CJ.

hj p.

a P
rf

N O p

l
a

33 et p. rf

P p 09 O* O ST

P' et

et

et

O ST cr d p P p p N

09 P P
et

pet N

03

hi

M to 03 d s Hj S

<

O
rf rf

< as sr
P- O P d

et

03 d
03 et P* rf

hj

cr p0 a 0 ex a 09 a P G p p
d O P H
Prf

M Hs

sS P
et hj rt

P P H M

0 *d 09 p O s et S H- d H O p M 03 N

X G P

et

0 P

0 a
P

P P- sS

0 0 sr P P p P o 0 O P P a sr hi p cr 09 P et 01 M 09 e t a O o a et et ^ 01 0 XS P P 01 & p hj o sr P p - e t P 03 o P hj 0 d

et

hi

P P P M

<
d
prf

*< 03

et

hj M p'

M sr h i P- d O P p* p er a P p- p hi p d sS

et P-

o d

<

<
sr
et P-

P O

CJ.

et

p p p

a
P
O 03 X
p-

P 0
P P P

N M Hs hi 01

<

<

P P

a
03
hj

et et

er e t sr

O 0

M ST p 13

hj

hj

.
sr

d s S P

P P

CJ.

et

sr
a 0
0
hi

sr

ap

et

0 o P

<
sr
1

-.
P M 03

hi et

03 P O 09 N P* H- h i P O

o cr

a
P
W
rf

hj

cr
O

PO P*

< P

09

03

09 1

d s S P P p. P P et

o p

g
<

hi

hi

< .
p 1

er
O 13

CJ,

H, < p
P p

hj

cr

hj p.
CJ.

Hs

4 pP- p P -O

< a P p-

09 1

P 1

< O
hj hj rf I hj

N hj ag p p P P 09 P hj P 03

1 1

et

03

d 03

et

01 P X P G P O* M cr P- 09 r f P H- P H P e t hj P et P P* P P 03 e t P O sr N 4 a p- sr CJ. N hi P

sr
a
C^
Hs
Hi

P
e t hi N p p C J .

a a
e t Phj

CO

3
ST

p -

cr a
a 0
p
p -

s cr 0 S
a
P
X

sr
a

a 09
p -

<
P
hi

p
e t p -

p -

p-

hj

hj

<
N O d p O P sS
Hs Pp e t 03 03 e t M e t p e t P p e t e t 03

e t

hri

X O

<
P

<
hi

<

p -

p p

e t

cr 01

e t M

09

0 O

13 O 09

^
P

P P

P- O O p

p
p .

<
s P S
hi hi

hj

P P

a- 0 p

r f

13 d

<
O 09
hi

hi

<
M 03 O 03

SC

p -

<
P
O
e t

e t

>
a a

hi e t

d sr
p 09 P

sr
hi

P 09 P- r f O

<

er

< P
03

P 09

09 d p
hi r f

p 0 O

P M O 01 d sS er

<

P*

e t

a a
e t

X O

cr a O

e t

0 P sr p P 0 M O
N

p p

e t

a. p

H- H P d 01 01 P p

03

sr 0 a

Phi r f r f

o sr 0

p M M P 09

P-

s S
0

*< 03
P

0
03

e t

a 0
hi e t hi M M p C J .

d p p p

<
sS p

M H j e t e t e t hi hi
SS

O p

cr a- a p
p P H

P
p -

p d
p -

a
e t

g
1 O 4

s S
0
e t

<
0
p p

P M 09

0 o d xs er e t cr a M 0 xs H
P O sS M

a 03
03

sr

aS
a
01

01 er en 0 O p r f e t 09 e t P 09 M P Phj e t N CJ. M p- X p er P P P 09 p - H-

<
03 e t

p p

03

r f

e t

hj

a
e t O e t

a as
P
e t

a
O

O p

p p p

01
N

sr
a

ex d ST

M Hs 03

ag
e t

09 p JS a P P hj

<
a
p

< <
ET e t P P
P P
e t 01 e t e t

13 P

e t

13 O 03

a P

e t
C J .

sr
PP d
hj Phi p e t e t

p Hs

P Hs P- P sr P

<
p

M 09 P P 09 P P

cr O
a
03 e t

P P

ST p M O o O P sr d ST e t e t hi O hi

er G p

< ;
hi

e t

CO

g
o
e t

M P

P*

r f

a P
P
03 03 e t hi P e t e t hi

Hs

< p < P
a
O
r f

p X

d Pj M H a a a

P P
r f hi

a a a

g
r f

H- 09 P 03 a- 13 p

03 P rf

< o
P O

a
P O 09 p

P- 0 3 XS hi o P p- rf Hs d hi P- 03 03 M ST P P

< < <


e t e t e t

P P

<

hi

<

r f

cr

O O

sr

sr

G sS 09 P O d sS P P

P. p

O O H, sS P P i

d 03 03 P

<
P 0 0 P
P

e t

&
p

0 P
Hs

09 p O
p -

-i O P

r f r f 01 ST ai xs H h P et o Pas p -j 0P9 ST p H P

0 P o er et

< <
P d
e t

<
p P -

<

e t

P M 01 O

<
P

sS 4

0
P

<
e t

H j

N p O 09 0- 09 p P 03 a

O P p 09 M 0 P M d P O p 09 N d 0 P 03 P e t C-t p 0 P 01 e t e t p 13 o P f a 43 0 CQ P O d 0 p P- P hj JT H s 03 sS O O N Psr CP- O O O J . O 13 4 sr p a p 03 e t p a 09 03 M O 0 03 H O M d P O 0 et pe t sr O P O as 09 hj M xs P hi P hi p G

g
PX O

< <
P*
e t hi

09 N 09

g
sr
03 O
hi

<
0 03 0
hi

P 09

sr
e t 03

13
hj

P P

<

Hp

cr O a a a p 0 p P ap

O d a S

g sr
< <J ;
hi hi e t p .

ap
p.
{jq
hi

a. p

0 sr P r f o pr r f e t er a 0
P
e t P-

0
O P N O P O O O p
hi

<
P d s S
P ST a P 4 P ST ST O

sr

P-

e t

a a

cr

< P < gP a
N O P- d

P
p *

03 e t

03 O O
p -

03

e t

< - cr M
r f

13
C J .

hj e t

hj

et
e t

P 0
hi H j

P*

p -

e t

e t

P O O P P

a 0

a pp p M P M sr a e t P- O p 03 P p sr M 0 09 a p a P P 03 O p d 01 sr a et P s M S e t O

<

13 -i O O 03

P-

P O

hi

sr 09 ex

e t

5 sr ?
sr sr

p -

o er rf

sr 0

P09 P P 09 03 09 O M 03 P P M P p03 h i p a * d a 09

a a
P

sr

sr O d 0- d s S p a p- O
H j

g
<
P

01 p 09 e t P O
r f

< P P a
P

d p

p p P O
p j

...

C J ,

<
hj

a 09
P

N
p .

sS ST

03 et P P

e t hi P-

03

op

<

03 r f e t

p -

e t

JT M d p M hi P

O 0

ap

Hs p .

Hs

<
ex H
hi e t

P P

0 gP a

C J .

e t P -

e t

N P P P HP O

M PO

O i d 0
C J .

sS S 09 S H* M 03 M et P P p

<
P
M P-

g cr
a

p P* 09 cr p P

<
a
r f 03 03 hj

N O p M 03

>
N M O

C J .

sr er
0
p .

0 a P 03 sr o et e t er e t d 03 sr 01 a er P P 13 sr hj

<
P 09 P

g
09 P O

p e t

d 03 03 p

C J .

g
cr

r p a O s S
O
Hs hi

hi f H

e t

sr
p -

X H P
r f

.
P
C J .

C J .

xs
P P p

a pr
hj

e t

as O p 0 sr 09 03 p et hi er sr *< a S er H- xs N s H- as hj hi O P hi cr a p* 09 sr e t M

C J ,

M p- et P* p PC J . p 09 sr 01 13 01 e t 09 hi 0 O rf P

<

P P

hj

e t

p ST o P" e t sr p. et e t O P N sr p . H. O e t sr p

<5

e t P-

P P* e t

N P

hi

<
<
cr
hj

01 P01 p

a d sr sr e t

ap

p>

<

Hs

r f r f e t

03 P03 P-

hi

P P

P P

cr
o s sr S

<
M

as h i 0 0 P o P sr a e t

0 13 13 XS hi M hl 4 X 03 03 p H- O et P P O et et er P t- i e h hi 0 e t p r f P P a
03

<
o ap sr 09 r f a a

e t

p -

s. S p sr
hj

p .

g
< as
sr
a
P
e t

P P P

01

a 0

P P

C J ,

C J .

e t

C J ,

o xs e t er & cr

r f

a a
p O d

cr

09

PI

p 09 13 h a i O O e t 03 -i P - C J . p

sr P P a > p a. X p

d p sr e t

e t

hj

0 M PP hi P o P sr 09 a a rf hi 03 >

d 01 03 P
hj r f

01

< ^

hj

e t

N O 13

N N P- P- 0 3 et P d

O d sS P

^ s S
p C J .

M
r f

sr a a

hi

ex
P
e t

P P ST
hj e t hi hj

P M P P- h i

09 P O O

O M sS P 03 03 P

a 09 hj
O

M P

P P

sr

ap

C J .

O p

01

sr
P

cr

o cr p sr e t

03 O M

ap
P
09 p P M 03 M p
03 et

hi

<
0 a
P

cr d P

09 P O P P O

<
< P
et

e t

.
a M
1
1 1

e t p ,

d 03 03 P

e t

p -

0 P o er e t

e t 09 P cm 4 p or p M p P P* sr P CJ, e t P 1

P 09 r f P- P pr P P P M P 09 09 M
r f

e t

P- a p01 p p P' p

0 a d o P cr N 13 P d P p pi 03

O M 13 03

et

09 h M 0 H- Ol P - O HP X ex ef sr a G P e t as M sr O P P 09 p 0 13 O M M cr H s O P O X P M sr H s as d P O p H' P M 09 e t 09 M sr c r 09 P X a e t P' h i P Pe t O a et a 0 O cr 0 s~s O P 0 e t O P er sS o e t H- er cr M et M M 01 e t cr O P P Pd a e t v t a 0 e p hi N sS a 0 p . p Oi h P O sS o er O a O cr O et rf sr hi 1 03 p

ex as

0 0 cr a p p1
et

P09 P

cr a s S
09 i

03

03

XS P 09 M e t P N O hi Hs Hs 0 13 p , hi ST P et 1

O d i

<
O d sS

< <
et Pet

sr
hj p
CJ.

P P 0
hi hi rf hj hi hj Hi hi pet hi

rf P-

m cr

< p <
0
0 CM Xi P

<
P- 03

a a 09
L X,

^ <
p. cm Hs H p.
CJ,

cr a
p 03 13 o
p. hj et p.
CJ.

ST

sS P P

et et 03

M 03 p P

N a P- O O P hi

p M 13 O

< > M
03 O

ap

0 09 d M P si P P

^ (ft cf
c4. C O

N d M M P

O p p 09 M a P

rf et Hj
HJ

d O

xs 0

H- p M 03 M d O P 03

< P
to

et p.
CJ.

CJ.

*< to
p-

hi et

p P- a 09 P a hi P P P X

sS 13 0 O hi M Pa et Hp O ST p

09

M
hi Pet P-

sr
0
as p
et et et hi rf

p P
p-

n er et
09 09

a a
0

< <

Hj

M prf P-

O M 09 P

et

<
p-

<
a
CJ.

P X p
M p-

P P H> hj

M Pet P-

sS 0

ST 01 P X P P

<
to 0
0
P O
hj pCJ.

ST

P P
P P

a
cf

sr
03 O

prf P-

sr

S c^.

a
cr xs
M P
p. rf

0
P
Hs p rf

P P >3 s3 a P

(ft
ci O
C-i

hj

< p

p-

sr
01 03 M P
hi pet
CJ.

p p as p
01 et 03 hi

d M P 03

o sr sr rf

> < P P !0 <


cr rf
P P

0
P P 4 N 0 d P ST
p.

$ 3

sr

to 0 xs hi
O 09 M

g&a
rf

O* N sr p, O M CJ, p P rf Phi sS a O 03 M P- hi P X 03 N rf P p P P P O
p-

<5 O O

o er rt m
hj

<
P P

<
a
et

P O
p03 P-

hi

a
N
M rf

a
< as
p d *>3 P O

<
cr p
13 13

sr
O

P^ O

sr

as p

P- P> 0 03 a P p

<

<

<

Pet

<
a
d
et pCJ.

P P hi P 0 XS M 0 03 P 09 M 0 P P P CJ. p ST hi ST 03 O Pd M M *<3 03

P 0 P
P et

et

a
0

sr o a sS P d P a- P P p hi cr O
a
0
cr

<
sr et

(ft J
(ft
cf

< !

<

B
g
a
03 rf hi

N cr as 0 cr as p hj N as p O hj

hi a P* ST O p- 0 d hi a 03 P et pp <w p P p09 P- hj W P rf M X ST P- a P P P P

0 0

<
(ft to* (ft CQ

p* 03

sr

et

hi

M P* P

P hj sS M P P* r f P 0 P O 01 P P hj 0 M M a sS p- M P CJ. P' P CJ. P CJ. P- ST P P a hi P sS O 0 N N hi 09 M P P Hj M M ST P M P a p. 03 01 r f p

CJ.


hj rf P et

a
rf 03 et

H> 0 0 ST

hj P et P-

sr
et

et

p.

cr

<
a* sr M 09 p
P P O p

p.

<
P
P
et

09 o

CJ.

O P P

g
ap

a P as N a P et O -i sr 09 h i P P P o P P- cr 03 e t d 03 O hi M as PP hj r f Per O a d sr

sr

hi 01

< :
p d
pet

cr sr O

sr
0
P
hj p03

09

a
0
CJ.
SS

sS p

0 0

et p-

hi

ap

0 03 O V-"* ST P P M 01 M N ST P-

cr

P O
et
m

< o
hj

h*J hj

N <Q P P
rf

03 et

P O

a
01

P H P as P M a 0 S P hi p as P P et O 1 O 0 d 09 sr a- ST p p O P 09 P sS p 0 0 d 0 0 rf p P" hi et a- O p P a 0 09 r f sS N Hs N p as O CJ. ST d p - 09 as e t 4 P hi P hi a P a O 09 O et 0

a
P

N P p 03 O 09 d hi sr P N ST p P et

cr et

et 03 et

<

a
p-

P P

P P p
<

p 09

et

sr 09
O

hj

13

P03

a
0 0
M

ex p-

sS P

09

(ft 3
a a
p-

p 09

-o 0

M Hs 03 et

et 03 et

d p P
HJ

P hj hj p-

01 et hj

p O
Hj

SS

0 cr

13 P P
p-

ST 0 P et 0 P PO et 01 et O 0 sr H j P P M

<
p

0
d d

pet rf

cr cr O
P P- O

sS P O p O 09 09 hi a M P 0 P O et

sr
d
P P

as as p
prf

p01 C-4 C-l

hi

:, &
0

p p

<
xs O
M Prf

*< g p XS a

ST H P et p O

P P

P 0
P

p*

OP- p - 09 as* o pr p et P

P* 09
rf

et

< 0
0
Pet

xs xs pP P

<
a. p
p 09 P
Phi

P P

et 01

sr
P

P-

N O P M 01

<
p. et

<
P-

01 X G P

et

< P
a
P P p p

09

PP 03 M et P 0 P rf P

xs
p p
Pet M pet Pp-

(ft C O
c*. 00

as sS hi P M P P- H O N 13 P a E8 S P- 03 O P a hi

<
d S3 ST
p-

p w 09- 03 M S 3 P er M O

03

CJ.

O P

<
P
M 0

a sr

< P
P 09 P

hi

01 V! 03 et

a
P

p-

M P01 et P-

hj et 03

0 P
hi

<
a
rf

p.

a a

p O sS 09 P hi P cr P O d sS M M et PO CJ.

sr et
a
H P
p>

a
0 0
cr N
p.

sr et
03

sr

hi

sS xs 03 P H-

d N hi P- sS C_i. O P cr

0 P* sS p CJ. N HJ rf PP 09 09 13 hj N P O sr p rf M P * 01 01 0 hi P

<>*

rf

rf

sr
0

et P-

0 O cr 09 r f p 03 p M P- as N CJ. hi ST cr ST cr O hi d p- a

<
p p

< P
p P M
Phi Pet P01 et

S 3

cr

O d

C_i.

P M M 03

a p
p-

d
M <j

g N
M

SS

p.

< .. < <


rf
SS

p.

.
P
p
et hj

a* p

cr

xs O

P M 01

Xi O C-* c4.
Cf rf

09

hj

et

sS N P

p-

hi 03

P-

<
0
O XS
hj et

< sr cr < P et 0 P P a rf p P sr hi et a hi P 0 sr 09 o 0 M 13 sr P O: O O e t hi cr M 03 O a P P< p- M rf d


sr
X

P P

er as

c4.

a O
0
hi

P O : hi P a- p p 09 p- hi O et O

p 09 P

et

ex e t O 0 as cr e t
P* O
O
et

O P

sS O

sr 13

cr sr
O
p-

a a

a
0
p
et

N xs P- M P PO a

hj P 03 ST O P P P

<
sr
O d P X

d p

cr
a xs
et hj

hi

p-

H,

(ft ;*G 09 P

O P

g0
a

ST 09 M P- M CJ. PST P P* P P P hi P et P d 0
hj Hj

p* et P-

<
a
sS
pM

33

^ - > .
X

- 13 O <
as H*

et

et

O 09 P M 09 X P P- P 01 p P
et

<
sr

p-

et

hi

p* 03

ap o p
P
09 P

ap
et

O M 09
hj

a
hi

o sr

03

0 O -i

> .

Hj et

P
09 P P
01 rf Pet

P O
rf 03 et

*<
p 09 Hj ST O O 1 P
hi

M P-

d p p p

>-i O cr P M 09

< PP P I M

CJ.

et 09 a

hi

P ST 0 09

Hj

p.

a < as

M Prf P-

^ 1

cr

N O P

hj

p-

1 ?

09 1

et

d
i

p-

hi

P l

a
1 P i
hj

03 p EJ S 09 p - P- e t O p P 09 O e t hi 09 sS -j sr P P 0 P 33 P P 33 P p hi O P 4 CJ. et xs Oj a 01 O h a rf 09 M a P P- p- e t c r r f 09 p P p. hi P M cr P P P 03 o sr p - M hi sr a 1 i

P d sS h i 01 rf p hi H, p et p 09 p 09 P a PO O 13 M

01

P- e t P XS p. as 01 P B er as ST p O

'

P 1

anderen n ze op zo'n manier te kordineren dat deze verandering mogelijk wordt en zich in de werkelijkheid inschrijft. Dat betekent dat het zozeer het probleem is een politieke 'positie' te omschrijven (dat laat ons slechts de mogelijkheid te kiezen op een al ingedeeld schaakbord), maar om nieuwe politiseringsschema' s te bedenken en te verwerkelijken. Als 'politiseren' hetzelfde is als het herleiden van al de krachtsverhoudingen en machtsmechanismen die de analyse oplevert, tot al bestaande keuzes en organisaties, dan is het de moeite niet waard. De grote, nieuwe machtstechnieken (die korresponderen met de multinationale ekonomien en burokratiese staten) vereisen een politisering die nieuwe vormen aanneemt. LF: En element en n van de konsekwenties van uw onderzoek bestaat in het op zeer verbluffende wijze onderscheiden tussen sex en sexualiteit. Kunt u dat onderscheid verduidelijken, en ons zeggen hoe wij nu de titel van uw 'Geschiedenis van de sexualiteit' moeten lezen? MF: Die kwestie is de centrale moeilijkheid van mijn boek geweest. Ik ben begonnen het te schrijven als een geschiedenis van de manier waarop men de sex had bedekt, en vermomd door een soort fauna, door die vreemde vegetatie die de 'sexualiteit' zou zijn. Welnu, ik geloof dat deze tegenstelling tussen sex en sexualiteit weer naar een positie van macht in termen van wet en verbod verwijst: de macht zou een dispositief van de sexualiteit hebben opgezet om nee te zeggen tegen de sex. Mijn analyse bleef nog gevangen in de juridiese opvatting van de macht. Ik moest een omkering bewerkstelligen; ik heb toen aangenomen dat het idee van sex inherent is aan het dispositief van de sexualiteit en dat dat, wat men aan de wortel daarvan vindt, niet de teruggewezen sex is, maar een positieve ekonomie van de lichamen en de lust.

Een fundamentele

eigenschap

van de

lustekonomie

Je kunt dus spreken van een fundamentele eigenschap van de lustekonomie zoals die in het westen funktioneert: namelijk dat de sex het principe van inzichtelijkheid en maat ervan vormt. Sinds duizenden jaren probeert men ons te doen geloven dat de wet van elke lust, op een verborgen wijze tenminste, de sex is, en dat dit de noodzaak van haar beperking rechtvaardigt en de mogelijkheid schept om de lust te kontroleren. Deze twee thema's: n.1. dat de sex de basis vormt van elke lust, en dat het tot de natuur van de sex behoort dat deze zich richt op en beperkt tot de voortplanting, zijn niet van oorsprong christelijk, maar stocijns. Het christendom was gedwongen ze over te nemen, toen het zich wilde integreren binnen de staatsstrukturen van het romeinse keizerrijk, waarvan het stocisme de kwasi-universele filosofie was. 54

De sex is dus de 'kode' van de lust geworden, In het westen (anders dan in de maatschappijen met een ars erotica, waar de intensivering van de lust neigt tot desexualisering van het lichaam) heeft deze kodifikatie van de lust door de 'wetten' van de sex tenslotte een plaats gegeven aan het gehele dispositief van de sexualiteit. En daardoor geloven wij dat wij ons 'bevrijden' wanneer wij elke lust 'dekoderen' in termen van de eindelijk ontdekte sex. Terwijl men eerder naar een desexualisering zou moeten streven, naar een algemene lust-ekonomie die niet sexueel genormeerd is. LF: Uw analyse haalt de psycho-analyse in een enigszins twijfelachtige en beschamende archeologie naar voren. De psychoanalyse onthult haar (in elk geval oorspronkelijk) dubbele afkomst: enerzijds van de inquisitoriese bekentenis, anderzijds van de psychiatriese medikalisering. Is dat uw gezichtspunt?

De plaats

van psycho-analyse

en

psychiatrie

MF: Men kan zeer zeker stellen dat de psycho-analyse berust op de formidabele groei en institutionalisering van de bekentenisprocedures die zo karakteristiek zijn voor onze beschaving. Op kortere termijn gedacht maakt ze deel uit van ae medikalisering van de sexualiteit die zelf ook een merkwaardig verschijnsel vormt: terwijl in de ars erotica juist de (farmaceutiese en somatiese) middelen die dienen voor het intensiveren van de lust worden gemedikaliseerd, zien we in het westen een medikalisering van de sexualiteit zelf, alsof zij een specifieke, pathologiese en fragiele zone van het menselijk bestaan zou uitmaken. Elke sexualiteit zou gevaar lopen tegelijk ziekelijk te zijn en oneindig veel ziekten te verwekken. Het valt niet te ontkennen dat de psycho-analyse op het kruispunt van deze twee processen staat. Hoe de psychoanalyse zich op het tijdstip van haar ontstaan kon vormen, dat zal ik proberen te bekijken in de komende delen. Ik vrees eenvoudig dat er wat betreft de psycho-analyse hetzelfde gaat gebeuren wat ook met de psychiatrie gebeurde, toen ik de 'Geschiedenis van de waanzin' had geschreven. Ik heb toen getracht te beschrijven wat tot aan het begin van de 19e eeuw was voorgevallen, maar de psychiaters hebben mijn analyse opgevat als een aanval op de psychiatrie. Ik weet niet hoe de reaktie van de psycho-analytici zal zijn, maar ik vrees ten zeerste dat zij dat, wat slechts een genealogie is, als een 'anti-psychiatrie' zullen opvatten. Waarom funktioneert een archeologie van de psychiatrie als 'antipsychiatrie', terwijl een archeologie van de biologie niet als anti-biologie funktioneert? Komt dat door het partile karakter van de analyse? Of: komt het niet eerder door een soort 'slechte verstandhouding' die de psychiatrie met haar 55

eigen geschiedenis heeft, een soort onvermogen van de psychiatrie (zoals ze nu is) om haar geschiedenis te aksepteren. Het is dus afwachten hoe de psycho-analyse de kwestie van haar geschiedenis zal oppakken. LF: Heeft u het gevoel dat uw Geschiedenis van de sexualiteit het vrouwenvraagstuk verder zal brengen? Ik denk aan wat u zegt over de hysterisering en de psychiatrisering van het lichaam van de vrouw. MF: Enkele ideen, maar die zijn onzeker, niet vastgelegd. De diskussies en de kritieken die na elk deel zullen volgen, maken het misschien mogelijk deze te verduidelijken. Maar het is niet mijn taak een gebruiksaanwijzing te leveren. LF: In de 'Geschiedenis van de sexualiteit' is er sprake van 'feiten' en 'vertogen'; feiten en vertogen worden beide opgenomen in uw eigen vertoog, in de orde van uw vertoog, die zich vooral aandient als wanorde, eerder nog: anti-orde. U springt in uw bewijsvoering van het een naar het ander; u roept zelf uw opponenten op, alsof uw analyse-terrein aan u vooraf ging en u daartoe dwong. Anderzijds probeert u door uw manier van schrijven de lezer relaties van grote distantie en abstraktie voor ogen te houden. Bent u het met mij eens, wat betreft de dramatisering in uw analyse en het fiktie-karakter ervan? MF: Dit boek heeft niet de funktie iets te bewijzen. Het is verschenen als prelude, om het klavier uit te proberen, de thema's enigszins aan te zetten, en te zien hoe de mensen zullen reageren, waarover de kritieken zullen handelen, welke punten men niet zal begrijpen en waarover men woedend zal zijn. Ik heb dit eerste deel geschreven om de volgende delen in zekere zin open te houden voor al deze reakties. Wat de fiktie betreft, dat is een zeer belangrijk probleem voor mij. Ik ben me er zeer wel van bewust dat ik nooit iets anders dan fiktie heb geschreven. Maar daarmee wil ik niet beweren dat zij buiten de waarheid zou staan. Het lijkt me dat het mogelijk is om fiktie werkzaam te maken binnen de waarheid, om waarheids-effekten teweeg te brengen door een fiktioneel vertoog: en zo te bereiken dat het waarheidsvertoog iets oproept, 'fabriceert', wat nog niet bestond, dus: 'fiktioneert'. Men 'fiktioneert' geschiedenis vanuit een politieke realiteit die haar waar maakt, men 'fiktioneert' een politiek die nog niet bestaat - vanuit een historiese waarheid.

Vertaling:

Ren BoomkenSj Bert van der

Schaaf. littraire3

Dit interview verscheen eerder 15 januari 19775 Parijs.

in La Quinzaine

56