Vous êtes sur la page 1sur 22

tu jestemy

ALEKSANDRA I DANIEL MIZIELISCY

na okadce: Droga Mleczna, czyli galaktyka, w ktrej znajduje si nasz Ukad Soneczny.
Gwiazda Luytena

DX Cancri

Wolf 359

Procjon A Epsilon Eridani

Procjon B

Syriusz A

Syriusz B Ross 128

Soce i najblisze gwiazdy (rysunek nie w skali)

DEN 1048-3956

Lalande 21185

tu jestemy
Ross 248

61 Cygni A

61 Cygni B

Gwiazda Bernarda

Soce

Tau Ceti Alfa Centauri A Proxima Centauri YZ Ceti

Alfa Centauri B Luyten 726-8A Luyten 726-8B EZ Aquarii B

EZ Aquarii A EZ Aquarii C

Ross 154 Lacaille 9352

Epsilon Indi A

Lacaille 1060 Epsilon Indi Ba Epsilon Indi Bb SCR 1845-6357A Gwiazda Kapteyna SCR 1845-6357B

tu jestemy

Ziemia, jako maleka wiecca kropka, zostaa uchwycona przez sond Cassini w 2006 roku z odlegoci ptora miliarda kilomertw. Na zdjciu Soce znajdowao si dokadnie za Saturnem, podwietlajc jego piercienie.

Wschd Ziemi nad Ksiycem. Rysunek na podstawie zdjcia zrobionego przez astronaut Williama Andersa. Razem z Frankiem Bormanem i Jimem Lovellem okryli Ksiyc w 1968 roku w ramach misji Apollo 8.

tu jestemy

Soce to najblisza Ziemi gwiazda. Ukad Soneczny to obszar, ktrego wszystkie ciaa niebieskie (planety, ksiyce, planety karowate, planetoidy, komety, meteoryty i py midzyplanetarny) s zwizane przez si grawitacyj Soca.

ZRB TO SAM
PIKA PLAOWA I ZIARNKO GROCHU
A Nasz Ukad Soneczny jest wikszy i bardziej pusty, ni
nam si wydaje. Wcale nie wyglda tak, jak na tym rysunku, ani na adnym innym obrazku, ktry moglicie oglda. Jeli zmniejszymy Ziemi do wielkoci ziarna grochu, nasza kartka musiaaby mie ponad dwa kilometry, aby uoy w odpowiednich odlegociach wszystkie osiem planet i jedn planet karowat. A Niech dua, nieco ponad pmetrowa plaowa pika bdzie naszym Socem. Przygotujmy si na dugi spacer, bo nasz model Ukadu Sonecznego nie zmieci si w pokoju, ani nawet na podwrku przed domem. Najwiksza planeta, Jowisz, bdzie wielkoci mandarynki i znajdzie si w odlegoci ponad 300 metrw. To dugo trzech boisk do piki nonej. Pluton w postaci malekiego ziarenka kaszy bdzie kry ponad dwa kilometry od piki!

Ziarna grochu w odlegociach 42 i 59 metrw od piki.

Wenus

Ziemia

Merkury

Mars

Jowisz

Saturn

W naszym modelu Merkury to ziarenko kaszy jczmiennej, ktre okra pik w odlegoci 22 metrw. 6

Ziarno kaszy gryczanej kadziemy 90 metrw od piki.

Mandarynka: 306 metrw od piki.

Dua liwka moe peni rol Saturna. Pomy j 560 metrw od plaowej piki.

Oto nasi aktorzy:

liwka (Saturn)

mandarynka (Jowisz)

orzechy laskowe (Neptun i Uran)

ziarna grochu (Ziemia i Wenus)

ziarnka kaszy (Mars, Merkury i Pluton)

Nasz Ukad Soneczny nie koczy si na Plutonie, ale rozciga si duo, duo dalej. Znane s jeszcze trzy inne planety karowate krce dalej ni Pluton. Jeszcze adna sonda kosmiczne nie przekroczya granic Ukadu Sonecznego.

Uran

Neptun

Pluton to planeta karowata ma za ma mas, aby by zaliczany do planet.

Uran i Neptun w postaci orzechw laskowych (Uran odrobin wikszy) znajd si w odlegoci 1120 i 1700 metrw od piki.

Milimetrowej wielkoci ziarenko kaszy moe peni rol Plutona (2300 metrw od piki symbolizujcej Soce). 7

Syriusz

LATA WIETLNE
JAK DALEKO JEST DO GWIAZD?
A wiato przemierza prni z prdkoci prawie 300 000 kilometrw na sekund. aden obiekt nie moe porusza si szybciej. Nawet podrowanie sto razy wolniej jest dla nas duym problemem. Nikt nie skonstruowa jeszcze statku kosmicznego, ktry osignby tak prdko. A Odlegoci we Wszechwiecie s tak ogromne, e mierzy si je nie w metrach albo kilometrach, ale w latach wietlnych. Jasna, dobrze widoczna na niebie gwiazda Syriusz znajduje si duo ponad 8 lat wietlnych od Ziemi. Oznacza to, e jej wiato potrzebuje wicej ni osiem lat, aby do nas dotrze. Gdy patrzymy wic na nocne niebo, widzimy Syriusza takim, jakim by ponad osiem lat temu. Podobnie jest ze wszystkimi gwiazdami i galaktykami. Im dalej s od nas, tym gbiej w przeszo moemy zajrze.
wiato porusza si w przyblieniu z prdkoci 300 000 000 metrw na sekund czyli ponad 1 000 000 000 kilometrw na godzin. Prdko sto razy mniejsza to 10 000 000 kilometrw na godzin.

Dokadnie 8,6 lat wietlnych.

wiato Soca potrzebuje omiu minut, aby dotrze na Ziemi.

Ziemia

Soce to jedna z wielu miliardw gwiazd w naszej galaktyce zwanej Drog Mleczn.

Sondy kosmiczne Helios 1 i Helios 2 pobiy rekord prdkoci, osigajc ponad 250 000 kilometrw na godzin.

Helios 1 i Helios 2 zostay wystrzelone w przestrze kosmiczn w 1974 i 1976 roku w celu badania Soca. 8

Galaktyka Andromedy, podobnie jak Droga Mleczna, jest galaktyk spiraln. Znajduje si 2 i p miliona lat wietlnych od Ziemi. Gdyby galaktyka Andromedy nagle znikna, przez nastpne 2 i p miliona lat nic bymy o tym nie wiedzieli.

Proxima Centauri, najblisza Socu gwiazda. Znajduje si ponad 4 lata wietlne od nas.

Karze Wielkiego Psa, to galaktyka pooona najbliej Drogi Mlecznej.

Galaktyka Andromedy jest najblisz galaktyk spiraln.

To niedua, nieregularna galaktyka pooona 25 000 lat wietlnych od Soca.

George Smoot, astrofizyk i kosmolog Sonda New Horizons najszybciej w historii lotw kosmicznych opucia ziemsk orbit z prdkoci ponad 58 000 kilometrw na godzin (zobacz na stronach 82-83).

WEHIKU KU CZ CZASU. U PATR PA T Z C NA DAL A EK EKIE I IE GA ALA LAKT KTYK Y IO OG GLDAMY Y KOSM KO SMOS O SPR OS P ZE ZED D WI W EL LU MILI MI L ON O W W LAT AT.

Odbiornik jest zawieszony 150 metrw (szedziesit piter) nad czasz teleskopu.

Ruchomy odbiornik przechwytuje fale radiowe odbite przez czasz teleskopu.

Wskim pomostem zawieszonym wysoko ponad czasz teleskopu moemy dosta si do odbiornika.

ARECIBO
NAJWIKSZY RADIOTELESKOP
A Jak duy jest najwikszy radioteleskop wiata?
W ogromnym talerzu Obserwatorium Arecibo zmiecioby si dwadziecia stojcych rzdem tirw. A Od 1963 roku, kiedy ukoczono budow teleskopu, dokonano tu wielu przeomowych obserwacji. Pierwsze planety poza naszym Ukadem Sonecznym zostay odkryte wanie tutaj przez polskiego astronoma Aleksandra Wolszczana. A Oprcz badania gwiazd, planet, komet i Ksiyca, naukowcy prowadz obserwacje atmosfery ziemskiej i pozyskuj dane do projektu SETI.
10

Istniej radioteleskopy, ktre odbieraj sygnay za pomoc wielu mniejszych talerzy rozmieszczonych na duej przestrzeni, ale to w Arecibo mieci si najwiksza pojedyncza teleskopowa czasza na wiecie. Radioteleskop to teleskop astronomiczny, ktry do obserwacji odlegych cia niebieskich zamiast promieni wietlnych wykorzystuje emitowane przez gwiazdy fale radiowe.S one odbijane przez czasz radioteleskopu, a nastpnie przechwytywane przez odbiornik.

Zobacz na stronach 56-57.

Trzy elbetowe supy podtrzymuj konstrukcj, na ktrej zamocowany jest odbiornik. ekrany izolujce od fal radiowych z powierzchni ziemi

Czasza teleskopu ma 305 metrw rednicy.

ludzie na tarasie widokowym Teleskop wykrywa astreoidy przelatujce blisko Ziemi.

11

liczby od 1 do 10

HALO, TU ZIEMIANIE
KOSMICZNE RADIO
A Jak porozmawia z mieszkacami innych planet?

Oczywicie nie mwi oni ani po polsku, ani po angielsku, ani w adnym znanym nam jzyku. A To byo trudne zadanie stworzenie wiadomoci, ktr mona odczyta, nie wiedzc nic o ziemskiej cywilizacji. Najbardziej uniwersalnym jzykiem, jaki znamy, jest matematyka, a najprostszym (co nie znaczy najatwiejszym) sposobem zapisu kod binarny. To jzyk komputerw, ktry wykorzystuje tylko dwa znaki: 0 i 1. Za ich pomoc moemy przekaza dowoln informacj. Ogromny teleskop Arecibo wysa w przestrze sygna radiowy z zakodowan informacje wiadomoci, ktra po prawidowym odczytao naszym niu ukazuje obrazek widoczny po lewej stronie. DNA, czyli A jeli ty mgby zdecydowa, o czym opowieA o tym, jak dzie mieszkacom innych planet? Wiadomo jestemy zbudowani z Ziemi skada si wanie ze zdj, tekstw i rysunkw zgoszonych i wybranych przez kilka milionw internautw. Pikne zachody soca, sawni piosenkarze i politycy, ulubiony deser, czy czowiek widok z okna 501 najciekawszych pomysw liczba 4 300 000 pomkno w kierunku podobnej do Ziemi plane liczba ty Gliese 581 c. mieszkacw
na Ziemi w 1974 roku redni wzrost czowieka Ziemia

teleskop Arecibo Soce

Wiadomo Arecibo zostaa wysana w 1974 roku. 12

radioteleskop RT-70 w Eupatorii na Ukrainie

gwiazda Gliese 581 20 lat wietlnych od Ziemi

Wiadomo z Ziemi zostaa wysana w 2008 roku.

Gliese 581 c planeta podobna do Ziemi. Prawdopodobnie istnieje tam woda w stanie ciekym, a wic mogo rozwin si ycie.

Teleskop wysa sygna radiowy z zakodowan wiadomoci, ktra pomkna w przestrze z prdkoci wiata (prawie 300 000 kilometrw na sekund).

Wiadomo dotrze do celu w 2029 roku. Gdyby znalaz si tam kto, kto chciaby z nami porozmawia, na odpowied musielibymy czeka kolejne 20 lat. To byaby naprawd duga rozmowa!

13

Wodr jest najczciej wystpujcym pierwiastkiem we wszechwiecie.

atomy wodoru

schemat sondy kosmicznej

pozacana aluminiowa pytka

Ten schemat pokazuje pooenie Soca wzgldem najbliszych pulsarw.

Soce

Ziemia

sonda Pioneer 10

Pytka Pioneera

TU BYEM
WIADOMOCI DLA KOSMITW
A Jak wygldamy, skd jestemy i kiedy zacza si misja te informacje dla szczliwych znalazcw zabray ze sob sondy kosmiczne Pioneer 10 i 11. Kilka lat pniej Voyager 1 i 2 wziy na swj pokad pyt, na ktrej znalazy si dwiki i obrazy z Ziemi. Sowa powitania w pidziesiciu piciu jzykach, piew ptakw i szum wiatru, pieni z rnych zaktkw wiata, zdjcia krajobrazw, ludzi, zwierzt, najbliszych planet, rwnania chemiczne i matematyczne Ziemia w piguce, krtka historia wszystkiego, co znamy. A Trudna do wyobraenia przestrze i czas potrzebny do jej przebycia sprawiaj, e prawdopodobiestwo znalezienia i odczytania wiadomoci jest naprawd niewielkie. Jeli tak si stanie, to w tak dalekiej przyszoci, e by moe nie bdzie ju ani Ziemi, ani jej mieszkacw. Gwiezdne przesyki to raczej pamitka z Ziemi napis na murze: Tu byem, ni prba kontaktu z obcymi. A A co znalazoby si w twoim licie do kosmitw?
14

Sonda Pioneer 10 zostaa wystrzelona w 1972 roku, rok pniej jej ladem pody Pioneer 11. Sondy Voyager 1 i Voyager 2 rozpoczy swoj podr w 1977 roku.

W styczniu 2003 roku sonda znalaza si tak daleko od Ziemi, e stracilimy z ni kontakt.

Sonda Pioneer 10 zmierza w kierunku gwiazdozbioru Byka, a do najbliszej gwiazdy dotrze za dwa miliony lat.

pozacana miedziana pyta

Voyager Golden Record (Zota Pyta Voyagera)

Rysunki na pycie pokazuj, jak odtworzy nagrania dwikowe i odczyta obrazy.

schematyczny rysunek pyty

Do pyty zostaa doczona iga umoliwiajca odtworzenie nagrania. Pioneer 10 elementy wsplne z Pytk Pioneera

Jeli obrazy zostan dobrze odczytane, to bdzie pierwszy rysunek, jaki si ukae.

Voyager 2

Pioneer 11 wiato Soca potrzebuje aktualnie dwunastu godzin eby dotrze do Pioneera 11.

Carl Sagan, astronom (razem z Frankiem Drakeiem zaprojektowa Pytk Pioneera i Zot Pyt Voyagera)

TO WIADOMO W BUTELCE O WRZUCONA D O KOSMICZNEG

TA PYTA

Voyager 1 jest najbardziej oddalonym od Ziemi stworzonym przez czowieka obiektem we Wszechwiecie. Za 73 tysice lat dotrze do najbliszej nam gwiazdy Proximy Centauri.

OCEANU.

15

BIOSFERA 2
YCIE POD KLOSZEM
A Omiu naukowcw przez dwa lata yo na
zamknitej, odizolowanej od reszty wiata przestrzeni. Na niewielkim terenie powsta miniaturowy wiat. Las tropikalny, pustynia, sawanna i ocean z raf koralow. Byy tam te pola uprawne, cz mieszkalna i laboratoria. Kompleks budowli by uszczelniony tak, by nic, nawet powietrze, nie mogo przedosta si do rodka, ani uciec na zewntrz. A Eksperyment mia odpowiedzie na pytanie, czy moemy odtworzy zoone rodowisko, w ktrym yjemy. Czy moemy zamkn pod kloszem miniaturow Ziemi i zabra j na przykad na Marsa? A Okazao si, e nie wszystko jestemy w stanie przewidzie i uczestnicy eksperymentu zmagali si z godem, brakiem tlenu i koniktami pomidzy sob.

Biosfera to wszystkie organizmy ywe, zwizki midzy nimi oraz ldem, wod i powietrzem, w ktrym yj. To zamknity, samowystarczalny system ekologiczny. Biosfera 2 to odizolowane, sztucznie stworzone rodowisko wzorowane na Pierwszej Biosferze, jak jest Ziemia.

19911993

ocean

las tropikalny

kuchnia i jadalnia 16

BIOSFERA 2 TY TO ZAMKNI

WKTRYM TA YAM 2 L A . I20 MINUT

WIAT,

sawanna

pustynia

Jane Poynter, uczestniczka eksperymentu

Biosfera 2 znajduje si w Oracle w Stanach Zjednoczonych.

pola uprawne

17

lot paraboliczny:

Stan odczuwania niewakoci trwa 20 sekund.

Wznoszenie trwa 20 sekund.

Po chwili samolot zmienia kierunek lotu, zmniejsza prac silnikw, a sia bezwadnoci pasaerw rozpdzonego samolotu rwnoway dziaajc na nich si grawitacji Ziemi i pasaerowie przez chwil nie odczuwaj przycigania ziemskiego. Pasaerowie odczuwaj zwikszon si grawitacji: 1,8 g wa wtedy prawie dwa razy tyle, co na Ziemi. Podobne, cho nie tak silne wraenie mamy, gdy znajdujemy si w windzie ruszajcej szybko do gry. Przez kolejne 20 sekund samolot opada pod ktem 45.

Kiedy samolot znajdzie si na wysokoci szeciu kilometrw, zaczyna wznosi si pod ktem 45.

Jednominutowe parabole powtarzane s kilkanacie razy w czasie jednego lotu.

ZERO G
PRZEZ CHWIL NIC NIE WAYSZ
A Wszystkie obiekty posiadajce mas przycigaj si nawzajem to zjawisko nazywamy grawitacj. Im wiksza masa, tym wiksza sia przycigania. Soce przyciga Ziemi i inne planety, Ziemia przyciga Ksiyc i nas dlatego nie spadamy w przestrze kosmiczn. Ty take przycigasz inne obiekty wok siebie, ale ta sia jest tak niewielka, e jej nie odczuwasz. A Gdy tylko oddalimy si od Ziemi, przestaje dziaa na nas jej sia przycigania znajdujemy si w stanie niewakoci. Aby tego dowiadczy bez latania w kosmos, mona wybra si na lot paraboliczny. Daje to okazj do wietnej zabawy, ale te szkolenia astronautw i testowania kosmicznego sprztu. Wiele bada wykonuje si na pokadzie takich samolotw, bo niemal wszystko zachowuje si tam inaczej ni na Ziemi: ludzkie serce, arwki, ogie i gotujca si woda. Naukowcy chc sprawdzi, jak zadziaa toaleta, ktra ma suy astronautom w kosmosie, i czy mona przeprowadzi operacj chirurgiczn w stanie niewakoci.
18

Zero g czyli warunki, w ktrych sia grawitacji jest rwna 0. Punktem odniesienia jest sia grawitacji na powierzchni Ziemi (przypieszenie ziemskie wynosi 1g).

Mars ma mniejsz mas ni Ziemia i grawitacja jest na nim trzy razy sabsza. Grawitacja na Ksiycu jest sze razy sabsza ni na Ziemi.

W Z N O S Z E N IA S I

ZMIENIAJC K T

GRAWITACJ NA M A R S I E
KSIYCU.

SAMOLOTU, MOEMY TE I M I TOWA

LUB NA

W czasie lotu niektrym pasaerom robi si nie dobrze.

19

Kosmiczne wyprawy, wizje i eksperymenty Ksika dla modych naukowcw i marzycieli, ktrzy lubi patrze w gwiazdy.
Ziemia

ECZCE. EJ KROP T I S MY. JMY SZ DOM. TO A Y N Z O T E. YJR CHAMY, JSC E PRZ I CH KO Y M R E SZELIMY, , KT ASZ LWIEK SY Y O N K C Y D S TO KIE ZY NIELI, CH WS Y LWIEK IST R O K Y D T KIE OK RZY , IEJ. Y T C K NIE NA N S , A Y Y Z C IW WS ZYS YL DOCI I CIERPIE, WS YCH RA Z S A II ON II, IDEOLOG LISK G I D L E E I R S CA CY OTO ADY OW K ; H C TYSI Y ICZN RZ, NOM O KADY TCH I K R E E T A H YN BO JI, KTR ADY K , CYWILIZAC L C I DO E I E C I Y Z W ISZC DRO DY N W A PARA, A Y K I ZAKOCHAN D A A A D C K A K R I AK, KO, IENI Y TW W D UFNE DZIEC Y E D D A KA K A, KA MATK L I A R D K RNIK, DY ADY POD I KA K I C A E C KA I LAZ JC WYNA DY O ANY POLITYK, Y D A K KORUMPOW KA S Y D A I KA DZ, ALIST R NAJWYSZY W O Y M D Y A K D A I KA IK WIAZD G R E RZESZN P G U Y S D , KADA UTAJ TY I KA I T W I Y L D KA U Y TUNK A J G O G E Z S A W DZIEJACH N ZONE S E I W ZA NA TEJ DROBINCE KURZU, A. T A I O W W STRUDZE SONECZNEG

CENA: 39,90 Z

Carl Sagan, astronom.

Centres d'intérêt liés