Vous êtes sur la page 1sur 3354

Tytu oryginau D-DAY June 6, 1944: The Climactic Battle of World War II Przekad Magdalena Sysz, Krzysztof Obucki

Konsultacja Stanisaw Derejczyk Projekt okadki Ewa Witosiska Wszystkie ilustracje pochodz z wydania oryginalnego A Touchstone Book, Published by Simon & Schuster

Korekta Zesp Copyright 1994 by Ambrose-Tubbs, Inc. All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form. Copyright 1999, 2010 for the Polish edition by Wydawnictwo MAGNUM Ltd. Copyright 1999, 2010 for the Polish translation by Wydawnictwo MAGNUM Ltd. Wydawnictwo MAGNUM sp. z o.o. 02-536 Warszawa, ul. Narbutta 25a tel./fax 22 848-55-05, tel. 22 64600-85 magnum@it.com.pl

Spis treci
Strona tytuowa Strona redakcyjna Spis treci Podzikowania Dedykacja Motto Skad dywizji Prolog Rozdzia 1. Bronicy si

Rozdzia 2. Atakujcy Rozdzia 3. Dowdcy Rozdzia 4. Gdzie i kiedy? Rozdzia 5. Wykorzysta wszelkie atuty Rozdzia 6. Plany i przygotowania Rozdzia 7. Szkolenie Rozdzia 8. Koncentracja wojsk i odprawy Rozdzia 9. Zaadunek Rozdzia 10. Decyzja o rozpoczciu akcji Rozdzia 11. Przeamanie Wau Atlantyckiego Rozdzia 12. Dorwijmy tych drani

Rozdzia 13. Najwiksze przedstawienie, jakie kiedykolwiek widzia wiat Rozdzia 14. Droga przez kana i ostrza z morza Rozdzia 15. Tu zaczynamy wojn Rozdzia 16. Nous restons ici Rozdzia 17. Droga przez pieko Rozdzia 18. Zapanowa kompletny chaos Rozdzia 19. Tok Rozdzia 20. Jestem entuzjast niszczycieli Rozdzia 21. Moe mi

powiecie, jak tego dokonalimy? Rozdzia 22. Na zboczu w Vierville Rozdzia 23. Powstrzymana katastrofa Rozdzia 24. Walka o paskowy Rozdzia 25. To byo po prostu fantastyczne Rozdzia 26. wiat wstrzymuje oddech Rozdzia 27. Zaopatrzeni we wszystko, cznie z gadetami Rozdzia 28. Wszystko byo dobrze zorganizowane

Rozdzia 29. Rewan Rozdzia 30. Niezapomniany widok Rozdzia 31. Mj Boe, dokonalimy tego Rozdzia 32. Kiedy zblaknie ich sawa? Sownik skrtw Przypisy Bibliografia Aneks Ilustracje Przypisy wydawcy

Dywizje piechoty i powietrznodesantowe walczce w II wojnie wiatowej skaday si z: druyn (przewanie onierzy) plutonw 9-12 (3

druyny) kompanii (3-4 plutony) batalionw (3-4 kompanie) pukw (3-4 bataliony) dywizji (3-4 puki) plus: oddziay saperw, artyleria, personel medyczny i inny.

Amerykaskie, brytyjskie i kanadyjskie dywizje piechoty liczyy w DDay po 15 000-20 000 onierzy. Alianckie dywizje powietrznodesantowe byy o poow mniejsze. Wikszo niemieckich dywizji

liczya 10 onierzy.

000

Prolog
Szesnacie minut po pnocy, 6 czerwca 1944 roku[3] nad kanaem Caen, jakie pidziesit metrw od mostu obrotowego, wyldowa szybowiec Horsa. Porucznik Den Brotheridge, prowadzcy dwudziestu omiu ludzi z 1 Plutonu Kompanii D, Puku

Piechoty Lekkiej hrabstw Oxford i Buckingham, brytyjskiej 6 Dywizji Powietrznodesantowej, wydosta si z samolotu. Chwyci za rami sieranta Jacka Billa Baileya, dowdc druyny, i szepn mu do ucha: Bierz swoich chopcw i w drog. Bailey wyruszy wic z grup, by obrzuci granatami bunkier przy mocie, gdzie, jak wiedziano, znajdowa si karabin maszynowy. Porucznik Brotheridge zebra pozostaych onierzy z

plutonu, rzuci szeptem: Dalej, chopaki! i zacz biec w stron mostu. Niemiecka obrona obiektu w sile ponad pidziesiciu ludzi nie zdawaa sobie sprawy, e od dawna spodziewana inwazja wanie si zacza. Gdy Brotheridge i jego ludzie wspili si szybko po nasypie i wbiegli na most, siedemnastoletni szeregowiec Helmut Romer, jeden z dwch niemieckich wartownikw, ujrza zbliajcych si z naprzeciwka dwudziestu jeden brytyjskich

spadochroniarzy, ktrzy w jego odczuciu pojawili si dosownie znikd. Wszyscy trzymali bro gotow do strzau. Romer odwrci si i przebieg przez most. Mijajc koleg wartownika, krzykn: Spadochroniarze! Ten wycign Leuchtpistole (rakietnic) i wystrzeli; Brotheridge posa w jego kierunku seri trzydziestu dwch pociskw ze Stena. Byy to pierwsze strzay z tych, jakie miay zosta oddane przez sto siedemdziesit pi tysicy

onierzy i marynarzy, Brytyjczykw, Amerykanw, Kanadyjczykw, Francuzw, Polakw, Norwegw i przedstawicieli innych narodw, nalecych do Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych, ktrzy przez nastpne dwadziecia cztery godziny uczestniczyli w inwazji na Normandi. Tra ony wartownik sta si pierwszym Niemcem polegym w obronie Europejskiej Fortecy Hitlera. Dwudziestoszecioletni Brotheridge przygotowywa

si do tej chwili od dwch lat, a do tej szczeglnej akcji opanowania mostu poprzez coup de main[4] od szeciu miesicy. Zosta awansowany z szeregowca; dowdca jego kompanii, major John Howard, zarekomendowa go do Jednostki Szkolenia O cerw (OCTU) w 1942 roku. Pozostali o cerowie w plutonie mieli wysze wyksztacenie, byli, jeli nie bogaci, to zamoni, i wywodzili si albo z arystokracji, albo przynajmniej z klasy wyszej.

Kiedy wic Brotheridge wrci do jednostki jako o cer, zachowywali si wobec niego z pewn rezerw, bo jak mwili, to nie jest, rozumiesz, jeden z naszych. Brotheridge gra na przykad w pik non, a nie w krykieta. By doskonaym sportowcem i wszyscy przewidywali, e po wojnie zostanie zawodowym pikarzem. atwo nawizywa kontakt z ludmi i nigdy nie odczuwa tej wielkiej przepaci, jaka czsto dzieli brytyjskich o cerw od

chudym, wesoym, sympatycznym facetem i koledzy o cerowie szybko przekonali si do niego. Wszyscy go podziwiali; uczciwy, sumienny, wymagajcy, szybko si uczy, najlepiej w caej kompanii zna si na rnych rodzajach broni; by zdolnym nauczycielem i pojtnym uczniem, urodzonym dowdc. Kiedy major Howard zaproponowa, by Brotheridge stan na czele 1 Plutonu, pozostali porucznicy w kompanii zgodzili si, e

Den zasuguje na to, by poprowadzi do akcji w D-Day pierwsz grup onierzy. Brotheridge by jednym z wielu modszych o cerw w armii brytyjskiej, najlepszych ludzi, jakich wyda ten kraj, ktrzy walczyli o wolno, ryzykujc ycie. Mody porucznik mia jednak wicej do stracenia w tej walce ni inni, poniewa by jednym z nielicznych onatych onierzy w Kompanii D, a jego ona Margaret bya w smym miesicu ciy. Lecc nad

kanaem La Manche, myla o przyszoci swego nie narodzonego dziecka. Krzyk Romera, rakieta wystrzelona z Leuchtpistole i seria ze Stena zaalarmoway niemieckich onierzy siedzcych w gniazdach broni maszynowej i krytych transzejach po obu stronach mostu. Natychmiast otworzyli ogie z karabinw maszynowych MG-34[5] i pistoletw maszynowych. Brotheridge, znajdujcy si niemal po drugiej stronie

mostu na czele strzelajcych w biegu onierzy, wycign granat i rzuci go w stron gniazda broni maszynowej po prawej stronie. W tym samym momencie zosta tra ony pociskiem w szyj. Upad twarz do przodu. Jego ludzie minli go. Tu za nimi biegli onierze z dwch innych plutonw, ktrzy przylecieli dwoma kolejnymi szybowcami. Chopcy z Kompanii D szybko oczycili gniazda broni maszynowej i transzeje, tak e dwadziecia jeden minut po pnocy w

najbliszym ssiedztwie mostu nie byo ju adnego wroga wszyscy albo zostali zabici, albo uciekli. Szeregowy Parr ruszy na poszukiwanie Brotheridgea, ktry mia by na stanowisku dowodzenia w kawiarence przy mocie. Gdzie jest Danny? zapyta innego szeregowca. (Podwadni zwracali si do porucznika Mr. Brotheridge, o cerowie za mwili do niego Dan. Wszyscy jednak myleli o nim i nazywali go po prostu

Danny.) Gdzie Danny? powtrzy Parr. Zapytany nie wiedzia. Parr pobieg pod kawiarni. Znalaz Brotheridgea lecego na drodze naprzeciwko kafejki. Mia otwarte oczy i porusza ustami, ale Parr nie mg zrozumie jego sw. Szeregowy pomyla: Co za strata! Tyle lat przygotowa do tej roboty a wszystko trwao zaledwie par sekund i biedak ley rozcignity na ziemi.

Noszowi zabrali Brotheridgea do punktu medycznego po drugiej stronie mostu. Lekarz kompanii, John Vaughan, zobaczy rannego porucznika lecego na plecach i patrzcego w gwiazdy wyglda na strasznie zdziwionego, po prostu zdziwionego. Zrobi mu zastrzyk z mor ny i zacz opatrywa ran po pocisku na jego szyi. Zanim zakoczy udzielanie pierwszej pomocy, Brotheridge skona. By pierwszym alianckim

onierzem, zabitym wroga w D-Day.

przez

Porucznik Robert Mason Mathias dowodzi 2 Plutonem Kompanii E 508 Puku Piechoty Spadochronowej amerykaskiej 82 Dywizji Powietrznodesantowej. O pnocy z 5 na 6 czerwca 1944 roku lecia Dakot C-47 nad kanaem La Manche, kierujc si ku brzegom Normandii. Dwie godziny pniej samolot znalaz si nad Francj i zosta kilkakrotnie ostrzelany przez

niemieckie dziaa przeciwlotnicze. O godzinie 2.27 porucznik Mathias zobaczy, e nad otwartymi drzwiami samolotu zapalio si czerwone wiateko znak, eby si przygotowa. Wsta i zahaczy si! zawoa do szesnastu ludzi za sob, przyczepi sprzczk spadochronu do linki biegncej wzdu pod dachem samolotu. Podszed do drzwi, gotw wyskoczy, gdy tylko pilot uzna, e maszyna znalaza si w rejonie zrzutu, i wczy

zielon lampk. Tymczasem Niemcy poniej strzelali wciekle do armady powietrznej omiuset dwudziestu dwch C-47, transportujcych onierzy z 82 i 101 Dywizji Powietrznodesantowych na teren inwazji. Czterolufowe dziaka przeciwlotnicze 20 mm Flakvierling-38 rozwietlay niebo eksplozjami, a pociski smugowe z karabinw maszynowych zielone, te, czerwone, niebieskie, biae rysoway uki na

niebie. Widok by wspaniay (prawie kady spadochroniarz pomyla zapewne, e tak niesamowitego pokazu fajerwerkw nie widzia nawet z okazji wita 4 Lipca) i jednoczenie przeraajcy. Na kad smug przypadao bowiem pi ostrych pociskw niewidocznych, ale dobrze syszalnych, bo uderzay o skrzyda samolotw, wydajc dwik przypominajcy grzechotanie kamykw w blaszanej puszce. Lecce nie wyej ni trzysta metrw nad ziemi, z prdkoci okoo

dwustu kilometrw na godzin, C-47 stanowiy atwy cel. Patrzc w kierunku drzwi, porucznik Mathias widzia ten szalejcy ostrza. Prawdopodobnie od wystrzelonego pocisku smugowego zapalia si stojca na skraju Ste-Mreglise stodoa, ktra pona, owietlajc un horyzont. C47 wykona zwd, daremnie prbujc umkn przed ostrzaem, ludzie za plecami Mathiasa zaczli

wykrzykiwa: Ruszajmy!, Na mio bosk, wyskakujmy! albo Skaczmy, do cholery, skaczmy! Kiedy kilka pociskw karabinw maszynowych przebio kadub, wszyscy instynktownie osonili krocza. Mieli za sob z tuzin albo wicej skokw wiczebnych i nigdy nie myleli, e bd tak si rwali do opuszczenia leccego samolotu. Mathias opar rce na zewntrznej stronie drzwi, gotw wyskoczy w noc, gdy tylko zapali si zielona

lampka. Tu obok niego nastpi wybuch. Czerwony pocisk smugowy rozpru zapasowy spadochron na jego piersi, cinajc porucznika z ng. Z wielkim wysikiem Mathias zacz si podnosi. Zapalio si zielone wiateko. Dwudziestoomioletni Mathias by mniej wicej o pi lat starszy od pozostaych porucznikw w piset smym, ale wyglda modziej. Mia typowe dla Irlandczykw rudoblond wosy i piegi, ktre nadaway mu chopicy wygld. Szczupy i

wysoki (sto osiemdziesit trzy centymetry wzrostu i osiemdziesit kilo wagi), by w doskonaej formie same muskuy bez grama tuszczu i wystarczajco silny, by przey uderzenie, ktre powalioby wou, wic niemal natychmiast przyszed do siebie. Wsta i zaj poprzedni pozycj przy drzwiach. Bya to akcja, jakiej onierze z plutonu spodziewali si po Bobie Mathiasie. Porucznik cieszy si ogromn popularnoci

wrd podwadnych i kolegw o cerw. Od dwch lat przygotowywa si ze swoimi ludmi do tej chwili. Wszyscy uwaali go za absolutnie uczciwego i cakowicie oddanego sprawie, ktrej suy. By najlepszym bokserem w puku i znakomitym piechurem. Pewnego razu, podczas czterdziestokilometrowego marszu treningowego, bdcego dla onierzy z plutonu cik prb wytrzymaoci, jeden z jego ludzi si podda. Mathias

podnis go i taszczy przez ostatni kilometr. Jego podwadny, szeregowiec Harold Cavanaugh, opowiada, w jaki sposb Mathias cenzurowa poczt: Czyni ogromne wysiki, by patrze jedynie na zawarto listu. Nazwisko autora sprawdza tylko wtedy, gdy w tekcie byo co, co nie powinno si tam znale. Osobicie zanosi list do autora, eby wyjani, dlaczego pewne partie naley usun. Po koniecznych poprawkach list mg zosta

wysany. Byo bardzo mao prawdopodobne, by zagin w drodze, wic autor zawsze mia pewno, e adresat go przeczyta. Mathias by arliwym katolikiem. Chodzi na msz tak czsto, jak to byo moliwe, i robi wszystko, by i jego ludzie mogli uczestniczy w obrzdkach religijnych. Nigdy nie kl. Dowdca jego kompanii powiedzia: Najtwardszego faceta potra zmusi do posuszestwa; nikt nigdy jednak nie sysza, by uy

sowa cholera czy psiakrew. Kiedy kto w 2 Plutonie mia jaki problem, Mathias od razu to wyczuwa. Delikatnie proponowa pomoc, ale nigdy si nie narzuca. Jeden z jego szeregowcw wspomina: By wyrozumiay, ale nigdy nie rezygnowa ze swoich wymaga. Sprawia wraenie gboko uraonego, gdy zdarzyo si, e nie spenilimy jego oczekiwa, ale nigdy nie traci panowania nad sob. Wszechstronnie

przygotowa si do nadchodzcej operacji. Studiowa histori wojskowoci. By znawc wszelkiego rodzaju broni i opanowa najrniejsze umiejtnoci niezbdne w kompanii strzeleckiej. Interesowa si uzbrojeniem wroga, jego organizacj i taktyk. Nauczy si niemieckiego i posugiwa si nim pynnie; pozna take francuski na tyle dobrze, eby w terenie ewentualnie zapyta o drog. Uczy swoich ludzi niemieckich komend i

francuskich zwrotw. To byy poyteczne lekcje zauwaa Cavanaugh. Bojc si, e Niemcy uyj gazu, Mathias przeszkoli swoich ludzi w dziedzinie rodkw chemicznych: zawicych, rcych, powodujcych kichanie i tym podobnych. Ta wiedza okazaa si pniej niepotrzebna stwierdzi Cavanaugh ale porucznik nie chcia pomin ani jednego rodzaju broni. Pukownik Roy E. Lindquist, dowodzcy piset smym, powiedzia o

Mathiasie: Albo zasuy sobie na Medal Honorowy, albo bdzie pierwszym czowiekiem z puku, ktry zginie w akcji. Wieczorem 5 czerwca na lotnisku, kiedy piset smy adowa si do samolotw, Mathias ucisn rk kademu onierzowi z plutonu. Jego ludzie lecieli dwoma maszynami; szeregowy Cavanaugh, ktry znalaz si w tej drugiej, wspomina: W tym wspaniaym facecie bya jaka spokojna pewno siebie.

Podalimy sobie rce, a on powiedzia: Pokaemy im, my Irlandczycy, prawda? Gdyby porucznik Mathias po tym, jak zosta ranny odamkiem pocisku, usun si z przejcia i pozwoli stojcym za nim ludziom wyskoczy, a mia jeszcze na to do siy, to zaoga C-47 udzieliaby mu pierwszej pomocy i prawdopodobnie odstawia z powrotem do Anglii, na operacj, ktra uratowaaby mu ycie. Zamiast tego jednak Mathias podnis praw rk,

wykrzykn: Za mn! i rzuci si w ciemnoci nocy. Czy to wstrzs wywoany otwarciem si spadochronu, czy te uderzenie o ziemi byy przyczyn, a moe krwawienie z licznych ran do, e kiedy p godziny pniej udao si go odnale, ju nie y. By pierwszym amerykaskim o cerem, zabitym w wyniku ostrzau niemieckiego w D-Day. Operacja Overlord, inwazja na okupowan przez Niemcy Francj, dokonana w czerwcu 1944 roku, bya

przedsiwziciem na oszaamiajco wielk skal. W cigu jednej doby, pokonujc od stu dziesiciu do stu osiemdziesiciu kilometrw otwartego morza, przerzucono na opanowany przez wroga brzeg, przy jego intensywnym oporze, sto siedemdziesit pi tysicy onierzy i ich sprzt, w tym pidziesit tysicy wszelkiego typu pojazdw, od motocykli po czogi i spychacze opancerzone. W transporcie uczestniczyy, take jako wsparcie, pi

tysicy trzysta trzydzieci trzy okrty i wszelkiego rodzaju jednostki pywajce oraz jedenacie tysicy samolotw. Oddziay wojskowe przybyy z poudniowo-zachodnich, poudniowych i wschodnich wybrzey Anglii. Akcja wygldaa tak, jakby w cigu jednej nocy na wschodni brzeg jeziora Michigan przeniesiono miasta Green Bay, Racine i Kenosha w stanie Wisconsin wraz ze wszystkimi: mczyznami, kobietami i dziemi, oraz

pojazdami. Przygotowania do tego niezwykego przedsiwzicia ktre brytyjski premier Winston S. Churchill susznie nazwa najtrudniejsz i najbardziej skomplikowan operacj, jak kiedykolwiek przeprowadzono trway dwa lata i wymagay zaangaowania dosownie milionw ludzi. Liczba wyprodukowanego przez USA sprztu, okrtw wojennych i desantowych, samolotw wszelkiego typu, broni pancernej i uzbrojenia,

rodkw medycznych i wielu innych, bya wrcz astronomiczna. Wielka Brytania i Kanada wniosy rwnie duy wkad. Nie podwaajc znaczenia wysiku caego amerykaskiego przemysu, wielkiego zaangaowania Brytyjczykw, Kanadyjczykw i innych sprzymierzonych, wszystkich planw i przygotowa, genialnej koncepcji oszukania wroga i udziau wietnych dowdcw ostateczny sukces czy klska operacji Overlord

zaleay od stosunkowo niewielkiej grupy modszych o cerw, podo cerw, szeregowych onierzy i marynarzy, nalecych do amerykaskiej, brytyjskiej i kanadyjskiej armii, marynarki wojennej, si powietrznych i Stray Przybrzenej. Ta najlepiej przygotowana operacja wojskowa w historii, wspierana przez niewiarygodnie silny ostrza z morza i bombardowanie z powietrza, mogaby si bowiem nie powie, gdyby spadochroniarze i onierze,

ktrzy przylecieli szybowcami, zamiast szuka wroga, skryli si za ywopotami i schowali w stodoach; gdyby dowdcy jednostek desantowych, bojc si ostrzau wroga, nie przybili do brzegu, ale wysadzili onierzy na gbokiej wodzie; gdyby onierze na plaach okopali si za falochronami, a podo cerowie i modsi o cerowie nie zdoali wobec silnego ognia wroga poprowadzi ich w gb ldu. Tak si jednak nie stao.

O wszystkim przesdzia garstka chopcw w wieku od osiemnastu do dwudziestu lat. Byli doskonale wyszkoleni i wyposaeni, mogli liczy na silne wsparcie, ale zaledwie kilku z nich miao wczeniej okazj do walki. Niewielu kiedykolwiek zabio czowieka albo choby widziao, jak ginie kolega. Wikszo przypominaa Dena Brotheridgea i Boba Mathiasa nigdy w ich obecnoci nie oddano strzau z nienawici. Byli zwykymi obywatelami powoanymi do

wojska, nie zawodowcami. Wiosn 1944 zastanawiano si, czy system demokratyczny potra wychowa modych onierzy, ktrzy mogliby skutecznie przeciwstawi si doskonaym rekrutom, jakich wysay na front nazistowskie Niemcy. Hitler by przekonany, e odpowied brzmi nie. Znajc dokonania armii brytyjskiej we Francji w 1940 roku, czy te wojsk brytyjskich i amerykaskich w Afryce Pnocnej i na wybrzeach Morza

rdziemnego w latach 19421944, nie mia adnych wtpliwoci, e Wehrmacht bdzie mia miadc przewag. Fanatyzm i dyscyplina, charakterystyczne dla systemw totalitarnych, zawsze zatriumfuj nad liberalizmem i zniewiecia demokracj tego Hitler by pewny. Gdyby jednak widzia w akcji Dena Brotheridgea i Boba Mathiasa tego pierwszego dnia inwazji na Normandi, moe zachwiaby si w swoim przekonaniu. Ta

ksika opowiada wanie o Brotheridgeu, Mathiasie i ich kolegach, modych ludziach, ktrzy przyszli na wiat w okresie zudnej prosperity lat dwudziestych, a dorastali w gorzkich realiach Wielkiego Kryzysu nastpnej dekady. Ksiki, ktre czytali jako nastolatkowie, miay charakter antywojenny i cynicznie przedstawiay wszelkich patriotw jako frajerw, a frajerw jako bohaterw. aden z owych chopcw nie pali si do kolejnej wojny. Pragnli gra

w baseball i rzuca pik do kosza, a nie granaty na pozycje wroga, strzela z flowera do krlikw, a nie z karabinu M-1 do innych modych ludzi. Ale kiedy nadesza chwila prby, kiedy trzeba byo walczy o wolno lub j straci, stanli do walki. Byli bojownikami demokracji. Stali si bohaterami D-Day i to im zawdziczamy wolno. Zanim jednak pojmiemy, czego i w jaki sposb dokonali, zanim to w peni docenimy, musimy ogarn wzrokiem szersze to.

szeregowcw. Brotheridge mia zwyczaj przychodzi wieczorem do koszar, siada na pryczy swego ordynansa i rozmawia z chopcami o pice nonej. Przynosi ze sob o cerki i w czasie rozmowy je pastowa. Szeregowy Wally Parr nigdy nie zapomnia tego widoku: brytyjski porucznik polerowa swoje buty, podczas gdy jego ordynans lea na posaniu, gawdzc o Manchester United, West Ham i innych druynach pikarskich. Den Brotheridge by

Rozdzia 1 Bronicy si
Na pocztku 1944 roku podstawowym problemem nazistowskich Niemiec byo to, e podbiy terytorium, ktrego nie byy w stanie obroni. Hitler mia jednak

mentalno zdobywcy i zamierza zatrzyma kady skrawek zrabowanej ziemi. By wypeni jego rozkazy, Wehrmacht musia ucieka si do rnych improwizowanych akcji, polegajcych przede wszystkim na organizowaniu jednostek wojskowych zoonych z onierzy obcych narodowoci, modziey niemieckiej w wieku szkolnym czy te ludzi starych, a take na stworzeniu mocnych pozycji obronnych. Niemieckie dowdztwo musiao rwnie zmieni

koncepcje taktyczne i rodzaj uzbrojenia, przeksztacajc bardzo sprawn armi z okresu Blitzkriegu (wojny byskawicznej), czyli lat 19401941, ktra dysponowaa lekkimi, szybkimi czogami i wytrzyma w marszu piechot, w przycikie, mao ruchliwe wojsko z 1944 roku, posiadajce cikie, powolne czogi i piechot, kryjc si w okopach. Wszystko, co dziao si w Niemczech w okresie nazizmu, byo dzieem Hitlera. Fhrer dobrze

zapamita sobie lekcj z I wojny wiatowej e Niemcy nie s w stanie wygra wojny na wyczerpanie i w kampaniach pierwszych dwch lat realizowa strategi Blitzkriegu. Jednak pod koniec 1941 roku jego byskawiczna wojna, toczona na terenie Rosji, stracia rozpd. Wtedy popeni jeden z najbardziej niezrozumiaych bdw w tym samym tygodniu, w ktrym Armia Czerwona rozpocza ofensyw pod Moskw, wypowiedzia wojn Stanom

Zjednoczonym!1 Latem 1942 roku Wehrmacht podj prb wznowienia wojny byskawicznej przeciwko Armii Czerwonej, ale ju na znacznie mniejsz skal (jedna grupa armii na jednym froncie zamiast trzech na trzech frontach jednoczenie), by ponownie zim utkn w miejscu z powodu opadw niegu. Pod koniec stycznia 1943 roku pod Stalingradem do niewoli oddao si prawie wier miliona niemieckich onierzy. W czerwcu tego

samego roku Wehrmacht podj ostatni ofensyw na Froncie Wschodnim, pod Kurskiem. Armia Czerwona powstrzymaa j jednak, zadajc wrogowi olbrzymie straty. Klska pod Kurskiem pozbawia Hitlera nadziei na militarne zwycistwo nad Zwizkiem Radzieckim. Nie znaczy to jednak, e uzna swoj spraw za stracon. Mia jeszcze sporo zagarnitych ziem, by powstrzyma napr Armii Czerwonej na Froncie

Wschodnim, liczc na szybki rozpad dziwacznego przymierza, ktre zawary ze sob Wielka Brytania, Zwizek Radziecki i Stany Zjednoczone, prawdopodobnie wycznie z jego powodu. mier Hitlera i cakowita klska nazistowskich Niemiec z pewnoci doprowadziyby do rozwizania przymierza, ale Fhrer chcia skorzysta z tego jeszcze za ycia i mia powody, by sdzi, e jest to moliwe gdyby tylko zdoa przekona Stalina, e nie

moe polega na Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Stalin doszedby do przekonania, e koszty zwycistwa walczcej samotnie Armii Czerwonej s zbyt wysokie i gdyby armia radziecka dosza do linii granicznej z czerwca 1941 roku wyznaczonej przez zabr wschodniej czci Polski mgby podj negocjacje pokojowe, ktrych stawk byaby Europa Wschodnia, podzielona midzy Niemcy i ZSRR. W okresie midzy

sierpniem 1939 roku a czerwcem 1941 Niemcy i Zwizek Radziecki byy sojusznikami, a ich przymierze opierao si na podziale Europy Wschodniej. By ponownie uzyska tak sytuacj, Hitler musia przekona Stalina, e Wehrmacht nadal moe zagrozi Armii Czerwonej i zada jej olbrzymie straty. W tym celu naleao zgromadzi wicej onierzy i sprztu, ogoacajc z nich Europ Zachodni. To jednak kolidowao z absolutn

koniecznoci odparcia ewentualnej inwazji i ambitnymi zamiarami zepchnicia jej do morza. Z tych powodw D-Day by krytycznym punktem wojny. W dyrektywie z 3 listopada 1943 roku (nr 51) Hitler przedstawi to w sposb nadzwyczaj przejrzysty:
Trwajca od dwch i p roku zacita i kosztowna bya naszych walka z

bolszewizmem wyzwaniem dla

ogromnym zasobw

militarnych i energii. (...) Sytuacja si

jednak stanowi jeszcze

zmienia. dla nas

Wschd

nadal ale

zagroenie,

wiksze

niebezpieczestwo

czyha na nas ze strony zachodniej: desant angielsko-amerykaski!

Olbrzymie przestrzenie na Wschodzie pozwalaj w ostatecznoci na strat nawet duej czci terytorium, co nie byoby miertelnym ciosem dla

Niemiec i ich szans na przetrwanie. Inaczej sprawa ma si na Zachodzie! Jeli wrogowi uda si przeama

szerokim frontem nasze linie obrony, konsekwencje takiego zaamania si

dotychczasowej sytuacji dadz o sobie zna w krtkim czasie.

Hitler chcia przez to powiedzie, e powodzenie anglo-amerykaskiej ofensywy w 1944 roku mogoby bezporednio zagrozi najwaniejszemu orodkowi przemysu niemieckiego: Zagbiu Ruhry. Odlego midzy poudniowo-wschodnim wybrzeem Anglii a Koloni, Dsseldorfem i Essen jest mniejsza ni odlego midzy tymi orodkami a Berlinem;

innymi sowy, pod koniec 1943 roku linia frontu na Wschodzie bya oddalona od Berlina o ponad dwa tysice kilometrw, podczas gdy Wa Zachodni rozciga si w odlegoci piciuset kilometrw od Zagbia Ruhry i tysica kilometrw od stolicy Niemiec. W rezultacie zwyciskiej ofensywy w 1944 roku Armia Czerwona opanowaa cz Ukrainy i Biaorusi, obszary wane, ale nie kluczowe dla Niemiec, jeli chodzi o dalsze losy wojny. Natomiast udana

ofensywa Anglii i USA oznaczaaby zajcie Ruhry, czyli terenw absolutnie niezbdnych dla potencjau militarnego Niemiec. Dlatego te, jak owiadczy Hitler, wanie na wybrzeach Francji miaa rozegra si decydujca bitwa tej wojny. Nie mog wic duej pozwala na dalsze osabianie Zachodu na rzecz innych teatrw wojny stwierdzi. Postanowiem wzmocni obron na Zachodzie (...). 2 Spowodowao to zmian polityki, rozpocztej pod

koniec 1940 roku wraz z przerwaniem przygotowa do operacji Seelwe (Lew Morski), czyli inwazji na Angli. Od tego czasu Wehrmacht cigle redukowa swoje siy we Francji, przerzucajc ludzi i sprzt w ogromnych ilociach na Front Wschodni. Hitler chcia skoncentrowa siy na Zachodzie, majc na uwadze raczej wzgldy polityczne ni militarne. 20 marca owiadczy gwnym dowdcom: Udaremnienie

prby ldowania wroga na Zachodzie nie ma bynajmniej lokalnego znaczenia. To decydujcy czynnik dla caego przebiegu wojny, a w efekcie dla jej ostatecznego wyniku. 3 Wyjania dalej: Raz pokonany wrg nigdy ju nie podejmie prby inwazji. Pomijajc nawet ogromne straty, bd potrzebowali wielu miesicy, by zorganizowa now akcj. Poza tym klska inwazji byaby druzgoccym ciosem dla morale Brytyjczykw i Amerykanw. Po pierwsze,

Roosevelt straciby szanse na reelekcj i w najlepszym razie skoczyby w jakim wizieniu! Po drugie, Brytani szybciej dopadoby zmczenie wojenne, a Churchill, ju i tak schorowany stary czowiek o malejcych wpywach, nie byby w stanie przeprowadzi nowej operacji desantowej. Wobec tego Hitler postanowi przerzuci czterdzieci pi dywizji ze Wschodu na Zachd, by cakowicie zmieni panujc tam sytuacj. (...) Kocowy wynik wojny, a tym samym rwnie

los caej Rzeszy, zaley bowiem od kadego dodatkowego czowieka walczcego na Zachodzie!. 4 Bya to wic jedyna nadzieja dla Niemcw, a dokadniej dla Hitlera i nazistw, poniewa dla narodu niemieckiego decyzja, by kontynuowa walk, oznaczaa katastrof. W kadym razie, gdyby scenariusz Hitlera si sprawdzi, latem 1945 roku Siy Powietrzne Armii Stanw Zjednoczonych, bezpieczne w bazach na terenie Anglii,

zaczyby zrzuca bomby atomowe na Berlin i inne miasta niemieckie. Ale, oczywicie, na pocztku roku 1944 nikt jeszcze nie wiedzia, czy i kiedy prace prowadzone w ramach amerykaskiego projektu Manhattan przynios sukces w postaci takiej broni. *** Najwaniejszym problemem, przed jakim stan Hitler, byo znalezienie sposobu, by odeprze zbliajc si inwazj. Spraw utrudniao wiele

czynnikw, ktre mona okreli jednym sowem oglny niedostatek. Brakowao onierzy, czogw, okrtw, samolotw. Niemcy okupoway teraz znacznie wiksze terytorium ni podczas I wojny wiatowej. Cho Hitler krytykowa cesarza za to, e prowadzi wojn na dwch frontach, sam pod koniec 1943 roku toczy j a na trzech. Na Froncie Wschodnim jego siy rozcignite byy na linii dwch tysicy kilometrw; na

Froncie rdziemnomorskim, ktry przebiega od poudniowej Grecji przez Jugosawi, Wochy i poudniow Francj, oddziay niemieckie stacjonoway na linii okoo trzech tysicy kilometrw; na Zachodzie za musiay broni wybrzea dugoci szeciu tysicy kilometrw od terenu Holandii a po poudniowy kraniec Zatoki Biskajskiej. Waciwie istnia jeszcze i czwarty front wewntrzny. Powietrzna ofensywa aliantw na miasta niemieckie zmusia

Luftwa e do wycofania si z Francji i podjcia walki obronnej na wasnym terenie. Wprawdzie bombardowania nie wpyny w sposb decydujcy na ograniczenie niemieckiej produkcji wojennej w 1943 roku Niemcy nawet j zwikszyli, wypuszczajc z fabryk wiksz liczb czogw i samolotw, co jednak nie wyrwnywao ponoszonych strat ale zmusiy Luftwa e do defensywy. Hitler tego nienawidzi. Caa jego osobowo, nie

mwic ju o niemieckiej tradycji wojennej, domagaa si, by Niemcy przeszli do ofensywy. Hitler nie mg jednak zaatakowa wrogw, przynajmniej do czasu, a bdzie w posiadaniu swojej tajnej broni. Byo to dla niego bardzo bolesne i trudne do zniesienia, ale musia pozosta na razie w defensywie. Ta konieczno tak mu ciya, e w efekcie popeni strategiczne bdy o podstawowym znaczeniu. Kiedy w 1940 roku niemieccy

zycy poinformowali go, e do 1945 mogliby skonstruowa bomb atomow, poleci im porzuci ten projekt, twierdzc, e do tego czasu wojna bdzie ju zakoczona wygrana lub przegrana. Bya to z pewnoci suszna decyzja, ale nie dlatego, e jego przepowiednia okazaa si prawdziwa, lecz z tego powodu, e Niemcy nie dysponowali ani zasobami naturalnymi, ani struktur przemysow, niezbdnymi do produkcji takiej bomby. Naukowcy niemieccy podjli

natomiast prace nad inn broni; zgodnie z daniem Hitlera miaa to by bro ofensywna, jak na przykad okrty podwodne z silnikami Diesla, zdalnie sterowane samoloty i rakiety. Owe Vergeltungswaffen (bro odwetowa) zostay wprawdzie zaprojektowane i ostatecznie wprowadzone do walki, ale nie miay wikszego znaczenia dla przebiegu wojny. V-2 natomiast, pierwsza na wiecie rakieta balistyczna redniego zasigu, nie zostaa wykorzystana jako

bro strategiczna. (Rakiety Scud, uyte przez Irak w 1991 roku podczas wojny w Zatoce, byy tylko troch ulepszon wersj V-2; rwnie nieprecyzyjne, nie tra ay do celu i zawieray jedynie may adunek wybuchowy). Denie Hiltlera do zniszczenia Londynu i jednoczenie zupeny brak zainteresowania obron miast niemieckich byy brzemiennym w skutkach bdem i zdecydoway o dalszym biegu historii. W maju 1943 roku profesor

Willy Messerschmitt dysponowa ju przygotowanym do seryjnej produkcji Me-262, dwusilnikowym myliwcem o napdzie odrzutowym. Osiga on prdko omiuset trzydziestu szeciu kilometrw na godzin, czyli o sto kilometrw wicej ni alianckie samoloty i by wyposaony w cztery trzydziestomilimetrowe dziaka. Marszakowi Rzeszy Hermannowi Goeringowi bardzo zaleao na tej maszynie, ale musia jeszcze

przekona do niej Hitlera. Ten jednak, zbyt wiele razy zwiedziony obietnicami Goeringa, a do grudnia 1943 roku nie uczestniczy w pokazach Me-262, podczas ktrych demonstrowano jej moliwoci. Samolot w kocu zrobi na nim pewne wraenie, lecz Hitler potrzebowa przede wszystkim bombowca, by uderzy na Londyn, a nie samolotu myliwskiego do obrony Niemiec. Goering zapewni go wtedy, e dwiecie szedziesitka

dwjka moe zosta tak zmody kowana, by moga przewozi rwnie bomby. To wystarczyo, by Hitler zacz fantazjowa na temat olbrzymich szkd, jakie taki bombowiec odrzutowy mgby wyrzdzi Londynowi, a take o rozgromieniu inwazji aliantw na Francj. Goering, co byo dla niego charakterystyczne, nie bardzo wiedzia, o czym mwi. Messerschmitt nie mg zrobi z myliwca samolotu bombowego, a poza tym odrzutowiec o wikszych

rozmiarach byby ju zbyt duym wyzwaniem dla wczesnych niemieckich moliwoci technicznych. Goering zignorowa wic rozkaz Hitlera i zakady Messerschmitta rozpoczy produkcj Me-262, wytwarzajc do kwietnia 1944 roku sto dwadziecia maszyn. Kiedy Hitler dowiedzia si o tym, rozzoci si na Goeringa i zabroni produkcji Me-262 jako samolotu myliwskiego odtd nowy, przebudowany na bombowiec samolot mia si

nazywa Blitz. Przez nastpne sze miesicy Messerschmitt stara si przeksztaci myliwiec w bombowiec. Zaprowadzio go to jednak donikd. Ostatecznie w listopadzie 1944 roku Hitler rozkaza utworzy pierwsze skrzydo myliwcw odrzutowych. Wtedy jednak system transportowy by ju kompletnie zdezorganizowany, szeregi pilotw myliwskich zdziesitkowane, a zasoby paliwa cakowicie

wyczerpane[6]. Luftwa e otrzymaa wic tylko symboliczne wsparcie, zanim ostatecznie i tak wszystko znalazo si w rozsypce. Niemcy wyprodukoway ponad tysic Me-262, ale dopiero w ostatnich szeciu tygodniach wojny mogy wysa do walki jednoczenie sto samolotw tego typu. Mimo to, w poufnym raporcie z 1960 roku prezydent Dwight Eisenhower pisa:
W owym czasie piloci niemieccy dosownie zataczali koa wok

naszych

myliwcw

cakowit wyrw w

bezkarnoci

dokonywali

naszych formacjach bombowych. (...) Na przykad podczas nalotu na Berlin 18 marca [1945] tysicowi dwustu pidziesiciu czternacie B-17 grup towarzyszyo myliwcw

stosunek prawie jeden do jednego. Tylko jeden dywizjon Me-262 zestrzeli dwadziecia pi bombowcw i pi myliwcw , liczebna Niemcy cho nasza sto do ani przewaga jednego. jednego

wynosia nie

stracili

samolotu.

Raport (przygotowany zgodnie z prob Eisenhowera tylko na jego prywatny uytek) zosta napisany przez o cera sztabowego Biaego Domu, Ralpha Williamsa. Twierdzi on, e rozmawia z generaem Carlem Spaatzem, dowdc 8 Armii Lotniczej podczas wojny. Spaatz, wedug niego, sam przyzna, e aden z naszych myliwcw nie dorwnywa niemieckim odrzutowcom, i (...) doda, e gdyby Niemcy wczyli je do

swoich si na wybrzeu Francji, mogliby odebra nam przewag w powietrzu, udaremni ldowanie w Normandii, a nawet zmusi nas, ebymy poszukali sobie drogi do Europy od strony Woch. 5 Tak si jednak nie stao; nad Francj i kanaem La Manche w czerwcu 1944 roku nie byo niemieckich odrzutowcw, a jedynie kilka zwykych samolotw zwiadowczych. Kanau strzego niewiele niemieckich okrtw

wojennych; byy to E-Booty, znacznie wiksza wersja amerykaskiego kutra patrolowo-torpedowego, rozmiarami niemal dorwnujca korwecie (E w nazwie oznacza enemy wrg). Potra y zastawia miny, odpala torpedy i szybko ucieka. Poza uyciem E-Bootw, marynarka niemiecka moga przyczyni si do obrony Festung Europa jedynie poprzez stawianie min. Nie dysponujc sprawnym lotnictwem ani marynark

wojenn, Niemcy byli praktycznie bezradni. Musieli te znacznie rozproszy swoje siy, by obsadzi kady obszar, na ktrym mogoby si odby ldowanie wroga. Alianci natomiast, majc przewag w powietrzu i na morzu, zyskali niespotykan dotd swobod ruchw i moliwo cakowitego zaskoczenia wroga najkrcej mwic, wiedzieli, gdzie i kiedy rozegra si bitwa, podczas gdy Niemcy tkwili w kompletnej niewiadomoci.

W czasie I wojny wiatowej nie mona byo ukry przygotowa do wielkiej ofensywy. Gromadzenie oddziaw trwao tygodniami; przygotowania artyleryjskie caymi dniami; zanim ofensywa si rozpocza, wrg wiedzia, gdzie i kiedy nastpi uderzenie, i mg wzmocni swoje siy w tym punkcie. Ale wiosn 1944 roku Niemcy tego wszystkiego tylko si domylali. Duchowy mentor Hitlera, Fryderyk II Wielki, ostrzega:

Kto broni wszystkiego, nie broni niczego. 6 Straty w ludziach i sprzcie, jakie Niemcy poniosy podczas wojny na Froncie Wschodnim, zmusiy Hitlera do zlekcewaenia ostrzee Fryderyka Wielkiego i rozpoczcia budowy staych umocnie na Zachodzie. Wkraczajc w czerwcu 1941 roku do Rosji, Wehrmacht dysponowa si trzech milionw trzystu tysicy ludzi. Do koca 1943 straci trzy miliony onierzy; jedn trzeci stanowili zabici,

zaginieni, wzici do niewoli lub trwale niezdolni do walki z powodu ran. Mimo heroicznych wysikw, by uzupeni niedobr ludzi siami ciganymi z Francji, a take poprzez pobr nowych onierzy z Niemiec, po bitwie kurskiej (najwikszej po Verdun bitwie w historii, w ktrej uczestniczyy dwa miliony ludzi) siy Wehrmachtu na Froncie Wschodnim liczyy ju tylko dwa i p miliona onierzy i musiay utrzyma si na linii od Leningradu a po Morze

Czarne, liczcej dwa tysice kilometrw. W chwili, gdy Wehrmacht napada na Zwizek Radziecki, mg szczyci si czystoci rasow swoich onierzy. Jednak desperacka potrzeba uzupenienia szeregw armii zmusia dowdcw do drastycznego zmody kowania tej zasady, a w kocu do rezygnacji z niej. Pocztkowo Volksdeutsche, czyli Niemcy z terenu Polski i krajw bakaskich, przyjmowani byli do wojska jako ochotnicy. Zaliczano ich

do trzeciej grupy Volkslisty niemieckiej listy narodowej, co oznaczao, e uzyskiwali obywatelstwo niemieckie na okres do dziesiciu lat i podlegali obowizkowi suby wojskowej, ale nie mogli awansowa powyej stopnia szeregowca. Rekrutacja onierzy na okupowanych terenach ZSRR przebiegaa w latach 1942-1943 pod hasem walki z komunizmem; na pocztku okrelenie powoywanych onierzy jako Freiwilligen, czyli ochotnikw, odpowiadao prawdzie,

poniewa mieszkacy zachodnich republik radzieckiego imperium zacigali si do niemieckiego wojska, by walczy przeciwko Stalinowi. Kiedy jednak Niemcy zaczli si wycofywa, szeregi Freiwilligen zaczy male, a wzrosa liczba Hilfswilligen, oddziaw pomocniczych, rekrutowanych przymusowo spord cywilw zamieszkujcych okupowane ziemie, a take spord wzitych do niewoli onierzy Armii Czerwonej. Na

pocztku 1944 roku w armii Wehrmachtu suyli ju ochotnicy z Francji, Woch, Chorwacji, Wgier, Rumunii, Polski, Finlandii, Estonii, otwy, Litwy, azjatyckiej czci ZSRR, Afryki Pnocnej, Rosji, Ukrainy, muzumaskich republik Zwizku Radzieckiego, jak rwnie Tatarzy nadwoascy, Finowie znad Wogi, Tatarzy krymscy, a nawet Hindusi. Po klsce pod Kurskiem Wehrmacht coraz mniej mg polega na tak zwanych

Ostbataillonen, czyli Batalionach Wschodnich, dlatego te zaczto je wysya do Francji na wymian z oddziaami niemieckimi. Porucznik Robert Brewer z 506 Puku Piechoty Spadochronowej 101 Dywizji Powietrznodesantowej Armii Stanw Zjednoczonych schwyta w dniu inwazji na play Utah czterech Azjatw w mundurach niemieckich. Nikt nie zna ich jzyka; w kocu okazao si, e byli to Koreaczycy. Jak to si, do licha, stao, e walczyli za

Hitlera przeciwko Amerykanom na terenie Francji? Prawdopodobnie zostali w 1938 roku powoani do armii japoskiej Korea bya wtedy koloni Japonii w 1939 wzici do niewoli przez Rosjan podczas jakiej granicznej potyczki z Japoczykami, wcieleni do Armii Czerwonej, schwytani przez Wehrmacht w grudniu 1941 roku pod Moskw, wcieleni z kolei do armii niemieckiej i wreszcie wysani do Francji. 7 (Porucznik Brewer nigdy si nie

dowiedzia, jaki by ich dalszy los, ale pewnie wysano ich z powrotem do Korei. Jeli rzeczywicie tak si stao, niemal na pewno znowu zostali powoani do wojska albo w szeregi armii Korei Poudniowej, albo Pnocnej. Moliwe wic, e w 1950 roku ponownie wzili udzia w walce przeciwko armii amerykaskiej albo przy jej boku, zalenie do tego, z jakiej czci Korei pochodzili. Takie oto s meandry polityki w XX wieku). W czerwcu 1944 roku na szeciu

niemieckich onierzy przypada jeden pochodzcy z Batalionw Wschodnich. Ponadto Wehrmacht znacznie zagodzi swoje wymagania co do kondycji zycznej rekrutw, by przyjmowa do armii wicej Niemcw. Na front wysyano ludzi cierpicych na choroby puc i odka. Czas rekonwalescencji skrcono, podobnie zreszt jak okres szkolenia rekrutw. Powoywano do wojska modszych i starszych mczyzn. W grudniu 1943

roku z armii liczcej cztery miliony dwiecie siedemdziesit tysicy ludzi ponad ptora miliona miao wicej ni trzydzieci cztery lata; w niemieckiej 709 Dywizji Piechoty w Normandii przecitna wieku onierzy wynosia trzydzieci sze lat, w szeregach za caego Wehrmachtu trzydzieci jeden i p roku (w armii amerykaskiej natomiast dwadziecia pi i p roku). Jednoczenie ogoszono pobr do wojska tak modych rocznikw, jak 1925 i 1926. 8

W konsekwencji tych desperackich decyzji Wehrmacht nie dysponowa odpowiednimi zasobami ludzkimi, by prowadzi dziaania defensywne, oparte na kontratakach i kontrofensywach. Brakowao mu dobrze wyszkolonych onierzy, pojazdw transportowych, odpowiedniego uzbrojenia. Starzy ludzie, modzi chopcy i zagraniczni rekruci mogli si przyda tylko w okopach lub za betonowymi forty kacjami, i to jedynie wtedy, gdy stali za

nimi niemieccy podo cerowie, gotowi zastrzeli kadego, ktry by prbowa opuci swoje stanowisko. W 1939 roku Hitler twierdzi, e Wehrmacht to armia, jakiej wiat jeszcze nie widzia. Zupenie inaczej sprawa wygldaa w roku 1943. Departament Wojny Stanw Zjednoczonych tak opisywa typowego niemieckiego onierza:
(...) uczestnik Weteran wielu frontw , odwrotw ,

licznych

przedwczenie postarzay, zmczony wojn cynik, albo pozbawiony ju

odwagi i wszelkich zudze, albo zbyt otpiay, by sta go byo na

samodzielne mylenie. Jest to jednak zaprawiony najczciej swoje Nowy w bojach onierz,

podo cer,

wypeniajcy sprawnie. niektrymi SS

obowizki rekrut,

bardzo poza

doborowymi

jednostkami

(Schutzsta eln Sztafety Ochronne), jest albo zbyt mody, albo zbyt stary i czsto w nie najlepszym stanie

zdrowia. Zosta sabo przeszkolony ze

wzgldu na brak czasu, ale jeli jest bardzo mody, nadrabia to

fanatyzmem, graniczcym niemal z szalestwem. Jeli natomiast jest stary kieruje nim lk przed tym, co

wedug zapowiedzi propagandy moe sta si z jego ojczyzn w przypadku zwycistwa aliantw, a czciej jeszcze strach przed tym, co czeka jego

samego i rodzin, jeli nie bdzie dokadnie wypenia rozkazw. Dlatego te dziaania starych i chorych

onierzy mog do pewnego stopnia wynika z desperacji. Wysokie

dowdztwo

niemieckie

potra

wyjtkowo dobrze dobiera okrelone typy ludzi do odpowiednich jednostek, jak rwnie selekcjonowa tych, ktrzy maj by w przyszoci misem

armatnim i broni si do ostatniej kropli krwi; jednoczenie za czyni wszelkie wysiki, by ochrania elitarne jednostki, obecnie wchodzce w skad niemal wycznie Wa en-SS

(frontowych oddziaw SS). Niemiecki onierz sucy w tych jednostkach naley stanowi do najwyszej kategorii i si

kociec

niemieckich

zbrojnych. Nauczono go, by nigdy si nie poddawa; pozbawiony wyznaje wobec zasad jedynie swojej

moralnych, posuszestwo

organizacji. Potrafi by bezwzgldny.9

Poza Wa en-SS, najlepsi modzi rekruci wysyani byli do Fallschirmjger (oddziaw powietrznodesantowych) albo jednostek pancernych. Ci doborowi onierze byli specjalnie wychowywani w nazistowskich Niemczech urodzeni midzy 1920 a 1925 rokiem, wzrastali ju w

czasach Hitlera i byli poddawani staej, agresywnej propagandzie. Naleeli do Hitlerjugend. wietnie wyposaeni otrzymywali najlepsze uzbrojenie, jakie wytwarzano w Niemczech, a pastwo to przodowao na wiecie w produkcji broni rcznej, pojazdw pancernych i artylerii byli doskonale przygotowani do walki. W obronie linii wybrzey, wzmocnionej jeszcze dziki fachowoci niemieckich inynierw, nawet onierze drugiej i trzeciej kategorii

mogli zada cikie straty stronie atakujcej. Krtko sformuowa to Hitler ich obowizkiem byo sta i umrze na stanowisku. 10 By to przejaw mylenia jeszcze z czasw I wojny wiatowej, odlege echo polityki Blitzkriegu, wymg nieadekwatny do epoki czogw, ale biorc pod uwag okolicznoci konieczny. Wiarygodnoci tej koncepcji nadawa plan uycia w bezporednim kontrataku doborowych jednostek Wa en-SS, a take oddziaw

pancernych. Pod koniec 1943 roku oddziay te walczyy wci na Froncie Wschodnim albo byy dopiero formowane na terenie Niemiec, ale zalecenie Hitlera z 3 listopada 1943 przewidywao, e w momencie rozpoczcia inwazji aliantw wiele z nich znajdzie si tu za umocnieniami Wau Atlantyckiego. Swoj koncepcj obrony Hitler wyoy ju w marcu 1942 roku w dyrektywie nr 40:
Obrona wybrzey ma by tak

zorganizowana, a jednostki wojskowe tak rozlokowane, by wszelkie prby inwazji zostay zniweczone w trakcie ldowania aliantw albo natychmiast po nim.11

W sierpniu 1942 roku Hitler poleci kontynuowa z fanatyczn wprost energi budow forty kacji we Francji, by utworzyy cig betonowych, odpornych na bombardowanie bunkrw, ktre miay prowadzi nieprzerwany ogie zaporowy. Wedug sw

amerykaskiego historyka, Gordona Harrisona,


Hitler nie wierzy, i nigdy nie da si przekona, e mona broni si skutecznie betonu, bez odpowiedniej samej iloci

dziki

determinacji

onierzy.12

We wrzeniu 1942 roku, podczas trzygodzinnej konferencji z Goeringiem, ministrem przemysu zbrojeniowego Rzeszy Albertem Speerem (szefem Organizacji Todta, niemieckiej

organizacji budowlanej), feldmarszakiem Gerdem von Rundstedtem naczelnym dowdc na Zachodzie, generaem Gntherem Blumenstedtem (szefem sztabu Oberbefehlshaber West OB West, niemieckiego naczelnego dowdztwa wojsk ldowych na Zachodzie) i innymi o cerami, Hitler powtrzy rozkaz, by wznie jak najmocniejsze stae forty kacje Wau Atlantyckiego. Musimy je zbudowa owiadczy

poniewa Anglicy i Amerykanie zechc wykorzysta swoj przewag w powietrzu i na morzu, a tylko beton wytrzyma miadce uderzenie bomb i pociskw. Zayczy wic sobie, eby wzniesiono pitnacie tysicy silnych punktw obrony i obsadzono je trzystoma tysicami ludzi. A poniewa aden odcinek wybrzea nie by bezpieczny, na caej jego dugoci naleao je uforty kowa. Przygotowanie umocnie miao zosta zakoczone do 1

maja 1943 roku. 13 Wikszo z tych planw byo czyst fantazj i, poza umocnieniem najwaniejszych pozycji, do koca 1943 roku nie udao si zrealizowa zamierze Hitlera. Kierunek dziaa zosta jednak wyznaczony, a zobowizania podjte. Rundstedtowi bardzo nie podoba si pomys budowania staych umocnie. Uwaa, e Niemcy powinni trzyma jednostki pancerne z dala od wybrzea, poza zasigiem ostrzau z morza, tak by byy

zdolne do prawdziwej kontrofensywy. Jednak brak ludzi, niedobory uzbrojenia, paliwa i ochrony powietrznej postawiy t koncepcj pod znakiem zapytania. Hitler mg tylko prbowa przewidzie, w ktrym miejscu nastpi inwazja, cign tam dostpne na Zachodzie jednostki wojskowe i wykorzysta je do lokalnych kontratakw, liczc na to, e Wa Atlantycki zatrzyma aliantw. Czogi mogy powstrzyma wszelkie prby

desantu przez obce wojska; mogy zepchn do morza lej uzbrojon pierwsz fal atakujcych onierzy, jeli umocnienia byyby na tyle silne, eby wyhamowa impet aliantw. Sztuka polegaa wic na tym, eby wybra waciwe miejsce i wznie tam odpowiednio silne fortyfikacje. Najbardziej prawdopodobnym miejscem inwazji wydawao si Pas-deCalais, i to z dwch zasadniczych powodw: midzy Dover i Calais kana

La Manche jest najwszy, a najkrtsza linia czca Londyn z Zagbiem Ruhry i Berlinem przebiega wanie przez Dover, Calais i Belgi. Hitler musia wic zgadywa i w 1943 roku postawi na Pas-de-Calais. W pewnym sensie stara si zmusi aliantw, by tam wanie dokonali ldowania. W lecie 1943 roku postanowi zainstalowa w tym rejonie wyrzutnie pociskw V-1 i rakiet V-2. Przypuszcza, e bro ta jest dla aliantw tak niebezpieczna, i bez wzgldu

na poprzednie plany zechc zaatakowa wanie Pas-deCalais, by opanowa wyrzutnie. Dlatego te obszar Calais sta si najbardziej uforty kowanym odcinkiem Kanalkste, czyli brzegu kanau, i rejonem najwikszej koncentracji wojsk niemieckich na Zachodzie. W tym te miejscu Wa Atlantycki najbardziej przypomina nie zdobyt fortec, tak sawion przez propagand niemieck. Fhrer by dziwnym

czowiekiem. Wedug zastpcy szefa operacji w Naczelnym Dowdztwie Si Zbrojnych (OKW Oberkommando der Wehrmacht), generaa Waltera Warlimonta, zna rozmieszczenie jednostek obrony lepiej ni jakikolwiek o cer armii. Mia zdumiewajce zamiowanie do szczegw. Przy jakiej okazji zauway na przykad, e na wyspach w kanale La Manche brakuje dwch dzia przeciwlotniczych, ktre byy tam jeszcze poprzedniego

tygodnia. O cer odpowiedzialny za t domnieman redukcj zosta ukarany. Okazao si potem, e po prostu pomylono si w liczeniu. Hitler spdza cae godziny na studiowaniu map przedstawiajcych rozmieszczenie wojsk niemieckich wzdu Wau Atlantyckiego. da te staych raportw na temat budowy umocnie, gruboci betonowych cian, rodzaju uywanego betonu, systemu stalowych konstrukcji

kady z tych raportw czsto liczy ponad dziesi stron. 14 Po wydaniu jednak rozkazu budowy najwikszych forty kacji w historii nigdy nie zada sobie trudu, by dokona ich inspekcji. Po wizycie w Paryu latem 1940 roku, w chwili najwikszego triumfu niemieckiej armii, ju nigdy nie postawi stopy na ziemi francuskiej. A przecie cay czas utrzymywa, e tam wanie bdzie miaa miejsce decydujca bitwa podczas tej wojny!

Rozdzia 2 Atakujcy
Gwnym zadaniem aliantw byo ldowanie na terenie wroga, przeamanie Wau Atlantyckiego, zdobycie przyczka i po wzmocnieniu si jego rozszerzenie.

Warunkiem sine qua non caej operacji byo zaskoczenie przeciwnika. Gdyby Niemcy wiedzieli, gdzie i kiedy nastpi atak, mogliby z pewnoci zgromadzi wystarczajc liczb ludzi, betonowych zapr, czogw i artylerii, by udaremni inwazj. Due trudnoci przedstawiaa ju sama konieczno zaskoczenia wroga. Morskie operacje desantowe s si rzeczy najtrudniejsze; niewiele z nich zakoczyo si sukcesem.

Juliusz Cezar i Wilhelm I Zdobywca wprawdzie przeprowadzili je zwycisko, ale niemal wszystkie inne inwazje, ktre napotkay na opr wroga, poniosy klsk. Ani Napoleon, ani Hitler nie zdoali przekroczy kanau La Manche. Mongow, ktrzy prbowali najecha Japoni, pokonaa pogoda. Podobnie byo w przypadku Hiszpanw, kiedy usiowali dokona inwazji na Angli. Brytyjczycy w XIX wieku doznali cikich strat na Krymie, a podczas I wojny wiatowej pod Gallipoli.

W czasie II wojny wiatowej statystyka przedstawiaa si jeszcze gorzej. Do koca 1943 roku alianci przeprowadzili tylko trzy zwyciskie morskie operacje desantowe: w Afryce Pnocnej (8 listopada 1942 roku), na Sycylii (10 lipca 1943 roku) i pod Salerno (9 wrzenia 1943 roku). We wszystkich uczestniczyy brytyjskie i amerykaskie siy ldowe, morskie i powietrzne pod dowdztwem generaa Dwighta D. Eisenhowera. adne jednak z atakowanych

wtedy wybrzey nie byo uforty kowane. (Jedyne ldowanie na uforty kowanym brzegu, przeprowadzone przez Kanadyjczykw pod Dieppe w pnocnej Francji w sierpniu 1942 roku, okazao si zdecydowan porak.) Aliantom udao si zaskoczy wroga w Afryce Pnocnej, poniewa zaatakowali francusk armi kolonialn bez wypowiedzenia wojny, ale nawet wtedy napotkali wiele trudnoci. Na Sycylii bronili si wprawdzie pozbawieni

ducha walki Wosi oraz nieliczne oddziay niemieckie, a mimo to zdarzyo si kilka tragicznych wypadkw, na przykad zestrzelenie przez aliancki okrt samolotu transportowego, przewocego wanie onierzy amerykaskiej 82 Dywizji Powietrznodesantowej, ktra miaa wzi udzia w walce. Pod Salerno natomiast Niemcy szybko doszli do siebie po podwjnej niespodziance, jak bya dla nich zdrada Wochw i desant

morski wroga, i prawie udao im si zepchn Brytyjczykw i Amerykanw do morza, cho ci znacznie przewyszali ich liczebnoci oraz uzbrojeniem. Krtko mwic, na pocztku 1944 roku niewiele byo takich operacji, ktre mogyby by przykadem dla aliantw. Musieli podj prb czego, czego jeszcze nikt nigdy nie robi. Nie byo jednak innego wyjcia. Szef sztabu armii amerykaskiej, genera George C. Marshall, chcia

dokona inwazji na Francj ju latem 1942 roku, a potem w poowie 1943. Wahania Brytyjczykw i polityczna konieczno sprawiy, e zwrcono si wtedy w stron Morza rdziemnego. Pod koniec 1943 Wielka Brytania w kocu przestaa si waha i alianci podjli decyzj o inwazji na drug stron kanau, ktra miaa by gwn operacj militarn w roku nastpnym. Istniao wiele powodw, aby tak decyzj podj, ale najwaniejszym byo

przekonanie, e wojny wygrywa si dziki akcjom ofensywnym. Mimo wszystkich wtpliwoci zwizanych z terminem przyszej inwazji, brytyjski premier Winston Churchill od pocztku wiedzia, e taka ofensywa jest nieunikniona. Ju w padzierniku 1941 roku powiedzia komandorowi lordowi Louisowi Mountbattenowi, szefowi Operacji Poczonych: Musisz przygotowa si do inwazji na Europ, bo jeli nie ruszymy z miejsca, nie

wyldujemy tam, nie podejmiemy walki z Hitlerem i nie pokonamy jego si na ldzie, to nigdy nie wygramy tej wojny. 1 W tym wanie celu Marshall przeksztaci armi Stanw Zjednoczonych, liczc w 1940 roku sto siedemdziesit tysicy ludzi, w si, ktra trzy lata pniej liczya siedem milionw dwiecie tysicy (z czego dwa miliony trzysta tysicy onierzy suyo w siach powietrznych). Bya to najlepiej wyposaona,

najbardziej sprawna i dysponujca najwiksz si ognia armia na wiecie. Stworzenie jej stanowio najwiksze osignicie w historii Stanw Zjednoczonych. Tak armi naleao wykorzysta take poza terenem Woch. Fiasko inwazji, majcej umoliwi stworzenie drugiego frontu, byoby dla Stalina ciosem w plecy i mogoby mie tragiczne konsekwencje polityczne podpisanie oddzielnego niemiecko-

radzieckiego pokoju, na jaki Hitler liczy. Albo, co gorsza, doprowadzioby w kocu do wyzwolenia Europy Zachodniej przez Armi Czerwon, a co za tym idzie, do okupacji tych ziem przez ZSRR po wojnie. W kadym razie, gdyby w 1944 nie podjto ataku na drug stron kanau, zwycistwo nad Niemcami przesunoby si w czasie na koniec 1945 roku albo nawet na rok 1946. Tymczasem za w USA narastaa polityczna presja, by powiedzie Brytyjczykom:

Do diaba, jeli nie podejmiecie walki we Francji, zabierzemy swoj armi na Pacyfik! Inwazja bya wic nieunikniona. I mimo wszystkich trudnoci, mimo siy Niemcw ktrzy posiadali sprawne linie komunikacyjne i stae, betonowe forty kacje, oraz walczyli dzielnie i skutecznie w obronie to alianci panowali nad sytuacj. Dziki temu, e osignli przewag na morzu i w powietrzu, a take dysponowali masowo

produkowanymi najrniejszymi desantowymi jednostkami pywajcymi i samolotami transportowymi, byli niezwykle mobilni. Poza tym to oni decydowali o czasie i miejscu ataku. Jednak w chwili rozpoczcia desantu przewag mieliby Niemcy. Oddziay alianckie przetransportowane drog morsk i powietrzn, znalazszy si na ziemi francuskiej, byyby pocztkowo mao skuteczne. Dopki nie rozszerzono by

przyczka, umoliwiajc ldowanie czogw, artylerii samobienej i samochodw ciarowych, poruszano by si raczej pieszo. Niemcy tymczasem mogliby przemieszcza si po drogach i torach kolejowych, kierujc si choby odgosami walki a do wiosny 1944 roku zdoali ju zgromadzi we Francji pidziesit dywizji piechoty i jedenacie dywizji pancernych. Alianci nie mogli te liczy na to, e zdoaj pierwszego dnia rzuci do walki wicej ni pi dywizji

co zapewnioby im lokaln przewag poniewa wszelkie posiki, kady nabj, kady kawaek bandaa musia przecie przeby drog przez kana La Manche. Przed aliantami stay wic dwa trudne zadania samo ldowanie na nieprzyjacielskim wybrzeu i umocnienie si na nim. Gdyby udao im si zdoby przyczek i opanowa teren umoliwiajcy posuwanie si w gb ldu, mogliby cign do Francji sprzt i uzbrojenie,

a to przesdzioby los Niemcw. Ich bezwarunkowe poddanie si pozostaoby tylko kwesti czasu i ceny. Jeliby jednak Wehrmacht zdoa przed kocem pierwszego tygodnia od D-Day skierowa do walki dziesi dywizji pancernych oraz pozostae dywizje piechoty i rozpocz skoordynowany kontratak, ich przewaga liczebna i sia ognia mogyby okaza si decydujce dla wyniku inwazji. W miar upywu czasu problem ten wydawa si coraz

powaniejszy, poniewa wiosn 1944 roku miao si znale we Francji ju ponad szedziesit dywizji niemieckich, podczas gdy alianci potrzebowaliby a siedmiu tygodni od D-Day, by przeprawi czterdzieci par dywizji, ktre zgromadzone byy w Anglii. By wygra pierwsze starcie i zdoby przyczek, alianci musieli zda si przede wszystkim na swoje potne lotnictwo, ktre miao sparaliowa ruchy Niemcw w tej kwestii jednak

wszystko zaleao od pogody i widocznoci. Znacznie skuteczniejsz metod unieszkodliwienia nieprzyjacielskich dywizji pancernych byo oszukanie wroga wprowadzenie go w bd nie tylko przed inwazj, ale take w momencie jej rozpoczcia, czyli przekonanie, e to, co si dzieje, jest atakiem pozorowanym. By to warunek, ktry zdecydowa o wyborze miejsca desantu. Bez wzgldu jednak na miejsce ldowania inwazja

zawsze wizaaby si z frontalnym atakiem na dobrze przygotowane pozycje wroga. Jak co takiego przeprowadzi przy moliwie najmniejszych stratach oto byo pytanie, ktre spdzao sen z powiek generaom obu stron w okresie I wojny wiatowej i nie doczekao si odpowiedzi a do koca 1943 roku. Wehrmacht pokona swoich przeciwnikw w Polsce w 1939 roku, we Francji w 1940 i w Rosji w 1941. Bezporednie frontalne ataki Armii Czerwonej w

1943 roku, a take podobne Brytyjczykw i Amerykanw tego samego roku we Woszech przyniosy due straty i byy stosunkowo mao skuteczne. A frontalny atak w D-Day mia by przeprowadzony z morza. Podczas I wojny wiatowej wszystkie ataki frontalne poprzedzane byy potnym ostrzaem artyleryjskim, trwajcym czasem nawet tydzie lub dwa. Dziki swojemu potnemu lotnictwu alianci dysponowali si ognia dwukrotnie wiksz ni

ostrza artyleryjski. Dowdcy alianccy uznali jednak, e zaskoczenie wroga jest tu znacznie waniejsze ni dugotrwae bombardowanie, dlatego te ograniczyli je do okoo p godziny przed atakiem. Pniej pojawiy si gosy krytyczne twierdzce, e cikie straty, jakich doznali alianci na play Omaha, byyby mniejsze, gdyby kilka dni przed inwazj bombardowano z morza i powietrza pozycje wroga, jak to pniej miao miejsce na

Pacy ku na Iwo Jimie i Okinawie. Krytycy zapomnieli jednak o wanej rzeczy. Jak w swej historii Marynarki Stanw Zjednoczonych napisa Samuel Eliot Morison:
Alianci dokonywali inwazji na

kontynent, gdzie wrg mog wzmocni swoje siy i przystpi do kontrataku, a nie na ma wysp, odcit przez morze od wszelkich posikw . (...)

Nawet kompletne rozbicie umocnie Wau Atlantyckiego na play Omaha nic by nam nie dao, gdyby dowdztwo

niemieckie miao dwadziecia cztery godziny na zgromadzenie rezerw do kontrataku. Musielimy liczy si z moliwoci plaach, by powanych zapobiec strat na

jeszcze

ciszym, jakich moglimy dozna na paskowyu i midzy zabudowaniami.2

W czasie I wojny wiatowej, majc za sob wsparcie artyleryjskie, onierze mogli wyj z okopw i wkroczy na opustoszay teren wroga. Podczas operacji morskoldowej nie byo jednak

okopw przed liniami wroga, z ktrych piechota mogaby wyskoczy; onierze musieli natomiast pokona przybrzeny pas wody i brn przez mokry piach, co uniemoliwiao im szybkie poruszanie i opniao przetransportowanie sprztu. Poza tym, jak mieli wydosta si na brzeg z jednostek transportowych, na ktrych przepynliby kana? Na pocztku II wojny wiatowej nikt sobie tego nawet nie wyobraa. Pod koniec lat trzydziestych

dowdcy Piechoty Morskiej Stanw Zjednoczonych (US Marines), wiadomi, e podczas wojny z Japoni na Pacy ku konieczne bd desanty na wyspach, wymogli na marynarce budow okrtw desantowych, ale ta bya raczej zainteresowana lotniskowcami i pancernikami, a nie maymi okrtami, niewiele wic w tej kwestii zrobiono. Wehrmacht natomiast, przygotowujc atak na Angli w 1940 roku, planowa przerzucenie swoich jednostek piechoty przy

uyciu barek holowniczych. Zostay one jednak zbudowane z myl o transporcie rzecznym; na otwartych wodach kanau, na ktrych rzadko panuje cisza morska, mogy okaza si kompletnie bezuyteczne. Brytyjczycy zbliyli si do rozwizania tego problemu wraz ze skonstruowaniem okrtw desantowych LST (Landing Ship, Tank) i odzi desantowych LCT (Landing Craft, Tank) do transportu czogw i pojazdw. LST by duym okrtem,

dorwnujcym wielkoci lekkiemu krownikowi, o dugoci okoo stu metrw i wypornoci czterech tysicy ton; mia paskie dno i dlatego trudno nim byo sterowa w cikich warunkach morskich. By w stanie przybi do brzegu i wyadowa na paskich plaach czogi oraz ciarwki; zarywszy si w piasek, otwiera dwuskrzydowe ukowe wrota na dziobie i opuszcza ramp, a pojazdy zjeday na brzeg. LST mg przewozi w przepastnej adowni dziesitki

czogw i ciarwek, a na pokadzie dodatkowo take mae odzie transportowodesantowe. LCT (w terminologii Marynarki Wojennej USA okrt liczy ponad szedziesit metrw dugoci) by odzi o dugoci trzydziestu trzech metrw, ktra moga przewozi od czterech do omiu czogw (ostatecznie powstay bowiem cztery typy LCT) przez stosunkowo due obszary wodne, takie jak kana La Manche, nawet przy duej

fali, a nastpnie z rampy wyadowa transport na brzeg. Przyczajc si do wojny, Ameryka podja si wycznej produkcji LST i LCT, jednoczenie ulepszajc ich konstrukcj. LST i LCT peniy rol konia pocigowego aliantw. Byy gwnymi jednostkami desantowymi sucymi do transportowania pojazdw i z powodzeniem wykorzystywano je w rejonie Morza rdziemnego w latach 1942 i 1943. Miay jednak powane wady. Byy

wolne, mao zwrotne i dlatego stanowiy atwy cel (ci, ktrzy na nich pywali, mawiali, e skrt LST oznacza long slow target dugi powolny cel). Nie speniay rwnie swojej roli, gdy trzeba byo wysadzi na ld plutony onierzy biorcych udzia w bezporedniej walce, ktrzy musieli torowa drog innym jako pierwsza szpica. Do tego celu lepsza byaby maa d o nieduej wypornoci i z osonit rub, ktra mogaby dziobem zary w pla, a potem szybko si

wycofa i wydosta na otwarte morze, nie ryzykujc zwrotu bokiem do wysokich fal. Taka jednostka powinna take posiada trapy, umoliwiajce onierzom zejcie na pla (by nie musieli wyskakiwa przez burty). Nad projektem takiej odzi pracowao w Ameryce wielu konstruktorw, nie tylko sucych w marynarce wojennej. Prezentowali rne rozwizania, z ktrych pewne si sprawdziy. Najlepsze okazay si projekty LCI

(Landing Craft, Infantry penomorska d desantowa o dugoci czterdziestu dziewiciu metrw, przewoca wzmocnion kompani piechoty prawie dwustu ludzi, ktrzy mogli zej na brzeg po trapach z obu stron dziobu), LMC (Landing Craft, Medium) i LCVP (Landing Craft, Vehicle and Personnel d desantowa transportujca pojazdy i ludzi). 3 Byo jeszcze wiele innych typw odzi, w tym najdziwniejsza pywajca

dwuiptonowa ciarwka, ktra zostaa zaprojektowana przez cywilnego pracownika O ce of Scienti c Research and Development (Biura Bada Naukowych i Rozwoju), Palmera C. Putnama. Przeksztaci on tak zwan dwuiptonwk najczciej uywan i najpopularniejsz ciarwk armii amerykaskiej w am bi, ktra utrzymywaa si na wodzie dziki hermetycznie zamknitej obudowie i pywaa za pomoc dwch maych rub. Zetknwszy si

z ldem, poruszaa si jak normalna ciarwka. Am bia ta moga rozwija na spokojnym morzu prdko dziesiciu kilometrw na godzin, a na ldzie osiemdziesiciu kilometrw na godzin. Przystosowana bya do przewoenia sprztu artyleryjskiego, onierzy i innych adunkw. Pocztkowo wikszo ludzi wymiao t hybryd, ale wkrtce dostrzeono jej zalety i postanowiono j wykorzysta. W armii otrzymaa nazw DUKW, ale

uytkownicy nazywali j po prostu Duck, czyli kaczk. 4 Produkcja odzi desantowych przedstawiaa podobne trudnoci jak ich projekt. Budowa odpowiednio duej oty, ktra mogaby przewie w cigu jednego dnia trzy do piciu dywizji, stanowia ogromny problem. Ani stocznie marynarki wojennej, ani adne cywilne nie miay dowiadczenia w podobnych przedsiwziciach. Poza tym w gr wchodziy jeszcze inne priorytetowe produkcje. W 1942 roku

niezbdnie potrzebne okazay si eskortowce oraz ota handlowa, i to na ich budow przeznaczono ca stal i silniki okrtowe. W rezultacie, gwnym ograniczeniem podczas planowania inwazji bya niedostateczna liczba odpowiednich okrtw i odzi desantowych. W gruncie rzeczy brak ten stanowi take najwaniejszy czynnik przy opracowywaniu oglnej strategii wojennej, zarwno na Pacy ku, Morzu rdziemnym, jak i Atlantyku.

Churchill skary si z pewn gorycz: Losy dwch wielkich imperiw (...) wydaj si zalee od jakich przekltych jednostek o nazwie LST. 5 To, e udao si przezwyciy wszystkie owe trudnoci, byo cudem techniki, a take triumfem amerykaskiego systemu gospodarczego. Marynarka nie chciaa zawraca sobie gowy produkcj maych odzi, podobnie jak jej potni kontrahenci, czyli wielkie stocznie. Si rzeczy zadanie

to przypado wic drobnym przedsibiorcom, wacicielom maych stoczni, projektujcym odzie na zasadzie eksperymentu i produkujcym je na podstawie umowy, potwierdzonej jedynie uciskiem doni. Byo wielu takich ludzi, ale najwikszym projektantem i budowniczym odzi desantowych sta si Andrew Jackson Higgins z Nowego Orleanu. Gdy po raz pierwszy spotkaem si z generaem Eisenhowerem, a byo to w

jego gabinecie w Gettysburgu w 1964 roku, zaproponowa mi stanowisko jednego z redaktorw jego o cjalnych pism i dokumentw. Pod koniec rozmowy powiedzia: Syszaem, e uczy pan w Nowym Orleanie. Pozna pan Andrew Higginsa? Nie, sir odparem. Zmar, zanim si tam przeprowadziem. Wielka szkoda odrzek. Ten czowiek wygra dla nas wojn. Syszc podobne stwierdzenie, i to w ustach

kogo takiego, musiaem mie zdumion min. Eisenhower wyjani, co mia na myli: Gdyby Higgins nie zaprojektowa i nie wybudowa LCVP , nie moglibymy wyldowa na otwartej play. Caa strategia wojny wygldaaby inaczej. Andrew Higgins by genialnym samoukiem, jeli chodzi o projektowanie maych odzi. W latach trzydziestych budowa je dla przedsibiorcw naftowych, ktrzy eksploatowali botniste tereny poudniowej Luizjany i

potrzebowali paskodennej odzi, zdolnej podpyn na brzeg, a potem wycofa si z niego. Wymogi te doskonale speniaa jego drewniana Eureka. Higgins, przekonany, e wybuchnie wojna i potrzebne bd tysice maych odzi, a na pewno zabraknie stali, wykupi od Filipin cay zbir mahoniu z 1939 roku i zatrzyma na przyszy uytek. Kiedy piechota morska zmusia marynark, by zacza prace nad projektem odzi desantowej, Higgins

wczy si do tych bada. Navy Bureau of Ships (Biuro Marynarki do Spraw Okrtw) chciao samodzielnie opracowa projekt, nie yczc sobie udziau tego porywczego, haaliwego Irlandczyka, ktry wypija butelk whisky dziennie, budowa odzie z drewna zamiast ze stali i ktrego rma Higgins Industries sprawiaa raczej wraenie stworzonej na apucapu, nie budzcej zaufania spki znad zatoki, ni powanego przedsibiorstwa

ze Wschodniego Wybrzea. Do tego wszystkiego Higgins wci powtarza, e marynarka nie ma zielonego pojcia o maych odziach. Walka midzy biurokratami a samotnym przedsibiorc trwaa przez par lat, w kocu jednak Higgins zdoa w jaki sposb nakoni marynark, by pozwolia mu ubiega si o ten kontrakt... i w rezultacie piechota morska zachwycia si efektem jego produkcji, czyli LCVP . d Higginsa do tego stopnia przewyszaa

wszystko, co zaprezentowali konstruktorzy marynarki czy inni prywatni przedsibiorcy, e jej projektu nie mogli zbojkotowa nawet lepi, tpi i nieruchawi biurokraci. Zawarszy umow wstpn, Higgins od razu pokaza, e jest nie tylko doskonaym projektantem, lecz take genialnym organizatorem i producentem. Uruchomi linie montaowe w caym Nowym Orleanie (niektre nawet pod pciennym dachem), zatrudniajc w szczytowym

okresie trzydzieci tysicy robotnikw bya to pierwsza w miecie tego rodzaju zorganizowana sia robocza, w ktrej skad wchodzili biali i czarni, mczyni i kobiety. Higgins zachca ich do pracy, tak jak genera zagrzewa do walki swoich onierzy. Nad liniami montaowymi wisiay wielkie hasa:
KTO SI W PRACY OBIJA,

PASTWOM OSI SPRZYJA!

Rozwiesza

rwnie

zdjcia, ktre przedstawiay Hitlera, Mussoliniego i Hirohito, siedzcych na sedesie w toaletach jego fabryk.
SPOKOJNIE, MINUTA, BRACIE! KADA SI

PODCZAS

KTREJ

RELAKSUJESZ, TO DLA NAS ZYSK.

Paci te robotnikom najwysze stawki bez wzgldu na pe czy ras. 6 Higgins udoskonali konstrukcj LCT i zacz produkowa ich setki; pomg take zaprojektowa kutry

patrolowo-torpedowe, wytwarzajc ich cae tuziny; by wanym podwykonawc w realizacji projektu Manhattan i na rne inne sposoby uczestniczy w wysiku wojennym swojego narodu. Przede wszystkim jednak Higgins Industries produkoway LCVP . Ich budowa oparta bya na konstrukcji Eureki, z tym e zamiast wskiego miay dzib kwadratowy, ktry peni jednoczenie rol rampy wyadunkowej. d ta, o dugoci jedenastu i

szerokoci trzech metrw, przypominaa pywajce pudeko na cygara i poruszaa si dziki osonitej rubie, napdzanej przez silnik dieslowski. Moga transportowa pluton liczcy trzydziestu szeciu onierzy albo dipa i druyn dwunastu ludzi. Ramp miaa stalow, ale burty i kwadratow ruf ju ze sklejki. Nawet na spokojnym morzu koysaa si i podskakiwaa, podczas gdy fale przeleway si nad ramp i burtami. Niemniej jednak LCVP moga

przetransportowa pluton onierzy na brzeg i wyadowa ich w cigu paru sekund, a potem wycofa si i podpyn z powrotem do okrtu matki po nastpny adunek. Doskonale speniaa wic swoje zadanie. Do koca wojny Higgins Industries wyprodukoway ponad dwadziecia tysicy LCVP , nazywanych popularnie odziami Higginsa. Przewoziy one piechot na wybrzea Morza rdziemnego, Francji, a take Iwo Jimy, Okinawy i innych wysp Pacy ku. Zeszo

z nich na ld wicej onierzy amerykaskich ni ze wszystkich innych typw odzi desantowych razem wzitych[7]. odzie Higginsa byy transportowane na drug stron Atlantyku a potem przez kana na pokadach LST. Spuszczano je na wod za pomoc urawikw. (Jeden ze sporw Higginsa z Navy Bureau of Ships dotyczy wymiarw odzi. Konstruktor twierdzi, e jedenacie metrw to odpowiednia dugo, speniajca wszelkie

wymogi, podczas gdy marynarka upieraa si, e odzie powinny mie dziewi metrw, poniewa urawiki na LST zostay do takiej dugoci przystosowane. To zmiecie urawiki! rykn Higgins i w rezultacie przyjto rozwizanie, jakie dyktowa zdrowy rozsdek.) odzie Higginsa wraz z LCT i innymi jednostkami sprawiy, e alianci mogli porusza si na wodzie niezwykle sprawnie. Alianci mieli przewag nad wrogiem take w innych

dziedzinach, dziki czemu mogli rozwiza i pozostae problemy. Niemcy, ktrzy jako pierwsi stworzyli oddziay spadochronowe, zrezygnowali z operacji powietrznodesantowych po zajciu Krety w 1941 roku, kiedy to ponieli ogromne straty, a obecnie nie mieli odpowiednich moliwoci transportowych, by zorganizowa co wicej ni tylko may desant. Natomiast armie amerykaska, brytyjska i kanadyjska dysponoway dywizjami

powietrznodesantowymi oraz samolotami, ktre mogy je przetransportowa poza linie wroga. Maszyny te, oznaczone symbolem C-47, nazywane byy Dakotami. Kada z nich moga przewie grup osiemnastu spadochroniarzy. Dakota bya wojskow wersj DC-30, dwusilnikowego samolotu zbudowanego przez Douglas Aircraft w latach trzydziestych. Nie opancerzona, nie miaa te adnego uzbrojenia, ale moga

suy do najrniejszych celw. Cho powolna (rozwijaa prdko do trzystu siedemdziesiciu kilometrw na godzin), bya najbezpieczniejszym, najsolidniejszym i najlepiej zaprojektowanym samolotem wojskowym. (Ponad p wieku pniej wikszo DC-3, zbudowanych w latach trzydziestych, cigle jeszcze byo w uyciu suyy do lotw handlowych, kursujc nad grami Ameryki Poudniowej i rodkowej.) onierze transportowani

przez Dakoty naleeli do jednostek elitarnych dwch brytyjskich dywizji powietrznodesantowych, 1 i 6, a take dwch amerykaskich, 82 i 101. Wszyscy spadochroniarze byli ochotnikami (w przeciwiestwie do onierzy transportowanych szybowcami) i kady z nich przechodzi szkolenie najcisze z moliwych. To dowiadczenie jeszcze bardziej wzmacniao wizi midzy nimi w jednostce panowaa szczeglna

solidarno. Byli to niezwykle sprawni ludzie, onierze odznaczajcy si wielk motywacj do walki, eksperci w dziedzinie broni. Niewtpliwie najlepsze na wiecie byy rwnie inne alianckie jednostki desantowe, formacje takie, jak na przykad rangersi amerykaskie jednostki specjalnego przeznaczenia czy brytyjscy komandosi. Dywizje piechoty armii Stanw Zjednoczonych nie naleay do jednostek uwaanych za elitarne, ale

rwnie wyrniay si spord innych. Chocia gwnie skaday si z onierzy poborowych, to jednak midzy amerykaskimi poborowymi a ich niemieckimi przeciwnikami (nie mwic ju o Batalionach Wschodnich) istniaa wielka przepa. Amerykaski system poborowy by bardzo wymagajcy. Jedna trzecia mczyzn powoywanych do wojska bya zwalniana po badaniach lekarskich, dziki czemu przecitny amerykaski poborowy by

inteligentniejszy, zdrowszy i lepiej wyksztacony ni przecitny amerykaski cywil. Mia dwadziecia sze lat, mierzy metr siedemdziesit dwa centymetry i way okoo szedziesiciu piciu kilogramw; w obwodzie klatki piersiowej liczy prawie osiemdziesit pi centymetrw, a w pasie mia siedemdziesit osiem i p centymetra. Po trzynastu tygodniach szkolenia przybywao mu trzy i p kilo wagi przy czym tuszcz zamienia si w minie a

obwd klatki piersiowej zwiksza si co najmniej o dwa i p centymetra. Niemal poowa poborowych ukoczya szkoy rednie; jeden na dziesiciu uczy si w collegeu. Jak napisa Geoffrey Perret w swojej historii armii amerykaskiej podczas II wojny wiatowej:
Byli to najlepiej jakich wyksztaceni do

mczyni,

powoywano

wojska na przestrzeni dziejw.7

Pod wojsko

koniec 1943 amerykaskie

roku byo

najbardziej niedowiadczon armi na wiecie. Z prawie pidziesiciu dywizji piechoty, pancernych i powietrznodesantowych, ktre miay uczestniczy w kampanii w pnocnozachodniej Europie, tylko dwie 1 Dywizja Piechoty i 82 Powietrznodesantowa bray ju udzia w walce. Wikszo onierzy brytyjskich rwnie nigdy nie widziaa prawdziwej bitwy. Cho Wielka Brytania bya w stanie wojny z Niemcami od czterech lat, tylko nieliczne

dywizje miay ju okazj do walki, a te, ktre wyznaczono do udziau w inwazji, liczyy w swoich szeregach zaledwie kilku weteranw. Taka sytuacja stwarzaa problemy i stanowia powd do obaw, ale jednoczenie niosa ze sob pewne korzyci. Jak powiedzia szeregowy Carl Weast z amerykaskiego 5 Batalionu Rangersw, weteran piechur to przeraony piechur. 8 Sierant Carwood Lipton z 506 Puku Piechoty Spadochronowej 101 Dywizji

Powietrznodesantowej zauway za: Podczas D-Day tak ryzykowaem ycie, jak ju nigdy pniej podczas tej wojny. 9 Paul Fussell pisze w ksice Wartime (Czas wojny), e w trakcie walki ludzie przechodz dwa kolejne stadia racjonalizacji, a potem wreszcie etap penego zrozumienia sytuacji. Rozwaajc moliwo, e zostanie powanie ranny albo nawet zabity, przecitny onierz myli: To nie moe zdarzy si mnie. Jestem zbyt

sprytny/sprawny/wywiczony/prz itd. Kolejny etap racjonalizacji polega na tym, e mwi sobie: To jednak moe mi si zdarzy, wic musz by bardziej ostrony. Unikn niebezpieczestwa, jeli bd bardziej uwaa, osaniajc kogo/okopujc si/ukrywajc swoj pozycj w trakcie strzelania itp. Wreszcie onierz uwiadamia sobie: To mi si w kocu zdarzy, jeli tu pozostan. 10 Podczas frontalnego ataku na przygotowane pozycje wroga onierze, ktrzy nigdy

nie widzieli, co z ludzkim ciaem moe zrobi kula, mina ldowa czy eksplodujcy pocisk modzierzowy, sprawdzaj si lepiej ni ci, ktrzy ju uczestniczyli w rzezi. Modzi mczyni, nastoletni lub tu po dwudziestce, czuj si niemiertelni, jak tego dowodzi uwaga Charlesa Easta z 29 Dywizji. Kiedy w przeddzie inwazji usysza od swego dowdcy, e na dziesiciu ludzi dziewiciu zostanie rannych w D-Day, spojrza na koleg z prawej

strony, potem na tego z lewej i pomyla: Biedne chopaki!. 11 Tacy ludzie jak sierant Lipton i szeregowy East a podobnych do nich byy w armii amerykaskiej tysice rekompensowali brak dowiadczenia zapaem i zuchwaoci. Sytuacja w dywizjach piechoty armii brytyjskiej przedstawiaa si jeszcze inaczej. Sucy w nich onierze przebywali w koszarach od czerwca 1940 roku, gdy Brytyjskie Siy

Ekspedycyjne wycofay si z kontynentu. Nie byli tak wyksztaceni ani zycznie sprawni jak ich amerykascy koledzy. Wprawdzie lepiej od nich przestrzegali koszarowej dyscypliny dbali o mundur, salutowali itd. ale jeli chodzi o posuszestwo wobec przeoonych i wypenianie rozkazw, byli znacznie gorsi. War O ce, brytyjskie Ministerstwo Wojny, bao si narzuca zbyt surow dyscyplin w armii demokratycznego pastwa,

ywic niezrozumiae obawy, e moe to osabi ducha walki wrd prostych onierzy. Sucy w armii brytyjskiej weterani zostali ju pokonani przez Wehrmacht w 1940 roku; ich koledzy z oddziaw zamorskich ulegli znacznie sabszej od nich armii japoskiej w Singapurze w lutym 1942; pobici zostali rwnie przez Niemcw pod Tobrukiem w Libii, w czerwcu 1942 roku, a take na greckiej wyspie Lros w listopadzie 1943. Jedyne

swoje zwycistwo, nad Afrika Korps pod El Alamein w listopadzie 1942 roku, zawdziczali Brytyjczycy temu, e wrogowi brakowao ludzi, broni i sprztu. cigajc Afrika Korps w gb Tunezji, a take podczas pniejszych kampanii na Sycylii i we Woszech, brytyjska 8 Armia nie wykazywaa szczeglnych skonnoci do zabijania. Niemcy, ktrzy mieli okazj walczy z Brytyjczykami, czsto wyraali zdumienie, e onierze ci robili tylko to, co

byo ich obowizkiem i nic wicej. Dziwili si, e Anglicy przerywali pocig za wrogiem, gdy nadchodzia pora parzenia herbaty, a take, co byo ju zupenie nie do pojcia, poddawali si, kiedy koczyy im si amunicja i paliwo, albo kiedy zostali okreni. Genera Bernard Law Montgomery, dowdca 8 Armii, napisa do swego przeoonego, szefa Imperialnego Sztabu Generalnego, marszaka polnego Alana Brookea:
Problem z naszymi brytyjskimi

chopcami polega na tym, e z natury nie s to zabjcy.12

Jedn z przyczyn niepowodze armii brytyjskiej podczas II wojny wiatowej byo sabe uzbrojenie. Angielskie czogi, ciarwki, artyleria i bro rczna nie dorwnyway sprztowi niemieckiemu czy amerykaskiemu. Kolejnym powodem saboci Brytyjczykw by trujcy jad pacy zmu, ktry war si w serca ich modziey po klskach nad Somm, we

Flandrii i na innych polach bitewnych I wojny wiatowej. Co wicej, z tamtejszych okopw wyszli obecni wysi o cerowie. Cigle drczyy ich koszmary senne po dawnych przeyciach. Ludzie ci przewanie nie wierzyli w akcje ofensywne, a w bezporednie ataki frontalne jeszcze mniej. Gdyby przeoeni kazali im poprowadzi atak przez pas ziemi niczyjej, nie posuchaliby. Uwaaliby, e to gupota, daremny wysiek, samobjstwo. Nie pojmowali,

e dowiadczenia I wojny wiatowej niekoniecznie musz dotyczy wszystkich akcji ofensywnych. W przeddzie inwazji na Normandi genera Montgomery pojecha na inspekcj Kompanii D, Puku Lekkiej Piechoty hrabstw Oxford i Buckingham, jednostki szybowcowej 6 Dywizji Powietrznodesantowej. Jej dowdc by major John Howard. Kompania D miaa specjalne zadanie. Skadaa si z ochotnikw, doskonaych

modszych o cerw, bardzo dobrze wyszkolonych i przygotowanych do akcji. Bya to wspaniaa kompania strzelecka. Patrzc na nich, Montgomery powiedzia urywanym gosem do Howarda: Prosz sprowadzi do domu tylu z tych chopcw, ilu si da. 13 Stosunek Montgomeryego do ofensywy zdecydowanie rni si od podejcia, jakie prezentowa marszaek polny Douglas Haig podczas I wojny wiatowej, i z ca pewnoci by bardziej ludzki. Jednak

sowa te, wypowiadane do dowdcy elitarnej jednostki, ktra nazajutrz miaa wykona absolutnie kluczowe zadanie, brzmiay do dziwnie. Wydawa by si mogo, e w takiej sytuacji stosowniejsze byoby zalecenie: John, bez wzgldu na wszystko, postaraj si wykona zadanie. Powcigliwo Montgomeryego wynikaa po czci z realizmu. Anglia wyczerpaa ju swoje zasoby ludzkie. Armia brytyjska nie moga pozwoli sobie na

straty, nie zdoaaby bowiem ich uzupeni. Jednak taki wanie sposb mylenia doprowadza Amerykanw do furii. Ich zdaniem najlepszym sposobem zminimalizowania strat byo jak najszybsze zakoczenie wojny a w tym celu naleao podj ryzyko, zapominajc o ostronoci. Amerykanw irytowao jeszcze co innego pene wyszoci lekcewaenie, jakiego nie potra li ukry niektrzy brytyjscy o cerowie wobec wszystkiego, co amerykaskie. Niemal kady

z nich ywi przekonanie o wyszoci brytyjskiej techniki, metod dziaania oraz taktyki, i dawa temu wyraz. Mwic wprost, wikszo brytyjskich o cerw traktowaa Amerykanw jak neo tw w dziedzinie wojny, ktrzy wprawdzie otrzymali od Boga mas wspaniaego, nowoczesnego sprztu, ale nie mogli pochwali si dowiadczeniem wojennym. Tacy ludzie uwaali za swj obowizek czy wrcz misj, by szkoli i poucza Jankesw. Marszaek polny

sir Harold Alexander pisa z Tunezji do marszaka polnego Brookea o Amerykanach:


Oni po prostu nie znaj si na onierskiej robocie i dotyczy to

wszystkich rang, od generaa a po szeregowca. By moe najsabszym ogniwem s nisi dowdcy, ktrzy

praktycznie nie dowodz, w rezultacie czego ich podwadni po prostu nie walcz.14

Kolejny wic problem, przed jakim stanli alianci pod koniec 1943 roku, wynika

wanie z faktu, e byli oni sprzymierzecami. Sojusznicy s po to, by przeciwko nim walczy powiedzia niegdy Napoleon, stwierdzajc oczywist prawd. Amerykanie dziaali na nerwy Brytyjczykom, Brytyjczycy za okropnie denerwowali Amerykanw. Antypati zaostrzaa jeszcze wzajemna blisko; w miar jak przed inwazj do Anglii przybywao coraz wicej oddziaw amerykaskich, kon ikty si nasilay. Zdaniem Brytyjczykw kopoty z

Amerykanami polegay na tym, e s przepacani, rozbuchani i w ogle s. Ci za rewanowali si, mwic, e Brytyjczycy s sabo opacani (co byo prawd) i ozibli (co take wydawao si uzasadnione, bo angielskie dziewczta wyranie lgny do amerykaskich onierzy, ktrzy mieli duo pienidzy do wydania i kwaterowali raczej po wsiach ni w zamknitych koszarach). W Tunezji, na Sycylii i we Woszech Anglicy i Amerykanie wprawdzie

walczyli rami przy ramieniu, ale zbyt duo byo midzy nimi wzajemnej niechci, a zbyt mao poczucia solidarnoci. Jeli obie nacje miay razem sforsowa Wa Atlantycki, musiay nauczy si wsppracy. Dowodem, e s do tego zdolni, mogo by nazewnictwo jednostek wojskowych. Jeszcze w 1917 roku, kiedy onierzy Amerykaskich Si Ekspedycyjnych (American Expeditionary Force) zapytano, co oznacza skrt ich jednostki AEF

odpowiedzieli: After England Failed po klsce Anglii. W 1943 roku jednak AEF oznaczao ju Allied Expeditionary Force Alianckie Ekspedycyjne Siy Zbrojne. Przeciwko niedowiadczonym, zarozumiaym Amerykanom (do diaba z torpedami caa naprzd!) i zmczonym wojn, nazbyt ostronym Brytyjczykom Niemcy mogli wystawi zaprawionych w boju ludzi, ktrzy, jak to

okreli Max Hastings, cieszyli si od wielu wiekw opini doskonaych onierzy; za Hitlera za niemiecka armia osigna apogeum swojego rozwoju. Na potwierdzenie tego Hastings dodaje te: Gdziekolwiek onierze brytyjscy czy amerykascy zetknli si podczas II wojny wiatowej z dorwnujcymi im liczebnie oddziaami niemieckimi, wszdzie Niemcy bili ich do szcztu. 15 Ocena Hastingsa bya do popularna wrd historykw wojskowych

pierwszego pwiecza po wojnie. onierzom niemieckim przypisywano niemal mityczne zalety, uwaajc ich za najlepszych wojownikw nie tylko tej wojny, ale take w caej historii. Jest to jednak opinia niesuszna. W armii Wehrmachtu byo duo doskonaych jednostek wojskowych i na pewno wielu wspaniaych onierzy, ale nie naley uwaa ich za niepokonanych. Nawet onierze doborowych

jednostek Wa en-SS w latach 1944-1945 nie byli o wiele lepsi od zwykych onierzy w szeregach aliantw, jeli w ogle mona mwi o jakiej wyszoci. Natomiast elitarne jednostki sprzymierzonych, powietrznodesantowe czy te rangersi albo komandosi pod wieloma wzgldami znacznie przewyszay oddziay, jakie Niemcy mogli wysa do walki. To, co wpywao na tak wysok ocen onierzy niemieckich, co robio tak wielkie wraenie na

Hastingsie i innych, to stosunek zabitych po obu walczcych stronach, ktry wynosi dwa do jednego na korzy Wehrmachtu, a czasami wicej. Ale takie kryterium oceny nie uwzgldnia zasadniczego faktu Wehrmacht prawie zawsze walczy z wojskami alianckimi w defensywie, majc za sob przygotowane pozycje lub stae forty kacje, jak Linia Mareth w Tunezji i Linia Zimowa we Woszech, Wa Atlantycki we Francji czy wreszcie Wa Zachodni u

granic pastwa niemieckiego pod koniec wojny. Jednak nawet w takich sytuacjach nie potra wytrwa na swoich pozycjach i pozwala si z nich wypiera. Oczywicie niektrzy historycy twierdz, e Niemcw zmuszaa do odwrotu obezwadniajca sia ognia, e alianci wygrywali, poniewa przewyszali wroga iloci sprztu i uzbrojenia, a nie walecznoci, i trzeba przyzna, e jest w tym troch prawdy. Niemniej jednak, kiedy jedyny raz podczas II wojny

wiatowej Wehrmacht podj prawdziw ofensyw przeciwko oddziaom amerykaskim, zosta po prostu rozgromiony. W Ardenach w grudniu 1944 roku Niemcy zdecydowanie przewaali pod wzgldem liczebnoci i uzbrojenia. Stosunek ich si do si aliantw pod Bastogne, gdzie okryli 101 Dywizj Powietrznodesantow, wynosi dziesi do jednego. To, e alianci kontrolowali przestrze powietrzn, okazao si bez wikszego

znaczenia, poniewa panowaa za pogoda. Niemcy natomiast znajdowali si w pobliu skadw zaopatrzenia, a nawet swego najwikszego rejonu przemysowego, tak e czogi zjedajce z tam produkcyjnych zakadw Ruhry mogy przystpi do walki niemal natychmiast po przekroczeniu bramy fabrycznej. Dysponowali te silnym wsparciem artyleryjskim. Mimo to lekko uzbrojona sto pierwsza, odcita od zaopatrzenia, zmarznita, godna, nie

majca moliwoci odpowiedniego zajcia si rannymi, ktrej ponadto koczya si amunicja i nie moga liczy na wsparcie artylerii, wytrzymywaa niemieckie ataki ponad tydzie. Okazao si wic, e amerykaskie jednostki elitarne przewyszaj doborowe wojska niemieckie. W innych rejonach Ardenw byo podobnie. Doszedszy do siebie po pocztkowym zaskoczeniu, regularne oddziay piechoty

amerykaskiej spisyway si naprawd doskonale. W 1980 roku felietonista magazynu Time, Hugh Sidey, poprosi generaa Maxwella Taylora, dowdc 101 Dywizji Powietrznodesantowej podczas wojny, by opowiedzia o dokonaniach amerykaskich onierzy, sucych pod jego dowdztwem. Taylor stwierdzi, e na pocztku mia z nimi sporo problemw, ale ju w grudniu 1944 roku w jego dywizji znajdoway si

kompanie
(...) lepsze ni gdziekolwiek indziej. onierze byli zaprawieni w bojach, o cerowie sprawdzeni, a sprzt mieli

unowoczeniony. cudown atwo

Ludzie

przystosowywania

si do nowych warunkw i pewno siebie, jak daje wychowanie w

systemie demokratycznym. aden inny ustrj nie mgby ale ich wyda takich

onierzy,

przygotowanie

wymagao nieco czasu.16

Tak wic, cho w skad

wojsk niemieckich wchodzio kilka bardzo dobrych jednostek, nie mona powiedzie, e bya to najlepsza armia na wiecie. Naleaoby raczej stwierdzi, e po 1941 roku strona walczca w defensywie si rzeczy lepiej wypadaa w powierzchownej ocenie ni atakujca. Niemcy nie przewyszali te Amerykanw pod wzgldem technicznym. To prawda, ich piechota bya lepiej uzbrojona, dysponowali te rnymi nowinkami

technicznymi, jak samolotpocisk samosterujcy V-1, oraz naprawd przeomowymi wynalazkami, na przykad wyposaonym w chrapy okrtem podwodnym czy rakietami V-2. Zostawali jednak wyranie w tyle, jeli chodzi o rozwizania techniczne i jako samolotw myliwskich i bombowych (moe z wyjtkiem Me-262, ktry pojawi si zbyt pno). Nie prowadzili te bada nad broni atomow, ich system szyfrowy Enigma zosta zamany, a w dziedzinie

transportu motorowego co wydaje si dziwne w przypadku ojczyzny Mercedesa i Volkswagena rwnie dali si wyprzedzi innym pastwom. Brytyjczycy natomiast przodowali w dziedzinie nauki. To oni wynaleli zapalnik zblieniowy, radar i sonar, a take penicylin. Prace nad bomb atomow zainicjowali wanie oni. Brytyjczycy w ogle odznaczali si du pomysowoci. Pracowali na przykad nad specjalnym

typem czogu, ktry nazwano zabawk Hobarta, od nazwiska generaa Percyego Hobarta, dowdcy 79 Dywizji Pancernej. W marcu 1943 roku Hobart mia przedstawi plan przetransportowania czogw na plae i dalej poza wydmy, tak by alianci mogli przedrze si przez betonowe forty kacje i pola minowe Wau Atlantyckiego. Genera wymyli wtedy pywajce czogi. Nazwano je DD duplex drive (podwjny napd), poniewa oprcz gwnego silnika posiaday

jeszcze dwie niezalenie pracujce ruby. Czogi miay take wodoszczelny dach i pcienn, wypenian powietrzem oson korpusu, co nadawao im wygld dziecicego wzka. Nadmuchiwana osona bya porzucana, gdy pojazd dotar na brzeg. Inna zabawka Hobarta wyposaona bya w pudekowo-belkowy most dugoci okoo dwunastu metrw, sucy do pokonywania roww przeciwczogowych. Czog z

cepami Krab z kolei mia przed sob ruchomy bben, ktry obracajc si, uderza w ziemi stalowymi acuchami, co pozwalao w sposb bezpieczny detonowa miny. Istniay jeszcze inne podobne wynalazki. Bardziej zaskakujcy od idei pywajcych czogw by pomys, by przetransportowa przez wody kanau porty czy doki, montowane z przenonych elementw. Pod koniec 1943 roku tysice robotnikw brytyjskich pracowao przy budowie

takich tymczasowych portw (opatrzonych kryptonimem Mulberries[8]), a take falochronw, ktre miay je osania. Doki skaday si z pywajcych przystani i mola czcego je z brzegiem. Przystanie byy tak skonstruowane, e platforma, po ktrej mona si byo porusza, spoczywaa na czterech larach wspartych o dno morza i moga to unosi si, to opada, poddajc si fali. Falochron (kryptonim Phoenix) stanowi natomiast

konstrukcj zoon z pustych betonowych kesonw o wysokoci szeciu piter i starych statkw handlowych. Ustawiano je obok siebie wzdu wybrzey francuskich i zatapiano przez otwarcie kadubw. W ten sposb w DDay i pniej mona byo szybko i w odpowiednim miejscu wznie falochrony, osaniajce urzdzenia portowe. Brytyjczycy mieli take wiele innych osigni w dziedzinie techniki. Jednym z nich bya Ultra, czyli system

amania szyfru niemieckiej maszyny kodujcej, Enigmy[9]. Od 1941 roku potra li rozszyfrowa znaczn cz niemieckich komunikatw radiowych, co pozwolio aliantom ustali przewanie do dokadnie, a w niektrych przypadkach z cakowit precyzj plan rozmieszczenia oddziaw niemieckich przed inwazj. Takie informacje wywiadowcze, jak rozmieszczenie jednostek wroga, ich sia i uzbrojenie, maj podstawowe i bezcenne

znaczenie, dlatego te alianci zyskali dziki Ultrze olbrzymi przewag ju na starcie. Kiedy na pocztku lat siedemdziesitych ujawniono wreszcie sekret Ultry, ludzie pytali: Jeli rzeczywicie cay czas odczytywalimy niemieckie komunikaty radiowe, to dlaczego nie wygralimy wojny wczeniej? Odpowied brzmi: ale wanie tak si stao. Przewaga aliantw nad Niemcami zwikszya si jeszcze za spraw

brytyjskiego systemu dezinformacji wroga i wyprowadzenia w pole jego wywiadu. W 1940 roku Brytyjczykom udao si aresztowa wszystkich niemieckich szpiegw dziaajcych w Wielkiej Brytanii i przecign ich na swoj stron zostali po prostu nakonieni pod luf pistoletu do podjcia dziaalnoci podwjnych agentw. Przez nastpne trzy lata alfabetem Morsea przesyali swoim niemieckim o cerom prowadzcym

informacje... starannie dobierane przez wywiad brytyjski. Byy one zawsze prawdziwe, poniewa caa operacja polegaa na tym, by wzmocni zaufanie Abwehry do swoich agentw, cho przewanie miay mae znaczenie strategiczne lub przesyano jej zbyt pno, aby mogy si na co przyda. 17 Niekiedy takie informacje wywoyway niepokj po stronie si alianckich, przygotowujcych si do inwazji. Sierant Gordon Carson z amerykaskiej sto

pierwszej stacjonowa pod koniec 1943 roku w Aldbourne, po zachodniej stronie Londynu. Lubi sucha w radiu programu Axis Sally[10]. Sally, znana take jako Suka z Berlina, nazywaa si w rzeczywistoci Midge Gillars i bya dziewczyn z Ohio, ktra marzya o karierze aktorki, ale zostaa modelk w Paryu. Tam poznaa Maxa Ottona Koischwitza, wysza za niego za m i wraz z nim przeniosa si do Berlina. Kiedy wybucha wojna,

podja w radiu niemieckim prac disc jockeya. Cieszya si ogromn popularnoci wrd onierzy amerykaskich z powodu specy cznego akcentu, a take sodko i namitnie brzmicego gosu. Nadawaa zwykle najnowsze przeboje, przeplatajc je okropnymi hasami propagandowymi (po co walczy w obronie komunistw? po co walczy w obronie ydw?), ktre w takim zestawieniu wszystkich mieszyy. onierze jednak

przestawali si mia, kiedy Sally w przerwach midzy piosenkami wtrcaa uwagi, ktre wywoyway u nich ciarki po plecach. Mwia na przykad: Halo, onierze z Kompanii E, 506 Puku Piechoty Spadochronowej 101 Dywizji Powietrznodesantowej w Aldbourne. Mam nadziej, e dobrze bawilicie si na przepustkach w Londynie podczas zeszego weekendu. Och, a przy okazji, powiedzcie wadzom miasta, e zegar na kociele pni si o trzy

minuty. 18 Axis Sally lubia zaskakiwa takimi uwagami wielu Amerykanw oraz Brytyjczykw pamita jeszcze podobne historie, jak ta z zegarem. Pidziesit lat pniej weterani tamtej wojny wci krc gowami i dziwi si: Skd, do diaba, moga to wiedzie? Wiedziaa, poniewa informacje te przekazywa jej wywiad brytyjski. U Niemcw natomiast dziki takim wiadomociom roso przekonanie, e maj

najlepsz sie szpiegowsk na wiecie. Wierzyli te niezachwianie, e Enigma jest najdoskonalsz maszyn szyfrujc, absolutnie nie do zamania, a ich wywiad i kontrwywiad s niepokonane. Dezinformowanie Niemcw na temat moliwoci i zamiarw aliantw naleao do destrukcyjnej sfery dziaalnoci wywiadu. Drug, konstruktywn, byo zbieranie informacji dotyczcych rozmieszczenia si bojowych Niemcw. Tu nieocenion rol odgrywaa oczywicie

Ultra; oprcz niej alianci mieli jeszcze dwa rda informacji, ktre uruchomili pod koniec 1943 roku. Pierwszym by zwiad powietrzny. Kiedy Luftwa e przesza do defensywy, wycofujc si na teren Niemiec, Amerykanie i Brytyjczycy mogli swobodnie lata nad Francj i robi zdjcia, jakie tylko chcieli. Poniewa jednak czogi i artyleria mogy znajdowa si w lesie, a stanowiska polowe czsto byy zamaskowane, alianci musieli odwoa si do drugiego rda informacji,

jakim by francuski ruch oporu. Czciowo z tego powodu, eby produkcja gospodarcza sza pen par, a czciowo dlatego, e niemieccy okupanci starali si zachowa przyjazne stosunki z miejscow ludnoci, francuscy cywile nie zostali ewakuowani z okolic wybrzea. Mogli wic obserwowa, gdzie Niemcy rozmieszczaj swoje dziaa, ukrywaj czogi, zakopuj miny. Kiedy nadesza odpowiednia pora, rnymi sposobami przekazywali te

informacje do Anglii, korzystajc przede wszystkim z pomocy Special Operation Executive (SOE Kierownictwo Operacji Specjalnych), agencji stanowicej cz olbrzymiej brytyjskiej sieci wywiadowczej, ktrej organizacja bya jednym z najwikszych osigni Brytyjczykw podczas wojny. Byoby znacznym uproszczeniem, gdybymy powiedzieli, e maria talentw brytyjskich z si Amerykanw przypiecztowa

los nazistowskich Niemiec na Zachodzie. Brytyjczycy bowiem take wnieli sporo siy, a Amerykanie wynalazczoci. Jednak w takim stwierdzeniu jest troch prawdy. Jeli wrd brytyjskich cudw techniki z czasw drugiej wojny wiatowej znalazy si zabawki Hobarta, Mulberries, Ultra i system dezinformacji wroga, to z kolei Amerykanie dostarczyli takiej iloci sprztu wojskowego, jakiej wiat jeszcze nie widzia.

Na pocztku 1939 roku przemys amerykaski znajdowa si wci w stanie zastoju. Moce przerobowe wykorzystywano mniej ni w pidziesiciu procentach. Bezrobocie przekraczao dwadziecia procent. Pi lat pniej liczba bezrobotnych spada ju do jednego procenta, moliwoci produkcyjne przemysu podwoiy si, a potem jeszcze zwielokrotniy. W 1939 roku Stany Zjednoczone wyprodukoway osiemset samolotw wojskowych. Kiedy

prezydent Roosevelt wezwa do produkcji czterech tysicy na miesic, wszyscy myleli, e oszala. Ale ju w 1942 roku USA osigny taki poziom, a pod koniec 1943 doszy nawet do liczby omiu tysicy samolotw miesicznie. Podobny, niewiarygodny skok dokona si w zakresie produkcji czogw, okrtw, odzi desantowych, karabinw i innych rodzajw broni. I wszystko to dziao si w okresie, kiedy Stany Zjednoczone zaangaoway

cae swe siy w najwiksze przedsiwzicie przemysowe wszechczasw produkcj bomby atomowej (nad ktr prace rozpoczto w 1942 roku, a zakoczono w poowie 1945). Fakt, e w ogle powzito plan ataku na Wa Atlantycki, by zasug tego, co Dwight Eisenhower nazwa furi pobudzonej do dziaania demokracji. Przeprowadzenie operacji w D-Day byo moliwe dziki staemu dopywowi broni z fabryk amerykaskich, dziki

Ultrze i systemowi dezinformacji wroga, dziki zwycistwu w bitwie o Atlantyk, zdobyciu przewagi w powietrzu i na morzu, dziki brytyjskiej pomysowoci, francuskiemu ruchowi oporu, stworzeniu w zachodnich demokracjach armii obywatelskich, wytrwaoci i pomysowoci Andrew Higginsa oraz innych wynalazcw i przedsibiorcw, wspdziaaniu Stanw Zjednoczonych i Zjednoczonego Krlestwa na

paszczynie politycznej, gospodarczej i handlowej czyli dziki temu, co mona wyrazi dwoma sowami: praca zespoowa.

Rozdzia 3 Dowdcy
Ci dwaj ludzie mieli ze sob wiele wsplnego. Urodzony w 1890, Dwight Eisenhower by tylko o rok starszy od Erwina Rommla. Obaj dorastali w maych

miasteczkach: Eisenhower w Abilene, w Kansas; Rommel w Gmnd, w Szwabii. Ojciec Eisenhowera by mechanikiem, Rommla nauczycielem; obaj wyznawali rygorystyczne zasady wychowania narzucali synom surow dyscyplin i stosowali kary zyczne. Obaj chopcy lubili sport. Eisenhower gra w futbol amerykaski i baseball, Rommel jedzi na rowerze, gra w tenisa, uprawia wiolarstwo, jazd na nartach i ywach. Cho w ich

rodzinach nie byo tradycji militarnych, obaj poszli do szk wojskowych; Rommel w 1910 roku wstpi do Krlewskiej Szkoy Oficerskiej w Gdasku, a Eisenhower w 1911 do Akademii Wojskowej w West Point. Niczym nie wyrniali si spord kadetw, ale byli zdolni, a take przejawiali skonno do naruszania dyscypliny. Rommel wbrew przepisom nosi monokl, podczas gdy Eisenhower pali papierosy. Zarwno jeden, jak i drugi doskonale

prezentowali si w mundurach; zalecali si i zdobyli w kocu rk uznanych piknoci, modych i penych ycia kobiet Rommel w 1916 roku polubi Lucie Mollin; Eisenhower za rok pniej oeni si z Mamie Doud. 1 Podczas I wojny wiatowej ich kariery miay ju jednak zupenie inny przebieg. Rommel walczy we Francji i we Woszech, zdobywajc wysokie odznaczenia (Krzy elazny pierwszej i drugiej klasy oraz bardzo cenione Pour le

Mrite). Eisenhower za pozosta w Stanach Zjednoczonych jako szkoleniowiec, co odczu jako powany cios. Obaj jednak jako modzi o cerowie wykazywali wyrane zdolnoci przywdcze. Theodor Werner, dowdca jednego z plutonw Rommla, wspomina:
Kiedy go zobaczyem po raz

pierwszy [w 1915 roku], by szczupy i drobny, wyglda wprost chopico; mia w sobie wity ogie, zawsze by

peen zapau i gotw do dziaania. Jakim dziwnym sposobem potra

swoim duchem zarazi cay puk na pocztku niezauwaalnie, dla potem wikszoci jednak ju

coraz wyraniej, a wszyscy byli pod wraeniem jego inicjatywy, odwagi, galanterii (...)

przejaww ujmujcej

Podwadni uwielbiali go wrcz, mieli do niego bezgraniczne zaufanie.2

Starszy sierant Claude Harris tak natomiast wspomina Eisenhowera:

By dyscypliny, ale bardzo

zwolennikiem urodzonym ludzkim,

surowej onierzem,

wyrozumiaym

dowdc. (...) Mimo modego wieku doskonale rozumia, na czym polega dobra organizacja. (...) Dziki temu zdoby u swoich o cerw podziw i lojalno, jakimi mogo si poszczyci niewielu dowdcw.3

Porucznik Ed Thayer, podwadny Eisenhowera, pisa o nim:


Nasz nowy kapitan o nazwisku

Eisenhower, jeli si nie myl to jeden z najsprawniejszych o cerw w kraju. i (...)

najlepszych

Wspaniale nas przeszkoli w walce na bagnety. Angauje wyobrani

chopcw , sam rzuca si z krzykiem do ataku i my te zaczynamy

wrzeszcze, a co podrywa nas w gr.4

W latach midzywojennych Rommel nadal by o cerem liniowym, a Eisenhower o cerem sztabu. Awanse zdarzay si rzadko, ale aden

z nich nie myla nawet o innym yciu ni onierskie, cho obaj byli ambitni i mieli wszelkie dane po temu, by odnie sukces w innych zawodach. Robili bardzo dobre wraenie na swoich dowdcach. Dowdca puku napisa w 1934 roku o Rommlu:
Pod kadym wzgldem przewysza przecitnego dowdc batalionu.5

Tego samego roku przeoony Eisenhowera, szef sztabu armii, Douglas

MacArthur, pisa:
To najlepszy o cer w armii. Kiedy nadejdzie nastpna wojna, powinien znale si na samym szczycie.6

Wojna wydobya obu mczyzn z cienia. Rommel odznaczy si ju na pocztku jako dowdca dywizji pancernej, ktra torowaa drog wojskom niemieckim we Francji i wsawia si w walce, a on sam da si pozna wiatu jako dowdca Afrika Korps walczcego we wschodniej Afryce Pnocnej

w latach 1941-1942. Eisenhower za zyska saw w listopadzie 1942, dowodzc siami aliantw w zachodniej Afryce Pnocnej. Mimo spektakularnych zwycistw na pustyni, Rommel po klsce pod El Alamein u schyku 1942 roku sta si, jak to zwyk nazywa Hitler, defetyst, cho inni okreliliby jego postaw jako realistyczn. 20 listopada, kiedy dowiedzia si, e z pidziesiciu samolotw transportowych, przewocych paliwo dla

czogw, czterdzieci pi zostao zestrzelonych (dziki Ultrze), wybra si na spacer po pustyni z dowdc jednego z batalionw, majorem baronem Hansem von Luck. Luck, to ju koniec! major wspomina sowa Rommla. Nie moemy nawet utrzyma Trypolitanii i musimy wycofa si do Tunezji. Tam z pewnoci natkniemy si na Amerykanw. (...) Nasza dumna afrykaska armia i nowe dywizje, ktre wyldoway w pnocnej

Tunezji, bd zgubione (...) Major Luck zaoponowa, mwic, e s jeszcze jakie szanse. Rommel jednak temu zaprzeczy. Jak wspomina Luck, powiedzia wtedy: Nie dostaniemy posikw. Hitler postawi ju krzyyk na tym teatrze wojny. Teraz tylko bdzie wymaga, eby onierz niemiecki sta jak mur albo zgin! (...) Luck, przegralimy t wojn!. 7 Mimo jednak drczcych go wtpliwoci, Rommel walczy dalej. W Tunezji na Afrika Korps czekali ju

przybywajcy z zachodu Amerykanie. Tam te po raz pierwszy, w bitwie o przecz Kasserine, stanli naprzeciw siebie Rommel i Eisenhower. Dziki zuchwaemu i niespodziewanemu atakowi, Rommlowi udao si pocztkowo pokona niedowiadczonych jeszcze i nie do dobrze wyszkolonych onierzy amerykaskich, dowodzonych przez rwnie niedowiadczonych i sabo przygotowanych generaw w tym Eisenhowera, ktry dowodzi sw pierwsz

prawdziw bitw. Cho Eisenhower popeni wiele bdw, potra je jednak naprawi. Umiejtnie wykorzysta przewag logistyczn nad wrogiem oraz si ognia i w ten sposb ostatecznie wygra bitw. W owym czasie Rommel cierpia na nadcinienie (podobnie zreszt jak Eisenhower), silne ble gowy, wyczerpanie nerwowe i reumatyzm. By podreperowa zdrowie, a take reputacj generaa (poraka w Afryce Pnocnej bya wielkim ciosem

dla Niemcw), Hitler wezwa go do kraju, a nastpnie mianowa feldmarszakiem. Pozbawiony dowdztwa Rommel spdzi w Niemczech pozosta cz roku 1943. Eisenhower za pod koniec tego roku dowodzi inwazj na Sycyli i Wochy. Obie operacje zakoczyy si sukcesem, ale przebieg dalszej kampanii przynis rozczarowanie. Na Sycylii a pi tygodni zajo amerykaskiej 7 Armii (w sile piciu dywizji) i brytyjskiej 8 Armii (zoonej z czterech

dywizji) wyparcie z wyspy dwch dywizji niemieckich i kilku woskich; na terenie Woch wojska alianckie posuway si rwnie wolno i Niemcom udao si je zatrzyma na poudnie od Rzymu. Mimo rozczarowa i zmczenia, Eisenhower by raczej nastawiony optymistycznie. Pisa do ony:
Kiedy wzrasta napicie i pogbia si stres, kady zaczyna ujawnia

swoje saboci. Dowdca jednak musi je ukrywa; nade wszystko za musi

maskowa wiary.

wtpliwoci,

lk

brak

Jak dobrze mu si to udawao, wiadczy list o cera jego sztabu, ktry pisa z Afryki Pnocnej:
[Eisenhower] to prawdziwy wulkan energii i dobrego humoru, zadziwia wszystkich pamici najdrobniejszych szczegw i odwanym patrzeniem w przyszo.8

Eisenhower uczy dowodzenia, ktre

si jego

zdaniem byo nie sztuk, nie darem od Boga, lecz umiejtnoci do opanowania.
Jedyn cech, jak mona w sobie wyrobi przemyleniom dziki i gbszym praktyce, jest

dowodzenie ludmi.

Pisa te, e podczas dowodzenia na pierwszym swoim stanowisku, w Gibraltarze 1942 roku, uwiadomi sobie,
jak nieubaganie i nieuchronnie stres oraz napicie wyczerpuj

wytrzymao dowdcy, zakcaj jego zdolno oceny i pozbawiaj go wiary.

Bez wzgldu wic na to, jak byoby le, jak niepokoiby si cay sztab, dowdca musi
zachowa optymizm i

podtrzymywa go w innych. Bez wiary, entuzjazmu i optymizmu wrd

dowdztwa osignicie zwycistwa jest prawie niemoliwe.

Eisenhower zdawa sobie spraw, e optymizm i pesymizm s zaraliwe i

bardzo szybko si udzielaj, zwaszcza podwadnym. Przekona si rwnie, e pogodne nastawienie dowdcy moe mie niezwyky wpyw na wszystkich, z ktrymi si on styka. Majc to na wzgldzie, postanowiem, e mj sposb mwienia i sowa wypowiadane publicznie zawsze bd odzwierciedlay radosn pewno zwycistwa a wszelkie pesymistyczne odczucia oraz lki zostawi sobie do poduszki. 9 Nigdy wic nie rozmawia z podwadnym tak, jak

Rommel z majorem Luckiem. (Ma si rozumie, e Eisenhower mia znacznie wicej powodw do optymizmu). Istniay take inne zasadnicze rnice midzy tymi dwoma ludmi, wynikajce zarwno z odmiennoci charakterw, jak i pozycji, jakie zajmowali. Rommla niecierpliwiy trudnoci zwizane z logistyk i sprawami administracyjnymi, podczas gdy Eisenhower, od niemal dwudziestu lat o cer sztabowy, doskonale sobie z

nimi radzi. Rommel mia skonnoci do arogancji, Eisenhower tymczasem stara si podtrzymywa swj wizerunek prostego chopaka z Kansas, ktry daje z siebie wszystko. Rommel nie lubi woskich sprzymierzecw i nawet nie usiowa ukrywa pogardy dla nich, podczas gdy Eisenhower mia autentyczn sympati dla Brytyjczykw i robi, co mg, by wsppraca z nimi przebiegaa jak najsprawniej. Rommel czsto traci panowanie nad sob w obecnoci podwadnych

(podobnie jak Eisenhower) i nie lubi dzieli si wadz, ale w tym drugim wzgldzie Eisenhower by jego cakowitym przeciwiestwem. Rommel by samotnikiem, stojcym z boku geniuszem, ktry miewa chwile natchnienia i kierowa si intuicj; Eisenhower za potra pracowa w zespole organizowa wsplnie z nim wielkie przedsiwzicia, wydawa decyzje po dogbnych konsultacjach z caym sztabem i poszczeglnymi dowdcami i

wcza wszystkich do planowania. Na polu walki Rommel by agresywnym ryzykantem, Eisenhower ostronym i rozwanym strategiem. Rommel wygrywa bitwy dziki byskotliwym manewrom, Eisenhower przytaczajc wroga si. Poniewa Rommel dowodzi oddziaami ustpujcymi przeciwnikowi liczebnoci i uzbrojeniem, jego taktyka bya adekwatna do okolicznoci; taktyka Eisenhowera wynikaa z tego,

e dowodzi potniejszymi siami. By moe kady z nich dziaaby inaczej, gdyby znalaz si w odmiennej sytuacji, lecz raczej naley w to wtpi sposoby dowodzenia obu generaw pasoway bowiem do ich osobowoci. Pomimo tych wszystkich rnic, istniay midzy nimi take znaczne podobiestwa. Historyk Martin Blumenson napisa o Rommlu:
Jeli wiele wymaga od swoich

ludzi, to nie mniej dawa z siebie.

Pracowa

ciko, wid

walczy proste

z ycie,

powiceniem,

atwo nawizywa kontakt ze swoimi onierzami i by bardzo oddany onie i synowi.10

Dokadnie to samo mona by powiedzie o Eisenhowerze. Kady z nich mg si pochwali udanym maestwem. W latach wojny obaj pisywali regularnie do on. W listach poruszali sprawy, o ktrych nie powiedzieliby nikomu innemu, wyjawiali swoje nadzieje i

obawy, uskarali si na drobne uciliwoci, pisali o tsknocie i pragnieniu powrotu do spokojnego ycia domowego, przywoujc wspomnienia z wczesnego okresu maestwa krtko mwic, chwile, ktre powicali na korespondencj z onami, jako jedyne przynosiy im troch spokoju i ukojenia wrd szalejcej zawieruchy wojennej. 11 Kady z nich mia syna. Manfred Rommel wstpi do Luftwa e na pocztku 1944 roku, zaraz po swoich

pitnastych urodzinach, i suy w artylerii przeciwlotniczej. John Eisenhower studiowa w West Point, ktr ukoczy 6 czerwca 1944 roku, i natychmiast zacign si do wojska. Obaj chopcy zrobili kariery w innych zawodach ni ich ojcowie Manfred jako polityk, John jako pisarz historycznych ksiek wojennych. Rommla i Eisenhowera czya jeszcze jedna wana cecha: kady nienawidzi tego, do czego zmuszaa ich wojna.

Chcieli budowa, nie burzy; roznieca ycie, a nie gasi. Odpychaa ich destrukcja, lubili natomiast tworzy. Rommel powiedzia kiedy, e kiedy wojna si skoczy, chciaby pracowa jako inynier i budowa w caej Europie elektrownie wodne. (Jego syn jako burmistrz Stuttgartu sponsorowa w latach siedemdziesitych, osiemdziesitych i dziewidziesitych ogromne przedsiwzicia budowlane w tym szybko rozwijajcym si miecie). Eisenhower

natomiast, bdc prezydentem, sta si dziki zbudowaniu drogi morskiej St. Lawrence i stworzeniu sieci autostrad midzystanowych jednym z najwikszych budowniczych w historii Stanw Zjednoczonych. Rommel, gdyby przey, by moe odegraby podobn rol jako kanclerz Niemiec Zachodnich. Wszystko, co o nim wiemy, przemawia za tym, e mgby by rwnie popularnym politykiem, jakim okaza si Eisenhower. Pod koniec padziernika

1943 roku genera Alfred Jodl, szef operacji w OKW, zasugerowa Hitlerowi, by przekaza Rommlowi ktry miaby podlega feldmarszakowi Gerdowi von Rundstedtowi, naczelnemu dowdcy w Europie Zachodniej dowodzenie taktyczne wojskami niemieckimi na Zachodzie. Rundstedt by najstarszym niemieckim feldmarszakiem pozostajcym w subie czynnej i majc szedziesit dziewi lat, by zbyt stary, by dowodzi na polu walki.

Brakowao mu si, nie dysponowa te odpowiednim zaopatrzeniem na Zachodzie, wic cho powierzono mu tak wane zadanie budowy Wau Atlantyckiego, poza rejonem Pas-de-Calais niewiele mg zdziaa. W zamierzeniu Jodla Rommel mia wnie niezbdn energi, dziki ktrej mona by przyspieszy prace fortyfikacyjne. W typowy dla siebie sposb Hitler zwleka z decyzj. Nie powierzy Rommlowi taktycznego dowdztwa obrony przed

inwazj, ale poleci mu dokona inspekcji Wau Atlantyckiego i zoy na ten temat raport. 5 listopada, informujc go o swej decyzji, Hitler podkreli znaczenie misji: Jeli wrg wylduje na Zachodzie, bdzie to decydujcy moment wojny, ktry musimy wykorzysta. Naley bezwzgldnie wycisn z Niemcw kad kropl potu, jak si da. 12 Rommel przez dwa rodkowe tygodnie grudnia dokonywa inspekcji, pokonujc tras od Morza

Pnocnego a po Pireneje. To, co zobaczy, byo dla niego szokiem. Owiadczy, e budowa Wau Atlantyckiego to farsa, Wolkenkuckuksheim [utopia] Hitlera (...) wielki blef (...) przeszkoda raczej dla narodu niemieckiego ni dla wroga (...) ktry poprzez swoich agentw wie o nim wicej ni my sami. Odwoujc si do swoich dowiadcze z Afryki Pnocnej, Rommel powiedzia naczelnemu inynierowi, generaowi Wilhelmowi Meisemu, e przewaga

powietrzna aliantw uniemoliwi przemieszczenie niemieckich oddziaw posikowych na teren bitwy, i stwierdzi: Nasz jedyn szans bd wic plae tam wrg jest zawsze najsabszy. Mwic za o budowie prawdziwego Wau Atlantyckiego, owiadczy: Potrzebuj min przeciwpiechotnych i przeciwczogowych. Potrzebuj min do zatapiania okrtw i odzi desantowych. Potrzebuj tak zaminowanych pl, by przesza po nich nasza

piechota, ale nie przeszy nieprzyjacielskie czogi. Potrzebuj min, ktre wybuchaj, gdy zahaczy si o drut; min, ktre eksploduj, kiedy drut zostaje przecity; min, ktre mona zdetonowa z daleka, i takich, ktre eksploduj, gdy zostanie przerwany snop wiata. 13 Rommel przewidzia, e alianci poprzedz inwazj bombardowaniami z powietrza oraz morza, a potem przystpi do dziaa powietrznodesantowych, a take desantu morskiego.

Przewidywa, e bez wzgldu na to, jak wiele min si rozmieci, stae umocnienia mog jedynie na jaki czas zatrzyma szturm, ale go nie udaremni; osign to mona tylko poprzez szybki kontratak piechoty zmotoryzowanej i dywizji pancernych w dniu inwazji. Dlatego naleao zgromadzi te jednostki jak najbliej wybrzea, by byy gotowe do odparcia desantu. Rundstedt nie zgadza si z Rommlem w tej bardzo wanej kwestii. Chcia

pozwoli aliantom ruszy w gb ldu, a potem wyda im decydujc bitw na ziemi francuskiej, gdy bd ju poza zasigiem cikich dzia swoich pancernikw i krownikw. Te rnice w pogldach dzieliy najwysze dowdztwo niemieckie jeszcze w D-Day, a take potem. Rundstedt i Rommel byli zwolennikami dziaa ofensywnych, podobnie zreszt jak wszyscy o cerowie, ktrzy mieli za sob szko Wehrmachtu. Teraz jednak znaleli si w

defensywie. Niemieccy generaowie nigdy nie zaakceptowali takich sytuacji, cho z taktycznego punktu widzenia mogy by dla nich korzystne o czym wiadczyy dowiadczenia Armii Czerwonej. Nigdy nie skorzystali z lekcji, jak byby dla nich przykad armii radzieckiej, gdyby zechcieli mu si lepiej przyjrze. Dowodzi mianowicie, e elastycznie prowadzona obrona, ustpujca przed przewaajc si wroga, a nastpnie odpowiadajca

kontruderzeniem, gdy wojska wroga nadmiernie si rozcign, jest najskuteczniejsz form walki w warunkach II wojny wiatowej. Twierdzc, e alianckie siy powietrzne utrudni albo wrcz uniemoliwi wszelkie ruchy wojsk niemieckich w gb ldu, Rommel nie uwzgldni susznego spostrzeenia Rundstedta, e walczc na plaach, Niemcy znajd si pod ostrzaem dzia floty aliantw. Mimo jednak tych rnic,

Rommel i Rundstedt potra li ze sob wsppracowa w kadym razie zgadzali si co do tego, e atak aliantw nastpi najprawdopodobniej w okolicy Pas-de-Calais. Rundstedt zaproponowa, by Rommel obj dowdztwo 15 i 7 Armii, stacjonujcych na obszarze od granic Holandii a po Loar, na poudniu Bretanii. Hitler wyrazi na to zgod. 15 stycznia 1944 roku Rommel obj nowe stanowisko. Pod koniec listopada 1943 roku Roosevelt i Churchill

wraz ze swoimi wsppracownikami udali si do Teheranu na spotkanie ze Stalinem. Radziecki przywdca chcia dowiedzie si czego konkretnego na temat drugiego frontu. Roosevelt zapewni go, e inwazja nastpi na pewno wiosn 1944 roku. Otrzymaa ju nawet kryptonim, wybrany przez Churchilla z listy bdcej w posiadaniu brytyjskich szefw sztabu operacja Overlord. Stalin chcia wiedzie, kto bdzie ni dowodzi. Roosevelt

odpowiedzia, e tego jeszcze nie ustalono. Radziecki przywdca stwierdzi, e w takim razie nie wierzy, by zachodni sprzymierzecy powanie myleli o ofensywie. Amerykaski prezydent obieca, e podejmie decyzj w cigu najbliszych trzechczterech dni. Mimo zoonej obietnicy, Roosevelt niechtnie myla o czekajcym go przykrym zadaniu. Rozwizanie, ku ktremu si skania by operacj Overlord dowodzi szef sztabu armii, genera

George Marshall, a Eisenhower powrci do Waszyngtonu i obj jego stanowisko nie wydawao si najlepsze. W ten bowiem sposb Eisenhower zostaby zwierzchnikiem Marshalla, co ju samo w sobie byo absurdem, a ponadto musiaby wydawa rozkazy swemu dawnemu szefowi, MacArthurowi, obecnemu dowdcy wojsk amerykaskich w poudniowozachodnim rejonie Pacy ku. Roosevelt jednak bardzo chcia, by Marshall mia

okazj bezporedniego dowodzenia armi, ktr stworzy, uzbroi i przeszkoli. Kiedy wic caa ekipa przyjechaa na pocztku grudnia do Kairu, przedstawi generaowi sytuacj i da mu moliwo wyboru, majc nadziej, e ten podejmie za niego decyzj. Marshall tymczasem odpowiedzia, e chtnie bdzie suy tam, gdzie go skieruje prezydent i e wolaby nie wypowiada si w swojej wasnej sprawie. Roosevelt, acz niechtnie, musia sam zdecydowa. Gdy

ostatnie spotkanie w Kairze dobiegao koca, poprosi Marshalla, by w jego imieniu napisa wiadomo dla Stalina. Marshall napisa pod dyktando prezydenta:
Podjto decyzj o natychmiastowej nominacji generaa Eisenhowera na stanowisko Overlord.14 dowdcy operacji

Mogo si wic wydawa, e Eisenhower otrzyma najbardziej podan funkcj podczas tej wojny tylko z tego powodu, e zabrako kogo

bardziej odpowiedniego. Roosevelt, wyjaniajc potem, czym si kierowa, powiedzia, e nie mgby spokojnie zasn, gdyby Marshalla nie byo w kraju. A poniewa dowdc inwazji musia by Amerykanin (jako e Amerykanie stanowili trzy czwarte si uczestniczcych w operacji Overlord), drog eliminacji wybr pad na Eisenhowera. Istniao jednak wiele innych powodw przemawiajcych za jego wyborem. By ju dowdc

trzech udanych inwazji, w ktrych bray udzia amerykasko-brytyjskie siy powietrzne, ldowe i morskie. Dobrze dogadywa si z Brytyjczykami, a oni z nim. Genera Montgomery, ju wczeniej mianowany dowdc si ldowych uczestniczcych w operacji Overlord, powiedzia o Eisenhowerze: Jego prawdziwa sia polega na tym, e ma ludzkie cechy. (...) Umie zjednywa sobie serca onierzy, tak jak magnes potra przyciga kawaki

metalu. Wystarczy, by si umiechn, a ju zdobywa twoje zaufanie. 15 Admira sir Andrew Cunningham powiedzia Eisenhowerowi, e suba pod jego dowdztwem na obszarze Morza rdziemnego bya wspaniaym dowiadczeniem. Mia okazj obserwowa, jak genera jednoczy onierzy dwch narodw, ludzi o rnym pochodzeniu, odmiennym stosunku do suby wojskowej i nie dajcych si pogodzi pogldach, tworzc z nich

jedn druyn. Nie sdz stwierdzi Cunningham e mgby tego dokona kto inny. 16 Kluczem do sukcesu byo wanie sowo druyna. Nacisk, jaki Eisenhower kad na prac zespoow, jego niesychane zaangaowanie we wsplne dziaania, byy tym, co zdecydowao o jego wyborze na szefa operacji. 7 grudnia 1943 roku Eisenhower spotka si z Rooseveltem w Tunisie, gdzie prezydent zatrzyma si w

drodze powrotnej do Waszyngtonu. Roosevelta wyniesiono z samolotu i posadzono w samochodzie Eisenhowera. Kiedy wz ruszy, prezydent zwrci si do generaa i powiedzia lekkim tonem: C, Ike, bdziesz dowodzi operacj Overlord. 17 Eisenhower otrzyma w ten sposb funkcj naczelnego dowdcy Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych. Wskutek nalega Marshalla, Eisenhower wrci do Stanw Zjednoczonych na

dwutygodniowy urlop, po ktrym odby jeszcze szereg spotka i narad. Do Wielkiej Brytanii odlecia w poowie stycznia wyldowa w Szkocji, a do Londynu dotar ju pocigiem. 15 stycznia 1944 roku obj nowe stanowisko. Kiedy Eisenhower po raz pierwszy odwiedzi Londyn, w czerwcu 1942 roku, czeka na niego apartament w Claridgeu, najlepszym wwczas i najdroszym hotelu stolicy. Generaowi jednak nie przypadli do gustu lokaje w

liberiach, podobnie zreszt jak bogato zdobiony hall, a sam apartament, z czarnozotym salonem i row sypialni, wyda mu si odpychajcy. Przenis si do mniej eleganckiego hotelu, a wsppracownicy znaleli mu spokojne miejsce na wsi, gdzie mg odpoczywa. By to may skromny domek z dwiema sypialniami, pooony w Kingston, w hrabstwie Surrey. Nazywano go Telegraph Cottage domkiem telegrafisty. Gdy genera ponownie

przyjecha do Londynu w styczniu 1944 roku, natychmiast postanowi, e kwatera dowdztwa Overlord nie powinna znajdowa si w miecie. Churchill, ambasador amerykaski i inne osobistoci czuliby si upowanieni, by dzwoni do niego o kadej porze, a atrakcje nocnego ycia w Londynie mogyby okaza si zbyt kuszce dla jego wsppracownikw. W cigu dwch tygodni Eisenhower przenis si wic do Bushy Park pod miastem, wsppracownicy za, mocno

narzekajc, zamieszkali w namiotach. Adiutanci znaleli sobie kwater w rezydencji w Kingston Hill, ktr jednak genera uzna za zbyt okaza. Przypomnia sobie wtedy o Telegraph Cottage i kiedy o niego zapyta, dowiedzia si, e mieszka tam teraz marszaek lotnictwa Arthur Tedder, jego zastpca. Udao mu si przekona go, by zamienili si rezydencjami. Tym sposobem najwyszy dowdca alianckich si zbrojnych zamieszka w najmniej pretensjonalnym

domu, w jakim stacjonowa ktrykolwiek z podlegych mu generaw. Kiedy na pocztku stycznia Rommel przyjecha do Parya, by spotka si z Rundstedtem (ktry mieszka w luksusowym hotelu George V), miasto wydao mu si istn wie Babel. Chcia umieci swoj kwater gdzie indziej. Jego adiutant do spraw marynarki, wiceadmira Friedrich Ruge, owiadczy, e znalaz ju odpowiednie miejsce. Wracajc z wybrzea Francji do Parya, zatrzyma si w

pooonym nad Sekwan zamku w La Roche-Guyon, w osadzie liczcej piciuset czterdziestu trzech mieszkacw i oddalonej okoo szedziesiciu kilometrw od stolicy. Zamek by przez wiele wiekw siedzib ksit de La Rochefoucauld. U schyku XVIII wieku goci w nim Thomas Je erson, ktry peni wwczas funkcj amerykaskiego ambasadora we Francji i przyjani si z najsawniejszym przedstawicielem rodu

Franois. Ruge, gorliwy czytelnik maksym La Rochefoucaulda, odwiedzi ksin, by zoy jej wyrazy uszanowania. Teraz wic oznajmi Rommlowi, e zamek jest doskonale pooony, poza Paryem i niedaleko dowdztw 7 i 15 Armii, a poza tym wydaje si na tyle duy, by pomieci wsppracownikw i adiutantw generaa. Wszyscy oni, mocno narzekajc, musieli zatem opuci Pary i przenie si do sennej osady

La Roche-Guyon. Eisenhower zayczy sobie psa jako towarzysza. Adiutanci znaleli mu modziutkiego teriera szkockiego. Nazwano go Telek, co byo skrtem od Telegraph Cottage. Rommel rwnie chcia mie psa. Wsppracownicy przyprowadzili mu maego jamnika. Oba pieski spay w sypialniach swoich panw. Byo wiele takich zbienoci. Kady z dowdcw kiedy woy stopy w strzemiona, wzi w donie

lejce i ruszy galopem. Cho mieli chwile wahania i zwtpienia, teraz przysza pora na zdecydowane dziaania. Obaj byli absolutnie zdeterminowani. Rommel pisa do ony:
Zamierzam rzuci si w now

prac ze wszystkim, czym dysponuj, i dopilnowa, by przyniosa sukces.18

Eisenhower za powiedzia po przyjedzie:


Zbliamy si do krytycznego

punktu gry, ktrej stawka jest trudna

do ogarnicia.19

Obaj generaowie narzucili sobie takie tempo pracy, e inni mczyni po pidziesitce z trudem dotrzymywali im kroku. Zwykle wyruszali z domu o szstej rano, dokonywali inspekcji, jedzili po okolicy, szkolili swoich ludzi i przygotowywali ich do akcji. Jedli w biegu przewanie racje polowe lub kanapki, ktre popijali liank kawy. Nie wracali na kwatery przed zmrokiem. Eisenhower sypia

rednio cztery godziny na dob, Rommel rzadko kiedy wicej. Rnio ich jedno: o ile Eisenhower wypala cztery paczki papierosw dziennie, to Rommel nigdy nie bra papierosa do ust. Istniay midzy nimi jeszcze inne, waniejsze rnice. Chocia obaj byli niezwykle zaangaowani w to, co robili, niemiecki genera nie mg pozby si drczcych go wtpliwoci, podczas gdy Amerykanin w ogle ich do siebie nie dopuszcza. 17 stycznia

Rommel pisa do ony:


Myl, e wygramy bitw obronn na Zachodzie mieli pod warunkiem, e

bdziemy

odpowiednio

duo

czasu, by wszystko przygotowa.20

Dla Eisenhowera nie istniao adne pod warunkiem, traktowa przygotowywan operacj jako wyzwanie, ktremu musi sprosta. 23 stycznia powiedzia swoim zwierzchnikom na zebraniu Poczonego Komitetu Szefw Sztabw: Musimy pokona

kad przeszkod, znie kad niedogodno i podj kade ryzyko, by mie pewno, e zadamy decydujcy cios. Nie moemy sobie pozwoli na porak. 21 Jedn z przyczyn pesymistycznego nastawienia Rommla bya panujca w niemieckiej armii niejasna struktura dowdztwa. Mimo e w Niemczech cigle powtarzano haso Ein Volk, ein Reich, ein Fhrer, nazici kierowali pastwem, a take armi zgodnie z zasad dziel

i rzd. Hitler celowo zaciera granice kompetencji dowdcw, by nie wiedziano dokadnie, kto jest za co odpowiedzialny. T charakterystyczn dla niego skonno potgowaa jeszcze naturalna i powszechnie panujca rywalizacja midzy siami ldowymi, powietrznymi i morskimi. Jeli wic chodzi o Rommla, nie mia on kontroli ani nad dziaaniami Luftwa e we Francji, ani nad Kriegsmarine, ani nad administracj terenw okupowanych. Nie podlegay

mu nawet jednostki Waffen-SS stacjonujce we Francji, czy te oddziay spadochronowe i oddziay artylerii przeciwlotniczej (ktre naleay do Luftwaffe). Podzia kompetencji poszczeglnych dowdcw w niemieckiej armii doprowadzono do absurdu. Na przykad, gdy ota aliancka zbliaa si do wybrzey Francji, niemiecka artyleria rozmieszczona wzdu kanau La Manche pozostawaa pod kontrol Kriegsmarine. W momencie

jednak, gdy alianci zaczli desant, dowdztwo baterii przybrzenych obj znowu Wehrmacht. Poza tym do koca nie byo wiadomo, kto bdzie dowodzi bitw obronn Rommel czy Rundstedt. Istniaa obawa, e sam Hitler zechce obj nad ni dowdztwo. Fhrer pozostawi sobie zwierzchnictwo nad dywizjami pancernymi, ktre tylko na jego rozkaz mogy by skierowane do walki. Problem jednak polega na tym, e kwatera Hitlera znajdowaa

si tysic kilometrw od sceny wydarze, a jednostki pozostajce pod jego dowdztwem Rommel zamierza rzuci do walki ju pierwszego dnia inwazji. Wszystko to razem wygldao na czyste szalestwo. Eisenhower nie mia takich zmartwie. Jego pozycja bya jasno okrelona, a wadza bez ogranicze. Pocztkowo nie przyznano mu dowdztwa nad alianckim lotnictwem (amerykask 8 Armi Lotnicz i brytyjskim Lotnictwem Bombowym), ale

kiedy zagrozi, e zrzeknie si swej funkcji, jeli w razie potrzeby nie bdzie mg posuy si bombowcami, Poczony Komitet Szefw Sztabw przysta na jego dania. Wiosn 1944 roku kady onierz, lotnik czy marynarz, kada jednostka wojskowa w Wielkiej Brytanii, podlegali Eisenhowerowi. W ten sposb alianci zadali kam nazistowskiej propagandzie, e systemy demokratyczne ju z samej swej natury s mao skuteczne, gdy przychodzi do dziaania.

W przeciwiestwie do sytuacji panujcej w niemieckim OB West i Grupie Armii B, w szeregach Naczelnego Dowdztwa Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych dziki wyranie okrelonej hierarchii wadzy wszyscy mieli jasno celu, jaki przed nimi stoi. Dodatkowym czynnikiem, ktry stwarza wrd nich poczucie jednoci, byy relacje Eisenhowera z bezporednimi podwadnymi, kontrastujce mocno ze stosunkiem, jaki Rommel mia do swoich ludzi.

Eisenhower wsppracowa z wikszoci podkomendnych jeszcze podczas kampanii rdziemnomorskiej i to on awansowa ich na dowdcw armii, korpusw czy dywizji, podczas gdy Rommel ledwie zna podlegajcych mu generaw. Nie znaczy to jednak, e Eisenhower lubi czy nawet by zadowolony ze wszystkich swoich podwadnych. Nie przepada na przykad za generaem Montgomerym i obawia si, e w czasie inwazji moe on by zbyt

ostrony. Wiedzia jednak, e Monty, jako jedyny dotd bohater wojenny Anglikw, musi wzi udzia w tym przedsiwziciu, i mia zamiar wsppracowa z nim moliwie najefektywniej podobnie jak niegdy podczas kampanii rdziemnomorskiej. Rwnie za zbyt ostronego i pesymistycznie nastawionego uwaa wicemarszaka lotnictwa Tra orda LeighMalloryego, niemniej postanowi wykrzesa z niego to, co najlepsze. Bardzo lubi

natomiast i podziwia swego zastpc, marszaka lotnictwa Teddera, a take naczelnego dowdc si morskich, admiraa Bertrama Ramsaya. Wsppracowa z nimi blisko ju podczas dziaa w rejonie Morza rdziemnego. Z amerykaskim dowdc, generaem Omarem N. Bradleyem, Eisenhower z kolei przyjani si jeszcze od czasw West Point i cakowicie ufa jego opiniom. Z szefem swojego sztabu, generaem Walterem B. Smithem, wsppracowa od

poowy roku 1942. Opisywa go jako doskonaego szefa sztabu, rwnie pomocnego jak kula dla jednonogiego kaleki. Szkoda, e nie mam takich z tuzin powiedzia do przyjaciela. Gdyby tak byo, kupibym sobie wdk, a do domu co tydzie pisywabym o moich wspaniaych dokonaniach na wojnie. 22 Rommel nigdy wczeniej nie wsppracowa z generaem Hansem von Salmuthem, dowdc 15 Armii, ani z generaem Friedriechem Dollmannem,

dowdc 7 Armii. Z Salmuthem gono si kci. Dollmann za mia niewielkie dowiadczenie, jeli chodzi o walk w polu, by sabego zdrowia i nie przepada za Rommlem. Ani Salmuth, ani Dollmann nie byli fanatycznymi nazistami. Grup pancern na Zachodzie dowodzi genera baron Leo Geyr von Schweppenburg. Jako weteran Frontu Wschodniego by przeraony propozycj Rommla, by uy czogw w charakterze zapory ogniowej; jego

zdaniem wykorzystanie ich jako stacjonarnej artylerii byoby bdem. Spr nie zosta rozstrzygnity, ale nie miao to znaczenia, poniewa Rommel nie sprawowa dowdztwa nad grup pancern. Rommel odprawi swego szefa sztabu. Jego nastpc zosta genera Hans Speidel pochodzcy ze Szwabii, z okrgu Wirtembergii, o cer, ktry walczy razem z Rommlem podczas I wojny wiatowej i suy z nim w wojsku w latach

dwudziestych. Bardziej uwiadomiony politycznie i krytycznie nastawiony ni jego zwierzchnik, aktywnie konspirowa przeciwko Hitlerowi. W kocu udao mu si przekona Rommla, by przyczy si do spisku, ktry w pierwszych miesicach 1944 zyskiwa coraz szersze poparcie. Tu tkwia powana rnica midzy Rommlem i Eisenhowerem. Eisenhower caym sercem wierzy w spraw, za ktr walczy. Inwazja bya dla niego

krucjat majc na celu uwolnienie Europy spod okupacji niemieckiej i zniszczenie ju na zawsze zarazy, jak by nazizm. Nienawidzi nazistw i wszystkiego, co sob reprezentowali. Rommel, cho patriota, nie by nazist cho czasami przypochlebia si Hitlerowi. Zbliajca si bitwa bya dla niego starciem z wrogiem, do ktrego nigdy nie ywi nienawici i ktrego tak naprawd szanowa. Przygotowywa si do niej z

chodnym profesjonalizmem, nie traktujc jej jako szczeglnej misji.

Rozdzia 4 Gdzie i kiedy?


W poowie marca 1943 roku, niedugo po bitwie o przecz Kasserine i niemal dwa miesice przed ostatecznym zwycistwem w Tunezji, Poczony Komitet

Szefw Sztabw mianowa brytyjskiego generaa porucznika, sir Fredericka Morgana, szefem sztabu Naczelnego Dowdztwa Alianckich Si Zbrojnych i powierzy mu zadanie koordynowania i nadzoru planw operacji przekroczenia kanau, przewidywanej w tym i nastpnym roku. W kolejnym miesicu postanowiono, e inwazja nie nastpi jednak w 1943 roku; ostateczna dyrektywa, wydana pod koniec kwietnia, dotyczya

przygotowa do
zakrojonego na szerok skal

ataku na kontynent, przewidzianego na 1944 rok najwczeniej jak to bdzie moliwe.1

Trudno sobie wyobrazi mniej precyzyjne sformuowanie. Miejsce ataku, kontynent, mogo znajdowa si pomidzy Holandi a Brestem; okrelenie najwczeniej jak to bdzie moliwe wyznaczao przedzia czasowy midzy marcem a wrzeniem

1944 roku. Morgan zebra wic brytyjskich i amerykaskich o cerw, generaa brygady Raya Barkera z armii amerykaskiej mianowa swoim zastpc, a grup nazwa COSSAC (Chief of Sta to the Supreme Allied Commander szef sztabu Alianckiego Naczelnego Dowdztwa) od pierwszych liter nazwy swej funkcji i zabra si do roboty. COSSAC dziaa przy zasadniczym ograniczeniu opracowujc plan inwazji

trzeba byo mie na uwadze, e liczba samolotw i okrtw desantowych, jakie przydzielono do tej operacji, pozwala na uycie tylko trzech dywizji. Ponadto naleao si liczy z tym, e Niemcy umocni jeszcze Wa Atlantycki, i wobec tego zrezygnowa z pokusy rozszerzenia ataku. Od pocztku wic COSSAC kierowa si zasad maksymalnej koncentracji si. Inwazja miaa nastpi w jednym miejscu, a dywizje wyldowa tu obok siebie.

Pytanie tylko gdzie? Miejsce musiao spenia wiele warunkw. Musiao lee w zasigu alianckich myliwcw stacjonujcych w Wielkiej Brytanii. W pobliu powinien znajdowa si przynajmniej jeden wikszy port, ktry naleao zdoby od strony ldu i jak najszybciej wykorzysta podczas operacji. Nie wchodzi w rachub desant w tych rejonach, gdzie Wa Atlantycki by ju umocniony, to znaczy wok francuskich portw:

katastrofalny w skutkach szturm Kanadyjczykw na Dieppe w sierpniu 1942 roku przekona czonkw COSSAC, e bezporedni atak frontalny na dobrze broniony port moe si nie powie. Dlatego te plae wybrane do desantu powinny umoliwi sukcesywny wyadunek oddziaw oraz sprztu bezporednio z LST, a take mie poczenie z sieci drg pozwalajcych na szybki, zmasowany atak w gb ldu. Takie byy wymogi taktyczne. Wikszo z nich

speniay na przykad rdziemnomorskie wybrzea Francji czy wybrzee Bretanii. Ze strategicznego jednak punktu widzenia inwazja powinna mie miejsce najbliej celu, czyli Zagbia Ruhry, z tego oczywistego powodu, by droga, jak wojsko i zaopatrzenie miay pokona, bya moliwie najkrtsza. Holandia i Belgia miay doskonae porty, ale znajdoway si one zbyt blisko Niemiec i baz Luftwa e, a tereny wok nich byy

naraone na zalanie i dobrze bronione. Wybrzee Pas-deCalais w najbardziej na pnoc wysunitej czci Francji wydawao si idealne pod kadym niemal wzgldem oprcz jednego byo tak oczywistym miejscem na dokonanie desantu, e Niemcy wznieli tu najsilniejsze forty kacje Wau Atlantyckiego. Hawr w Grnej Normandii, na pnocnym brzegu wpadajcej do morza Sekwany, take mg uchodzi za doskonay pod tym

wzgldem port, ale mia swoje wady. By go zdoby, alianci musieliby wyldowa na obu brzegach rzeki. Podzielone w ten sposb siy nie mogyby si wzajemnie wspiera, co pozwolioby Niemcom rozbi je do reszty. Na wschd od Hawru lini brzegow stanowi przewanie klif, ktry tylko w nielicznych miejscach przerywany jest maymi plaami, majcymi jeszcze mniej zej. Bretania ze swoim gwnym portem, Brestem, oraz innymi, pooonymi na

pnocnym wybrzeu mniejszymi, ale dogodnymi, miaa take pewne zalety, przesania je jednak fakt, e znajdowaa si za daleko od Wielkiej Brytanii i celu, dla ktrego miano dokona inwazji. Bliej ju lea Cherbourg, przez co pwysep Cotentin (Pwysep Normandzki) wydawa si kuszcym miejscem na desant. Jednak zachodnie wybrzee pwyspu naraone byo na sztormy atlantyckie, a poza tym nieopodal leay opanowane przez Niemcw

wyspy Guernsey i Jersey. Wschodnie wybrzee byo natomiast paskie i podmoke. Co wicej, wska nasada pwyspu pozwoliaby Niemcom atwo zablokowa przyczek. W drodze eliminacji wybr pad w kocu na wybrzee Calvadosu w Normandii. Port miasta Caen, cho may, mg by zdobyty bez wikszych trudnoci prawdopodobnie ju na pocztku inwazji. Tu za Caen znajdowao si lotnisko o nazwie Carpiquet, ktre mona byo opanowa

pierwszego dnia. Zdobycie miasta umoliwioby przecicie poczenia komunikacyjnego midzy Paryem a Cherbourgiem, dziki czemu pwysep Cotentin byby odizolowany, a alianci mogliby wyruszy na Pary. Byy i inne korzyci wynikajce z wyboru wanie tego miejsca. Ujcie rzeki Orne rozdzielao obszary rozlokowania niemieckiej 15 Armii, znajdujcej si na pnocnym zachodzie, i 7, stacjonujcej na poudniowym

zachodzie, a linie dzielce wojska s zawsze najsabszymi punktami. Alianci starliby si wic z 7 Armi, ktra dysponowaa tylko jedn dywizj pancern (21), podczas gdy 15 Armia miaa ich pi. Poza tym Calvados znajdowa si w odlegoci mniej wicej stu pidziesiciu kilometrw od najwaniejszych portw angielskich, Southampton i Portsmouth. Pwysep Cotentin chroni go przed szkodliwymi skutkami sztormw na Atlantyku. W

kierunku zachodnim od ujcia Orne przez trzydzieci kilometrw cigny si piaszczyste plae, ktre w wikszej czci agodnie wznosiy si ku ldowi, a za nimi znajdowaa si rozwinita sie drg. Wprawdzie na zachd od Arromanches na dugoci dziesiciu kilometrw wznosiy si niemal pionowe urwiska, ale poczwszy od Colleville, przez nastpne dziesi kilometrw biegy ju nieco dalej od brzegu. Cho osigay tam wysoko

pidziesiciu metrw, nie byy to ju pionowe ciany. Przed nimi natomiast rozcigay si piaszczyste plae, ktre podczas odpywu liczyy dwiecie metrw szerokoci, a podczas przypywu dziesi. Do play dochodziy cztery odgazienia drg, co umoliwiao sprawne przedostanie si w gb ldu. Brytyjczycy zdyli ju zorganizowa na wybrzeu francuskim ca sie agentw. Wkrtce po akcji pod Dunkierk BBC nadao przez

radio apel, by mieszkacy Wielkiej Brytanii przynosili pocztwki, nadsyane im niegdy przez rodziny, ktre w okresie przedwojennym spdzay wakacje we Francji. W pierwszej poczcie nadeszo trzydzieci tysicy widokwek, a wszystkich razem zebrano dziesi milionw. W cigu 1942 i 1943 roku gromadzono take zdjcia z rekonesansw powietrznych; potem zrobiono z nich fotogra e panoramiczne. Francuski ruch oporu dostarcza informacje o

ewentualnych niemieckich przeszkodach na plaach, silnych umocnieniach, jednostkach wojskowych i tym podobnych. Dane na temat przypyww, prdw morskich i topogra i atwo byo znale w przewodnikach. Mimo e wiedziano bardzo duo o wybrzeu Calvadosu, trudno byo odpowiedzie na zasadnicze pytanie: czy na plaach na zachd od ujcia rzeki Orne bd mogy wyldowa am bie DUKW, czogi, spychacze i ciarwki? Obawiano si, e

mog by z tym kopoty, poniewa brytyjscy geografowie i geolodzy donosili o erozji, jaka dokonaa si tam w cigu ostatnich dwustu lat. Pierwotny port Calvadosu, jeszcze z czasw rzymskich, oddalony by o dwa kilometry od XX-wiecznej linii brzegowej. Francuskiemu ruchowi oporu udao si przemyci z Parya cztery tomy map geologicznych, w tym jedn po acinie, sporzdzon jeszcze przez Rzymian, ktrzy swego czasu

poszukiwali w caym imperium surowcw nadajcych si na opa. Mapa wskazywaa, e na wybrzeu Calvadosu wydobywali due iloci torfu. Jeli wic pod cienk warstw piasku znajdoway si botniste torfowiska, plae nie utrzymayby czogw i ciarwek. COSSAC musia mie pewno. W tym celu naleao pobra prbki ziemi. Pilota Operacji Poczonych nr 1 i Grupa Rozpoznania Play, skadajce si z majora Logana Scotta-Bowdena i

sieranta Brucea OgdenaSmitha, w sylwestra 1943 roku wyruszyy kieszonkowym okrtem podwodnym, by zdoby prbki, majc nadziej, e Niemcy bd zajci witowaniem Nowego Roku. Akcj dowodzi komandor podporucznik Nigel Willmott z Operacji Poczonych, a towarzyszyli mu kapitan odzi i inynier. Major ScottBowden i sierant OgdenSmith popynli wpaw do brzegu; mieli przy sobie pistolety, sztylety, kompasy,

zegarki, wodoodporne latarki i z tuzin trzydziestocentymetrowych probwek. Pynli wraz z podnoszc si fal w okolice Luc-surMer, kierujc si ku play, ktra potem otrzymaa kryptonim Sword. Byli tak blisko niemieckiego garnizonu, e mogli sysze piewy nieprzyjaciela. Wyszli na brzeg, ruszyli w gb ldu, co jaki czas padajc na ziemi, by ukry si przed snopem wiate, omiatajcym pla, i znowu posuwali si

dalej. Upewnili si, e s jeszcze poniej linii przypywu, by ich lady zostay przed witem zmyte przez fale. Zaczli pobiera prbki piasku, notujc miejsce ich pochodzenia na wodoodpornych tabliczkach, ktre mieli przypite na przedramieniu. Kopoty si zaczy wspomina Scott-Bowden kiedy ju pobralimy prbki. Fale przybrzene byy do due, tak e naprawd utknlimy na pycinie i miotalimy si z naszym

ekwipunkiem. Prbowalimy wydosta si na pene morze, ale bylimy spychani z powrotem. Odpoczywali chwil, sprbowali jeszcze raz pokona fale, ale znowu zostali przez nie odrzuceni w ty. Odpynlimy wic tak daleko w morze, jak si dao fale byy tam troch mniejsze i obserwowalimy ich rytm. Za trzecim razem, wyliczywszy czas midzy kolejnymi falami, wydostalimy si dalej, ale troch nas od siebie znioso i musielimy energicznie

macha rkami i nogami, by nie odrzucio nas z powrotem. Na szczcie nie stracilimy ze sob kontaktu. Nagle Ogden-Smith zacz krzycze. Mylaem, e zapa go kurcz minia albo co takiego opowiada Scott-Bowden ale kiedy si do niego zbliyem, usyszaem, e wrzeszczy po prostu: Szczliwego Nowego Roku! To by dobry kumpel, wietny facet. Sklem go, a potem te yczyem mu szczliwego Nowego Roku. 2

Prbki wykazay, e piasek wytrzyma konieczny ciar. Grupy Pilotau Operacji Poczonych przeprowadziy tej zimy ca seri rekonesansw wzdu wybrzea Calvadosu, przy plaach nazwanych Juno i Gold. Czasami wysyano na zwiad kieszonkowe okrty podwodne, ktre schodziy na gboko peryskopow i robiy zdjcia. Scott-Bowden wyjania: Moglimy zobaczy to, czego nie byo wida na zdjciach lotniczych, poniewa patrzylimy z

pozycji robaka. Bya to do trudna operacja, bo jeli czowiek niechccy poruszy si w okrcie kieszonkowym, znajdujcym si na gbokoci peryskopowej, a fale s wysokie, moe wszystko zepsu, poderwa okrt albo spowodowa uniesienie rufy, czy co takiego, dlatego trzeba by bardzo ostronym. 3 W pewnej chwili okrt przepyn pod francuskim trawlerem rybackim z niemieckim obserwatorem na

dziobie. Scott-Bowden mg przyjrze si robotnikom na play, ktrzy pracowali przy dwukoowych wzkach cignionych przez konie. On i Ogden-Smith brali udzia jeszcze w kilku rejsach okrtem podwodnym, na przykad na pla midzy Colleville i Vierville (pod koniec stycznia nazwan Omaha), i uczestniczyli take w innych misjach zwiadowczych. Pod koniec stycznia ScottBowden zosta wezwany do siedziby COSSAC w Norfolk

House, przy St. Jamess Square budynek wczeniej zajmowany przez Kwater Gwn Naczelnego Dowdztwa Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych (Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force SHAEF) w celu zdania raportu ze swoich zwiadw admiraowi Ramsayowi, generaom Bradleyowi, Smithowi i kilku innym o cerom. Kontradmira George Creasy, szef sztabu Ramsaya, zacign w oknach zasony i powiedzia:

A teraz prosz opowiedzie o wynikach paskich rekonesansw. Scott-Bowden spojrza na map. Bya zbyt wielka, zbyt oglna. C, sir, obawiam si, e bardzo trudno bdzie na jej podstawie przedstawi szczegy zauway. Och odpar Creasy z tamtej strony mamy jeszcze inn, moe bdzie lepsza. Major przeszed za nim do drugiej czci duego pokoju, spojrza na wiszc tam map i stwierdzi, e jest bardziej

odpowiednia. Creasy zawoa: Chodcie tu, panowie, i wecie ze sob krzesa! Kiedy admiraowie i generaowie podeszli, dwudziestotrzyletni ScottBowden pomyla w duchu: O Boe, kiepsko si zaczo. Nigdy wczeniej nie miaem do czynienia z tyloma grubymi rybami naraz, wic si okropnie jkaem, zdajc t relacj wspomina. Potem przez godzin zasypywano mnie pytaniami. Przedstawiciele marynarki nie byli szczeglnie

zainteresowani tym, co miaem do powiedzenia, inaczej byo z generaem Bradleyem. Cigle pyta mnie, czy czogi Sherman zdoaj przeby t czy tamt tras. Przypomniaem sobie dwukoowe wzki i odpowiedziaem, e owszem, to moliwe. I tak byo cigle. Kiedy pytania si wyczerpay, Scott-Bowden wyrazi swoj opini. Za pozwoleniem, sir zwrci si do Bradleya myl, e paska plaa z caym tym niesamowitym

zapleczem, artyleri osaniajc brzeg ze wszystkich stron, to bdzie co naprawd mocnego. Bradley poklepa ScottaBowdena po ramieniu i odrzek: Tak, wiem, mj chopcze, wiem. 4 Kiedy Eisenhower i jego zesp przyjechali do Londynu, by spotka si z grup COSSAC, przestudiowali plan Morgana i zaakceptowali go, z jednym tylko wyjtkiem. Wszyscy

obecni Montgomery, Eisenhower, Smith, Bradley i pozostali stwierdzili, e w inwazji musi jednak wzi udzia pi dywizji. Zadali przydziau dodatkowych odzi desantowych i otrzymali je. Rozszerzenie rejonu ataku na wschd, w stron Hawru, nie byo wskazane, poniewa ldujce oddziay znalazyby si bezporednio pod ostrzaem przybrzenych dzia tego portu, najgroniejszych wzdu caego Wau Atlantyckiego. Morgan natomiast wyklucza

rozszerzenie operacji na zachd, ku poudniowowschodniemu kracowi pwyspu Cotentin, gdy Niemcy zalali ten teren. Eisenhower podj jednak odmienn decyzj ni Morgan postanowi rozszerzy rejon ataku na zachd. Zamierza poradzi sobie z zalanym obszarem, zrzucajc amerykaskie dywizje powietrznodesantowe w gbi ldu i powierzajc im zadanie przejcia wyej pooonych drg, przecinajcych te tereny, by jednostki ldujce z

morza mogy wydosta si nimi ze strefy przybrzenej. Drog przez pwysep Cotentin, gdzie znajdowaa si plaa opatrzona kryptonimem Utah, utorowa miaa 4 Dywizja Piechoty Stanw Zjednoczonych. Amerykaskie 29 i 1 Dywizje wyldowayby na play wybrzea Calvadosu, nazwanej Omaha. Brytyjczycy i Kanadyjczycy mieli dokona desantu na plaach rozcigajcych si na zachd od ujcia Orne, ktre wymieniajc od wschodu otrzymay nazwy: Sword

(brytyjska 3 Dywizja plus angielscy i francuscy komandosi), Juno (3 kanadyjska) i Gold (brytyjska 50). Brytyjska 6 Dywizja Powietrznodesantowa miaa wyldowa midzy rzekami Orne i Dives, by osania lew flank. COSSAC skania si do tego, by w pierwszym ataku uy tylko jednej armii, brytyjskiej albo amerykaskiej, co uprocioby wiele spraw i wyeliminowao najsabszy punkt w szeregach sprzymierzecw, jakim jest

linia podziau midzy wojskami dwch narodw. Byo to jednak niemoliwe ze wzgldw politycznych. Jak w czerwcu 1943 roku powiedzia genera Barker: Naley przyj za pewnik, e premier nie pozwoliby na to, by w ataku choby przez chwil uczestniczyli wycznie onierze amerykascy. I vice versa to samo mona powiedzie o rzdzie USA. Musimy zdawa sobie z tego spraw i pogodzi si z faktami. 5

Powzito wic decyzj. Inwazja nastpi na wybrzeu Calvadosu Brytyjczycy wylduj po lewej stronie, a Amerykanie na play Omaha, rozszerzajc atak na prawo, ku play Utah na pwyspie

Cotentin. Najwiksz wad wybrzea Calvadosu byo to, e ldujcy tu Amerykanie znaleliby si na poudniowy zachd od Sekwany, a zatem od celu inwazji dzieliyby ich dwie powane przeszkody: rzeki Sekwana i Somma. Jednak owa wada atwo moga sta si zalet: COSSAC sdzi, e mosty na Sekwanie mona by zniszczy w bombardowaniach poprzedzajcych inwazj, co bardzo utrudnioby Niemcom sprowadzenie dywizji

pancernych z Pas-de-Calais i wczenie ich do bitwy. Najwiksz zalet Calvadosu bya natomiast moliwo zaskoczenia wroga, ktry mgby przypuszcza, e jest to atak pozorowany, majcy na celu cignicie jego oddziaw z rejonu Pas-de-Calais na zachd od Sekwany. Zaskoczenie za gwarantowa fakt, e alianci mieli wyruszy z poudniowego wybrzea Anglii, z dala od punktu, ktrego Rommel bezwzgldnie musia broni,

czyli Zagbia Ruhry, a nie z brzegu wschodniego, najbliszego celu, do ktrego zmierzali. Dziki temu mona byo te przekona Niemcw, e rzekomy atak na Calvados mia odwrci ich uwag od rejonu prawdziwej inwazji, czyli Pas-de-Calais. Czonkowie COSSAC dobrze wiedzieli, e nie da si ju odwrci biegu spraw, to znaczy, e alianci nie bd mogli zaatakowa Pas-deCalais i w sposb wiarygodny upozorowa operacji na obszarze Calvadosu. Jeli

rzeczywicie zaatakowaliby Pas-de-Calais, Niemcy nie pozostawiliby swoich oddziaw w Dolnej Normandii, obawiajc si, e zostan odcite. Sprowadziliby je w rejon Pasde-Calais i rzucili do walki. Mogliby natomiast po ldowaniu wrogw na wybrzeu Calvadosu zatrzyma wikszo wojsk w Pas-de-Calais, poniewa w ten sposb ich ludzie i czogi staliby na drodze si alianckich do Niemiec. Krtko mwic, geogra a pomogaby

w zatrzymaniu wojsk niemieckich w rejonie Pas-deCalais. Aby nakoni Niemcw do zatrzymania armii pancernych na pnocny wschd od Sekwany, COSSAC zaproponowa a Eisenhower po objciu dowdztwa zatwierdzi plan wyprowadzenia przeciwnika w pole. Otrzyma on kryptonim Fortitude i mia na celu przekonanie Hitlera i jego generaw, e rozpoczynajcy si wanie atak to operacja s ngowana,

a prawdziwa inwazja ma nastpi w innym miejscu. Aby to uwiarygodni, naleao wmwi Niemcom, e siy alianckie s dwukrotnie wiksze, ni byy w rzeczywistoci. Fortitude byo wsplnym przedsiwziciem zespou amerykaskiego i brytyjskiego. Przy jego realizacji posuono si Ultr i brytyjskim systemem dezinformacji wroga, stworzono makiety wojsk i faszowano wasne komunikaty radiowe, a take

podjto bardzo szczeglne rodki bezpieczestwa. Plan skada si z wielu elementw, ktre miay przekona Niemcw, e inwazja nastpi w Zatoce Biskajskiej, w rejonie Marsylii albo nawet na Bakanach. Najwaniejszymi jego czciami byy Fortitude North (Pnoc), majcy sugerowa, e alianci zamierzaj dokona desantu na wybrzea Norwegii (w rejonie baz niemieckich UBootw, posiadajcych kluczowe znaczenie dla

planowanych przez Hitlera operacji ofensywnych, dlatego tak dla niego wanym), i Fortitude South (Poudnie), ktry z kolei ogniskowa dziaania pozorowane wok Pas-de-Calais. Chcc skierowa uwag Niemcw ku Norwegii, alianci musieli najpierw ich przekona, e dysponuj wystarczajcymi siami, by dokona tam dywersji czy te drugoplanowego ataku. Byo to szczeglnie trudne ze wzgldu na niedostateczn liczb odzi desantowych a

do samego D-Day dowdztwo nie miao bowiem absolutnej pewnoci, czy wystarczy ich do przeprawienia na francuski brzeg wyznaczonych szeciu dywizji. Aliantom nie pozostao nic innego jak stworzy faszywe oddziay i odzie desantowe, i to w znacznych ilociach. Dokonano tego gwnie dziki wykorzystaniu systemu dezinformacji wroga, talentom amerykaskich i brytyjskich lmowcw oraz komunikacji radiowej. Brytyjska 4 Armia na

przykad, stacjonujca rzekomo w Szkocji i majca dokona inwazji na Norwegi w poowie lipca, istniaa wycznie na falach radiowych. Na pocztku 1944 roku mniej wicej dwa tuziny emerytowanych brytyjskich o cerw udao si na pnocny kraniec Szkocji, gdzie przez kilka miesicy wymieniali midzy sob komunikaty radiowe. Powodowali w eterze szum charakterystyczny dla koncentracji prawdziwych jednostek wojskowych,

posugujc si prostym, a wic atwym do zamania szyfrem. Przesyane i odbierane wiadomoci stwarzay wraenie, jakby po caej Szkocji rozproszone byy dowdztwa korpusw i dywizji. Oczywicie komunikaty nie zawieray informacji: Zaatakujemy Norwegi w poowie maja Niemcy nigdy nie uwierzyliby w tak prosty podstp. Zamiast tego gosiy: 80 Dywizja zamawia tysic osiemset par rakw i tysic osiemset par wiza

narciarskich, VII Korpus prosi o przysanie instruktorw wspinaczki po paszczyznach lodowych metod Bilgeriego albo Kompania Zmechanizowana II Korpusu zamawia podrczniki na temat funkcjonowania silnikw w niskich temperaturach i na duych wysokociach. 80 Dywizja, VII Korpus ani Kompania Zmechanizowana II Korpusu w rzeczywistoci nie istniay, ale Niemcy o tym nie wiedzieli. 6 Jednak oszuka Niemcw

nie byo atwo; byli specjalistami w dziedzinie dezinformacji radiowej. Na pocztku 1942 roku zorganizowali jedn z bardziej skomplikowanych i skutecznych akcji dezinformacyjnych podczas II wojny wiatowej tak zwan operacj Kreml. Jej celem byo przekonanie dowdztwa Armii Czerwonej, e gwna niemiecka ofensywa w roku 1942 nastpi na froncie moskiewskim, a nie pod Stalingradem. Jak pisze historyk Earl Ziemke,

operacja Kreml
istniaa tylko na papierze, bya cakowit kcj obliczon na zmylenie

przeciwnika, ale w swej koncepcji staa si arcydzieem niewidzialnej sztuki wojennej.

Niemcy posuyli si falami radiowymi, by powoa do ycia nie istniejce armie, ktre rzekomo zagraay Moskwie; w swej istocie wic operacja Kreml bya podobna do Fortitude. 7 System dezinformacji

wroga, jakim dysponowali alianci, dawa im jednak znacznie wicej moliwoci. W akcji wzili udzia skaptowani niemieccy szpiedzy dziaajcy w Zjednoczonym Krlestwie, ktrych wiarygodno zostaa sprawdzona przez Abwehr w cigu trzech ostatnich lat. Wysyali oni zaszyfrowane informacje radiowe do siedziby Abwehry w Hamburgu, opisujc wzmoony ruch pocigw w Szkocji, przybycie nowych dywizji, widzianych jakoby na

ulicach Edynburga, a take relacjonujc plotki, krce wrd onierzy, o przerzucie do Norwegii. Ponadto na szkockich lotniskach zaczy pojawia si drewniane dwusilnikowe bombowce. Brytyjscy komandosi wykonali kilka wypadw na wybrzea norweskie, by rzekomo okreli stanowiska radarw, pobra prbki ziemi, czyli generalnie sprawia wraenie, e dokonuj przygotowa do inwazji. Efekty tego wszystkiego okazay si imponujce. Do

koca wiosny Hitler zgromadzi ju w Norwegii trzynacie dywizji (wraz z liczcymi dziewidziesit tysicy ludzi jednostkami morskimi i oddziaami Luftwa e w sile dziesiciu tysicy ludzi). Nie byli to wprawdzie doborowi onierze, ale mogli przecie zapeni okopy wzdu Wau Atlantyckiego na wybrzeu francuskim. Pod koniec maja Rommel namwi Hitlera, by przerzuci z Norwegii do Francji pi dywizji piechoty. Jednostki te, zaadowane ju

na ciarwki, miay wyruszy w drog, gdy Abwehra przesaa Hitlerowi kolejny zestaw przechwyconych informacji, ktre potwierdzay atak aliantw na Norwegi. Fhrer odwoa swj poprzedni rozkaz. Parafrazujc sowa Churchilla, mona powiedzie, e nigdy w historii wojskowoci tak wielu ludzi nie zostao unieszkodliwionych przez tak niewielu. 8 Fortitude South by planem jeszcze bardziej nezyjnym i

mia wikszy zasig. W jego realizacji wykorzystano fakt stacjonowania w okolicach Dover 1 Grupy Armii Stanw Zjednoczonych, ktra mogaby zagrozi Pas-deCalais. Posuono si tu take dezinformacj radiow, niedokadnie zamaskowanymi makietami odzi desantowych w portach Ramsgate, Dover i Hastings, atrapami czogw wykonanymi z papier-mch i kauczuku, no i oczywicie systemem dezinformacji wroga. Szpiedzy donosili o

wzmoonej aktywnoci aliantw w okolicach Dover o prowadzonych tam pracach konstrukcyjnych, ruchach wojsk, nasilonym kursowaniu pocigw i tym podobnych. Informowali te, e dok w Dover (notabene zbudowany rkami lmowcw) zosta otwarty i funkcjonuje. Zwieczeniem Fortitude South by fakt, e Eisenhower mianowa generaa Georgea S. Pattona dowdc 1 Grupy Armii Stanw Zjednoczonych. Niemcy uwaali Pattona za najlepszego dowdc w

obozie alianckim, przypuszczali wic, e to on poprowadzi inwazj. Tymczasem Eisenhower, ktry zamierza wykorzysta Pattona w dalszej fazie zbliajcej si kampanii, posuy si jego reputacj, by uwiarygodni Fortitude South. Podobn rol peniy angielskie gazety (ktre Niemcy otrzymywali via Portugalia lub Hiszpania z jednolub dwudniowym opnieniem; ponadto niemieccy agenci w Dublinie mieli do nich dostp ju tego

dnia, gdy byy drukowane, i przesyali najwaniejsze wiadomoci przez radio). Dziki sygnaom radiowym 1 Grupy Armii USA Niemcy wiedzieli o wszystkich ruchach Pattona, a take informowani byli, e siln rk obj nowe dowdztwo. W skad 1 Grupy wchodziy zarwno prawdziwe, jak i wymylone dywizje, korpusy i armie: 3 Armia Stanw Zjednoczonych istniaa rzeczywicie, ale przebywaa gwnie w USA; brytyjsk 4 Armi stworzono tylko na

uytek planu, a 1 kanadyjska stacjonowaa w Anglii. Ponadto w Stanach Zjednoczonych stacjonowao rzekomo pidziesit dywizji uzupeniajcych, stanowicych kcyjn amerykask 14 Armi, ktre oczekiway na przerzut w rejon Pas-de-Calais po opanowaniu przyczka przez 1 Grup. Wikszo dywizji owej 14 Armii istniaa naprawd, przydzielone byy jednak do amerykaskiej 1 Armii, dowodzonej przez Bradleya, ktra znajdowaa

si w poudniowo-zachodniej Anglii. Miar powodzenia planu Fortitude byy niemieckie szacunki si, jakimi mieli rzekomo dysponowa alianci. Pod koniec maja Niemcy oceniali, e w skad si alianckich wchodzi osiemdziesit dziewi dywizji, podczas gdy faktycznie byo ich czterdzieci siedem. Sdzili take, e pastwa koalicji maj wystarczajco duo jednostek desantowych, by wysadzi na brzeg

jednoczenie dwadziecia dywizji, cho dobrze by byo, gdyby zdoay przerzuci sze. Wierzc, e alianci dysponuj takimi siami, Niemcy przypuszczali wic, e prawdziwej inwazji bd towarzyszy rne ataki dywersyjne i pozorowane, zwaszcza e miao to swoje uzasadnienie taktyczne. 9 Waniejsze jednak od wmwienia Niemcom, e atak nastpi w Pas-de-Calais czy w Norwegii, byo ukrycie przed nimi, i stanie si to na wybrzeu Calvadosu.

Eisenhower napisa w notatce z 23 lutego 1944 roku:


Sukces lub klska nadchodzcej operacji zaley od tego, czy wrg dowie si wczeniej o miejscu

ldowania.10

Aby utrzyma spraw w tajemnicy, alianci poczynili daleko idce kroki. W lutym Eisenhower zwrci si z prob do Churchilla, by wyda zakaz ruchu turystycznego na poudniowym wybrzeu Anglii, gdzie tworzono bazy do

przyszego ataku i prowadzono szkolenia. Obawiano si bowiem, e wrd podrnych mogliby znale si szpiedzy. Churchill powiedzia nie nie mg a do tego stopnia ograniczy wolnoci obywateli. Genera Morgan narzeka, e decyzja Churchilla miaa charakter polityczny i ostrzega: Jeli przegramy, nie bdzie ju adnej polityki. 11 Mimo to rzd brytyjski pozostawa niewzruszony. Gdy jednak i Montgomery stwierdzi, e nie chce widzie

adnych goci na swoim terenie szkoleniowym, Eisenhower wystosowa stanowcze pismo do brytyjskiego Gabinetu Wojennego. Ostrzega w nim, e
nie zaznamy spokoju sumienia, jeli w nastpnych latach towarzyszy nam bdzie poczucie, e przez

zaniedbanie ostronoci

podstawowych narazilimy na

rodkw ryzyko

sukces tych tak wanych operacji, jak rwnie ycie naszych ludzi.

W takiej sytuacji Churchill si podda. Zakazano wyjazdw na poudnie Anglii. 12 Eisenhower take przekona Gabinet Wojenny, by ograniczy moliwo wysyania poczty dyplomatycznej ze Zjednoczonego Krlestwa. Uwaa bowiem, e teczki dyplomatw stwarzaj najwiksze zagroenie dla bezpieczestwa naszej operacji oraz ycia marynarzy, onierzy i lotnikw. 13 Kiedy 17

kwietnia rzd brytyjski wyda taki zakaz (nie dotyczy on dyplomatw amerykaskich i radzieckich), przedstawiciele zainteresowanych pastw ostro zaprotestowali. Dao to Hitlerowi duo do mylenia na temat terminu operacji Overlord; na pocztku maja stwierdzi, e Anglicy przedsiwzili rodki bezpieczestwa, ktre mog utrzyma w mocy tylko od szeciu do omiu tygodni. 14 Wobec takiej yczliwoci rzdu brytyjskiego Eisenhower musia wykaza

si podobn postaw. W kwietniu genera brygady Henry Miller, gwny o cer zaopatrzenia 9 Armii Lotniczej USA i kolega Eisenhowera z West Point, uda si na coctail party w hotelu Claridge. Zacz tam swobodnie opowiada o swoich trudnociach ze zdobyciem zaopatrzenia, dodajc, e problem ten przestanie istnie wraz z DDay, ktry, jak owiadczy, ma nastpi 15 czerwca. Kiedy zaczto kwestionowa t dat, zaproponowa, e si o

ni zaoy. Dowiedziawszy si nastpnego rana o tej niedyskrecji, Eisenhower zareagowa natychmiast. Rozkaza zdegradowa Millera do stopnia pukownika i wysa go z powrotem do Stanw, co byo najwikszym upokorzeniem dla zawodowego onierza. Miller prbowa protestowa. Eisenhower jednak nie chcia odwoa swojej decyzji. Zdegradowany genera wrci do kraju i wkrtce potem przeszed na emerytur. 15 W maju zdarzya si

jeszcze jedna podobna wpadka, kiedy o cer marynarki USA upi si na przyjciu i ujawni szczegy nadchodzcej operacji, w tym miejsce desantu, rodki transportu, jakich zamierzano uy, siy wojsk i daty. Eisenhower napisa wtedy do Marshalla:
Tak zezocio mnie to

niepotrzebne kuszenie licha, e sam chtnie zastrzelibym owego o cera. Taki incydent, zwaszcza w poczeniu ze spraw Millera, wystarcza, by

czowiekowi plecach.

przeszy

ciarki

po

Niedyskretny o cer take wrci do Stanw. 16 Aby sprawdzi oddziaywanie planu Fortitude, a take skuteczno przedsiwzitych rodkw bezpieczestwa, Kwatera Gwna SHAEF wykorzystywaa przechwytywane przez Ultr komunikaty wroga. Co tydzie brytyjski Poczony Komitet do Spraw Wywiadu wydawa raport dotyczcy

niemieckiego obrazu alianckich zamierze na Zachodzie, jednolub dwustronicowy dokument na temat tego, gdzie, kiedy i w jakiej sile ma wedug informacji Niemcw nastpi atak aliantw. Tydzie po tygodniu Kwatera Gwna otrzymywaa wiadomoci, na ktre liczya: e Niemcy spodziewaj si ataku w Norwegii, akcji dywersyjnych na poudniu Francji, w Normandii i w Zatoce Biskajskiej, a gwnego natarcia, z udziaem

dwudziestu lub wicej dywizji, w rejonie Pas-de-Calais. Niemcy wzmacniali forty kacje w Pas-de-Calais, wlewajc w nie coraz wicej betonu. cigali w ten rejon wci nowych onierzy i zabezpieczali im tyy dywizjami pancernymi. Zaminowywali kana La Manche wanie w okolicach Pas-de-Calais. Donoszono, e wedug ich ocen Kwatera Gwna SHAEF dysponowaa znacznie wikszymi siami ni w rzeczywistoci. Krtko mwic, poknli haczyk.

Okazao si jednak, e niezupenie. Zdajc sobie spraw z przewagi aliantw na morzu i w powietrzu, Niemcy traktowali niemal kad pla na wybrzeu francuskim jako ewentualne miejsce inwazji. 19 marca, podczas konferencji w Berchtesgaden, Hitler tak przedstawi ten problem swoim dowdcom: Jest oczywiste, e inwazja angloamerykaska na Zachodzie nastpi. Jak i kiedy tego nikt nie wie i nie moe przewidzie. A jednak

prbowa przewidzie, poniewa Niemcy nie mieli adnych moliwoci, by pozna plan Fortitude, a bardzo ograniczone by omin rodki bezpieczestwa Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych. Udao im si przeprowadzi kilka lotw zwiadowczych i rzeczywicie zaobserwowali koncentracj okrtw w poudniowych portach angielskich, Southampton i Portsmouth; ale jak powiedzia Hitler, taki wywiad by niemal bezuyteczny: Nie

mona traktowa koncentracji okrtw jako wskazwki, e ich wybr pad na jaki konkretny odcinek naszego dugiego zachodniego frontu, cigncego si od Norwegii po Zatok Biskajsk stwierdzi poniewa takie skupiska mona w kadej chwili podczas gorszej widocznoci przemieci w inne miejsce i wykorzysta dla zmylenia przeciwnika. To jednak nie powstrzymao go przez zgadywaniem; nic innego zreszt nie mg zrobi.

Najbardziej odpowiednimi miejscami na desant i z tego wzgldu najbardziej dla nas niebezpiecznymi s zachodnie wybrzea dwch pwyspw koo Cherbourga i Brestu, stwarzaj bowiem bardzo kuszce moliwoci (...)17 I tu si pomyli. Admira Theodor Krancke, dowodzcy Grup Marynarki Zachd, przypuszcza, e inwazja nastpi midzy Boulogne a Cherbourgiem, na pwyspie Cotentin albo u uj Orne, Sekwany czy Sommy, co byo w czci zgodne z

prawd. 18 Rommel z kolei stawia na Pas-de-Calais. Spdza tu wicej czasu ni gdziekolwiek indziej na swym dugim froncie, dokonujc inspekcji, popdzajc ludzi do pracy, budujc umocnienia. Na pocztku maja zacz kierowa wzrok nieco na poudniowy zachd i powiedzia generaowi Gerhardowi von Schwerinowi, ktry dowodzi rozbit 116 Dywizj Pancern 15 Armii: Spodziewamy si inwazji z jednej albo drugiej strony

ujcia Sommy. 19 Wszystkie jednak przesanki wci wskazyway na Pas-de-Calais. Akcje powietrzne aliantw wzmacniay jeszcze wiarygodno planu Fortitude. Nad obszarem stacjonowania 15 Armii przeprowadzano dwukrotnie wicej lotw zwiadowczych ni nad pozycjami 7 Armii; prawie dziesi razy wicej nalotw na cele znajdujce si po pnocno-zachodniej stronie Sekwany ni w Dolnej Normandii. Nic wic

dziwnego, e Rommel nadal spoglda na Pas-de-Calais. By przekonany, e jeli alianci zaatakuj w tym rejonie, zdoa odeprze inwazj. 27 kwietnia niemieckie kutry patrolowo-torpedowe Schnellboote (w skrcie SBoote, nazywane przez aliantw E-Bootami) przenikny na teren wiczebnej koncentracji okrtw alianckich (opatrzonej kryptonimem Tiger Tygrys) i zatopiy dwa LST. Utrata ponad

siedmiuset ludzi bya dla aliantw powanym ciosem; Niemcy natomiast uzyskali informacj, e alianci prowadz wiczenia w Slapton Sands, co mogo okaza si dla nich uyteczne. Hitler dostrzeg to od razu. Chocia nigdy nie by w Anglii, na pwyspie Cotentin czy wybrzeu Calvadosu, mia zadziwiajc zdolno zapamitywania informacji topogra cznych. Natychmiast wic zauway podobiestwo midzy plaami w Slapton Sands i na pwyspie Cotentin

(co wanie byo powodem, e alianci wybrali Slapton Sands jako miejsce wicze) i zacz obstawa, by wzmocni forty kacje w Dolnej Normandii. 20 Mimo ograniczonych warunkw, w jakich musia dziaa na Zachodzie Wehrmacht, udao si to przeprowadzi. Cotygodniowy raport wywiadu Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych z 29 maja zawiera mroc krew w yach informacj:
Ostatnie ruchy niemieckich si

ldowych zdaj si

kierunku

Cherbourga pogld, e

potwierdza

okolice Hawru-Cherbourga

uwaane

s za prawdopodobny, a moe nawet gwny punkt naszego ataku.21

Czyby Hitler pozna sekret operacji Overlord? Mona si byo o tym przekona dopiero po rozpoczciu waciwej akcji; tymczasem nadeszy dobre wieci, e gwne siy pancerne pozostaj nadal na pnocnym wschodzie od Sekwany wraz z 15 Armi.

Kiedy mia nastpi atak? Dyrektywa Morgana gosia: jak najszybciej. Marzec nie wchodzi jednak w rachub. Nawet gdyby alianci wybrali par pogodnych dni na przepynicie kanau i desant, prawdopodobiestwo, e na wybrzeu Calvadosu podczas ldowania i koncentracji si moe szale sztorm, wyeliminowao marzec jako miesic zbyt ryzykowny. 1 kwietnia, data sugerowana przez Poczony Komitet Szefw Sztabw, te nie by dobrym terminem ze wzgldu

na nieprzewidywalne warunki pogodowe panujce na wodach kanau, a take dlatego, e odwil w Rosji uniemoliwiaby Armii Czerwonej rozpoczcie skoordynowanej ofensywy. Dlatego Morgan wybra 1 maja. Kiedy Eisenhower obj dowdztwo, przesun dat inwazji na 1 czerwca, by wykorzysta dodatkowy miesic na produkcj LST, LCVP i innych jednostek desantowych. Ta data oznaczaa, e Alianckie Ekspedycyjne Siy

Zbrojne wyrusz do akcji w pierwszym odpowiednim dniu po 1 czerwca. Wybr D-Day uzaleniony by od wielu czynnikw, a gwnie od wysokoci fali i fazy ksiyca. Admiraowie chcieli przepyn kana za dnia, by unikn zamieszania, mie jak najwiksz kontrol nad tysicem jednostek pywajcych i maksymalnie wykorzysta wsparcie ogniowe. Dowdcy si powietrznych take woleli dziaa w wietle dziennym, zanim pierwsze jednostki

zejd na brzeg, poniewa zaleao im, by moliwie zintensy kowa naloty bombowe. Wszyscy musieli jednak ustpi dowdcom si ldowych, ktrzy stanowczo obstawali przy nocnej przeprawie przez kana, by zaskoczy wroga, a take przy ldowaniu w pierwszych promieniach witu, aby mie przed sob cay dzie na umocnienie pozycji. Rommel przewidywa, e atak nastpi w ostatniej fazie przypywu, poniewa dziki temu pierwszy rzut

atakujcych miaby do przebycia najkrtszy odcinek play. Niemiecki genera niewiele jednak wiedzia o operacjach morsko-ldowych. Od samego pocztku alianci postanowili ldowa podczas pierwszej fazy przypywu, eby odzie desantowe mogy atwo podpyn na plae, a potem wycofa si z nich wraz z odpywem.

Czekali na noc pomidzy peni ksiyca a nowiem, by ota i spadochroniarze, ktrzy mieli by zrzuceni na teren Francji okoo piciu godzin przed Godzin H, mogli co widzie. Odpyw nastpujcy o wicie, po nocy w odpowiedniej fazie ksiyca, przypada w czerwcu dwukrotnie: 5, 6 i 7, a potem dopiero 19 i 20. Eisenhower wybra 5 czerwca jako D-Day. Miejscem ataku mia by wic poudniowo-wschodni brzeg pwyspu Cotentin i

wybrzee Calvadosu, dniem 5 czerwca, a por wschd soca. Rommel nie przeczuwa, e aliantom moe brakowa odzi desantowych. Sdzi, e jest wprost przeciwnie. Podwjni agenci dziaajcy w Anglii dostarczali mu jeszcze innych faszywych informacji, dlatego pomyli si take co do daty inwazji. W kwietniu myla, e nastpi to w pierwszym lub trzecim tygodniu maja. 6 maja pisa do ony:
Czekam na bitw, ktra moe

nastpi 15 maja albo dopiero pod koniec miesica.22

15 maja donosi:
Ju poowa maja. I nadal nic si nie dzieje. Myl, e wydarzy si to dopiero za par tygodni.23

1 czerwca przeanalizowa fazy ksiyca i wykresy obrazujce przypywy oraz odpywy, po czym owiadczy, e a do 20 czerwca nie ma odpowiednich warunkw do inwazji (jego zdaniem ostatniej fazy przypywu o

wicie). Nastpnego napisa do Lucie:

dnia

Nic nie wskazuje, e inwazja jest bliska.24

Hitler nie by lepszy w przewidywaniach. udzi si, e moe w ogle inwazji nie bdzie. 6 kwietnia powiedzia: Nie mog pozby si wraenia, e ta caa sprawa jest haniebn misty kacj. Pniej jednak skary si: Nie mamy adnego sposobu, by si dowiedzie, co oni tak naprawd knuj. 25

Nie moemy pozwoli sobie na porak powiedzia Eisenhower. Bya to wytyczna dla si zbrojnych. Nie istnia aden plan awaryjny. Podczas ofensywy ldowej, na okrelonym odcinku szerokiego frontu, atakujcy mogli pozwoli sobie na pewn elastyczno w planowaniu. Jeli pierwszy rzut nie zdoaby przebi si w gb ldu, nastpne jednostki mogy okopa si na ankach albo wycofa, by nastpnego dnia w innym miejscu znowu podj atak.

Zaoeniem operacji Overlord byo jednak wszystko albo nic. Hitler i Rommel nie mylili si, przypuszczajc, e jeli Wehrmacht nie pozwoli aliantom utrzyma si na ldzie, nie bd ju w stanie przygotowa w 1944 roku kolejnej ofensywy. wiadomo tak wysokiej stawki miaa doskonay wpyw na koncentracj ludzi z Kwatery Gwnej, ktrzy przygotowywali operacj, ale jednoczenie nakadaa na ich barki ogromny obowizek i powodowaa wrcz trudne do

zniesienia napicie. Pod koniec stycznia Eisenhower pisa do Mamie:


Gdybym dokadny tygodnia, wyobraenie, pracujemy! mg ci przedstawi z zeszego pewne gorczce

plan

dziaa miaaby w jakiej

Pod koniec maja donosi:


Mam wraenie, jakbym y na

styku linii wysokiego napicia.26

Rozdzia 5 Wykorzysta wszelkie atuty


Podczas I wojny wiatowej strona przygotowujca ofensyw musiaa liczy si z tym, e wrg moe przystpi

do kontrataku niemal na kadym odcinku frontu rozcigajcego si od granicy szwajcarskiej po brzeg kanau. Naleao wic wzdu linii frontu zgromadzi odpowiednie siy. To samo dotyczyo Niemcw okupujcych tereny Europy Zachodniej podczas II wojny wiatowej. Kwatera Gwna Naczelnego Dowdztwa Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych bya w znacznie korzystniejszej sytuacji. Poniewa Niemcy nie byli w stanie przeprowadzi

ofensywy przeciwko Wielkiej Brytanii, alianci mogli skoncentrowa wszystkie swoje siy do przeprowadzenia ataku. Przed rokiem 1918, zanim powstay pierwsze eskadry bombowe i zaczto organizowa akcje desantowe (cigle jeszcze na bardzo ma skal), strona atakujca nie miaa moliwoci pojawi si na tyach wroga, by sparaliowa ruchy jego wojsk i przeszkodzi w wysaniu posikw na teren walki. Mona to byo osign

tylko poprzez dezinformacj i zmylenie wroga. Alianci korzystali z tych metod rwnie obecnie, ale dysponowali jeszcze trzema innymi rodkami, ktre mogy zapobiec przemieszczeniu niemieckich rezerw na pole walki, co pozwolioby odci Doln Normandi od pozostaej czci kraju, czynic z niej izolowany obszar o strategicznym znaczeniu. Tymi trzema rodkami byy: dywizje powietrznodesantowe, francuski ruch oporu i

lotnictwo. Sucy w nich ludzie nie mieli adnego dowiadczenia, tote pojawiy si istotne rnice zda co do tego, jak najlepiej mona je wykorzysta. Ostatecznie zdoano si jednak porozumie i uzgodniono plan dziaania. Pierwotny plan opracowany przez COSSAC zakada, e brytyjska 6 Dywizja Powietrznodesantowa, ldujca wok Caen, opanuje miasto i lotnisko w Carpiquet. By to miay plan zbyt

miay dla Montgomeryego, ktry chcia wykorzysta dywizj raczej do defensywy, zrzucajc j midzy rzekami Dives i Orne i odcinajc w ten sposb pla Sword[11]. Bradley tymczasem zdecydowa, by amerykaskie 82 i 101 Dywizje Powietrznodesantowe wyldoway na tyach wroga na pwyspie Cotentin, uniemoliwiajc Niemcom rozpoczcie lokalnych kontratakw na pla Utah. Spadochroniarze mogli dziki temu opanowa drogi wyjcia

z play, co pozwolioby 4 Dywizji Piechoty przedosta si w gb ldu. Zapoznawszy si z tymi planami, genera Marshall popad w przygnbienie. Na pocztku wojny wiza bowiem wielkie nadzieje z nowym rodzajem broni, jakim miay by jednostki spadochronowe, ale jak dotd nadzieje te pozostay nie spenione. We wrzeniu 1943 roku, na przykad, w ostatniej minucie zrezygnowano z planu zrzucenia 82 Dywizji Powietrznodesantowej na

lotniska wok Rzymu, poniewa uznano to za zbyt ryzykowne, i w efekcie dywizja udzielia jedynie taktycznego wsparcia przyczkowi w Salerno. Na pocztku 1944 roku Marshall wyzna Eisenhowerowi, e jest rozczarowany z powodu pozbawienia jednostek spadochronowych strategicznej roli w inwazji. Sdzi, e Alianckie Siy Zbrojne postaraj si w wikszym stopniu wykorzysta sw przewag w

powietrzu i uyj doborowych wojsk powietrznodesantowych, ktre utworzono z takim wysikiem. Marshall dostrzega w tym wszystkim brak koncepcji, spowodowany niedostateczn wspprac ze strony dowdcw, z ktrych kady zainteresowany by tylko swoim odcinkiem operacji. Zauway te, e gdyby jemu powierzono dowdztwo nad operacj Overlord, opowiedziaby si za jedn du akcj

powietrznodesantow, po czym doda: A jeli Brytyjczycy byliby jej przeciwni, przeprowadzibym j wycznie przy udziale amerykaskich onierzy. Marshall sugerowa Eisenhowerowi, eby zrzucono spadochroniarzy w gb ldu na poudnie od Evreux, sto kilka kilometrw od Caen. W pobliu Evreux znajdoway si bowiem cztery dogodne lotniska, ktre mona by szybko zdoby, a potem dziki nim wesprze lej uzbrojone jednostki

powietrznodesantowe. Taki plan wydaje mi si suszny owiadczy Marshall poniewa w moim odczuciu byoby to prawdziwe okrenie z powietrza i stworzyoby tak grob dla Niemcw, e musieliby zmieni swoje koncepcje defensywne. Pozwolioby te na cakowite zaskoczenie wroga, przeszkodzioby Niemcom w przeprawie przez Sekwan, a take mogoby w konsekwencji zagrozi ich oddziaom w Paryu. Ponadto dziki takiemu posuniciu

mona by stworzy baz dla francuskiego ruchu oporu. Jedyn wad swego planu Marshall widzia w tym, e jeszcze nigdy dotd czego takiego nie robilimy i szczerze mwic, to mnie niepokoi. 1 Eisenhower bardzo nie lubi spiera si z Marshallem i prawie zawsze si z nim zgadza. Dlatego te jego odpowied bya duga i miaa charakter pojednawczy. Stwierdzi, e od ponad roku ulubionym tematem jego rozmyla jest znalezienie

sposobu, ktry daby aliantom zasadnicz przewag nad wrogiem i oczywicie musia wzi pod uwag uycie spadochroniarzy. Niemniej jednak w tym wzgldzie Marshall si myli. Po pierwsze, jak tumaczy Eisenhower swemu szefowi, jednostki powietrznodesantowe musz znale si na ance play Sword i poza liniami wroga przebiegajcymi przez pla Utah, by na brzegu moga wyldowa piechota. A po drugie, co byo waniejsze,

siy desantowe, zrzucone w gbi ldu, nie byyby samodzielne, wolno by si przemieszczay i mogyby zosta atwo rozbite. Niemcy za udowodnili ju podczas tej wojny, e nie boj si strategicznego okrenia z powietrza. Wykorzystujc sie drg Europy Zachodniej, mogliby zgromadzi olbrzymie siy przeciwko okronym jednostkom i rozbi je w py. Przykadem takiej akcji moe by Anzio. Samotna jednostka desantowa, zdana wycznie

na posiki dostarczane drog powietrzn, pozbawiona czogw i ciarwek, powolna i niedostatecznie uzbrojona, nie ma szans na przetrwanie. Eisenhower powiedzia wic Marshallowi, e zrzucenie spadochroniarzy w okolicach Evreux nie tylko nie stwarzaoby adnej groby dla wroga, ale byoby marnowaniem ich moliwoci. Nie lubi przeciwstawia miaym koncepcjom postawy zachowawczej zakoczy Eisenhower, ale w dalszym

cigu obstawa przy uyciu 6, 82 i 101 Dywizji Powietrznodesantowych zgodnie z zamierzeniem Montgomeryego i Bradleya, by trzyma siy niemieckie z dala od pla, na ktrych miano dokona inwazji. 2 Kiedy Eisenhower obj dowdztwo, Luftwa e wycofaa si na teren Niemiec, by zaj si obron powietrzn swoich miast, a to pozwolio aliantom opanowa niebo nad Francj. Wielka Brytania i Stany Zjednoczone woyy wielki wysiek w

budow swoich ot powietrznych, myliwcw i przede wszystkim wszelkich typw rednich oraz cikich bombowcw. Poniesiono wielkie wydatki na ten cel. Jednym z powodw niedostatecznej liczby jednostek desantowych by wanie fakt, e ca stal, silniki, jak rwnie wszelkie moce przerobowe, przeznaczano na produkcj bombowcw. Ponadto siy powietrzne miay pierwszestwo w naborze ludzi, co odbywao si

kosztem armii ldowej, i powodowao niedobr kadry modszych o cerw i podo cerw na niszym szczeblu dowodzenia. Krtko mwic, rozbudowa si powietrznych bya duym wyzwaniem przy wczesnych moliwociach technicznych. Pozwolia jednak aliantom zdoby panowanie w powietrzu i kontrolowa przestworza dziki tysicom samolotw. Te dwa fakty daway ich siom zbrojnym olbrzymi przewag, nie spotykan w

historii wojskowoci. Ale czy to warte byo tego caego zachodu? Nikt si ju nad tym nie zastanawia: sprawa bya oczywista. Pozostawao natomiast pytanie: jak t przewag wykorzysta. Nie budzio wtpliwoci to, jak ota powietrzna powinna zosta wykorzystana w DDay. Wszyscy zgadzali si, e tu przed Godzin H i potem przez cay dzie kady aliancki bombowiec, ktry bdzie wystarczajco sprawny, wemie udzia w ataku na forty kacje

wybrzea normandzkiego. Spierano si natomiast co do roli, jak powinny odegra bombowce w cigu dwch miesicy poprzedzajcych inwazj. Genera Carl Spaatz, dowdca 8 Armii Lotniczej Stanw Zjednoczonych, i marszaek lotnictwa, sir Arthur Harris, dowdca Lotnictwa Bombowego RAF, byli zwolennikami teorii, e wojn mona wygra jedynie przy uyciu bombowcw. Brytyjski genera J.F.M. Whiteley, ktry podczas

kampanii rdziemnomorskiej peni funkcj zastpcy szefa sztabu Eisenhowera, bra udzia we wrzeniu 1943 roku w konferencji w Quebec z udziaem Churchilla, Roosevelta i Poczonego Komitetu Szefw Sztabw. Jak potem relacjonowa, miaa tam miejsce burzliwa dyskusja na temat operacji Overlord. Whiteley odnis wraenie, e w RAF-ie i w USAAF (dowodzonym przez Henryego Hopa Arnolda) bya potna grupa ludzi, ktrzy cho oczywicie mieli

nadziej, i Overlord przyniesie peny sukces, to jednak z alem musieli odmwi swego bezporedniego w niej udziau, poniewa byli zaangaowani w znacznie waniejsz batali przeciwko Niemcom. 3 Zasadniczo wic dyskusja midzy lotnictwem a siami ldowymi sprowadzaa si do bardzo prostej kwestii. Spaatz i Harris uwaali, e im dalej za liniami wroga bd dziaa bombowce czyli ju na terenie Niemiec, atakujc

cele strategiczne tym bardziej mog przysuy si operacji. Eisenhower i Kwatera Gwna Naczelnego Dowdztwa Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych reprezentowali natomiast pogld, e bombowce bd tym bardziej przydatne, im bliej linii frontu zostan wykorzystane. W dodatku wynika jeszcze rozbieno zda midzy samymi dowdcami lotnictwa bombowego. Chocia Harris i Spaatz zgadzali si, e operacja Overlord nie jest

konieczna, mieli odmienne koncepcje dalszej strategii wojennej, jak powinno si zastosowa. Harris by zdania, e Lotnictwo Bombowe RAF mogoby skoni Niemcw do kapitulacji, terroryzujc ich cikimi nalotami. Spaatz uwaa, e amerykaska 8 Armia Lotnicza byaby w stanie zmusi ich do poddania si poprzez niszczenie wybranych okrgw przemysowych, zwaszcza ra nerii ropy i zakadw produkujcych paliwo

syntetyczne. Dowdcy si ldowych, a przede wszystkim Eisenhower, sdzili natomiast, e jedynym sposobem, by zmusi Niemcw do kapitulacji, jest wkroczenie na teren ich pastwa, a do tego niezbdne byo przeprowadzenie operacji Overlord. Jej sukces za moga zapewni tylko przewaga powietrzna. Jak to zwykle bywa w przypadku wojskowych, spr dotyczy nie tyle sprawy zasadniczej i najprostszej,

ktr by cel operacji, ile ju bardziej zoonej kwestii organizacji i struktury dowdztwa. Tu wszystko byo niejasne. Chocia Eisenhower sprawowa naczelne dowdztwo operacji, w rzeczywistoci dowodzi tylko siami przydzielonymi mu przez Poczony Komitet Szefw Sztabw, ktry nie da mu kontroli ani nad 8 Armi Lotnicz, ani Lotnictwem Bombowym. Jeli bowiem chodzi o wojska lotnicze, Kwatera Gwna Naczelnego Dowdztwa Alianckich

Ekspedycyjnych Si Zbrojnych sprawowaa dowdztwo jedynie nad brytyjskimi jednostkami powietrznymi (9 Armi Lotnicz), ktre znajdoway si pod bezporednim zwierzchnictwem wicemarszaka lotnictwa Tra orda Leigh-Malloryego. Leigh-Mallory dowodzi do tej pory wycznie myliwcami; by typem czowieka ostronego, z natury pesymisty, a Harris i Spaatz ani takich nie lubili, ani im nie ufali. Odmwili wic suby

pod jego komend, czy te w ogle pod dowdztwem Kwatery Gwnej. W styczniu Eisenhower spiera si z Marshallem i Arnoldem na temat struktury dowdztwa. Nalega, by Harris i Spaatz podlegali Kwaterze Gwnej przez kilka tygodni poprzedzajcych inwazj, tak by mona byo okreli cele ataku bombowcw. Owiadczy Arnoldowi, e bdzie si przy tym upiera. Ku jego zaskoczeniu i jednoczenie uldze, Arnold zgodzi si, aby

bombowce znalazy si pod jego bezporednim dowdztwem w czasie nadchodzcej operacji. 4 Eisenhower zamierza wykorzysta bombowce, by sparaliowa francuski ruch kolejowy. Uwaa, e dziki temu mona bdzie uniemoliwi Niemcom sprowadzenie posikw do Dolnej Normandii. Tak zwany plan Transportation (Transport) wymaga jednak czasu nie mona byo go zrealizowa w cigu dwchtrzech dni przed

rozpoczciem operacji. Dowdcy strategicznych si powietrznych zobowizali si, e wezm udzia w dziaaniach majcych na celu odizolowanie pola walki na krtko przed D-Day. Ich zadaniem miao by przerwanie linii telekomunikacyjnych, zerwanie mostw oraz sparaliowanie waniejszych obiektw kolejowych. Realizacja planu Transportation wymagaa jednak dugotrwaych bombardowa dworcw,

bocznic kolejowych, parowozowni, warsztatw naprawczych, obrotnic, sygnalizatorw, zwrotnic, a wreszcie caego taboru kolejowego lokomotyw i wagonw. Forrest Pogue, historyk, pisze:
Zabiegajc propozycji, o przyjcie swojej i

Eisenhower,

Tedder

Leigh-Mallory spotkali si z gorcym sprzeciwem lotnictwa sztabu 21 wikszoci bombowego, Grupy Armii, dowdcw czonkw a take

premiera i wikszej czci Gabinetu

Wojennego, i to zarwno z powodw strategicznych, jak i politycznych.5

Gwnie protestowali Harris i Spaatz. Harris twierdzi, e lotnictwo bombowe, odpowiedzialne za nocne naloty i bombardowania duych obszarw, nie bdzie w stanie przeprowadzi precyzyjnych atakw powietrznych na tak mae cele, jak dworce, warsztaty naprawcze, mosty i inne punkty komunikacyjne. Tedder, najwikszy zwolennik planu Transportation wrd

czonkw Kwatery Gwnej, czowiek, ktry zdoa przekona do niego samego Eisenhowera, oskary nawet Harrisa, e manipuluje danymi, by dowie, i jego bombowce nie s w stanie zniszczy wymienionych celw. Spaatz z kolei upiera si, e najlepszym wsparciem dla operacji Overlord bd dalsze bombardowania niemieckich ra nerii ropy, co przekonao Arnolda, ktry przeszed na jego stron. Spaatz dowodzi te, e jego plan Oil (Paliwo) sparaliuje

Niemcw znacznie skuteczniej ni plan Transportation. Eisenhower twierdzi, e plan Oil nie przyniesie natychmiastowego efektu, poniewa Niemcy zgromadzili we Francji, w rozproszonych i dobrze zamaskowanych zbiornikach, due zapasy ropy i benzyny. Dopiero po ich wyczerpaniu co nastpi po D-Day brak paliwa moe zakci niemieckie dziaania we Francji. Spaatz odpar ten argument, mwic, e plan Transportation w niewielkim

stopniu pomoe w odizolowaniu terenu walki, podczas gdy plan Oil z pewnoci bdzie bardziej przydatny w pniejszym etapie operacji. Tu wanie lea zasadniczy punkt sporu: Spaatz nie przewidywa wielkich trudnoci z ldowaniem na brzegu i umocnieniem si tam, Eisenhower za by przeciwnego zdania. Plan Oil pozwoliby take 8 Armii Lotniczej zachowa niezaleno od Kwatery Gwnej, na czym Spaatzowi

szczeglnie zaleao ze wzgldu na LeighMalloryego. Eisenhower by zaenowany otwart niechci, jak Spaatz okazywa Brytyjczykowi, i stara si go zapewni, e to Tedder osobicie bdzie nadzorowa kampani powietrzn. Co wicej, jak zanotowa Spaatz w swoim dzienniku, Eisenhower
prbowa delikatnie przekona

mnie do Leigh-Malloryego, mwic, e (...) by moe tego nie doceniam czowieka.

inteligencji

Powiedziaem mu, e moje pogldy si nie zmieniy i nie zmieni.6

Nie mogc doj do porozumienia z dowdcami lotnictwa, Eisenhower zwrci si do swoich przeoonych. Prbowa przekona Churchilla, e Tedder mgby peni rol jego prawej rki do spraw lotnictwa, co pozwolioby omija LeighMalloryego w sprawach zwizanych z jednostkami bombowymi. Wyonia si jednak zasadnicza trudno. Premier stwierdzi, e nie

moe by mowy o przekazaniu brytyjskiego lotnictwa bombowego naczelnemu dowdcy [operacji] ani jego zastpcy. Churchill nalega te, by plany Kwatery Gwnej dotyczce wojsk lotniczych zostay zatwierdzone przez Poczony Komitet Szefw Sztabw. Temu sprzeciwi si Eisenhower, dajc penej kontroli operacyjnej nad caym brytyjskim lotnictwem bombowym i amerykaskimi siami strategicznymi. By przy tym bardzo stanowczy

owiadczy Churchillowi, e jeli nie otrzyma dowdztwa nad jednostkami bombowymi, pjdzie sobie do domu. 7 Ta groba nie spotykana w historii wojskowoci (Rommlowi nigdy nie przyszoby na myl, by powiedzie Hitlerowi, e jeli nie otrzyma dowdztwa nad dywizjami pancernymi, pjdzie sobie do domu) przemwia do rozsdku Brytyjczykom. Gabinet Wojenny wyda zarzdzenie, w ktrym przyznawano Eisenhowerowi nadzr nad

lotnictwem bombowym. Marshall zaproponowa, by zamieni to sowo na dowdztwo. Brytyjczycy odmwili, co zaskoczyo Eisenhowera. 22 marca napisa w dzienniku:
Jeli nie otrzymam zadowalajcej odpowiedzi, drastyczne zamierzam rodki i podj

poinformowa

Poczony Komitet Szefw Sztabw, e zrzekam si naczelnego dowdztwa.

Brytyjscy szefowie sztabw mieli si zebra tego

samego rana. Kiedy Eisenhower usysza o rezultacie ich narady, dopisa w dzienniku:
Dowiedziaem si wanie, e

zaakceptowano sowo kierownictwo. (...) Amen!8

Tedder przygotowa list ponad siedemdziesiciu celw, ktre zamierzano zbombardowa we Francji i Belgii (by nie ujawnia miejsca inwazji, naloty nie mogy koncentrowa si wok Dolnej Normandii). 3

kwietnia mia j zatwierdzi Gabinet Wojenny. Brytyjczycy jednak ju wczeniej zakazali atakw powietrznych na terytorium krajw okupowanych i z tego te powodu wycofali si teraz z planu Transportation. Churchill pisa do Eisenhowera:
Powody koncentracji nalotw na te wanie cele s zrcznie poparte

wzgldami militarnymi,

ale gabinet

poinformowa,

z ca powag ustosunkowa si do przedstawionej propozycji i w

rezultacie j odrzuci.

Minister spraw zagranicznych, Anthony Eden, szczeglnie ostro sprzeciwia si planowi, mwic, e po wojnie Wielka Brytania bdzie czci Europy, ktra i tak ju skania si ku Rosji, bardziej, ni moglibymy sobie yczy. Doda te, e byoby le, gdyby Francuzi zaczli odnosi si do Anglikw i Amerykanw z nienawici. 9

Eisenhower odpowiedzia, e od przeprowadzenia planu uzaleniony jest sukces caej operacji Overlord, i stwierdzi, e nie widzi moliwoci, by z niego zrezygnowa. Przypomnia te Churchillowi, e Francuzi s obecnie w niewoli i to wanie im przygotowywana akcja przyniesie wyzwolenie. Nie moemy zapomina argumentowa e u podstaw decyzji o podjciu operacji Overlord lego przekonanie, e tylko nasze potne siy powietrzne

umoliwi przeprowadzenie akcji, ktr w innym przypadku naleaoby uzna za niezwykle ryzykown, jeli nawet nie szalecz. Na koniec stwierdzi, e odrzucenie planu byoby du lekkomylnoci. 10 Churchill przedstawi opini Eisenhowera Gabinetowi Wojennemu. Wymownie podkreli, jak wielki ciar odpowiedzialnoci spoczywa na naczelnym dowdcy. Powinnimy zadba doda by niepotrzebnie nie

przysparza mu trosk. Wyrazi jednak zaniepokojenie, e akcja si powietrznych przybierze tak okrutn i bezwzgldn form, i zauway, e plan Transportation podway dobre imi RAF-u. 11 W takiej sytuacji postanowiono zasign rady Francuzw. Szef sztabu Eisenhowera, genera Walter B. Smith, przeprowadzi wic rozmow z generaem Pierreem-Josephem Koenigiem, ktry reprezentowa Francuski

Front Wyzwolenia Narodowego generaa Charlesa de Gaullea, dziaajcy na terenie Algierii. Ku mojemu zdziwieniu donosi Smith Koenig ma znacznie bardziej trzewy pogld na t spraw ni my. Zauway: To jest wojna i naley si liczy, e bd o ary. Pogodzimy si z przewidywanymi stratami, byle tylko pozby si Niemcw. 12 Churchill by ju prawie przekonany cho do koca si nie poddawa. Postanowi

przekaza spraw do decyzji Roosevelta, by w ten sposb zmusi Amerykanw do wzicia przynajmniej czci odpowiedzialnoci za przyjcie planu. Wyoy Rooseveltowi obawy Gabinetu Wojennego o to, e bombardowania spowoduj masakr Francuzw, a take wtpliwoci, czy nie daoby si osign podobnych efektw militarnych innymi sposobami. Na koniec stwierdzi jednak, e to on, Roosevelt, musi podj

decyzj. Amerykaski prezydent odpar, e wzgldy militarne s tu decydujce. Plan Transportation zosta zatwierdzony. 13 Kwatera Gwna skierowaa wic bombowce do akcji. Przed D-Day alianci zrzucili na wybrane cele siedemdziesit sze tysicy ton bomb (siedemdziesit sze kiloton, czyli siedmiokrotnie wicej, ni wynosia sia wybuchu bomby atomowej zrzuconej na Hiroszim). Mosty na Sekwanie po zachodniej

stronie Parya zostay dosownie zmiecione. Jeli przyj, e natenie ruchu kolejowego wynosio w styczniu i lutym 1944 roku sto procent, to w poowie maja spado do szedziesiciu dziewiciu, a przed D-Day do trzydziestu omiu procent. Jednak nie osignito tego jedynie dziki bombardowaniom swoj rol odegra tu take francuski ruch oporu. Oczywicie Francuzi mieli pewne pretensje do aliantw o naloty na ich ziemie, ale nie

w takim stopniu, jak obawia si Eden. O ar w ludziach byo mniej, ni przewidywali pesymici z Gabinetu Wojennego. 3 czerwca, w cotygodniowym raporcie, opatrzonym numerem 11, wydzia G-2 (wywiad) Kwatery Gwnej Naczelnego Dowdztwa Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych oceni efekty przeprowadzonej akcji. Raport zaczyna si od sw:
Kontrolowana przez wroga sie

kolejowa celem

na tak

Zachodzie bya intensywnych

i jest i

dugotrwaych atakw , jakim do tej pory nie podlega aden system

komunikacyjny.

Zniszczono lub trwale uszkodzono okoo tysica siedmiuset lokomotyw i dwadziecia pi tysicy wagonw, ale cho liczby te robiy wraenie, stanowiy zaledwie odpowiednio trzynacie i osiem procent taboru istniejcego przed nalotami. Co gorsza, Niemcy

mogli uzupeni straty w sprzcie, uszczuplajc tabor sucy w ruchu cywilnym. Jak napisano w raporcie:
[W wyniku akcji] najbardziej

ucierpieli Francuzi. Francuski ruch kolejowy zosta ograniczony na rzecz niemieckich potrzeb, a kulejca ju i tak gospodarka francuska doznaa

kolejnego ciosu. Tak wic straty nie osigny zapobiec takich rozmiarw , by

przemieszczeniom

oddziaw posikowych, jak si tego spodziewano, cho niewtpliwie w

pewnym

stopniu

ograniczyy

ruchy

nieprzyjaciela.

Poza taborem kolejowym, plan Transportation przewidywa take zniszczenie dworcw, obrotnic i mostw. Na mniej wicej dziewidziesit celw zrzucono blisko pidziesit osiem tysicy ton bomb, powodujc olbrzymie straty. Niestety jednak Niemcy doskonale sobie radzili z odbudow zbombardowanych obiektw:
W wielu przypadkach [zniszczenia]

zostay usunite i ponownie otwarto trasy, niekiedy nawet w cigu

dwudziestu czterech godzin.

Bardziej zadowalajcy by raport na temat mostw kolejowych na Sekwanie na trasie od Parya do wybrzey francuskich zerwanych zostao osiem mostw na dziewi. W przeddzie rozpoczcia inwazji wydzia G-2 (wywiad) Kwatery Gwnej wyda owiadczenie, ktre nie napawao optymizmem:

Dane ruchu

dotyczce wojsk

ograniczenia s dotd

niemieckich jak

niesatysfakcjonujce,

bombardowania nie stanowi dla nich powanego zagroenia.14

Ta ocena podwaa sens realizacji planu Transportation. Dowdcy jednostek bombowych nigdy nie wierzyli w jego celowo; po wojnie historyk amerykaskich si lotniczych napisa:
Jeszcze dugo po D-Day zadawano

sobie uzasadnione pytanie, czy efekty planu warte byy wysiku lotnictwa, a take zniszcze, jakich dokonano w miastach francuskich i belgijskich.15

Ci jednak, ktrzy najlepiej mogli to oceni, czyli niemieccy generaowie, byli gboko przekonani, e te wszystkie ataki zniweczyy w duym stopniu ich plany zwizane z kontrofensyw. 16 Bombowcem, ktry niewtpliwie zada wrogowi najwiksze straty podczas tej akcji, by B-26 Marauder,

skonstruowany przez Glenn L. Martin Company. Ten redni bombowiec lata na niskich wysokociach i niezwykle precyzyjnie tra a w cel, sta si wic maszyn wysyan gwnie do bombardowania mostw kolejowych i dworcw. Po wojnie szef sztabu Rommla, Hans Speidel, stwierdzi:
Zniszczenie drg kolejowych

uniemoliwio transport odwodw a do poowy maja 1944 roku. Brak

paliwa za sparaliowa wszelkie inne

ruchy. Mosty na Parya, a poniej czerwca

Sekwanie

poniej Loarze 6

take mosty na zostay

Orleanu 1944

przed na

zerwane

skutek

bombardowa powietrznych.

Ta wypowied Speidla zostaa wyryta na tablicy pamitkowej, ktr umieszczono na kadubie bombowca B-26 w Muzeum Si Powietrznych USA w Dayton, w stanie Ohio. Podczas wywiadu w 1946 roku genera Jodl powiedzia, e budowa umocnie

obronnych nie zostaa jeszcze i nie miaa zosta zakoczona, poniewa nie byo ju moliwoci, by sprowadza piasek i cement. 17 Gordon Harrison, historyk inwazji normandzkiej, oceni, e system komunikacyjny [we Francji] znalaz si w stanie zupenego zaamania, co okazao si bardzo wane dla bitwy o Normandi. 18 W akcji niszczenia systemu komunikacyjnego uczestniczyy nie tylko bombowce. Francuski ruch

oporu odegra tu nie tyle waniejsz, ile bardziej skuteczn rol, biorc pod uwag ilo uytych materiaw wybuchowych. Ruch oporu, ktry organizowa si w ponurych dniach 1940 roku praktycznie od zera, na pocztku 1944 by ju powanie liczc si si. Podobnie jak w innych krajach, mia bardzo zoon, wieloczonow struktur i skada si z komrek regionalnych oraz organizacji politycznych. Jego o cjalnym zwierzchnikiem by genera

Charles de Gaulle, ktry przebywa jednak w Algierii, z dala od sceny wydarze i nie mg sprawowa nad nim bezporedniej kontroli. Ogniwem poredniczcym midzy nimi byy: Kierownictwo Operacji Specjalnych (SOE), powoane przez Brytyjczykw pod koniec 1940 roku (pierwszych agentw zrzucono na spadochronach we Francji wiosn 1941), oraz Amerykaskie Biuro Sub Strategicznych (OSS), wzorowane na SOE. OSS

rozpoczo dziaalno w 1943 roku. Ruch oporu mia szereg sabych punktw. Przede wszystkim od pocztku by naraony na penetracj ze strony Niemcw. Posiada te niedostateczn ilo broni, a bardzo czsto jego czonkowie byli jej w ogle pozbawieni. czno w ramach jednej komrki bya marna, za pomidzy poszczeglnymi organizacjami nie istniaa. Ruch oporu nie mg rwnie liczy na poparcie spoeczestwa,

poniewa wikszo Francuzw wolaa nie mie kopotw z Niemcami. O sile ruchu oporu decydoway jednak takie czynniki, jak odwaga dziaajcych w nim ludzi, ich gotowo do powice i gorcy patriotyzm. Czonkowie ruchu oporu mogli przekazywa najbardziej aktualne i wiarygodne informacje (Widziaem na wasne oczy), dokonywa sabotay, uszkadzajc linie kolejowe, mosty i drogi, a take organizowa zbrojne

oddziay na tyach wroga, ktre byyby w stanie opni ruchy si niemieckich podczas inwazji. Ruch oporu by niewtpliwie najlepszym rdem informacji na temat Wau Atlantyckiego, poniewa w budowie wikszoci umocnie uczestniczyli Francuzi. Monsieur Clement Marie z Port-en-Bessin w Calvadosie by jednym z wielu, ktrzy w czerwcu 1942 roku zostali zmuszeni przez Niemcw do pracy przy wznoszeniu duego bunkra w

Pointe du Hoc (na zachd od play Omaha). Brakowao cikiego sprztu; pracowano przy uyciu opat i zwykych wzkw, wykorzystujc si ludzi i koni. Forty kacje sigay fundamentami gbokoci prawie siedmiu metrw. Wszystkie tunele i okopy byy zamaskowane; kopuy strzelnic wystajce nad ziemi rwnie przykrywano darni. Marie pomaga przy znoszeniu ziemi, ktr usypywano wok bunkra, by przypomina naturalne wzniesienie.

Pracowa take w Pointede-la-Perce (na zachodnim kracu play Omaha) przy budowie stacji radarowych dla niemieckiej Kriegsmarine. Przypomina sobie, e na pocztku 1944 roku zapowiedziano inspekcj Rommla. Niemcy polecili francuskim robotnikom, by zdjli czapki, gdy tylko pojawi si feldmarszaek. Wiadomo rozesza si bardzo szybko opowiada Marie i kiedy przyjecha Rommel, ani jeden czowiek w Port-en-Bessin nie mia na

gowie czapki czy kapelusza i w zwizku z tym nie musia ich zdejmowa. 19 Oczywicie Rommel nie zwrci uwagi na ten drobny akt nieposuszestwa. Zreszt z braku sprztu potrzebowa jak najwicej robotnikw. (Pod pewnymi wzgldami Wa Atlantycki zbudowano tak samo jak Wielki Mur w Chinach zosta wzniesiony rkami ludzkimi; rni si tylko tym, e Niemcy uyli betonu i stalowych prtw zbrojeniowych.) Wecie francuskich chopw do

budowy umocnie poleci Rommel dowdcy dywizji stacjonujcej w pobliu Hawru. Pacie im dobrze i na czas. Mwcie im, e wrg prawdopodobnie nie zaatakuje tam, gdzie umocnienia s najsilniejsze! Francuscy wieniacy chtnie nabij sobie kabz. 20 Niemcy oczywicie nigdy nie pacili wystarczajco duo kurs marki do franka by dla Francuzw rujnujcy, nie karmili te na tyle dobrze pracownikw, by zaskarbi sobie ich lojalno. Robotnicy

byli wic niezadowoleni i narzekali midzy sob, a niektrzy z nich nawizali wspprac z dziaaczami ruchu oporu, przekazujc im informacje. Kierownictwo Operacji Specjalnych przekazywao je do Londynu na wiele pomysowych sposobw, midzy innymi za porednictwem gobi pocztowych. Andr Rougeyron, ktry dziaa w ruchu oporu na terenie Normandii, opisa we wspomnieniach dziwn

metod przesyania informacji, stanowic poczenie dawnych sposobw komunikacyjnych z najnowszymi:


Zoy mi wizyt Ernest Guesdon. Bardzo si cieszy, bo znalaz na

swoim pastwisku gobia pocztowego, zrzuconego na spadochronie.

Podobnych przypadkw jest wiele. Ta metoda brytyjskich sub

wywiadowczych sprawdza si bardzo dobrze. Ptaki zrzucane s w nocy, w klatkach przywizanych do maych

spadochronw . waciciel sadu

Rano albo

znajduje

je

pastwiska. do

Komunikacja

dziaa

sprawnie,

przesyki doczany jest odpowiedni ekwipunek: paczka z poywieniem dla ptaka, zawierajca pergaminowa wszelkie koperta potrzebne

instrukcje i dwie tulejki do wkadania wiadomoci. Tulejki s przyczepione do obrczki znajdujcej si na apce ptaka. Doczaj bardzo jeszcze specjalny,

cienki papier, owek oraz

instrukcje, jak karmi, a nastpnie odesa gobia, a take pytania

dotyczce jednostek wojskowych, ich ruchw , stanu morale i oczywicie postpu prac przy budowie umocnie.

Rougeyron by szefem sekcji ucieczek, ktra ocalia wielu modych Amerykanw pilotw i zaogi samolotw zestrzelonych nad Francj. Za porednictwem gobi przesya informacje, e uratowani ludzie wymienieni tylko z nazwiska, bez stopni wojskowych s bezpieczni. Nie chcielimy pisa nic wicej, bo balimy si, e gobie mog zosta po

drodze zestrzelone. 21 Na zachd od Port-enBessin Niemcy postawili na kli e czterodziaow bateri. Potnym forty kacjom odpowiaday potne armaty 152 mm. Nie byy widoczne z powietrza, poniewa zostay zrcznie zamaskowane siatkami i ziemi. Wieniak, na ktrego polu je postawiono, by wcieky nie mg tam ani uprawia zb, ani pa byda. Wymierzy wic odlegoci midzy bunkrami,

stanowiskami obserwacyjnymi umieszczonymi na samym skraju klifu, dystans midzy nimi a wybrzeem i tak dalej. Jego niewidomy syn, chopiec w wieku omiu czy dziewiciu lat, jak wielu lepcw mia doskona pami. By kalek, tote Niemcy nie zwracali na niego uwagi. Pewnego dnia w pocztkach 1944 roku may wybra si autostopem do Bayeux. Udao mu si skontaktowa z Andr Heintzem, osiemnastoletnim dziaaczem ruchu oporu.

Przekaza mu informacje od ojca; Heintz wysa je do Anglii za porednictwem radia, wykonanego chaupniczo i ukrytego w puszce po zupie Campbell (dzi na wystawie w Muzeum w Caen). Dziki nim marynarka brytyjska dysponowaa w D-Day wsprzdnymi bunkrw na wybrzeu. 22 W maej wsi Benouville, pooonej przy mocie nad kanaem Caen, Thrse Gondre prowadzia kawiarni. Niemcy, ktrzy

popijali tu wino i zamawiali rne przekski, nie wiedzieli, e zna niemiecki. Kobieta powtarzaa zasyszane od nich informacje pani Vion, dyrektorce miejscowego szpitala pooniczego i jednoczenie szefowej miejscowego oddziau ruchu oporu, ktra z kolei przesyaa je swoim zwierzchnikom w Caen. Ci przekazywali wiadomoci dziaajcym w tym rejonie agentom Kierownictwa Operacji Specjalnych, tamci za drog radiow albo za

porednictwem maych samolotw do Anglii. W ten sposb major John Howard, dowdca kompanii Bykw i Kozw 6 Dywizji Powietrznodesantowej, ktry szkoli swoich ludzi przed czekajcym ich w D-Day atakiem na most w Caen, tak duo wiedzia o pozycjach wroga, a take o umiejscowieniu detonatora, za pomoc ktrego Niemcy zamierzali wysadzi most w razie inwazji. 23 Jednym z zada 506 Puku Piechoty Spadochronowej 101

Dywizji Powietrznodesantowej w DDay byo zdobycie osady SteMarie-du-Mont. Dziki dziaalnoci ruchu oporu porucznik Richard Winters z Kompanii E piset szstego wiedzia nawet, e dowdca stacjonujcej tam jednostki niemieckiej spotyka si z miejscow nauczycielk i e codziennie o pitej po poudniu wyprowadza psa na spacer. 24 Guillaume Mercader z Bayeux prowadzi sklep z rowerami. Przed wojn

zawodowo startowa w wycigach rowerowych. Opowiada potem w wywiadzie: Odnowiem w czasie okupacji kart rowerow i pod pretekstem treningu bez trudnoci mogem jedzi po okolicy. Podczas tych przejadek zbiera od zatrudnianych przymusowo Francuzw szczegowe informacje na temat budowy umocnie, ich infrastruktury, uzbrojenia, rozmieszczenia wojsk, zapr na plaach i tak dalej. Moim bezporednim zwierzchnikiem

by Meslin, alias podchory Morvin, dowdca pododdziau. Spotykalimy si co tydzie w Caen, przy ulicy Saint-Jean 259, gdzie przekazywaem mu dane informacje, ktre udao si zdoby. 25 Dziki informacjom ruchu oporu, uzupenianym i potwierdzanym przez nasuch Ultry oraz loty zwiadowcze, Alianckie Ekspedycyjne Siy Zbrojne dysponoway bardziej kompletn wiedz na temat stanu i siy wojsk nieprzyjacielskich ni

jakakolwiek inna armia w dziejach, przygotowujca si do ofensywy. Inn specjalnoci ruchu oporu by sabota. W latach 1941-1943 organizowano we Francji sporadyczne, nie skoordynowane akcje sabotaowe w zakadach produkujcych sprzt wojskowy, niszczono tory kolejowe, kanay, linie telefoniczne i telegra czne. Nie odbywao si to jednak na tak skal, by mogo niepokoi Niemcw. Ale z pocztkiem 1944 roku, kiedy

Kierownictwo Operacji Specjalnych przeszo pod zwierzchnictwo Kwatery Gwnej Naczelnego Dowdztwa Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych, dziaalno sabotaowa zostaa rozszerzona i podporzdkowana planowi Transportation. Czowiek z ruchu oporu, ktry podkada we waciwym miejscu pod mostem lask dynamitu, by znacznie skuteczniejszy ni bombowiec B-17, zrzucajcy na ten sam cel dwieciepidziesiciokilogramow

bomb z wysokoci czterech tysicy piciuset metrw. Mg bowiem tak wyliczy czas eksplozji, by razem z mostem wyleciaa w powietrze take przejedajca lokomotywa. W pierwszych trzech miesicach 1944 roku ruch oporu zniszczy a osiemset osiem lokomotyw, podczas gdy w atakach powietrznych uszkodzono ich trzysta osiemdziesit siedem. Kiedy jednak wszed w ycie plan Transportation, stosunek tych liczb si zmieni: w kwietniu i

w maju bombardowania unieszkodliwiy tysic czterysta trzydzieci siedem lokomotyw, a akcje sabotaowe ruchu oporu zaledwie dwiecie dziewidziesit dwie. 26 Brytyjczycy liczyli na bardziej bezporedni pomoc ruchu oporu. Komitet skadajcy si z przedstawicieli Kierownictwa Operacji Specjalnych oraz armii rozwaa nawet moliwo wywoania francuskiego powstania narodowego. Ruch oporu

mgby wesprze operacj Overlord, gdyby wywoa strajk generalny albo powstanie na skal narodow. Przewayy jednak gosy ludzi trzewo mylcych. Pewien o cer francuski stwierdzi, e koncepcja powstania zakadaa udzia caego narodu, a przecie gotowych zaryzykowa ycie, jak to zwykle bywa, nie mogo by wielu. Poza tym, oglnonarodowe powstanie oznaczaoby walk z nowoczesnymi czogami przy

uyciu katapult z epoki Juliusza Cezara. 27 O cerowie z Kwatery Gwnej SHAEF podchodzili do sprawy bardziej realnie. Zamierzali wykorzysta komrki ruchu oporu do wysadzenia w D-Day gwnych magistrali kolejowych prowadzcych w rejon walki. Akcja otrzymaa kryptonim Vert. W maju Kierownictwo Operacji Specjalnych donioso Kwaterze Gwnej, e przygotowano si do zniszczenia piciuset

siedemdziesiciu jeden obiektw kolejowych. Plan Vert uzupeniony zosta jeszcze planem Tortue, ktry przewidywa zakcenie ruchu si niemieckich poprzez akcje partyzanckie, co w praktyce oznaczao ostrza kolumn wojsk nieprzyjacielskich ze Stenw i Brenw, a nastpnie ucieczk do lasu w nadziei, e Niemcy dadz si sprowokowa do pocigu. Czonkowie ruchu oporu czsto wpadali w rce Niemcw, byli aresztowani i torturowani, tote Francuzi

nie mogli zna terminu inwazji wczeniej. Rozkazy dotyczce akcji sabotaowych przesyano szyfrem przez radiostacj. Odbiorcy informacji musieli sucha wiadomoci BBC pierwszego, drugiego, pitnastego i szesnastego dnia kadego miesica. W razie zbliania si terminu inwazji mieli usysze jej wstpn zaszyfrowan zapowied. Potem naleao czeka na wiadomo B, czyli potwierdzenie, po ktrym w cigu dwudziestu czterech

godzin miao si pojawi wezwanie do walki. Kady rejon otrzyma inne haso. Hasem dla ludzi Mercadera w Bayeux byo zdanie: W Suezie panuje upa, a potem miao nastpi Koci le na dywanie. Mercader przypomina sobie dzie, kiedy usysza te sowa: Suchaem radia w Bayeux, w mojej piwnicy. O szstej trzydzieci pada pierwsza wiadomo: W Suezie panuje upa. Dwa razy. Potem absolutna cisza. I wtedy: Koci le na dywanie. Koci

le na dywanie. Te dwa razy, podobnie jak inne wiadomoci, ktre nas nie dotyczyy. Kiedy suchaem ich oszoomiony, przez chwil poczuem wzruszenie, ale szybko si opanowaem. Wyczyem radio i przeskakujc po cztery stopnie wybiegem z piwnicy. Przede wszystkim powiedziaem onie, co usyszaem. Potem wsiadem na rower i pojechaem powiadomi moich ludzi o zbliajcej si inwazji. Mielimy przed sob dug

noc. 28 Kwatera Gwna SHAEF pocztkowo zamierzaa ograniczy dziaalno sabotaow do terenu Dolnej Normandii. Uwaano, e inne rejony powinny poczeka z niszczeniem mostw do chwili, gdy wymagayby tego bezporednie dziaania si alianckich. Dotyczyo to szczeglnie poudniowej Francji, gdzie w poowie sierpnia planowano kolejny desant. Co wicej, gdyby ruch oporu ruszy do akcji w caym kraju, naraziby swoich

czonkw na zdemaskowanie i aresztowanie, a Niemcy mogliby w tym czasie naprawi szkody. Te racje jednak zostay zdominowane przez pogld, e w chwili inwazji naley wywoa moliwie najwikszy chaos na tyach wroga. Poza tym Kwatera Gwna SHAEF dosza do wniosku, e poszczeglne komrki ruchu oporu i tak nie pozostan w konspiracji, gdy usysz wiadomoci o rozpoczciu inwazji. Anthony Brooks,

dwudziestoletni Anglik, ktry wychowa si we francuskojzycznej czci Szwajcarii, a w chwili wybuchu wojny studiowa we Francji, dziaa w 1944 roku jako agent Kierownictwa Operacji Specjalnych na poudniu kraju, w okolicach Tuluzy. Otrzymawszy ze zrzutw materiay wybuchowe, rozdzieli je midzy swoich ludzi z ruchu oporu, ktrzy ukrywali je w szambach albo nawet w lokomotywach, jeli maszynista take nalea do

organizacji. (Chowalimy materiay wybuchowe w elektrycznych lokomotywach wspomina a aden niemiecki onierz nie zajrzy do czego, co opatrzone jest napisem 16 tysicy woltw i zamknite na klucz.) Cz materiaw ukrywano te w szambie w zbiornikach miecio si nawet dwadziecia kilogramw towaru. Jak wikszo agentw Kierownictwa Operacji Specjalnych, Brooks widzia, e jego podwadni si niecierpliwili i wprost rwali do

akcji. Musielimy pozwoli im na wysadzenie kilku pocigw opowiada nawet jeli byo to przedwczesne i nie mielimy takich rozkazw. Czasami zdarzao nam si wykolei niewaciwy, co jakby to powiedzie nie przysparzao nam zwolennikw. Pewnego razu wykoleilimy pocig Szwajcarskiego Czerwonego Krzya, cztery wielkie wagony pene jajek wyleciay w powietrze. Ludzie prbowali pniej wybiera z

rzeki tka na omlety i nie przestawali nam zorzeczy. 29 W kwietniu 1944 roku 2 Dywizja Pancerna SS Das Reich przeniosa si do miasteczka Montauban, pooonego w pobliu Tuluzy. Miaa tu zregenerowa siy po cikiej subie na Froncie Wschodnim, a take otrzyma nowe czogi Tygrysy, najwiksze i najlepsze, jakie produkowano w Niemczech. Napdzane byy benzyn wayy szedziesit trzy tony

i spalay galon paliwa (niecae cztery litry) na osiemset metrw. Stwarzay jednak wiele problemw technicznych. Miay tylko stalowe gsienice, ktre szybko cieray si na asfalcie. Z tego powodu Niemcy transportowali je wagonami kolejowymi. Sprowadzone do Montauban Tygrysy trzymano pod cis stra. Wagony, ktrymi je przewoono, byy ukryte na bocznicach kolejowych wok miasteczka, a na kadym dla niepoznaki ustawiono stare

francuskie ciarwki. Same wagony wydaway si bezpieczne. Brooks wymyli zadanie dla swoich ludzi. Wrd nich bya pikna siedemnastoletnia dziewczyna o imieniu Tetty, crka miejscowego waciciela garau, panna o krconych wosach, ktrej matka wci powtarzaa, by nie bawia si lokami. Przez cay maj Tetty, jej chopak, czternastoletnia siostra i inni po zmroku jedzili rowerami w rejon, gdzie stay wagony, usuwali smar z osi, a na to

miejsce sypali proszek cierny, otrzymywany ze zrzutw Kierownictwa Operacji Specjalnych. Brooks kaza im pozby si smaru, ale oczywicie Francuzi mwili, e gupio wyrzuca taki pikny zielony smar i sprzedawali go jako dobrej jakoci smar do silnikw, ktry osiga na czarnym rynku wysok cen. W D-Day Das Reich otrzymaa rozkaz, by wyruszy do Normandii. Niemcy zaadowali swoje Tygrysy na wagony. Te jednak

stany, zanim jeszcze dotary do Montauban. Uszkodzenia osi okazay si tak powane, e nie mona byo ich naprawi. Min tydzie, zanim Niemcom udao si znale nowe wagony, ale a w Perigueux, oddalonym o sto kilometrw, co nie wryo dobrze gsienicom i zapasom paliwa. Ruch oporu zreszt cay czas utrudnia dywizji drog z Montauban do Perigueux. W rezultacie Das Reich, oczekiwana przez Rommla w Normandii jakie trzy-cztery dni po rozpoczciu

inwazji, dotara tam siedemnacie dni pniej. Co wicej, jak odnotowuje z satysfakcj Brooks, aden pocig nie wyruszy po 5 czerwca z Montauban na pnoc bez zatknitej agi francuskiej albo amerykaskiej. 30 Trudno oceni dokadnie rol, jak w noc poprzedzajc D-Day odegray jednostki spadochronowe, jak rwnie dziaalno bombowcw i ruchu oporu na kilka tygodni przed inwazj. Nie ulega

jednak wtpliwoci, e podczas gdy Eisenhower nigdy nie musia si martwi o swoje tyy, Rommel ani przez chwil nie zazna spokoju.

Rozdzia 6 Plany przygotowania i

Jak mwi genera Eisenhower, opracowanie dobrego planu przed bitw ma decydujce znaczenie. 1

Jako naczelny dowdca nadzorowa wic proces przygotowywania planw operacji, ktry wydawa si nie mie koca, by niezwykle zoony i wymaga wsplnego wysiku mnstwa ludzi, poczwszy od o cerw sztabu w Kwaterze Gwnej, poprzez dowdcw 21 Grupy Armii (czyli sztabu Montgomeryego), brytyjskiej 2 i amerykaskiej 1 Armii, korpusw, dywizji, batalionw i kompanii, a po o cerw rnego szczebla wszystkich si zbrojnych lotnictwa,

marynarki i Stray Przybrzenej. W rezultacie operacja Overlord bya najstaranniej przygotowan inwazj w historii. Odwiedziwszy kwater sztabu Bradleya, Eisenhower powiedzia do o cerw: Dla tej operacji nie ma adnej alternatywy. Musi nam przynie sukces i tak bdzie. Wyldujemy tam, rzucimy do bitwy wszystkie swoje siy i postaramy si zwyciy. (Eisenhower powtrzy te sowa w 1964 roku podczas wywiadu dla Waltera

Cronkitea. Mwi z przejciem, marszczc nieco czoo, co pozwalao wyobrazi sobie si jego gosu, postaw, spokojn pewno siebie i zdecydowanie, jakie charakteryzoway go w 1944 roku. Potem wyranie si rozluni, umiechn niepewnie kcikami ust i doda: Ale na wojnie nie ma nic pewnego. Dopki nie wyle si batalionu przeciwko druynie, nic nie jest pewne. 2) Zadaniem przygotowujcych plan

operacji byo zapewnienie jej maksimum bezpieczestwa. W tym celu musieli by w staym kontakcie z oddziaami w terenie, obserwowa efekty szkole i manewrw, by wiedzie, co jest wykonalne, co moe by wykonalne, a co absolutnie nie. Musieli poczy te informacje z doniesieniami innych sub, eby opracowa wszechstronny plan, ktry zaakceptowaliby wszyscy zainteresowani. Proces ten rozpocz si na grze i stopniowo obejmowa

nisze szczeble dowodzenia. Eisenhower zdecydowa o miejscu i dacie inwazji. Pojawiy si wtpliwoci, czy ldowanie na play Utah nie przyniesie zbyt duych strat z powodu znajdujcych si za ni podmokych terenw, tote szef sztabu Eisenhowera, genera Smith, zaproponowa, by dywizje powietrznodesantowe opanoway groble wiodce przez mokrada w gb ldu. Spotkao si to z ostrym sprzeciwem dowdcw jednostek

powietrznodesantowych, ale ostatecznie stanowisko Eisenhowera, ktry popar Smitha, przesdzio spraw. 3 Pod koniec stycznia Eisenhower podejmowa decyzje zwizane gwnie z wyborem miejsca desantu. 25 lutego sztab Bradleya mia ju naszkicowany oglny plan dziaania; sztab brytyjskiej 2 Armii swj ukoczy miesic pniej. Stopniowo do procesu planowania wczay si sztaby poszczeglnych korpusw, dywizji, pukw i batalionw.

Genera Freddie de Guingand, szef sztabu Montgomeryego, wspomina, e cokolwiek zaproponowano, natychmiast spotykao si z gorcym protestem kolejnego szczebla dowodzenia. Jeli postulowao co dowdztwo korpusu, sztab dywizji wyraa sprzeciw. Jeli piechota i marynarka osigny porozumienie w jakie sprawie, mona byo mie pewno, e siy powietrzne nie wyra na to zgody.

De Guingand pamita te, e to sztab 21 Grupy Armii pod dowdztwem Montyego zadecydowa, by w pierwszym rzucie wysa do akcji czogi DD (am bie), osaniane przez ostrza dzia okrtowych. Powodem uycia czogw DD na pierwszej linii bya konieczno zaskoczenia wroga, co mogo osabi jego ducha walki; czogi miay rwnie stanowi wsparcie dla piechoty. 4 Na najwyszych szczeblach dowodzenia odczuwano pokus, by

opracowa kompleksow strategi z uwzgldnieniem dziaa nawet najmniejszych jednostek, ale szybko porzucono ten zamys. Genera de Guingand wyjania: Na pocztku prbowalimy opracowa niemal szkoln koncepcj kadego etapu inwazji w jakiej kolejnoci miay wchodzi do akcji artyleria, wojska inynieryjne, czogi, piechota ale po pierwszych wiczeniach zarzucilimy ten nonsensowny plan i pozwolilimy, by poszczeglne

jednostki, biorce udzia w ataku, same rozwizyway swoje problemy. 5 Problemy poszczeglnych korpusw, dywizji, pukw i batalionw zaleay oczywicie od zada, jakie im wyznaczono. Kady z oddziaw musia przezwyciy inne trudnoci, zwizane po pierwsze z uksztatowaniem terenu, na ktry mia dokona inwazji, a po drugie, co byo jeszcze trudniejsze, z rnymi rodzajami umocnie niemieckich. Rommel

natomiast, w przeciwiestwie do aliantw, nie mg niczego z gry zaplanowa, tylko poczyni przygotowania na wypadek ataku. Wczeniejsze opracowanie planu dziaa umoliwia koncentracj si i energii, lecz wymaga te znajomoci daty i miejsca ofensywy nieprzyjaciela, a tego Niemcy nie wiedzieli. Przygotowania do ataku, ktry moe nastpi wszdzie, nios ze sob konieczno znacznego rozcignicia linii obrony. Rommel wznis

umocnienia na kadej play, ktra choby teoretycznie moga by miejscem desantu wroga. Na morzu za pierwsz lini obrony Niemcw stanowiy miny rozmieszczone w wodach kanau, ktre wprawdzie nie zadowalay dostatecznie Rommla, natomiast dla marynarki aliantw byy powanym problemem. Umocnienia brzegowe rniy si w zalenoci od lokalnych warunkw terenowych, ale zapory pomidzy liniami przypywu i odpywu na

plaach Omaha, Utah oraz tych, na ktrych mieli wyldowa Brytyjczycy, wyglday podobnie. Skaday si z tak zwanych bram belgijskich, czyli stalowych ram wysokoci trzech metrw. Osadzano je w pasie biegncym rwnolegle do brzegu, okoo stu pidziesiciu metrw od linii przypywu. Do tych konstrukcji podczone byy miny talerzowe (przeciwczogowe, zawierajce niecae sze kilogramw trotylu) albo

stare francuskie pociski artyleryjskie z Linii Maginota, wycelowane w morze i gotowe do odpalenia. Admira Ruge nie wierzy w umieszczane pod wod miny typu ldowego i pociski artyleryjskie, poniewa nie miay zabezpiecze wodoodpornych, jednak min morskich brakowao. 6 Okoo stu metrw od linii przypywu znajdowaa si potna zapora z pali, wbita w piasek pod takim ktem, by ich ostre koce skierowane byy ku morzu. Do kocw

niektrych pali przyczepiano miny talerzowe. Mniej wicej siedemdziesit metrw od brzegu Niemcy rozstawiali tak zwane jee (trzy albo cztery stalowe prty dugoci dwch metrw, poczone razem w rodku), ktre mogy rozpru dno kadej odzi desantowej. Rommel sta na ziemi francuskiej niczym kolos. Mg zatopi, i zatapia osady, przerywajc tamy na rzekach albo pozwalajc morzu wdziera si w gb ldu. Mg wysiedla obywateli

francuskich, burzy domki letniskowe i inne budynki, by zrobi miejsce dla artylerii. Mg wycina lasy, by mie materia do budowy zapr na plaach. Istnienie tych zapr postawio aliantw przed wyborem: czy ldowa podczas ostatniej fazy przypywu, naraajc odzie desantowe na zniszczenie, czy przypyn z pocztkiem fali, co pozwolioby Niemcom wyci pierwszy rzut atakujcych w trakcie pokonywania przez nich

odsonitej poaci piachu a do kamienistego pasa wybrzea[12] na play Omaha czy linii wydm na play Utah, ktre mogy da im pewn oson. eby w peni wykorzysta ten niebezpieczny dla aliantw odcinek, Rommel zgromadzi w pobliu dodatkowo jeszcze swoje stacjonarne dywizje (wrd nich byy Bataliony Wschodnie; pidziesit procent sucych w nich onierzy stanowili Polacy albo Rosjanie). Przy wyjciach z play

Omaha na przykad, u stp urwiska, a take na zboczu i na szczycie znajdoway si okopy, w ktrych ukrywali si strzelcy i obsuga dzia. Wzdu drg odchodzcych w gb ldu, a take ju na paskowyu, rozmieszczono setki tobrukw, wybetonowanych okrgych dow, na tyle duych, by pomieci obsug modzierza, karabin maszynowy lub nawet wieyczk czogu. Tobruki poczone byy z sob podziemnymi tunelami. Przed

nimi i wok nich Niemcy ustawili grujce nad pla betonowe zapory. Podobnie jak w tobrukach, umieszczano w nich szkice panoramiczne przedstawiajce uksztatowanie terenu rozcigajcego si poniej, z podanymi odlegociami i ktem odchylenia poszczeglnych celw. Na samej Omaha Niemcy wznieli dwanacie silnych pozycji obronnych, umoliwiajcych ostrza ogniem ankowym caej

dugoci play. W bunkrach z otworami strzelniczymi umiecili potne armaty 88 mm i 105 mm, ktre byy wymierzone w pla, nie w morze. Bunkry miay jednak dodatkowe skrzydo skierowane ku morzu, ktre penio rol osony przed ostrzaem okrtw alianckich. Na wzniesieniu rozmieszczono osiem betonowych bunkrw i cztery otwarte stanowiska polowe z armatami od 75 mm do 88 mm, ktre mogy ostrzela kady metr play. Pochodziy

one z caego obecnego imperium niemieckiego 75 mm z Francji, wielkie armaty z ZSRR, 105 mm z Czechosowacji, jeszcze inne z Polski. Potne bunkry mogy wytrzyma nawet najsilniejszy ostrza okrtw alianckich, tak e armaty nie zostayby uszkodzone. By ochroni bunkry przed bezporednim atakiem piechoty, majcej do dyspozycji granaty i miotacze ognia, Niemcy otoczyli je polami minowymi i drutami kolczastymi.

Tak wic Amerykanie, ktrzy mieli wyldowa na play Omaha, musieli pokona na pokadach LST zaminowany kana La Manche, dosta si na brzeg odziami Higginsa pod ostrzaem baterii ldowych, potem przedrze si przez pas zaminowanych zapr szerokoci okoo stu pidziesiciu metrw pod krzyowym ogniem pistoletw i karabinw maszynowych, wrd eksplodujcych pociskw artyleryjskich i modzierzowych, by znale

pierwsze schronienie za kamienistym wystpem. Byliby wic pod potrjnym ostrzaem karabinw maszynowych i cikiej artylerii z prawej i lewej strony, broni mniejszego kalibru od frontu oraz pociskw modzierzy spadajcych na nich z gry. Jeliby wic onierze amerykascy nie zostali zabici w czasie desantu czy podczas pokonywania pierwszego odcinka play, jeliby jakim cudem udao im si dotrze do wystpu, to Rommel poczyni

wszelkie starania, by dotarli tam ranni. A jeli nie ranni, to cakowicie sparaliowani przez strach. Aby zatrzyma ich w tym miejscu, Rommel poleci jeszcze gciej zaminowa teren. Pomidzy gazami a urwiskiem znajdowa si paski fragment play (w pewnych miejscach bagnisty). Niemcy rozcignli tam druty kolczaste, ale Rommel polega gwnie na minach. W nieregularny sposb rozmieszczono tam ich wszelkie moliwe typy.

Niektre zawieray zwyky adunek trotylu, byy przykryte kamieniami i wybuchay przy szarpniciu drutu podczonego do zapalnika. Miny S mona natomiast nazwa prawdziwym wynalazkiem szatana detonowane, wyskakiway w gr i eksplodoway na wysokoci piersi czowieka. Byy te i inne. cznie Rommel rozmieci ich sze i p miliona, a domaga si jeszcze kilku milionw wicej (zamierza wykorzysta

jedenacie milionw min przeciwpiechotnych). 7 Poza pasem min, na drogach odchodzcych od play znajdoway si rowy przeciwczogowe, liczce okoo dwch metrw gbokoci, oraz cementowe zapory, uniemoliwiajce przejazd czogw i ciarwek. Za tym wszystkim rozmieszczone byy potne dziaa w Pointe du Hoc znajdowaa si bateria szeciu armat 155 mm, ktra moga ostrzela wszystkie jednostki

przybijajce do pla Omaha i Utah; kolejna, w St-Marcouf, skierowana bya prosto na pla Utah; nastpna, w Longues-sur-Mer, strzega play Gold i tak dalej. Za pla Omaha, po przebyciu paskowyu, nie byo ju adnych umocnie. Wynikao to z faktu, e Rommel nie mg rozbudowa forty kacji w gb ldu, poniewa Wa Atlantycki rozciga si na zbyt duej dugoci, a rodki do jego budowy byy niewystarczajce.

Odzwierciedlao to stosunek Rommla do bitwy o plae, oparty na zasadzie wszystko albo nic. Ale jak moe potwierdzi kady onierz amerykaski, ktry walczy w Normandii, w krainie ywopotw i zbudowanych z kamienia domw, stod i zabudowa gospodarskich stae forty kacje nie byy potrzebne. Sielska Normandia stanowia przy zastosowaniu najnowoczeniejszej broni idealny teren obrony. Na plaach Gold, Juno i

Sword rwnie ustawiono liczne zapory, ale wydmy nie byy tu tak wysokie jak w przypadku Utah i zamiast urwiska za waem ochronnym znajdoway si francuskie domy letniskowe. Niektre z nich zostay przez Niemcw zburzone w celu stworzenia lepszego pola raenia, inne wykorzystano jako punkty obrony. Wzdu wybrzea rozsiane byy te bunkry due i mae. Jak wszdzie, pas obronny nie by rozbudowany w gb. Na Utah take

umieszczono zapory, za pla jednak nie byo urwiska, lecz tylko wa ochronny wysokoci od trzydziestu do dziewidziesiciu centymetrw, a za nim wydmy. Niemcy nie stworzyli tu systemu okopw dla swojej piechoty, ale za to wykopali w piasku tobruki, montujc w nich wieyczki czogw. Tobruki poczone byy podziemnymi tunelami. Oprcz nich lini obrony tworzyy bunkry z cik artyleri, pola minowe i cignce si kilometrami

zasieki z drutu kolczastego. Punktem oporu na play Utah by bunkier w La Madeleine. Znajdoway si w nim: armata 88 mm, dwa dziaa przeciwpancerne 50 mm, dwie armaty 75 mm, haubica 40 mm, pi granatnikw, dwa miotacze ognia, trzy cikie karabiny maszynowe w tym jeden umieszczony pod opancerzon wieyczk i osiem Goliatw. Byy to miniaturowe czogi, niewiele wiksze od dziecicego wzka, wypenione materiaem

wybuchowym i zdalnie sterowane za pomoc radia. Za wydmami Utah rwnolegle do play biega droga. Odchodziy od niej w gb ldu cztery boczne drogi, czy jak nazywali je Amerykanie groble. Wiody nad podmokymi polami, nawadnianymi przez miejscowe rzeki. Za mokradami Rommel rozmieci w kadej wsi jednostki wojskowe, a w groble wycelowa dziaa artylerii polowej. cignite w ten rejon oddziay naleay

do 709 i 716 Dywizji (skadajcych si z batalionw gruziskich i 642 Batalionu Wschodniego) i nie miay wasnego transportu. Owe jednostki ldowe wykorzystywane byy do budowy miejscowych umocnie, skadajcych si gwnie z wystajcych w gr pali, ktre wbijano na polach, gdzie ewentualnie mogy ldowa szybowce. Poniewa alianci masowo cho nie zawsze z pomylnym skutkiem uywali szybowcw podczas kampanii sycylijskiej

w 1943 roku, Rommel przypuszcza, e i teraz si nimi posu. By temu zapobiec, wymyli co, co nazwano szparagami Rommla byy to pale dugoci trzech metrw, wbijane w ziemi, na ktrych zamierzano osadzi poczone kablem pociski. Pociski wprawdzie nie przybyy z Parya a do D-Day, ale ju same pale mogy rozerwa drewniane szybowce, lecce z prdkoci ponad stu kilometrw na godzin.

Aby zmyli wroga, Rommel zbudowa take bunkry, w ktrych nie byo adnych dzia. Admira Ruge wspomina: Makiety baterii stay si celem wielu alianckich atakw powietrznych, dziki czemu udao nam si uratowa prawdziwe dziaa. Podczas operacji Fortitude Amerykanie masowo wykorzystywali gumowe, nadmuchane czogi i makiety innych cikich pojazdw, ale Niemcy nie korzystali z takich

wynalazkw. 8 Zamiast tego Rommel wlewa w ziemi coraz wicej betonu i sadzi coraz wicej szparagw. Genera pukownik Georg von Sodenstern, dowdca 19 Armii stacjonujcej w poudniowej Francji, uwaa go za szaleca. Na temat staych umocnie, bdcych ide xe Rommla, powiedzia: Jak aden czowiek przy zdrowych zmysach nie pooyby gowy na kowadle, gdy kto wali w nie motem, tak aden genera nie

powinien gromadzi swoich wojsk w miejscu, gdzie w pierwszym potnym ataku wrg moe rzuci do walki swe najlepsze jednostki. Rommel odpowiedzia na to: Nasi generaowie, ktrzy walczyli na Wschodzie, nie potra sobie wyobrazi, po co tu s. Tu nie chodzi o obron naszych linii przed atakiem fanatycznych hord, ktre nie dbaj o straty i stosuj nieskomplikowan strategi; mamy do czynienia z wrogiem, ktry angauje do walki ca swoj inteligencj i

wykorzystuje wszelkie moliwoci techniczne, ktry nie szczdzi rodkw i realizuje kad operacj tak, jakby wielokrotnie j przewiczy. 9 Nie myli si w swej ocenie amerykaskiej armii, ale zdaniem generaa barona Leo Geyra von Schweppenburga wycign mylne wnioski na temat sposobu odparcia ataku. Schweppenburg sprawowa dowdztwo nad Grup Pancern Zachd. Kiedy Rommel chcia cign 2 Dywizj Pancern bliej

wybrzea, na pnoc od Amiens, genera zaprotestowa. Rommel jednak nie da si odwie od swego zamiaru i skierowa t wyborow jednostk na samo wybrzee. Mrukn wtedy do admiraa Ruge: Dywizje pancerne zostan przeniesione do przodu, czy im si to podoba, czy nie!10 Niedugo potem rozwcieczony genera Schweppenburg spotka si z Rommlem w towarzystwie wyroczni Hitlera do spraw wojsk pancernych, generaa

Heinza Guderiana. Rommel powiedzia im wprost, e zamierza wkopa w ziemi kady czog wzdu linii brzegowej. Guderian by zszokowany. Z uporem twierdzi, e caa potga formacji pancernych ley w ich sile ognia i moliwoci przemieszczania si. Radzi Rommlowi, by przenis czogi poza zasig alianckich dzia okrtowych. Na potwierdzenie swych racji przytacza przykad ldowania aliantw na Sycylii i pod Salerno, kiedy Niemcy nie

mogli wyda im decydujcej bitwy, poniewa znajdowali si pod nieprzyjacielskim ostrzaem z morza. Guderian dobrze wiedzia, e oddziay desantowe wcale nie s bezbronne podczas przerzutu na brzeg. Wrcz przeciwnie chronione s przez wielkie dziaa okrtowe. Przekonywa wic Rommla, by rozway moliwo przeprowadzenia ofensywy zgodnie z taktyk Wehrmachtu, to znaczy w gbi ldu, gdy siy aliantw bd rozcignite. Tak wanie z wielkim

powodzeniem zrobili Rosjanie, co Guderian mg osobicie potwierdzi. Rommel nie zmieni jednak zdania. Jeli zostawimy dywizje pancerne na tyach powiedzia ostrzegawczo nigdy nie rusz do przodu. Gdy tylko zacznie si inwazja, siy powietrzne wroga sparaliuj wszelkie nasze ruchy. 11 Skadajc raport przed Hitlerem, Guderian twierdzi, e wojska niemieckie powinny wycofa si w gb ldu i tam walczy, co oznaczaoby

pozbawienie Rommla nie tylko dowdztwa, ale take jakiejkolwiek kontroli nad dywizjami pancernymi. Hitler jednak poszed na kompromis. 7 maja przekaza Rommlowi dowdztwo nad trzema dywizjami pancernymi: 2, 21 i 116. Pozostae cztery miay pozosta w gbi ldu. Genera Alfred Jodl, szef Naczelnego Dowdztwa Wehrmachtu, zapewni Rommla, e cho owe cztery dywizje znajduj si pod kontrol OKW, zostan skierowane do walki bez

uprzedniej paskiej proby gdy tylko upewnimy si co do zamiarw wroga i celu jego ataku. 12 Brzmiao to rozsdnie, ale fakty mwiy co innego: taka struktura dowodzenia powodowaa, e niemieckie dywizje pancerne w razie kryzysu otrzymywayby rozkazy nie od jednego dowdcy, lecz od trzech Rommla, Rundstedta oraz Hitlera. Jodl nie zwrci rwnie uwagi na fakt, e w ten sposb nie dokonano wyboru adnego planu. Hitler

nie popar ani Rommla, ani stronnictwa SchweppenburgGuderian. Podobnie jak nie potra zaufa ludziom, nie ufa te adnemu z planw. Jego decyzja spowodowaa osabienie si niemieckich, przyczyniajc si do ich pniejszej klski. Rommel cign swoje trzy dywizje pancerne tak blisko wybrzea, jak tylko mg zwaszcza dwudziest pierwsz w okolice Caen. Bya to jego ulubiona dywizja podczas kampanii w Afryce, tam te

zostaa zdziesitkowana. Odbudowano j z kadry dawnych o cerw, do ktrych nalea pukownik Hans von Luck. Dywizj dowodzi genera Edgar Feuchtinger, ktrego wybrano na to stanowisko, poniewa dobrze organizowa parady wojskowe podczas corocznych zjazdw partii. Nie mia adnego dowiadczenia wojennego i niewiele wiedzia o czogach. Jak twierdzi Luck, Feuchtinger by czowiekiem kierujcym si zasad: yj i pozwl y innym. Lubi

przyjemnoci, ktre byy w Paryu. By jednak na tyle rozsdny, by powierzy rzeczywiste dowdztwo swoim bezporednim podwadnym. 13 Pozostae dwie dywizje pancerne pozostajce pod jego dowdztwem, dwunast SS i Panzer Lehr , Rommel umieci w takiej samej odlegoci od Calais, jak od Calvadosu. adna z nich nie moga jednak dosta si na plae w cigu paru godzin, co dowodzi, jak duga bya linia frontu, ktr Niemcy musieli

zabezpieczy. Genera Fritz Bayerlein, dowodzcy Panzer Lehr, uwaa swoj dywizj pancern za najlepiej wyposaon, jak kiedykolwiek dysponowaa armia niemiecka. Bya cakowicie uzbrojona; nawet piechota dywizyjna miaa kompletne uzbrojenie. Kiedy obejmowa nad ni dowdztwo, Guderian powiedzia mu: Przy pomocy tylko tej jednej dywizji powiniene zepchn aliantw do morza. Twoim celem bdzie wybrzee nie, nie

wybrzee morze. Z wyjtkiem dywizji pancernych, siy, jakimi dysponowa Rommel, nie przemieszczay si zbyt sprawnie. Rundstedt, wierny swej teorii, e dynamiczna bitwa w gbi ldu jest skuteczniejsza ni walka toczona na staych pozycjach obronnych, stara si w pierwszych piciu miesicach 1944 roku usprawni transport dywizji stacjonujcych na wybrzeu. Jego wysiki byy jednak torpedowane przez Rommla,

ktry zamierza okopa wzdu wybrzea wszystkie jednostki wojskowe i kady czog. Jak jednak zauwaa Gordon Harrison, niemieckie wyobraenia o szybko przemieszczajcych si oddziaach w 1944 roku na Zachodzie niewiele miay wsplnego z amerykask koncepcj zmotoryzowanej armii. Mobilne jednostki niemieckie dysponoway w najlepszym razie dwiema lub trzema ciarwkami do przewozu niezbdnego ekwipunku, cignion przez

konie artyleri i rodkami transportu oglnego. Tak zwani zmotoryzowani onierze mieli rowery. 14 Wehrmacht by w 1944 roku dziwn armi. W skad jego dywizji pancernych wchodziy na przykad bardzo sprawne jednostki doskonale uzbrojone i wyposaone w nowoczesne pojazdy pancerne brakowao im jednak paliwa. Na skutek alianckich bombardowa rumuskich pl naftowych Niemcy odczuwali dotkliwie brak ropy i benzyny.

W przypadku dywizji pancernych, stacjonujcych we Francji, oznaczao to znaczne ograniczenie wicze wojskowych. Jeli za chodzi o dywizje piechoty, Wehrmacht w 1944 roku stanowi niemal replik armii cesarskiej z 1918. Uzaleniony by od dostaw kolejowych i transportu konnego, a onierze poruszali si gwnie pieszo. Biorc pod uwag organizacj, taktyk i doktryn wojenn, walczy tak, jak walczono w 1918 roku podobnie Wa

Atlantycki by prb odtworzenia systemu okopw z I wojny wiatowej. Mimo braku odpowiedniego sprztu, niemieckie dywizje piechoty mogy porusza si znacznie sprawniej, gdyby je w tym przewiczono. Rommel jednak mia tak obsesj na punkcie betonowych umocnie i budowy zapr z pali na plaach, e kierowa do tych prac take swoich onierzy. Podwadnemu, ktry domaga si wicze wojskowych, odpowiedzia: Zabraniam

organizowania jakichkolwiek szkole; ycz sobie natomiast, by wykorzystano kad chwil na budow zapr. Wanie na plaach zdecyduje si los inwazji, i to w cigu pierwszych dwudziestu czterech godzin. 15 Nawet jednostki 21 Dywizji Pancernej z okolic Caen zostay skierowane do pracy przy wbijaniu szparagw Rommla. W marcu, po tym jak odwil unieruchomia niemieck armi na Froncie Wschodnim, Hitler zacz

przerzuca wojska na Zachd. Rommel wysya je tam, gdzie byy najbardziej potrzebne. Na pwysep Cotentin skierowano now 91 Dywizj, uwaan za zmotoryzowan, a take 6 Puk Spadochronowy, dowodzony przez pukownika Friedricha von der Heydtego, synnego ze swych dokona na Krecie. Jego oddzia by jednostk elitarn, zoon z samych ochotnikw. Przecitna wieku sucych w nim onierzy wynosia siedemnacie i p roku (dla porwnania

onierze 709 Dywizji Piechoty stacjonujcej na pwyspie Cotentin mieli rednio trzydzieci sze lat). Po przybyciu do Normandii pukownik by zaszokowany stanem uzbrojenia i wyposaenia dywizji niemieckich. Bro, jak dysponoway, pochodzia ze wszystkich krajw, ktre znajdoway si pod panowaniem niemieckim, i bya w uyciu podczas ostatnich trzydziestu lat. Jego puk mia za na wyposaeniu cztery rodzaje

granatnikw i siedem typw lekkich karabinw maszynowych. Heydte by rwnie zdumiony, kiedy dano mu do podpisania pewien dokument. Pochodzi on od Hitlera, ktry da, by kady z dowdcw zoy pisemn obietnic, e nie opuci stanowiska walki i bdzie broni kadego skrawka ziemi, gdy nadejdzie inwazja. Heydte odmwi podpisania deklaracji; dowdca jego korpusu tylko wzruszy na to ramionami. 16 W maju na pwyspie

Cotentin Rommel mia wic trzy dywizje: 243, 709 i 91. Wzdu wybrzea Calvadosu rozmieci za kolejne trzy: 352 naprzeciwko play Omaha, 716 przy plaach brytyjskich i 21 Pancern wok Caen. O niczym to jednak nie wiadczyo. Budowa betonowych umocnie i kopanie tych wszystkich roww wzdu brzegu miao na celu zatrzymanie wroga na plaach na tyle dugo, by jeszcze przed zakoczeniem D-Day zorganizowa

kontratak jednostek pancernych. Majc jednak do dyspozycji tylko jedn dywizj pancern do obrony linii brzegowej na dugoci Calvados-pwysep Cotentin i dwie do obrony wybrzea rozcigajcego si od Hawru a po Holandi, Rommel nie mg liczy na tak szybkie uderzenie wojsk pancernych. Odmawiajc mu dowdztwa nad czogami, Hitler zniweczy wszystkie plany strategiczne Rommla. Mniej uparty genera mgby przyj strategi, ktr mu

narzucono, mimo e w ni nie wierzy. Lecz nie Rommel. Obstawa przy wasnej koncepcji, cho logika wskazywaa, e przy rodkach, jakimi dysponowa, nie moga sprawdzi si w dziaaniu. W dniu, w ktrym rozpocza si bitwa, potne dywizje pancerne Wehrmachtu byy wic unieruchomione nie tyle przez siy powietrzne aliantw, ich marynark, czy dziaania francuskiego ruchu oporu, ile z powodu zwyczajw

panujcych w kierownictwie Trzeciej Rzeszy. Przypumy jednak, e Rommel przekonaby Hitlera, aby odda mu pod bezporednie dowdztwo dywizje pancerne. Przypumy, e umieciby jedn z nich w Bayeux, a drug w Carentan (co wedug generaa Bayerleina, dowdcy dywizji Panzer Lehr , chcia uczyni). 17 Zamy te, e w D-Day Rommel przeprowadziby kontratak na 4 Dywizj Piechoty, ldujc na play Utah, i oddziay

dokonujce desantu na lewej ance Omaha i prawej Gold. Sytuacja byaby wtedy naprawd krytyczna powstaby ogromny chaos na atakowanych plaach i zginoby wielu ludzi. Naley jednak zastanowi si nad cen, jak zapaciby za to Wehrmacht. Biorc pod uwag system komunikacyjny aliantw, umoliwiajcy im koordynacj ostrzau wroga z morza i powietrza, siy morskie Stanw Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, wspomagane przez

kanadyjskie, norweskie, polskie i francuskie okrty, mogy unicestwi kady atakujcy czog. Innymi sowy koncepcja Rommla, by zatrzyma aliantw ju na plaach, bya bdna z zaoenia. cignicie wojsk pancernych w zasig ostrzau okrtw alianckich byoby, jak zreszt twierdzi Guderian, szalestwem. Na Sycylii i pod Salerno czogi niemieckie wprawdzie przebiy si przez linie aliantw i dostay w poblie pla, ale zostay tam kompletnie rozbite przez

alianckie niszczyciele. Rommel jednak nie by ani na Sycylii, ani pod Salerno. Rundstedt mia racj; jedyn nadziej Niemcw byo wycofanie si w gb ldu (jak zrobili to Japoczycy na wyspach Pacy ku) i wydanie aliantom bitwy poza zasigiem potnych dzia okrtowych. W tym celu jednak musieliby stworzy szeroki pas umocnie obronnych, skadajcy si z wielu punktw oporu, jak podczas I wojny wiatowej. Gdyby caa ta energia, ktr

spoytkowano na budow Wau Atlantyckiego, wykorzystana zostaa na przygotowanie pozycji obronnych w kadym zweniu terenu, przy kadym mocie czy przeprawie przez rzek, Niemcy mogliby utrzyma si we Francji a do zimy, a wtedy z powodu pogody ustayby operacje wojskowe. Przerwa jednak nie pomogaby Niemcom wygra wojny, poniewa wiosn 1945 roku alianci rozpoczliby zmasowany ostrza artyleryjski pozycji

niemieckich, nasilajc jednoczenie naloty, a do zrzucenia bomby atomowej na Berlin w sierpniu. Wszystko to jednak wymagaoby jakiego czasu, a tymczasem sytuacja Niemcw mogaby zmieni si na korzy. Duga zima, ktr alianci musieliby spdzi nad Sekwan i Somm, bardzo le wpynaby na ich morale, co z kolei poprawioby samopoczucie Niemcw. Mogaby rwnie skoni Stalina do rozwaa, czy nie warto byoby jednak

przystpi do negocjacji pokojowych z Hitlerem. Zastj na linii frontu prawdopodobnie umoliwiby te Niemcom zakoczenie prac na ich tajn broni, a take nad samolotem odrzutowym Me-262. Decyzja Rommla, by skupi wszystkie siy na plaach, za moliwie najpotniejszymi umocnieniami, oparta bya na ocenie sytuacji z wojskowego punktu widzenia. Natomiast decyzja Hitlera, ktry zgodzi si cho czciowo z koncepcj swego generaa,

wynikaa z megalomanii politycznej. Mentalno zdobywcy nie pozwalaa mu bowiem odda ani skrawka zdobytej ziemi. Rommel i Hitler popenili podstawowe bdy, przygotowujc plany dziaania w D-Day, poniewa opierali si na faszywej ocenie realiw. Jedynie sdziwy Rundstedt, penicy na Zachodzie rol marionetki, nie myli si, kiedy doradza wycofanie si poza zasig alianckich dzia okrtowych. Rommel z Hitlerem

bardziej ni okrtw obawiali si jednak samolotw wroga. Spogldali z lkiem w niebo, nie na morze. I to by ich bd. Doktor Detlef Vogel z Militargeschichtliches Forschungsamt we Fryburgu pisze:
To naprawd zadziwiajce, e

wysi dowdcy wojskowi, ktrzy ju kiedy prowadzili tak skomplikowane operacje zaczepne, nagle postanowili ukry si za waem obronnym.18

Rwnie zaskakujce byo

to, e Rommel, dowdca znany z byskotliwej taktyki, przemylanych posuni i byskawicznych uderze, przyj wycznie postaw obronn. 11 maja odwiedzi La Madeleine na play Utah. Dowdc kompanii w tym punkcie forty kacji by dwudziestotrzyletni podporucznik Arthur Jahnke, ktry zosta ciko ranny na Froncie Wschodnim. Rommel przyjecha swoim horchem, przywoc w baganiku akordeony, mia bowiem zwyczaj dawa je w prezencie

onierzom jednostki, ktra spenia jego oczekiwania. Podporucznikowi Jahnke i jego ludziom nie dane byo jednak wysucha koncertu. Rommel by w zym nastroju, ktry pogarsza si w miar, jak genera wdrowa wzdu wydm w towarzystwie swych adiutantw i nieszczliwego Jahnkego. Jego krytyka przypominaa razy biczem: za mao zapr na play, za mao min wok bunkra, za mao drutu kolczastego. Jahnke tego nie wytrzyma i zaprotestowa:

Panie feldmarszaku, rozcigam cay drut, jaki dostaj, ale nic wicej nie mog zrobi. Paskie rce, poruczniku! Chc zobaczy paskie rce! zada Rommel. Zbity z tropu, Jahnke zdj rkawiczki. Na widok gbokich szram na zdeformowanych doniach Rommel zagodnia: Dobrze, poruczniku powiedzia. Krew, ktr pan straci podczas budowy umocnie, jest rwnie cenna,

jak ta przelana w walce. Wsiadajc do horcha, Rommel poradzi jeszcze Jahnkemu, by by szczeglnie czujny podczas przypyww, bo jak stwierdzi, alianci na pewno przybd wraz z przypywem. 19 Alianci tymczasem pracowali nad przygotowaniem jak najskuteczniejszego planu. Wa Atlantycki przeraa ich, ale w adnym razie nie uwaali go za nie do przebycia. 7 kwietnia, w

Wielki Pitek, sztab 21 Grupy Armii zakoczy opracowywanie oglnego planu inwazji i by gotowy zaprezentowa go dowdcom poszczeglnych jednostek. Spotkaniu przewodniczy Montgomery; odbyo si ono w jego kwaterze, w St Pauls School (ktr genera ukoczy). Zebranie to zacz ma na celu zapoznanie wszystkich dowodzcych oddziaami wojskowymi z caoci planu operacji Overlord, by sta si zrozumiay i jednoczenie

zosta zachowany w tajemnicy. Potem wyoy jego zaoenia. Zaczynajc od lewej strony, poinformowa, e brytyjska 6 Dywizja Powietrznodesantowa przystpi do akcji zaraz po pnocy, a celem jej dziaa bdzie unieszkodliwienie baterii w Merville, opanowanie mostw nad rzek i kanaem Orne, wysadzenie mostw nad Dives i generalnie osona anek. Brytyjska 3 Dywizja, z francuskimi i angielskimi

komandosami, miaa przebi si przez pla Sword i przej przez Ouistreham, by zdoby Caen i lotnisko Carpiquet. Zadaniem kanadyjskiej 3 Dywizji byo przedostanie si przez pla Juno w gb ldu do drogi czcej Caen z Bayeux. Brytyjska 50 Dywizja, ldujca na play Gold, miaa takie samo zadanie, plus zdobycie maego portu Arromanches i baterii w Longues-sur-Mer, poprzez atak od tyw. Ldujce na Omaha dwie

amerykaskie dywizje, 1 i 29, miay ruszy drogami wychodzcymi z play, opanowa wsie Colleville, StLaurent i Vierville, a potem przebi si w gb ldu. Zadaniem batalionw rangersw byo zdobycie baterii w Pointe du Hoc od strony ldu. Amerykaska 4 Dywizja Piechoty miaa przeby pla Utah, opanowa drog biegnc wzdu wybrzea i ruszy groblami na zachd, by potem skierowa si w stron Cherbourga.

101 Dywizji Powietrznodesantowej, ldujcej na poudniowy zachd od Ste-Mre-glise, powierzono zadanie zabezpieczenia grobli w gbi ldu, zniszczenie mostw w pobliu Carentan oraz opanowanie pozostaych, by osania poudniow ank Utah. 82 Dywizja Powietrznodesantowa miaa wyldowa za zachd od StSauveur-le-Vicomte, by zablokowa drog posikom niemieckim w zachodniej czci pwyspu Cotentin.

Omawiajc plan, Montgomery przyj zaoenie, e ldowanie na plaach nie bdzie problemem. Niepokoio go natomiast, czy onierzom uda si utrzyma na brzegu. Powiedzia podwadnym: Rommel moe trzyma swoje dywizje zmotoryzowane z dala od wybrzea, dopki nie bdzie pewien, gdzie nastpi nasz gwny atak. Potem jednak szybko je cignie i zada decydujcy cios. Jego stacjonarne dywizje bd prboway utrzyma si na

pozycjach obronnych w waniejszych rejonach, by potem przystpi do kontrataku. O zmierzchu przed D-Day wrg bdzie mg tylko si domyla, jakich si uyjemy do realizacji Neptuna [kryptonim morskiej czci operacji Overlord]. Wieczorem D-Day bdzie ju zna szeroko frontu i przyblion liczb atakujcych dywizji. Montgomery przypuszcza, e nazajutrz po D-Day Rommel sprowadzi w rejon ataku dwie dywizje pancerne; pi dni

pniej znajdzie si ich tam ju sze. Obrona i rozszerzanie zdobytego terenu bd wic jeszcze trudniejsze ni samo zdobycie go. 20 Po otrzymaniu zada generaowie i pukownicy zabrali si do roboty, opracowujc szczegowe plany dotyczce ldowania na brzegu ju na szczeblach dywizji, pukw i batalionw. Gdy si tym zajmowano w kwietniu i maju, Rommel budowa umocnienia, wlewa w nie beton i wznosi

stanowiska obronne. Alianccy dowdcy nie podzielali jednak pogldu Montgomeryego, e desant bdzie najatwiejszym z czekajcych ich zada. Uwaali, e jest to pierwszy z problemw do pokonania albo ostatni. Plan, ktry wyoni si ostatecznie w toku prac, wyglda nastpujco: Pierwsze ldujce puki miay zej na brzeg tu po zakoczeniu poprzedzajcego ca akcj bombardowania i ostrzau z morza. Jego celem byo zniszczenie znanych

aliantom stanowisk artyleryjskich i osabienie ducha onierzy niemieckich. Naloty zamierzano rozpocz o pnocy atakiem RAF-u na baterie przybrzene, rozmieszczone od ujcia Sekwany po Cherbourg (tysic trzysta trzydzieci trzy cikie bombowce miay zrzuci pi tysicy trzysta szesnacie ton bomb). O wicie amerykaska 8 Armia Lotnicza zbombardowaa pozycje obronne wroga w rejonie inwazji. Do ataku na punkty oporu na play Omaha

skierowano czterysta osiemdziesit B-24, ktre miay tam zrzuci cznie tysic dwiecie osiemdziesit pi ton bomb. Oddziay ldujce na Omaha spodzieway si zasta na play mnstwo lejw po bombach, stanowicych doskonae schronienie. Ostrza z morza mia si rozpocz o wschodzie soca i trwa do Godziny H minus pi minut (soce wschodzio o 5.58, Godzin H wyznaczono za na 6.30). Amerykaskie pancerniki

Texas i Arkansas, dysponujce dziesicioma dziaami 355 mm i dwunastoma dziaami 305 mm, ostrzelayby pla Omaha z odlegoci osiemnastu kilometrw, koncentrujc si ognia na Pointe du Hoc i w punktach oporu przy drogach prowadzcych w gb ldu. Przyczy si do nich miay trzy krowniki z dziaami 152 mm i osiem niszczycieli z dziaami 127 mm. Gdyby bombardowania i ostrza z dzia okrtowych nie rozbiy

obrocw w proch, nie sparalioway ich i nie obezwadniy strachem, do akcji gnbienia Niemcw przystpiyby odzie desantowe. Dwa z kadych czterech czogw DD, przewoonych na pla Omaha przez szesnacie LCT, mogy wystrzeli ponad ramp sto pidziesit pociskw z jednego dziaa, rozpoczynajc z odlegoci trzech kilometrw, na pitnacie minut przed Godzin H. Dziesi LCT miao przewozi trzydzieci sze haubic

(samobienych) 105 mm, nalecych do 58 i 62 Batalionw Polowej Artylerii Pancernej, ktre mogy wystrzeli po sto pociskw z odlegoci omiu kilometrw, rozpoczynajc akcj na trzydzieci minut przed Godzin H. Wreszcie czternacie LCT(R) przystosowanych byo do tego, by peni rol wyrzutni rakiet; kada z nich wystrzeliwaa tysic pociskw rakietowych z odlegoci trzech kilometrw od brzegu. Pod tak oson ognia miaa

wyldowa pierwsza partia onierzy. Plany dotyczce ldowania rniy si w przypadku poszczeglnych pukw i samych pla. Najbardziej reprezentatywny by plan dziaania amerykaskiego 116 Puku Piechoty 29 Dywizji, dokonujcego desantu na zachodniej (prawej) ance play Omaha. Jak pokazuje mapa, zadanie przebycia zapr byo bardzo zoone, a poszczeglne jego etapy zostay obliczone co do sekundy. Na pi minut przed

Godzin H, z chwil ustania ostrzau z morza i powietrza, ze wiszczcymi w grze pociskami rakietowymi z dwch LCT(R), Kompanie B i C 743 Batalionu Czogw (w liczbie trzydziestu dwch maszyn) miay wjecha na ld po prawej stronie play. Czogami tymi byyby DD, ktre miay podpyn do brzegu z odlegoci piciu i p kilometra. Przewidywano, e zajm pozycje ogniowe na styku ldu z morzem, by osania pierwszy rzut piechoty.

Dokadnie o Godzinie H, czyli o 6.30, do brzegu po lewej stronie play miao przybi osiem LCT, przywoc Kompani A 743 Batalionu Czogw. Razem z Kompani A przybyoby osiem cystern z paliwem, cigncych przyczepy z materiaami wybuchowymi, ktre miay by uyte przez saperw do zniszczenia zapr, zanim zakryby je przypyw. Minut po Godzinie H mia zej na brzeg pierwszy transport piechoty Kompania A na prawy skraj

play Dog Green, Kompanie E, F i G na Easy Green, Dog Red i Dog White. Kada kompania liczya dwustu ludzi i uzbrojona bya w karabiny, karabiny maszynowe, torpedy bangalore (adunki wybuchowe w rurze metalowej do wysadzania przeszkd z drutu kolczastego), bazooki, modzierze i granaty. Za pierwszym rzutem onierzy ruszyliby saperzy, potem lekka artyleria i baterie przeciwlotnicze, znowu saperzy, a pidziesit minut

po Godzinie H na brzeg miaa zej druga fala piechoty (116 Puk, Kompanie L, I, K i C). Szedziesit minut po Godzinie H z prawej strony play wyldowayby dwa bataliony rangersw; sto dziesi minut po Godzinie H am bie DUKW miay przywie cik artyleri. Przewidywano, e trzy godziny po Godzinie H do akcji wkrocz jednostki ratownicze marynarki i kompanie zmotoryzowane. Wtedy plae byyby ju oczyszczone, a kompanie

strzeleckie przemieszczayby si w gb ldu. (Genera brygady Norman Dutch Cota, zastpca dowdcy 29 Dywizji Piechoty, nie by zwolennikiem koncepcji, by rozpocz desant w pierwszej godzinie po wschodzie soca. Nie wierzy w skuteczno bombardowa powietrznomorskich, uwaa, e nie na wiele si zdadz, i by zdania, e ldowanie powinno nastpi w nocy w cakowitych ciemnociach. Dziki temu atakujcy

onierze mogliby bezpiecznie przeby plae i zaj pozycje u stp urwiska, zanim zauwayliby ich Niemcy. Plae i tak bd nafaszerowane gwnem owiadczy. Ciemnoci nie utrudni zasadniczo ldowania na brzegu; nie na tyle w kadym razie, by miao to zrwnoway wszystkie zagroenia zwizane z atakiem w wietle dziennym. Jego opini jednak zlekcewaono. 21) Kady ruch wymaga dokadnej synchronizacji w

czasie; akcja miaa rozpocz si trzy-cztery godziny przed Godzin H w portach poudniowo-zachodniej Anglii, oddalonych o sto szedziesit kilometrw od play Omaha. Wtedy nastpiby zaadunek ludzi i sprztu na LST, LCI i LCT. Po wydostaniu si poza teren portu jednostki pywajce miay uformowa konwj, a po przebyciu kanau zakotwiczy u brzegw Francji. Ludzie mieli zej po siatkach do LCVP albo przesi si na odzie, spuszczane w d na

urawikach. Dopki nie odpynaby d macierzysta, miay kry po morzu, a nastpnie uformowa szyk i skierowa si do brzegu. Plan dziaania sto szesnastego, przedstawiony tu w zarysie, by w rzeczywistoci znacznie bardziej szczegowy, istniay te rne jego wersje dla poszczeglnych odcinkw i play, ale generalnie nie odbiega znacznie od pozostaych. Bardzo due znaczenie przywizywano do zmasowanego

bombardowania umocnie na plaach, na p godziny przed przybyciem czogw, po ktrych mieli zaraz wyldowa pierwsi onierze i, korzystajc z powstaego zamieszania, opanowa okopy oraz drogi wychodzce z play. Potem ju tylko naleao sprawnie przerzuci na brzeg rodki transportu i artyleri, by zdoby wyej pooone tereny, i ruszy w gb ldu. Wszystko to zostao uwzgldnione w niezwykle precyzyjnym, opracowanym do najdrobniejszych

szczegw planie i dokonano tego bez pomocy choby jednego komputera. *** Szeregowy John Barnes z Kompanii A 116 Puku Piechoty, opuszczajc odpraw, na ktrej przedstawiono plan akcji, by pod wielkim wraeniem. Zejdzie na brzeg dokadnie o Godzinie H; minut pniej wylduje Kompania E, a za ni, trzy minuty po Godzinie H saperzy. Potem przybd: Kompania Sztabowa i artyleria przeciwlotnicza,

znowu saperzy, nastpnie pitnacie minut po Godzinie H Kompania L i tak dalej, przez cay dzie. Wydawao si to tak dobrze zorganizowane wspomina Barnes e wszystko musiao si uda. (...) Plan przypomina rozkad jazdy pocigw, a my bylimy niemal jak pasaerowie. Wiedzielimy, e za nami wylduj inne odzie, wszystkie o okrelonym czasie i zgodnie z planem. Nic nie mogo ju tego zatrzyma. 22

Inni nie czuli si tak pewnie. Kapitan Robert Miller ze 175 Puku 29 Dywizji Piechoty pamita teczk z planem operacji, ktr jego dowdca, pukownik Paul Pop Good, trzyma w rku. Bya grubsza ni najwiksza ksika telefoniczna. Po odprawie pukownik Good wsta, wzi j i prbowa przedrze na p, ale nawet tak silny facet jak on nie mg tego zrobi. Rzuci j wic za siebie i powiedzia: Zapomnijcie o tym

cholerstwie. Macie przenie swoje tyki na pla. Bd tam na was czeka i wtedy powiem wam, co dalej. Ani jedna rzecz z tego planu nie pjdzie jak trzeba. 23 Gdyby Eisenhower sysza te uwagi, z pewnoci zgodziby si z nimi. Zawsze powtarza, e przygotowujc si do bitwy, naley opracowa dobre plany, ale dodawa, e gdy tylko bitwa si zacznie, staj si bezwartociowe. W poowie maja plany dotyczce dziaa

poszczeglnych pukw byy ju gotowe, cho nie miay jeszcze charakteru ostatecznego. Wprowadzano do nich zmiany a do D-Day, w miar napywania nowych informacji czy danych na temat umacniania przez Rommla forty kacji. Major Kenneth Lord, asystent w G-3 (oddziale operacyjnym) 1 Dywizji, zwrci uwag na niepokojcy fakt. Do poowy kwietnia o cerowie 1 Dywizji obserwowali z zadowoleniem, e bramy belgijskie raczej skadowane s na plaach ni

rozmieszczane na swoich miejscach. Kiedy jednak B-17 przypadkiem pozby si bomb na play Omaha, przed powrotem do Anglii z odwoanego lotu, Lord przejrza zdjcia z bombardowania. Dostrzeg wybuchy min podwodnych tu przy play Easy Red. Major Lord powiadomi wic marynark, by zwrcia uwag na owe miny, poniewa, jak zauway, to ona ponosi odpowiedzialno za wszelkie dziaania operacyjne a do linii

przypywu na plaach. Marynarka odpowiedziaa, e zdaje sobie z tego spraw i ma rodki, by zniszczy miny. Mimo to dowdztwo 1 Dywizji zwrcio si do Kwatery Gwnej o przydzielenie dwch batalionw saperw, ktre potem wysano z pierwszym rzutem ldujcych. Kiedy Lord oznajmi saperom, e znajd si na czele ataku, doznali prawdziwego szoku. Major zapewni ich jednak, e bd mieli silne wsparcie czogw DD, tak piknie jak to okreli

sprawujcych si podczas manewrw wiczebnych. 24

Owe podwodne miny wywoay spor konsternacj w sztabie 21 Grupy Armii. Czy s one elektryczne, cinieniowe, magnetyczne, a moe jeszcze inne? By to wyjani, wysano po jedn z nich kapitana Georgea Lanea, komandosa

wsppracujcego z Grup Pilotau Operacji Poczonych. Pewnej nocy pod koniec kwietnia podpyn do zapr. Zauway tylko miny talerzowe i zabra jedn ze sob. Jego zwierzchnicy, jak opowiada, wrcz umierali ze strachu, kiedy im j demonstrowaem; nie bya wodoodporna i nigdy nie miaa znale si pod wod, zdali wic sobie spraw, e skorodowana moe wybuchn w kadej chwili[13]. Ostatecznie jednak doszli do wniosku, e

tam musi by co innego, i wysali Lanea ponownie ku brzegom Francji, nie tylko, eby rozejrza si za nowym typem min, ale take, by zrobi w podczerwieni zdjcia podwodnych zapr. W maju popyn wic tam znowu, lecz tym razem szczcie mu nie dopisao. Zosta schwytany przez zaog niemieckiego E-Boota i zaprowadzony do kwatery Rommla w La Roche-Guyon. Do pokoju wszed elegancki oficer sztabu i zapyta: No, co nowego w Anglii?

Pogoda musi by tam pikna. W Anglii koniec maja zawsze jest adny. Okazao si, e jego ona bya Angielk. O cer zabra Lanea przed oblicze Rommla. Paska sytuacja jest bardzo powana zacz Rommel poniewa uwaamy pana za sabotayst. Lane zwrci si do tumacza: Prosz powiedzie panu generaowi, e gdyby uwaa mnie za sabotayst, nie zaprosiby mnie tutaj.

Rommel si rozemia: A wic pan traktuje to jako zaproszenie? Owszem odpar Lane. Uwaam to za wielki zaszczyt i jestem pod wraeniem. Rommel zamia si znowu, po czym zapyta: Jak si miewa mj przyjaciel Montgomery? Lane odrzek, e nie zna osobicie generaa. Jak wic pan myli, co porabia? Wiem tylko to, co

przeczytam w Timesie. Pisz tam, e przygotowuje si do inwazji. Sdzi pan, e rzeczywicie bdzie jaka inwazja? I wezm w niej udzia Brytyjczycy? Tak pisano w Timesie. C, jeli to prawda, armia brytyjska pierwszy raz w historii wczy si do walki. Co pan chce przez to powiedzie? zapyta Lane. Brytyjczycy zawsze pozwalali, eby inni walczyli za nich: Australijczycy, Kanadyjczycy,

Nowozelandczycy, mieszkacy Poudniowej Afryki. Ci Anglicy to bystry nard. Rommel spowania. No to gdzie, pana zdaniem, nastpi inwazja? zapyta. Nie mam pojcia, nie mwi takich rzeczy modszym o cerom. Ale gdyby to ode mnie zaleao, dokonabym desantu w najbliej pooonym rejonie po drugiej stronie kanau. Tak pokiwa gow Rommel to bardzo

interesujce. Rozmawiali dalej o polityce. Rommel wyrazi przekonanie, e Brytyjczycy powinni stan przy boku Niemcw w walce z Rosjanami. Lane by przeciwnego zdania. Po rozmowie z Rommlem Lanea odwieziono do Parya i przekazano gestapo. Tam jednak nie zadawano mu pyta ani go nie torturowano w kocu zosta ju przesuchany przez samego Rommla. Lane mia wic szczcie podobnie jak

alianci, bo przecie schwytano go na wybrzeu Calvadosu, czyli w miejscu przyszej inwazji. 25 Naleao wprowadzi take inne poprawki do planu. Przybycie pod koniec maja niemieckiej 91 Dywizji Piechoty na teren desantu amerykaskiej 82 Dywizji Powietrznodesantowej na pwyspie Cotentin spowodowao konieczno dokonania zmian. 28 maja stref zrzutu przesunito w kierunku zachodnim, obejmujc Merderet, tak e

celem spadochroniarzy stao si opanowanie terenu midzy rzekami Merderet i Douve. Codziennie ogldaem najnowsze zdjcia play Utah wspomina pukownik James Van Fleet, dowdca 8 Puku 4 Dywizji Piechoty. Niemcy szaleczo wzmacniali forty kacje. Przeciwko nam szykowano stalowe zapory i dziaa, co wydawao si przeraajce. Cigle prosiem marynark, by wysadzono nas bardziej na poudnie, gdzie byo mniej zapr. Ale ich dowdca powiedzia, e jest

tam za pytko i odzie osid na mielinie. Van Fleetowi udao si jednak wygra batali z marynark. Dowodzcy operacj pocztkowo twierdzili, e to dowdcy LCT zdecyduj, gdzie wysadzi czogi DD. Van Fleet nie mia wielkiego zaufania do tych maszyn. Chcia, by marynarka dotransportowaa je jak najbliej brzegu, poniewa w wodzie poruszay si wolno i byy doskonaym celem dla artylerii. Van Fleet wspomina: Kciem si o to tak ostro,

e w kocu marynarka si poddaa; to dowdca czogu mia podj decyzj o miejscu ldowania. 26 Aby wyobrazi sobie rozmiary zmian wprowadzanych do planu caej operacji, naley pomnoy dowiadczenia Lorda i Van Fleeta przez sto. Czy przy takim zaangaowaniu wszystkich ludzi i rwnie przeraajcej sile ognia inwazja moga si nie powie? Montgomery nie mia co do

tego adnych wtpliwoci. 15 maja przeprowadzi w swej kwaterze, w St. Pauls School, prb generaln operacji Overlord. Byli na niej obecni Churchill, krl Jerzy VI oraz wszyscy admiraowie i generaowie ze Stanw Zjednoczonych, Zjednoczonego Krlestwa i Kanady. Spotkaniu w sali wykadowej przewodniczy sam gospodarz. Zgromadzeni siedzieli w pkolistym, wznoszcym si audytorium; na pododze Montgomery rozoy wielk kolorow

map Dolnej Normandii. Churchill przyjecha z cygarem w ustach; kiedy wszed krl, premier skoni si swym zwykym gwatownym ruchem, nie wypuszczajc cygara z doni. Pniej, admira Morton Deyo z Marynarki Wojennej Stanw Zjednoczonych, dowodzcy grup ostrzeliwujc pla Utah, napisa:
Kiedy zajlimy miejsca, w sali zapada cisza i czuo si wyrane napicie. Wikszo z nas nie moga pozby si wraenia, e

synchronizacja

tak

wielu

trybw

wymaga co najmniej boskiej opieki. Niepowodzenie w jakim punkcie

mogo zakci ca akcj i wywoa chaos. Zebrani wagi w sali mieli z

wiadomo

problemw ,

ktrymi naleao si upora.27

Jako pierwszy zabra gos Eisenhower. Mwi krtko. Chciabym powiedzie jedno owiadczy. Obowizkiem kadego, kto widzi jaki saby punkt tego planu, jest powiedzie to. Wedug sw Deyo jego

umiech wart by dwudziestu dywizji. Pena ciepa, spokojna pewno siebie tego czowieka rozproszya mgy wtpliwoci. Przewodniczcy zebrania, Montgomery, mia na sobie dobrze skrojony battle dress o kantach spodni ostrych jak n. Wydawa si opanowany i mwi cichym, cho wyranym gosem. Wedug protokolanta, od czasu do czasu przerywa mu Churchill, zadajc pytania, ktre miay wiadczy o jego wiedzy militarnej. W pewnej chwili wtrci si premier,

mwic kwano, e pod Anzio wysadzilimy na brzeg sto szedziesit tysicy ludzi i dwadziecia pi tysicy pojazdw, a zdoalimy pokona zaledwie dziewitnacie kilometrw. Dlatego jego zdaniem nie zaszkodzi co jaki czas zaryzykowa. Montgomery nie traci jednak spokoju i opanowania. Jego postawa zdawaa si mwi: Dysponujemy odpowiedni liczb onierzy i caym potrzebnym sprztem; mamy doskonay plan. To

zupenie normalna operacja, ktra zakoczy si sukcesem. Jeli kto ma co do tego wtpliwoci, niech si wycofa. Jego ocena planw Rommla bya obecnie bardziej realistyczna ni w kwietniu, kiedy by zdania, e Niemcy przez par dni powstrzymaj si od uycia czogw. Stwierdzi: Rommel to energiczny i peen determinacji genera; wprowadzi ogromnie duo zmian, odkd obj dowdztwo. Wie, jak

odeprze atak; potrafi zetrze wroga w py. Jest zbyt impulsywny, by prowadzi pojedyncze potyczki. Ju on si postara urzdzi nam drug Dunkierk (...) i wyle naprzd czogi. Montgomery podsumowa: Inicjatywa jest w naszych rkach. Decydujce znaczenie dla operacji bd miay nastpujce elementy: a) szybki i sprawny atak b) wsparcie ogniowe z morza i powietrza c) prosty i jasny plan d) wiara w zwycistwo.

Potem wypowiedzia sowa, ktre w przyszoci bd go przeladoway: Musimy ogniem utorowa sobie drog na brzeg i dobrze si na nim umocni, zanim wrg sprowadzi wystarczajce posiki, by nas wyprze. Kolumny pancerne musz przenikn w gb ldu, i to jeszcze w D-Day; zniweczy to plany Niemcw i zatrzyma ich do czasu, a wzmocnimy siy. Powinnimy szybko ruszy naprzd i rozstrzygn bitw ju w gbi ldu. 28 Spotkanie zaczo si o

godzinie 9.00, a zakoczyo o 14.15. W ten sposb, jak pisze protokolant, dobiego koca najwiksze zgromadzenie dowdcw wojskowych, jakie kiedykolwiek widzia wiat. Churchill by pod wraeniem. Na pocztku 1944 roku wyraa rne zastrzeenia pod adresem operacji Overlord, a nawet pewnego razu powiedzia do Eisenhowera: Kiedy myl o plaach Normandii, usanych ciaami modych Amerykanw i Brytyjczykw, kiedy widz

oczami wyobrani fale zabarwione ich krwi, zaczynam mie wtpliwoci. (...) Zaczynam mie wtpliwoci. W pocztkach maja Eisenhower jad lunch z premierem. Przy poegnaniu Churchill nieco si wzruszy. Ze zami w oczach powiedzia: Bd z panem do koca, a jeli przegramy, razem pjdziemy na dno. Jednak po odprawie w St Pauls School ucisn Eisenhowerowi do i powiedzia: Coraz bardziej przekonuj si do tego przedsiwzicia. Byo ju

troch pno na przystpienie do druyny, ale lepiej pno ni wcale. Jeli za chodzi o Eisenhowera, nigdy nie mia wtpliwoci, e inwazja zakoczy si sukcesem. 29

Rozdzia 7 Szkolenie
Niezalenie od tego, jak doskonay byby plan akcji, jak skuteczny system dezinformacji wroga czy intensywne bombardowania z powietrza i ostrza z morza

tu przed inwazj, operacja Overlord moga si nie powie, gdyby onierze biorcy w niej udzia nie zostali dobrze przeszkoleni. Aby ich jak najlepiej przygotowa, alianci zadali sobie wiele trudu. W 1942 roku Amerykanie byli przekonani, e wystarczajco dobrze przygotowali onierzy do walki bo rzeczywicie poddali ich tak cikiemu treningowi jak adna armia na wiecie. Jednak w lutym 1943 roku, na przeczy Kasserine,

okazao si, e ich szkolenie byo daleko niewystarczajce w stosunku do wymaga wspczesnej sztuki wojennej. onierze zaczli ucieka, a ich dowdcy wpadli w panik. Ci wszyscy, ktrzy rzekomo mieli by u szczytu moliwoci zycznych, stwierdzili, e wcale nie s w najlepszej formie. Eisenhower pisa do Marshalla:
Nasi ludzie, od szeregowcw a po najwyszych rang, przekonali si, e wojna to nie zabawa, i wyraaj teraz gotowo oraz ch, by zacz

szkolenie od podstaw . Od tej chwili zamierzam wprowadzi zasad, by

adna jednostka wojskowa, od chwili gdy wczy si do walki a do koca wojny, nie zaprzestaa szkolenia.1

Jako naczelny dowdca wprowadzi t zasad w ycie. Gwnym elementem wicze byo przygotowanie onierzy do sprawnego zejcia na brzeg. Cay trening skupia si na dziaaniach majcych nastpi bezporednio w DDay. Alianckie Ekspedycyjne Siy Zbrojne zapaciy potem

za to wysok cen. Nie zrobiono nic, by przygotowa onierzy do walki midzy zabudowaniami; dopiero na miejscu musieli si uczy innej taktyki walki. Ale oczywicie nie byoby bitwy, gdyby alianci nie zdoali wyldowa na kontynencie. Niektre dywizje rozpoczy trening jeszcze w Stanach. Szkolenia oddziaw powietrznodesantowych, utworzonych w latach 19411942 z myl o ldowaniu za Waem Atlantyckim, podporzdkowane byy

wanie tej operacji. Po przygotowaniu teoretycznym onierze wiczyli na rodkowym Poudniu skoki spadochronowe, zbirk w wyznaczonym punkcie, a nastpnie atak. Pukownik James Van Fleet obj dowdztwo 8 Puku 4 Dywizji Piechoty 21 lipca 1941 roku. smy zosta powoany do istnienia rok wczeniej z wyranym zamiarem wykorzystania w byskawicznej ofensywie na ldzie, ale kiedy skierowano do niego Van Fleeta, sytuacja

si zmienia. Pukownik zacz szkoli go jako jednostk szturmow, uczestniczc w desancie pierwszego rzutu wojsk. Jak wyjania: Pocztkowy etap szkolenia dotyczy ataku na nieprzyjacielskie punkty oporu, takie jak bunkry. Do chwili ldowania aliantw w Europie Niemcy mieli czas na budow betonowych umocnie, osaniajcych stanowiska artyleryjskie i cik bro maszynow. Spdzalimy wic dugie miesice, wiczc ataki na

takie pozycje, najpierw na szczeblu druyn, a potem caych kompanii i batalionw. W skad 8 Puku wchodzili ludzie z rnych stanw. Jak zauway Van Fleet, historycznie rzecz biorc, by to puk wywodzcy si z Poudnia i pocztkowo suyli w nim chopcy z Florydy, Alabamy i Georgii. Pukownik nazywa ich strzelajcymi do wiewirek. Potra li noc odnale si w lesie, umieli posugiwa si karabinem. Potem do puku zaczli

napywa ochotnicy z Nowego Jorku i innych miast na wschodzie. Ci z kolei nie wiedzieli nic o broni i gubili si w lesie, ale za to mieli inne umiejtnoci, obce chopcom z Poudnia, mianowicie znali si na samochodach i innych rodkach transportu. Maria Pnocy z Poudniem okaza si szczliwym pomysem skomentowa Van Fleet. Podczas przygotowa smego do inwazji pukownik podkrela znaczenie dobrej koordynacji dziaa oraz waciwego

prowadzenia ognia. Jeli dwch onierzy wiczyo atak na bunkier, jeden z nich ostrzeliwa go od frontu, podczas gdy drugi skrada si z przeciwnej strony. Atakujcy z przodu ciga na siebie ogie, pada na ziemi i odpowiada ogniem, gdy tymczasem jego towarzysz zblia si do bunkra, po czym wrzuca do niego przez otwory strzelnicze granat. Taki atak wymaga odwagi, zaufania do partnera i cierpliwoci stwierdzi Van Fleet. Odgrywalimy ten

scenariusz setki razy od 1941 roku przez cay 1943, czsto przy uyciu ostrej amunicji. 2 Dwa lata to dugi czas treningu. Ludzie zaczli si niecierpliwi. Jeden z bardziej niespokojnych o cerw Van Fleeta, porucznik George L. Mabry, chcia ju przystpi do prawdziwej walki, zwrci si wic z prob o przeniesienie do lotnictwa. Van Fleet wezwa go na rozmow. Spodziewajc si, e dowdca bdzie niezadowolony, Mabry przyszed na spotkanie,

trzsc si jak osika. Chcesz si przenie do lotnictwa? zapyta Van Fleet. Tak, sir. A leciae ju kiedy samolotem? Nie, sir. No to lepiej wycofaj swoje podanie. Mgby pochorowa si w samolocie. Tak jest, sir. Mabry pozosta wic u Van Fleeta. Okaza si jednym z najlepszych o cerw w 4 Dywizji.

29 Dywizja odpyna do Anglii we wrzeniu 1942 roku na pokadzie Queen Mary, przeksztaconej z luksusowego liniowca w transportowiec. Okrt pyn samotnie, dziki swej prdkoci uciekajc przed okrtami podwodnymi. Kiedy znalaz si w odlegoci okoo dziewidziesiciu dwch kilometrw od kontynentu, czyli ju w zasigu Luftwa e, doczya do niego eskorta brytyjskich okrtw wojennych. Jeden z krownikw, HMS Curacao

o tonau czterech tysicy dwustudziewidziesiciu ton, zawadzi o dzib majcej osiemdziesit trzy tysice ton wypornoci Queen Mary, ktra wbia si w niego i praktycznie przecia go na p, zabijajc trzystu trzydziestu dwch czonkw jego zaogi. Taki pocztek nie wry dobrze wielkiej inwazji aliantw. Dywizja zostaa zakwaterowana w koszarach Tidworth, w pobliu Salisbury. Byy to najlepsze koszary w Anglii, ale

amerykaskim chopcom bolenie brakowao tego wszystkiego, do czego przyzwyczaili si w obozach treningowych w Stanach. Ludziom, ktrzy przeszli szkolenie na Poudniu USA, angielska pogoda wydawaa si koszmarna. Szeregowy John R. Slaughter z Kompanii D 116 Puku wspomina: Nasze morale nie byo najlepsze podczas tych pierwszych miesicy na Wyspach Brytyjskich. Tsknota za domem, ohydna pogoda, dugie tygodnie

nieustajcych wicze wszystko to byo przyczyn cigych narzeka. 3 Sytuacji nie poprawiao take to, e 29 Dywizja si rzeczy staa si oddziaem eksperymentalnym. Bya jedyn wiksz amerykask jednostk bojow stacjonujc w Zjednoczonym Krlestwie. W cigu pierwszego roku pobytu w Anglii nie miaa adnego prawdziwego zadania do wykonania. Zamiast tego uczestniczya w wiczeniach, podczas ktrych dopiero

wyprbowywano rne warianty taktyczne desantu morskiego. Krtko mwic, onierze czuli si jak krliki dowiadczalne. Na domiar zego jedzenie byo okropne. Wielka Brytania znajdowaa si w stanie wojny od ponad dwch lat; brakowao wieych jaj, za mao byo misa, a za duo brukselki. Porucznik Robert Walker z kompanii sztabowej 116 Puku Piechoty wspomina: Wydawano nam lunch w torebkach. Skada si z dwch kanapek z suchego

ciemnego chleba; w jednej bya galaretka, a w drugiej plasterek mielonki wieprzowej. Nazywalimy je gwnem w papierku. 4 Kady amerykaski turysta, ktry naby kiedy jedn z takich kanapek w londyskim sklepie, dobrze wie, jakie s ohydne. Weekendowe przepustki na wyjazd do Salisbury albo nawet do Londynu byy trudne do uzyskania i w zwizku z tym bardzo cenne. Jankesi otrzymywali dwa razy wikszy od ni Brytyjczycy i

mieli bardziej twarzowe mundury, tote dziewczta wrcz lgny do nich. By to jeszcze jeden powd wzajemnej niechci onierzy koalicji. Istnia rwnie rozam midzy czarnymi Amerykanami, sucymi gwnie w subach zaopatrzenia, a ich biaymi kolegami. Kiedy spotykali si w pubie, zawsze wywizywaa si midzy nimi bjka, a czasami dochodzio nawet do strzelaniny. Dowdztwo armii prbowao wic wyznacza oddzielne puby dla biaych i

dla czarnych onierzy. Zwaywszy, e na wyspie, niewiele wikszej od stanu Colorado, stacjonowao przed inwazj okoo dwch milionw Jankesw, ta amerykaska okupacja Wielkiej Brytanii przebiegaa stosunkowo bezproblemowo. Niewtpliwie pomoga tu wiadomo wsplnego celu. Czynnikiem, ktry take przyczyni si do zagodzenia kon iktw, byo zaostrzenie dyscypliny wrd Amerykanw. 116 Pukiem dowodzi pukownik Charles

Canham, absolwent West Point, rocznik 1926. Szeregowy Felix Branham scharakteryzowa go jako zapalczywego faceta, ziejcego ogniem i siark. By takim tyranem, e zaczlimy mwi o naszej jednostce obz koncentracyjny Canhama. Jeli ktry z onierzy, wracajc z przepustki, spni si choby pi minut, musia zapaci trzydzieci dolarw i nie mg opuci obozu przez nastpne trzydzieci dni. Pewnego dnia Branham podsucha rozmow

midzy Canhamem a dowdc 29 Dywizji, generaem Charlesem Gerhardtem. Gerhardt powiedzia pukownikowi: Jeste za ostry dla swoich ludzi. Do licha, Charles odpar Canham to mj puk i ja nim dowodz. Dobrze wiesz doda Gerhardt e chopcom nie chodzi o te trzydzieci dolarw; bardziej doskwiera im trzydziestodniowy pobyt w obozie. Od tej pory Canham

rozluni troch dyscyplin, ale nieznacznie. To byy wiczenia, nie przelewki opowiada Branham. Zaczlimy od rnych typw okrtw i odzi desantowych. Trenowalimy zaadunek i wyadunek na LST, LCVP , LCI i LCM. Nie byo takiej jednostki pywajcej, ktrej bymy nie poznali. Posugiwalimy si rnymi granatami. Uczylimy si take uywa broni wroga. 5 Gerhardt rwnie ukoczy West Point, by kawalerzyst i

gra w polo. Ubiera si z wyszukan elegancj i zachowywa jak zupak. Robi wszystko zgodnie z regulaminem i chcia, by jego ludzie ubierali si nieskazitelnie, zawsze byli ogoleni i nawet swoje dipy utrzymywali w absolutnej czystoci. Oczekiwa od nich zaangaowania; jednak jedynym przejawem entuzjazmu, jaki zdoa osign, by okrzyk bojowy onierzy, ktry wznosili podczas marszu przez wydmy: Dwudziesta dziewita,

naprzd! Kiedy usysza go stary onierz z 1 Dywizji, weteran walk w Afryce Pnocnej i na Sycylii, odkrzykn: Naprzd, dwudziesta dziewita, bdziemy zaraz za wami!6 Dywizja odbywaa wiczenia w caej poudniowozachodniej Anglii. Chopcy spdzali noce w terenie, sypiajc w okopach. Nauczyli si wszystkiego, czego powinna nauczy si piechota: e teren to ich sprzymierzeniec, e mona odpowiednio wykorzysta

jego uksztatowanie, e wymusza okrelon taktyk, a przede wszystkim, e mona jednak bezczynnie tkwi w nim duszy czas. Nauczyli si te dostrzega takie cechy terenu, jakich nie zauwayby aden cywil. Atakowali miasteczka, wzgrza, wsie, zagajniki. Kopali niezliczon liczb dow. Poznawali problemy zwizane z rnymi rodzajami broni, atakujc wyznaczone cele przy wsparciu artylerii, modzierzy, karabinw maszynowych. Uczyli si

indywidualnych dziaa ofensywnych. Jeden z onierzy 29 Dywizji wspomina wiczenia, w ktrych uczestniczy: Zaadunek i wyadunek z odzi desantowych, ewakuacja, zrzucanie wierzchniej odziey, szybki marsz do przodu, czoganie si pod drutami kolczastymi przy ostrzale karabinw maszynowych i eksplodujcych wok pociskw. Uczono nas, jak posugiwa si materiaami wybuchowymi: tornistry z

adunkiem wybuchowym i torpedy bangalore doskonale sprawdzay si przy rozrywaniu drutw kolczastych i unieszkodliwianiu uforty kowanych bunkrw. Bagnetw uywalimy przy poszukiwaniu ukrytych min. Obrona przed gazami trujcymi, pierwsza pomoc, identy kacja samolotw i czogw, uycie i wykrywanie min-puapek i tak dalej wszystko to dawao nam pewno, e jestemy dobrze przygotowani. Uwaam, e

nasza dywizja zostaa tak przeszkolona jak adna inna wiea jednostka w historii. 7 Spdzali take wiele godzin na strzelnicy. Sierant Weldon Kratzer z Kompanii C 116 Puku pamita dzie, w ktrym Eisenhower, Montgomery i inne grube ryby z dowdztwa przybyli, by obserwowa wiczenia dwudziestej dziewitej. Po jakim czasie Eisenhower wezwa Kratzera. Sierancie,

przygldaem si, jak pan strzela powiedzia i musz panu pogratulowa. Kiedy te byem dobrym strzelcem. Pozwoli pan, e skorzystam z pana karabinu? To bdzie dla mnie zaszczyt, sir. Eisenhower pooy si na ziemi, przyoy bro do ramienia, wycelowa, pocign za spust i... nic. Sir, karabin nie jest odbezpieczony wyjani Kratzer. Nie mam do pana pretensji o te rodki

ostronoci odpar Eisenhower, czerwienic si i odbezpieczajc bro, po czym zacz strzela do celu oddalonego o szeset metrw. Nie by zy opowiada Kratzer. Tra a przewanie w prawy dolny rg tarczy. Raz jednak cakowicie chybi. Gdy Eisenhower wystrzeli cay magazynek, Kratzer zaproponowa, e ponownie zaaduje mu bro. Genera podzikowa: Nie, dzikuj. Wy,

chopcy, musicie wicej wiczy ni ja. Odjedajc, zwrci si jeszcze do Kratzera: Sierancie, jestem pod wraeniem pana umiejtnoci strzeleckich. Dobrze nauczylicie si w Kentucky bra poprawk na wiatr. Panie generale zauway Kratzer pochodz z Wirginii. Tam nauczyem si j ocenia. Niech mnie licho odpar genera w takim razie my wszyscy powinnimy stosowa wasz poprawk na

wiatr. 8 Eisenhower wiele czasu spdza w terenie, dokonujc inspekcji i obserwujc wiczenia. Chcia spotka si z jak najwiksz liczb onierzy. Rozmawia osobicie z setkami z nich. W cigu czterech miesicy, od 1 lutego do 1 czerwca, odwiedzi dwadziecia sze dywizji, dwadziecia cztery bazy lotnicze, pi okrtw wojennych i cae mnstwo skadw, magazynw, szpitali i innych obiektw. Wiosn 1944 roku

Eisenhower wygosi mow do absolwentw ostatniego rocznika brytyjskiej szkoy wojskowej w Sandhurst, poruszajc wane sprawy. Stwierdzi, e los kadego z tych chopcw, jego szanse na szczliwe i godne ycie zale od sukcesu operacji Overlord. Powoujc si na wspaniae tradycje Sandhurst, mwi wieo upieczonym o cerom, e powinni by jak ojcowie dla swych onierzy, nawet jeli oni s dwa razy od nich starsi, e powinni oszczdza im kopotw i

suy pomoc, jeli dopuszcz si jakich wykrocze. Kada kompania to jedna wielka rodzina, a o cerowie powinni peni rol gowy tej rodziny, starajc si, by jednostka bya zyta, dobrze przeszkolona, naleycie wyposaona, gotowa do walki. Suchacze, wedug sw Thora Smitha, o cera prasowego w Kwaterze Gwnej, byli zelektryzowani przemwieniem Eisenhowera. Po prostu go pokochali stwierdzi. 9

Oprcz szkole strzeleckich, treningu sprawnociowego i zapoznawania si z rnymi typami okrtw i odzi desantowych, onierze wiczyli take dziaania zwizane bezporednio z inwazj. Starano si, by poznali wszystkie jej etapy, od zejcia po siatkach, by dosta si do odzi Higginsa na penym morzu, a po zdobywanie punktw oporu na ldzie. Sierant Tom Plumb z kanadyjskiego Puku Strzelcw Krlewskich

Winnipeg 3 Dywizji, po wyldowaniu w D-Day na brzegu w pobliu Berniressur-Mer (plaa Juno) stwierdzi, e jest on bardzo podobny do play w Inverness, w Szkocji, na ktrej trenowalimy ma nawet podobnie rozmieszczone bunkry. 10 Podpukownik Paul Thompson, szef amerykaskiego Centrum Szkolenia Desantowego w Woolacombe, wyznaczy poligony na odpowiednich plaach, gwnie na terenie

Slapton Sands w hrabstwie Devon na poudniowym wybrzeu. Niemal trzy tysice mieszkacw tej okolicy musiao wyprowadzi si z domw i gospodarstw. Uksztatowanie terenu w Slapton Sands dokadnie odpowiadao topogra i wybrzea pwyspu Cotentin. Za kamienist pla znajdoway si pytkie laguny. Thompson, absolwent West Point z 1929 roku, by doskonaym inynierem. Wymyla niezwykle pomysowe i zblione do

planowanych akcji wiczenia w terenie, bardzo te angaowa si, opracowujc taktyk desantu na silnie umocnione wybrzea. Pocztkowo jego zadaniem byo przeszkolenie jednostek pokazowych i demonstracja ich umiejtnoci w obecnoci obserwatorw wysokiej rangi. Po zaakceptowaniu przez zwierzchnikw jego propozycji, sta si odpowiedzialny za szkolenie wszystkich oddziaw biorcych udzia w inwazji. 11 Thompson przystpi do

pracy w sierpniu 1943 roku. W Slapton Sands i omiu innych rejonach nadzorowa budow zapr do wiczebnych atakw batalionw i przygotowywanie rnych poligonw: do szkolenia caych kompanii, do prbnych ostrzaw artyleryjskich i modzierzowych z odzi desantowych, do przerywania zasiekw z wykorzystaniem torped bangalore i innych urzdze pomocnych przy przecinaniu drutu kolczastego, do dziaa

wiczebnych piechoty atakujcej bunkry, do unieszkodliwiania podwodnych i ldowych zapr, a take do rnego rodzaju manewrw z uyciem miotaczy ognia, rakiet i granatw. Stworzy take teren wicze dla saperw. Po wielu eksperymentach Thompson i jego ludzie doszli do wniosku, e pierwszy rzut atakujcych, ktrzy w trzydziestoosobowych grupach mieli by dostarczani odziami Higginsa na brzeg, powinien by podzielony na

plutony, skadajce si z piciu strzelcw, czterech ludzi do niszczenia zasiekw, czterech z rakietnicami, dwch nioscych miotacze ognia, czterech z karabinami automatycznymi Browninga, dwch do obsugi modzierza 60 mm, piciu saperw i dwch oficerw. Thompson podzieli szkolenie na cztery etapy. Pierwszy indywidualne wiczenia w pokonywaniu zapr. Drugi zespoowy trening saperw i druyn odpowiedzialnych za

przecinanie oraz niszczenie zapr i zasiekw. Trzeci wiczenia kompanii i czwarty batalionw. Podczas szkolenia obecni byli obserwatorzy, ktrzy oceniali, krytykowali, doradzali. wiczenia byy trudne i moliwie najbardziej zblione do warunkw naturalnych, w ktrych onierze mieli walczy. Czsto uywano ostrej amunicji, zdarzay si wic i wypadki. W poowie grudnia z krtkiej salwy artyleryjskiej zabito czterech ludzi i raniono szeciu; kilka

dni pniej wywrciy si trzy odzie desantowe i utono czternastu onierzy. 29 Dywizja pierwsza przesza przez t szko. Genera Gerhardt wychwala wspaniae warunki wiczebne, dziki ktrym jego oddzia zosta dobrze przygotowany do desantu na brzeg Europejskiej Fortecy Hitlera. 12 Tak wic zim i wiosn 1944 roku tysice onierzy kadego tygodnia odbywao wiczenia, obserwatorzy za oceniali, jak daj sobie rad,

co sprawia im trudno, i wprowadzali poprawki do planw operacji. Praktyka wykazaa na przykad, e uycie dymu w charakterze osony w rwnym stopniu dezorientuje wroga, jak i atakujcych onierzy, e nie mona kontrolowa jego intensywnoci i uniemoliwia obserwacj ostrzau z okrtw. W efekcie z dymu zrezygnowano. Dalsze eksperymenty przekonay planujcych operacj, e czogi najlepiej sprawdzaj si nie w roli

pojazdw pancernych, lecz jako bliskie wsparcie artyleryjskie. Rezygnujc wic z elementu zaskoczenia, jaki niewtpliwie by wprowadziy, dowdcy postanowili zamiast czogw wykorzysta ostrza z dzia okrtowych, uznajc, e waniejsze jest udzielenie atakujcym wsparcia ni pomoc w bezporednim przeamywaniu umocnie. O dziwo, adna z tych lekcji nie wynikna z dziaa wojsk amerykaskich na Pacy ku. Istniay pewne

podobiestwa midzy zadaniami 1 Specjalnej Brygady Saperw w Europie a 2 Brygad na Pacy ku. Do Wielkiej Brytanii sprowadzono wic paru o cerw z tamtego rejonu walk, ale generalnie warunki dziaa na obu tych frontach byy odmienne. Po dowiadczeniach z Afryki Pnocnej, Sycylii i Woch dowdcy jednostek w Europie nie czuli potrzeby, by prosi o rad swoich kolegw walczcych na Pacyfiku. W kwietniu i na pocztku

maja wiczenia przed inwazj, coraz bardziej przypominajce prb generaln, odbyway si ju na terenie caej Anglii. Naleay do nich: koncentracja wojsk, zaadunek na odzie i odpynicie w rejs, a nastpnie ldowanie na brzegu i organizacja jednostek na play. Podczas prb spotkay si oddziay, ktre miay we Francji sta si jednym zespoem: jednostki desantowe O (Omaha), G (Gold), U (Utah), J

(Juno) i S (Sword). Wojska ldowe musiay pozna kolegw z marynarki i vice versa. Lotnictwo take zostao zaangaowane w wiczenia; jak okrelono to w sztabie Leigh-Malloryego: Wane jest, by piloci wszystkich jednostek powietrznych zobaczyli rozmiary si biorcych udzia w desancie morskim. (...) I odwrotnie onierze wojsk ldowych powinni zdawa sobie spraw, na jak oson i wsparcie powietrzne mog liczy. 13

Trzydziestodwuletni porucznik Dean Rockwell zajmowa si szkoleniem zag odzi desantowych LCT. Przed wojn by zawodowym zapanikiem i trenerem w szkole redniej. Chocia nigdy wczeniej nie zetkn si ze son wod, wstpi do marynarki, gdy usysza, jak apeluje o to mistrz wagi cikiej, Gene Tunney. W marynarce mianowano go instruktorem wicze zycznych, ale Rockwell nie aprobowa narzuconego mu programu zaj i nie ukrywa

tego. Tak czsto i tak gono zgasza uwagi krytyczne, e zyska reputacj komucha. Za kar skierowano go do suby na odziach desantowych, ktre starsi o cerowie traktowali jako jednostki dla samobjcw. Na og o cerowie marynarki uwaali odzie desantowe za szpetne i nie dla ludzi morza; Rockwell jednak je pokocha. wietnie je pozna i nauczy si rozumie ich dziwne czasami zachowanie. Zacz od LCVP i LCM; wkrtce zosta

awansowany do stopnia bosmana i skierowany do Anglii. By dobry w swojej pracy, wic mianowano go podporucznikiem, potem porucznikiem, a wreszcie w marcu 1944 powierzono mu nadzr nad programem szkoleniowym dla zag LCT. Porucznik Eugene Bernstein z Marynarki Wojennej USA, dowodzcy jedn z LCT(R), pamita, e wiczenia byy bardzo zblione do prawdziwych warunkw bojowych. Poznawalimy miejsce

rnych rodzajw odzi w konwojach, w transporcie oddziaw, czogw, amunicji i wszelkiego rodzaju zaopatrzenia. Okoo pnocy otwieralimy kopert z rozkazami, by dowiedzie si, e pyniemy do Slapton Sands czy gdzie indziej i e bdziemy tam wiczy desantowanie. Robilimy zwrot o sto osiemdziesit stopni, kierujc si na Slapton Sands, wystrzeliwalimy rakiety w stron wyznaczonego celu [jeli LCT(R) pyna z prdkoci

osiemnastu i p kilometra na godzin, odrzut przy odpalaniu wszystkich tysica szedziesiciu rakiet powodowa zmniejszenie szybkoci do piciu i p kilometra na godzin], wyadowywalimy onierzy do mniejszych odzi i przybijalimy do brzegu. Byy to manewry na pen skal, z oson powietrzn, ostrzaem okrtowym i tak dalej. Potem wracalimy do domu. Niebawem zaczynalimy wszystko od nowa. I my, i Brytyjczycy przewiczylimy

operacj jedenacie razy. Tak nam mina wiosna 1944 roku. Bernstein dodaje te, e kiedy przyszo do prawdziwych dziaa podnielimy kotwic i spokojnie wyruszylimy w drog, jakby to byy kolejne wiczenia. 14 Major R. Younger, ktry dowodzi szwadronem brytyjskich czogw w Puku Krlewskich Saperw, wspomina, e pierwsze wiczenia koczyy si przewanie katastrof. Wszystko szo nie tak, ale

uczylimy si. (...) Maszyny si psuy. Zjazd czogiem z odzi desantowej przy wzburzonym morzu nie jest atwy i czasami pojazd rozbija ramp LCT, tak e trzeba j byo holowa. Z ca pewnoci te wiczenia byy nam potrzebne. Wemy na przykad radiostacj. Nie moesz porozumiewa si z dowodzonymi przez ciebie czogami bez radiostacji, a poniewa wczeniej nigdy si nimi nie posugiwalimy, pocztkowo mwilimy za

duo i zbyt rozwlekle. Kiedy jednak przywyklimy do tego, komunikowalimy si znacznie szybciej ludzie poznawali si po gosie i skracali wiadomoci, tak e w kocu rozmowa skadaa si z trzech sw, a kady wiedzia, o co chodzi. W eterze trzeba si streszcza, bo zdarza si, e kto inny ma co znacznie waniejszego do przekazania i nie moe si przebi. 15 Wsplne wiczenia ujawniy pewne sabe punkty planu. W czasie operacji Tiger w nocy z 27 na 28 kwietnia,

podczas prbnej akcji ldowania VII Korpusu na play Slapton Sands, czyli Utah, okazao si, e le opracowano harmonogramy dziaa. W rezultacie nastpiy korki, a jedna z odzi przybya zbyt pno na miejsce zaadunku. Co gorsza, przez oson brytyjskich niszczycieli przedar si niemiecki E-Boot, zatapiajc dwa LST i uszkadzajc sze innych. Zgino ponad siedmiuset czterdziestu dziewiciu ludzi, a trzystu podczas eksplozji zostao

rannych lub utono. Wnioski, ktre wycignito z tej lekcji, przyczyniy si do uratowania niejednego ycia ludzkiego w D-Day. Podczas operacji Tiger w formacji jednostek pywajcych nie byo odzi ratunkowej. Dowdcy marynarki uwiadomili sobie, e moe by potrzebna. Ludzi nie nauczono wczeniej, jak posugiwa si kamizelkami ratunkowymi po operacji Tiger ju to umieli. Okazao si te, e Brytyjczycy porozumiewaj si na innych

dugociach fal ni Amerykanie, co rwnie przyczynio si do katastrofy. I ten bd naprawiono. Nie tak atwo jednak byo zmieni pogod. W nocy z 27 na 28 kwietnia widoczno bya tak fatalna, e nie wystartowa aden z amerykaskich samolotw myliwskich. Operacja Tiger nie bya jedynymi wiczeniami, podczas ktrych zginli ludzie. W wyniku uycia ostrej amunicji odnioso rany albo stracio ycie wielu onierzy.

Podobnie byo podczas skokw spadochronowych. Major David Thomas by lekarzem 508 Puku Piechoty Spadochronowej. Podczas prbnego skoku nie otworzy si spadochron ktrego z onierzy. Szukalimy tego chopca trzy dni wspomina Thomas a kiedy go odnalelimy, wziem jego rkawiczki. Praem je trzy czy cztery razy, eby pozby si sodkawej woni mierci. Nie jestem przesdny, ale pomylaem, e te rkawiczki nie mog przynie

nieszczcia a dwa razy. Thomas mia je na sobie w DDay. 16 Nikt nie powiedzia Amerykanom ani Anglikom, gdzie i kiedy rozpoczn inwazj, ale rodzaj manewrw pozwala chopcom z dwudziestej dziewitej czy czwartej domyla si, e znajd si w czowce desantu, gdziekolwiek miaby nastpi. Morale byo wysokie, ale nikt nie mia zudze, e nie bdzie o ar. Kompanie byy tak wzmacniane, e liczyy zbyt

wielu ludzi, zwaszcza modszych o cerw i podoficerw. Szeregowy Harry Parley wstpi do Kompanii E 116 Puku na pocztku 1944 roku. Nigdy nie zapomnia chwili przyjazdu: Wszed dowdca, powiedzia, e nazywa si kapitan Lawrence Madill, e nasza kompania pjdzie jako pierwszy rzut podczas inwazji, e przewiduje si trzydziestoprocentowe straty w ludziach i e to bdziemy my! Parley tak to skomentowa: Przykro

zrobio mi si na myl, co czeka niektrych moich kolegw. 17 *** W desancie na francuski brzeg miay wzi udzia amerykaskie 1, 4 i 29 Dywizje Piechoty, brytyjskie 50 i 3 oraz kanadyjska 3, wspomagane przez dywizje powietrznodesantowe: brytyjsk 6 oraz amerykaskie 82 i 101. Dywizje 1 i 82 uczestniczyy ju w kampanii rdziemnomorskiej; pozostae miay w D-Day

przej chrzest bojowy (podobnie zreszt, jak onierze z uzupenie, ktrzy zostali wczeni do 1 Dywizji ju w Anglii). Jak pisze Geoffrey Perret:
Operacja najpowaniejszym Overlord bya zadaniem

wojskowym, do ktrego powoano ca armi. Gdy zadziaaa machina byo

produkujca rzuci do

onierzy, mona walki z

doborowymi tak

oddziaami

niemieckimi

niedowiadczone dywizje, jak 4, 29 czy

101

Powietrznodesantowa

poprowadzi je do zwycistwa.18

Dywizje piechoty zoone byy w przewaajcej czci z onierzy poborowych. W dywizjach powietrznodesantowych suyli natomiast wycznie ochotnicy (oprcz jednostek szybowcowych), z de nicji wic byy to oddziay elitarne. Wstpujcy do nich chopcy kierowali si, wedug sw szeregowca Roberta Radera z 506 Puku 101 Dywizji, pragnieniem, eby by

lepszym od innych facetw. 19 Pewn zacht byo take dodatkowe pidziesit dolarw odu za skoki spadochronowe. Ludzie sucy w tych jednostkach uwaali si za wyjtkowych i takimi rzeczywicie byli, ale podczas kampanii w pnocnozachodniej Europie, w latach 1944-1945, przekonali si, e onierze jednostek szybowcowych i piechurzy z pierwszej, czwartej i dwudziestej dziewitej s rwnie dobrzy jak oni co byo zasug dobrego

szkolenia. Nie mona jednak zaprzeczy, e oddziay powietrznodesantowe przechodziy cisze szkolenie ni piechota. Jeszcze w Georgii pod koniec 1942 roku piset szsty odbywa na przykad trzydniowe forsowne marsze z caym ekwipunkiem, pokonujc okoo dwustu osiemnastu kilometrw. Kiedy puk przyby do Anglii we wrzeniu 1943, treningi stay si jeszcze intensywniejsze. Organizowano rne

trzydniowe wiczenia polowe, poczynajc od skokw. W ksidze pamitkowej puku opisano powrt z marszu do barakw:
Patrzc wzdu kolumny, miao si wraenie, e wszyscy wygldaj, jakby wanie stoczyli bitw: na

nieogolonych obliczach malowao si wyczerpanie i gorycz, ludzie gw , a e byli ich nie z

uboceni od stp do kombinezony wytrzymay potami i

wiadczyy, prby w

zetkniciu

ogrodzeniami.

Kiedy

wreszcie wykoczony onierz przeby te ostatnie si mordercze na prycz, kilometry mg i

rzuci

tylko

powiedzie: Wojna nie moe by a tak cika!20

Celem kadego szkolenia, czy to piechoty, wojsk pancernych, inynieryjnosaperskich czy powietrznodesantowych, byo wpojenie onierzom przekonania, e prawdziwa walka ju nie moe by gorsza ni treningi, ktre przeszli. Dziki temu wszyscy

niecierpliwie wyczekiwali koca wicze i momentu przystpienia do akcji. Ale oczywicie treningu nigdy nie byo do, co stwierdziem potem zauway sierant Zane Schlemmer z 508 Puku Piechoty Spadochronowej. Kiedy czowiek pozna, czym jest prawdziwa walka, nigdy nie mia do przygotowa. Byoby to absolutnie niemoliwe. 21 Niektre jednostki przechodziy bardzo specjalistyczne wiczenia.

Major Howard z Kompanii D Bykw i Kozw poprosi topografw, by przejrzeli mapy Wielkiej Brytanii i znaleli mu miejsce, gdzie obok siebie biegn rzeka i kana, nad ktrymi przechodz mosty, stanowice cz tej samej drogi tak jak w dorzeczu Orne. Warunki te spenia rejon w okolicach Exeter. Howard zabra tam swoj kompani i przez sze dni, w dzie i noc, atakowa z ni mosty w Exeter, uwzgldniajc wszystkie

moliwe warianty i sytuacje w efekcie, gdyby nawet z szeciu szybowcw transportujcych po plutonie onierzy tylko jeden dotar do celu, jego zaoga i tak byaby w stanie wykona misj. By mie pewno, e szybowce wylduj w pobliu mostw, piloci (wszyscy w stopniu sieranta i wszyscy nalecy do Puku Szybowcowego; byo ich szesnastu, po dwch do kadego z szeciu szybowcw, biorcych udzia w D-Day, plus czterech

rezerwowych) uczestniczyli w operacji Deadstick. Pukownik George Chatterton, dowdca Puku Szybowcowego, diabelnie utrudni im wiczenia. Kaza pilotom ldowa w pobliu lasku w ksztacie litery L: trzy szybowce miay usi u szczytu L, a trzy u podstawy. Za dnia, podczas lotu w prostej linii, byo to stosunkowo atwe. Ale potem Chatterton poleci im odczy si na wysokoci dwch tysicy stu metrw od samolotw holowniczych i

lecie samodzielnie, posugujc si stoperem i robic dwa lub trzy pene zwroty przed przybyciem nad obszar lasu. To te jeszcze nie byo najtrudniejsze, poniewa, jak wyjani Jim Wallwork, pilot szybowca numer 1, w wietle dziennym zawsze mona troch kombinowa. Wtedy jednak Chatterton naoy pilotom ciemne szka na gogle, by widzieli tak jak w nocy, i ostrzeg: Oszukiwanie to gupota z waszej strony, bo kiedy przyjdzie czas,

bdziecie musieli wykona to, jak naley. Chocia Wallwork i tak zdejmowa szka, gdy wydawao mu si, e przelecia nad celem, to jednak stwierdzi: Na og gralimy uczciwie. Na pocztku maja latali ju take przy wietle ksiyca, odczajc si od samolotw holowniczych na wysokoci tysica omiuset metrw, w odlegoci okoo trzynastu kilometrw od lasku. Odbywali wiczenia niezalenie od pogody. Wykonywali zwroty i zataczali

koa na niebie, posugujc si jedynie stoperem. W ramach operacji Deadstick odbyli czterdzieci trzy loty prbne, w tym ponad poow w nocy. Byli dobrze przygotowani do akcji. 22 Amerykaskie 2 i 5 Bataliony Rangersw skaday si z ochotnikw. Czsto nazywano je oddziaami samobjcw, cho porucznik James Eikner z 2 Batalionu nie zgadza si z tym okreleniem: Bylimy po prostu penymi zapau modymi ludmi, ktrzy

uwaali, e jeli ju mamy walczy, moemy to robi w najlepszych jednostkach; chcielimy wzi udzia w wojnie, eby j wreszcie zakoczy i jak najszybciej wrci do domu. 23 Oczywicie, takie doborowe jednostki otrzymay specjalne zadanie miay opanowa bateri w Pointe du Hoc. Poniewa wizao si to ze wspinaczk po kli e, onierze musieli by w doskonaej kondycji zycznej. W marcu pojechali wic w gry szkockie, gdzie 4

Brygada Komandosw lorda Lovata poddaa ich cikim marszom (rednio czterdzieci kilometrw dziennie, najduszy jednak wynosi szedziesit kilometrw) na trasie uwaanej za najtrudniejsz na wiecie. onierze zdobywali gry, wspinali si na klify, wiczyli walk wrcz. Uczyli si podchodzi niezauwaenie do obiektu i przeprowadza szybkie ataki. Po dziesiciu dniach takiego treningu jeden z szeregowcw schud z okoo dziewidziesiciu trzech

kilogramw do siedemdziesiciu siedmiu. 24 Pniej na wybrzeu szkockim wiczyli desant morski, ldujc na specjalnie przygotowanych plaach, zastawionych zasiekami z drutu kolczastego, zaporami i wszelkiego rodzaju przeszkodami, jakie Rommel przygotowa w Normandii na ich przybycie. W kwietniu zostali przeniesieni do Centrum Szkolenia Desantowego. Na pocztku maja wysano ich do Swanage, gdzie mieli wiczy

wspinaczk po kli e przy uyciu lin i wyrzutni hakw, ktre wbijay si w grn krawd stoku. Posugiwali si rozsuwanymi drabinami, podarowanymi im przez londysk stra poarn i przewoonymi przez am bie DUKW. 25 Porucznik Walter Sidlowski, inynier, podziwia tych onierzy. Moi chopcy zawsze uwaali, e s w dobrej formie zycznej wspomina ale tamci robili wszystko dwa razy szybciej, zarwno z broni i

ekwipunkiem, jak i bez niego. Kiedy patrzylimy, jak w przerwach miedzy zajciami wykonuj pompki i inne wiczenia, nie moglimy si nadziwi. 26 Zapewniam wszystkich stwierdzi porucznik Eikner z 2 Batalionu e gdy po takim szkoleniu przystpilimy do walki, nie trzlimy si ze strachu, nie pakalimy ani nie modlilimy si. Wiedzielimy, co nas czeka; pamitalimy, e kady z nas dobrowolnie zgosi si do tej niebezpiecznej roboty.

Szlimy do walki spokojni. Oczywicie w ogniu bitwy mielimy stracha, ale mylelimy o tym, eby dobrze wykona zadanie. Wczeniej zreszt nie moglimy si ju doczeka, kiedy przystpimy do akcji. 27 Saperw biorcych udzia w ataku rwnie czekao skomplikowane zadanie. Naleeli oni do trzech brygad, skadajcych si z trzech batalionw; 6 Specjalna Brygada Saperw miaa walczy u boku 116 Puku na prawej ance play Omaha;

pita z 16 Pukiem na lewej ance Omaha, a pierwsza z 4 Dywizj na play Utah. Saperzy stanowili prawie jedn czwart amerykaskich onierzy uczestniczcych w inwazji. Ich zadaniem byo (mniej wicej w tej kolejnoci): zniszczenie zapr na plaach, detonacja zastawionych przez wroga min, ustawienie znakw wskazujcych zbliajcym si odziom desantowym oczyszczone ju tory wodne, rozmieszczenie platform

umoliwiajcych onierzom i pojazdom zejcie na brzeg (kolor platform by dla odzi informacj, jakie naley spuci jednostki), oczyszczenie drg wychodzcych z play, wysadzanie zapr przeciwczogowych, organizowanie skadw amunicji i zaopatrzenia oraz kierowanie ruchem na plaach. W skad wojsk saperskich wchodziy rne jednostki. Bataliony ldujce na play miay, oprcz radiostacji,

take sygnalizatory i heliografy, ktre miay suy do cznoci pomidzy brzegiem a okrtami i odziami. Zadaniem batalionu wojsk chemicznych bya neutralizacja gazw trujcych i materiaw radioaktywnych (obawiano si, e Niemcy s wystarczajco zaawansowani w badaniach nad broni atomow, by uy takich rodkw). W operacji uczestniczyy te: bataliony medyczne i zaopatrzeniowe, kompanie rejestrujce miejsca pochwku zabitych

onierzy, andarmeria wojskowa zajmujca si jecami, bataliony am bii DUKW, kompanie cznoci rozcigajce kable telefoniczne wszystkiego razem szesnacie wyspecjalizowanych jednostek. Jak zauway podpukownik Thompson, ktry obj dowdztwo 6 Specjalnej Brygady Saperw, kiedy Centrum Szkolenia Desantowego zakoczyo prac: Czy istniaa kiedykolwiek rwnie starannie skompletowana i

przygotowana do swej misji jednostka, jak ta?28 Wojska saperskie rwnie odbyway wiczenia w Centrum Szkolenia Desantowego na terenie Slapton Sands. Sierant Barnett Ho ner z 6 Batalionu bra udzia w operacji Tiger 27-28 kwietnia, podczas ktrej Niemcy zatopili LST. Byem wtedy na play z moj druyn. wiczylimy rozbrajanie min, gdy zobaczylimy unoszce si na wodzie ciaa. Nigdy wczeniej nie widziaem martwego

czowieka. Zaczlimy zblia si do brzegu, by wydoby zwoki. Wtedy usyszaem okrzyk: Sierancie! Prosz zabra stamtd waszych ludzi! Kiedy uniosem gow, zobaczyem dwie gwiazdki na ramieniu o cera by to genera Huebner. Szybko odwoaem druyn. Nigdy nie kwestionuj sw dowdcw. 29 Kady mia do wykonania okrelone zadanie. Genera Huebner chcia, by sierant Ho ner skupi si wycznie na swoim. Zmarymi mieli si

zaj ludzie odpowiedzialni za rejestracj zgonw. Jako gwn zasad przyjto, e w D-Day nikt nie powinien zatrzymywa si, by pomaga rannym, a ju na pewno nie po to, by grzeba zabitych naleao pozostawi to lekarzom oraz odpowiednim subom i myle tylko o swoim zadaniu. W operacji bray udzia jeszcze inne wyspecjalizowane jednostki, jak druyny saperw dziaajcych pod wod, zaogi kieszonkowych okrtw

podwodnych, prowadzcych nadpywajce jednostki desantowe, mae jednoosobowe samoloty ze skadanymi skrzydami, transportowane na promach Rhino (paskodenne odzie pontonowe o wymiarach dwanacie i p na pidziesit trzy metry, przewoce czterdzieci pojazdw, holowane przez LST i dysponujce tak moc podczepianych za ruf silnikw, by wpyn na plae) samoloty te wczano do operacji ju na plaach i

wykorzystywano do kierowania ogniem dzia okrtowych. 743 Batalion Czogw, podobnie jak inne jednostki majce na wyposaeniu DD, przez cae miesice uczy si manewrowa swoimi maszynami na wodach kanau. 320 Batalion Balonw Zaporowych (zoony z Murzynw) trenowa rozmieszczanie balonw na plaach. Na pla Utah i Omaha skierowano take po dwudziestu Indian Cherokezw; porozumiewali

si przez radio w swoim jzyku, wiedzc, e Niemcy nigdy nie zrozumiej ich meldunkw. Wszystkie jednostki komandosw miay charakter specjalny, ale niektre z nich w wikszym stopniu ni pozostae. W 1 i 8 Plutonie 10 Kompanii Komandosw suyli Francuzi; szeregowy Robert Piauge nalea do 1 Plutonu. Urodzi si w 1920 roku w Ouistreham u ujcia Orne; jego ojciec zmar na skutek rany odniesionej podczas I wojny wiatowej. On sam

wstpi do armii francuskiej w 1939 roku, nie zwaajc na proby i protesty matki, a w czerwcu 1940 udao mu si zbiec do Anglii, w odpowiedzi na apel de Gaullea. Zacign si do oddziau komandosw marynarki francuskiej, ale wyposaony i przeszkolony zosta przez Anglikw, a nastpnie wczony w szeregi komandosw brytyjskich. Wszyscy Francuzi pragnli powrci do kraju, ale szczeglnie Piauge nie mg si doczeka tej chwili, zwaszcza gdy dowiedzia si,

e mieli wyldowa w Ouistreham, gdzie mieszkaa jego matka. 30 onierze 10 Kompanii Komadosw pochodzili z caej Europy. Byli wrd nich Polacy, Duczycy, Norwegowie i Belgowie. Rwali si do walki podobnie jak Francuzi i tak samo jak brytyjscy komandosi, amerykascy rangersi czy spadochroniarze, wiczyli do granic wytrzymaoci. Ludzie z 3 Plutonu 10 Kompanii Komandosw nie potrzebowali adnej

dodatkowej motywacji do walki. Byli to modzi ydzi z Europy, ktrzy zdoali przedosta si do Anglii. Ju od chwili przybycia, czy to z Niemiec, Austrii, Czechosowacji czy Wgier, zabiegali, by wzi udzia w walce. Komodor lord Louis Mountbatten, dowdca Operacji Poczonych, skierowa ich do komandosw, gdzie utworzono z nich 3 Pluton. Odbyli tam regularne szkolenie dla onierzy tej specjalnoci, by potem suy w patrolach i wywiadzie.

Gwn ich zalet bya znajomo jzykw. Zatrzymani podczas patrolu, potra liby poprawnie odpowiedzie po niemiecku; mogliby take prowadzi na miejscu przesuchania jecw. Przeszkolono ich we wszystkich sprawach dotyczcych Wehrmachtu organizacji, dokumentw, broni i taktyki. Kapral Peter Masters nalea do 3 Plutonu. Urodzony w Wiedniu w 1922 roku, mieszka w tym miecie w dniu Anschlussu Austrii, 12

marca 1938 roku, i wspomina: yem pod okupacj niemieck przez sze miesicy, co zupenie wystarczyo, ebym z dziecka, wychowanego w duchu pacyfistycznym, zamieni si w ochotnika, ktry pali si do walki. W sierpniu 1938 roku znalaz si w Londynie i niebawem wstpi do komandosw. Potra sz strzela? pyta go o cer rekrutujcy. Umiesz prowadzi d? Co wiesz o komunikacji radiowej? Masters odpowiedzia, e

kiedy strzela z rewolweru BB, wiosowa odzi, ale nigdy nie eglowa i nic nie wie o radiostacji. By jednak tak peen zapau, e zosta przyjty do komandosw. Kiedy mu powiedziano, eby zmieni nazwisko na wypadek schwytania przez Niemcw i ewentualnych represji, i dano na to par minut, wybra Masters. Dosta plakietk z napisem Peter Masters i Koci anglikaski. On i wszyscy inni onierze sucy w 3 Plutonie musieli wymyli

historie, ktre by tumaczyy, dlaczego mwili po angielsku z obcym akcentem. Rodzice Mastersa rzekomo duo podrowali, a on sam zosta wychowany przez niemieck niak, ktra niezbyt dobrze znaa angielski. 31 Harry Nomburg rwnie suy w 3 Plutonie. Urodziem si w Niemczech opowiada i w wieku pitnastu lat zostaem przez rodzicw wysany do Anglii, by unikn przeladowa ze strony nazistw. Opuciem Berlin 21 maja 1939 roku.

Bya to niedziela Dzie Matki. Nigdy ju nie zobaczyem rodzicw. Po ukoczeniu osiemnastu lat wstpiem do armii brytyjskiej i na pocztku 1943 roku zgosiem si do komandosw. Wraz z zielonym beretem otrzymaem nowe nazwisko. Nazywa si teraz Harry Drew, ale po wojnie powrci do wasnego nazwiska. Masters pozosta ju przy angielskim. 32 (Wrd amerykaskich spadochroniarzy by chopak, ktry nalea kiedy do

Hitlerjugend. Fred Patheiger urodzi si w grudniu 1919 roku w Rastatt, w Niemczech. Jako nastolatek wstpi do Hitlerjugend. Ciotka Freda chciaa wyj za m; ledztwo przeprowadzone przez parti nazistowsk wykazao, e jego pradziadek by ydem, a wtedy wyrzucono go z organizacji. Matka chopca skontaktowaa si ze swoimi krewnymi w Chicago; w kwietniu 1938 roku Patheiger wyemigrowa do Stanw Zjednoczonych. Jego rodzice, ciotka i reszta

rodziny zginli w obozach koncentracyjnych. Kiedy w 1940 roku chcia zacign si do armii amerykaskiej, na jego podaniu napisano: Odrzucony wroga narodowo. Odwoa si w tej sprawie do J. Edgara Hoovera, mwic, e chce walczy przeciwko nazistom, a nie Niemcom. Wkrtce potem przyjto go do armii. Zosta kapralem w 101 Dywizji Powietrznodesantowej. 33) onierze nalecy do 3 Plutonu zostali przed inwazj

podzieleni na picioosobowe grupy, ktre przydzielono do rnych brygad komandosw. Masters znalaz si w grupie wyposaonej w tanie, wywrotne bicykle z koszykami na przodzie, w ktrych wozili swoje plecaki. Masters uwaa, e te pojazdy bez botnikw i pedaw, majce jedynie kierownic, s przeklestwem. By jednak w wojsku i cieszy si, e moe by przydatny. W cigu piciu ostatnich lat nazici, karmicy si nienawici, zasiali j po caej Europie. Piauge,

Masters, Nomburg, Patheiger i inni modzi uchodcy mieli im si za to odpaci. Rasizm lea u podstaw ideologii nazistowskiej. By jednak take obecny w armii amerykaskiej. W 1937 roku wysi o cerowie w U.S. Army War College (szkole wojskowej armii amerykaskiej) napisali prac, analizujc wady i zalety czarnoskrych onierzy. W konkluzji stwierdzili: Jako jednostka, Murzyn atwo si uczy, jest posuszny, pogodny i yczliwie

nastawiony. Niesprawiedliwie potraktowany, moe okaza si krnbrny i uparty, cho zazwyczaj ma to charakter krtkotrway. Bywa niefrasobliwy, niezaradny, nieodpowiedzialny i skryty. le reaguje na krytyk; najlepiej kierowa nim za pomoc pochwa, a take omieszania. Brak mu zasad moralnych, nie mwi prawdy, a wiadomo dobra i za jest u niego niedostatecznie rozwinita. Jeli za chodzi o zalety, Murzyna cechuje lojalno;

nie ma te zwyczaju narzeka, jeli jest dobrze karmiony. Jest muzykalny i ma poczucie rytmu. Jego twrczo ma charakter prymitywny. Przewanie bywa religijny. Odpowiednio kierowani, Murzyni potra by pracowici. Reaguj emocjonalnie i mona w nich wzbudzi nawet duy entuzjazm. Podczas I wojny wiatowej we Francji walczyy dwie amerykaskie dywizje zoone z czarnoskrych onierzy. Jedna, suca u boku armii

francuskiej, sprawowaa si dobrze; zdobya wiele odznacze, a Francuzi nawet zayczyli sobie wicej czarnych jednostek. Druga, naleca do armii amerykaskiej i dowodzona przez o cerw z Poudnia, sabo przeszkolona i wyposaona, nie sprawdzaa si w walce. Oficerowie z War College w 1937 roku zwrcili uwag gwnie na ich poraki, ignorujc zupenie osignicia, co doprowadzio do konkluzji, e czarni nie nadaj si do suby

wojskowej. W konsekwencji, cho podczas II wojny wiatowej utworzono trzy dywizje piechoty zoone z Murzynw, tylko jedn, 92, skierowano do walki. W marcu 1944 roku w Wielkiej Brytanii przebywao sto pidziesit tysicy czarnoskrych Amerykanw. Wikszo z nich przydzielono do sub zaopatrzeniowych przewanie pracowali w portach przy wyadunku okrtw lub jako kierowcy ciarwek. Cho wedug o cjalnej wersji nie byli

dyskryminowani, podlegali jednak segregacji rasowej. Oddzieleni od biaych, ale rwni z nimi taka panowaa zasada w Ameryce i potem w Wielkiej Brytanii. 34 Genera Eisenhower wyda rozporzdzenie skierowane do wyszych dowdcw amerykaskich, w ktrym pisa:
Naley koniecznie unika

dyskryminacji jednostek murzyskich.

Przyzna jednak, e w Londynie i innych miastach,

gdzie

podczas

przepustek

urlopw bd spotyka si czarni i biali onierze, nie da si

konsekwentnie przestrzega tej zasady w obiektach socjalnych i

rekreacyjnych.

Eisenhower da, by Murzynom zezwolono na wstp do wszystkich klubw Czerwonego Krzya. Cigle jednak powtarza dowdcom poszczeglnych jednostek, by
kierujc si wasn ocen sytuacji, starali si redukowa przyczyny

kon iktw

midzy

onierzami,

odpowiednio przydzielajc przepustki.

Innymi sowy, jeli w okolicy znajdowa si tylko jeden klub Czerwonego Krzya albo zaledwie par pubw, czarni onierze otrzymywali przepustki jednego wieczora, a biali nastpnego. 35 Czerwony Krzy otworzy dwadziecia siedem klubw przeznaczonych wycznie dla Murzynw, ale to i tak byo za mao. W klubach dla biaych, a jeszcze czciej w pubach,

mona wic byo spotka rwnie czarnych onierzy. Bywao to przyczyn bardzo przykrych incydentw. W miejscach, gdzie obok siebie pili piwo czarni i biali Amerykanie, czsto wybuchay bjki. Czasami dochodzio nawet do strzelaniny i o ar w ludziach przy czym agresorami byli przewanie biali (genera Ira Eaker, dowdca 8 Armii Lotniczej, stwierdzi, e w dziewidziesiciu procentach za kon ikty odpowiedzialni byli biali onierze).

Oczywicie armia staraa si tuszowa wszystkie takie przypadki. Eisenhower wyda wic kolejne rozporzdzenie. Owiadczy wyszym o cerom, e rozpowszechnianie deprecjonujcych opinii na temat jakichkolwiek amerykaskich jednostek, czy to biaych, czy czarnych, bdzie uznane za dziaanie szkodliwe dla porzdku i dyscypliny wojskowej, a winni zostan niezwocznie ukarani. (...) ycz sobie, by mieli to

na uwadze wszyscy o cerowie. Sugeruj te, by kady porozmawia z innymi dowdcami i poleci im drog subow przekaza dalej to zalecenie. Genera J.C.H. Lee, dowodzcy subami zaopatrzeniowymi i si rzeczy najbardziej zainteresowany problemem, rozkaza wszystkich o cerom, by odczytali obiegwk Eisenhowera swoim podwadnym, i ostrzeg ich, e Eisenhower nie artuje. Odnioso to niewielki

skutek. Kon ikty na tle rasowym nie ustaway. Eisenhower nakaza cenzurowanie listw; jak stwierdzili o cerowie, ktrzy si tym zajmowali, wikszo biaych onierzy wyraaa zdziwienie, e w Wielkiej Brytanii nie ma segregacji rasowej i z oburzeniem komentowaa zwizki Angielek z Murzynami. onierze obawiali si, e efekt tych dowiadcze da o sobie zna po powrocie czarnych Amerykanw do kraju. Murzyni natomiast

zachwycali si Angli i panujc tam tolerancj rasow. Pewien o cer po przeanalizowaniu raportw cenzury z kilku ostatnich tygodni napisa pod koniec maja 1944 roku:
Dominuje wraenie, e jeli

wkrtce nie nastpi inwazja, mog by kopoty.36

Najlepszym sposobem uniknicia kopotw byo przydzielenie oddziaom, niezalenie od koloru skry, odpowiednio cikiej pracy.

Eisenhower wyda rozkaz:


onierze maj razem trenowa, razem nauczyli pracowa si i mieszka, by

wspdziaa

podczas

[zbliajcej si] inwazji.37

Jeli biali piechurzy wiczyli wysiadanie z odzi Higginsa, to czarni onierze zaadowywali i wyadowywali LST i inne jednostki. Szkolenie przebiegao intensywnie i wydawao si nie mie koca. Natomiast Niemcy przebywajcy we Francji

prawie w ogle nie wiczyli. Zamiast tego wbijali pale w ziemi i stawiali coraz wicej zapr na plaach, pracujc w kwietniu i maju raczej w charakterze batalionw saperskich ni uczestniczc w manewrach polowych. Wyjtkiem bya tu tylko 21 Dywizja Pancerna. Pukownik Luck, dowodzcy 125 Pukiem, przeprowadza ze swoimi czogami nocne wiczenia. Organizowa zbirki, marsze na wybrzee, czy w kierunku mostw na rzece i kanale Orne, trenowa

ostrza i szybki atak. By zachwycony zademonstrowan przy uyciu ostrej amunicji wyrzutni rakiet o czterdziestu omiu lufach nazywan organami Stalina. Tego samego wieczora Rommel powiedzia o cerom dwudziestej pierwszej, eby byli szczeglnie czujni. Przemwienie zakoczy sowami: Nie liczybym na to, e wrg przybdzie podczas adnej pogody i za dnia. Zachowanie staej czujnoci nie byo atwe. Jak

wspomina Luck: Dla dywizji pancernej, ktra podczas dotychczasowych kampanii przyzwyczaia si, e stale jest w ruchu, taki brak aktywnoci by mczcy i niebezpieczny. onierze tracili czujno, zwaszcza po calvadosie i cydrze, typowych trunkach tego regionu. Poza tym nie wiedzielimy, czy w ogle dojdzie do ldowania aliantw na naszym odcinku. 38 Inaczej mwic, nawet doborowe jednostki Wehrmachtu traciy w

Normandii ducha bojowego, wiodc wygodne ycie okupanta w krainie tustych trzd i soczystych jabek. ycie przecitnego onierza Wehrmachtu, czy to nastolatka z Berlina, czy czterdziestoletniego Polaka albo Rosjanina z Batalionw Wschodnich, upywao na nudnej pracy w cigu dnia, zabawie wieczorami, czekaniu i modlitwach, by inwazja nastpia w zupenie innym miejscu czyli na wszystkim, tylko nie przygotowaniach do walki na

mier i ycie. Trwajca ju od duszego czasu okupacja Francji bya take przyczyn bardzo szczeglnych problemw. Wzrastaa na przykad liczba niemieckich onierzy, ktrzy rozwodzili si ze swymi onami, by polubi Francuzki. Co wicej, istniaa groba, e nie tylko pojedynczy ludzie, ale i cae jednostki wojskowe mog si podda ju przy pierwszej okazji. Takie przypadki mogyby mie miejsce nie tylko w Batalionach

Wschodnich, ale take w oddziaach rdzennie niemieckich, ktre wedug tajnego raportu dowdztwa z grudnia 1943 roku udziy si, e maj do czynienia z przeciwnikiem, ktry postpuje w sposb humanitarny. Jak napisa doktor Detlef Vogel z Militargeschichtliches Forschungsamt:
W rezultacie mao kto lka si niewoli aliantw . Taki stan nie sprzyja wyrabianiu w onierzach

wytrzymaoci i hartu ducha, ktrych

wymagali dowdcy wojskowi.

Doktor Goebbels uruchomi machin propagandow, by wmwi niemieckim onierzom na Zachodzie, e czeka ich walka na mier i ycie, rozstrzygajce wszystko starcie. Niedugo przed inwazj genera Jodl usiowa wzmocni morale onierzy, przekonujc: Zobaczymy, kto lepiej walczy i kto mniej ginie: niemiecki onierz, bronicy swej ojczyzny, czy Amerykanie i Brytyjczycy,

ktrzy nawet nie wiedz, w imi czego zdobywaj Europ. Rommel nie mg jednak liczy na patriotyzm swoich podwadnych. Jak pisze doktor Vogel, w przeddzie inwazji
pojawiy niemieccy si wtpliwoci, na czy

onierze

Zachodzie

zechc broni si do ostatniej kropli krwi, tak jak podczas walk z Armi Czerwon, poniewa ich motywacja nie bya rwnie silna jak wtedy, gdy zmagali si na Froncie Wschodnim.39

Aby przeciwstawi si defetyzmowi, dowdcy okamywali swoich ludzi. Peter Masters stwierdzi podczas przesucha jecw w D-Day, a take i pniej, e mwiono im: Bez trudu zepchniemy wrogw do morza. Zbombarduj ich Stukasy; U-Booty bd ledzi i zatapia torpedami ich okrty; bombowce zatopi okrty desantowe; czogi zmiad piechot na plaach. 40 Ilu z nich, jeli w ogle tacy byli, uwierzyo w te

fantastyczne zapewnienia nie wiadomo. Prawd jest, e w szeregach Wehrmachtu coraz powszechniej objawia si brak wiary w sens obrony, czemu dawa wyraz Rommel, coraz bardziej umacniajc betonem forty kacje i wbijajc w ziemi pale, zamiast szkoli onierzy w szybkich manewrach i byskawicznych atakach. Tymczasem po drugiej stronie kanau Alianckie Ekspedycyjne Siy Zbrojne niemal przez cay czas przygotowyway si do akcji.

Rozdzia 8 Koncentracja wojsk i odprawy


Poczwszy od pierwszego tygodnia maja onierze piechoty i marynarki si alianckich zaczli gromadzi

si na poudniu Anglii. Przypywali morzem na pokadach niezliczonych transportowcw i LST. Okrty pyny z zatoki Clyde i Belfastu, Morzem Irlandzkim obok Isle of Man, a take z Liverpoolu, Swansea i Bristolu. Po drodze tworzyy formacje zoone z dwudziestu, czterdziestu, stu jednostek, wypyway na Atlantyk, mijay przyldek Lands End, po czym kieroway si w lewo do wyznaczonych portw Plymouth, Torquay, Weymouth, Bournemouth,

Southampton, Portsmouth, Eastbourne i innych. Przybywali take ldem: pocigami, autobusami, ciarwkami, jak rwnie pieszo onierze i sprzt z Irlandii Pnocnej, Szkocji, rodkowej Anglii i Walii. Tworzyli kompanie i bataliony, a potem puki, by maszerowa wskimi drogami Anglii, kierujc si na poudnie. Po dotarciu na teren koncentracji formowali dywizje, korpusy i armie, liczce setki tysicy ludzi razem byo ich dwa miliony

plus p miliona pojazdw. Obsugiwao ich pidziesit cztery tysice osb, w tym cztery tysice piciuset kucharzy. Bya to najwiksza koncentracja si zbrojnych w historii brytyjskiej i amerykaskiej armii. wiat nie widzia i nigdy ju nie zobaczy podobnej akcji[14]. 175 Puk 29 Dywizji Piechoty przyby na swoje miejsce zbirki, zwane kiebask, w pobliu Falmouth. (Rejony te nazywano tak ze wzgldu na ksztat; podune, wskie,

ogrodzone i zazwyczaj pooone przy drodze, wyglday na mapie wanie jak kiebaski.) Tam oddzia zosta odizolowany od wiata. onierze zamieszkali w namiotach; na terenie obozu wyznaczono wirowe alejki i przykazano wszystkim, by poruszali si wycznie po nich, uniemoliwiajc niemieckim samolotom zwiadowczym wykrycie cieek wydeptanych przez du liczb ludzi. Pojazdy parkowano przy ogrodzeniach i ywopotach. Wszystko

zamaskowano siatkami. Kiebaski strzeone byy przez andarmeri wojskow; nikogo z cywili na ich teren nie wpuszczano. Nie pozwalano rozpala ognisk, cho noce w poowie maja w Anglii bywaj jeszcze bardzo chodne, a rano na polach mona byo zobaczy szad. Porucznik Eugene Bernstein pyn dowodzon przez siebie LCT(R) przez Morze Irlandzkie na Isle of Man, gdzie uzupeniono zaopatrzenie (gwnie steki, ktre jadalimy trzy razy

dziennie). Potem wyruszy do Falmouth, tam jednak okazao si, e przyby w niewaciwe miejsce. Po wielu nieporozumieniach i nasilonej wymianie korespondencji polecono mu uda si do Dartmouth nad rzek Dart. Tam z kolei dowiedzia si, e ma pyn w gr rzeki, i ostatecznie zarzuci kotwic naprzeciwko Greenway House, domu Agathy Christie. Bya to pikna posiado z cieplarniami i ogrodem, a take wirow drog biegnc wzdu rzeki.

Pisarka przekazaa dom Marynarce Wojennej Stanw Zjednoczonych, ktra zaoya tu Kwater Gwn. 1 Oddziay powietrznodesantowe uday si do obozw w pobliu lotnisk poudniowej Anglii: 506 Puk Piechoty Spadochronowej do Uppottery, kompania Bykw i Kozw do Tarrant Rushton. Jednostki saperskie miay wasne tereny zgrupowania 6 Batalion stacjonowa na przykad w okolicy Portsmouth.

Kiebaski zastawione byy rnego rodzaju sprztem wojskowym. Sierant John Robert Slaughter ze 116 Puku 29 Dywizji wspomina: Na kadym kawaku pola i w kadym kcie sta sprzt zgromadzony do zbliajcej si wielkiej bitwy. Czogi i inne pojazdy gsienicowe, ciarwki, dipy i transportery; samoloty korygowania ognia artyleryjskiego Piper Cub; wszystkie rodzaje dzia; zapasy paliwa, wody i

ywnoci, kanistry, puda, bbny wszystkiego, cokolwiek by wymieni, byo a w nadmiarze. 2 Pojazdy zabezpieczono przed wod. Kad ich ruchom cz nasmarowano tust substancj o nazwie cosmoline, ktra chronia metal przed korozj. Ganiki dipw, czogw i ciarwek wyposaono w rury doprowadzajce powietrze. Kierowcy i artylerzyci, ktrzy pracowali pod oson siatek, musieli by bardzo uwani opowiada

porucznik Ralph Eastridge ze 115 Puku 29 Dywizji. Jakiekolwiek zaniedbanie czy chwila nieuwagi mogy by pniej przyczyn unieruchomienia pojazdu podczas zjazdu z rampy do wody czy na sam pla. Artylerzyci starannie zabezpieczali zamki swoich dzia gumowymi osonami i wypeniali gum kad szczelin. Operatorzy pakowali radiostacje w wodoszczelne worki. 3 Zuywano te miliony prezerwatyw. Niektre

nadmuchiwano i robiono z nich balony albo wypeniano wod, ale przewanie wykorzystywano je do bardziej praktycznych celw, cho zupenie niezgodnych z pierwotnym przeznaczeniem. Piechurzy nakadali je na lufy swoich karabinw M-1; guma zabezpieczaa bro przed piaskiem i wod, a usun j mona byo strzelajc. Wielu onierzy pakowao w prezerwatywy nawet zegarki; niestety, kondomy okazay si za mae, by zapakowa w nie portfele.

onierze otrzymali rwnie specjalny zestaw na wypadek ucieczki po schwytaniu przez wroga. To byo co takiego, jak dla skautw zauwaa major Howard. W jego skad wchodziy: metalowy pilnik, ktry wszywao si w bluz munduru, mosiny guzik przy spodniach, tak namagnetyzowany, e gdy oparo si go na gwce od szpilki, mg peni rol kompasu, jedwabna chusta z map Francji, tabletki do odkaania wody i franki

francuskie (wydrukowane przez rzdy USA i Wielkiej Brytanii, mimo wyranych protestw de Gaullea) w przeliczeniu na walut amerykask po dziesi dolarw na osob. Takie rzeczy dziaay bardzo na wyobrani onierzy opowiada Howard. Nigdy nie widziaem, by co tak zwyczajnego wywoywao tak wiele emocji. 4 Kady onierz dosta cakowicie now bro. Karabiny samopowtarzalne i maszynowe musiay najpierw

zosta przetestowane i przestrzelane. Slaughter wspomina: Wszyscy z nas otrzymali mnstwo amunicji do wicze. Bagnety i noe zostay naostrzone jak brzytwa. 5 Dostali take nowe komplety ubra, nasycone substancj chemiczn neutralizujc trujcy gaz. Nienawidzili tych mundurw. Szeregowy Edward Jeziorski z 507 Puku Piechoty Spadochronowej wyrazi opini wszystkich uczestnikw inwazji, kiedy owiadczy:

Byy to najohydniejsze, najchodniejsze, najwilgotniejsze, najsztywniejsze i najbardziej cuchnce ubrania, jakie kiedykolwiek nosili ludzie. Z pewnoci facet, ktry wymyli to cholerstwo, dosta medal za wzorow sub od samego diaba. 6 (onierze nosili te mundury podczas caej kampanii normandzkiej, a czasami nawet duej; substancja chemiczna, ktr byy nasycone, nie przepuszczaa powietrza, tak wic w nocy w nich marzli, za

dnia za pocili si i zawsze mierdzieli.) Jedzenie natomiast byo wymienite. Steki i kotlety wieprzowe z rozmaitymi dodatkami wspomina Slaughter a na deser cytrynowa beza to byo typowe menu i wszystko podawano w olbrzymich ilociach. wiee jajka pierwsze, jakie onierze mieli okazj zje po przybyciu do Anglii lody, biae pieczywo i rne inne wczeniej nieosigalne rarytasy pochaniali z apetytem, nie

unikajc przy tym komentarzy: Tucz nas przed mierci. 7 W namiotach urzdzono kina, gdzie bez przerwy wywietlano najnowsze lmy z Hollywood i rozdawano bezpatnie praon kukurydz oraz cukierki. Wikszo onierzy pamita jeszcze tytuy tych lmw, cho fabua zatara si ju w ich pamici do ulubionych naleay: Mr. Lucky z Carym Grantem i Laraine Day, Going my Way z Barrym Fitzgeraldem i

Bingiem Crosbym, a take The Song of Bernadette. wiczenia si skoczyy. Do czasu odpraw, poza strzelaniem z broni, ostrzeniem noy i bagnetw czy ogldaniem lmw, niewiele byo do roboty. Kapral Peter Masters wspomina ten okres jako cigncy si bez koca. Po poprzednich pracowitych miesicach doskonale wywiczeni onierze szybko zaczynali si nudzi. Jak zauway Masters, na obszarach koncentracji wojsk

moe wybuchn totalna wojna, bo kiedy ludzie s tak uzbrojeni, zawsze kto przez pomyk nacinie spust. Od czasu do czasu zdarzay si wypadki syszao si seri strzaw, a potem okrzyk: Lekarza!8 W Kompanii A 116 Puku jaki artowni wrzuci do ognia magazynek karabinu M-1 z nabojami 7,62 mm; chopcy stojcy w pobliu najpierw ryczeli ze miechu, potem zaczli przeklina, a wreszcie rzucili si do ucieczki. 9 W miar upywu czasu

napicie wzrastao, a wytrzymao na stres malaa. Nawet drobna rnica zda moga spowodowa wybuch agresji wspomina szeregowy Jeziorski. 10 Bjki na pici naleay do porzdku dziennego. Porucznik Richard Winters z piset szstego pobi si z porucznikiem Raymondem Schmitzem i zama mu dwa ebra, w rezultacie czego tamten tra do szpitala. 11Jak zwykle w obozach wojskowych, tak i tu midzy kiebaskami kryy

najbardziej nieprawdopodobne plotki. Aby t nagromadzon energi rozsdnie spoytkowa, zalecano uprawianie sportu. Na pocztku onierze zachcani byli do gry w futbol amerykaski, ale potem wikszo dowdcw pooya temu kres, poniewa zabawa staa si zbyt agresywna i paru ludzi poamao sobie koci. Softball by ju lepszy wszdzie wic stay beczki z rkawicami i pikami. Duo ludzi pamita te gry jako

ostatnie, w ktrych brali udzia, poniewa podczas pniejszej kampanii zostali ranni albo stracili rce. Na terenie kiebasek byy te biblioteki z ksikami w broszurowej oprawie. (W 1939 roku na rynku wydawniczym nastpia prawdziwa rewolucja, polegajca na wprowadzeniu mikkich okadek. Pocket Books wyday w takiej edycji dziesi tytuw po cenie dwudziestu piciu centw; w 1941 roku ladem tego wydawnictwa poszy Avon

Books, a potem Popular Library i Dell. Wydano te bezpatn specjaln seri ksiek w maym formacie pod nazw Armed Services Editions; przeznaczone byy dla amerykaskich onierzy i wydrukowano je w nakadzie dwudziestu dwch milionw egzemplarzy.) Jedn z popularniejszych pozycji bya A Tree Grows in Brooklyn, ale o dziwo najwikszym zainteresowaniem cieszya si The Pocket Book of Verse (kieszonkowy zbir poezji). (W trosce o morale onierzy

nie umieszczono w nim adnego z przepenionych gorycz wierszy angielskich weteranw I wojny wiatowej. 12) Ulubionym sposobem na zabicie nudy by hazard. Praktycznie bez przerwy grano w pokera i koci. Due sumy pienidzy zmieniay wacicieli. Szeregowy Arthur Dutch Schultz z 505 Puku Piechoty Spadochronowej wygra w koci dwa tysice piset dolarw. Wiem to dokadnie, bo przerwaem gr i przeliczyem pienidze

wspomina. Pokonaem wszystkich, oprcz sieranta sztabowego, ktrego nie lubiem i ktremu pozostao jeszcze pidziesit dolarw. Postanowiem ogra go ze wszystkiego. Szczcie jednak mnie opucio i straciem te dwa i p tysica. 13 Alkoholu w obozie nie byo. Kilku ludziom udao si wymkn z kiebasek i przedosta do okolicznych pubw, by zaspokoi pragnienie, ale bardzo szybko zostali aresztowani przez andarmeri wojskow i

sprowadzeni z powrotem. Major David Thomas, lekarz 508 Puku, pamita, e kady z personelu medycznego dosta po menace alkoholu do odkaania ran podczas akcji w Normandii. Zgryliwie jednak zauwaa: Wtpi, by cho kropla z tego opucia Angli. 14 Dowdcy kompanii urzdzali swoim ludziom marsze po okolicznych drogach. Byo to dla onierzy wiczenie, a jednoczenie pomagao zwalczy nud i rozadowa napicie. Dawao

take wyobraenie o rozmiarach czekajcego ich przedsiwzicia, a take wiadomo ogromu siy, jaki stanowi. Maszerujc przez pola i osady, widzieli niewiarygodn ilo sprztu, niezliczon liczb samolotw. Mogli take obserwowa przedstawicieli caego wolnego wiata, ktrzy zebrali si, by walczy z nazizmem Nowozelandczykw, Norwegw, Polakw, Francuzw, Australijczykw, Kanadyjczykw,

Brytyjczykw, Holendrw, Belgw i Amerykanw. Jak wspomina sierant Slaughter: Wszdzie wida byo onierzy ze wszystkich pastw alianckich. 15 Od czasu do czasu daway o sobie zna niesnaski pomidzy Brytyjczykami a Amerykanami. Kapral Masters wspomina, e pewnego razu mija wraz z 3 Batalionem maszerujc jednostk amerykask. Kilku Jankesw przystano, by pogawdzi z napotkan kobiet i jej trzyletni

creczk (wszelkie kontakty z osobami cywilnymi byy zabronione, ale zakaz ten amano). Dziewczynka na pewno pytaa o to, o co pytay amerykaskich onierzy wszystkie dzieci w Wielkiej Brytanii: Masz gum, kolego? Ale kiedy ich mijalimy opowiada Masters ktry z naszych warkn niechtnie w stron Amerykanw: Moglibycie chocia poczeka, a dorosn!16 Spord milionw ludzi,

zgromadzonych na poudniu Anglii, by wzi udzia w inwazji na kontynent, tylko garstka znaa najwiksz tajemnic operacji Overlord gdzie i kiedy nastpi atak. Ci nieliczni uprzywilejowani naleeli do nielicznej grupy osb dopuszczanych do najtajniejszych z tajnych informacji opatrzonych nadrukiem BIGOT[15], ich samych za nazywano bigotami. Stopniowo krg wtajemniczonych si rozszerza. Dowdcy z

Kwatery Gwnej i o cerowie sztabowi 21 Grupy Armii ujawniali szczegy operacji dowdcom armii i korpusw, ci za przekazywali je dowdcom dywizji i pukw, tamci dowdcom batalionw, kompanii i plutonw i tak dalej a do szeregowcw. Na niszych szczeblach nie ujawniano miejsc ataku, dopki onierze nie wyruszyli do Francji; poza tym jednak odprawy byy niezwykle szczegowe i dokadne, jeli chodzi o opis terenu i dane na temat si niemieckich. Bardzo

optymistycznie przedstawiay natomiast przewidywane skutki bombardowa linii wroga z morza i powietrza. Plany dziaa demonstrowano na stoach z makietami z piasku, czy jak w przypadku 12 Puku 4 Dywizji Piechoty na wykonanych z gumy i gbki trjwymiarowych makietach pwyspu Cotentin, przedstawiajcych szczegowo drogi, mosty, budynki, linie wysokiego napicia, ogrodzenia, forty kacje i zapory. Jeden z

onierzy dwunastego wspomina: To byo tak, jakbymy nagle znaleli si w samolocie i patrzyli na kad pla, na ktrej mielimy wkrtce wyldowa, i na kady odcinek, o ktry mielimy walczy. 17 O cerowie odbywali odprawy na szczeblu pukw. Porucznik Ralph Eastridge ze 115 Puku 29 Dywizji opisa przebieg tej, w ktrej uczestniczy. O cer wywiadu puku (S-2) zacz od mapy przedstawiajcej pla Omaha. Wyjani, e

szesnasty (z 1 Dywizji) i sto szesnasty (z 29 Dywizji) wylduj tu obok siebie, a zaraz za sto szesnastym przybdzie sto pitnasty. Opisa zapory i stae umocnienia na play oraz uksztatowanie terenu, podajc odlego od wau ochronnego do podna skarpy (okoo dwustu metrw), wysoko urwiska (rednio trzydzieci metrw) i inne dane. Jak widzicie, umocnienia s najsilniejsze w miejscach, gdzie w gb ldu prowadz te

mae wwozy. Przerwy czy wgbienia wzdu urwiska to drogi wyjcia z play. Zabezpieczenie ich w pierwszym uderzeniu bdzie kluczem do sukcesu caej operacji. Umocnienia chronione s przez pola minowe, zasieki z drutu kolczastego, rowy przeciwczogowe i punkty ogniowe, skupione przy wyjciach z play. Obsadzone s przez batalion onierzy, a midzy nimi rozstawione s kolejne bataliony. Nale one do 916 Dywizji, jednostki

stacjonarnej, nazwanej tak, poniewa ma walczy na ufortyfikowanych pozycjach. Ta konkretna dywizja skada si w czterdziestu procentach z Niemcw, z ktrych wielu jest czciowo niezdatnych do walki. Ale pamitajcie, jednorki onierz moe rwnie dobrze pocign za spust karabinu maszynowego w bunkrze, jak majcy dwie rce. Pozostae szedziesit procent dywizji stanowi onierze najemni, przewanie Rosjanie, troch Polakw,

Jugosowian i innych mieszkacw Bakanw. (...) To brutalni, proci, niewyksztaceni ludzie, dla ktrych ycie innych ma niewielk warto. Pochodz z tych czci Europy, gdzie przez cae pokolenia gwnym zajciem bya walka. O cerowie i podo cerowie to Niemcy; bd walczy a do mierci. Za t stacjonarn dywizj znajduj si dywizje zmechanizowane, doborowe jednostki. Su w nich przewanie Niemcy.

Wikszo uczestniczya w walce na frontach rosyjskim albo woskim. Ich saboci jest brak rodkw transportu. (... ) Teraz plan szczegowy. Puki 16 i 116 wylduj na play okoo 6.30. (...) odzie opyn podwodne zapory na pocztku przypywu. Pierwszym celem bdzie opanowanie wyej pooonych terenw za pla, by uniemoliwi Niemcom prowadzenie obserwacji i bezporedniego ostrzau brzegu. Nasz puk wylduje o

Godzinie H plus dziewidziesit minut, ruszy natychmiast do tej osady [wskaza na mapie StLaurent-sur-Mer] i skieruje si na pozycje po prawej stronie. (...) Pierwsza cz zadania jest stosunkowo atwa do wykonania. Najcisza robota przypadnie sto szesnastemu, jeszcze przed naszym przybyciem. Jeli jemu si powiedzie, powinnimy przebi si bez trudu. Sir zapyta jeden z

o cerw a co si stanie, jeli sto szesnasty nie oczyci play na czas? Wtedy my przejmiemy ich zadanie. Ile dywizji przybdzie w pierwszym rzucie? spyta inny. To bdzie wielka impreza odpowiedzia z umiechem S-2 wierzcie mi. Ale powinnimy interesowa si tylko tym, co naley do nas. Kiedy nastpi D-Day? Jeszcze nie wiem. Moe 3 albo 4 [czerwca].

O cerom 115 Puku podobao si stwierdzenie, e przebij si bez trudu, ale w nie nie wierzyli. Porucznik Eastridge stwierdzi: Nie wygldao to dobrze. Schematy rozmieszczenia zapr na plaach wiadczyy, e Niemcy starannie przygotowali si do obrony. Sto szesnasty mia przed sob paskudne zadanie. 18 Rzeczywicie, szeregowy Felix Branham ze sto szesnastego przypomina sobie, jak prowadzcy odpraw o cer powiedzia

ludziom z jego plutonu, e maj zabra jak najwicej sprztu pociski modzierzowe, miny ldowe, skrzynki z amunicj, radia, baterie i tak dalej. Idcy za nimi ludzie ze sto pitnastego, mniej obcieni, wezm to, co zostawimy na brzegu, i wykonaj dalsz robot, choby mieli przej po naszych trupach. 19 Taki brutalny realizm by raczej do niezwyky. Wikszo o cerw staraa si w czasie odpraw uspokaja, a take podnosi

na duchu onierzy swoich kompanii i plutonw. Czterdzieci lat pniej ludzie walczcy kiedy na play Omaha wspominali z pewn gorycz ich sowa: Prowadzcy odpraw tumaczy nam, e nie bdzie adnych problemw, bo w operacji wemie udzia mnstwo samolotw, ostrza z morza po prostu zmiecie wroga, odzie desantowe, odpal tysice rakiet to bdzie spacerek, nic trudnego. Kopoty mog si najwyej zacz dwa-trzy dni

pniej, kiedy dywizje pancerne przystpi do kontrataku (149 Batalion Saperw). 20 Mwiono nam, e tu przed inwazj 9 Armia Lotnicza zrzuci na nasz pla tysice bomb. Niepokoiem si, e z powodu pozostawionych przez nie lejw moemy mie kopoty z przejazdem ciarwkami (6 Specjalna Brygada Saperw). 21 O cer prowadzcy odpraw paln nam pokrzepiajc mow.

Najpierw do dziaania przystpi ponad tysic bombowcw. Okrty wojenne zmiot dosownie wszystko bunkry, stanowiska artyleryjskie, modzierze i zasieki z drutu kolczastego. Wszystko zostanie rozniesione to bdzie atak! (26 Puk). 22 Na odprawie przekonywano nas, e na play nie zastaniemy ywego ducha, ani jednej ywej istoty. To bdzie kaszka z mlekiem (5 Specjalna Brygada Saperw). 23

Niemal kada jednostka, majca wzi udzia w inwazji, przechodzia przez to samo. Modsi o cerowie, podo cerowie i szeregowcy namawiani byli do studiowania makiet z gumy lub piasku, wic tysice z nich spdzao tak cae godziny: zapoznawali si ze swoimi zadaniami, omawiali je i starali si wszystko jak najlepiej zapamita. Otrzymywali take zdjcia, niekiedy nawet sprzed kilku godzin, ukazujce postpy robt przy budowie Wau

Atlantyckiego. Czy przy tak sprawnym alianckim wywiadzie wojskowym Niemcy maj w ogle jakie szanse? Byy te surowe napomnienia. Prowadzcy odpraw dla 91 Eskadry Lotnictwa Transportowego (pilotw holujcych szybowce) ostrzeg zebranych: Uwolnicie szybowce, gdy samolot C-47 prowadzcy formacj zacznie stopniowo skrca w lewo, kierujc si ku brzegowi. Jeli ktry z pilotw C-47 zbyt szybko

puci swego szybowca, niech lepiej nie wraca, bo bd tu na niego czeka. Jeden z pilotw szybowcowych mia pytanie zdawaoby si, cakiem oczywiste: Sir, co mamy robi, kiedy ju wyldujemy? O cer prowadzcy odpraw by zaskoczony. Po chwili milczenia wyzna: Nie wiem. Chyba nikt si nad tym nie zastanawia. Kiedy pilot siedzcy obok sieranta Charlesa Skidmorea rzuci artobliw

odpowied: Spieprza, ile si w nogach!, rozleg si nerwowy miech. 24 W wojsku, jak to w wojsku, zdarzali si take idioci. Sierant Alan Anderson ze 116 Puku wspomina, e wezwano go do namiotu, gdzie jaki pukownik z biura prasowego wsta i wygosi namitn, patriotyczn mow o tym, jaki nas spotka zaszczyt, e moemy uczestniczy w wielkiej inwazji, ktra zmieni histori wiata. Pod koniec wyrazi al, e nie moe popyn z

nami. Mj kumpel, Arkie Markum, szturchn mnie i powiedzia: Jeli tak bardzo chce, moe pj zamiast mnie! Przemawiajc dalej, pukownik stwierdzi, e w pierwszych dwudziestu czterech godzinach operacji straty w ludziach mog wynie sto procent. Anderson wspomina: Kady z nas odwrci si, spojrza na koleg i stwierdzi: No to idziemy!25 Po odprawie onierze nie mogli opuszcza obozu.

Pilnowaa ich andarmeria wojskowa: nie wpuszczaa nikogo bez odpowiednich dokumentw, jak rwnie nie wypuszczaa bez odpowiednich rozkazw. Kapitan Cyril Hendry, brytyjski czogista, wspomina, e 1 czerwca umar jego ojciec, ktry mia by pochowany dwa dni pniej, ale nie pozwolono mi pojecha na pogrzeb, po prostu nie wydano pozwolenia, natomiast mj brat stacjonujcy w Damaszku otrzyma

przepustk. 26 Modzi ludzie, ktrym wydaje si, e s niemiertelni, maj skonno do brawury, ale odprawy i pilne studiowanie umocnie na plaach otrzewiy nawet najbardziej niefrasobliwych i beztroskich onierzy. Cho czsto powtarzali, e nie ma nic gorszego ni rygory treningu i szkolenia, mieli pewne wyobraenie, co mog zrobi z ludzkim ciaem kule i odamki. Wikszo nie braa nigdy udziau w walce, jednak od wrzenia 1939 roku

czytywali i ogldali wiadomoci. ledzili za porednictwem lokalnych gazet i kronik lmowych postpy Wehrmachtu w Europie, patrzyli, jak Niemcy pokonuj najlepsze oddziay, wystawiane przeciwko nim przez Polakw, Norwegw, Belgw, Brytyjczykw, Francuzw, Jugosowian, Grekw i Rosjan. onierze z Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych zdawali sobie spraw, e Wehrmacht jest bardzo dowiadczon armi, jeszcze do niedawna

niepowstrzyman w swym pochodzie, ktra moe znowu okaza si nie do pokonania. W konsekwencji tych przemyle wana rola przypada kapanom wojskowym. Po utracie wygranych dwu i p tysica dolarw Dutch Schultz poszed do spowiedzi. Wspomina, e pastor, Brytyjczyk, da mi duo do mylenia na temat grzechw, jakich dopuciem si wobec szeciu wsptowarzyszy. Schultz chodzi na msz tak czsto, jak tylko mg, i jak

mwi, widok kapitana Stefa, majora Kellama, majora McGintyego i innych o cerw batalionowych, sucych do mszy, by bardzo pokrzepiajcy. 27 Major Thomas z piset smego nie przej si zanadto tym, co usysza na odprawie: Suyem w lotnictwie wystarczajco dugo, by wiedzie, e nocne skoki nigdy nie przebiegaj zgodnie z planem. Potem po prostu przyczy si do grajcych w pokera; poniewa przegrywa, pomyla sobie:

Lepiej pjd posucha pastora. Kiedy usiadem na ku polowym w ostatnim rzdzie, bo innych wolnych miejsc ju nie byo, pastor Elder powiedzia: Panu nie bardzo podobaj si ci, ktrzy zwracaj si do niego tylko w potrzebie. Pomylaem w duchu: Jezu, musia widzie, jak wchodziem. Wstaem wic i wyszedem. 28 Gdy John Barnes dowiedzia si, e jego Kompania A ze 116 Dywizji Piechoty poprowadzi atak, poszed na msz mylaem,

e to moe by ostatni raz. Zosta wychowany przez gboko wierzc matk, ktra chciaa, by zosta duchownym. Kiedy ukoczy szko redni, musia jej powiedzie, e nie jest stworzony do takiego ycia. Wspomina jednak, e modlc si podczas mszy, postanowiem potargowa si z Bogiem. Jeli ocali mi ycie, zostan pastorem. Potem pomylaem, e to nie jest dobry ukad, ani dla Niego, ani dla mnie, i uznaem, e musz po prostu

zaryzykowa. 29 Byli take tacy, ktrzy nie chcieli ryzykowa. Dutch Schultz pamita spadochroniarza, ktry przypadkiem postrzeli si w stop. Sierant z 1 Dywizji, Joseph Dragotto, patrzy ze zdumieniem, jak onierz z innej kompanii spokojnie wsypa spor porcj tytoniu fajkowego midzy dwie kromki chleba i zjad t kanapk. Tym sposobem znalaz si w szpitalu i unikn udziau w inwazji. Dragotto widzia take czowieka, ktry

wzi karabin i zacz strzela w kierunku namiotw. Chopak zosta zabrany przez andarmeri wojskow, a Dragotto usiowa zrozumie, dlaczego zrobi co tak szalonego. Wtedy zda sobie spraw, e nieszcznik po prostu nie chcia i na wojn. 30 Inni prbowali pokona strach, nadajc sobie groniejszy wygld. onierze pewnej druyny 115 Puku ogolili sobie gowy do samej skry. Pomys ten szybko si rozprzestrzeni; wkrtce nie

tylko kompania, ale i cay puk przybray wygld kolonii skazacw. Mod t zarazili si take spadochroniarze, z t tylko rnic, e zostawiali porodku gowy pas wosw i wygldali jak Indianie (fryzura nosia nazw mohawks). Kiedy pukownik Robert Sink, dowodzcy 506 Pukiem Piechoty Spadochronowej, zobaczy onierzy golcych sobie gowy, powiedzia: Zapomniaem wam powiedzie, e kilka tygodni temu powiadomiono nas,

jakoby Niemcy ostrzegali Francuzw, e inwazj aliantw poprowadz amerykascy spadochroniarze, skazacy i psychopaci, atwi do rozpoznania ze wzgldu na ogolone by. 31 Modsi o cerowie i podo cerowie take byli przestraszeni: czy zdoaj sprosta zadaniu, jakie im powierzono? Sierant Alan Anderson rozmawia o swych obawach z jednym z szeregowcw, Georgeem Mouserem. Mouser odrzek:

C, panie sierancie, jedynym sposobem zakoczenia tej wojny jest przeprawienie si na drug stron kanau i bdziemy musieli to zrobi. Im szybciej, tym lepiej. A jeli miabym wybiera, ze wszystkich ludzi, z ktrymi trenowaem, poszedbym do walki wanie z panem. 32 Sieranci Carwood Lipton i Elmer Murray z 506 Puku Piechoty Spadochronowej przez wiele godzin omawiali rne sytuacje bojowe, w jakich mogliby si znale, i

zastanawiali si, co wtedy powinni zrobi. Na przepraw przez kana w D-Day czekao w kiebaskach sto siedemdziesit pi tysicy ludzi i oczywicie trudno jednym sowem okreli ich nastrj. Niektrzy troch si bali, inni rwali do walki; jedni uwaali, e inwazja jest konieczna, drudzy umierali ze strachu. Nastawienie onierzy zaleao po czci od ich wieku. Charles Jarreau mia siedemnacie lat; swoich dwudziestodwuczy

dwudziestotrzyletnich kolegw uwaa za staruszkw, ktrzy myl: Jezu, skoczmy z tym wreszcie i wracajmy do domu. On sam podchodzi do sprawy inaczej: Pymy do Francji i zabawmy si troch. 33 Mona jednak zaryzykowa stwierdzenie, e Amerykanie bardziej niecierpliwie oczekiwali na rozpoczcie akcji ni Brytyjczycy. Dla Amerykanw droga do domu wioda przez Niemcy, Brytyjczycy

natomiast byli w domu. Kapitan Alistair Bannerman, dowdca plutonu w Sussex na poudniu Anglii, 28 maja napisa dugi list do ony i opisa, jak wyglda ycie w kiebasce. Oddaje on nastroje przynajmniej czci Anglikw.
Wcale nie jestemy w podniosym nastroju. W naszym yciu tutaj jest zbyt wiele drobnych uciliwoci.

Cigy dryl, bez przerwy nas ganiaj, podbite wiekami buty i skarpety, w ktrych poc si nogi, a teraz jeszcze

to

zamknicie

obozie. ludziom

(...) z

Prbowaem

tumaczy

mojego plutonu, e tworzymy histori i pewnego dnia dzieci bd czyta o naszych podrcznikach, dokonaniach ale oni w tylko

umiechaj si krzywo. Przemwienia radiowe Churchilla (...) brzmi troch aonie bardzo dla wierz onierzy, w nowy ktrzy wiat, nie nie

wierz w adn misj wyzwolecz. Spodziewaj si raczej, e skocz w kostnicy. Zaley im tylko na tym, by to wszystko si ju skoczyo, eby mogli

wrci na

ulice swoich miast, do

domw , do swego ycia prywatnego, on i bliskich.

31 maja Bannerman pisa:


Jak wielkie wysiki kady z nas musi czyni, by stawi czoo temu, co nas czeka. I ci, ktrzy tak niewiele jeszcze przeyli, i ci niewyksztaceni, bez adnej wiedzy i przygotowania, ubogie, i ci lozo cznego majcy ycie

samotne,

potrzebujce

wsparcia rodziny, i ci, ktrych nikt nigdy nie kocha, ktrzy nigdy nie

mieli wygrowanych ambicji ani nie chcieli zmienia wiata.

Zgromadzilimy si tu wszyscy i gdy nam rozka, pjdziemy ochoczo do walki.34

W pierwszych dniach czerwca siy alianckie zaczy wyrusza w drog, by przeprawi si przez kana. Ludzie zostawili swoje osobiste rzeczy, zabierajc tylko to, co mogli unie bro, amunicj, maski przeciwgazowe, zdjcia bliskich i ubranie na zmian

(przydziay papierosw oraz racje ywnociowe C i K otrzymali ju na odziach). Podpukownik Thompson wyrazi opini wszystkich, kiedy powiedzia: Kady, kto tam by, wspomina z nostalgi tygodnie spdzone w obozie przygotowawczym. 35 Jedn z wielkich tajemnic II wojny wiatowej jest to, e cho Niemcy wiedzieli o koncentracji wojsk w poudniowej Anglii trudno byo jej nie zauway nie wycignli z tego faktu odpowiednich wnioskw.

Organizowali nocne naloty bombowe na kiebaski nic wielkiego, rzadko si zdarzao, by wysyali wicej ni p tuzina bombowcw a take regularne przeloty nad wybrzeem Anglii, by zrzuci miny. Niemieckim samolotom zwiadowczym od czasu do czasu udao si co zaobserwowa, zrobi par zdj i uciec na wschd. W takiej sytuacji Luftwa e powinna czyni wszelkie wysiki, by zbombardowa zatoki i teren zgrupowania wojsk, ale nawet nie podja

takich prb. Oczywicie obecna Luftwa e bya zaledwie cieniem tamtej z czasw bitwy o Angli, a makiety jednostek desantowych rozmieszczone na wschodzie Wielkiej Brytanii, by uwiarygodni plan Fortitude, wprowadziy Niemcw w bd, niemniej jednak bardzo dziwne wydaje si, e nie wykorzystali oni okazji, by zaatakowa zatoki i kiebaski przy uyciu choby takiego sprztu, jakim dysponowali. To by chyba cud stwierdzi Richard

Freed, marynarz z oty handlowej. 36 Kolejna zagadka: dlaczego po wielkim sukcesie, jakim byo zatopienie dwch LST i uszkodzenie szeciu odzi desantowych podczas alianckich manewrw Tiger, niemiecka marynarka nie wysaa E-Bootw znajdujcych si w porcie Caen przeciwko aliantom? Jednostki te stay bezczynnie. Niemieckie okrty podwodne czy te to, co z nich pozostao kryy natomiast na pnocnych

wodach Atlantyku. W pierwszych tygodniach czerwca U-Booty zatopiy wprawdzie dwa amerykaskie niszczyciele na rodkowym Atlantyku, ale nie przeprowadziy adnych misji zwiadowczych ani atakw torpedowych przeciwko alianckiej armadzie. To, e Niemcy nie domylali si, gdzie alianci zamierzaj dokona inwazji, nie byo takie zaskakujce. Zgrupowanie alianckich wojsk w poudniowej Anglii nie wskazywao jednoznacznie

miejsca ataku, Portsmouth bowiem znajduje si bliej Pas-de-Calais ni Caen. Majc za przewag na morzu, alianci mogli po wypyniciu na wody kanau skierowa si albo prosto na wschd, czyli do Calais, albo na poudnie w stron Calvadosu i pwyspu Cotentin czy te na poudniowy zachd, do Bretanii. Alianckie Ekspedycyjne Siy Zbrojne dysponoway tak sprawnym sprztem, jakiego historia dotd nie widziaa. Jak susznie zauwaa John

Keegan, dziki nowoczesnym morskim jednostkom desantowym, utworzeniu dywizji powietrznodesantowych i uzyskaniu przewagi powietrznej, umoliwiajcej skuteczn izolacj miejsca ldowania, to, co alianci uwaali za swj najsabszy punkt w strategii Drugiego Frontu, stanowio wanie ich si a bya to decyzja o transporcie swoich si drog morsk. 37 W tygodniach poprzedzajcych D-Day

alianci przeprowadzili wiele pomniejszych operacji przypominajcych Fortitude, wysyajc odzie desantowe pod oson krownikw i niszczycieli, by upozorowa ataki na rne plae we Francji. Takie akcje utrzymyway Niemcw w stanie cigego niepokoju, a czasami pomagay zlokalizowa stanowiska radarowe i lokalne zgrupowania jednostek Luftwaffe. Znacznie wicej precyzyjnych informacji o

Niemcach uzyskiwano dziki nasuchowi Ultry, nieustajcym, intensywnym lotom zwiadowczym i dziaalnoci francuskiego ruchu oporu. 3 czerwca Poczony Podkomitet Wywiadw przedstawi raport zatytuowany Niemiecka ocena zamiarw aliantw zwizanych z operacj Overlord. By to dokument napawajcy duym optymizmem. Zaczyna si od sw:
W cigu ostatniego tygodnia nie

byo doniesie wiadczcych, e wrg zdoa ustali obszar, w ktrym

nastpi nasz gwny atak. Spodziewa si go w kilku punktach midzy Pasde-Calais a Cherbourgiem.

W raporcie odnotowano take, e Niemcy nadal przeceniaj rozmiary si alianckich, ktre mog by wykorzystane podczas inwazji i przypuszczaj, e desant nastpi w Norwegii. 38 W Tygodniowym raporcie wywiadu nr 11, rwnie wydanym 3 czerwca, wydzia

G-2 (wywiad) Kwatery Gwnej SHAEF dokona oceny si niemieckich. Odnotowa take przemieszczanie rnych niemieckich dywizji na teren Francji i w poblie wybrzea. Duy niepokj wywoay pniej ruchy niektrych formacji w kierunku pwyspu Cotentin i play Omaha, poniewa wydawao si, e Hitler, Rundstedt i Rommel w kocu przeniknli sekret operacji Overlord; w rzeczywistoci jednak dowdztwo niemieckie

przemieszczao te jednostki, by wzmocni Wa Atlantycki od pnocnego wschodu ku poudniowemu zachodowi (LXVII Korpus, na przykad, zosta skierowany 1 czerwca ku ujciu Sommy i zaoy kwater dowdztwa w Amiens). Siy niemieckie we Francji zwikszyy si prawie o dwadziecia procent, z pidziesiciu do szedziesiciu dywizji (w tym dziesi pancernych); oczywicie niektre z tych jednostek zostay wysane w rejon przyszej inwazji, ale na

szczcie nie byy to dywizje pancerne. 39 Niemniej jednak, oglnie rzecz biorc, informacje zebrane przez aliantw byy dokadne, szczegowe i do pomocne w przeciwiestwie do informacji uzyskiwanych przez Abwehr. Alianci wiedzieli, co ich czeka, Niemcy za mogli si tego tylko domyla. W Widerstandsnest 62 (WN 62), forty kacji grujcej nad drog ku Colleville, ktra wychodzia z

play Omaha, osiemnastoletni szeregowiec Franz Gockel wda si w gorc dyskusj z kolegami. Poowa jego plutonu bya zdania, e za tydzie czy dwa alianci zaatakuj wanie tu. Druga poowa uwaaa, e umocnienia Colleville s zbyt potne i e wrogowie nie odwa si w tym miejscu dokona desantu. WN 62 strzego artyleryjskiego stanowiska obserwacyjnego, z ktrego przekazywano informacje do baterii polowej pooonej pi kilometrw w gbi ldu.

Przed stanowiskiem znajdowaa si armata 105 mm wymierzona w przewidywane miejsce ataku. Samo WN 62 skadao si natomiast z dwch bunkrw, w ktrych umieszczono armaty 75 mm, dziao przeciwpancerne, dwa lekkie i dwa cikie karabiny maszynowe. Stacjonowao tam dwudziestu ludzi plus starszy sierant i dwch podo cerw, niespena dwudziestoletnich. Bunkry miay betonowe sklepienia dwumetrowej gruboci i

poczone byy okopami. Szeregowy Gockel po raz pierwszy zobaczy morze, kiedy na pocztku 1944 roku skierowano go z 352 Dywizj Piechoty na teren Calvadosu. W kwietniu, maju i na pocztku czerwca siedzia noc w noc za swoim podwjnie sprzonym karabinem maszynowym, obserwujc, wyczekujc i rozmylajc. W cigu dnia zatrudniano go do kopania umocnie jak powiedzia jego kolega po poudniu 3 czerwca: Jeli jest jaka szansa na przeycie

ataku, to tylko w tym dole. Kop! Tego wieczora, jak wspomina Gockel, morze byo spokojne, tylko drobne fale leniwie obmyway brzeg. odzie rybackie z Grandcamp i Port-en-Bessin pozostay w zatoce. Od maja regularnie kursoway wzdu wybrzea, ale wtedy adna nie pojawia si na morzu. 40

Rozdzia 9 Zaadunek
Eisenhower wyznaczy DDay na 5 czerwca. Zaadunek wojsk rozpoczto 31 maja. Przebiega on kolejno z zachodu na wschd amerykaska 29 Dywizja

Piechoty wsiadaa na pokady transportowcw w Falmouth i Fowey; 4 Dywizja w Dartmouth, Torquay i Exmouth; 1 Dywizja w Weymouth i Portland, brytyjska 50 i kanadyjska 3 Dywizja w Southampton; i brytyjska 3 Dywizja w Portsmouth i Newhaven. Jednostki stacjonujce w bardziej oddalonych miejscach przybyway na nabrzee autobusami lub ciarwkami; onierze z bliej poonych kiebasek formowali si w grupy,

plutony oraz kompanie i szli pieszo. Wszystko ruszyo w drog: dipy, ciarwki, cika artyleria, czogi, pojazdy koowo-gsienicowe, motocykle i rowery. Na ulicach gromadziy si tumy gapiw, ktrzy obserwowali t nie koczc si procesj. Doroli pokazywali palcami znak V oznaczajcy zwycistwo, ale gdy jedna z kompanii 1 Dywizji przechodzia przez jak osad, chopczyk w wieku jedenastu-dwunastu lat

zawoa do sieranta: Ju nie wrcicie! Jego matka zaczerpna gwatownie powietrza, chwycia maego na rce i pobiega na czoo kolumny. Kiedy mija ich sierant, chopiec wyszlocha: Wrcicie! Na pewno wrcicie!1 Wielu onierzy mylao o mierci. Szeregowy Clair Galdonik wspomina podr autobusem do Dartmouth: Prawie si nie odzywalimy. Nie byo artw ani wygupw. Czulimy si sobie blisi ni kiedykolwiek

wczeniej. 2 Charles Jarreau, mechanik ze Stray Przybrzenej, by na LCI 94 i obserwowa jednostki przybywajce na nabrzee Weymouth. onierze po prostu przepeniali doki wspomina. Wszdzie wida byo ludzi. Duchowni mieli pene rce roboty. Widziaem nawet ydw przystpujcych do komunii. Wszyscy byli miertelnie przeraeni. 3 Dla wikszoci jednak pragnienie przystpienia do walki byo wiksze ni strach. Ludzie chcieli ju wyruszy.

W powietrzu wyczuwao si ogromne podniecenie. Naczelne dowdztwo celowo wytworzyo w onierzach najwyszy stopie gotowoci, zarwno pod wzgldem psychicznym, jak i zycznym. Szkolenie i wiczenia trway przewanie dwa lata albo duej. Cho oczywicie zdarzay si przeniesienia, wikszo ludzi w druynach czy plutonach znaa si od chwili wstpienia do armii. Przechodzili razem przez trudny okres wicze, poznali zyczny i psychiczny wysiek,

jaki mu towarzyszy, nienawidzili albo kochali swoich dowdcw, jedli razem posiki, spali w tych samych okopach podczas manewrw, razem si upijali. Wytworzyy si midzy nimi mocne wizi, stali si jedn rodzin. Znali si jak yse konie, wiedzieli, czego mog si spodziewa po koledze z lewej lub z prawej strony, co lubi je, jak pachnie. Niewielu z nich znalazo si tutaj przez przypadek. Niewielu te przepojonych byo takim patriotyzmem, by

gono o tym mwi. Ale prawie wszyscy woleliby raczej umrze ni zawie kolegw czy przy nich stchrzy. Dugi okres szkolenia i wicze wyrobi w nich przede wszystkim poczucie solidarnoci z grup. Przed wejciem na pokad statkw i odzi transportowych niektrzy dowdcy zebrali swoich ludzi na ostatni rozmow. Dowdca 115 Puku, pukownik Eugene Slappey, spojrza na ogolone gowy onierzy, zdj hem,

podrapa si po ysej czaszce i owiadczy: Mielicie dobry pomys. Tak jest znacznie lepiej. Nigdy jednak nie pomylaem, e ju od dawna jestem gotowy do tej inwazji. Zamia si, po czym spowania i zacz przemawia do onierzy jak do synw: My, staruszkowie, niewiele bdziemy mogli zrobi. Powodzenie inwazji zaley od was, chopcy. Dugo si do niej przygotowywalimy: szkoda, e nie wiecie, jak wiele woylimy w to wysiku. To

najwiksza operacja wojskowa. Wszyscy znacie jej stawk, zdajecie sobie spraw, e od naszego sukcesu zaley bieg historii. To wielka satysfakcja pomyle, e aden oddzia nie zosta lepiej przygotowany do walki; dlatego wykonamy t robot. Slappey zakoczy mow sowami: Do zobaczenia we Francji. Odchodzc, porucznik Eastridge pomyla: Dzie, w ktrym stracimy tego staruszka, bdzie dla puku bardzo smutny. 4

Genera Bradley zgromadzi prawie tysic o cerw w wielkim hangarze generaowie siedzieli na podwyszeniu, pukownicy w pierwszym rzdzie awek, porucznicy z tyu. Genera brygady Theodore Roosevelt junior, syn prezydenta Theodorea Roosevelta, by zastpc dowdcy 4 Dywizji. Ze wzgldu na swj wiek, pidziesit sze lat, i zy stan zdrowia (mia chore serce), musia uzyska szereg zawiadcze i specjalnych penomocnictw, by pozwolono

mu wyldowa na play Utah wraz z pierwszym rzutem atakujcych. Wreszcie dopi swego. Siedzia teraz na podwyszeniu, szeroko si umiechajc. Bradley rozpocz spotkanie: Panowie, to bdzie najwiksze przedstawienie na ziemi. Macie zaszczyt obserwowa je z balkonu. Roosevelt zmarszczy czoo, pokiwa gow i scenicznym szeptem powiedzia: Niech to licho! Nie jestemy na balkonie!

Jestemy na patelni! Dziki doskonaej akustyce hangaru wszyscy usyszeli ten komentarz. Rozlegy si miechy i napicie troch zelao. Bradley umiechn si i cign dalej swoj mow. 5 Ludzie ze Stray Przybrzenej i z marynarki czekali ju na onierzy. Charles Jarreau pamita, e na pokadzie LCI 94 znajdowao si czterech o cerw i dwadziecia sze osb zaogi. O cerowie byli

cudownymi dziemi, wyszkolonymi w trzy miesice absolwentami szk wojskowych, tu po dwudziestce, natomiast dowdca uchodzi za starca mia bowiem trzydzieci dwa lata. Suy dziesi lat we ocie handlowej i narzuca swoje zasady, nie uznajc zasad marynarki wojennej; nie lubi zreszt ludzi stamtd. Dwa dni przed zaadunkiem onierzy na swoj d powiedzia do Jarreau: Nikt potem nie bdzie mg zej z tej ajby,

wic id i przynie alkohol, jaki chcesz, to zrobimy sobie przyjcie. Impreza zacza si o sidmej wieczorem i jak opowiada Jarreau, chopie, pod koniec wszyscy byli zalani w trupa, ale napicie na pewno zelao. Po przespanej nocy wytrzewielimy i zaczlimy wprowadza onierzy na pokad. 6 Znajomo procesu zaadunku rwnie pomoga zagodzi napicie. onierze wielokrotnie wiczyli go wczeniej, tak e sta si dla nich rutyn. Wielu twierdzio

pniej, e mogli to wszystko wykona nawet we nie; inni mwili, e gdy usyszeli przez goniki komendy o rozpoczciu zaadunku, nie byli do koca przekonani, czy nie jest to kolejna akcja wiczebna. Zreszt to wanie chcieli uzyska ich dowdcy. Od wiekw onierze idcy na wojn mieli zwyczaj zabierania ze sob zbyt wielu rzeczy. Dowdcy obserwujcy wiczenia prowadzone przez Centrum Szkolenia Desantowego doszli do wniosku, e atakujcy nie

powinni mie wicej ni okoo dwudziestu kilogramw wyposaenia, wikszo jednak onierzy miaa ze sob nawet dwukrotnie wicej. Czciowo bya to wina dowdcw puku, ktrzy chcieli, by pierwszy rzut atakujcych wzi miny ldowe, tornistry z adunkami wybuchowymi, dodatkow amunicj, zapasowe radiostacje, modzierze i tym podobne. Czciowo za odpowiedzialno za to ponosili sami onierze; uwaali, e zawsze co

jeszcze moe im si przyda a to Rozmwki francuskie, a to Biblia, dodatkowy n czy pistolet, a przede wszystkim papierosy. Papierosy przydzielano na nabrzeu, wraz z racjami ywnociowymi. Szeregowy Robert Patterson z 474 Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej powiedzia kwatermistrzowi, eby mu ich nie dawa, poniewa nie pali. Lepiej we odpar kwatermistrz bo gdy si tam znajdziesz, ju bdziesz pali.

Czterdzieci lat pniej Patterson stwierdzi: Nie myli si. Na odzi nauczyem si pali i pozostao mi to na wiele lat. 7 Pewien onierz z 4 Dywizji lubi camele. Poniewa ba si, e mu ich zabraknie, kupowa je, poycza od kolegw albo wymienia na inne rzeczy. Wchodzc na pokad odzi, mia dziesi kartonw. Inni onierze zabierali ze sob po dwa, liczc, e w razie potrzeby dostan papierosy od armii. Pojazdy take

przeadowane byy amunicj, kanistrami, kilofami i opatami, menakami, racjami polowymi, broni i mnstwem innych rzeczy. Mimo to zaadunek przebiega sprawnie i zgodnie z pracowicie przygotowanym planem. Wydawao si niemoliwe, by kady z tysica okrtw i kada d desantowa mogy znale w tym zamieszaniu swoje miejsce, a pasaerowie odnale waciw jednostk pywajc, ale okazao si, e nie ma z tym problemu.

Czogi, artyleria, ciarwki i dipy wjeday po kolei na pokady LCT a te, ktre wjechay jako pierwsze, zjeday potem ostatnie. Korzystay w tym celu ze specjalnych betonowych ramp, stanowicych przeduenie nabrzea i wznoszcych si pod odpowiednim ktem w stosunku do pokadu LCT. onierze wsiadali na swoje LST, LCI i inne jednostki transportowe w zadziwiajco krtkim czasie, jak powiedzia

porucznik Eastridge. Oba pokady LST 459 niemal w jednej chwili zaadowane zostay pojazdami i dziaami, ktre nastpnie przymocowano acuchami do burt. Okrt by wrcz przepeniony ludmi na trzech onierzy przypadaa jedna koja, musieli wic spa na zmian, nie wicej ni po osiem godzin. W dokach nie mona byo szpilki wcisn, brakowao betonowych ramp zaadunkowych, wic kompanie piechoty przewoono odziami

Higginsa do jednostek stojcych w zatoce. LST 459 odbi od nabrzea, skierowa si powoli na rodek rzeki wpadajcej do zatoki Plymouth i podpyn do innego LST. Otaczao nas tak wiele odzi wspomina Eastridge e przez dziewiset metrw mona byo przeskakiwa z jednej na drug. Zbliajc si do morza, zobaczylimy niszczyciele i inne wiksze okrty. Zatoka wypeniona bya wszelakiego rodzaju ajbami. 8

Zgromadzono tam dwa tysice siedemset dwadziecia siedem jednostek pywajcych, poczwszy od pancernikw po odzie desantowe i am bie. Miay na swych pokadach onierzy i marynarzy z rnych stron wiata: ze Stanw Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanady, Australii, Nowej Zelandii, Poudniowej Afryki, Francji, Belgii, Norwegii, Polski, Grecji i Holandii dziewiset trzydzieci jeden jednostek, kierujcych si ku plaom

Omaha i Utah, naleao do Zachodniego Zgrupowania Si Morskich, a tysic siedemset dziewidziesit sze jednostek, pyncych ku Gold, Juno i Sword, do Wschodniego Zgrupowania Si Morskich. Na pokadach LST znajdoway si odzie Higginsa i inne mniejsze jednostki pywajce, ktre nie mogy samodzielnie przeby kanau. Byo ich dwa tysice szeset sze. Caa armada liczya wic pi tysicy trzysta trzydzieci trzy okrty, statki i odzie desantowe rnego typu, czyli

jak powiedzia admira Morison wicej ni byo na wiecie za panowania krlowej Elbiety I. 9 Jako pierwsze wyruszyy traowce. Ich zadaniem byo skontrolowanie wd przybrzenych Anglii na wypadek, gdyby Luftwa e i EBooty rozmieciy w tym rejonie miny, nastpnie oczyszczenie piciu szlakw, kady o szerokoci czterystu metrw, ktrymi miay popyn siy desantowe (kierujce si ku poszczeglnym plaom) oraz

oznaczenie ich wietlnymi bojami, rozstawionymi co ptora kilometra. I wreszcie oczyszczenie akwenw przy plaach, gdzie transportowce miay zarzuci kotwice. W tej gigantycznej akcji uczestniczyo dwiecie czterdzieci pi okrtw, ktre rozpoczy prac w nocy z 31 maja na 1 czerwca. 3 czerwca z Belfastu wyruszyy okrty nalece do Zachodniego Zgrupowania Si Morskich, ktre miay stanowi wsparcie ogniowe, i przeciy Morze Irlandzkie,

kierujc si na poudnie. W ich skad wchodziy pancerniki: Nevada, ocalay z ataku na Pearl Harbour, Texas, najstarszy z oty amerykaskiej, i Arkansas, a take siedem krownikw i dwadziecia jeden niszczycieli. Kiedy miny Lands End i wysp Wight, 4 czerwca przed witem wyruszyy za nimi LST, LCT, LCM i inne transportowce, formujc konwoje. Kiedy onierze zaadowali si ju na transportowce i

odzie desantowe, wrczono im rozkaz dzienny generaa Eisenhowera, zaczynajcy si od sw:


onierze, Alianckich marynarze i lotnicy Si

Ekspedycyjnych

Zbrojnych! Bierzecie udzia w wielkiej krucjacie, przygotowywalimy do si przez ktrej wiele

miesicy. Oczy wiata s zwrcone na was. Towarzysz wam nadzieje i

modlitwy ludzi miujcych pokj. (...) Stoi przed wami nieatwe zadanie. Wrg jest dobrze wyszkolony,

uzbrojony

zaprawiony

w bojach.

Bdzie walczy bez wytchnienia. Mamy jednak rok 1944! (...) Koleje losu si odwrciy! Mieszkacy

wolnego wiata maszeruj razem ku zwycistwu! Wierz w wasz odwag,

powicenie i umiejtnoci wojskowe. Zadowoli nas moe tylko cakowity sukces! ycz wam powodzenia! I promy Wszechmocnego Boga o

bogosawiestwo dla nas i naszego

szlachetnego przedsiwzicia.10

Sierant Slaughter kaza swoim chopcom podpisa si pod tekstem rozkazu. Potem owin go w plastikow torebk i woy do portfela dokument ten towarzyszy mu podczas caej kompanii normandzkiej, a do aby we wschodnich Niemczech. Nadal go mam oprawiony wisi nad moim biurkiem powiedzia Slaughter. To moja najcenniejsza pamitka z wojny. 11 Tysice tych, ktrzy

otrzymali rozkaz dzienny Eisenhowera, zachowao go przy sobie. Nie wiem, ile razy wchodzc do mieszka weteranw inwazji normandzkiej, by przeprowadzi z nimi wywiad, widziaem go, by oprawiony w ramki i zawieszony w widocznym miejscu. U mnie te taki wisi. Szeregowy Felix Branham ze 116 Puku Piechoty poprosi wszystkich zgromadzonych na swojej odzi o podpisanie si na banknocie pisetfrankowym,

ktry wygra w pokera. Jeden go zapyta: Po co?, a ja odpowiedziaem: Chopcy, niektrzy z nas nie wyjd z tego ywi. Moe ju nigdy potem si nie zobaczymy. Moe zostaniemy kalekami albo co w tym rodzaju. No wic podpiszcie si. Ten banknot wisi u mnie na cianie. Nie oddabym go za nic. 12 O cerowie znacznie nisi rang od Eisenhowera take prbowali przemwi do swoich chopcw. Kiedy LST 530 wzi ju na pokad czogi

Churchill, dipy, ciarwki, sze odzi Higginsa i szeciuset brytyjskich onierzy i skierowa si ku play Gold, porucznik Tony Duke z Marynarki Stanw Zjednoczonych pomyla, e powinien wygosi przemwienie przez gonik. Przypomnia sobie Henryka V Szekspira. Na mostek wszed jednak pukownik armii brytyjskiej, pooy mi do na ramieniu nigdy tego nie zapomn i powiedzia: Zastanw si, chopcze. Wikszo moich ludzi

widziaa ju wojn na pustyni, wielu byo te we Francji i ewakuowao si przez Dunkierk. Radz ci wic, daj sobie spokj nie dramatyzuj i nie urzdzaj adnych zawych scen. Byem wprawdzie wzruszony i przejty, ale poszedem za jego rad i powiedziaem tylko kilka najwaniejszych rzeczy. Pniej zdaem sobie spraw, e okropnie bym si wygupi, gdybym uleg emocjom. 13 Pierwsz rzecz, jak zrobiy zaogi okrtw i odzi, byo nakarmienie onierzy.

arcie, jakie serwowano w marynarce, byo wspaniae wspomina Eastridge. Nasi ludzie zaczli rozwaa, czy nie przenie si tam w razie nastpnej wojny. 14 Na pokadzie transportowca Samuel Chase kapitan Oscar Rich, obserwator artyleryjski 5 Dywizjonu Artylerii Polowej 1 Dywizji (ktrego may samolot L-5 po zoeniu skrzyde i woeniu miga do rodka zosta zdemontowany i umieszczony na okrcie na wycigu), zszed na d, by

przestudiowa wykonan z tworzywa makiet wybrzea Calvadosu. Bya to najbardziej szczegowa makieta, jak kiedykolwiek widziaem. Widniay na niej drzewa, cieki, drogi, domy i zapory na plaach dosownie wszystko. Studiowaem j caymi godzinami (...). Widziaem swoje ldowisko, sad z jaboniami obok drogi prowadzcej z Easy Red na play Omaha. Wszystko byo bardzo mae miaem wraenie, jakbym by w

samolocie, jakie piset stp nad pla, i oglda ziemi z prawdziwej perspektywy. Niesamowite, jak udao im si zrobi co takiego. W kocu jednak oderwa si od makiety i przyczy do grajcych w pokera. Wrd nich byli Robert Capa, znany fotoreporter magazynu Life, i korespondent Don Whitehead. 15 Znalazszy si na pokadzie, wikszo onierzy miaa niewiele do roboty poza gr w karty, czytaniem czy powtarzaniem

pogosek. Szeregowy Clair Galdonik znalaz pik do softballu i dwie rkawice, zacz wic mecz z koleg, ale rzuci niecelnie i pika wypada za burt. 16 Walter Sidlowski z 5 Specjalnej Brygady Saperw odkry na swojej LCT, e kapitan nie naoy adnych ogranicze na korzystanie z toalety i zbiornik si przepeni. Sidlowski z paroma kolegami wykorzysta swoje zdolnoci techniczne i skonstruowa wiszce za burt krzesekasedesy. Gdy obok siedzcych

na sedesach onierzy przepywaa motorwka admiraa, widok by naprawd komiczny. 17 Ludzie suchali te radia. Zgrzytali zbami, gdy Axis Sally, zapraszajc ich na kontynent, mwia, e ju tam na was czekaj. Nastroje polepszyy si dopiero, gdy ogoszono zdobycie Rzymu przez aliantw. Czytali rwnie ksiki: porucznik Frank Beetle z 16 Puku 1 Dywizji pamita, e czyta (wierzcie albo nie) o Platonie w

broszurowym wydaniu Story of Philosophy Willa Duranta. 18 Niektre z kompanii 2 Batalionu Rangersw przeprawiay si przez kana na pokadzie New Amsterdam, maego pasaerskiego statku. Bya to jednostka brytyjska i zaoga serwowaa typowo brytyjskie jedzenie, czyli gulasz z cynaderek, co powodowao wiele narzeka. Rangersi jak to rangersi, nie mogli siedzie bezczynnie i czeka.

Kontynuowali wic wiczenia i poprawiali kondycj, przywizujc liny do masztu i wspinajc si po nich. Robili pompki, przysiady, a nawet wiczyli musztr. 19 Zdarzay si jednak komplikacje. Kapitan Robert Walker ze 116 Puku uczestniczy w wiczeniach na odziach desantowych LCVP , LCT, LCM i am biach DUKW. Jedynym typem odzi, z ktrym nigdy si nie zetkn, bya LCI i oczywicie przed inwazj zosta przydzielony wanie do LCI 91, jako o cer

kwaterunkowy. d przewidziana bya na sto osiemdziesit osb, ale Walker mia na niej rozlokowa dwustu potnie obadowanych onierzy. W dodatku LCI 91 miaa ju na pokadzie ogromne zwoje kabla telefonicznego, torpedy bangalore, tornistry z materiaem wybuchowym, kotwice, miotacze ognia i wiele, wiele innych rzeczy. Ostatecznie jednak Walkerowi udao si wprowadzi wszystkich do odzi. Rozmawia potem z jej

dowdc, porucznikiem Stray Przybrzenej, pochodzcym z Bostonu, ktry opowiedzia mu, e wstpi do stray, spodziewajc si, e spdzi wojn, pilnujc wd przybrzenych Atlantyku koo swego rodzinnego miasta, a tymczasem mia wzi udzia ju w trzeciej inwazji. 20 Porucznik Charles Ryan z 18 Puku 1 Dywizji bra udzia w wiczeniach na LCI, wiedzia wic, czego si spodziewa, gdy jego d wypyna na otwarte wody kanau. Opisa LCI jako

metalowe pudo zaprojektowane specjalnie przez sadyst, ktry chcia, by podczas przeprawy onierze dowiadczyli absolutnego psychicznego dyskomfortu, cierpieli na chorob morsk i czuli si upodleni, a po wyldowaniu we wciekym szale nieli zniszczenie i mier, mszczc si na wszystkich i wszystkim, co napotkali po drodze. d ta bya poczeniem roller coastera (kolejki grskiej), dzikiego konia i wielbda. 21

Zgromadzeni wok lotnisk piloci szybowcw i spadochroniarze tysiczny raz sprawdzali sprzt, prbowali znale jakie miejsce na dodatkow paczk papierosw czy granat, rzucali ostatnie spojrzenie na makiety pwyspu Cotentin z rzekami Orne i Dives po czym ponownie na nie zerkali. Spakowani, byli gotowi w kadej chwili pomaszerowa na lotnisko i wsi do brytyjskich szybowcw Horsa i amerykaskich samolotw transportowych C-47.

Na innym lotnisku, Fairford w hrabstwie Gloucester, do lotu nad kanaem przygotowywaa si mniej znana jednostka. Naleaa do SAS, brytyjskich SAS, ktre utworzono z myl o dziaalnoci w pastwach Osi. Formacja ta skadaa si z trzech pukw (jeden dziaa we Francji) oraz trzech francuskich batalionw i kompanii belgijskiej. Kapitan Michael R.D. Foot by o cerem wywiadu SAS. Od sierpnia 1942 roku obserwowa przebieg

niemieckiej okupacji we Francji i postpy w budowie umocnie. Bra udzia w jednej z akcji komandosw. Teraz przygotowywa si do wysania na teren Francji kilku druyn, ze szczeglnym zadaniem (Foot by zbyt wielkim zapalecem, by pozwolono mu osobicie wzi udzia w akcji na tyach wroga). Footowi nieatwo byo uzyska zgod na przydzia druyny do operacji opatrzonej kryptonimem Titanic (wybra tak nazw z

listy, mylc, e bdzie dla Niemcw brzmiaa bardzo powanie). Zwrci si do dowdcy puku, ktry przygotowywa oddziay do niszczenia mostw za liniami wroga oraz innych akcji sabotaowych, i poprosi o cztery mae grupy onierzy. Po co? burkn tamten. eby wprowadzi Niemcw w bd podczas ldowania naszych wojsk. Nie. Pukowniku, to rozkaz. Nie dla mnie. Prosz

zwrci si z tym na pimie, a dostanie pan pisemn odpowied, dlaczego si nie zgadzam. Ale po co marnowa papier? Po prostu wytumacz to panu. Zagodnia troch i wyjani: Na pocztku istnienia puku przygotowywalimy si do ataku na woskie lotnisko. Wywiad odwoa akcj w ostatniej chwili. Pojechalimy na przepustk do Kairu, a kiedy wrcilimy pijani, usyszelimy: Dobra, chopaki, wyruszacie dzi w

nocy. Niewielu z nas ocalao. Przysigem wtedy, e nie bd si ju nigdy zadawa z dowdztwem wywiadu. Prosz si std zabiera! Foot umwi si wic na spotkanie z pukownikiem Francksem, dowdc innego puku Specjalnych Sub Powietrznych, z ktrym jak mwi niegdy odbylimy nasz pierwszy skok ze spadochronem. Bylimy do zaprzyjanieni i Francks, acz niechtnie, wyrazi zgod na akcj Titanic, pod warunkiem jednak, e zostanie

zredukowana do dwch grup. Foot przysta na to. Uda si do Fairford, gdzie stacjonoway druyny SAS, przygotowujce si do lotu na teren Francji, i tam zaopatrzy swoje dwie grupy kada skadaa si z o cera, podo cera i dwch szeregowcw w specjalny sprzt, niezbdny do akcji. Sprzt ten skada si z okoo piciuset manekinwspadochroniarzy, gramofonu oraz mnstwa pistoletw sygnaowych i amunicji. Foot wyjani swoim ludziom, na

czym polega jego pomys: onierze zrzuc z samolotw manekiny, ktre zostan zniszczone w momencie ldowania w wyniku maych eksplozji. Potem wyskocz sami, zabierajc cay sprzt. Po wyldowaniu wcz gramofon. Na pytach nagrano rozmowy onierzy, przerywane strzaami z broni rcznej. Potem bd krci si po okolicy, strzelajc z karabinw. Jedna grupa miaa wyldowa w poowie drogi midzy Rouen a Hawrem, druga w pobliu Isigny.

Francuskiemu batalionowi SAS przydzielono inne misje jedna z druyn miaa opanowa przed inwazj ldowisko w Bretanii, by mg tam wyldowa cay batalion. Dowodzi ni pewien poszukiwacz przygd nazwiskiem Bourgoin, ktry straci rk, ale nauczy si skaka ze spadochronem bez jej pomocy. Francuzi nalecy do tej druyny mieli by pierwszymi aliantami ldujcymi na kontynencie. 22 onierze przygotowujcy si do lotu na teren Francji,

poczwszy od czteroosobowych grup SAS po potne dywizje powietrznodesantowe, byli gotowi wyruszy do akcji. Wieczorem 3 czerwca oddziay alianckie, ktre jako pierwsze miay przystpi do ataku, znajdoway si ju na pokadach jednostek desantowych. Force O, wychodzca w morze w Falmouth i transportujca 29 Dywizj na praw flank play Omaha, miaa do przebycia najduszy dystans, wypyna

wic na pocztku, jeszcze w nocy. Jak stwierdzi genera Eisenhower, w powietrzu czu ju byo zwycistwo. 23 Na przeciwnym brzegu panowaa cisza. 2 czerwca Rommel spdzi, polujc na jelenie. Nastpnego dnia pojecha do Parya, by kupi dla ony Lucie panto e na urodziny, przypadajce 6 czerwca. W Paryu spotka si z Rundstedtem, ktry podziela jego pogld, e nadal nie ma adnych oznak wiadczcych o bliskiej inwazji. Przypywy w

cieninie Dover miay rzekomo uniemoliwi dokonanie desantu do poowy czerwca. Rommel sprawdzi prognoz pogody zapowiadano wzrost zachmurzenia, wiatr i deszcz. Postanowi wic pojecha do Herrlingen na urodziny Lucie, a potem do Berchtesgaden, by spotka si z Hitlerem i baga o przydzielenie posikw. Chcia prosi o dwie dodatkowe dywizje pancerne i dowdztwo nad wszystkimi oddziaami pancernymi w Normandii. Napisa w

dzienniku:
Najatwiej Fhrera prywatnej.24 bdzie podczas przekona rozmowy

Chocia Rommel dysponowa o poow mniejszymi siami ni potrzebowa uwaa, e ma zdecydowanie za mao ludzi, broni, min, szparagw, zapr na plaach i staych punktw obrony emanowa pewnoci siebie. Wypenia swoje zadania z przekonaniem i entuzjazmem.

Morale w oddziaach stacjonujcych wzdu Wau Atlantyckiego byo wysokie, a przynajmniej tak utrzymywali niemieccy dowdcy. Tajny raport Gestapo gosi, e onierze nie mog wrcz doczeka si inwazji. Ludzie uwaaj, e dziki niej bdzie mona odwrci los wojny pisano. Praktycznie nie stwierdza si lku przed atakiem wroga. 25 Rommel zdoa przekona podkomendnych, e odnios zwycistwo, jeli tylko bd mieli okazj do walki.

Wikszo onierzy niemieckich na wybrzeu miaa nadziej, e inwazja nastpi z dala od nich, ale gdyby przypada na ich odcinek, byli gotowi stan do walki. Er soll nur kommen! (Niech tylko si zjawi!) brzmiao szydercze haso Goebbelsa. Bo czego mieliby si obawia? Nawet Bataliony Wschodnie miay przed swoimi okopami i uforty kowanymi bunkrami zapory antydesantowe, zasieki z drutu kolczastego i

pola minowe, na tyach modzierze i dziaa, wymierzone w kady odcinek play, a po bokach bunkry z armatami 88 mm, przygotowanymi do prowadzenia krzyowego ognia. Ponadto za plecami onierzy stali niemieccy sieranci z pistoletami w doniach. Alianccy o cerowie, ktrzy podczas odpraw mwili swoim ludziom, e oddziay te s sabsze i prawdopodobnie rzuc si do ucieczki, byli w bdzie. Nie mylili si natomiast ci, ktrzy

przypominali, e Bataliony Wschodnie skadaj si z prymitywnych i niewyksztaconych ludzi i e dowodzeni s przez niemieckich o cerw i podo cerw, pilnujcych, by szli do walki. Niemieckie dowdztwo przeladowaa jednak wizja poddajcych si onierzy. Obawiano si, e wielu z nich moe przy pierwszej okazji odda si w rce wroga. I byy to obawy uzasadnione. Genera dowodzi Dietrich Kraiss 352 Dywizj

Piechoty, ktra zostaa w maju przeniesiona z St-L do Calvadosu, by strzec play Omaha. Kraiss walczy na Froncie Wschodnim i wyrni si tam, ale stan jego dywizji we Francji pozostawia wiele do yczenia. Taktyka Niemcw na Wschodzie polegaa na tym, e pozwalano Armii Czerwonej na atak, a nastpnie przystpowano do kontrataku przy uyciu rezerw wycofanych z linii frontu. Rommel oczywicie zamierza zastosowa w Normandii

zupenie inn taktyk, lecz zgodnie z zasadami panujcymi w armii niemieckiej pozostawia pewne sprawy do decyzji swoich podwadnych. Dlatego te na play Omaha jedynym miejscu na odcinku wybrzea przydzielonym Kraissowi, gdzie nastpi atak aliantw (a siy generaa rozcigay si od rzeki Vire do Arromanches) znalaz si jeden dywizjon artylerii i dwa bataliony piechoty (z 716 Dywizji). Rezerwy, w sile dziesiciu batalionw

piechoty i czterech dywizjonw artylerii, Kreiss wycofa a dziewitnacie kilometrw od wybrzea. Niemcy zyskali jedn przewag w wyniku tych ruchw: wywiad aliancki nie zauway przerzucenia czci 352 Dywizji na wybrzee. O cerowie prowadzcy odprawy przed inwazj powiedzieli onierzom 29 Dywizji, e plaa Omaha bdzie broniona jedynie przez sabsze jednostki z 716 Dywizji. Podobnie jak Rommel,

genera pukownik Dollmann, dowodzcy 7 Armi w Normandii, by przekonany, e pogarszajca si pogoda uniemoliwi inwazj. Wyda wic rozkaz, by 6 czerwca w Rennes przeprowadzono wiczenia na mapie. Mieli w nich uczestniczy wszyscy dowdcy dywizji i po dwch dowdcw z kadego puku. Admira Krancke odwoa z powodu zej pogody patrole morskie E-Bootw. Zaniepokojony by tylko jednonogi genera Erich Marcks, ktry dowodzi

LXXXIV Korpusem Piechoty w zachodniej czci wybrzea Calvadosu i na pwyspie Cotentin. Martwi si zwaszcza o 716 i 352 Dywizje Piechoty, stacjonujce w Calvadosie. Kada z nich miaa broni pidziesiciokilometrowego odcinka linii brzegowej. To najsabszy sektor z caego mojego korpusu skary si. 1 czerwca pojecha do Arromanches. Patrzc na morze, powiedzia do kapitana, ktry sta obok: Jak znam Brytyjczykw, w

niedziel pjd do kocioa, a w poniedziaek rusz w drog. Grupa Armii B twierdzi, e na razie nie przystpi do inwazji, a kiedy to zrobi, zaatakuj Calais. Myl wic, e powitamy ich w poniedziaek wanie tutaj. 26

Rozdzia 10 Decyzja rozpoczciu akcji o

Pod koniec maja, gdy zacz si zaadunek, wicemarszaek lotnictwa Tra ord Leigh-Mallory, ktry

od pocztku podwaa sens zrzucenia dwch amerykaskich dywizji powietrznodesantowych na pwyspie Cotentin, zjawi si w kwaterze Eisenhowera w Southwick House (poprzednio kwaterze admiraa Ramsaya, przejtej przez Kwater Gwn Naczelnego Dowdztwa Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych), pooonym na pnoc od Portsmouth, by jeszcze raz wyrazi swoje zastrzeenia. Wywiad wykry bowiem, e Niemcy

przerzucili 91 Dywizj Piechoty ku centralnej czci pwyspu, czyli dokadnie tam, gdzie miaa wyldowa 82 Dywizja Powietrznodesantowa. By unikn spotkania z Niemcami, osiemdziesita druga przesuna swoj stref zrzutu na zachd, ale Leigh-Mallory by zdania, e i tak jest to za blisko. Owiadczy wic Eisenhowerowi: Nie wolno nam przystpi do tej operacji. Przewidywa siedemdziesicioprocentowe

straty w jednostkach szybowcowych i co najmniej pidziesicioprocentowe wrd spadochroniarzy, i to zanim jeszcze znajd si na ziemi. Ostrzega przed niepotrzebn rzezi dwch doskonaych dywizji niepotrzebn, poniewa onierze nie zd nawet wzi udziau w walce. Wedug jego sw wysanie ich na pwysep Cotentin byoby zoeniem z nich ofiary. 1 Eisenhower uda si do swojej przyczepy, okoo mili od Southwick House, i

przemyla wszystko od nowa. W tej ostatniej chwili nie potrzebowa doradcw. Pniej opisa ten moment jako najtrudniejszy podczas wojny i zanotowa we wspomnieniach: Nie mona sobie wyobrazi bardziej gnbicego problemu. Przemyla od nowa plan caej operacji, a potem zacz zastanawia si nad zadaniem dla amerykaskich dywizji powietrznodesantowych. Wiedzia, e jeli zlekceway ostrzeenie LeighMalloryego, a okae si ono

suszne, a do mierci nie pozbdzie si nieznonych wyrzutw sumienia, obarczajcych go odpowiedzialnoci za gupi, niepotrzebn o ar z tysicy modych Amerykanw. 2 Zdawa sobie jednak spraw, e gdyby odwoa t akcj, musiaby w ogle odwoa ldowanie na play Utah. Gdyby bowiem spadochroniarze nie opanowali grobli, 4 Dywizja Piechoty znalazaby si w niebezpieczestwie. A z kolei odwoanie desantu na Utah

zakcioby tak wypracowany plan i stworzyoby zagroenie dla caej operacji Overlord. Poza tym byy to tylko przewidywania LeighMalloryego, a dowiadczenia jednostek powietrznodesantowych na Sycylii i we Woszech (w ktrych Leigh-Mallory nie uczestniczy; operacja Overlord bya jego pierwsz z udziaem spadochroniarzy) nie uzasadniay tak powanych obaw, cho pod wieloma wzgldami akcje te nie zakoczyy si sukcesem.

Uznaem wic, e musimy uy tych dwch dywizji powietrznodesantowych opowiada Eisenhower e musz one zdoby SteMre-glise i opanowa groble, by chroni nasze anki. Wezwa LeighMalloryego, by powiadomi go o swojej decyzji, a potem jeszcze wysa do niego list. Napisa: Nie ma innego wyjcia i poleci mu, by nie ujawnia wobec onierzy swoich obaw i pesymistycznych przewidywa. 3

Podczas gdy Rommel jecha na spotkanie z Hitlerem, by prosi o przydzielenie wikszej liczby czogw i rozszerzenie zakresu dowdztwa, Eisenhower goci u siebie Churchilla, ktry take przyby do naczelnego dowdcy operacji z prob. Chcia bowiem popyn wraz z onierzami na pokadzie krownika HMS Belfast. (Oczywicie nikt nie lubi, by do niego strzelano zauway pniej Eisenhower ale musz

powiedzie, e wikszo ludzi raczej chciaa wzi udzia w inwazji ni si z niej wycofa.) Eisenhower relacjonowa: Powiedziaem mu, e nie moe tego zrobi. Dowodziem t operacj i nie mogem ryzykowa, e go strac. By zbyt wany dla sprawy aliantw. Zastanawia si przez chwil i powiedzia: Otrzyma pan operacyjne dowdztwo nad siami aliantw, ale nie ma pan kontroli administracyjnej nad kompletowaniem zag. Odpowiedziaem:

Tak, ma pan racj. Na to on stwierdzi: C, wobec tego mog zacign si jako czonek zaogi na jeden z okrtw Jego Krlewskiej Moci, a pan nie ma prawa mi w tym przeszkodzi. Owszem odrzekem. Ale przez to, panie premierze, naoy pan na mnie jeszcze wikszy ciar odpowiedzialnoci. Churchill stwierdzi, e mimo wszystko popynie. Eisenhower poleci swojemu szefowi sztabu, generaowi

Smithowi, by zadzwoni do krla Jerzego VI i poinformowa go o tej sprawie. Krl powiedzia Smithowi: Zostawcie Winstona mnie, chopcy. Wezwa Churchilla i oznajmi mu: C, jeli pan sdzi, e powinien popyn, to ja uwaam za swj obowizek panu towarzyszy. Wtedy Churchill si podda. 4 W przypadku de Gaullea to Eisenhower prosi o przysug. 3 czerwca Churchill przyprowadzi francuskiego generaa do

Southwick House, gdzie gwnodowodzcy siami alianckimi przedstawi mu plan operacji Overlord. De Gaulle po raz pierwszy zapozna si z planem i przez godzin poucza Eisenhowera, co trzeba zmieni; ten odpar, e chtnie skorzystaby z uwag generaa, ale jest ju za pno. Potem pokaza mu tekst przemwienia do narodu francuskiego, ktre zamierza wygosi w D-Day, proszc, by wszyscy podporzdkowali si jego rozkazom. Jednoczenie zwrci si do

de Gaullea z prob, by zaapelowa do swoich rodakw o przyjmowanie frankw, wydrukowanych przez Kwater Gwn. Genera jednak odmwi. Nard francuski ma sucha jego, a nie dowdcw alianckich; tylko francuski rzd, na czele ktrego stoi, ma prawo emitowa walut. Eisenhower prosi go wytrwale, ale bez skutku. Wedug jego sw caa sprawa bya raczej nieprzyjemna. 5 Kiedy Churchill i de Gaulle

wyszli, Eisenhower sporzdzi notatk do swojego dziennika, ktr zatytuowa Gwne problemy dowdcy. Na szczycie listy umieci de Gaullea i napisa trzy akapity o trudnociach zwizanych z francuskim generaem. Na nastpnym miejscu znalaza si pogoda. Eisenhower wanie wybiera si na narad powicon prognozom meteorologicznym.
Myl, e poniewa konieczno wyruszenia przy pierwszym

odpowiednim wielka, a

przypywie pogoda

jest

tak tak

zawsze

niepewna, nigdy nie zdoamy zgra idealnie warunkw atmosferycznych z waciw fal, a zatem powinnimy wyruszy chyba e bez wzgldu na pogod, si

naprawd

powanie

pogorszy.6

Eisenhower, jego gwni podwadni oraz wszyscy o cerowie i onierze Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych spdzili wiele miesicy, trenujc, opracowujc plany i

przygotowujc si do tej chwili. Wielka armia wedug sw Eisenhowera przypominaa rozcignit spryn: wszyscy w napiciu oczekiwali na moment, kiedy po przebyciu kanau bd mogli da upust swojej energii. 7 Postanowi wic wyruszy tak szybko, jak to bdzie moliwe. Rankiem 3 czerwca wszystkie LCT na rzece Dart zaczy wypywa w drog. Na brzegu zgromadziy si setki Brytyjczykw, machajcych onierzom na

poegnanie i yczcych im powodzenia. Dwudziestoletni podporucznik Edwin Gale, ktry znajdowa si na pokadzie LCT 853, nalecej do 17 Flotylli, by jednym z cudownych dzieci, ktre w ostatnich miesicach opuciy szkoy o cerskie. Dowdca odzi zwrci si do niego: Edwin, wiesz, e jest to by moe najwaniejsza rzecz, jakiej dokonamy w yciu? Ciesz si, e bior w tym udzia. 8 Porucznik Dean Rockwell, byy trener piki nonej w

szkole redniej, dowodzi otyll szesnastu LCT. Poniewa kada z nich przewozia cztery czogi DD, ktre miay wyldowa na play przed pierwszym transportem piechoty, wypyn na wody kanau jako pierwszy. Jego LCT opucia Weymouth pn noc 3 czerwca. Wkrtce zrobio si ciemno cho oko wykol adnych wiate, nic. Nie do powiedzie, e rozptao si pandemonium bo pyny z nami nie tylko LCT, ale take okrty prowadzce i

eskortowce oraz wszelkiego typu jednostki, ktre prboway ustawi si w szyku. Obowizywaa cisza radiowa, nie wolno byo te uywa wiate sygnalizacyjnych, wic jak wspomina Rockwell, nie moglimy nic zrobi, tylko kl w ywy kamie, dopki wszystko nie doszo do porzdku. 9 Wok jednostek desantowych kryy okrty wojenne, ktre miay utworzy konwoje. O cer zaopatrzeniowy 2/C, Homer

Carey z LCT 505, pamita, e widzia dwa brytyjskie krowniki w lekkiej powiacie, ktre przepyny obok nas, kierujc si na poudnie ku wybrzeom Francji. Pruy wod ksztatnymi dziobami i miny nas tak szybko, e wydawao si, jakbymy stali w miejscu. Byy pikne jak szybkobiene statki transatlantyckie. Przyjemnie byo pomyle, e walcz po naszej stronie. 10 2 Batalion 116 Puku pyn na pokadzie transportowca

Thomas Je erson. Ludzie dobrze znali ten statek, poniewa dwukrotnie wiczyli wysiadanie z niego. Szeregowy Harry Parley stwierdzi jednak, e podczas przeprawy przez kana humory byy kiepskie, a arty wymuszone. Mylaem o domu, rodzinie i oczywicie o tym, co nas czeka. Ze smutkiem uzmysowiem sobie, co moe si sta z niektrymi moimi kolegami, ktrych tak polubiem. Parley szczegln sympati darzy porucznika Fergusona,

z ktrym dyskutowa kiedy o stosunku do mierci w rnych systemach lozo cznych. Nie zazdrociem mu stwierdzi. Do dobrze pozna swoich ludzi, poniewa musia czyta i cenzurowa wysyan przez nas poczt. Strata kadego czowieka bya dla niego podwjn tragedi. Szeregowy Parley mia ze sob miotacz ognia, wacy okoo trzydziestu omiu kilogramw, opat, pas ratunkowy, paszcz

przeciwdeszczowy, paczk dynamitu, racje ywnociowe i trzy kartony papierosw. Niepokoi si, czy dotrzyma kroku swojej druynie podczas ataku na pla. W pewnej chwili miertelnie przestraszy kolegw dziki trickowi, ktrego si wanie nauczy. Potra bowiem bez naciskania spustu miotacza ognia rozpali may pomie, czemu towarzyszy taki sam syczcy dwik, jak przy strzale z broni. Stojc na pokadzie Thomasa Jeffersona, miotaczem ognia

przypali sobie papierosa, a dwudziestka jego kolegw, przeraona, rozbiega si na wszystkie strony. 11 Szeregowy George Roach z Kompanii A 116 Puku odmawia raniec. Martwi si, e zginie wielu ludzi, bo mielimy pj w pierwszym rzucie i wiedzielimy, e mamy kiepskie szanse na przeycie. Ponad poowa onierzy w jego kompanii pochodzia z tego samego miasta, Bedford w Wirginii. Wikszo puku stanowili zreszt chopcy z poudniowej

Wirginii. 12 Sierant Joe Pilck z 16 Puku 1 Dywizji znajdowa si na pokadzie transportowca Samuel P . Chase . Podczas przeprawy przez kana wspomina bylimy zadowoleni, e co ju si zaczo dzia. Nie to, ebymy rwali si do walki, ale wiedzielimy, e nie mamy innego wyjcia, wic chcielimy ju mie to za sob. 13 Pogoda, pierwszych ktra w dniach czerwca

bya naprawd pikna czyste niebo, lekki wiatr zacza si pogarsza. Tworzyy si schodzce coraz niej chmury, zacz wia silny wiatr, zanosio si na deszcz. Kapral Robert Miller, pyncy na swojej LCT, by w sytuacji nie do pozazdroszczenia. Zaczo my, zrobio si chodno. Znajdowa si na otwartym pokadzie, gdzie nie byo adnej osony. Coraz wysze fale koysay odzi. Stalowy pokad by zbyt liski, by si na nim pooy, wic Miller

usiowa troch si przespa na plandekach ciarwek, ale wiatr, deszcz i koysanie jeszcze si wzmogy. Da wic sobie spokj. 14 Szeregowy Henry Gerald z kanadyjskiego Puku Strzelcw Krlewskich Winnipeg rwnie pyn na LCT. Jeszcze za dnia, 4 czerwca, gdy d znalaza si na wodach kanau, przyczy si do kolegw w kabinie zaogi, gdzie dowdca plutonu prowadzi odpraw. LCT zacza unosi si szedziesit centymetrw w

gr, a potem opada. Ci, ktrzy poprzedniego dnia byli zieloni, tego ranka wygldali ju jak duchy. Pokad by cay zarzygany. Gerald pogratulowa sobie, e nie ma choroby morskiej, kiedy facet naprzeciwko mnie zacz wymiotowa do torebki. Wtedy grna sztuczna szczka wpada mu do rodka. Nie byo jeszcze tak le, dopki nie sign do woreczka, nie wyj jej i nie woy z powrotem do ust. Na ten widok Gerald zwrci niadanie. 15

Gdy wypynli na wody kanau, mawka zamienia si w zimny, przenikliwy deszcz. Wikszo ludzi pyncych na LCI i LCT nie miaa gdzie si schroni. Pokady zrobiy si liskie, a odzie coraz silniej koysay si na wzburzonym morzu. Wszyscy byli przemoknici i wygldali aonie. Eisenhower czu w powietrzu zwycistwo, ale onierze, ktrzy opucili zatok na pokadach transportowcw i odzi desantowych, czuli tylko zapach rzygowin.

W pierwszych dniach czerwca Eisenhower i jego gwni wsppracownicy dwa razy dziennie odbywali narady z Komitetem Meteorologicznym Kwatery Gwnej o 9.30 i 16.00. Dwudziestoomioletni pukownik J.M. Stagg, chodny, ale niegupi Szkot16, jak opisa go Eisenhower, przedstawia prognoz pogody, a potem odpowiada na pytania. Eisenhower od miesica odbywa z nim prywatnie spotkania, mia wic ju

pewne pojcie, na jakiej podstawie Stagg je przygotowuje i jak jest w tym dobry pamitajc, oczywicie, jak sam mwi, e pogoda w tym kraju jest nieprzewidywalna. 17 Ostatnia narada z meteorologami wyznaczona bya na 4 czerwca o godzinie 4.00, cho z portw wypyway ju okrty i zaczynay na morzu formowa konwoje. Stagg mia ze wiadomoci. Przesuwa si front atmosferyczny i obniao cinienie. 5 czerwca miao

by pochmurno i burzowo, podstawa chmur od stu pidziesiciu dwch metrw do zera, wiatr w sile piciu stopni w skali Beauforta. Sytuacja pogarszaa si tak szybko, e prognoza na nastpne dwadziecia cztery godziny bya bardzo niepewna. Eisenhower poprosi wsppracownikw o opini. Montgomery uwaa, e naley pyn. Tedder i LeighMallory byli zdania, e powinno si przeoy termin operacji. Ramsay stwierdzi,

e marynarka by moe wykona swoje zadanie, ale ostrzeg, e za widoczno i wysokie fale mog wpyn na celno ostrzau z morza i e trudno bdzie kierowa odziami Higginsa. Eisenhower zauway, e operacja Overlord opiera si gwnie na wojskach ldowych, ktre nie s zbyt silne. Zdecydowano si na t akcj z powodu przewagi powietrznej aliantw. Bez tego atutu inwazja staje si zbyt ryzykowna. Genera zapyta, czy kto ma inne

zdanie. Nikt si nie odezwa. Eisenhower postanowi wic przeoy operacj przynajmniej o jeden dzie, majc nadziej, e do 6 czerwca pogoda si polepszy. O 6.00 wyda rozkaz, by akcj wstrzyma. Mniej wicej w tej wanie chwili Rommel wyrusza w dug podr poza teren wybrzea, by odwiedzi on i swego Fhrera. Odjedajc podczas lekkiej mawki, zauway: Nie bdzie inwazji. A gdyby nawet nastpia, nie wydostan si

poza plae!18 Rozkaz wstrzymania akcji przekazano alianckim konwojom rnymi sposobami, poniewa obowizywaa cisza radiowa. Porucznik Benjamin Frans by o cerem artyleryjskim na niszczycielu Baldwin. Okrt znajdowa si jeszcze w Portland, kiedy nadesza wiadomo. Wyruszy wic z najwiksz prdkoci, by dogoni konwoje na przedzie. Kiedy si z nimi zrwna, zastpca kapitana okrtu

zawoa przez tub do dowdcw odzi desantowych i transportowych: Operacja zostaa wstrzymana! Wraca do bazy! Baldwin dogoni trawler pyncy na czele pierwszej formacji dopiero w odlegoci pidziesiciu kilometrw od brzegw Francji. 19 Porucznik Dean Rockwell kierowa si na punkt zborny, kiedy do burty LCT 535 podpyna d zwiadowcza i przekazaa mu wiadomo: Post Mike One stanowisko Mike 1. Oznaczao

to, e ma pyn z powrotem do zatoki. Wszyscy wic zawrcilimy cae setki statkw i odzi rnych rozmiarw. Okoo poudnia by ju w Weymouth. Dla Rockwella wstrzymanie akcji byo wbrew pozorom bogosawiestwem. W nocy doszo do paru kolizji. Delikatne dno i burty odzi zostay uszkodzone, silniki wymagay wymiany albo naprawy. 20 LCT 535, na ktrej pyn Rockwell, otrzymaa nowy silnik. Zdoa

zaatwi jego wymian jeszcze przed zmrokiem. Podporucznik Sam Grundfast dowodzi LCT 607. Zawiadomiony zosta o wstrzymaniu akcji za pomoc sygnalizacji agowej. Prosz sobie wyobrazi to zamieszanie, setki odzi desantowych prbujcych dosta si do zatoki Portsmouth. Utknlimy w korku. Mona byo przeby ca zatok, przechodzc z odzi do odzi. 21 By jeszcze spotgowa efekt, nad kad odzi i okrtem kiwa si

balon, przywizany stalow lin. Balony miay uniemoliwia Luftwa e dokonywanie niskich nalotw na flot. Dla wikszoci onierzy 4 czerwca by okropnym dniem. Ludzie z 4 Dywizji Piechoty spdzili go na morzu nie zdyliby wrci do Devonshire, gdyby Eisenhower postanowi rozpocz inwazj 6 czerwca. odzie transportowe i desantowe kryy wic wok wyspy Wight. Fale rozbijay si o burty, pada deszcz.

onierze mieli na sobie mundury polowe oraz cay ekwipunek, a zreszt i tak nie mogli nigdzie si ruszy. Nikt nie mia ochoty gra w koci ani w pokera, czyta ksiek ani sucha kolejnej odprawy. Nastroje byy niewesoe. Ludziom z jednostek, ktre zarzuciy kotwic albo powizay si ze sob w zatokach lub na rzekach, nie pozwolono zej na ld. Siedzieli wic, zorzeczyli i czekali. Przeklinalimy ten sztorm wspomina szeregowy Branham ze 116

Puku bo chcielimy wyruszy. Po prostu chcielimy wyruszy. Brzmi to niedorzecznie, ale zaszlimy ju tak daleko, siedzielimy w Anglii tyle czasu, e chcielimy mie to ju za sob i wrci, cholera, do domu. 22 Oczekiwanie, a zacznie tworzy si historia, byo bardzo trudne wspomina szeregowy Clair Galdonik. Duo czasu spdzaem na modlitwie. Sytuacj pogarszao to, e nie moglimy si nigdzie ruszy. Jak wszyscy cierpiaem na

chorob morsk i caa d cuchna wymiotami. 23 Spadochroniarze oddziaw powietrznodesantowych znajdowali si wprawdzie na staym ldzie i byli osonici przed deszczem, ale take czuli si zawiedzeni. Przygotowali si do akcji, sprawdzili bro i spakowali sprzt, gdy nagle nadesza wiadomo, e akcja zostaje zawieszona. Major Howard napisa w dzienniku:
Pogoda si zaamaa co za

straszliwy

pech. ni

Jestem to po

bardziej sobie

przygnbiony

pokazuj. Wiatr i deszcz jak dugo to jeszcze potrwa? zwlekali], Im tym duej lepiej

[bdziemy

przygotuj si Hunowie, tym wicej umieszcz L[dowania]. zapr Boe, w prosz, S[tre e] spraw ,

eby jutro si przejanio.24

Cz ludzi z kompanii Howarda posza do kina. Obejrzeli Stormy Weather z Len Horne i Fatsem Wallerem. O cerowie zebrali

si w pokoju porucznika Davida Wooda i oprnili dwie butelki whisky. Porucznik Den Brotheridge, dowodzcy 1 Plutonem Kompanii D, popad w przygnbienie. Wood sysza, jak Den recytuje wiersz zaczynajcy si od sw: Gdybym umar...25 Szeregowy Edward Jeziorski z 507 Puku Piechoty Spadochronowej 82 Dywizji Powietrznodesantowej kolejny raz sprawdza swj sprzt. Potem, pamitam to wietnie, wyjem z portfela zdjcie mojej dziewczyny i

woyem na dno hemu, mylc, e bdzie tam znacznie bezpieczniejsze. Kiedy nadesza wiadomo o przeoeniu operacji, niektrzy faceci odetchnli z ulg, ale dla wikszoci z nas byo to prawdziwe nieszczcie. Chcielimy ju dziaa. 26 Sierant Jerry Eades z 62 Dywizjonu Polowej Artylerii Pancernej, pyncy na LCT, wrci do Weymouth noc 4 czerwca. Oczywicie nie wiedzielimy, co si dzieje, ale wszyscy przeklinali i

zorzeczyli z powodu kolejnej odwoanej akcji. Zmarnowalimy jeszcze jeden dzie. Sierant Eades by onierzem zawodowym. Wiedzia, jak to w wojsku bywa: e popiech, a potem czekanie to typowy los onierza, wic powiedzia jednemu ze swych szeregowcw: Do diaba, zmitrymy jeszcze wiele dni. 27 Porucznik James Edward ze 115 Puku wrci do portu Plymouth po poudniu. Widok by niezapomniany

wspomina okrt przy okrcie, z braku miejsca wszystkie stay tu obok siebie. C to byby za cel, gdyby tylko Niemcy o tym wiedzieli. 28 Tej nocy rzeczywicie mia miejsce jeden nalot niemiecki. Eskadra czterech bombowcw, nie zwaajc na burz, przeleciaa nad Poole, gdzie take toczyy si okrty i odzie. Porucznik Eugene Bernstein, dowodzcy jedn z LCT(R), wspomina, e te zabkane samoloty powita taki ostrza z okrtw, e

piloci musieli by zdumieni. Niebo cae janiao od ostrzau przeciwlotniczego. 29 Rommel spdzi ten dzie w drodze. Przyjecha do Herrlingen jeszcze przed zmierzchem i poszed na spacer z Lucie, ktra postanowia wyprbowa nowe panto e prezent urodzinowy od ma. Genera Salmuth, dowdca 15 Armii, by na polowaniu w Ardenach. Genera Dollmann, dowdca 7 Armii, jecha do Rennes, by przygotowa si do wicze z

map, wyznaczonych na 6 czerwca. Genera Feuchtinger, dowdca 21 Dywizji Pancernej, udawa si do Parya w towarzystwie swego o cera operacyjnego, by odwiedzi dziewczyn. Niemcom udao si przenikn do pewnych komrek ruchu oporu we Francji i przechwyci kilka zaszyfrowanych komunikatw, ktre informoway Francuzw, by przygotowali si do akcji, ale poniewa w maju byo ju tyle faszywych alarmw, stan

przypyww i odpyww w Pas-de-Calais wydawa si nieodpowiedni, a pogoda gwatownie si pogarszaa, nie potraktowali powanie tych informacji. Poza tym, jak powiedzia jeden z podlegych Rundstedtowi o cerw wywiadu, alianci musieliby oszale, eby zapowiedzie rozpoczcie inwazji przez radio. 30 Przed wyjazdem do Rennes genera Dollmann odwoa planowany stan gotowoci w nocy, uwaajc, e pogoda uniemoliwi wrogom dokonanie inwazji.

Jego onierze czuwali ju przez tak wiele majowych nocy. Cz 2 Batalionu Rangersw znajdowaa si na pokadzie starego parowca kursujcego po kanale, Prince Charles (statek ten przewozi w styczniu komandosw na przyczek Anzio we Woszech). onierze spdzili cay dzie, krc wok wyspy Wight. Dowdca statku, Brytyjczyk, powiedzia porucznikowi Kerchnerowi: Bd musieli szybko posa

nas do akcji albo wracamy. Koczy nam si jedzenie i paliwo. Jak stwierdzi Kerchner, angielskie arcie byo paskudne, wic nie bardzo si zmartwilimy, ale niepokojca bya sprawa paliwa. 31 Admira Ramsay niepokoi si jeszcze bardziej. Kiedy Eisenhower podj decyzj o przeoeniu inwazji, admira ostrzeg go, e nie bdzie mona czeka z jej rozpoczciem do 7 czerwca, bo ocie zabraknie paliwa. Oznaczao to, e akcja musi

rozpocz si 6 czerwca albo zostanie przeoona o dwa tygodnie, do nastpnego odpowiedniego przypywu, czyli na 19 czerwca. Tego wieczora, 4 czerwca, Eisenhower spotka si w kasynie w Southwick House z Montgomerym, Tedderem, Smithem, Ramsayem, LeighMallorym, Bradleyem oraz generaem Kennethem Strongiem, szefem Oddziau G-2 Kwatery Gwnej, i innymi wysokiej rangi o cerami sztabu. Na zewntrz d wiatr, a deszcz bbni

staccato o szyby francuskich okien. Jadalnia kasyna bya duym pomieszczeniem po jednej jego stronie sta ciki st, a po drugiej fotele. Podano kaw i zacza si zdawkowa rozmowa. O 21.30 przyszed Stagg, przynoszc najnowsz prognoz pogody. Mia dobre wieci; oznajmi, e spodziewa si zakoczenia sztormu. Jak wspomina genera Strong, po sowach Stagga podniosy si wiwaty. Rzadko si syszy, by panowie w rednim wieku tak si cieszyli!32 Deszcz,

cign Stagg, przestanie pada jeszcze przed pnoc. Potem przez trzydzieci sze godzin mona si spodziewa jako tako dobrej pogody. Wiatr si uspokoi. Bombowce i myliwce bd mogy wyruszy do akcji w poniedziakow noc z 5 na 6 czerwca, cho dziaalno utrudni im gste chmury. Usyszawszy to, LeighMallory straci entuzjazm. Stwierdzi, e jednak naleaoby przeoy operacj na 19 czerwca. Eisenhower zacz przemierza pokj z

pochylon gow i splecionymi z tyu rkami. Nagle podnis gow i spojrza bystro na Smitha. A co pan o tym sdzi? zapyta. To byaby gra z szatanem, ale i tak najlepsza z moliwych odpar Smith. Eisenhower skin gow, znowu zacz chodzi po pokoju, popatrzy na Teddera i z kolei jego zapyta o zdanie. Tedder stwierdzi, e operacja byaby w tych warunkach ryzykowna i take doradza, by j

przeoy. Eisenhower ponownie pokiwa gow, zrobi kilka krokw, zatrzyma si i skierowa spojrzenie na Montgomeryego. Widzi pan jaki powd, by nie wyruszy we wtorek? zapyta. Montgomery popatrzy mu w oczy i odrzek: Moje zdanie jest takie w drog! Naczelne dowdztwo Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych byo wic podzielone. Spraw

przesdzi mg tylko Eisenhower. Smitha uderzya wtedy myl, e dowdca jest zupenie samotny, kiedy musi podj dziejow decyzj, a wszyscy zdaj sobie spraw, e od jego indywidualnej oceny sytuacji zaley sukces lub poraka caej operacji. Eisenhower nadal przemierza pokj ze zwieszon gow. W pewnej chwili przystan i zauway: Pytanie tylko, na jak dugo moemy zawiesi t operacj i pozwoli, by tak nad nami wisiaa?

Nikt nie odpowiedzia. Eisenhower znowu zacz chodzi. W pokoju sycha byo jedynie bbnienie deszczu o szyby i trzeszczenie okien. Rozpoczcie ataku przy takiej pogodzie wydawao si niemoliwe. O 21.45 Eisenhower ogosi jednak decyzj: Jestem przekonany, e naley rozpocz operacj. 33 Ramsay pospieszy, by wyda odpowiednie rozkazy ocie. Eisenhower wrci do swojej przyczepy, by troch si przespa. O godzinie

23.00 kada jednostka pywajca otrzymaa rozkaz, by ruszy w drog. D-Day przypad wic na 6 czerwca 1944 roku. O pnocy z 4 na 5 czerwca zaczy si formowa konwoje. Admira Ramsay wyda rozkaz dzienny, skierowany do wszystkich o cerw i marynarzy, w ktrym pisa:
Mamy zaszczyt bra udzia w

najwikszej operacji ldowo-morskiej w historii (...). Bd z nami nadzieje i modlitwy wolnego wiata oraz

zniewolonych narodw Europy, wic

nie moemy zawie (...). Licz, e kady zrobi wszystko, by zapewni powodzenie przedsiwziciu temu (...). ogromnemu ycz wam

szczcia i niech Bg was prowadzi.34

Eisenhower obudzi si o 3.30. Przyczepa trzsa si w porywach wiatru. Deszcz pyn z nieba niemal pionowymi strugami. Wedug zapowiedzi Stagga powinien ju usta. Genera ubra si i w ponurym nastroju przejecha mil w bocie, by dotrze do Southwick House

na ostatni narad w sprawie pogody. Cigle jeszcze mona byo odwoa operacj, rozkaza ocie, by wrcia do portu, i ponowi prb 19 czerwca i trzeba by tak postpi, jeliby sztorm nie usta. Gorca kawa, podana w kasynie, pomoga przezwyciy ze nastroje i niepokj, cho Eisenhower wspomina potem: Pogoda bya okropna. Trzeszcza w posadach cay Southwick House. Och, to bya prawdziwa burza.

Mimo to by znacznie bardziej, ni jeszcze pi godzin temu, przekonany, e przed witem deszcz ustanie. Nadeszy jednak ze wiadomoci: pogoda poprawi si tylko we wtorek; w rod moe znowu pada. Oznaczao to, e pierwszy rzut atakujcych dostanie si na brzeg, ale nastpne jednostki ju mog mie z tym kopoty. Eisenhower ponownie zapyta zgromadzonych o opini i znowu zacz nerwowo chodzi po pokoju z

pochylon gow. Montgomery nadal uwaa, e naley pyn, podobnie jak Smith. Ramsay niepokoi si, e ze warunki na morzu mog wpyn na celno ostrzau okrtowego, ale uwaa, e trzeba jednak podj ryzyko. Tedder si waha. Leigh-Mallory wci by zdania, e pogoda absolutnie uniemoliwia przeprowadzenie akcji. Okrty i odzie wanie wypyway na wody kanau. Jeli operacja miaaby by odwoana, naleaoby to

zrobi teraz. Naczelny dowdca by jedyn osob, ktra moga o tym zdecydowa. Eisenhower znowu rozpocz wdrwk po kasynie. Niektrzy z obecnych mieli wraenie, e chodzi tak przez pi minut. Samemu generaowi wydawao si, e zaledwie czterdzieci pi sekund. Jestem pewien, e nie trwao to a pi minut powiedzia pniej. Pi minut w takiej sytuacji wydawaoby si rokiem. Jeszcze raz rozway

w myli alternatywy. Jeli Stagg si myli, onierze wylduj na brzegu osabieni chorob morsk, bez wsparcia powietrznego i skutecznego wsparcia artyleryjskiego ze strony okrtw. Odoenie operacji byoby jednak miertelnie mczce i niebezpieczne. Ludzie odbyli ju odprawy; nie mog tkwi na odziach transportowych i desantowych przez dwa tygodnie; ryzyko, e Niemcy poznaj tajemnic operacji Overlord byoby zbyt wysokie.

W typowy dla niego sposb, Eisenhower martwi si przede wszystkim o ludzi. Nie naley zapomina powiedzia w wywiadzie dwadziecia lat pniej e wok Portsmouth znajdoway si setki tysicy onierzy; wielu z nich przebywao na odziach ju od jakiego czasu, zwaszcza ci, ktrzy mieli ruszy do ataku jako pierwsi. Ci ludzie, wci gotowi do akcji, byli jak w klatkach. Trudno to inaczej okreli. Znajdowali si w zamkniciu. Siedzieli stoczeni i wszystkim

byo bardzo ciko. Eisenhower cign dalej: Bg wie, e ci chopcy duo dla mnie znaczyli. Ale podczas wojny konieczne s pewne decyzje. Czowiek mwi sobie: musz zrobi to, co bdzie najkorzystniejsze dla kraju przy stosunkowo najmniejszych kosztach. Nie mona zupenie nie liczy si z kosztami. Wiesz, e stracisz cz z tych ludzi, i jest to bardzo, bardzo trudne. Zatrzyma si, spojrza na podwadnych, po czym powiedzia cicho, lecz

wyranie: Dobrze, wic pymy. 35 I znowu w Southwick House rozlegy si oklaski. 36 Potem dowdcy zerwali si z foteli i wybiegli z sali, spieszc na swoje stanowiska. W cigu trzydziestu sekund kasyno opustoszao pozosta tylko Eisenhower. Jego osamotnienie byo wrcz symboliczne, bo wydawszy rozkaz, nic wicej nie mg zrobi. Powiedzia pniej: To najgorsza chwila dla naczelnego dowdcy. Uczyni wszystko, co byo w jego

mocy, przygotowa ca operacj. I nie mia ju nic wicej do zrobienia. 37 Eisenhower wzmocni si niadaniem i kaw, a potem pojecha do Portsmouth, by obserwowa wypywajce odzie oraz zaadunek dalszych partii onierzy. Chodzi tam i z powrotem wzdu nabrzea. Niedugo po wschodzie soca deszcz przesta pada, a wiatr ucich. Okoo poudnia Eisenhower wrci do swojej przyczepy, gdzie na pudle po sucharach zagra w warcaby ze swoim

doradc do spraw morskich, kapitanem Harrym Butcherem. Butcher wygrywa mia dwie damki, a Eisenhower tylko jedn ale genera pobi mu damk i osign w ten sposb remis. Uzna, e to dobra wrba. 38 Po lunchu Eisenhower usiad przy przenonym stole i na wszelki wypadek sporzdzi odrcznie notatk dla prasy:
Poniewa nasz desant (...) si nie powid, rozkazaem wycofa wojska. Moja decyzja o ataku w tym wanie

czasie

miejscu

oparta

bya

na

najlepszych

informacjach, onierze

jakimi piechoty,

dysponowaem.

lotnictwa i marynarki wypeniali swoje zadania z odwag i powiceniem. Jeli kto ponosi win za operacji, to wycznie ja.39 porak

Rommel spdzi 5 czerwca z Lucie. Nazrywa polnych kwiatw na urodzinowy bukiet. Tymczasem jego szef sztabu, genera Hans Speidel, przygotowywa tego wieczora przyjcie w zamku w La Roche-Guyon. Dzwoni do

rnych przyjaci, zapraszajc ich do siebie, a w rozmowie z jednym z nich owiadczy: Stary wyjecha. 40 Genera Dollmann by w Rennes, gotowy do wicze na mapie, ktre miay si rozpocz we wtorek wczesnym rankiem. Genera Feuchtinger przybywa w Paryu i noc przed wyjazdem do Rennes zamierza spdzi ze swoj dziewczyn. Inni dowdcy dywizji i pukw 7 Armii mieli dusz drog do przebycia, wyruszali wic do Rennes

jeszcze tego popoudnia. 5 czerwca genera Marcks wezwa do swojej kwatery pukownika Friedricha von der Heydtego. Stwierdzi, e jest zbyt zaniepokojony, by opuci na noc oddziay, ktrymi dowodzi. Zamierza wyjecha do Rennes o brzasku i chcia, by Heydte towarzyszy mu w podry. 41 Stacjonujcy tu pod Caen pukownik Luck z 21 Dywizji Pancernej zarzdzi dla jednej z kompanii nocne wiczenia, w myl zasady, by szkoli kolejno wszystkie oddziay w

nocnych akcjach. 42 (Inne kompanie zgromadzone na pwyspie Cotentin rwnie przygotowyway si do nocnych wicze. Karabiny adowano nabojami z drewnianymi pociskami. Jeden z onierzy amerykaskich, ktry potem znalaz magazynek z takimi nabojami, wciek si na Niemcw. By przekonany, e miay powodowa straszliwe rany, co byoby jaskrawym pogwaceniem praw wojennych. Okazao si

jednak, e, wykonane z mikkiego drewna balsy, nie mogy zrani czowieka, a jedynie wskazyway, gdzie trafia kula.) Hitler, przebywajcy w Berchtesgaden, spdzi dzie jak zwykle. Genera Walter Warlimont, zastpca szefa sztabu Wehrmachtu generaa Jodla, napisa potem: 5 czerwca 1944 (...) najwysze dowdztwo niemieckie nie miao najmniejszego pojcia, e zblia si decydujcy moment wojny. 43

5 czerwca po poudniu spadochroniarze oddziaw powietrznodesantowych zaczli ubiera si do akcji. Kady z nich mia swj karabin M-1 (albo zoony w wycieanej walizce zwanej pojemnikiem Griswolda, albo ju zmontowany), sto szedziesit nabojw, dwa rczne granaty odamkowe, po jednym granacie wydzielajcym biay fosfor i pomaraczowy dym oraz granat gammon (czyli kilogram plastiku, za pomoc ktrego mona byo wysadzi

czog). Wikszo uzbrojona bya jeszcze w pistolety (spadochroniarze najbardziej bali si, e zostan tra eni w powietrzu albo schwytani po wyldowaniu, zanim zd wycign karabin) oraz n i bagnet. Niemi niespodziank okaza si rozkaz, by kady z onierzy zabra take min przeciwczogow Mark IV, ktra waya okoo piciu kilogramw. Mona j byo woy jedynie do chlebaka, przez co onierze musieli przepakowa cay swj

ekwipunek i klli przy tym mocno. onierze obsugujcy karabiny maszynowe nieli zoon bro i dodatkowe tamy z amunicj. Modzierze, bazooki i radiostacje zapakowane byy w paki A-5 z przyczepionymi spadochronami. Kady onierz mia przy sobie piciodniowe polowe racje ywnociowe i oczywicie dwa-trzy kartony papierosw. Pewien sierant zabra ze sob pik baseballow, na ktrej napisa: Id do diaba,

Hitlerze zamierza zrzuci j nad Francj i tak te zrobi. 44 Do wyposaenia naleay take maski przeciwgazowe idealne miejsce, by ukry dodatkowy karton papierosw (kapitan Sam Gibbons z 501 Puku Piechoty Spadochronowej wsadzi do swojej dwie puszki piwa Schlitz). 45 onierze mieli rwnie zestaw pierwszej pomocy z bandaami, sulfonamidami w tabletkach i dwiema strzykawkami z mor n, jedn przeciw blowi, a

drug na drog do wiecznoci. Otrzymali take zabawkowego wierszcza, ktrego mieli uywa zamiast tradycyjnego hasa i odzewu. Na jedno pstryknicie naleao odpowiedzie dwukrotnym. Pierwsi mieli polecie zwiadowcy. Ich zadaniem byo oznaczenie strefy zrzutu za pomoc urzdzenia zwanego radarowym systemem sygnalizacyjnym EurekaRebecca, ktre wysyao sygnay do kadej maszyny prowadzcej formacj

samolotw C-47. Kapral Frank Brumbaugh, zwiadowca nalecy do 508 Puku Piechoty Spadochronowej, musia zabra nie tylko wac okoo trzydziestu trzech kilogramw Eurek, ale take dwie klatki z gobiami pocztowymi. Po zrzuceniu Eureki mia sporzdzi o tym notatk, umieci j w tulejce na nce jednego z gobi i wypuci go. Drugiego ptaka z informacj, jak przebiega akcja, kazano mu wysa o 6.30. Kiedy jednak dotar na

teren zgrupowania, stwierdzi, e nie ma jak nakarmi i napoi gobi, wic wypuci je na wolno. Brumbaugh way nago niecae szedziesit dwa kilogramy; z caym sprztem za, wczajc gwny spadochron i zapasowy prawie sto czterdzieci trzy. 46 Okoo smej wieczorem na falach radiowych odezwaa si Axis Sally, czyli Suka z Berlina. Dobry wieczr 82 Dywizji Powietrznodesantowej

powiedziaa na powitanie. Wasze aki znajd si jutro na naszych czogach. Niektrych onierzy to przestraszyo; inni poczuli si pewniej Axis Sally powtarzaa co takiego od dziesiciu dni. 47 Jej sowa day im jednak do mylenia. Szeregowy John Delury z 508 Puku Piechoty Spadochronowej rozmawia ze swoim przyjacielem, Frankiem Tremblayem, o szansach na przeycie. Frank mia nadziej, e zostanie lekko ranny i

przeyje. Ja baem si, e zgin. To by ostatni raz, gdy go widziaem. 48 Szeregowy Tom Porcella, rwnie z piset smego, zadrcza si myl, e by moe bdzie musia zabi innego czowieka (by to do powszechny problem; kapelani wci zapewniali onierzy, e zabicie kogo w obronie swojego kraju nie jest grzechem). Zabi albo zosta zabitym mwi do siebie Porcella. Jestem tutaj, ja, dobry chrzecijanin, i musz wykonywa rozkazy. A

w dziesiciu przykazaniach napisano: Nie zabijaj. Co musi by nie tak z tymi przykazaniami albo z zasadami, jakie panuj dzi na wiecie. Ucz nas dziesiciu przykaza, a potem posyaj na wojn. To wszystko nie ma sensu. 49 Kiedy wszyscy byli gotowi do akcji, onierze poszczeglnych pukw zgromadzili si wok dowdcw, ktrzy mieli wygosi do nich ostatnie sowo. Wikszo o cerw ograniczya si do najwaniejszych

rozporzdze szybka zbirka w wyznaczonym punkcie ale jeden czy drugi prbowa powiedzie jeszcze co pokrzepiajcego. Najsawniejsz mow wygosi pukownik Howard Jumpy Johnson, dowodzcy 501 Pukiem. Wszyscy onierze ywo j pamitaj i mog wyrecytowa z pamici zakoczenie. Tak opowiada o tym porucznik Carl Cartledge: [Pukownik] paln wspania mow przed bitw, mwi o zwycistwie, wyzwoleniu, mierci wrogw, o tym, e

niektrzy z nas zgin, ale taka jest cena wolnoci i tak dalej. Potem powiedzia: chc ucisn rk kademu z was, wic ustawcie si w szeregu. Jednoczenie pochyli si, wycign n z cholewki buta, unis go nad gow i zakrzykn: Jeszcze przed witem zatopi ten n w sercu najohydniejszego drania na ziemi niemieckiej! Z piersi dwch tysicy suchajcych go onierzy wyrwa si donony okrzyk i wszyscy w odpowiedzi podnielimy noe. 50

Po spotkaniu w ramach pukw onierze poszczeglnych kompanii i plutonw zebrali si wok swoich bezporednich dowdcw. O cerowie podali im haso i odzew: Byskawica, Grom i Witaj. Witaj welcome wybrano dlatego, e w ustach Niemcw brzmiaoby velkom. Kiedy kapitan Charles Shettle z 506 Puku podawa hasa, podszed do niego doktor Samuel Feiler, pukowy dentysta, ktry na ochotnika zgosi si do

udziau w desancie. Feiler by niemieckim ydem, ktry uciek z Berlina w 1938 roku. Kapitanie Shettle zapyta. Co ja mam robi? (Vat do I do?) Doktorze odpar Shettle po wyldowaniu niech pan nie otwiera ust. Prosz wzi dwa dodatkowe wierszcze i pstryka bez sowa, gdy kto zapyta pana o haso. Gdy przed samym lotem Shettle dokonywa inspekcji adunkw w samolotach, zauway, e Feiler

przywiza sobie wierszcze do ramion i ng, a kilka dodatkowych poupycha jeszcze w kieszeniach. 51 Okoo 19.00 genera Eisenhower zoy wizyt 101 Dywizji Powietrznodesantowej w Greenham Common. Przechadza si wrd spadochroniarzy, gwnie po to, by podnie ich morale, ale jak zauway porucznik Wallace Strobel z 502 Puku, to raczej nasza obecno dziaaa pokrzepiajco na niego. Eisenhower

powiedzia wtedy po kapitana L. Legsa Johnsona: Zrobiem ju wszystko, co mona; teraz kolej na was. 52 Mwi te grupie onierzy, eby si nie martwili, bo maj najlepszy sprzt i najwspanialszych dowdcw na wiecie, a za nimi rusz potne siy. Pewien sierant z Teksasu wychyli si i rzuci: Do diaba, my si nie martwimy, panie generale. To Szkopy powinny si martwi. 53 Rozmawiajc z inn grup, Eisenhower zapyta:

Jest tu kto z Kansas? Odezwa si szeregowy Sherman Oyler z Topeka: Ja jestem z Kansas, sir. Jak si nazywasz, synu? Oylera, przejtego faktem, e zwrci si do niego sam naczelny dowdca, zamurowao i zupenie zapomnia, jak ma na nazwisko. Po chwili kopotliwej ciszy koledzy zaczli mu gono podpowiada: Powiedz mu, jak si nazywasz, Oyler. 54

Eisenhower ucisn chopaka i powiedzia: Le i dorwij ich, Kansas. Naczelny dowdca zwrci si nastpnie do porucznika Strobla, ktry mia na szyi tabliczk z numerem 23, co oznaczao, e bdzie skaka wraz ze swoimi ludmi z samolotu numer 23. Eisenhower zapyta go o nazwisko i skd pochodzi. Strobel, sir. Z Michigan odpar tamten. Ach, tak, Michigan. Wspaniae miejsce na ryby. Podobao mi si tam.

Potem spyta Strobla, czy jest gotowy do akcji. Porucznik odrzek, e wszyscy s dobrze przygotowani, odbyli odprawy i mog wyrusza. Doda te, e jego zdaniem nie powinno by zbyt duych kopotw. Kto zawoa: Niech pan przestanie si martwi, generale, my ju wszystko zaatwimy!55 Okoo godziny 22.00, gdy zaczo si ciemnia, pad rozkaz: Spadochrony w! Wszyscy zaczli pracowicie przypina spadochrony, a

potem prbowali znale odrobin miejsca, by powiesi albo przywiza jeszcze jaki sprzt, ktry zabierali ze sob. Gdy wszystko wreszcie zostao spakowane, wielu ludzi nie miao ju nawet czasu po raz ostatni si wysika. Pomaszerowali do swoich maszyn i po raz pierwszy zobaczyli samolot transportowy C-47 w barwach wojennych, czyli z wymalowanymi trzema biaymi pasami wok kaduba i na skrzydach. (W cigu ostatnich dwch dni

pomalowano w ten sposb wszystkie samoloty alianckie, zuywajc ca bia farb dostpn w Anglii. Oznaczenia te miay uatwi identy kacj; na Sycylii bowiem okrty alianckie strzelay do wasnych maszyn.) Szeregowy John Richards z piset smego spojrza na swj C-47 i zauway, e znajduje si na nim rysunek diaba trzymajcego tac z dziewczyn w kostiumie kpielowym. Napis pod nim gosi: Niebo moe zaczeka. Richards pomyla:

Miejmy tak nadziej. 56 Dutch Schultz z piset pitego, ktry wygra kiedy w pokera dwa i p tysica dolarw, mia przy sobie zegarek Jerryego Columbiego otrzyma go w zastaw za poyczone dwadziecia pi dolcw. By to prezent od rodzicw z okazji ukoczenia szkoy redniej z tyu, na kopercie, znajdowa si stosowny napis. Columbi lecia z inn grup. Schultz podszed do niego i zwrci mu zegarek: Masz, Jerry. Jeste mi winien troch

forsy, wic nie zapomnij mi jej odda. 57 Piset pity startowa z lotniska Spanhoe. Gdy Schultz sta w kolejce, czekajc na pomoc przy wsiadaniu do samolotu (ludzie byli zbyt obcieni, by wgramoli si samodzielnie), usysza wybuch. Eksplodowa jeden z granatw typu gammon, ktry mia przy sobie jaki onierz z kompanii sztabowej 1 Batalionu. W samolocie wybuch poar, zgino trzech ludzi, a dziesiciu zostao rannych. Dwch ocalaych

onierzy przydzielono do innego samolotu; obaj jeszcze przed witem zginli w walce. Wstrznity Schultz zaj swoje miejsce w samolocie i, jak opowiada, przede wszystkim wyjem raniec, bo jako chopak wychowany w duchu katolickim wierzyem w moc modlitwy do Matki Boskiej. Odmawiaem jeden raniec za drugim, obiecujc Matce Boskiej, e ju nigdy, przenigdy nie zami szstego przykazania. 58 Kiedy zapad zmrok, ostatni ludzie znaleli si ju

na pokadach samolotw. Eisenhower wyszed na drog startow i zawoa: Powodzenia! Zauway przy tym niskiego szeregowca, raczej gr sprztu ni onierza, jak potem powiedzia. Chopak mu zasalutowa. Genera odsalutowa. Wtedy szeregowiec zwrci si na wschd i wykrzykn: Strze si, Hitler! Nadlatujemy!59 Piloci wczyli silniki. Kiedy C-47 ustawiay si w kolejce do startu, lotnisko wypenia kakofonia dwikw. Na

pocztku pasa piloci blokowali hamulce i doprowadzali silniki do wysokich obrotw, a zaczynay wy. Po dziesiciosekundowej przerwie zwalniali hamulce i ruszali pasem, najpierw powoli, potem stopniowo, nabierajc prdkoci, a przeadowane maszyny z trudem unosiy si w niebo. Gdy ostatni samolot z rykiem wzlecia w gr, Eisenhower odwrci si do swego kierowcy, Kay Summersby, ktra miaa zy w oczach. Podszed wolno do

samochodu. C powiedzia cicho zaczo si. 60 Przed udaniem si na spoczynek admira Ramsay zanotowa w dzienniku:
Poniedziaek, 5 czerwca 1944

roku. Oto zapada niezwykle wana, wrcz kluczowa decyzja o rozpoczciu przedsiwzicia, ktre, mam nadziej, przyczyni si bezporednio do upadku niemieckiej potgi wojennej,

zakoczenia okupacji nazistowskiej i wczeniejszego wyganicia wszelkich

konfliktw. Nie mam zudze co do ryzyka, jakie niesie ze sob ta najtrudniejsza ze wszystkich operacji (...). Sukces wisi na wosku. Musimy wykorzysta

wszelkie atuty, by szala zwycistwa przechylia si na nasz stron. Bdzie pomoc, nam potrzebna udzieli caa Bg,

jakiej

moe

ktry, w co gboko wierz, na pewno nas nie opuci.61

Cho z pewnoci bardzo zmczony, Ramsay bardzo

trafnie odda istot tej wielkiej operacji, zwaszcza wyraajc nadzieje zwizane z jej rezultatami dla okupowanej Europy i caego wiata, wiadomo grocego niebezpieczestwa i pewno, e Bg pobogosawi suszn spraw.

Rozdzia 11 Przeamanie Wau Atlantyckiego Spadochroniarze w Normandii


Jako pierwsze poleciay

samoloty rozpoznawcze. Wyprzedziy gwny rzut spadochroniarzy mniej wicej o godzin. Zadaniem zwiadowcw byo oznaczenie stref zrzutu radiolatarniami, aparatami Eureka i latarniami Holophane, uoonymi na ziemi w ksztacie litery T. Poniewa jednak niski puap chmur zmusi pilotw, by przelecieli albo nad, albo pod nim, zwiadowcy skakali ze zbyt duej lub zbyt maej wysokoci. Co wicej, chcc unikn ostrzau z ziemi,

piloci wykonywali uniki, przez co spadochroniarze zboczyli z kursu. W rezultacie z osiemnastu druyn amerykaskich zwiadowcw, tylko jedna wyldowaa w wyznaczonym miejscu. Inna wpada w wody kanau. Sierant Elmo Jones z 505 Puku Piechoty Spadochronowej wyskoczy na wysokoci okoo stu metrw. Tu przed opuszczeniem C-47 odmwi krtk modlitw: Panie, niech si dzieje wola twoja. Ale jeli mam zgin, prosz, pozwl mi zgin po

ludzku. Jego spadochron si otworzy, Jones spojrza w gr na czasz i w tej chwili dotkn stopami ziemi. Mia mikkie ldowanie. (Jedyn zalet nocnych skokw jest to, e ludzie nie widz ziemi, wic nie spinaj si przed uderzeniem w ni.) Spadochron opad mu na gow i jak wspomina, pierwsz rzecz, jak pomylaem, nie prbujc nawet wyplta si z materiau, byo: cholera, wanie przeamaem Wa Atlantycki.

Jones zebra swoj druyn, wysa ludzi z latarniami, by w odpowiednich miejscach uoyli z nich litery T, i poleci im, eby nie wracali, dopki nie usysz nadlatujcych samolotw. Sam za ustawi radiostacj i zacz wysya sygna dla myliwcw z osony powietrznej. 1 Dowodzona przez majora Johna Howarda Kompania D z puku Ox and Bucks miaa ruszy do akcji jako pierwsza. Pilot szybowca, sierant Jim Wallwork, posadzi swoj

Hors dokadnie tam, gdzie chcia Howard, czyli przy mocie na kanale Orne. Porucznik Brotheridge przeprowadzi 1 Pluton przez most. Horsy, transportujce 2 i 3 Pluton, wyldoway tu za Wallworkiem. W cigu kilku minut onierze opanowali teren wok mostu, pokonujc okoo dwudziestu niemieckich obrocw. Dwa inne plutony wyldoway w pobliu mostu na rzece Orne i zdobyy go. 6 czerwca, dwadziecia jeden minut po pnocy, pi minut po dokonaniu desantu,

Kompania D opanowaa wyznaczone obiekty. Bya to efektowna akcja. 2 Gdy zwiadowcy oznaczali teren zrzutu, a ludzie Howarda przeprowadzali operacj coup de main, na teren Normandii nadlatywao trzynacie tysicy czterystu amerykaskich i siedem tysicy angielskich spadochroniarzy. Amerykanie lecieli cile okrelon tras, na terenie Anglii oznaczon co szesnacie kilometrw Eurekami i co czterdzieci

osiem radiolatarniami. Przez pidziesit pi kilometrw nad kanaem La Manche drog wytyczaa im brytyjska d patrolowa Gallup. Do punktu kontrolnego Hoboken, oznakowanego re ektorem brytyjskiego okrtu podwodnego, pozostawao jeszcze dalszych pidziesit pi kilometrw. Tam samoloty wykonyway ostry skrt na poudniowy wschd, przelatyway midzy wyspami Jersey i Guernsey (okupowanymi przez

Niemcw, ktrzy prowadzili z nich ostrza przeciwlotniczy) i kieroway si ku swoim strefom zrzutu na pwyspie Cotentin. Wszystkie samoloty zobowizane byy do ciszy radiowej, aden wic z pilotw nie zosta ostrzeony przez zwiadowcw o grubej pokrywie chmur nad pwyspem. Ludzie leccy Dakotami przygotowywali si do skoku, po ktrym dopiero zaczynaj si kopoty. Skok ten wart by dziesi tysicy dolarw (onierze amerykascy

musieli wykupi polis ubezpieczeniow na tak sum). Lot nad Angli i kanaem trwa dwie godziny albo wicej. Genera major Matthew Ridgway, dowodzcy 82 Dywizj Powietrznodesantow, wspomina, e ludzie siedzieli cicho, pogreni w mylach. 3 Porucznik Eugene Brierre by adiutantem generaa Maxwella Taylora, dowdcy 101 Dywizji Powietrznodesantowej. Mia to by ostatni kwali kacyjny skok Taylora (eby otrzyma

odznak spadochroniarza, naleao zaliczy pi skokw), ale genera nie by wcale tym podekscytowany. Wzi ze sob par poduszek i rozoy je na pododze samolotu. Brierre pomg mu zdj spadochron; Taylor wycign si na poduszkach i zapad w godzinny sen. Kiedy adiutant go obudzi, genera przez pi minut zakada z powrotem spadochron. 4 Szeregowy Dwayne Burns z 508 Puku wspomina: Siedzielimy tam, kady samotny w ciemnoci. Ci

ludzie wok mnie byli moimi najlepszymi przyjacimi w yciu. Zastanawiaem si, jak wielu z nich zginie przed wschodem soca. Boe, bagam ci, spraw, ebym wszystko zrobi jak naley. Nie dopu, ebym kogo zabi i sam zosta zabity. Wydaje mi si, e jestem jeszcze na to za mody. 5 Szeregowy Ken Russell z piset pitego znalaz si wreszcie w swoim C-47. Dwa tygodnie wczeniej mia wysok gorczk na skutek szczepie i zosta wysany do

szpitala. 4 czerwca temperatura mu jeszcze nie spada. Relacjonowa potem: Jak wszyscy, czekaem niecierpliwie na D-Day od 1940 roku kiedy byem jeszcze w szkole. Przestraszyem si wic, e caa akcja moe mnie omin. Ubaga, eby wypuszczono go ze szpitala, i 5 czerwca doczy do swojej kompanii. Lecc nad kanaem, pomyla nagle, e w Tennessee jego koledzy z klasy wanie tej nocy kocz szko redni. 6

Jak wielu wierzcych onierzy, Dutch Schultz by cakowicie pogrony w modlitwie racowej. Clayton Storeby siedzia obok Georgea Dicksona, ktry modli si z racem, odmawiajc Zdrowa Mario. Po dziesiciu minutach uwiadomiem sobie, e robi to razem z nim, wic zapytaem: George, kiedy ju skoczysz, moe by poyczy kumplowi ten raniec?7 By to czas modlitwy wspomina szeregowy Harry Reisenleiter z 508 Puku.

Myl, e zoylimy wtedy Bogu wiele pochopnych obietnic. Opowiada te, e wszyscy bardzo si bali bali si, e zostan ranni, e sami zrani innych, a przede wszystkim tego, e tak bardzo si boj. 8 Piloci z Grupy Lotnictwa Transportowego take si bali. Dla wielu z nich bya to pierwsza misja bojowa. Nie zostali przeszkoleni w nocnych lotach ani przygotowani na ostrza przeciwlotniczy czy z

pogod. Ich C-47 przeznaczone byy do przewozu adunkw albo pasaerw. Nie byy uzbrojone ani opancerzone. Nie miay zabezpieczonych ani samouszczelniajcych si zbiornikw paliwa. Kady pilot niepokoi si moliwoci zderzenia z innym samolotem. C-47 byy czci olbrzymiej armady powietrznej: 101 Dywizj Powietrznodesantow transportoway czterysta trzydzieci dwie maszyny, a osiemdziesit drug

mniej wicej tyle samo. Leciay w szyku V, rozcignite na niebie na szeroko dziewiciu samolotw i dugo czterystu osiemdziesiciu kilometrw, zachowujc cisz radiow. Tylko piloci, ktrzy lecieli na czele formacji, zoonych z czterdziestu piciu samolotw, mieli Eurek ze wiatami w kopuach z pleksiglasu, by prowadzi znajdujce si za nimi maszyny. Samoloty jednej formacji dzielia od koca skrzyde odlego trzydziestu

metrw, poszczeglne formacje za trzystu metrw. Maszyny nie miay wiate wida byo jedynie may niebieski punkt na ogonie kadej z nich. By to zwarty jak na nocny lot szyk, zwaszcza dla samolotw o dugoci dwudziestu metrw i rozpitoci skrzyde prawie dwudziestu dziewiciu. Maszyny przeleciay nad kanaem na wysokoci stu pidziesiciu metrw albo jeszcze niej, by unikn wykrycia przez niemieckie

radary, a potem wspiy si na wysoko czterystu pidziesiciu metrw, by uciec przed ogniem baterii przeciwlotniczych na wyspach kanau (strzelano do nich bez efektu, budzc jedynie picych onierzy tabletki przeciwko chorobie lokomocyjnej, jakie lekarze wrczyli im na lotniskach, spowodoway, e wielu, midzy innymi Ken Russell, przysypiao). Kiedy samoloty zbliyy si do wybrzea Normandii, zeszy na wysoko stu osiemdziesiciu

metrw, czyli puap, z ktrego mieli skaka spadochroniarze (co miao skrci czas skoku, kiedy ludzie byli cakowicie bezradni). Kiedy samoloty miny lini wybrzea, natkny si na grub pokryw chmur i straciy widoczno. Piloci instynktownie oddzielili si od siebie, niektrzy zeszli niej, inni wyej, odchodzc w prawo lub lewo, aby unikn kolizji. Kiedy po paru sekundach, a najwyej minutach wyonili si z chmur, byli bardzo od siebie

oddaleni. Porucznik Harold Young z 326 Spadochronowego Batalionu Saperw wspomina, e gdy jego samolot wylecia z chmur, bylimy zupenie sami. Pamitam moje zdumienie: gdzie si podziay te wszystkie C-47?9 Rwnoczenie, by uy sw wielu z pilotw, rozptao si prawdziwe pieko. Niebo rozjanio si wiatami re ektorw i pociskw smugowych oraz byskami wybuchw. Pilot Sidney Ulan ze 99 Eskadry

Samolotw Transportowych u gum i w pewnym momencie zauway, e kompletnie zascho mi w ustach ze strachu. Wydawao si prawie niemoliwe przelecie przez t cian ognia i nie zosta tra onym, ale nie miaem innego wyjcia. Nie mona ju byo zawrci. 10 Mogli tylko przyspieszy, co wikszo z nich zrobia. Zgodnie z planem, mieli zredukowa prdko do stu czterdziestu czterech kilometrw na godzin albo

nawet mniej, by zmniejszy szok grocy spadochroniarzom przy skoku, ale przy takiej szybkoci staliby si atwym celem dla Niemcw. Zwikszyli wic prdko do dwustu czterdziestu kilometrw, jedni zeszli na wysoko dziewidziesiciu metrw, inni wspili si do szeciuset metrw i wyej. Robili uniki i skrty, rzucajc wewntrz adunkiem i pasaerami. Ostrzeliway ich karabiny maszynowe i dziaa przeciwlotnicze pociskami 20

mm i 88 mm. Widzieli spadajce samoloty z prawej i lewej strony, poniej i powyej. Widzieli, jak maszyny lecce obok eksploduj. Nie mieli pojcia, gdzie si znajduj, poza tym e lec nad pwyspem Cotentin. Minwszy wyspy w kanale La Manche, piloci zapalili czerwone wiata nad drzwiami. By to znak dla kierujcych skokami, by wydali swoim ludziom rozkaz Wsta i przypi si. Piloci wczyli zielone wiato, kiedy

uznali, e znaleli si w pobliu strefy zrzutu. By to sygna do skakania. Wielu onierzy widziao podczas skoku lecce niej samoloty. Co najmniej jedna z maszyn zostaa uszkodzona przez wyrzucon pak ze sprztem, ktra utrcia jej koniec skrzyda dugoci okoo metra. Dosownie kady samolot mia jakie problemy. Jeden z pilotw przerwa cisz radiow i zawoa z desperacj: Mam spadochroniarza zaczepionego na skrzydle!

Inny zaraz udzieli mu rady: Zwolnij, to si zsunie. 11 W tym przeraajcym szalestwie ostrzau, ryku samolotw i skaczcych spadochroniarzy wspomina pilot Chuck Ratli stwierdzilimy, e minlimy stref zrzutu i znowu znalelimy si nad wod. Zupenie zgupielimy: co robi? Ratli , jak mwi, zawrci t gwnian maszyn i zatoczy z powrotem koo. Zszed na wysoko stu osiemdziesiciu metrw.

Kierujcy skokami przecisn si do kokpitu, by pomc zlokalizowa rejon zrzutu. Wydao mu si, e go widzi. Zamknlimy przepustnic do poowy opowiada Ratli zapalilimy zielone wiato i spadochroniarze wyskoczyli w ciemn noc. Zeszlimy jeszcze do trzydziestu metrw nad ziemi i ruszylimy z powrotem do Anglii, pen par, jak zgonione psy. 12 Sierant Charles Bortz eld z 100 Eskadry Samolotw Transportowych sta obok drzwi w hemie z intercomem

i przekazywa informacje kierujcemu skokami. Kiedy zapalio si zielone wiato, zosta tra ony szrapnelem. Dosta czterema odamkami w rami i do, a upadajc zama sobie jeszcze nog. Jeden ze spadochroniarzy zapyta go, zanim wyskoczy: Oberwae? Chyba tak odpar Bortzfield. Ja te! zawoa przez rami, znikajc w ciemnociach[16]. Siedzcy w samolotach

spadochroniarze byli przeraeni nie tym, co ich czeka, ale dlatego e czuli si zupenie bezradni. W kadej chwili mogli zosta zestrzeleni. Kiedy samoloty robiy zwody i uniki, wspinay si w gr albo schodziy w d, wielu chopcw padao na podog, ktra stawaa si kbowiskiem ng, broni i sprztu. Tymczasem przez skrzyda i kadub przebijay si pociski. Wedug szeregowca Johna Fitzgeralda wydaway taki dwik, jak praona na patelni

kukurydza. Porucznikowi Carlowi Cartledgeowi przypominay natomiast grzechot kamykw w blaszanej puszce. 13 Przez otwarte drzwi ludzie widzieli pociski smugowe, ktre z wolna rysoway na niebie efektowne uki. Pomaraczowe, czerwone, niebieskie, te przeraay, ale jednoczenie hipnotyzoway. Wikszo onierzy opisywaa je jako najwiksze fajerwerki, jakie kiedykolwiek widzieli w wito 4 Lipca. Gdy potem

uwiadomili sobie, e jeden pocisk smugowy przypada na sze ostrych pociskw, do dzi dziwi si, e w ogle przeyli tamten skok. Szeregowy William True z piset szstego uzna za niewiarygodne, e tamci na dole strzelaj do niego! Prbuj zabi Billa True! Porucznik Parker Alford, o cer artylerii przydzielony do piset pierwszego, take obserwowa smugi. Rozejrzaem si po samolocie i zobaczyem, e niektre chopaki

naprzeciwko mnie umiechaj si do mnie. Prbowaem odpowiedzie umiechem, ale miaem skamienia twarz. 14 Szeregowy Porcella czu, jak serce wali mu w piersi. Byem tak przeraony, e trzsy mi si kolana. Aby rozadowa napicie, musiaem co powiedzie. Krzyknem wic: Ktra godzina?! Kto odkrzykn: Pierwsza trzydzieci!15 Piloci wczyli czerwone wiato i kierujcy skokami wykrzykn: Wsta i przypi si! Ludzie zahaczyli linki

przy klapach plecakw gwnych spadochronw o lin, biegnc przez rodek grnej czci kaduba. Zgosi gotowo sprztu! Z tyu samolotu doszy kolejno odpowiedzi: Szesnasty w porzdku!, Pitnasty w porzdku! i tak dalej. onierze zaczli przeciska si do przodu. Wiedzieli, e Niemcy ju na nich czekaj, ale jak nigdy wczeniej rwali si do opuszczenia samolotu. Skaczmy ju! No, skaczmy! krzyczeli, ale

kierujcy skokami wstrzyma ich, czekajc na zielone wiato. Mj samolot miota si jak szalony wspomina szeregowy Dwayne Burns z piset smego. Syszaem pociski z karabinw maszynowych, uderzajce w skrzyda. Trudno byo usta, ludzie padali na podog i podnosili si; niektrzy wymiotowali. Mimo wszystkich treningw nie bylimy na co takiego przygotowani. 16 Podczas szkolenia

spadochroniarze wiedzieli, kiedy zapali si zielone wiato; zanim pilot je wczy, zazwyczaj zwalnia troch i unosi ogon samolotu. Tej nocy jednak wszystko przebiegao inaczej. Wikszo pilotw zwikszaa prdko i zaczynaa pikowa. Dutch Schultz i wszyscy ludzie w jego samolocie przewrcili si na podog. Gdy wstali, znowu zaczli krzycze: Skaczmy ju! Maszyna sieranta Dana Furlonga zostaa tra ona trzema pociskami 88 mm.

Pierwszy uderzy w lewe skrzydo, cinajc jego koniec o metr. Drugi tra obok drzwi i zniszczy tablic wietln. Trzeci przebi podog. Wyrwa dziur o rednicy okoo p metra, uderzy w su t i eksplodowa, tworzc szczelin o dugoci szedziesiciu centymetrw. Zabi trzech ludzi, ranic czterech innych. Furlong wspomina: Waciwie Szkopy przeciy samolot na p. Byem z tyu, asystowaem kierownikowi skokw. Zaczem krzycze:

Skaka! Spadochroniarze, razem z trzema rannymi, wyskoczyli z samolotu gow do przodu. Pilot zdoa odzyska kontrol nad maszyn i skierowa si do najbliszej bazy w Anglii (Dakoty, nawet powanie uszkodzone, nadal byy w stanie lata). Czwarty z rannych straci przytomno; kiedy ockn si nad kanaem, majaczy. Prbowa wyskoczy z samolotu. Szef zaogi musia przy nim siedzie, dopki nie wyldowali. 17

W innych maszynach, utrzymujcych mniej wicej odpowiedni wysoko, onierze po zapaleniu si zielonej lampki ustanawiali wrcz rekordy, jeli chodzi o tempo opuszczania samolotu. Wielu jednak do tej pory pamita, o czym myleli, kiedy stali przy otwartych drzwiach i wyskakiwali. Chocia chcieli jak najszybciej znale si na zewntrz, na chwil wstrzymywa ich widok smug przecinajcych niebo. Czterech spadochroniarzy z piset pitego, dwch z

piset smego i po jednym z piset szstego oraz piset sidmego odmwio skoku. Woleli, jak powiedzia John Keegan, ponie surowe konsekwencje dyscyplinarne i narazi na powszechn pogard za pozostanie w samolocie, ni rzuci si w ciemno nocy nad Normandi. 18 Wszyscy inni, jako tako sprawni ludzie, wyskoczyli. Szeregowy John Fitzgerald z piset drugiego kadego rana od dwch lat bra zimny prysznic, przygotowujc si

do tej chwili. Szeregowy Arthur DeFilippo z piset pitego widzia zbliajce si ku niemu smugacze i jak mwi, mogem tylko modli si do Boga, eby sprowadzi mnie bezpiecznie na d, bo tam ju poradzibym sobie sam. 19 Szeregowy John Taylor z piset smego przerazi si, kiedy dotar do drzwi; jego samolot lecia tak nisko, e Taylor pomyla: Nie potrzeba nam wcale spadochronw; przydaaby si raczej drabina. 20 Szeregowy Oyler, chopak z Kansas, ktry

zapomnia swego nazwiska, kiedy zwrci si do niego Eisenhower, powrci myl do swego rodzinnego miasta. Pomyla: Szkoda, e nie widz mnie teraz chopaki z gangu w Wellington High. 21 Szeregowy Len Gri ng z piset pierwszego znalaz si przy drzwiach i jak wspomina, zobaczyem co, co wygldao jak ciana smug. Pamitam to tak wyranie, jakby zdarzyo si dzi rano. Mam ten widok utrwalony w mzgu. Powiedziaem sobie: Len, jeste w takich

tarapatach, w jakich ju nigdy nie bdziesz. Jeli uda ci si z tego wyj, nikt nie zrobi ci nic takiego, czym musiaby si przejmowa. W tej chwili pocisk 88 mm tra w skrzydo i samolotem gwatownie wstrzsno. Gri ng upad na podog, ale zdoa wsta i wyskoczy w noc. 22 Wikszo onierzy wyskoczya ze zbyt szybko i zbyt nisko leccych samolotw, doznajc gwatownego szarpnicia przy

otwarciu spadochronu. W stu, jeli nie tysicu przypadkach zakoysali si raz i ju byli na ziemi. Inni wyskoczyli ze zbyt duej wysokoci; tym z kolei wydawao si, e mina wieczno, zanim dotknli ziemi. Z powodu szarpnicia samolotem grupa szeregowca Gri nga bya bardzo rozproszona. Czowiek, ktry wyskoczy przed nim, znalaz si osiemset metrw z tyu ten, ktry skoczy po Gri ngu, osiemset metrw z przodu. Mj spadochron

otworzy si z opotem i stwierdziem, e oprcz mnie na niebie nie ma nikogo. Sto lat trwao, zanim znalazem si na dole. Pod nim platforma artyleryjska z czterolufowym dziakiem 20 mm wypluwaa w gr pociski, a ja byem jedynym jej celem. Pode mn przelatyway smugi, tak e instynktownie podkurczaem nogi. Strzelano do niego, nawet gdy ju znalaz si na ziemi. Tra liby mnie, choby przez sam szwabski upr, gdyby nie nadleciay kolejne samoloty i

zamiast do mnie, zaczli strzela do nich. 23 Szeregowy Fitzgerald relacjonuje: Spojrzaem w gr, na czasz, i ze zdumieniem zobaczyem, e pociski dziurawi mj spadochron. Byem zahipnotyzowany tym, co dziao si wok. Niebo janiao wszystkimi kolorami tczy. Obok mnie przelatyway paki ze sprztem, przyczepione do spadochronw, ktre nie cakiem si otworzyy, hemy zerwane na skutek

szarpnicia, sami spadochroniarze (...). Pode mn w rnych kierunkach biegali ludzie. Pomylaem: Chryste, wylduj w samym rodku zbiegowiska Niemcw! Mj spadochron opad na jabo, a ja z guchym oskotem wyldowaem na ziemi. Drzewo kwito, wydzielajc sodk wo, przez co scena wydawaa si jeszcze bardziej kuriozalna. Fitzgerald odetchn z ulg: zamiast Niemcw zobaczy krowy szukajce schronienia.

Ogarno mnie dziwne uniesienie: yem!24 Piset szsty mia wyldowa okoo dziesiciu kilometrw na poudniowy zachd od Ste-Mre-glise, ale paru chopcw z puku wyldowao na terenie miasta. Bya godzina 1.15. Maa stodoa, ktra staa po poudniowej stronie placu kocielnego, pona, najprawdopodobniej zapalona przez pociski smugowe. Mer Alexandre Renaud wezwa mieszkacw, by uformowali szereg i od pompy podawali

wiadra z wod do gaszenia ognia. Niemcy wysali z garnizonu grup onierzy, eby nadzorowali to naruszenie godziny policyjnej. Sierant Ray Aebischer wyldowa na placu przed kocioem, za szeregiem Francuzw, podajcych wiadra z wod. Niemcy go nie zauwayli (wielki mosiny dzwon, bijcy na trwog, zaguszy oskot przy ldowaniu). Aebischer odci spadochron, a potem ruszy powoli w stron kocioa, by si tam schroni. Drzwi byy

jednak zamknite. Skierowa si, biegnc pochylony, ku tyowi kocioa, a potem wzdu wysokiego muru. Nagle Niemcy zaczli strzela nie do niego, ale do jego ldujcych kolegw. Aebischer zobaczy jednego z nich, ktrego spadochron zaplta si w gaziach drzewa. Ostrzeliwano ich z karabinw maszynowych. W ten sposb Niemcom udao si zabi czterech spadochroniarzy. 25 Szeregowy Don Davis wyldowa na placu przed

kocioem; udawa nieywego, a potem przeturla si, nie zauwaony przez Niemcw, i w ten sposb ocali ycie[17]. Aebischer tymczasem skorzysta z zamieszania, by uciec. Po kilku minutach nad Ste-Mre-glise znowu zapanowa spokj, a mieszkacy podjli walk z ogniem. Niemieckie strae stay si jednak czujne, liczc si z moliwoci desantu powietrznego. Sierant Carwood Lipton i porucznik Dick Winters z Kompanii E piset

szstego wyldowali na skraju Ste-Mre-glise. Lipton domyli si, gdzie s, bo odczyta w wietle ksiyca, po jednej literze, nazwy na drogowskazie. Winters zebra mniej wicej druyn spadochroniarzy i razem skierowali si ku celowi kompanii, czyli SteMarie-du-Mont. Winters nie wiedzia, e jego dowdca nie yje. Porucznik Thomas Meehan i kompania sztabowa lecieli pierwszym samolotem formacji, zoonej z

szedziesiciu szeciu maszyn. Zostali tra eni przez pociski, ktre przebiy kadub, rozwietlajc go iskrami. Samolot jeszcze przez chwil utrzymywa kurs oraz prdko, po czym wykona obrt przez prawe skrzydo. Pilot Frank DeFlita, ktry lecia z tyu, pamita, e w samolocie zapaliy si wiata ldowania i ju wydawao si, e ujd z yciem, gdy maszyna uderzya w ywopot i eksplodowaa. Nikt z nich nie przey. 26 Sierant McCallum, jeden

ze zwiadowcw piset szstego, wyldowa okoo dziesiciu kilometrw od SteMre-glise. Niemcy przewidywali, e pole to moe zosta wykorzystane jako miejsce zrzutu, wic z trzech stron obstawili je karabinami maszynowymi i modzierzami. Po czwartej stronie staa natomiast stodoa, ktr oblali naft. Kiedy wic nadlecia samolot z kompani kapitana Charlesa Shettlea i jego ludzie zaczli wyskakiwa, Niemcy podpalili stodo. Owietlia ca okolic. W

chwili gdy spadochroniarze wyldowali, otwarto do nich ogie. Sierant McCallum powiedzia: Nigdy nie zapomn rozpaczy, z jak obserwowaem kolegw wpadajcych w t mierteln puapk. Kapitanowi Shettleowi udao si wyldowa bezpiecznie, mimo e wok wybuchay pociski modzierzy, nad polem przelatyway smugacze. Shettle by o cerem operacyjnym S-3 batalionu; kompania, z ktr skaka,

miaa zebra si w stodole, ale oczywicie byo to teraz niemoliwe. Shettle ruszy szybko do awaryjnego punktu zbornego i zacz wzywa swoich ludzi gwizdkiem. W cigu p godziny zebra pidziesiciu spadochroniarzy ale tylko pitnastu z piset szstego. Pozostali naleeli do piset pierwszego. Podobne zamieszanie i dezorientacja panoway na caym pwyspie Cotentin. Ludzie z Kompanii E piset szstego byli rozproszeni na

odcinku dwudziestu kilometrw, od Carentan do Ravenoville. onierze z 82 Dywizji znaleli si na terenie zrzutu 101 Dywizji i odwrotnie. Standardow procedur, wiczon niezliczon liczb razy, byo w takim przypadku zgarnianie ludzi. Pierwsi spadochroniarze ruszali tras maszyny; ci, ktrzy wyskakiwali po nich, zostawali tam, gdzie spadli; ostatni wracali szlakiem, jakim lecia samolot. Podczas wicze sposb ten si

sprawdza. Tej nocy jednak, w czasie prawdziwej akcji, odnalazo si tylko kilku szczliwcw. Kapitan Sam Gibbons z piset pierwszego (pniej przez wiele lat kongresman z Florydy) by zupenie sam podczas swej pierwszej godziny we Francji. Wreszcie dostrzeg jak posta, da sygna, pstrykajc raz swoim wierszczem, usysza w odpowiedzi dwukrotne pstryknicie i jak mwi, nagle poczuem si o tysic lat modszy. Ja i on

podeszlimy do siebie, tak e moglimy si dotkn. Wyszeptaem swoje nazwisko, on poda mi swoje. Ku mojemu zdziwieniu okazao si, e by z innego samolotu. Nie nalea nawet do mojej dywizji. 27 Porucznik Guy Remington wyldowa na moczarach w pobliu rzeki Douve. Wspina si wanie na brzeg, kiedy usysza haas. Zamar, odbezpieczy Thompsona, a potem pstrykn wierszczem. adnej odpowiedzi. Przygotowa si

do strzau, kiedy usysza: Przyjaciel. Rozchyli gazie krzakw i ujrza zawstydzonego pukownika Johnsona, swojego dowdc, ktry wyjani: Zgubiem tego cholernego wierszcza. 28 Niektrzy onierze byli sami przez ca noc. Kiedy zdesperowany Schultz pstryka swoim wierszczem, majc nadziej, e znajdzie ktrego ze swoich, ostrzelany zosta z karabinu maszynowego. Podniosem karabin M-1,

wycelowaem w stron Niemcw i wtedy stwierdziem, e nie zaadowaem broni. Odczoga si z tego miejsca, mylc rwnoczenie: Jestem kompletnie nie przygotowany do czego takiego. 29 Szeregowy Gri ng wspomina: Tej nocy syszao si tyle pstrykni i odpowiedzi, e nie byo wiadomo, kto pstryka do kogo. 30 Szeregowy Storeby wyldowa w rowie. Kiedy odci spadochron i wdrapa si po stoku na gr, usysza

pstryknicie. Ale to nie by wierszcz. By to wyrany szczk odbezpieczanego M-1. Storeby wycign swojego wierszcza i jak mwi, zaczem pstryka nim jak cholera; wreszcie ten facet kaza mi zbliy si z rkami do gry. Poznaem go po gosie; by to Harold Conway z Ann Arbor w Michigan. Powiedziaem mu: Nie mam pojcia, gdzie jestemy, co mamy robi i w ogle. Razem wyruszyli na poszukiwanie kolegw. 31 W przeciwiestwie do

niemal wszystkich innych batalionw, 2 Batalion z piset pitego mia doskonae ldowanie. Zwiadowcy spadli we waciwym miejscu, po czym rozmiecili Eureki i latarnie. Pilot prowadzcy, ktry lecia Dakot z dowdc batalionu, podpukownikiem Benjaminem Vandervoortem, zobaczy wietliste T dokadnie tam, gdzie si tego spodziewa. O godzinie 1.45 dwudziestu siedmiu z trzydziestu szeciu onierzy batalionu wyldowao albo w

stre e zrzutu, albo w odlegoci ptora kilometra od niej. Vandervoort podczas ldowania zama nog w kostce; cilej zasznurowa but, wspar si na karabinie jak na kuli, sprawdzi swoje pooenie i zacz wystrzeliwa zielone rakiety, sygnalizujc batalionowi miejsce zbirki. W cigu p godziny zebra wok siebie szeciuset ludzi; adna inna jednostka podobnej wielkoci nie odnalaza si tak sprawnie i w takiej liczbie. 2 Batalion mia za zadanie

opanowa Neuville-au-Plain, lece na pnoc od Ste-Mreglise, czyli bardzo daleko. Vandervoort by zbyt potnym mczyzn, by go nie; zauway jednak dwch sierantw, cigncych skadany wzek z amunicj. Zapyta, czy by go nie podwieli. Jeden z sierantw odpowiedzia, e nie przebyli tej caej drogi do Normandii, eby wozi jakiego zasranego pukownika. Vandervoort opowiada pniej, e w kocu ich jednak przekona. 32

Genera Taylor nie mia takiego szczcia jak Vandervoort. Dowdca 101 Dywizji wyldowa samotnie pod Ste-Marie-du-Mont. Przez dwadziecia minut krci si w kko, prbujc odnale punkt zborny. Wreszcie natkn si na jednego ze swoich spadochroniarzy, szeregowca ze sto pierwszej, da mu sygna wierszczem i uciska chopaka. Kilka minut pniej pojawi si adiutant Taylora, porucznik Brierre. We trzech wdrowali po

okolicy, dopki Taylor w ciemnociach nie wpad na dowdc artylerii dywizyjnej, generaa brygady Anthonyego McAuli ea. On take nie wiedzia, gdzie si znajduj. Brierre wyj latark, generaowie wycignli map i wszyscy trzej schowali si w krzakach, by ustali swoje pooenie. Po przestudiowaniu mapy mieli jednak trzy odmienne opinie na ten temat. Porucznik Parker Alford i jego radiooperator (wprawdzie bez radiostacji,

ktr zgubi podczas skoku co byo powszechnym przypadkiem) przyczyli si do grupy Taylora, ktra skadaa si ju z dwch generaw, pukownika, trzech podpukownikw, czterech porucznikw, kilku radiooperatorw i kikunastu szeregowcw. Taylor rozejrza si, umiechn ironicznie i powiedzia: Nigdy nie czytaem w kronikach wojennych, eby tak wielu o cerw dowodzio tak garstk podkomendnych. Postanowi

wyruszy w kierunku, ktry, jak mia nadziej, zaprowadzi go do gwnego celu, czyli wsi Pouppeville, u pocztku grobli 1. 33 Podpukownik Louis Mendez, dowodzcy 3 Batalionem z piset smego, wyldowa jeszcze gorzej ni Taylor. Wyskoczy na wysokoci szeciuset czterdziestu metrw, zbyt wysoko jak na zadanie, ktre mia wykona. Wyldowaem mniej wicej o 2.30 i przez pi dni nie widziaem nikogo z naszych. W tym czasie

zabi chyba wicej wrogw ni wszyscy inni podpukownicy podczas wojny: Trzech Szwabw zaatwiem z pistoletu, dwch z karabinu, a jednego rcznym granatem. Jak ocenia, przeby pieszo sto czterdzieci cztery kilometry w zachodniej czci pwyspu Cotentin, szukajc bez powodzenia innych Amerykanw. 34 Porucznik Arthur Jahnke, siedzcy w swoim bunkrze, w La Madeleine, nie wiedzia, co robi. Nie zaniepokoiy go

przelatujce w grze samoloty, cho tej nocy byo ich wicej ni zazwyczaj. Co jednak miay znaczy serie z karabinw i pistoletw maszynowych, ktre sysza na tyach? Jahnke obudzi swoich ludzi, podwoi strae i wysa patrol na zwiad. W tym samym czasie szeregowy Louis Merlano ze sto pierwszej jako drugi ze swej grupy wyldowa na wydmach w odlegoci kilku metrw od stanowiska Jahnkego. Podczas skoku z przeraeniem sucha

krzykw jedenastu kolegw, ktrzy spadli do kanau i tonli. P godziny pniej niemiecki patrol wrci do La Madeleine z dziewitnastoma Amerykanami, zapanymi na play. Wrd nich by Merlano. Zachwycony zdobycz, Jahnke prbowa zatelefonowa do dowdcy batalionu, ale kiedy zacz zdawa raport, poczenie zostao zerwane. Ktry ze spadochroniarzy w gbi ldu przeci lini. Jahnke zamkn jecw w bunkrze i postawi przed nim

wartownika. O godzinie 4.00 wartownik przyszed go poinformowa, e winiowie zachowuj si nerwowo i nalegaj, by przeniesiono ich na tyy. Jahnke nic z tego nie rozumia; o wicie mia by przypyw, a Rommel powiedzia mu, e alianci przybd podczas jego ostatniej fazy. Czego wic bali si jecy?35 Ostrza w Ste-Mre-glise cigle si nasila. Ludzie z piset szstego, ktrzy wyldowali w miasteczku i wok niego, byli bardzo

rozproszeni. O 1.45 w rejonie miasta znalaz si take pluton Kompanii F piset pitego. Garnizon niemiecki czeka na nich w penej gotowoci. W plutonie tym by Ken Russell. Spadajc wspomina spojrzaem w prawo i zobaczyem faceta, ktry w tej samej chwili zosta rozerwany w wyniku wybuchu. Na ziemi spad ju sam spadochron. Najwyraniej pocisk tra w granaty gammon, ktre onierz mia przy sobie.

Przeraony Russell spojrza w lewo. Ujrza innego koleg z plutonu, szeregowca Charlesa Blankenshipa, ktry lecia w kierunku ognia (spalanie wywouje ruch powietrza w kierunku ognia). Usyszaem, jak raz krzykn, zanim wpad w pomienie, potem drugi raz, a pniej nie wyda ju adnego dwiku. Niemcy strzelali w niebo pociskami smugowymi. Russell usiowa osoni si zapasowym spadochronem, bo wszyscy bylimy jak kaczki wystawione na strza. Zosta

tra ony w rk. Zobaczy porucznika Harolda i szeregowcw H.T. Bryanta i Ladislava Tlap, ktrzy wyldowali na supach telefonicznych wok placu kocielnego. Niemcy zastrzelili ich, zanim zdyli odci si od spadochronw. Wygldao to tak, jakby zostali tam ukrzyowani. 36 Szeregowy Penrose Shearer zawis na drzewie naprzeciwko kocioa i zosta zabity. Szeregowiec John Blanchard, ktry rwnie spad na drzewo, zdoa wyj

n i przeci linki sterujce. Jednoczenie obci sobie jeden z palcw i nawet tego nie zauway, zorientowa si dopiero pniej. 37 Russell, szarpic linkami sterowniczymi, usiowa tak manewrowa, by nie wpa w ogie, i wyldowa na dachu kocioa, pokrytym dachwk. Par moich linek owino si wok wiey. Potem zelizgnem si z dachu. Russell zawis na krawdzi. I wtedy spad Steele, sawny [szeregowy] John Steele [wystpowa w ksice i lmie

The Longest Day], a jego spadochron przykry wie. Steele zosta trafiony w stop. Sierant John Ray wyldowa na placu przed kocioem, zaraz za Russellem i Steeleem. Zza rogu wyszed niemiecki onierz. Nie zapomn go nigdy opowiada Russell. Mia rude wosy; strzeli sierantowi Rayowi w brzuch. Potem zwrci si ku Russellowi i Steeleowi, podnis pistolet maszynowy i wymierzy w nich. A wtedy sierant Ray, ju w agonii,

wyj pistolet i strzeli Niemcowi w ty gowy. Przez cay ten czas bi dzwon, Russell nie pamita jednak, by go sysza. Steele, ktry wisia na dzwonnicy, oguch od jego dwiku na par tygodni. (Zosta cignity na d przez niemieckiego obserwatora ulokowanego na dzwonnicy i zabrany do wizienia, ale po kilku dniach zbieg.) Russell, wystraszony na mier, wyj n i odci si od spadochronu. Upad na ziemi, i jak wspomina,

ruszyem pdem przez ulic, podczas gdy serie z karabinu maszynowego ciy ziemi wok mnie. Wbiegem midzy drzewa na skraju miasteczka i poczuem si najbardziej samotnym czowiekiem na wiecie. Znalazem si w zupenie obcym kraju chopiec, ktry powinien wanie koczy szko redni, a nie tua si po obcym kraju. W lasku staa platforma z dziaem, ktre ostrzeliwao przelatujce Dakoty. Wyjem granat gammon,

rzuciem go w stron dziaa i dziao zamilko. Russell ruszy za miasto. Drog nadjecha na motocyklu niemiecki onierz. Russell go zastrzeli. Potem napotka Amerykanina ze sto pierwszej (prawdopodobnie spadochroniarza z piset szstego, ktry wyldowa w Ste-Mre-glise p godziny wczeniej).

Zapyta go: Wiesz, gdzie jeste? Nie odpar onierz. Poszli wic na poszukiwanie kogo, kto by wiedzia[18]. 38

Szeregowy James Eads z osiemdziesitej drugiej wyldowa na olbrzymiej kupie gnoju, jakich jest w Normandii wiele. Mia przynajmniej mikkie ldowanie. Z pobliskiego domu wypado dwch niemieckich onierzy, ktrzy pobiegli w jego kierunku. Do diaba powiedzia do siebie Eads z rusztu prosto do latryny, a teraz jeszcze to. Karabin mia wci przywizany do piersi. Nie mg te uwolni si od uprzy spadochronowej

(brytyjscy spadochroniarze mieli urzdzenia odpinajce, natomiast Amerykanie musieli rozpi paski, co nie byo najlepszym pomysem, nawet w najdogodniejszych okolicznociach). Eads wyj pistolet, odcign kurek i zacz strzela. Dwaj pierwsi onierze upadli, ale trzeci wci bieg. Eadsowi pozostaa tylko jednak kula. Ostatniego Niemca zastrzeli tu u swoich stp. Tkwic cigle w kupie gnoju, Eads prbowa uwolni si od spadochronu, kiedy

otworzono do niego ogie z karabinu maszynowego. Cholera powiedzia gono caa szkopska armia przeciwko mnie, jednemu rudemu wystraszonemu spadochroniarzowi? Seria przeszya jego chlebak. Eads usiowa zagrzeba si w gnoju. Nagle usysza wybuch i strzay ucichy. Chopak odci spadochron i zacz ucieka. Usyszawszy z tyu jaki haas, postanowi zaryzykowa i pstrykn wierszczem. Usysza w odpowiedzi dwa pstryknicia.

Miaem ochot ucaowa tego faceta wspomina. Jego pierwsze sowa brzmiay: Rozwaliem tych nadgorliwych szkopskich artylerzystw granatem, ale wybuch zerwa mi hem z gowy i teraz nie mog go znale. Potem zaczerpn oddech i wykrzykn: Do licha ale ty mierdzisz!39 Wielu ludzi z 82 Dywizji Powietrznodesantowej, ktrych strefy zrzutu znajdoway si na zachd od Ste-Mre-glise po obu

stronach rzeki Merderet, przeszo prawdziwe pieko. Rommel rozkaza, eby na czas przypywu otwierano luzy w pobliu ujcia rzeki, przy Carentan, bo chcia w ten sposb zala dolin. Poniewa teren poronity by traw, na zdjciach z alianckich zwiadw lotniczych nie byo wida puapki. Gboko wody w zasadzie nie przekraczaa metra, ale to wystarczyo, by utopi si w niej obadowany spadochroniarz, ktry na dodatek nie mg pozby si

uprzy. Szeregowy Porcella mia wyjtkowego pecha. Wpad do rzeki i znalaz si pod wod. Musia odbi si od dna, eby zaczerpn powietrza. Serce bio mi tak szybko, jakby miao pkn. Modliem si: och, Boe, nie pozwl mi uton w tej przekltej wodzie. Schyli si, eby zdj pasy z ng, ale nie chciay si odpi. Podskoczy znowu, by nabra powietrza, po czym stwierdzi, e jeli bdzie sta na palcach, zdoa wystawi nos nad wod.

Uspokoiwszy si nieco, postanowi przeci pasy. Zanurzy gow w wodzie i schyli si, by wycign n z prawego buta. Podskoczy, znowu wzi gboki oddech, pochyli si i wsun n midzy nog a pas, piujc nim z gry na d. Nic to jednak nie dao. Wpadem w panik. Odbiem si, by kolejny raz zaczerpn powietrza, i pomylaem, e serce eksploduje mi ze strachu. Chciaem woa o pomoc, ale wiedziaem, e to moe tylko pogorszy spraw.

Powiedziaem sobie: Pomyl! Musisz myle! Dlaczego n, ostry jak brzytwa, nie przeci pasa? Porcella ponownie wyskoczy nad wod, odmawiajc Zdrowa Mario. Potem uwiadomi sobie, e ci tp stron noa. Odwrci go wic i uwolni si z szelek. To pomogo, ale ciar chlebaka i miny ldowej, ktr mia przy sobie, ciga go w d. Kilka ci noem i pozby si ekwipunku. Ruszy powoli ku pytszej wodzie,

ktra sigaa mu do piersi. Wtedy uwiadomi sobie, e nad jego gow przelatuj pociski karabinowe. Cay ten trening, jaki przeszedem, nie przygotowa mnie na to. Nagle na niebie buchny pomaraczowe pomienie. Niemcy tra li w C-47, ktry zamieni si w kul ognia. O mj Boe! Spada prosto na mnie! wykrzykn Porcella. Samolot lecia w d z rykiem, ktry przypomina renie umierajcego konia. Porcella prbowa biec.

Maszyna rozbia si tu przy nim. Nagle znowu zapada ciemno i zrobio si bardzo cicho. Spadochroniarz podj wdrwk w kierunku staego gruntu. Usysza okrzyk: Byskawica! Nie wierzy wasnym uszom. Zna ten gos nalea do jego kolegi, Dalea Cablea. Porcella wycign prawic, by dotkn Cablea, ktry powtrzy haso, jednoczenie odbezpieczajc M-1. Muszka karabinu znalaza si tu przy twarzy Porcelli. Ten na

szczcie przypomnia sobie odzew i krzykn: Grom! Podczas dalszej wdrwki napotkali innych spadochroniarzy, ktrzy rwnie taplali si w moczarach. Po rnych przygodach wydostali si wreszcie na stay ld. 40 Porucznik Ralph De Weese z piset smego wyldowa na plecach w wodzie o gbokoci metra. Zanim zdy uwolni si z uprzy, wiatr wyd spadochron, ktry zacz go cign. Majc na brzuchu ciki sprzt

(zapasowy spadochron, karabin, min i racj polow), chopak nie mg si odwrci. Liny okrciy mu si wok hemu, ten za przypity by pod brod paskiem, wic De Weese nie mg go zrzuci. Jego gowa znalaza si pod wod. Spadochron cign go tak przez kilka metrw. Kilkakrotnie mylaem, e to nie ma sensu, ju postanawiaem otworzy usta i utopi si, ale za kadym razem wiatr troch ustawa, tak e mogem wystawi

gow nad wod i zaczerpn powietrza. Musiaem napi si duo wody, bo przez nastpne dwa dni w ogle nie odczuwaem pragnienia. Resztk si wyj n i przeci szelki. Nad moj gow wistay pociski karabinowe, ale nie przejmowaem si tym, poniewa w tamtej chwili byo mi ju wszystko jedno. De Weese wreszcie wydosta si z wody, odnalaz paru swoich ludzi i ruszy z nimi drog. W pewnej chwili zobaczy dwch Francuzw i

zapyta, czy widzieli jeszcze jakich Amerykanw. Nie rozumieli, o co mu chodzi. Wskaza wic naszywk z amerykask ag na swoim rkawie. Jeden z Francuzw pokiwa z zadowoleniem gow, wyj paczk lucky strikew i wskaza dalej na drog. Widok tych papierosw sprawi mi nieopisan rado. (Dwa miesice pniej, ju po powrocie do Anglii, De Weese napisa do matki, relacjonujc swoje przeycia podczas inwazji. Jak

stwierdzi, najgorsze ze wszystkiego byo to, e nie mia suchych papierosw, ale nie chcia zabiera Francuzowi jego strikew. Doda te, e po wyjciu z wody kieszenie mia pene maych rybek.)[19] Szeregowy David Jones z piset smego rwnie wyldowa na mokradach. Wiatr znis go ku brzegowi; poniewa spadochron owin si wok drzewa, Jones zdoa wyj z wody, podcigajc si na linkach. Kiedy pozby si uprzy i

wspi na wyej pooony suchy grunt, czekaa go kolejna przykra niespodzianka. Jeszcze w Anglii, podczas nocnych wicze, poszed kiedy do przydronego pubu i wda si tam w porzdn bjk na pici z innym spadochroniarzem. Koledzy ich rozdzielili, ale jego przeciwnik zapowiedzia, e kiedy ju rusz do walki, dobierze mu si do tyka. I teraz, w Normandii, wspomina Jones, nie uwierzycie, ale pierwsz

osob, ktr napotkaem na brzegu mokrade, by wanie tamten spadochroniarz. Mierzy mi z Thompsona midzy oczy. C, kiedy ju uciskalimy si i grzmotnlimy po plecach, mwic, jakie to mamy szczcie, e wci yjemy, ruszylimy razem w drog. 41 Tej nocy jednak utono a trzydziestu szeciu spadochroniarzy z osiemdziesitej drugiej. Raport z akcji, sporzdzony 25 czerwca 1944 roku, stwierdza, e wci nie

odnaleziono jednej grupy z piset sidmego. Podczas ldowania stu siedemdziesiciu trzech spadochroniarzy zamao sobie rk albo nog; szedziesiciu trzech zostao wzitych do niewoli. 42 Wielu dostao si do niewoli, zanim zdoali uwolni si z uprzy. By wrd nich szeregowy Paul Bouchereau, Amerykanin francuskiego pochodzenia, mieszkajcy w Luizjanie. Zosta zabrany na posterunek niemiecki, gdzie surowo przesuchiwano ju

innych jecw. Mwicy po angielsku kapitan chcia wiedzie, ilu Amerykanw wyldowao w Normandii. Cae miliony odpar jeden z jankeskich onierzy. Rozwcieczony o cer to samo pytanie zada Bouchereau. Ten odpowiedzia swoim francuskim akcentem: Tylko ja. Szalejcy ze zoci kapitan rozkaza jecom pooy rce na karku i poleci stranikom, by ich wyprowadzili. Po kilku minutach niemiecki sierant

bez adnego powodu zacz strzela do winiw z pistoletu maszynowego. Wci go pamitam powiedzia Bouchereau. By niski i krpy, raczej niepozorny. Najbardziej charakterystyczn cech bya szrama po prawej stronie jego twarzy. Bouchereau zosta ranny w okolice lewego kolana. Miaem wraenie, jakby mocno udlia mnie pszczoa wspomina. Niemiecki sierant uspokoi si i podjto marsz. Bouchereau prbowa i,

mimo e ob cie krwawi przy kadym kroku. Po chwili jednak upad. Podszed do mnie jeden ze Szwabw i przewrci mnie na plecy. Podnis karabin i przystawi mi go do gowy. Zaczem w rekordowym tempie odmawia raniec, ale Niemiec, zamiast nacisn spust, zamia si i podsun mi amerykaskiego papierosa. Moe powinienem by wdziczny, e mnie nie zabi, ale zamiast tego poczuem wcieko z powodu zycznych i

psychicznych tortur, jakie mi zadano. Cay byem przepeniony nienawici. Marzyem o dniu, w ktrym odpac im za wszystkie cierpienia.[20] Porucznik Briand Beaudin, chirurg z piset smego, mia nieco lepsze dowiadczenia jako jeniec. Okoo godziny trzeciej zajmowa si rannymi w domu, w ktrym urzdzono punkt medyczny, kiedy zaatakowali ich Niemcy. Zatkn wic swj hem z czerwonym krzyem na dugi

kij i wystawi go za drzwi. Niemcy wstrzymali ogie i zabrali rannych Amerykanw do niemieckiego szpitala polowego, gdzie lekarze byli traktowani przez personel medyczny jak przyjaciele. Wszyscy pracowali razem przez reszt nocy i nastpne dni. Mimo e by przez par tygodni jecem, Beaudin uzna swj pobyt w szpitalu polowym (91 Feldlazarett) za bardzo interesujce dowiadczenie. Pozna techniki medyczne niemieckich lekarzy, a ich z

kolei nauczy amerykaskich. 43

metod

Niemcy obsugujcy baterie przeciwlotnicze mocno utrudnili zadanie alianckiej armadzie powietrznej, ale inne jednostki zareagoway na desant spadochroniarzy z wahaniem i niepewnie. Takie zachowanie wynikao po czci z tego, e wszyscy dowdcy dywizji i wielu dowdcw pukw wyjechali do Rennes na wiczenia na mapie, ale istniao jeszcze duo innych powodw.

Gwnym by ten, e Grupa Lotnictwa Transportowego nie zdoaa zrzuci spadochroniarzy w wyznaczonych strefach. O godzinie 1.30 do kwatery dowdztwa niemieckiej 7 Armii zaczy napywa raporty o desancie spadochronowym na wschd i pnocny zachd od Caen, w St-Marcouf, Montebourg i na obu brzegach rzeki Vire, na wschodnim wybrzeu pwyspu Cotentin i w innych miejscach. Nie byo w tym adnej logiki, nic, co

wiadczyoby o koncentracji si po prostu dwch ludzi tu, czterech tam, p tuzina gdzie indziej. 44 Niemcy zostali wprowadzeni w bd take przez manekinyspadochroniarzy, zrzucone przez dwie druyny SAS z inicjatywy kapitana Footea. Jedna z grup wyldowaa przed pnoc midzy Hawrem a Rouen. Godzin pniej komendant jednostki niemieckiej, stacjonujcej w Hawrze, wysa pilny telegram do dowdztwa 7 Armii

ktry nastpnie zosta przesany do Berlina donoszc, e na jego terenie dokonano duego desantu powietrznego i e prawdopodobnie zosta odcity od reszty wojsk. Znajdujcy si w tym rejonie rezerwowy puk niemiecki, w sile dwch tysicy onierzy, spdzi wic wczesne godziny poranne 6 czerwca, przeczesujc lasy w poszukiwaniu duego oddziau spadochroniarzy, ktrego jako nigdzie nie mg znale. Dla aliantw bya to

wic bardzo poyteczna akcja przy niewielkiej inwestycji z ich strony. 45 Niemcy nie potra li ustali, czy jest to ju ta zapowiadana inwazja czy te seria rozproszonych atakw i akcji dywersyjnych, poprzedzajcych ldowanie w Pas-de-Calais, czy moe operacja wspierajca, zorganizowana przez francuski ruch oporu. W rezultacie, cho prbowali strzela do przelatujcych samolotw, zupenie nie umieli stawi czoa

rzeczywistej grobie ataku. Tu i tam dowdcy miejscowych jednostek wysyali patrole, by sprawdzi doniesienia o pojawiajcych si w okolicy spadochroniarzach, ale wiksze oddziay Wehrmachtu na og nie ruszay si z koszar. I chocia, zgodnie z przyjt koncepcj, Niemcy mieli odpowiedzie natychmiastowym kontratakiem na wszelkie ofensywne ruchy przeciwnika, tej nocy nic takiego nie nastpio.

Wan przyczyn zamieszania wrd Niemcw bya czno. Spadochroniarzom amerykaskim powiedziano, e jeli nie uda im si zrobi nic innego, niech przynajmniej przetn linie telefoniczne. Niemcy od lat uywali w Normandii telefonw i telegrafw, wic nie martwili si o swj system komunikacyjny. 6 czerwca jednak, midzy godzin pierwsz a witem, spadochroniarze, indywidualnie lub w maych

grupach, wysadzali granatami supy telefoniczne i przecinali linie, izolujc jednostki porozmieszczane w poszczeglnych wioskach od reszty wojsk niemieckich. Okoo 1.30 o cer cznoci w dowdztwie 6 Puku Spadochronowego pukownika Heydtego odebra wiadomo, e w pobliu Ste-Mre-glise lduj nieprzyjacielscy spadochroniarze. Prbowaem skontaktowa si z generaem Marcksem, ale nie dziaaa sie telefoniczna wspomina

Heydte. 46 Przewanie linie niszczono tylko okazjonalnie, ale w kilku przypadkach byy to akcje zaplanowane. Podpukownik Robert Wolverton, dowodzcy 3 Batalionem 506 Puku, otrzyma zadanie zniszczenia wanego poczenia telefonicznego midzy Carentan a siami niemieckimi na pwyspie Cotentin. Powierzy t misj kapitanowi Shettleowi, dowdcy Kompanii I. Ten chcia zna dokadn lokalizacj celu, wic pod koniec maja ludzie z

wywiadu sprowadzili do Anglii jednego z dziaaczy francuskiego ruchu oporu. Pokaza on kapitanowi Shettleowi miejsce, gdzie pod ziemi przebiegaj linie telefoniczne i gdzie znajduje si betonowy waz, ktrym mona dosta si pod ziemi. W cigu p godziny po wyldowaniu Shettle zebra pitnastu ludzi z Kompanii I. Razem ruszyli w drog, odnaleli waz, umiecili tam adunki wybuchowe i zdetonowali je. (Wiele lat pniej pewien niemiecki

o cer z 6 Puku Spadochronowego powiedzia kapitanowi Shettleowi: Niemcy byli zdumieni, e Amerykanie tak szybko zniszczyli ich gwny system cznoci. 47) Pukownik Heydte by zawodowym onierzem o bogatym dowiadczeniu bojowym, ktre zdoby w Polsce, we Francji, w Rosji, na Krecie i w Afryce Pnocnej. Swoje stanowisko dowodzenia umieci w Priers, a bataliony, znajdujce si pod jego komend, stacjonoway

midzy Priers a Carentan. Trzydzieci minut po pnocy Heydte ogosi alarm dla swoich jednostek, ale zamieszanie, wywoane przez raporty o desancie powietrznym na caym pwyspie, uniemoliwio mu wydanie jakiegokolwiek innego rozkazu ni: Zachowa pen gotowo! Musia jak najszybciej skontaktowa si z generaem Marcksem, ale cigle nie mg uzyska poczenia. 48 Nie wiedzia, e onierze jednego z plutonw puku,

kwaterujcy we wsi pod Priers, urzdzili sobie przyjcie. Szeregowy Wolfgang Geritzlehner wspomina: Ni std, ni zowd przyby do nas kurier, ktry krzycza: Alarm, alarm, nieprzyjacielscy spadochroniarze! Zaczlimy si mia i powiedzielimy mu, eby si tak nie ekscytowa. Siadaj i napij si z nami calvadosu. Nagle jednak niebo zapenio si samolotami. To nas otrzewio! Zewszd zaczli pojawia si nieprzyjacielscy

onierze jakby wyroiy si rozdranione pszczoy. Trzy i p tysica ludzi z niemieckiego 6 Puku Spadochronowego zaczo przygotowywa si do obrony. Nie przebiegao to zbyt szybko. onierze byli rozproszeni w caej okolicy, a mieli do dyspozycji tylko siedemdziesit ciarwek, z ktrych wiele przypominao raczej zabytki muzealne ni sprawne pojazdy byo ich pidziesit rnych typw, nie dao si wic uzupenia zepsutych czci zapasowymi.

Elitarne jednostki Heydtego musiay ruszy do walki na piechot. Nie miay te co liczy na cisz bro, dysponoway jedynie rczn. Kiedy pukownik zada od generaa Sta a cikich modzierzy i dzia przeciwpancernych, ten odpowiedzia mu z umiechem: Ale, Heydte, przeciwko spadochroniarzom wystarczy sztylet. Niemniej jednak niemieccy onierze czuli si do pewnie. Szczerze mwic, nie balimy si wspomina

Geritzlehner. Bylimy przekonani, e caa sprawa zakoczy si po paru godzinach, i nawet nie wzilimy ze sob rzeczy osobistych. Tylko bro, amunicj i troch jedzenia. Wszyscy bylimy spokojni. 49 Na wschodzie, gdzie ldoway brytyjskie i kanadyjskie szybowce, Niemcy rwnie nie mogli nic zrobi, ale tym razem nie tyle z powodu dziaa aliantw, ile wasnej struktury dowodzenia. Wedug przewidywa Rommla to

wanie pukownik Hans von Luck, dowdca 125 Puku 21 Dywizji Pancernej, mia poprowadzi kontratak w razie desantu si alianckich na wschd od rzeki i kanau Orne. O 1.30 Luck dosta pierwsze raporty o ldowaniu wroga. Bezzwocznie zebra swj puk i w cigu godziny jego ludzie stali obok czogw i innych pojazdw, czekajcych ju z wczonymi silnikami. Ale cho Luck by przygotowany na ten wanie moment, wiedzia, gdzie

powinien si uda i jak tras (do mostu na kanale Orne, by odbi go majorowi Howardowi), nie mg wyda rozkazu do wymarszu. Mg to zrobi jedynie Hitler, ale... spa. Podobnie jak Rundstedt. Rommel pojecha do ony, genera Dollmann by w Rennes, genera Feuchtinger przebywa w Paryu. Dowdztwo 7 Armii, z kolei, nie rozumiao, co si dzieje. O godzinie 2.40 penicy obowizki dowdcy Grupy Armii Zachd stwierdzi z zadowoleniem: Nie mamy do

czynienia z powan akcj. Jego szef sztabu zaoponowa: Zasig penetracji wskazuje, e jest to co powaniejszego. Dyskusja nie zostaa jednak rozstrzygnita. 50 Luck nie mia adnych wtpliwoci. Moja koncepcja polegaa na tym powiedzia czterdzieci lat pniej eby przystpi do kontrataku, zanim Brytyjczycy zd zorganizowa obron, zanim zaatakuj nas ich siy powietrzne, zanim uderzy ich ota. Bylimy dobrzy w walce

na ldzie i myl, e moglimy przebi si do mostw. Gdyby Luck do nich dotar, kompania Howarda mogaby przeciwstawi jego dywizji pancernej tylko kilka pancerzownic typu Piat. Luck nie mg jednak samodzielnie podj decyzji i tkwi w miejscu najstarszy stopniem o cer w dywizji pancernej podlegej Rommlowi, majcy zepchn aliantw do morza, gdyby zaatakowali rejon Caen, w dodatku cakowicie przekonany, e mgby tego

dokona, mia kompletnie zwizane rce z powodu skomplikowanych ukadw w kierownictwie Trzeciej Rzeszy. 51 Po godzinie 3.00 zaczy przybywa ze wsparciem szybowce. Szedziesit dziewi szybowcw dostarczyo na lewe skrzydo cay puk razem z dowdc 6 Dywizji Powietrznodesantowej, generaem majorem Richardem Galeem. Wyldowali w pobliu Ranville, na polach

opanowanych przez spadochroniarzy, ktrzy zostali zrzuceni par godzin wczeniej. Czterdzieci dziewi maszyn usiado bezpiecznie w wyznaczonej stre e ldowania, przywoc dipy i dziaa przeciwpancerne. Na prawym skrzydle, w Hiesville, sze kilometrw od Ste-Mre-glise, wyldoway pidziesit dwa amerykaskie szybowce. Transportoway onierzy, dipy, dziaa przeciwpancerne i may buldoer. W pierwszej

maszynie lecia genera brygady Don Pratt, zastpca dowdcy 101 Dywizji. Pilotem drugiej by porucznik Robert Butler. Gdy szybowce zbliay si do strefy ldowania, niemiecki ostrza przeciwlotniczy zmusi pilotw holujcych, by wznieli swoje Dakoty w gr. Kiedy wic Butler i pozostali przecili nylonowe liny holownicze, czce je z Dakotami, musieli kry i kry w powietrzu. Zarwno samoloty, jak i szybowce cay czas byy

ostrzeliwane przez nieprzyjacielsk artyleri. Dla tych, ktrzy przeyli ostrza przeciwlotniczy, problemem stay si normandzkie ywopoty. Otoczone nimi pola byy bardzo mae i nie pozwalay na sprawne ldowanie. Co gorsza, krzewy byy znacznie wysze, ni si spodziewano. (Stanowio to jeden z najwikszych bdw alianckiego wywiadu. Jak powiedzia sierant Zane Schlemmer z osiemdziesitej drugiej: Nikt nie

poinformowa nas o wysokoci francuskich ywopotw. Powiedziano nam oczywicie, e spotkamy ich wiele w Normandii, ale sdzilimy, e bd podobne do angielskich, czyli niskich ogrodze, ktre moe przeskoczy lis. 52) ywopoty w Normandii sigaj stu osiemdziesiciu centymetrw albo wyej i s nie do przebycia. Biegnce midzy nimi drogi przypominaj wwozy i dziki nim Niemcy mieli jakby cae kilometry gotowych ukry. Dlaczego wywiad nie

zauway tak oczywistej cechy uksztatowania przyszego terenu bitwy pozostaje tajemnic. Leccy nisko piloci widzieli przed sob majaczce w ciemnociach krzewy, prbowali poderwa maszyny do gry, by przelecie nad przeszkod, tracili szybko i rozbijali si. Jeli za nadlatywali z wysoka, nie mogli posadzi szybowcw na tak maej powierzchni, by unikn zderzenia z ywopotem po drugiej stronie. Rezultat, wedug sw

sieranta Jamesa Elmo Jonesa, zwiadowcy oznaczajcego pola dla szybowcw, by tragiczny. Nie znam wikszej rzezi ni ta, ktra dokonaa si owej nocy. Trudno sobie wyobrazi straszniejszy widok. 53 Przed porucznikiem Butlerem lecia pukownik Mike Murphy, prowadzcy pierwszego w formacji szybowca. Butler widzia, e maszyna zostaa kilkakrotnie tra ona z niemieckiego karabinu maszynowego (zgin wtedy Pratt, pierwszy

zabity tego dnia genera), a potem patrzy, jak Murphy wpada na ywopot zama sobie wtedy obie nogi. 54 Sierant Leonard Lebenson z osiemdziesitej drugiej lecia szybowcem, ktry uderzy w czubek drzewa, odbi si od niego, waln w ziemi, uderzy w rg budynku i w kocu rozbi si na drugim drzewie. Kawaki naszego szybowca rozsiane byy poza granicami tego stosunkowo maego pola, ale jakim cudem mielimy tylko jednego rannego. 55

Porucznik Charles Skidmore, pilot, wyldowa bezpiecznie na mokradach. Udao mu si wydosta z wody i natychmiast znalaz si pod ostrzaem karabinw maszynowych. Strzay dochodziy z bunkra, w ktrym siedziao z tuzin wcielonych do armii niemieckiej Polakw, dowodzonych przez niemieckiego sieranta. Kiedy do Skidmorea doczyli ludzie, ktrych wanie przywiz, razem odpowiedzieli ogniem. Nagle

strzelanina ucicha. Potem pad pojedynczy strza. Rozlegy si krzyki i miechy. Z bunkra wyszli Polacy, podnoszc rce do gry na znak, e si poddaj. Okazao si, e zastrzelili pilnujcego ich sieranta. 56 Szeregowy Reisenleiter z piset smego znajdowa si na polu, na wprost miejsca, gdzie wyldowa szybowiec. W ciemnoci, pod oson ywopotu, nie bardzo wiedzia, co si dzieje. Usysza jaki trzask po drugiej stronie pola, wic

zawoa: Byskawica! Wsad se w dup swoj byskawic usysza w odpowiedzi. Zatuk nas tutaj, wic spywamy. Reisenleiter pozwoli im odej, stwierdzi bowiem, e tylko Amerykanin mg tak odpowiedzie na haso[21]. 57 Szeregowy John Fitzgerald z 502 Puku Piechoty Spadochronowej obserwowa ldowanie szybowcw. Najpierw syszelimy z oddali ryk samolotw, a potem zapada cisza. Po niej nastpia seria wistw. Do

tych odgosw doczy si trzask amanych gazi i drzew, a potem gone uderzenia i krzyki. Szybowce nadlatyway szybko, jeden za drugim, ze wszystkich stron. Wiele z nich przeleciao nad polem, ldujc w okolicznych lasach, inne rozbijay si o domy i kamienne mury. W jednej chwili na polu zapanowa kompletny chaos. Maszyny uderzay o ziemi i kilkakrotnie odbijay si od niej, ryjc wielkie bruzdy na polu. Wszdzie leay ciaa i paki ze sprztem. Niektrzy z

onierzy zostali przebici odpryskujcymi kawakami szybowcw, wykonanych z amliwej sklejki. Natychmiast pospieszylimy rannym z pomoc, ale musielimy najpierw oceni, komu mona jeszcze pomc, a komu ju nie. Zorganizowalimy prowizoryczny punkt medyczny i rozpoczlimy przykr procedur oddzielania ywych od umarych. Zauwayem nogi i tyek jakiego onierza, wystajce z pciennego kaduba szybowca.

Prbowaem go wycign. Ani drgn. Kiedy zajrzaem do rodka wraku, zobaczyem, e tors tego czowieka zosta zmiadony przez dipa. 58 Niektre z szybowcw transportoway buldoery, ktre miay by uyte do przygotowania pasw dla ldujcych pniej maszyn. Sierant Zane Schlemmer wspomina, e szybowiec uderzajcy w drzewo wydawa dwik przypominajcy zgniatanie tysica pudeek zapaek na raz i od razu wyobraaem

sobie tego biednego pilota miadonego przez may buldoer. 59 Straty osiemdziesitej drugiej byy bardzo cikie. Z dziewiciuset pidziesiciu siedmiu spadochroniarzy, ktrych wysano tej nocy do Normandii, dwudziestu piciu zgino, stu osiemnastu zostao rannych, a czternastu zagino (co razem stanowio szesnacie procent strat). Na sto jedenacie dipw, dziewitnacie nie nadawao si do uytku, podobnie jak cztery z siedemnastu dzia

przeciwpancernych. Jeli oddzia ponosi szesnastoprocentowe straty, zanim przystpi do waciwej akcji, oznacza to, e popeniono jaki powany bd. Leigh-Mallory obawia si jednak, e jednostki szybowcowe mog ponie siedemdziesicioprocentowe straty, gwnie z powodu szparagw Rommla. W rzeczywistoci owe pale nie stanowiy wikszego zagroenia; przyczyn problemw byy natomiast ywopoty. A dipy i dziaa

przeciwpancerne, ktre nie ulegy zniszczeniu, okazay si nieprzydatne. O godzinie 4.00 amerykascy spadochroniarze i onierze jednostek szybowcowych byli bardzo rozproszeni na caym pwyspie Cotentin. Poza nielicznymi wyjtkami pogubili si. Przewanie prcz ludzi z 2 Batalionu 505 Puku wdrowali pojedynczo albo w maych grupach: trzy-, picio-, dziesicio-, najwyej trzydziestoosobowych.

Podczas ldowania zagubiy si paki ze sprztem; umieszczone na nich mae, niebieskie latarki przewanie nie zday si na nic. Wikszo ludzi stracia te swoje torby, zawierajce dodatkow amunicj, radiostacje polowe, trjnogi do karabinw maszynowych i inny sprzt. Te kilka radiostacji, ktre udao si odnale, albo zamoko, albo ulego zniszczeniu na skutek uderzenia o ziemi i po prostu nie dziaao. onierze doznali urazw z powodu wstrzsu

przy otwarciu spadochronu, cikich upadkw ze zbyt maej wysokoci, ostrzau niemieckiego albo nieudanego ldowania szybowcw. Porucznik Carl Cartledge z piset pierwszego wyldowa na bagnach. Ludzie z jego kompanii mieli si zebra na sygna trbki, ale trbka zatona. Cartledge zdoa odnale szeregowcw Johna Fordika i Smitha. Smith nie mg si rusza zama krgosup. Inni z grupy potonli. Porucznik zebra dziesiciu

ludzi ze swego plutonu. Razem zanieli Smitha w wyej pooone suche miejsce i przykryli gaziami. Prosi, eby pozwolono mu zatrzyma dwa gobie pocztowe. Jeden z nich mia na nce wiadomo, e batalion zosta rozbity; drugi, e onierze wypenili zadanie. Ustalono, e Smith za dnia wypuci ktrego z ptakw. Gdy pluton przygotowywa si do drogi, Smith wypowiedzia do Cartledgea swoje ostatnie sowa: Wyl

t dobr wiadomo. Nie pozwlcie, ebym wyszed na kamc. Nagle kto zacz strzela do spadochroniarzy z karabinu maszynowego, spychajc ich z powrotem do bagna. Cartledge nie mia radiostacji. Nie wiedzia, w jakim punkcie si znajduje, tkwi po piersi w bocie i nie mg odpowiedzie ogniem. Szeregowy Fordik, twardy grnik z Pensylwanii, pochyli si i szepn mu do ucha: Co panu powiem, poruczniku Cartledge: Niemcy chyba

wygrywaj t wojn. 60 Dziesi tygodni pniej, kiedy oddziay powietrznodesantowe powrciy do Anglii i przygotowyway si do kolejnej akcji, prawdopodobnie take nocnej, dowdcy pukw i batalionw 82 Dywizji zebrali si w Glebe Mount House, w Leicester, na narad. Starali si zanalizowa niedawne dowiadczenia pod ktem tego, co poszo dobrze, a co si nie powiodo.

Zaczli od pilotw. Dowdcy spadochroniarzy uwaali, e piloci powinni zosta przeszkoleni do walki i przygotowani do akcji w zych warunkach atmosferycznych. Domagano si te, eby w przyszoci przestrzegali obowizku zwalniania lotu pada nawet sugestia, aby kady pilot z Grupy Lotnictwa Transportowego zaliczy skok z samolotu leccego z prdkoci dwustu czterdziestu kilometrw na godzin. Chciano rwnie usysze od pilotw

potwierdzenie, e uniki i zwody, jakie zastosowali na niebie rozwietlonym pociskami smugowymi, nie zday si na nic, a przeciwnie wyrzdziy wiele zego. Chocia nie zostao to powiedziane na naradzie, to jednak konieczno zachowania ciszy radiowej rwnie przyniosa wicej szkody ni poytku. Obsuga niemieckich dzia przeciwlotniczych zostaa ju i tak wczeniej postawiona na nogi przez nadlatujce samoloty rozpoznawcze.

Piloci tych maszyn mogliby natomiast drog radiow ostrzec pozostaych, leccych za nimi, o zagroeniu, jakim by wa chmur. Gdyby mogli porozumiewa si ze sob, samoloty nie ulegyby tak wielkiemu rozproszeniu. Jedynie dowdcy batalionw piset pitego mieli co pozytywnego do powiedzenia, o systemie wiate w ksztacie litery T podpukownik Edward Krause, dowodzcy 3 Batalionem, powiedzia, e gdy zobaczy owo wietliste T,

poczu si, jakby znalaz witego Graala. Pozostali w ogle nie zauwayli swojego znaku (ktry przewanie nie zosta nawet uoony, bo zwiadowcy nie wiedzieli, czy znaleli si we waciwym miejscu). Wszyscy zgodnie stracili te wiar w system Eureki. Generalnie zgadzano si, e paki ze sprztem powinny by powizane razem i mie lepsze oznakowanie wietlne. Dowdcy chcieli, eby kady spadochroniarz bra ze sob min (i natychmiast

umieszcza j na drodze; onierze otrzymaliby instrukcje, by trzyma si z dala od waniejszych tras komunikacyjnych). Naleao te wymyli sposb, eby kada druyna moga zabra ze sob bazooki. Granaty gammon okazay si bardzo skuteczne. Kady onierz mia te zosta wyposaony w pistolet Colt, do natychmiastowego uycia zaraz po wyldowaniu. Jeli chodzi natomiast o zbirk spadochroniarzy w

terenie, dowdcy uznali, e najskuteczniejszym sposobem sygnalizacji s rakiety: jedna na batalion, bdca w posiadaniu dowdcy, wystarczyaby w zupenoci. Gwizdki, trbki i tym podobne okazay si mao praktyczne, poniewa zagusza je ostrza przeciwlotniczy, a poza tym w krainie ywopotw dwik le si niesie. Z powodu ywopotw nie sprawdzia si take metoda zgarniania grupy cho niewtpliwie przyczyn byo rwnie zbyt due rozproszenie zrzutw.

Tu pomocne byyby sprawniejsze radiostacje, i to w wikszej liczbie. Ludzi naleaoby take przygotowa do szybszego pozbywania si uprzy i spadochronw (najprostszym rozwizaniem byoby pozbycie si wszelkich sprzczek i zastosowanie angielskiego mechanizmu odpinania, ktry w kocu wprowadzono). 61 Dowdcy oddziaw spadochronowych mieli wic co krytykowa. Mimo to, wbrew obawom szeregowca Fordika, Niemcy bynajmniej

nie wygrywali wojny. Alianccy spadochroniarze i onierze z szybowcw, cho rozproszeni, prbowali wykonywa swoje zadania, podczas gdy wojska niemieckie, zdezorientowane, przewanie bezradnie tkwiy w miejscu.

Rozdzia 12 Dorwijmy drani tych

Nocny atak wojsk powietrznodesantowych


Podczas narady w Glebe

Mount House w sierpniu 1944 roku dowdcy pukw i batalionw 82 Dywizji doszli do wniosku, e onierze powinni zosta przeszkoleni w przeprowadzaniu szybkich zbirek, a nastpnie organizowaniu si w grupy, ktre wyruszyyby po paki ze sprztem. Najwaniejsze jednak stwierdzili to zdy opanowa kluczowe punkty i obiekty w godzinach nocnych, poniewa reakcja wroga przybiera na sile i jest bardziej zdecydowana za dnia.

Ponadto, kady onierz powinien przystpi do akcji niezwocznie po wyldowaniu. Pojedynczy ludzie oraz mae grupy, ktre dekuj si i nic nie robi, naraone s na odcicie od reszty wojsk i rozbicie. Jednostki powietrznodesantowe wprowadzaj do akcji element zaskoczenia; naley to wykorzysta. Od tego zaley (...) powodzenie misji. 1 Oczywicie dowdcy nie byli zadowoleni ze wszystkich onierzy. Wielu z nich zaszyo si pord

ywopotw, oczekujc witu; kilku nawet zasno. Szeregowy Francis Palys z piset szstego widzia co, co byo chyba najwikszym pogwaceniem wszelkich zasad suby wojskowej. Kiedy zebra grup onierzy w pobliu Vierville, usysza rne odgosy i piew dochodzce z niedaleka, wic podkrad si wraz ze swoimi do pobliskiego domu. Znajdowali si tam Amerykanie z rnych jednostek. Okazao si, e spadochroniarze odkryli w

piwnicy beczk calvadosu (przechowywan w kadym dosownie domu w Normandii) i spili si jak winie. To byo niewiarygodne. 2 Historyk piset pitego, Allen Langdon, prbowa wyjani zachowanie tych czy innych onierzy, ktrzy nie przystpili do akcji. Napisa:
Skok na spadochronie, a

zwaszcza skok w warunkach bojowych (jeli si go przeyo), napawa takim entuzjazmem, e ludzie biorcy po raz pierwszy w tym udzia mogli

zapomnie o powodach, dla ktrych si tam znaleli to znaczy, by zabija Niemcw . Odczuwali to tak: dokonalimy desantu, a teraz Niemcy powinni pa na ziemi i udawa martwych. (...) Kolejnym odnotowanym zjawiskiem (...) by szok wywoany

przejciem z warunkw (...) pokojowych w wojenne. Wanie z tego powodu onierze niechtnie przystpowali do walki.3

Szeregowy Dwayne Burns przykucn za ywopotem. Usysza haas po drugiej

stronie. Wstaem i powoli tam zerknem, a rwnoczenie z drugiej strony podnis si jaki Niemiec i spojrza na mnie. W ciemnoci ledwie widziaem jego twarz. Stalimy tak, patrzc na siebie, a potem znowu wolno schylilimy si w kocu kady z nich ruszy w przeciwnym kierunku. 4 Inni mieli podobne dowiadczenia. Porucznik Lynn Tomlinson z piset smego szed wzdu ywopotu. W pewnym miejscu krzewy byy nisze i

kiedy spojrza na drug stron, zobaczy czterech niemieckich onierzy, idcych w przeciwn stron. To byy jeszcze dzieciaki. Byem ptora metra od nich. Wyszed ksiyc i jak wspomina Tomlinson, jeden z tych smarkaczy zauway mnie i si umiechn. Pomylaem, e jeli nie bd nam wchodzi w drog, i my im nie wejdziemy. 5 Szeregowy R.J. Nieblas z piset smego przycupn za ywopotem, za ktrym biega wyoona brukiem

droga. Dowdca jego kompanii zabroni mu strzela. Nieblas sysza stukot podkutych butw, a potem zobaczy, e wanie przemaszerowa niemiecki patrol. To byli modzi chopcy, dzieci zreszt tak jak my i ich nowiutkie mundury zrobiy na mnie wraenie. Nie otworzylimy ognia i pomylaem wtedy: Boe, nie wiem, czy potra bym strzeli do czowieka, ktry si tego nie spodziewa[22]. Niektrzy dowdcy

batalionw i kompanii wydali swoim ludziom rozkaz, by nie strzelali w nocy, bo obawiali si, e mogliby przez to zdradzi swoje pozycje. Zakazali nawet adowania broni. onierze mieli w razie koniecznoci uy granatw albo najlepiej noy. Dowdcy osiemdziesitej drugiej zgodzili si potem podczas narady, e wydanie takich rozkazw byo bdem. Sierant Dan Furlong z piset smego mia inn przygod. Wyldowa samotnie i podkrad si do

najbliszego domu. W budynku byo peno Niemcw. Furlong sysza, jak rozmawiaj. Oni take musieli go usysze, bo jeden z onierzy wyszed na zewntrz, by sprawdzi, co si dzieje na podwrku. Min rg budynku, a ja staem tu pod cian. Walnem go w gow kolb karabinu, potem jeszcze poprawiem bagnetem i zwiaem. 6 Furlong nie spotka adnego z kolegw przez reszt nocy. W podobnej sytuacji byy setki innych.

Dutch Schultz wdrowa sam, kierujc si w stron odgosw strzelaniny, ale zanim napotka innych Amerykanw, walki ustaway. Robio si cicho, a potem znowu nastpowa huk i sucha byo odgosy walki. Po chwili powraca spokj i czowiek czu si jak na wsi w niedzielne popoudnie. Cisza, a potem ponownie walka. 7 Oczywicie dowdcy musieli dokona krytycznej oceny dziaa; w sierpniu 1944 roku przygotowywali si do kolejnej akcji, ktra take

miaa si odby w nocy, si rzeczy wic skoncentrowali si raczej na bdach i niedopatrzeniach w D-Day, ni napawali swoim sukcesem. I cho atak powietrznodesantowy nie zakoczy si cakowitym powodzeniem, to jeli chodzi o realizacj wyznaczonych zada, onierze spisali si na tyle dobrze, by operacj uznano za udan. Gwnym zadaniem dywizji powietrznodesantowych byo zdezorganizowanie si niemieckich, by uniemoliwi

im przeprowadzenie skoncentrowanego kontrataku przeciwko oddziaom ldujcym o wicie na wybrzeu. Miay take zabezpieczy anki na plaach Sword i Utah. W przypadku 6 Dywizji Powietrznodesantowej oznaczao to zniszczenie mostw na rzece Dives i opanowanie tych, ktre znajdoway si na rzece i kanale Orne, a take utrzymanie si na linii dziau wd midzy Dives a Orne i zniszczenie niemieckiej

baterii w Merville. Bateria w Merville cztery armaty nieznanego kalibru, ukryte w czterech bunkrach znajdowaa si po wschodniej stronie rzeki Orne, na paskim otwartym terenie, ktry by niegdy pastwiskiem. Alianci przypuszczali, e armaty te s wymierzone w pla Sword i mog udaremni ldowanie 3 Dywizji, dlatego te uznano je za gwny obiekt do zniszczenia. Bateria miaa by zaatakowana z powietrza i ldu, a gdyby zaistniaa taka

potrzeba ostrzelana take z morza. Atak powietrzny, przeprowadzany przez sto bombowcw RAF Lancaster, mia si rozpocz o godzinie drugiej. Jego celem byo raczej ostrzelanie baterii i przestraszenie niemieckich obrocw ni zniszczenie armat; nawet bowiem dokadne zbombardowanie nie mogo naruszy grubych betonowych murw, wzmocnionych stalowymi prtami. Potem mia nastpi atak

od strony ldu. Podobnie jednak jak przed bombardowaniem, bunkry byy take zabezpieczone przed atakiem ldowym. Okoliczny teren otoczony zosta drutami pod napiciem elektrycznym, wewntrz znajdowao si pole minowe, potem ogrodzenie z drutu kolczastego, kolejny zaminowany odcinek, wewntrzny pas zasiekw i wreszcie linia okopw niemieckiej piechoty, wzmocnionych dziesicioma karabinami maszynowymi.

Baterii bronio, wedug oceny aliantw, dwustu onierzy. Forty kacje byy tak potne, a armaty tak niebezpieczne, e Brytyjczycy przydzielili do tego zadania ponad dziesi procent si 6 Dywizji Powietrznodesantowej. Jego realizacj powierzyli dwudziestodziewicioletniemu podpukownikowi T.B.H. Otwayowi, dowodzcemu 9 Batalionem. Otway zamierza przeprowadzi operacj coup de main, przypominajc akcj majora Howarda nad

kanaem Orne (most Pegasus), ale na znacznie wiksz skal. Howard mia sze szybowcw i stu osiemdziesiciu onierzy; Otway otrzyma siedmiuset pidziesiciu onierzy, w tym szedziesiciu leccych szybowcami, a reszt spadochroniarzy. Jego plan polega na tym, by zebra batalion w lesie pooonym kilka kilometrw od baterii, ruszy z nim na wyznaczone pozycje i przystpi do ataku, kiedy tu pod cianami bunkrw, za liniami zasiekw,

wylduj szybowce. Jeli wszystko si powiedzie, Otway mia wystrzeli z pistoletu sygnaowego (rakietnicy). Zadanie miao zosta zakoczone do 5.15. Gdyby do tego czasu nie otrzymano sygnau, brytyjskie okrty wojenne przy play Sword miay zacz ostrza Merville. Tak wyglday plany. Podczas gdy ludzie Howarda wyldowali dokadnie tam, gdzie chcieli si znale (Leigh-Mallory nazwa wyczyn pilota Jima Wallworka

najbardziej nezyjnym w czasie II wojny wiatowej), piloci Otwaya fatalnie rozproszyli jego batalion. Wprawdzie nie natknli si na wa chmur, ale podobnie jak ich amerykascy koledzy, byli zaskoczeni ostrzaem artyleryjskim i nie bardzo potra li oceni, jakie stanowi zagroenie. Wszyscy zaczli robi uniki i zwody, cho ostrza by w zasadzie niegrony; w konsekwencji 9 Batalion zosta rozrzucony na rozlegym terenie. Otway wyldowa tu przy

niemieckich umocnieniach. Skierowa si do punktu zbornego w lesie, gdzie przywita go jego zastpca: Dziki Bogu, e pan jest, sir. A co si stao? zapyta Otway. Straszny zrzut. W pobliu prawie nikogo nie ma. 8 Dochodzia 2.00. Otway dysponowa niespena setk spadochroniarzy. Musia dosta si pod umocnienia baterii, zanim przylec szybowce, lecz potrzebowa

co najmniej jednej sidmej swoich si, by wykona zadanie. Zoci si, ale czeka. Do 2.30 zebrao si stu pidziesiciu spadochroniarzy z jednym tylko karabinem maszynowym. Nie mieli modzierzy, dzia przeciwpancernych, radiostacji ani wykrywaczy min. Szybowce miay przyby za dwie godziny. Otway postanowi ruszy do ataku z tym sprztem, ktrym dysponowa.

O 2.50 grupa wielkoci kompanii wyruszya w drog, liczc na to, e w pobliu baterii napotka jednostk zwiadu, zrzucon wczeniej przez samoloty rozpoznawcze. Maszerujc gsiego do Merville, gwna druyna mina niemieckie armaty przeciwlotnicze, ktre ostrzeliway nadlatujce wanie brytyjskie samoloty i szybowce. Bya to dua pokusa dla spadochroniarzy Otwaya, ktrzy chtnie zaatakowaliby armaty, ale mieli do wypenienia

waniejsz i pilniejsz misj. Otway nie chcia ujawni swojej pozycji, a poza tym czas nagli. Przykaza wic swoim ludziom adnego strzelania. Wkrtce Otway natkn si na dowdc grupy zwiadowczej. Jego informacje byy nie do koca pomylne. Udao mu si przeci pierwsze, zewntrzne druty znajdujce si pod napiciem i przeby pole minowe. Zasieki z drutu kolczastego nie byy takie grone, jak sobie wyobraa. Nie mia jednak

tamy, by oznaczy na polu minowym ciek, ktr przeszed (wyszukiwa miny palcami). Co gorsza, bombardowanie RAF-u okazao si kompletnie chybione. W pobliu baterii nie spada ani jedna bomba. O 4.30, dokadnie o umwionej porze, na niebie pojawiy si szybowce, zataczajc krgi i wypatrujc rakiet z modzierzy, ktre miay by dla nich sygnaem do ldowania. Otway patrzy w gr bezradnie jego ludzie nie odnaleli pak z

rakietami. Nie otrzymawszy sygnau, piloci pomyleli, e co le poszo. Otway zauway, e jeden z szybowcw przelecia tu nad bateri, nie wyej ni trzydzieci metrw na ziemi, potem dokona zwrotu, by wyldowa z tyu na polu. Otway nie mia wyboru. Da rozkaz do akcji. Zamierza przeprowadzi frontalny atak z jednej tylko strony; nie mia bowiem tylu ludzi, aby okry obiekt i zaatakowa z czterech stron. Rozkaza grupom, by nie

zwaajc na okopy, ruszyy prosto na bunkry. Niemcami w okopach miay si zaj nastpne druyny. onierze podkradli si w miejsca, gdzie przerwano druty. Wtedy niemiecka zaoga otworzya do nich ogie. Ludzie Otwaya pobiegli naprzd, nie zwaajc na miny, ostrza i krzyki. Wielu z nich pado, ale cz dobiega pod ciany bunkrw i przez otwory strzelnicze zacza strzela do rodka. Po dwudziestu minutach akcja bya zakoczona.

Niemcy, ktrzy przeyli rze, poddali si. Otway wystrzeli rac wietln, dajc znak, e operacja si udaa; krcy w grze samolot zauway j i przekaza informacj marynarce pitnacie minut przed planowanym rozpoczciem ostrzau z morza. O cer sygnalizacyjny Otwaya wypuci gobia pocztowego z kieszeni kurtki z wiadomoci, e bateria w Merville zostaa zdobyta. Cena tego sukcesu bya jednak bardzo wysoka. Niemcy zabili lub ranili

poow stupidziesicioosobowego oddziau Otwaya. Sami take ponieli ogromne straty; z dwustu obrocw baterii alianci wzili do niewoli tylko dwudziestu dwch caych i zdrowych onierzy. 9 Otway zniszczy armaty, wrzucajc w ich lufy granaty gammon. Okazao si, e byy to stare francuskie armaty 75 mm, zabrane z Linii Maginota. Miay stanowi element obrony przybrzenej w razie ataku wroga na wschd od rzeki Orne. Nie

byy jednak wikszym zagroeniem na play Sword. Tak wic brytyjscy spadochroniarze na pocztek spisali si doskonale. Jeszcze przed wschodem soca opanowali mosty na rzece i kanale Orne, a take zdobyli bateri w Merville, w obu przypadkach dokadnie w przewidywanym czasie. Grupa Howarda odpara gwatowny kontratak miejscowych jednostek niemieckich przy uyciu dwch starych czogw francuskich. Otrzymaa te

wsparcie spadochroniarzy z 7 Batalionu. Howardowi udao si zrealizowa plan zdobycia mostu Pegasus w najdrobniejszych szczegach, podczas gdy plan Otwaya zosta w zasadzie przekrelony jeszcze przed ldowaniem spadochroniarzy. Jednak, zarwno dziki inwencji i zdolnociom Otwaya do improwizacji, jak i doskonaej organizacji, rozwadze i pewnoci siebie Howarda, armia brytyjska podczas II wojny wiatowej

pokazaa si z jak najlepszej strony. 6 Dywizja Powietrznodesantowa tej nocy miaa jeszcze inne przygody i odniosa wiele sukcesw. Jedn z najbardziej spektakularnych akcji bya odyseja majora A.J.C. Rosevearea, sapera z 8 Batalionu. Roseveare by saperem ju przed wojn, cho pracowa jako cywil. Teraz otrzyma zadanie wysadzenia mostw na rzece Dives w Bures i Troarn. Jego oddzia zabra ze sob, w

pakach ze sprztem, kilkadziesit pitnastokilogramowych adunkw wybuchowych o specjalnym ksztacie, zwanych genera Wade. Roseveare wyldowa z dala od wyznaczonego miejsca, wdrowa jaki czas po okolicy, napotka porucznika Davida Breezea i kilku jego ludzi, a wtedy dokona oceny si i sprztu, jakimi dysponowa. Grupa skadaa si z siedmiu spadochroniarzy. Mieli skadany wzek i pojemnik z

adunkami wybuchowymi. Wiedzieli, gdzie si znajduj i dokd zmierzaj do Troarn, wikszego z dwch mostw, pooonego osiem kilometrw na poudniowy wschd. Roseveare zarekwirowa wczeniej rower. Doczy do nich te dip-sanitarka z przyczep, dostarczon przez szybowiec. Jak wspomina Roseveare, przyczepa wypeniona bya po brzegi butelkami z krwi, bandaami, szynami, wszelkiego rodzaju materiaami opatrunkowymi i

instrumentami medycznymi. Powiedziaem lekarzowi, eby jecha ze mn. Pomylaem, by moe w przypywie desperacji, e dobrze byoby mie jaki rodek transportu. Po drodze, w Herouvillette, mielimy zamiar przeci lini telefoniczn, bo uznalimy, e tra a nam si dobra ku temu okazja. Przeci kable mia sierant Bill Irving. Podczas treningu dziesitki razy waziem na supy telegra czne powiedzia. Wtedy wspiem si do poowy

i koniec byem zanadto obciony sprztem. W rezultacie linia nie zostaa przecita. Karawana z dipem i przyczep na kocu ruszya dalej. Na skrzyowaniu drg, pi kilometrw od Troarn, przyczyo si do nich omiu spadochroniarzy z 8 Batalionu. Roseveare odetchn z ulg. Wyjani, na czym bdzie polegao ich zadanie, owiadczy, e jego saperzy zajm si wysadzeniem mostu, gdy tylko zostanie zdobyty. Tyrad

zakoczy sowami: No to prowad, piechoto! W grupie nie byo jednak adnego o cera ani podo cera. Omiu szeregowcw spojrzao po sobie i pokrcio gowami z zakopotaniem. Nieco skonsternowany Roseveare szybko przyszed od siebie i wymyli nowy plan. Rozkaza lekarzowi, eby rozadowa przyczep. I nie protestowa? zapytano potem Rosevearea podczas wywiadu. Nie mia nic do powiedzenia. Potem

zaadowalimy na przyczep wszystkie specjalne adunki wybuchowe i urzdzenia do detonacji. Roseveare wysa swoich saperw w kierunku Bures, dajc im poow adunkw potrzebnych do wysadzenia mostu. Sam zaj miejsce za kierownic dipa bo, jak mwi, lubi mie wszystko pod kontrol pozostaych siedmiu ludzi usiado za nim, a smy, saper Peachey, wspi si na przyczep. Mia przy sobie Brena i peni rol strzelca osaniajcego tyy.

Na masce z przodu, ze Stenami w doniach, usadowili si sieranci Irving i Joe Henderson. Ludzie w samochodzie take trzymali bro gotow do strzau, by osania boki. Dip ruszy, uginajc si pod ciarem adunku i z trudem nabierajc prdkoci. Na szczcie, nie byo adnych pagrkw, ktre musiaby pokona, a droga stopniowo zacza schodzi w d ku rzece. Roseveare oszczdza silnik i jecha z grki na luzie.

W pewnej chwili skrci za rg, nie zmniejszajc szybkoci i, jak wspomina Irving, samochd wpad na zasieki z drutu kolczastego. Irving zlecia z maski, wszyscy w rodku pospadali z siedze, a koa wozu zapltay si w druty. Spodziewajc si ataku Niemcw, Roseveare poleci swoim ludziom zaj pozycje obronne, a sam przywieca latark Irvingowi, kiedy ten zabra si do przecinania drutw. Znajdujcy si w krgu wiata Irving wspomina, e czu si

niczym groszek, ktry zaraz kto wyuska ze strczka. W pobliu jednak nie byo Niemcw. Wygldao na to, e garnizon w Troarn pogrony jest we nie. Irving zakoczy przecinanie drutw i wszyscy wsiedli do samochodu. Wjechali cicho do miasteczka. Roseveare zatrzyma si przed skrzyowaniem i poleci Irvingowi pj naprzd i sprawdzi, czy maj woln drog. Panowa spokj. Irving da znak, e mona jecha. Kiedy

odwrciem si, by jeszcze raz skontrolowa sytuacj wspomina zobaczyem niemieckiego onierza, ktry gwidc, nadjecha wanie na rowerze najwyraniej wraca z przepustki. Koledzy w dipie seri ze Stena unieszkodliwili go. To przesdza spraw zdecydowa Roseveare. Wcisn peda gazu i ruszy prosto gwn ulic, kierujc si w d ku rzece po drugiej stronie miasteczka. Niemcy niemal natychmiast si obudzili i zaczli strzela.

Im dalej si posuwalimy opowiada Irving tym silniej bylimy ostrzeliwani, tym szybciej jecha Roseveare i tym ostrzej odpowiadalimy ogniem, robic jednoczenie uniki. Wedug jego oceny atakowao ich od osiemnastu do dwudziestu Niemcw. Kiedy zaczynali t szalecz jazd, siedzia na przodzie z lewej strony dipa strzelajc ze Stena do wszystkiego, co si rusza. Gdy samochd dotar do granicy miasteczka, nie wiem, jak to si stao, ale leaem na masce. Doda

przy tym: Bylimy tak podekscytowani, e waciwie nie czulimy strachu. Przy kocu ulicy z budynku wybieg jaki Niemiec, wytaszczy MG-34 i ustawi go porodku drogi. Zrobi to o sekund za pno; dip omal go nie rozjecha. Ale jak wspomina Roseveare, i tak by strasznie szybki. Chwyci karabin oraz trjng i znikn w drzwiach. Gdy tylko dip przejecha, ponownie ustawi bro i nagle nad gowami zaczy nam przelatywa pociski smugowe.

I znowu o sekund za pno. Dip znajdowa si ju na ostatniej prostej, zjeda po pochyoci w stron rzeki. Samochd nabiera szybkoci. Roseveare jecha zygzakiem, robic gwatowne zwroty, a strzelec nie mg tak pochyli lufy, by go trafi. Dip przechyli si na bok. Peachey spad z przyczepy (zosta ranny i wzity do niewoli). I jakim cudem opowiada Irving Joe Henderson, ktry pocztkowo siedzia obok mnie z przodu dipa, teraz znalaz si w

przyczepie. Musia przej gr po samochodzie. Prosz nie pyta mnie, jak to zrobi, ale udao mu si. Grupa dotara wreszcie do mostu, ktry nie by strzeony. Roseveare zatrzyma wz, rozadowa go i wyda rozkazy. Rozstawi strae na obu brzegach i poleci saperom umieci adunki wybuchowe porodku gwnego przsa. Po paru minutach (dwch, jak wydawao si Irvingowi; Roseveare twierdzi, e piciu) wszystko byo ju

przygotowane do detonacji. Irving zapyta Rosevearea, czy chce zapali lont. Nie, ty go zapal. Zawsze potem mylaem, e chcia powiedzie: jeli to cholerstwo nie wyleci w powietrze, to nie z jego winy powiedzia Irving, wspominajc t wymian zda. Most jednak z wielkim hukiem wylecia w powietrze. W rodku powstaa prawie dwumetrowa wyrwa. Roseveare poprowadzi dipa wzdu rzeki botnist

drog, ktra wkrtce si skoczya. Grupa porzucia samochd i ruszya pieszo w kierunku miejsca zbirki batalionu. Zagbili si w las. Roseveare zaproponowa, by zatrzymali si na odpoczynek. Po tym caym podnieceniu opowiada Irving bylimy okropnie zmczeni. Dosownie padlimy na ziemi i zasnlimy. Niebo na wschodzie zaczo si przejania. Obudzili si po godzinie i ju bez adnych przygd dotarli do miejsca zbirki batalionu.

Tam Roseveare dowiedzia si, e saperzy, ktrzy mieli wysadzi most w Bures, take wykonali zadanie. 10 Celem kanadyjskiego batalionu powietrznodesantowego by most na dolnym odcinku rzeki Dives. O godzinie 2.00 sierant John Kemp pozbiera swoich ludzi, ale nie wiedzia, gdzie si znajduje. Jego zadaniem bya osona druyny saperw, ktrzy mieli wysadzi most Robehomme. W ciemnociach nocy, ni

std, ni zowd, Kemp usysza dzwonek roweru. Rowerzyst okazaa si francuska dziewczyna, ktra prawdopodobnie przecinaa noc linie telefoniczne podobne akcje przeprowadzano w caej Normandii. Mwicy po francusku Kanadyjczycy zagadnli nieznajom; dziewczyna zgodzia si zaprowadzi ich do mostu i razem ruszyli w drog. Okazao si jednak, e Francuzka zaprowadzia ich pod kwatery niemieckie i

zadaa, by je zdobyli. Kemp odmwi; mia wysadzi most, a nie budzi Niemcw. Dziewczyna niechtnie ustpia i razem ruszyli w drog. Kiedy przybyli w kocu do mostu Robehomme, Kemp stwierdzi, e obiekt nie jest strzeony. Spokojnie wic ustawi warty przy obu jego kocach i usiad, czekajc na przybycie saperw z materiaami wybuchowymi. Dziewczyna nie posiadaa si z oburzenia. I co? Nic nie bdziecie robi? zapytaa. Duo

ryzykowaa, prowadzc ich tam. Zamierzacie tak siedzie? Na szczcie niebawem przybyli saperzy, most zosta wysadzony i dziewczyna poczua si wreszcie usatysfakcjonowana. 11 Brytyjscy spadochroniarze mieli powody do zadowolenia. Wysadzili tej nocy wszystkie mosty, ktre miay by wysadzone, opanowali te, ktre miay by zdobyte. Zajli take kilka wanych osad oraz skrzyowa na

caym pwyspie, midzy rzekami Dives i Orne. Unieszkodliwili bateri w Merville. Wypenili wic swoje zadanie lewa anka play Sword, stanowica lewe skrzydo caej inwazji, zostaa przed witem zabezpieczona przez 6 Dywizj, ktra znalaza si na tyach wroga. Odczuwaa jednak drastyczny brak wszelkiego rodzaju broni cikiej. Poza wskimi mostami w dorzeczu Orne nie miaa drg komunikacji ldowej, ktrymi mogaby nawiza kontakt z

innymi oddziaami brytyjskimi a nikt nie potra powiedzie, kiedy spadochroniarze dotr do mostu Pegasus. Natomiast na prawym skrzydle Amerykanie nie wywizywali si ze swoich zada rwnie dobrze, jak ich brytyjscy koledzy. 101 Dywizja Powietrznodesantowa miaa opanowa cztery drogi odchodzce w gb ldu po zachodniej stronie grobli, ktre biegy na zachd od play Utah, midzy St-Martin-

de-Varreville i Pouppeville. Ponadto polecono jej zniszczy dwa mosty na rzece Douve, jeden lecy na gwnej szosie na pnocny zachd od Carentan i drugi kolejowy prowadzcy ku zachodowi. Do jej zada naleao take zdobycie i utrzymanie luzy La Barquette oraz opanowanie przyczkw na Douve, za luz. Oglnie mwic, sto pierwsza miaa otworzy drog dla 4 Dywizji Piechoty, ldujcej na play Utah, i jednoczenie zatrzyma

Niemcw znajdujcych si w Carentan. Realizacja misji przebiegaa le z powodu znacznego opnienia ju na samym pocztku. Potrzeba byo caych godzin, a do witu albo i duej (w niektrych przypadkach nawet caego dnia), by jednostki poczyy si w bataliony, a nastpny tydzie trwao oddzielanie onierzy ze sto pierwszej od onierzy z osiemdziesitej drugiej. Podpukownik Robert Cole,

dowodzcy 3 Batalionem 502 Puku Piechoty Spadochronowej, wyldowa w pobliu Ste-Mre-glise. Cel, do ktrego zmierza, czyli dwie drogi prowadzce z play Utah, pooony by w odlegoci dziesiciu kilometrw. Jaki czas zajo Coleowi ustalenie, w jakim znajduje si miejscu, i pozbieranie swoich ludzi. O godzinie 4.00 mia dopiero pidziesiciu onierzy. Mimo to postanowi wyruszy w drog. W cigu kilkugodzinnej wdrwki

wok Ste-Mre-glise grupa powikszya si do siedemdziesiciu spadochroniarzy. Wkrtce natknli si na ma nieprzyjacielsk kolumn, zabili paru Niemcw i wzili dziesiciu jecw. O wschodzie soca Colea dzielia jeszcze od celu godzina drogi. Natomiast porucznik Cartledge o wicie mg wreszcie troch odetchn. Po wyldowaniu w nie znanym sobie miejscu sdzi, e znajduje si na rzek Douve,

ale w rzeczywistoci bya to Merderet. Do 4.00 udao mu si zebra dziewiciu ludzi. Jego druyna skadaa si onierzy rnych jednostek. Cartledge mia ze sob Wernera Meyera z wywiadu, ktry zosta przydzielony do dowdztwa dywizji jako tumacz, jednego sapera, trzech radiotelegra stw, pisarza kompanijnego i dwch ludzi z wasnej kompanii. Poniewa tylko trzech z nas byo przygotowanych do walki opowiada musielimy poczy si z jak wiksz

grup. Cartledge wyruszy wic, jak przypuszcza, w kierunku wybrzea. Kiedy si rozjanio, przystanlimy na stoku wzgrza, przy polnej drodze, rozoylimy wok miny ldowe, a potem wyjlimy tabliczki czekolady oraz menaki i zabralimy si do niadania. Meyer, Bravo, Fordik i ja usiedlimy obok siebie, by omwi sytuacj i zdecydowa, w ktr stron powinnimy i. 12 W tej samej chwili wielu spadochroniarzy 101 Dywizji

tak wanie siedziao i rozwaao, co dalej robi. Szeregowy John Fitzgerald rwnie mia mnstwo problemw do przedyskutowania, ale w pobliu nie byo nikogo, z kim mgby pogada. Okoo godziny 4.00 napotka kapitana i szeregowca z 82 Dywizji. Razem udali si na poszukiwanie innych. Wtedy wanie zaczy nadlatywa szybowce i Niemcy otworzyli do nich ogie z pobliskiej baterii. Przy caym tym huku

moglimy podkra si do baterii na odlego dwudziestu trzech metrw powiedzia Fitzgerald. Ostrza nie ustawa. Kapitan szeptem wyjani dwm swoim podkomendnym plan ataku, a potem krzykn: Dorwijmy tych drani! Szeregowiec z osiemdziesitej drugiej zacz strzela z karabinu automatycznego Browning, tra ajc dwch Niemcw na prawo od platformy. Kapitan z kolei rzuci granat, ktry rozerwa si dokadnie pod dziaem.

Strzeliem z karabinu M-1 w kierunku dwch Niemcw po lewej stronie relacjonuje Fitzgerald. Chwil potem byo ju po wszystkim. Po czole spywa mi pot i trzsy mi si rce. Po raz pierwszy strzelaem do ywych istot. Nagle zauwayem podziurawiony kondom, ktry zwisa z lufy mojego karabinu. Zaoyem go przed skokiem, eby zabezpieczy bro przed wod, a potem o nim zapomniaem. 13 Po drodze natknli si na kolejn, tym razem wiksz

bateri. Zaatakowali j, ale zostali odparci. Podczas ucieczki rozdzielili si. Gdy wzeszo soce, Fitzgerald znowu by sam i zastanawia si, gdzie moe by. Kapitan Gibbons z 501 Puku Piechoty Spadochronowej zebra dwunastu ludzi i o godzinie 3.00 ruszy z nimi w drog. Przepdzili z maej osady paru Niemcw, obudzili francuskich mieszkacw, pokazali im map i dowiedzieli si, e wanie wyzwolili Carquebut. Gibbons

orientowa si, e osada ta ley poza sektorem sto pierwszej; bya natomiast celem osiemdziesitej drugiej. Postanowi uda si na poudnie, w kierunku obiektw, ktre miay by celem ich dziaa, czyli mostw na Douve. Czekaa go jednak duga droga. Kiedy opuszczalimy Carquebut wspomina wanie zaczynao wita. Wyruszy wic ze spadochroniarzami, ktrych wczenie w ogle nie zna, ku obiektowi pooonemu w

odlegoci pitnastu kilometrw. Nie mia adnego sprztu ani materiaw do wysadzenia mostu. Jak pniej zauway, z ca pewnoci nie tak wyobraaem sobie przebieg inwazji; nie przerabialimy czego takiego. 14 Niemniej jednak realizowa swoje zadanie. Modsi o cerowie z obu dywizji, rozproszeni po caym pwyspie Cotentin, postpowali tak samo. W ten sposb owocoway dugie, szczegowe odprawy.

Dowdcy plutonw i kompanii dobrze znali zadania swoich batalionw. O godzinie 4.00 wielu z nich ruszyo w drog z zamiarem wykonania tego, co do nich naleao, bez wzgldu na to, jak odlegy by cel. Kapitan Shettle jako jeden z nielicznych odnalaz swj obiekt jeszcze przed witem. Po wysadzeniu poczenia komunikacyjnego na pnoc od Carentan, skierowa si w stron dwch mostw na Douve, poniej luzy. Mia zdoby przyczek na drugim brzegu rzeki, nie niszczc

mostw, ktre zamierzano wykorzysta do nawizania cznoci midzy lew stron play Utah (gdzie w tej chwili przebywa Shettle) a praw flank od strony Omaha. Shettle mia ze sob okoo pitnastu ludzi. Razem podeszli pod dom, otoczyli go, wywoali na zewntrz mieszkajc tam francusk rodzin i dowiedzieli si, e przebywa u nich tylko jeden Niemiec patnik 6 Puku Spadochronowego. Shettle wzi go wic do niewoli i skon skowa pienidze.

Francuz zaprowadzi potem grup do mostw. Byy wprawdzie bronione przez rozmieszczone na poudniowym brzegu stanowiska karabinw maszynowych, ale spadochroniarze ruszyli naprzd i udao im si wyprze wroga. Kiedy jednak wzeszo soce, niemiecka obsuga karabinw zmusia przedni stra Shettlea do odwrotu na pnocny brzeg. 15 Tu przed witem pukownik Johnson, dowdca 501 Puku wraz z grup

spadochroniarzy, zdoby luz La Barquette i rozstawi kilka druyn na przeciwlegym brzegu. 82 Dywizja miaa odci pwysep Cotentin od poudnia. W tym celu naleao zniszczy mosty na Douve powyej miejsca, gdzie rzeka czy si z Merderet w Pont-lAbb i Beuzeville, a potem opanowa oba brzegi Merderet i osania poudniowo-zachodnie skrzydo VII Korpusu przez zabezpieczenie linii rzeki Douve. Na pnocy natomiast

gwnym celem dziaa dywizji miao by opanowanie Ste-Mre-glise. O godzinie 4.00 podpukownik Ed Krause z 3 Batalionu 505 Puku Piechoty Spadochronowej zgromadzi okoo stu osiemdziesiciu onierzy i ruszy w kierunku Ste-Mre-glise. W miasteczku strzelanina ju umilka i mieszkacy udali si na spoczynek, podobnie jak onierze niemieckiego garnizonu. Byo to do dziwne, ale tak wanie przedstawiaa si sytuacja.

Kiedy Krause dotar do granic Ste-Mre-glise, wysa najpierw kompani, by po cichu ustawia na ulicach blokady, zabezpieczajc je dodatkowo minami. Po pgodzinie skierowa nastpn kompani do miasteczka, ktra miaa je oczyci. Jeden z miejscowych, niezupenie trzewy Francuz, poprowadzi batalion pod kwater Niemcw. Trzydziestu z nich poddao si bez walki; dziesiciu, ktrzy stawiali opr, polego.

W ten sposb cel zosta osignity. Krause zniszczy kable wza komunikacyjnego. Jego spadochroniarze opanowali drogi prowadzce do SteMre-glise, cznie z gwn szos wiodc z Caen do Cherbourga[23]. O wicie mia miejsce nieszczliwy wypadek. Drog z Chef-du-Pont nadjecha, przywieziony przez szybowiec, dip, ktry holowa dziao przeciwpancerne. Zanim ktry z ludzi Krausego zdoa

temu zapobiec, dip najecha na min, ktra nie tylko wysadzia w choler wz i dziao, ale zabia dwch ludzi w samochodzie i rozwalia blokad. Na szczcie, Krause przywiz ze sob dwa dziaa przeciwpancerne. Gdy zrobio si widno, opanowa cae miasteczko. 16 adna inna amerykaska dywizja powietrznodesantowa nie dotara przed witem do wyznaczonych celw. Nie zajto ani nie wysadzono mostw, nie opanowano drg

na groblach. Ani jedna amerykaska kompania nie bya w komplecie; tylko nieliczne dysponoway poow swoich ludzi. W godzin po wschodzie soca Amerykanie cigle jeszcze wzajemnie si poszukiwali. Fakty te ka si zastanowi, czy nie naleao wyldowa raczej po wschodzie soca. Za dnia onierze zebraliby si szybciej i o 7.30 jednostki prawdopodobnie byyby ju w drodze czyli w tym samym czasie albo nawet wczeniej

ni to nastpio. (Po dwudziestu godzinach od wyldowania, czyli pod koniec D-Day, sto pierwsza zebraa zaledwie dwa tysice piciuset z szeciu tysicy spadochroniarzy, ktrych zrzucono w Normandii. 17) Mimo znacznego opnienia i kopotw ze zbirk, ta nocna akcja przyniosa take wymierne korzyci. Z ca pewnoci spowodowaa zamieszanie w szeregach wojsk niemieckich. Modsi o cerowie wykazali si inicjatyw i zebrawszy tylu

ludzi, ilu mogli, skierowali si ku swoim celom. Ste-Mreglise znalazo si w posiadaniu aliantw. Jednak, kiedy zaczo wita, wszyscy dowdcy amerykaskich jednostek powietrznodesantowych, od kompanii poczwszy, odnosili nieprzyjemne wraenie, e s odcici od swoich, zewszd otoczeni przez wroga, i w zwizku z tym mieli powane obawy, czy uda im si wypeni swoje zadania. Cho pozbierani onierze naleeli do rnych oddziaw, dywizje

nie miay ze sob adnego kontaktu i nie mogy si porozumiewa. To nie by wiczebny rajd, po ktrym zabrano by je do domu. onierze musieli walczy o wyznaczone cele, opanowa je i poczy si z innymi jednostkami, a tymczasem mieli do dyspozycji tylko jedn trzeci si. W tej sytuacji najbardziej si bali, e pozostanie im skupi si wok swoich pojazdw i przej do obrony bez radiostacji, bez informacji, gdzie si znajduj inne

oddziay amerykaskie, przytoczeni przewag wroga. Tu przed witem pukownik Heydte nawiza wreszcie kontakt z generaem Marcksem i otrzyma od niego rozkazy. Mia wraz ze swoim pukiem zaatakowa aliantw na pnoc od Carentan i oczyci rejon midzy tym miastem a Ste-Mre-glise. Heydte ruszy w drog, przekonany, e poradzi sobie bez trudu. Mia pod dowdztwem silny puk, ktry jego zdaniem dorwnywa dwm amerykaskim czy

brytyjskim dywizjom. Spadochroniarze Heydtego byli odwanymi chopcami w wieku okoo siedemnastu lat. Kiedy Hitler doszed do wadzy, mieli po sze lat. Wzrastali karmieni ideologi nazistowsk, ktra przygotowaa ich do takiego wanie zadania. Dowodzili nimi zaprawieni w bojach o cerowie z uzupenie, zawodowi onierze odznaczeni za mstwo. 6 Puk Spadochronowy by typowym wytworem nazistowskich Niemiec.

Nazici poczyli w nim dowiadczenie niemieckich dowdcw z modoci wieo powoanych do armii rekrutw. Wyposayli ich w najnowszy sprzt i uzbrojenie. Zamierzali przeciwstawi doborowym jednostkom amerykaskim to, co mieli najlepszego. Niech no tylko tamci si zjawi zapowiada zowieszczo Goebbels. No i zjawili si wreszcie, rozproszeni i atwi do pokonania. Gdy zaczo wita, ruszya przeciwko nim

elitarna jednostka Heydtego. Niemcy przystpowali do pierwszego powanego kontrataku. Wkrtce miao nastpi starcie najlepszych amerykaskich i niemieckich oddziaw wojskowych i jednoczenie starcie dwch odmiennych systemw.

Rozdzia 13 Najwiksze przedstawienie, jakie kiedykolwiek widzia wiat Bombardowania

Gdy si rozwidnio opowiada kapitan Shettle z 506 Puku Piechoty Spadochronowej bylimy wiadkami najbardziej spektakularnego pokazu dziaa wojennych. Widzielimy kolejne fale lekkich i rednich bombowcw, ktre zniay lot nad atakowanymi plaami, by zrzuci bomby. 1 Bya to najwiksza armada powietrzna, jak kiedykolwiek zgromadzono. W operacji wzia udzia ogromna liczba samolotw. W D-Day alianci

przeprowadzili ponad czternacie tysicy akcji lotniczych, podczas gdy Luftwa e zaledwie dwiecie pidziesit (z tego wikszo przeciwko jednostkom morskim biorcym udzia w inwazji)[24]. Wielu pilotw i wiele zag bombowcw uczestniczyo tego dnia a w trzech nalotach, a niemal wszyscy w dwch. Spaatz, Harris i Leigh-Mallory rzucili do ataku wszystkie samoloty, ktre byy w stanie unie si w powietrze. Nie zostawili

adnych rezerw, co dobitnie wiadczyo, jak przewag osignli w lotnictwie od okresu 1939-1942, kiedy RAF walczy w defensywie i nie mia nawet marzy, e kiedy jego samoloty zostawi teren Wielkiej Brytanii bez jakiejkolwiek osony. Zapracowali sobie na t przewag na niebie i zapacili za ni wysok cen, ponoszc due straty w sprzcie, ale przede wszystkim w ludziach. Suba w lotnictwie bya najbardziej niebezpieczna lecz take najbardziej

zaszczytna. Piechota zazdrocia lotnikom, ktrzy jej zdaniem przewanie krcili si wok barakw i nic nie robili, dostawali na noc przepustki i podrywali dziewczyny, a w dodatku mieli moliwo szybkiego awansu nie zawsze zasuenie. Piechurzy nie mogli jednak zobaczy lotnikw w akcji. Lotnicy za uwaali si za weteranw, ktrzy uczestnicz w wojnie ju od 1939 roku (w przypadku RAFu) czy od 1941 (amerykaskie

siy lotnicze), podczas gdy wojska ldowe siedziay bezczynnie w koszarach. Lotnicy wiedli dziwn egzystencj. Podczas brzydkiej pogody, a takie dni przewaay, czas spdzali w barakach, a na przepustki wyjedali do Londynu. Natomiast na kilka godzin przed akcj stawali si spici, nieprzystpni, zdenerwowani albo udawali znudzonych. Potem zaczynao si dla nich prawdziwe pieko. Atakowani z ziemi przez niemieck artyleri, a w powietrzu przez

myliwce, przez godzin lub duej przeywali prawdziwy horror. Nie byli jednak bezradni. Alianckie bombowce miay karabiny maszynowe, umieszczane w przodzie, pod kadubem i na kadubie oraz w ogonie. Co prawda, specjalici radzili lotnikom, eby eliminowali niepotrzebny ciar czyli karabiny maszynowe i ich obsug (B17 mia na przykad trzynacie karabinw maszynowych 12,7 mm). Lejsz maszyn mogli lecie

wyej i szybciej, co pozwalao niekiedy unikn niebezpieczestwa. Nie, wielkie dziki odpowiadali lotnicy. Chcieli mie moliwo odpowiedzenia ogniem. Lotnicy bardzo ryzykowali. Statystycznie, zaogi bombowcw giny po odbyciu nie wicej ni dwudziestu piciu lotw. Paragraf 22 to nie kcja. Sierant Roger Lovelace z 386 Grupy Bombowej dowiedzia si, e po zaliczeniu dwudziestu piciu lotw bdzie mg

powrci do domu. Potem usysza, e po trzydziestu, a jeszcze pniej e po trzydziestu piciu. W D-Day bra udzia w swojej szedziesitej akcji (razem odby ich siedemdziesit sze). 2 W cigu dwch miesicy poprzedzajcych operacj Overlord alianckie siy powietrzne straciy dwanacie tysicy ludzi i ponad dwa tysice samolotw. Ci, ktrzy przeyli, triumfowali. To, e zadali cikie straty niemieckiej gospodarce i produkcji

wojennej, jest nadal przedmiotem sporw, ale fakt, e wyparli Luftwa e z obszaru powietrznego Francji, zmuszajc j do wycofania si nad Niemcy i przejcia do defensywy nie ulega wtpliwoci. Po osigniciu przewagi powietrznej alianckie lotnictwo cakowicie panowao na niebie. Pocztkowo nie przewidywano, by strategiczne siy powietrzne miay by uyte do taktycznego wsparcia

jednostek ldowych. Jednak w trakcie realizacji planu Transportation na pocztku czerwca takie wanie przydzielono im zadanie. Tu przed operacj i w samym DDay wszystkie bombowce z Wielkiej Brytanii powinny wzi udzia w ataku na Wa Atlantycki. Wtpliwoci budzia tylko kwestia, do jakich konkretnie dziaa miayby zosta wykorzystane. Przyjty ostatecznie plan wyglda nastpujco: dwa dni przed rozpoczciem operacji niemal poowa bombowcw

miaa zaatakowa rejon Pasde-Calais, jeszcze w ramach planu Fortitude. Nastpnego dnia ta cz zag odpoczywaaby, podczas gdy pozostali lotnicy wziliby udzia w akcjach okrelanych jako kaszka z mlekiem. Bombowce RAF-u miay rozpocz naloty o pnocy, bombardujc baterie nabrzene oraz Caen. O brzasku amerykaska 8 Armia Lotnicza, w sile tysica dwustu B-17 (Flying Fortress) i B-24 (Liberator), bombardowaaby przez p

godziny plae na wybrzeu Calvadosu, gdy tymczasem B26 (Marauder) z 9 Armii Lotniczej pla Utah. W przypadku dobrej pogody bombardowanie miao si zakoczy pi minut przed ldowaniem onierzy na brzegu; gdyby byo pochmurno dziesi minut wczeniej. Spaatz, Tedder i LeighMallory uwaali, e strefa bezpieczestwa oddzielajca rejon bombardowania od pozycji wasnych wojsk powinna wynosi okoo

tysica czterystu metrw, za dowdcy wojsk ldowych e tylko czterysta pidziesit. W drodze kompromisu ustalono, e bdzie ona liczy dziewiset metrw. Po zakoczeniu porannych nalotw bombowce miay powrci do Anglii, zatankowa paliwo, zaadowa bomby i ruszy znowu do akcji. Tym razem celem ich atakw byyby mosty i skrzyowania drg w gbi ldu, a take zbombardowanie Carentan,

Caen i innych miast. Spaatz sprzeciwia si tym planom, twierdzc, e takie dziaania s niehumanitarne i w gruncie rzeczy niepotrzebne, lecz Eisenhower popar w tej kwestii Leigh-Malloryego i lotnictwo otrzymao stosowne rozkazy. 3 Sierant Roger Lovelace wspomina, e 4 czerwca napicie w powietrzu byo tak silne, e niemal syszalne i dotykalne mona byo nawet poczu jego zapach. Wieczorem nastpnego dnia mielimy wraenie, e

siedzimy na bombie z zapalonym lontem. A potem si zaczo. Usyszelimy nad gow samoloty byy to Dakoty, ktrymi lecieli spadochroniarze. Wyszlimy na zewntrz i spojrzelimy w niebo, ktre ju ogarnia wit. Samolotw byo tyle, e przechodzio to wszelkie wyobraenie. 4 Ludzie zebrani w salach odpraw 6 czerwca o godzinie 2.00 byli ogromnie podekscytowani. Wszyscy zgadzali si, e inwazja musi

nastpi tego dnia. Oficerowie prowadzcy odprawy, szczerzc zby jak skunksy jedzce czekolad, poprosili o uwag, odsonili mapy i wyjawili miejsce ataku. Jak wspomina porucznik Carl Carden z 370 Grupy Bombowej, nastpia eksplozja radoci, w sali rozlegy si wiwaty i przez jaki czas nie moglimy opanowa podniecenia. Potem przystpilimy do pracy, a Amerykanie wyruszyli do akcji. 5 Ujawnione podczas odpraw

szczegy operacji podniosy wszystkich na duchu; zaogom samolotw powiedziano, e bd lecie na duych wysokociach, ostrza bdzie lekki, a Luftwa e w ogle nie przystpi do dziaania. Kto jednak zapyta, jak otrzymaj oson ze strony myliwcw. Jeden z prowadzcych odpraw odpowiedzia: Nad pla tego ranka bdzie trzy tysice piset alianckich myliwcw. Usyszelimy, e mamy jak najlepiej przygotowa

teren, by piechota moga zej na brzeg, utrzyma si na nim, walczy i zwyciy opowiada porucznik John Robinson z 344 Grupy Bombowej 9 Armii Lotniczej. Mielimy nadziej, e zabij kup tych przekltych artylerzystw, dla ktrych nie mielimy adnej sympatii ani litoci. 6 Jednak dla zag Marauderw, ktre miay si skierowa ku wybrzeom pwyspu Cotentin i zaatakowa stanowiska artyleryjskie, szczegy nalotu

byy mocno niepokojce. Powiedziano im, e w razie potrzeby polec na wysokoci czterystu pidziesiciu metrw. Czy naprawd usyszaem: czterysta pidziesit metrw? zapyta sierant Lovelace koleg. To nas troch poruszyo. Kiedy ostatnio, podczas misji w Holandii, dziesi B-26 zeszo na t wysoko, oberway wszystkie. 7 Maraudery dwusilnikowe rednie bombowce, zbudowane przez rm Martin

charakteryzoway si wysokimi statecznikami na ogonie, kadubem w ksztacie cygara i krtkimi skrzydami. Lotnicy nazywali B-26 latajcymi prostytutkami. Zaogi lubiy je, bo jak stwierdzi porucznik Robinson byy niewtpliwie najlepszymi bombowcami na caym wiecie. 8 Celem nalotu porucznika J.K. Havenera z 9 Armii Lotniczej byo stanowisko artyleryjskie w St-Martin-deVarreville, w pobliu Barfleur. Jego samolot mia zabra

dwadziecia stotrzynastokilogramowych bomb oglnego przeznaczenia. Mielimy zniszczy dziaa albo przestraszy niemieckich artylerzystw i piechot, zmusi ich, by si ukryli, i zostawi dla naszych onierzy leje, ktre mogliby wykorzysta po wyldowaniu na play znanej pniej pod nazw Utah. 9 B-17 miay lecie na wysokoci szeciu tysicy metrw, czyli trzy tysice niej ni zwykle, wiozc przy

tym o jedn trzeci ciszy adunek. Ich celem byy baterie na wybrzeu i plae, na ktrych mieli wyldowa Brytyjczycy. Kada latajca forteca niosa szesnacie bomb dwustukilogramowych. Na lotniskach caej Anglii, po odprawach, zaogi samolotw zjady niadanie, a potem wsiady do ciarwek, ktre zawiozy je do bombowcw. Piloci wczyli silniki. Maraudery z silnikami Pratt & Whitney o mocy dwch tysicy koni

mechanicznych warkny, zakrztusiy si i wyczerpane wypuciy kby dymu. Byy gotowe do startu. Porucznik James Delong by pilotem B-26 w 387 Grupie Bombowej. Lecia w formacji trzydziestu szeciu samolotw, w dwch kluczach po osiemnacie maszyn. Wspomina, e koowanie przypominao obd, start by rwnie wariacki. Jeden samolot startowa z prawej strony pasa; nastpny grza silnik i rusza, gdy poprzedni by w poowie pasa lewego.

Panowaa ciemno i pada deszcz. Maszyna przede mn zamienia si w kul ognia. Moe mam za ciki adunek, eby wystartowa? pomylaem. Delong rozpdzi samolot na pasie i zacz si wznosi. Wszdzie wok widzia maszyny z otwartymi przepustnicami i wczonymi wiatami ldowania, by unikn kolizji. Par wypadkw zdarzyo si jednak; lotnicy artowali, e tej nocy wszyscy robili w gacie.

Nawet po pidziesiciu lotach, ktre zaliczyem, miaem spocone rce i czuem si kompletnie wykoczony przyzna Delong. Jego grupa natra a na wa chmur i rozdzielia si. Kiedy wyoni si z chmur na wysokoci dwch tysicy czterystu metrw, niebo byo czyste. Nie widzia jednak nikogo ze swojej grupy, przyczy si wic do innej formacji B-26 i skierowa ku Normandii. 10 To samo przydarzyo si setkom pilotw. Leccy w B-17 porucznik

John Meyer usysza, jak kolega pilot narzeka przez interkom na chmury. Mwi: to jaka cholerna tajna bro Niemcw. Hitler wynalaz now bro. 11 Drugi pilot Havener z B-26 przechodzi psychiczne tortury, gorsze ni podczas poprzednich dwudziestu czterech lotw. Po prostu nie mogem przesta myle o tych nieszcznikach w Holandii, ktrzy lecieli na tak maej wysokoci. A my tu ruszalimy w tak sam samobjcz misj, z setkami

Marauderw startujcych kolejno w odstpach zaledwie paru minut. 12 Porucznik A.H. Corry by bombardierem w B-26. Kiedy jego samolot wyoni si z chmur, okazao si, e wok nie ma nikogo. W nastpnej minucie, jak wspomina Corry, zobaczyem niej jak maszyn, ktra take wyleciaa z obokw. By to B26. Wyjem lamp sygnalizacyjn i wysaem w jego kierunku wiadomo. Potwierdzi, e zrozumia, a

potem wznis si i usytuowa na prawym skrzydle. Chwil pniej na lewym skrzydle pojawi si kolejny samolot. Za nim nastpny i nastpny, a utworzylimy trzy formacje zoone z szeciu maszyn kada i wzilimy kurs w stron wyznaczonego obszaru inwazji. 13 Kapitan Charles Harris by pilotem B-17 w 100 Grupie Bombowej. Wystartowa o 3.45 jako ostatni. Pamitam, e lecielimy na szarym kocu caej 9 Armii Lotniczej i kiedy zerknem par razy do tyu,

nie zauwayem ju adnego innego samolotu, natomiast przed sob widziaem ich setki. 14 Gdy lecce nisko Maraudery zbliyy si do play Utah, niebo si rozjanio i lotnicy ujrzeli widok, jakiego nie ogldano w caej historii wiata. aden z nich nigdy go nie zapomnia wszyscy natomiast z trudem potra li opisa. W dole do play podpyway setki odzi desantowych, zostawiajc za sob biae smugi na wodzie.

Za nimi znajdoway si okrty desantowe LST i inne transportowce, a take niszczyciele, krowniki i pancerniki. Gdy spojrzaem w d na to niezwyke zgrupowanie powiedzia porucznik Allen Stephens, drugi pilot w B-26 z 397 Grupy Bombowej nie mogem oprze si wraeniu, e ogldam najwiksze przedstawienie, jakie kiedykolwiek widzia wiat. 15 Porucznik William Moriarity, pilot B-26,

relacjonowa: Zbliajc si do wybrzea, moglimy obserwowa okrty, ktre ostrzeliway plae. Jeden z niszczycieli, ju do poowy zatopiony, cigle jeszcze strzela, dopki nie zaton. Plaa bya jedn wielk poaci eksplodujcych bomb i pociskw. 16 Porucznik Corry wspomina: Na wodzie unosio si mnstwo odzi, przypominajcych skupiska krztajcych si mrwek. Wyobraziem sobie wszystkich modych ludzi

stoczonych na pokadach, ktrzy zapewne umierali teraz ze strachu. Widziaem, dokd zmierzaj, i modliem si za tych odwanych chopcw. Pomylaem: czowieku, ty tu patrzysz sobie na to z gry, a oni tam czekaj, by wysadzono ich na brzeg. 17 Zaogi B-17, leccych przewanie na wysokoci szeciu tysicy metrw, ponad chmurami, nie miay takiego widoku. Lotnicy nie widzieli nic poza innymi B-17. Za pomoc radaru bombardierzy

mieli okreli cele ataku. Kiedy pierwsza maszyna zrzucia bomby, pozostae poszy jej ladem. Nie bya to klasyczna metoda bliskiego wsparcia wojsk ldowych; bombardowanie okazao si dalece niewystarczajce. Przekadajc termin rozpoczcia operacji, Eisenhower zaznaczy, e bardzo liczy na t akcj, miaa bowiem pomc jednostkom w zejciu na brzeg; doda, e alianci nie zdecydowaliby si w ogle na przeprowadzenie inwazji, gdyby nie mieli

przewagi w powietrzu. Dopiero po niesawnym, zbyt krtkim bombardowaniu pod koniec lipca, w przeddzie operacji Cobra, Eisenhower zrozumia, e B17 nie s odpowiednimi samolotami do taktycznego wsparcia dziaa ldowych. Relacje pilotw i zag B-17, ktrzy opisywali swoje przeycia w D-Day, wiadcz, e samoloty podczas tej operacji nie zostay waciwie wykorzystane i e powinny bombardowa tylko due

obiekty na terenie Niemiec (ra nerie ropy naftowej, dworce kolejowe, zakady przemysowe, lotniska). Bombardowanie pla powinno si natomiast powierzy wycznie Marauderom i A20 (Havoc). Ale nawet ci dowdcy, ktrzy uwaali, e strategiczne siy powietrzne same mog wygra wojn, i ktrzy tak ostro sprzeciwiali si planowi Transportation, nie wyobraali sobie, e mogliby nie wzi udziau w inwazji na Normandi. Chcieli

tam by, a Eisenhower chcia speni ich yczenie. Na wysokoci szeciu tysicy metrw, ponad gst warstw chmur, gdy niebo ledwie zaczynao janie, lotnicy nie bardzo wiedzieli, gdzie owo tam si znajduje. Wielu pilotw nie umiao okreli swego pooenia. Rozkaz brzmia: Jeli nie odnajdziesz lub nie zobaczysz celu na radarze, zabierz bomby z powrotem do bazy. Z 466 Grupy Bombowej zawrcio a szedziesit

osiem B-17, ktre wiozy sto osiemdziesit tysicy kilogramw bomb. Zaledwie trzydzieci dwa pozbyy si swego adunku poniewa jednak dokonay tego w gstych chmurach, zrzuciy go na plae atakowane pniej przez Brytyjczykw. Porucznik Carden mia brata, ktry wanie znajdowa si na dole. Nie wiedziaem, gdzie jest, ale chciaem precyzyjnie wykona zadanie. Bylimy troch opnieni z powodu pogody, ktra prawie kademu

leccemu z nasz grup utrudnia celne zrzucenie bomb. 18 Piloci opnili akcj o uamek sekundy, by nie zbombardowa schodzcych na brzeg ludzi; w konsekwencji wszystkie bomby zrzucone przez B-17 spady trzy-cztery kilometry w gbi ldu, nie czynic adnych szkd. To by dzie cigych frustracji stwierdzi porucznik Meyer. Z ca pewnoci nie wykonalimy tego, co byo zaplanowane. Na szczcie dla B-17 ostrza

artyleryjski by do lekki, a Luftwaffe si nie pojawia. To bya rzeczywicie kaszka z mlekiem podsumowa Meyer. 19 Natomiast piloci Marauderw nie mieli atwego zadania nad pla Utah. Zeszli tak nisko nad ziemi, e Niemcy mogli rzuca w nich kamieniami. Sierant Lovelace pamita, e widzia pierwszy rzut odzi desantowych zaledwie parset metrw od brzegu, zmierzajcych zygzakiem ku

play. Lecielimy wzdu brzegu, wypatrujc celu. Bylimy silnie ostrzeliwani, i to nie ze zwykych armat 88 mm, ale z broni maszynowej. Wci mam przed oczami obraz niemieckiego strzelca z karabinem maszynowym ustawionym na stodole. Przez sekund patrzyem w luf jego karabinu. Nasi strzelcy, w ogonie albo w rodku kaduba, mogli odpowiedzie ogniem, ale ja, w wieyczce, czuem si zupenie bezsilny. Nie mogem skierowa luf karabinw maszynowych niej

i nikogo ostrzela. 20 Porucznik Havener zobaczy, e samolot w jego formacji zosta tra ony pociskiem z dziaa przeciwlotniczego, zrobi beczk, powrci do dawnej pozycji i lecia dalej. Nie do wiary! zauway. Lecimy zrzuci bomby, a tu obrywa kolejna z naszych maszyn. Do cholery z prowadzcym odpraw i jego kaszk z mlekiem! Co robi tutaj z t ca artyleri!21 Sierant Ray Sanders lecia samolotem Havenera.

Bylimy przyzwyczajeni do cikiego ostrzau mwi ale tu by on najbardziej miadcy, najciszy i najcelniejszy. 22 Podczas lotu bombardier Corry znalaz si na wysokoci dziewiciuset metrw, czyli zbyt nisko, aby uy celownika. Widzia ludzi wyskakujcych z odzi desantowych, chopcw, ktrzy wpadali do wody i unosili si na falach, widzia pociski smugowe wystrzeliwane z bunkrw i rozwietlajce pla.

Pocign zwalniacz bomb. Nie stara si nawet tra dokadnie; wspomina: Pomylaem, e zrobi par porzdnych lejw dla chopcw schodzcych na brzeg. 23 Leccy w B-26 Havenera sierant Sanders usysza odgos, jakby nasza maszyna eksplodowaa albo zostaa rozerwana na kawaki. By to znacznie goniejszy dwik ni wszystkie inne, jakie kiedykolwiek syszaem, i wydawao si, e dochodzi z pokrycia samolotu. Zanim

ucich i wszystko si uspokoio, zawoaem do interkomu: zostalimy tra eni! Wtedy odezwa si drugi pilot, porucznik Havener, ktry powiedzia: nie, nie oberwalimy. Po prostu zrzucone przez nas bomby wybuchy. Tak nisko lecielimy. 24 Porucznik John Robinson wspomina: Na tej wysokoci fale uderzeniowe wybuchw podbijay skrzyda. Przypominao to troch jazd samochodem po wybojach. 25 Wielu pilotw miao podobne

dowiadczenia, co wskazuje, jak silnie odczuwano skutki eksplozji w grze. Jednak nie caa sia wybuchu sza w gr, co mg powiadczy porucznik Jahnke w La Madeleine. Kiedy nadleciay Maraudery, schroni si w swoim okopie i zamkn oczy. Na wydmy zaczy spada zrzucane dywanowo bomby, wznoszc wirujce supy piachu do wysokoci kilku metrw. Jedna z bomb rozerwaa si zaledwie kilka metrw od

kryjwki Jahnkego i zasypaa go. Ranny w rami, z trudem wygrzeba si z piachu i wtoczy do leja. Nawet w Rosji, pomyla, nie widzia czego takiego. Jahnke przebywa na terenie, gdzie teraz znajduje si Muzeum Play Utah[25]. W pewnej chwili przypomnia sobie ceremoni, ktra odbya si tu zaledwie tydzie wczeniej. Genera Marcks udekorowa go Krzyem elaznym za odwag na Froncie Wschodnim. Potem wszyscy pili i witowali, a

nastpnie obejrzeli przedstawienie w wykonaniu przyjezdnych aktorw. Pierwsze zdanie sztuki brzmiao: Jak dugo mamy siedzie na tej beczce prochu? Ludzie Jahnkego wybuchnli wtedy miechem. Beczka z prochem wanie eksplodowaa. Dwie armaty 75 mm zostay kompletnie zniszczone, armata 88 mm bya uszkodzona, dwie armaty przeciwpancerne 50 mm wyleciay w powietrze, podobnie jak miotacze pomieni. Radiostacja i telefon

Jahnkego przestay dziaa. Jego ludzie ocaleli, bo ukryli si bunkrach; kiedy wyszli na zewntrz, ogarno ich przeraenie. Pomocnik kwatermistrza, stary onierz, przybieg do Jahnkego. Wszystko zniszczone, Herr Leutnant! Skady zaopatrzeniowe si pal! Wszystko zniszczone! Krcc gow, doda: Musimy si podda, Herr Leutnant. Postradae zmysy, czowieku? odpowiedzia dwudziestotrzyletni Jahnke.

Gdybymy poddawali si w Rosji w podobnych sytuacjach, Rosjanie ju dawno by tu byli. Wyda rozkaz: Wszyscy maj si okopa! Kiedy onierze przystpili do pracy, nadleciaa kolejna fala Marauderw. Ludzie zagrzebali si w piasku. Jahnke wysa cznika na rowerze, by powiadomi dowdztwo batalionu o sytuacji, ale ten po drodze zosta zabity przez bomb. Kiedy bombardowanie

ustao, a niebo si przejanio, Jahnke zobaczy armad morsk, ktra wyonia si z ciemnoci i pyna prosto ku La Madeleine. Widok ten do reszty podkopa morale niemieckich onierzy. Ludzie Jahnkego wierzyli, e La Madeleine, ze swoj potn armat, jest nie do zdobycia; bunkier jednak zosta zniszczony i stanli teraz twarz w twarz z najprawdziwszym niebezpieczestwem, czyli siami morskimi aliantw. Jahnke mg przeciwstawi im

jedynie dwa karabiny maszynowe i dwa granatniki. 26 Amerykaskie Maraudery wykonay doskona robot, rozbijajc forty kacje Rommla na play Utah, zanim Niemcy zdyli odda choby jeden strza. Inny dwusilnikowy bombowiec, A-20, okaza si rwnie skuteczny podczas lotw na maej wysokoci. Samoloty te naleay do 410 Grupy Bombowej (znanej wrd sucych w niej zag jako najlepsza na wiecie grupa bombowa i

wyrnionej specjaln pochwa przez prezydenta). Czterysta dziesitka zbombardowaa Carentan i w ten sposb uniemoliwia pukownikowi Heydtemu wyprowadzenie z miasta pojazdw pancernych i wczenie ich do bitwy. Po zrzuceniu bomb samoloty przeleciay nad pwyspem Cotentin, potem skrciy w prawo, ominy pnocny kraniec pwyspu i skieroway si do bazy w Anglii. Na caej tej trasie przed lotnikami roztaczay si

widoki, ktre trudno usun z pamici. Porucznik Delong opisa to w ten sposb: Wszdzie rozsiane byy spadochrony i kawaki rozbitych szybowcw. Nie przypominam sobie, ebym widzia cho jeden cay. Ogarn mnie niepokj, e le si dzieje. 27 Porucznik Charles Middleton take widzia wszdzie spadochrony i rozrzucone czci szybowcw. Wida byo, w ktrych miejscach maszyny wpady na ywopoty, bo

zostay tam po nich skrzyda; niektre spony, niewiele z nich ocalao. Potem Middleton ujrza zupenie niewiarygodn scen: Niedaleko miejsca walki jaki chop ora ziemi. Mia biaego konia i najwyraniej nie interesowa si tym, co dziao si wok. 28 O godzinie 8.00 wikszo zag powrcia do bazy i zjada drugie niadanie. Po godzinie czy dwch znowu znalazy si w powietrzu, bombardujc St-L i inne obiekty pooone w gbi ldu.

Samoloty RAF-u ponownie skieroway si nad Caen, by zbombardowa dworzec kolejowy. Tymczasem Niemcy w Caen wyprowadzili z cel osiemdziesiciu schwytanych dziaaczy francuskiego ruchu oporu i w odwecie zastrzelili ich z zimn krwi. W przeciwiestwie do akcji przeprowadzonych przez samoloty B-26 na play Utah, ktre zakoczyy si niemal cakowitym sukcesem, wielkie naloty bombowe B-17 i B-24, dokonane 6 czerwca na pla

Omaha oraz na plae atakowane przez Brytyjczykw, okazay si nieporozumieniem. Alianci w cigu dwch godzin zrzucili na Normandi wicej bomb ni na Hamburg, miasto najciej bombardowane w 1943 roku. Jednak z powodu zej pogody oraz obaw, by nie tra we wasnych onierzy, spady one gwnie na francuskie ki (albo zostay zabrane do Anglii), zamiast na Wa Atlantycki. Zaogi B-17 day z siebie wszystko i w niektrych przypadkach zrobiy

rzeczywicie wiele a na pewno znacznie wicej ni bombowce Luftwaffe. 29 Do cisej elity alianckich si zbrojnych naleeli piloci myliwcw. Modzi, pewni siebie, sprawni, dowiadczeni w wojnie, w ktrej udzia bray miliony onierzy, zdecydowanie si wyrniali. Toczc w grze samotne pojedynki z myliwcami Luftwa e, byli prawdziwymi rycerzami II wojny wiatowej w lnicych zbrojach. yli intensywnie, chwil;

cho bardzo modzi, byli na tyle rozumni, by zdawa sobie spraw, e to, w czym bior udzia bitwa o Angli, naloty na Niemcy i inne niebezpieczne operacje jest niepowtarzalne i ma historyczne znaczenie. Nazwanie tych chopcw gwiezdnymi herosami nie oddaje im sprawiedliwoci, poniewa byli kim wicej, ale niewtpliwie mieli cechy herosw. Za najwaniejsz z nich naley uzna potrzeb wspzawodnictwa. Kady z nich chcia wzi udzia w D-

Day, chcia walczy, wsptworzy histori. Do walki rwali si szczeglnie piloci P-47. W 1943 roku, podczas strategicznych nalotw bombowych, penili rol eskorty i przy tej okazji toczyli wiele pojedynkw powietrznych. Wiosn 1944 musieli jednak ustpi pola P51, myliwcom o wikszym zasigu (ktre zdaniem wielu specjalistw odegray bardzo wan rol podczas wojny, umoliwiajc B-17 gbok

penetracj obszarw powietrznych wroga i zmuszajc Luftwa e do wycofania si znad Francji). P-47 (Thunderbolt) by jednosilnikowym myliwcem o klasycznym ksztacie. Lot nim dawa wiele przyjemnoci, samolot by te niezastpiony w walce. Jednak w cigu ostatnich tygodni przed inwazj P-47 wykorzystywano tylko do ostrzeliwania rnych obiektw na terenie Francji. Piloci zaczynali si powoli nudzi. Porucznik Jack Barensfeld

lata wanie P-47. 5 czerwca o 18.30 przyszed na odpraw wraz z innymi pilotami myliwcw z bazy. Najpierw oznajmiono im, e nadszed wielki dzie, co wywoao radosne okrzyki i elektryzujce podniecenie, ktrego nigdy nie zapomn, jak wspomina porucznik James Taylor. Wszyscy cakiem zwariowalimy. Dalimy upust wszystkim emocjom, ktre tak dugo tumilimy w sobie. Uwaalimy si za dobrych pilotw i wiedzielimy, e

naprawd jestemy przygotowani do walki. 30 Piloci, miejc si i rozmawiajc, rozeszli si do swoich eskadr. Tam w spokoju poznali szczegy swoich zada. Barensfeld mia do przejcia tysic dwiecie metrw. Zwrci si do porucznika Bobbyego Berggrena i powiedzia: C, Bob, na to wanie czekalimy od dwch tygodni nie mielimy okazji zobaczy ani jednego nieprzyjacielskiego samolotu, ale jutro znajdziemy

si na pierwszej linii i bdziemy mogli wreszcie si wykaza. Berggren zaoy si z nim o pidziesit dolarw, e nie ujrz ani jednej niemieckiej maszyny. 31 Porucznik Taylor dowiedzia si, e jego eskadra wyruszy na lot patrolowy okoo dwustu kilometrw na poudnie od terenu inwazji, by wypatrywa okrtw podwodnych i si Luftwa e. Mieli lata tam i z powrotem, by linie ich przelotu tworzyy

siatk. Bylimy zdruzgotani wspomina Taylor. Spojrzaem na Smittyego i Auyera, a oni obaj wbili wzrok w ziemi. Czulimy si potwornie zawiedzeni. Byo to okropnie przykre, wielu z nas narzekao, skaryo si. Taylor by tak przybity, e nie mia ochoty na niadanie. Chcia by rycerzem w byszczcej zbroi, a zrobiono z niego skauta. 32 Pierwszy P-47 wystartowa o 4.30. Piloci nigdy jeszcze nie wyruszali w nocy, ale

wszystko poszo dobrze. Chwil pniej, w grze, stali si czci armady powietrznej, ktra kierowaa si ku Francji. Nad nimi leciay B-17, poniej Maraudery i Dakoty. Te ostatnie cigny szybowce. Wok siebie widzieli inne myliwce. Porucznik (pniej genera major) Edward Giller prowadzi klucz trzech myliwcw. Pamitam, e wznoszc si, bylimy mocno wystraszeni z powodu niskiego puapu chmur. W

tych chmurach rwnoczenie z nami leciaa grupa B-26 i w pewnym momencie trasy naszych formacji si przeciy. Przeylimy chwile prawdziwej grozy. Piloci P-47 dowiadczali rnych uczu, przelatujc nad kanaem. Porucznik Charles Mohrle wspomina: Niespokojne wody kanau pruy najrniejszego typu i rozmiaru okrty oraz odzie desantowe, tworzc tak zwart paszczyzn, e mona byo po niej przej od brzegu do brzegu. Pomylaem

pamitam to dobrze e Hitler musi by szalony, jeli myli, e uda mu si pokona narody, zdolne wysa na morze i w powietrze takie siy. 33 Porucznik Giller mia patrolowa plae, by si upewni, e aden niemiecki samolot nie bdzie prbowa zbombardowa odzi desantowych. Bylimy tak wysoko opowiada e stracilimy kontakt z tym, co dziao si na dole. Widzielimy dymy okrtw, ten cay ruch, ale wydawao nam si to tak

odlege, e nie czulimy si osobicie zaangaowani. Obsuga radarw w Anglii nadaa przez radio wiadomo o pojawieniu si niemieckich myliwcw; Giller i wszyscy inni piloci, znajdujcy si w pobliu, pospieszyli w kierunku tego sektora, ale wkrtce zorientowali si, e by to faszywy alarm. 34 Porucznik Mohrle tego dnia rwnie wyruszy z misj patrolow. Latanie tam i z powrotem przez cztery godziny nad tym samym akwenem wodnym, w

poszukiwaniu wroga, ktry si nie pojawi, byo mczce i nudne. Po poudniu Barensfeld eskortowa grup Dakot holujcych szybowce nad teren Normandii. Lecce z prdkoci czterystu kilometrw na godzin P-47 musiay wykonywa dugie powolne zwroty (linia takiego zwrotu przypominaa liter S), bo w przeciwnym razie wyprzedziyby formacje szybowcw i straciy je z oczu. Szyk bojowy, samoloty w odstpie od stu

osiemdziesiciu do dwustu siedemdziesiciu metrw, potem zwrot, przecicie toru lotu i znowu wyrwnanie pozycji. Byem tym tak zaabsorbowani, e straciem poczucie czasu. Oczywicie wypatrywaem samolotw nieprzyjacielskich, ale nie spotkaem adnego. Sucho w ustach. Siedziaem na brzegu fotela. Cisza. To byo bardzo ekscytujce. Szybowce odczyy si od holujcych je samolotw. Barensfeld zszed poniej trzystu metrw, by

poprowadzi je w kierunku Normandii. Tu jednak okazao si, e ldowisko dla nich byo nierwne, a ywopoty znajdoway si za blisko siebie. Z przykroci patrzyem, jak szybowiec zatacza koo i uderza w ywopot. Mylaem wtedy: mj Boe, ta inwazja si nie uda, jeli cho w maej czci jej sukces zaley od tych maszyn. 35 *** P-38 (Lightning) by dwusilnikowym, jednoosobowym myliwcem o

kadubie dwubelkowym; zaprojektowany zosta w fabryce samolotw Lockheeda przez sawnego Clarencea Kellyego Johnsona (ktry pniej opracowa projekt samolotu szpiegowskiego U2). Niemcy nazywali t maszyn Gabelschwanz Teufel (diabem o rozwidlonym ogonie). Ze wzgldu na charakterystyczny ksztat Lightningi peniy rol bliskiego wsparcia, chodzio bowiem o to, by obsuga dzia przeciwlotniczych na

alianckich okrtach moga je atwo rozpozna, gdyby nie dostrzega biaych pasw namalowanych na skrzydach i belkach. Ale cho piloci P-38 znajdowali si w pobliu akcji, czsto doznawali zawodu w swoich oczekiwaniach. Po pierwsze, na morzu pywao wiele okrtw z nadgorliwymi zaogami, ktre miay sporo amunicji niestety zdarzao si niejednokrotnie, e P-38 byy zestrzeliwane przez wasne okrty, podczas gdy same nie znajdoway adnych

samolotw nieprzyjacielskich, ktre mogyby zaatakowa. Krylimy w powietrzu nad naszymi okrtami relacjonuje kapitan Peter Moody. Troch zazdrocilimy pilotom myliwcw, ktrzy mogli polecie nad francuskie wybrzee i wypatrywa okazji do walki. W pewnej chwili usyszaem przez radio brytyjskiego kontrolera lotw, ktry nadawa do jednego z samolotw: Roger, Czerwony Roger, moesz si urwa i troch poszale. 36

Wedug porucznika Williama Satterwhitea, leccego P-38 nad pla Omaha, opr, jaki stawiali Niemcy, by dla nas straszny w skutkach. odzie desantowe wywracay si, niektre eksplodoway, a ich adunek, cae mnstwo ludzi i sprztu, unosi si na powierzchni wody. 37 W D-Day alianci wysali do akcji trzy tysice czterysta szedziesit siedem cikich bombowcw, tysic szeset czterdzieci pi rednich

oraz pi tysicy czterysta dziewi myliwcw. Ani jeden z samolotw nie zosta strcony przez Luftwa e. Niemieckiej artylerii przeciwlotniczej udao si za zestrzeli sto trzynacie maszyn. Oglnie rzecz biorc, dokonania alianckich si powietrznych w D-Day, poza pla Utah, nie mog by uznane za znaczce dla operacji, poniewa najwaniejsze akcje przeprowadzono wczeniej, w kwietniu i w maju. Wtedy

wanie do skutecznie odizolowano teren przyszej inwazji, pozbawiajc go cznoci, uszkadzajc i niszczc francuskie linie kolejowe, utrudniano, a niekiedy wrcz uniemoliwiano Niemcom transport sprztu i czogw za dnia, a take spowodowano wycofanie si Luftwa e z obszaru powietrznego Francji. Nie udao si natomiast opracowa skutecznej metody wykorzystania cikich bombowcw do wsparcia

wojsk ldowych ani znale waciwego sposobu komunikowania si onierzy piechoty z pilotami P-38 w powietrzu. Pniej opracowano tak metod; w grudniu 1944 roku, podczas bitwy o wybrzuszenie, koordynacja midzy ziemi a niebem bya doskonaa i miaa decydujce znaczenie dla zwycistwa aliantw. Ale w DDay tego zabrako. To, czego dokonay siy powietrzne przed rozpoczciem inwazji, warte byo jednak wszelkich

kosztw. Jak dalece alianci kontrolowali niebo nad terenem operacji, ilustruje przykad jedynego nalotu bombowego na pla, ktry Luftwa e zdoaa przeprowadzi tego dnia. Rozpocz si on o zmierzchu. LST tkwiy na morzu jeden obok drugiego w rejonie play Omaha, odzie Higginsa znajdoway si przy brzegu, a dipy, ciarwki, czogi, pozostay sprzt i ludzie stoczeni byli na play. Wymarzony cel, w ktry nie mona byo nie trafi.

Nad pla Omaha pojawiy si cztery dwusilnikowe Ju88. Gdy wszyscy onierze alianccy obsugujcy karabiny maszynowe i dziaka przeciwlotnicze zaczli strzela, niebo rozwietlio si od pociskw smugowych. Ten ogie zaporowy by niesamowity, oguszajcy, wrcz straszliwy opowiada porucznik Donald Porter, kontroler lotw jednostek myliwskich, znajdujcy si wwczas na pokadzie LCI i oczekujcy, by zej na brzeg. Poniewa pociski smugowe,

wystrzeliwane przewanie z karabinw maszynowych 12,7 mm, przelatyway bardzo nisko, musielimy schyla gowy. Niemcy nadlatywali na nieduej wysokoci i ostrza aliancki wymierzony by praktycznie w nasze odzie. Kryem si wic na maym i zatoczonym pokadzie, a do ochrony miaem tylko hem i dwa koce. Porter zerkn w gr i zobaczy smugi zbiegajce si nad jego gow. W tej samej chwili jeden Ju-88 stan w ogniu. Wydawao si, e

ponca maszyna runie prosto na nas, a nasze dziaa waliy w ni nawet wtedy, gdy ju si palia. Niemiecki samolot przelecia w odlegoci okoo dziewidziesiciu metrw od LCI i z sykiem wpad do wody. Nasze dziaa cigle jeszcze do niego strzelay, gdy zanurza si w morzu jakie czterdzieci pi metrw od sterburty. 38 Olbrzymia liczba pociskw, jak okrty i odzie desantowe posay w kierunku tych Ju-88, potwierdzia niezbicie, e bez wzgldu na to, co dziao si na

ziemi, niebo nad Normandi naleao do RAF-u i amerykaskich si powietrznych, a wody kanau do Marynarki Krlewskiej, Marynarki Wojennej Stanw Zjednoczonych oraz pozostaych alianckich okrtw. Piloci P-47 nie byli jedynymi, ktrzy odczuwali pewien niedosyt, e nie mog bezporednio uczestniczy w walce. Obsuga naziemna w Anglii miaa wprawdzie pene rce roboty, tankujc paliwo i

naprawiajc uszkodzenia powstae na skutek ostrzau artyleryjskiego, ale bya jakby troch poza zasigiem operacji. O cerowie sztabu, ktrzy pracowali w Londynie i na terenie caego kraju, ludzie rnej narodowoci i nalecy do rnych sub, tak czsto lekcewaeni przez o cerw liniowych, wykonali swoj robot wczeniej i w D-Day byli ju tylko widzami dziaa wojennych. Cika praca, jak woyli w przygotowanie operacji, niejednokrotnie uniemoliwia im nawet

penienie roli obserwatorw. Harry Crosby by o cerem nawigacyjnym 100 Grupy Bombowej 8 Armii Lotniczej. Wspomina: Cay tydzie przed D-Day pracowaem po dwadziecia cztery godziny na dob. Nadzorowaem przygotowanie map i rozkadu lotw. Musiaem ustali skad formacji wykonujcych setk najrniejszych lotw i opracowa ile tam ich wariantw. Prowadziem zbiorowe odprawy dla grup nawigatorw i oddzielne dla kadego nawigatora

prowadzcego. Byem tylko niewielkim trybikiem w caej operacji, ale pracowaem po siedemdziesit pi godzin z przerwami po par minut, nawet nie ogldajc ka. Nie miaem czasu si goli. Ordynans przynosi mi mundur na zmian. Nie pamitam, ebym wtedy co jad. Przypominam sobie natomiast morze wypijanej kawy, za kadym razem tak gorcej i mocnej, e od razu stawiaa mnie na nogi. 5 czerwca wieczorem

Crosby przypomina zombie. Dowdca poleci mu pj do ka. Kiedy zaprotestowa, dowdca powiedzia, e to rozkaz. Crosby pad na ko w krawacie i w butach. Spa dwadziecia cztery godziny. Jeli wic chodzi o D-Day, jak mwi, zupenie go przegapi. 39 Niedugo po tym, jak kapitan Shettle z wojsk spadochronowych ujrza nadlatujc formacj Marauderw, dostrzeg ostrzeliwujc j niemieck

bateri przeciwlotnicz. Poleciem mojemu radiooperatorowi z marynarki, by przesa na swj okrt wsprzdne pozycji. Niemal natychmiast rozpoczli ostrza i po skorygowaniu celu tra li w bateri, a ogie usta. 40 Incydent ten wiadczy o doskonaej koordynacji i wsppracy wojsk alianckich 6 czerwca.

Rozdzia 14 Duga, nie koczca si kolumna okrtw Droga przez kana i ostrza z morza

Pierwsze wyruszyy traowce. Byo ich dwiecie pidziesit pi. Powierzono im zadanie przetarcia szlakw na morzu, poczwszy od wyspy Wight, przez wody kanau, po wybrzee Francji, gdzie jednostki transportowe miay zarzuci kotwice. Traowce poszukiway najrniejszych min kontaktowych i antenowych, pywajcych i zakotwiczonych, a take cinieniowych, ktre umieszczane byy na dnie morza i wybuchay na skutek zmiany cinienia wody, jak

powodowa nadpywajcy okrt. 1 Wszystkie one stanowiy najskuteczniejsz i w zasadzie jedyn zapor morsk, jak przygotowali Niemcy. Miny byway bardzo niebezpieczne. Pierwsze o ary wrd onierzy alianckich podczas tej inwazji spowodowa wanie wybuch jednej z nich. 5 czerwca okoo godziny siedemnastej traowiec USS Osprey natkn si na min, ktra wyrwaa wielk dziur w przedziale silnikowym. Wybuch poar i o

18.15 zaoga musiaa si ewakuowa na inn jednostk. Wkrtce potem Osprey zaton. Podczas tego wypadku zgino szeciu marynarzy. 2 Formacja traowcw, znajdujca si bezporednio pod rozkazami admiraa Ramsaya, kontynuowaa jednak swoj misj. Oczycia szeroki szlak od wyspy Wight do punktu Z, dwadziecia cztery kilometry na poudniowy wschd od niej. Wok punktu Z wyznaczono okrg o promieniu dziewiciu

kilometrw Piccadilly Circus, przez ktry miay przepyn wszystkie jednostki. W tym miejscu traowce rozdzieliy si na grupy, by wytyczy dziesi tras prowadzcych do wybrzey Francji (po dwie dla kadego zgrupowania si morskich jedn dla wolniejszych jednostek transportowych, drug dla szybkich okrtw). Oczyszczone szlaki oznaczane byy bojami wietlnymi. Po wypenieniu tego zadania traowce skierowano do

oczyszczania pytszych wd tu przy atakowanych plaach. Niszczyciele peniy rol osony. Niszczyciel prowadzcy czoow otyll traowcw nalea do si zbrojnych pastwa, ktre jako pierwsze pado o ar agresji Hitlera; by to polski okrt o nazwie lzak, dowodzony przez komandora Romualda Nacz-Tymiskiego. Tu za lzakiem pyn niszczyciel HMS Middleton, a za nim norweski Svenner. Okrty te

osaniay traowce brytyjskie, kanadyjskie i amerykaskie pikne wiadectwo solidarnoci aliantw. 5 czerwca o 23.15 trzy niszczyciele wpyny na szlak oznaczony numerem 10, a wraz z nimi ruszyy traowce, ktre oczyciy tras i oznaczyy j bojami. 6 czerwca o 3.30 zakoczyy swoj robot, a niszczyciele rozpoczy patrolowanie naprzeciwko Ouistreham (plaa Sword). Za traowcami pyna otylla LCT. Kada z odzi

transportowaa cztery czogi DD, cztery dipy z przyczepami wypenionymi amunicj oraz ich zaogi. Do sektorw 29 Dywizji na play Omaha (Easy Green, Dog Red, Dog White i Dog Green) szesnacie LCT przewozio przez kana szedziesit cztery czogi DD, ktre miay zosta spuszczone na wod w odlegoci piciu kilometrw od brzegu. Nie mogo by mowy o adnym opnieniu; przewidywano, e czogi wjad na pla i zaczn ostrza bunkrw na pi minut

przed Godzin H, by w ten sposb osania pierwszy rzut piechoty, ktra miaa wyldowa dokadnie w godzin po wschodzie soca i jednoczenie godzin przed rozpoczciem przypywu. LCT pyny na czele, poniewa byy najwolniejszymi i najmniej sterownymi jednostkami oty. Byy to odzie desantowe dugoci trzydziestu trzech metrw, z cik maszyneri na ru e oraz wysokim i lekkim dziobem. Paskodenne, nie miay rodkowego

pokadu. Podczas porywistego wiatru i w rejonie silnych prdw morskich trudno byo utrzyma je na kursie. Porucznik Dean Rockwell dowodzi otyll LCT, ktra pyna ku play Omaha. 5 czerwca wyruszy w dwudziestoczterogodzinny rejs ku odlegemu brzegowi. Po przybyciu na Piccadilly Circus pojawi si pierwszy problem zagina LCT 713. Wok kryo mnstwo okrtw, odzi i innych jednostek, ktre prboway utworzy formacje; jedne z

nich miay wymalowane na burtach wielkie O (Omaha), pozostae U (Utah). Rockwell wreszcie odnalaz LCT 713, oznaczon O d krya sobie jak gdyby nigdy nic midzy jednostkami z ogromnymi literami U. Podpynem do niej i powiedziaem dowdcy, eby si rozejrza i zobaczy, gdzie jest. Och! jkn. Potem poprowadziem go tam, gdzie byo jego miejsce. Rockwell skierowa si ku Francji. Wia silny wiatr, trudno byo nie zboczy z

kursu, nawet utrzymanie si na wodzie sprawiao due problemy. Same Shermany wayy przecie po trzydzieci dwie tony, a odzie przewoziy jeszcze amunicj, ywno, paliwo, no i ludzi. Tak wic, mielimy bardzo mao miejsca. Poza tym przez pokad cay czas przeleway si fale. 3 6 czerwca o 4.00 LCT dotary do sektora transportowego play Omaha. O 4.15 przepyny ze strefy numer 1 na stanowiska wyczekiwania. O 5.10 zbliyy

si o kilometr do play, do pozycji szturmowych znajdujcych si pi kilometrw od brzegu. O 5.22 odzie ruszyy ku swoim sektorom play. Cho nadal wiay silne zachodnie wiatry, odzie znalazy si pod oson pwyspu Cotentin, a morze byo tu do spokojne. Za LCT pyny okrty, ktre miay ostrzeliwa wybrzee: pancerniki, krowniki i niszczyciele. Wrd nich znajdowao si sze pancernikw (trzy

amerykaskie i trzy brytyjskie), dwadziecia krownikw (trzy amerykaskie, trzy francuskie, a pozostae brytyjskie oraz kanadyjskie), szedziesit osiem niszczycieli (trzydzieci jeden amerykaskich, jeden norweski, jeden polski, a reszta brytyjskich i kanadyjskich). Pancerniki byy starymi okrtami. Nevada, z dziesicioma dziaami 355 mm, rozpocza sub w 1916 roku i jako jedyna z pozostaych okrtw

liniowych bya w Pearl Harbour podczas ataku Japoczykw. Texas, wyposaony w dziesi dzia 355 mm, by dwa lata starszy, podczas gdy Arkansas (przyjty do marynarki w 1912 roku i majcy dwanacie dzia 305 mm) przewidziany by do demobilizacji, ale zatrzymano go jeszcze na czas wojny. HMS Warspite mia dwadziecia dziewi lat i uzbrojony by w osiem dzia 381 mm podobnie jak HMS Ramillies, wczony do suby

w 1917 roku; HMS Rodney, z dziewicioma dziaami 406 mm, by z nich najmodszy (zacz pywa w 1927 roku). Marynarze nazywali je starymi damami. Teraz miay stan do pojedynku z cikimi bateriami niemieckimi. Niemcy zgromadzili w sektorze play Utah sto dziesi dzia od 75 mm po 170 mm. W gbi ldu znajdowao si natomiast osiemnacie baterii, a najwiksza w bunkrach nieopodal St-Marcouf skadaa si z czterech armat

210 mm. Stare damy byy ju mocno wysuone i spodziewano si, e co najmniej dwie z nich zostan zatopione, ale w planach aliantw wanie one miay cign na siebie potny ogie nieprzyjaciela, by w ten sposb oszczdzi plae. Za krownikami i pancernikami pyna gwna grupa niszczycieli, a za nimi z kolei poday transportowce oraz okrty i odzie desantowe, LCI, LCC, LCM i inne. Caa ota liczya dwiecie dwadziecia

dziewi LST, dwiecie czterdzieci pi LCI, dziewiset jedenacie LCT, czterysta osiemdziesit jeden LCM (wszystkie pynce samodzielnie), tysic osiemdziesit dziewi LCVP , przewoonych przez LST do sektora wyadunkowego, oraz odzie ratunkowe Stray Przybrzenej, kutry patrolowo-torpedowe, statki, ktre miay zosta zatopione, by stworzy sztuczne porty przy play Gold i Juno, a take inne.

Najbardziej niezgrabnymi jednostkami, jeszcze mniej zwrotnymi ni LCT, byy promy Rhino poczone hakami barki, ktre przewoziy ciarwki, dipy, buldoery i inny ciki sprzt. Holoway je LST, ale miay te wasne silniki zaburtowe po to, eby potem samodzielnie dopyn do play. 4 Na pokadzie USS Bayfield, uzbrojonego transportowca, na ktrym znajdowao si stanowisko dowodzenia generaa majora Raymonda O. Bartona,

dowdcy 4 Dywizji Piechoty, toczyli si onierze i marynarze. Kry wrd nich zastpca Bartona, genera brygady Theodore Roosevelt, i cichym spokojnym gosem dodawa im otuchy. Bardzo wielu onierzy 4 Dywizji pamita jeszcze sowa Roosevelta, najstarszego wiekiem wrd tych, ktrzy mieli tego dnia zej na normandzki brzeg. Pamitaj take, e w pewnym momencie zacz piewa i zachca innych, by si do niego przyczyli. Porucznik

John Robert Lewis tak opisa t scen: Podczas przeprawy [przez kana], zebralimy si na pokadzie Bayfielda i zaintonowalimy The Battle Hymn of the Republic, a potem Onward Christian Soldiers. Z wielk powag piewalimy sowa: Jak Bg umar, by przyda ludziom witoci, tak my umrzemy, by da im wolno. 5 Starszy marynarz Joseph Donlan, radiooperator na Bayfieldzie, pamita, e pomyla wtedy o swej klasie

ze szkoy redniej, ktra w tej chwili prawdopodobnie wiczya ceremoni wrczenia wiadectw maturalnych. Gdyby nie wstpi do marynarki, byby teraz z nimi. 6 Starszy marynarz Gene Sizemore na LST 530 skada raport kapitanowi Anthonyemu Dukeowi. Tu przed opuszczeniem Anglii wyzna mu: Mam tylko pitnacie lat, panie kapitanie, i nie chc wyrusza w t podr. (Zgaszajc si do wojska,

skama na temat swego wieku.) Duke odpar: C, Sizemore, nie masz innego wyjcia. Ale, panie kapitanie, ja si boj marynarz nie ustpowa. Chc si wypisa, i to zaraz. Duke stwierdzi, e bardzo mu wspczuje, ale moe tylko tyle poradzi, by co godzin meldowa si u niego na mostku. W ten sposb bd mg kontrolowa, jak si miewasz, a ty bdziesz widzia, jak ja

si miewam. Sizemore zgasza si wic do raportu i by w niezej formie. LST 530 pyn w kierunku play Gold jako drugi w kolumnie dwunastu okrtw. Duke przede wszystkim rozkaza podnie balon zaporowy. Sznury miotay si na wietrze, co stanowio pewne niebezpieczestwo dla zaogi. Kapitanowie innych odzi zrobili jednak to samo. Duke wspomina: Na Boga, nigdy nie zapomn tego wraenia potgi, ktre

wzbierao we mnie, gdy patrzyem na dug, nie majc koca kolumn okrtw i statkw, pyncych ku Normandii. 7 Mimo wiatru i wysokiej fali, przeprawa tysicy alianckich okrtw, statkw i odzi przebiegaa zgodnie z planem. Zdarzyo si par drobnych kolizji, ale nie byo powaniejszych wypadkw. Tak niewiarygodnie sprawny przebieg akcji zdawa si wiadczy, jak twierdzi admira Morison, o boskiej opiece. 8

Potdze tej Niemcy mogli przeciwstawi kilka kanonierek, par okrtw podwodnych, ma otyll EBootw i nic wicej. W czasie I wojny wiatowej byli w stanie rywalizowa z Wielk Brytani o panowanie na morzu, ale w 1944 roku mieli w czynnej subie zaledwie trzy okrty wiksze od niszczycieli byy to krowniki Prinz Eugen, Nrnberg i Emden, ktre na dodatek w D-Day stay w porcie. O godzinie 23.00

pancernik Nevada, z podajcymi za nim krownikami Quincy i Tuscaloosa oraz HMS Black Prince, opuci Piccadilly Circus i skierowa si na poudniowy wschd ku play Utah. O 2.30 dotar na wyznaczone stanowisko, dwadziecia kilometrw od brzegu. Kiedy zblialimy si do ujcia Sekwany wspomina porucznik Ross Olsen czulimy si tak, jakbymy podchodzili wroga i nawet ciszylimy gos do szeptu, bo wydawao si nam,

e mog nas usysze Niemcy na play, co oczywicie byo niemoliwe. Potem jednak rzucilimy kotwic, ktra narobia okropnego haasu, gdy acuch przesuwa si przez kluz. Olsen jest przekonany, e ten dwik musia dotrze do Niemcw. 9 Wkrtce da si sysze oskot innych acuchw zarwno przy play Utah, jak i pozostaych. Niemcy jednak nic nie widzieli i nic nie syszeli. Cho z Piccadilly Circus od pnych godzin nocnych

pyna nieprzerwana kolumna okrtw i odzi, tak zwarta, e mona byoby przej po niej jak po mocie od wyspy Wight a do Normandii, a pierwsze jednostki dotary do strefy transportowej okoo godziny 2.00, nieprzyjacielskie radary nie wykryy adnego ruchu. Czciowo spowodowane to byo brakiem czujnoci Niemcw, ale przede wszystkim skutecznoci bombardowa, ktre poprzedziy inwazj i zniszczyy cakowicie lub

przynajmniej uszkodziy stanowiska radarowe. Poza tym alianckie samoloty zrzucay okienka, paski metalowej folii, ktre powodoway niezliczone echa na niemieckich radarach. Na domiar wszystkiego admira Krancke z powodu zej pogody odwoa rejsy patrolowe EBootw. Stay one bezczynnie w portach w Hawrze, Ouistreham i Cherbourgu. O godzinie 3.09 niemieckie radary wreszcie wytropiy zbliajc si armad. Krancke pospiesznie wyda

bateriom nabrzenym rozkaz, by przygotoway si do odparcia inwazji. Wysa te w morze otylle E-Bootw i dwa uzbrojone trawlery, ktre o godzinie 3.48 byy ju w drodze. Tymczasem kucharze na amerykaskich transportowcach podali onierzom kanapki z konserw misn i kaw. Ludzie na brytyjskich LST dostali na niadanie jajka sadzone (pywajce w tuszczu) i odrobin rumu. Komandor podporucznik B.T.

Whinney z Krlewskiej Marynarki, dowdca play Gold, by zdumiony, gdy o godzinie 2.00, w mesie o cerskiej na pokadzie Empire Arquebus, nieskazitelnie ubrani stewardzi w biaych rkawiczkach podali mu menu. 10 Midzy 1.00 a 4.00, zalenie od tego, kiedy poszczeglne oddziay miay przybi do brzegu, na pokadach LST day si sysze gwizdki: Uwaga! Wszyscy na stanowiska

bojowe. Marynarze wykonali rozkaz. Ponownie zabrzmiay gwizdki dowdcw: Uwaga! Jednostki desantowe, do stref wyadunku! onierze weszli do swoich LCVP i innych odzi; kiedy znowu rozleg si dwik gwizdkw i usyszeli rozkaz: Wszystkie odzie za burty!, cikie, wyadowane odzie desantowe zostay uniesione na urawikach, wystawione za burt i spuszczone na wod. Na Empire Javelin, brytyjskim transportowcu, na ktrym pyn ku play Omaha

1 Batalion 116 Puku Piechoty 29 Dywizji, unoszona przez urawik jedna z odzi utkna na p godziny za burt statku, poniej odpywnika nieczystoci. Przez te p godziny wspomina major Tom Dallas, zastpca dowdcy batalionu zaoga wykorzystaa okazj, na ktr Anglicy czekali od 1776 roku. Woania z odzi nie zday si na nic. Spywajce z gry potoki ekskrementw i odpadkw, w barwach od kanarkowej ci po sien i ziele oliwkow, lay si na

zastpc dowdcy batalionu i onierzy, ozdabiajc kadego na odzi. Przeklinalimy, ryczelimy, mialimy si, ale nadaremnie. Kiedy ruszylimy ku brzegowi, bylimy od stp do gw uwalani gwnem. 11 odzie desantowe, ktre odbyy drog przez kana zawieszone za burtami LST, zostay spuszczone na wod tylko ze sternikami na pokadach. Gdy sternicy LCVP (w wikszoci nalecy do Stray Przybrzenej bardzo modzi ludzie, w wieku kilkunastu lat) uruchomili

silniki i zaczli kry w pobliu jednostek macierzystych, zaogi LST i innych transportowcw przerzuciy przez burty siatki drabinkowe. onierze, niezdarnie schodzcy po tych siatkach do odzi Higginsa, stanowili jeden z najbardziej charakterystycznych widokw w D-Day. Podobnie jak spadochroniarze zrzuceni w nocy na teren Francji, piechota i saperzy byli zanadto obcieni broni, amunicj i racjami

ywnociowymi. Impregnowane mundury i potne buty jeszcze bardziej krpoway ruchy. Byo ciemno, a wody kanau koysay maymi odziami desantowymi, unoszc je na wysoko nawet trzech metrw. Kiedy sternicy podpynli do burt transportowcw, o cerowie na pokadach poinstruowali onierzy, by skakali z siatek do odzi w momencie, gdy znajdzie si na ona na szczycie fali i odlego bdzie najmniejsza. Wielu to

si jednak nie udao: w pierwszej tylko godzinie zaadunku ponad dwa tuziny onierzy zamao nogi. Z kilku, ktrzy wpadli midzy okrt a d, co najmniej trzech zostao zmiadonych, pozostali doznali powanych urazw. Starszy marynarz Ronald Seaborne, radiotelegra sta marynarki, ktry na play Gold mia peni rol przedniego obserwatora, nis chlebak, radiostacj, anten teleskopow, rewolwer i kilka adownic. Wszystko to

taszczy na plecach, poza anten, ktr trzyma w rce. Schodzc po siatce, mg si przytrzymywa tylko jedn rk. Zejcie do odzi byo dla mnie najtrudniejsz czci caej operacji normandzkiej. Gdyby nie fala, ktra nieomal rzucia d z powrotem na pokad LST i w ten sposb maksymalnie skrcia dystans, jaki miaem do pokonania, wtpi, czy udaoby mi si wykona ten skok. 12 Oglnie jednak, biorc pod uwag wszystkie te trudnoci, zaadunek

przebieg sprawnie. Na odziach Higginsa toczyo si po trzydziestu onierzy i dwch o cerw z plutonw majcych wyldowa w pierwszym rzucie. Nieli torpedy bangalore, modzierze, karabiny automatyczne Browninga i inn bro. Wszyscy musieli sta, nie byo miejsca, by ktokolwiek mg usi na poziomie oczu mieli wic okrnice. Kiedy odzie byy ju zaadowane, sternicy odbijali od okrtw matek i zaczynali kry

wok nich, zataczali coraz wiksze koa. odzie podskakiway na falach i prawie natychmiast wikszo niedawnego posiku: kanapek, jaj i rumu, wyldowaa na pokadzie, ktry sta si przez to nader liski. Jak opowiada starszy marynarz Seaborne, na jego LCM genera brygady Krlewskiej Piechoty Morskiej, siedzia sobie dostojnie w dipie, podczas gdy reszta z nas toczya si midzy samochodem a burtami odzi, usiujc unikn

zimnych rozbryzgw wody morskiej, ktra przelewaa si przez burty. Ludzie zaczli chorowa; wiatr znosi wymiociny w kierunku dipa i siedzcego w nim generaa. Wcieky zacz wrzeszcze na wszystkich, e jeli s chorzy, maj przej na drug stron odzi. Chwil pniej przy lewej burcie peno byo ludzi o zielonkawych twarzach. Poniewa d wci krya po morzu, teraz z lewej burty powia wiatr, unoszc kolejn fal wymiocin

na generaa i jego dip. Na szczcie, genera przesta si wcieka i ju si nie przejmowa fatalnym stanem swego munduru i samochodu. 13 Porucznik John Ricker dowodzi LCC, ktrej powierzono rol gwnej jednostki patrolowej w rejonie Tare Green Beach na play Utah. Porucznik Howard Vander Beek, dowodzcy LCC 69, wyruszy ku wybrzeu za PC 1176 Rickera. LCC, wraz z LCT oraz odziami transportujcymi druyny

saperw morskich, pyny na przedzie. Vander Beek opowiada, e czekajc na LCVP i inne odzie, z ktrymi LCC miay podpyn na plae, czulimy si wystawieni na cel, bezbronni. Cho za plecami mielimy setki dzia na amerykaskich pancernikach, krownikach i niszczycielach, przyczajonych i gotowych do akcji, to jednak przed nami znajdoway si baterie Wehrmachtu, ktre czekay tylko na wschd soca, by rozpocz

ostrza. 14 Cho panowaa chodna noc, a pryskajca w twarze woda bya lodowata, to onierze i marynarze pyncy w kierunku Normandii pocili si mocno. Powodowa to stan napicia, strachu i wyczekiwania. Warkot silnikw odzi desantowych zosta wkrtce zaguszony przez ryk nadlatujcych pierwszych bombowcw. Za pyncymi na przodzie jednostkami poday nastpne. Marynarze obsugujcy na okrtach

wojennych dziaa 127 mm, 255 mm, 305 mm i 355 mm, gotowi byli do rozpoczcia ognia. Armada morskodesantowa miaa podj dzieo rozpoczte wczeniej przez oddziay powietrznodesantowe. To, co posia Hitler, wanie dojrzewao. Mieszkacy wolnego wiata wysali swoj najlepsz modzie i najnowoczeniejszy sprzt, eby oswobodzi Zachodni Europ, zetrze w proch agresora i jego nazistowsk

parti. Niedugo po 5.20 na wschodzie pojawiy si pierwsze promienie soca. Bombowce zaczy zrzuca swj adunek, a niemieckie dziaa przeciwlotnicze rozpoczy ich ostrza. Jednak na morzu, w rejonie zgrupowania transportowcw, panowaa zowrbna cisza. adna z niemieckich baterii nie otworzya ognia; alianckie okrty natomiast miay czeka z rozpoczciem ostrzau do 5.50 (czterdzieci minut przed Godzin H), chyba e

zostayby zaatakowane. Porucznik Jerry Clancy, znajdujcy si na pokadzie niszczyciela USS McCook naprzeciwko play Omaha, krci gow ze zdziwieniem. Nie rozumiem, dlaczego do nas nie strzelaj powiedzia do reportera Martina Sommersa, ktry sta obok. Nikt z nas nie mg tego poj napisa pniej. Chcielimy, eby zaczli ju strzela, bo wtedy moglibymy odpowiedzie ogniem. To byoby znacznie lepsze ni czekanie. Gdy

bombardowanie nasilio si, przez pokad przebiego zbiorowe, pene respektu westchnienie: Ach! (...) Wzdu brzegu przetoczy si huk potnych eksplozji, po ktrych nastpiy wybuchy wielobarwnych pociskw przeciwlotniczych, tu i tam pojawiy si gejzery pomieni (...). Eksplozje nastpoway po sobie tak szybko, e zlay si w jeden wielki grzmot. Linia brzegowa staa si jednolitym acuchem ognia. Sommers i Clancy prbowali kontynuowa

rozmow, ale ledwie si syszeli. To chyba najdusza godzina w historii stwierdzi Clancy. 15 O 5.35 niemieckie baterie zaczy ostrza oty alianckiej. Porucznik Olsen na pokadzie Nevady, nieopodal play Utah, zobaczy, e wszdzie wok spadaj pociski. Mia wraenie, e wszystkie niemieckie dziaa rozmieszczone we Francji wziy na cel jego okrt. Dowiedzielimy si pniej, e wystrzelono do nas dwadziecia siedem pociskw

i aden nie tra . Wydawao si, e ostrza trwa ju wieki, zanim skierowano na cel nasz gwn wie dzia 355 mm i przygotowano j do prowadzenia ostrzau. 16 Kiedy pancerniki otworzyy ogie, wydawao si, e to Zeus miota byskawice na Normandi. Huk, wstrzsy, byski z luf wszystko to pozostawio niezatarte wraenie na kadym ze wiadkw. onierze w odziach Higginsa widzieli przelatujce nad nimi ogromne pociski. Starszy

marynarz James ONeal, znajdujcy si na LCI w rejonie play Juno, zauway, e za kadym razem, gdy pancerniki oddaway salw, sia odrzutu po wystrzale powodowaa przechy, tworzyy si spore fale, ktre pyny ku brzegowi i koysay nasz odzi. 17 Holdbrook Bradley by korespondentem Baltimore Sun i pyn na LST w kierunku play Omaha. Sze lat pniej zosta wysany w takiej samej roli do Korei; dwadziecia pi lat pniej

za pisa reportae z Wietnamu. W ustnej relacji przedstawi to tak: Przywykem do zgieku wojennego. Ale to [rozpoczcie ostrzau w DDay] byo czym najgoniejszym, co zdarzyo mi si sysze. Nigdy wczeniej ani potem nie syszaem potniejszego ostrzau; wikszo z nas czua, e jest to najwaniejsza chwila w naszym yciu, jego centralny punkt, najbardziej niezwyky. Dla Bradleya pierwsza

salwa, oddana przez pancerniki, bya jedn wielk eksplozj, olbrzymim piekielnym wybuchem. Nigdy w yciu nie syszaem ju nic podobnego. 18 Porucznik Cyrus Aydlett, o cer zaopatrzeniowy na transportowcu Bayfield, pobieg na pokad, eby popatrze, co si dzieje.
To byo jak pokaz sztucznych ogni w dniu 4 lipca, tylko tysic razy

potniejsze. Mielimy wraenie, jakby niebo si otworzyo, a na brzeg,

widniejcy miliony

przed z

nami, ktrych

spaday kada

gwiazd,

wysyaa we wszystkie strony wietliste byskawice. Nigdy dotd nie byo tak doskonaej koordynacji dziaa

naszych si morskich skierowanych na wybrzee, ktre Herr

Schicklgruber[26] umacnia z takim trudem moliwych za pomoc Ku wszelkich niebu z

rodkw .

impetem wzbijay si supy ognia i dymu huk wybuchw nawet nam, w oddali, wydawa si przeraajcy kolana mimowolnie uginay si pod

nami,

jakby

nogawek czepiay

si

jakie gremliny statek trzs si i dra, jakby zdawa sobie spraw, co si dzieje.

Jeden z ludzi, ktrzy wraz z Aydlettem przygldali si widowisku, wrzasn mu do ucha: Zao si, e niejeden na tym statku ma teraz pene gacie!19 Podobnie rzecz si miaa z wieloma Niemcami, ukrytymi w bunkrach, ktre byy wanie ostrzeliwane. *** Spadochroniarze

obserwowali ostrza z przeciwnej strony, niektre pociski spaday midzy nimi a pla, inne przelatyway nad ich gowami. John Howard, znajdujcy si przy mocie Pegasus, tak to opisa:
Ogie zaporowy by naprawd

straszliwy. Czuo si, jak od strony wybrzea dry ziemia. Niebawem

pociski zaczy spada dalej, w gbi ldu. Huk by straszliwy, a my

nieszczsna, przeklta piechota, nigdy wczeniej nie bylimy pod ostrzaem z morza; nadlatyway te parszywe

olbrzymie pociski, tak wielkie, e gdy przelatyway, czowiek odruchowo kuli si, nawet jeli by w bunkrze. Mj radiotelegra sta, ktry sta tu obok, by tym tak poruszony, e w kocu powiedzia: Psiakrew , sir, oni chyba strzelaj dipami.20

Ostrza obudzi take mieszkacw Vierville, maej osady pooonej na urwisku przy zachodnim kracu Omaha. Kiedy samoloty odleciay, zapanowa dziwny spokj. Pierre i Jacqueline

Piprel pobiegli do domu Clementa Marie, bo wiedzieli, e wbrew surowym niemieckim zakazom ma lornetk. Wszyscy troje na zmian obserwowalimy z okna na poddaszu t niezwyk armad, rosnc w oczach, w miar jak si zbliaa. Nie wida ju byo morza, tylko same okrty i odzie. I wtedy zabrzmiaa pierwsza salwa. Na Vierville zaczy spada pociski. W cigu paru minut w oknach nie pozostaa ani jedna

szyba. Jeden z pociskw eksplodowa w sypialni na pitrze domu i wszystko runo na znajdujc si niej jadalni. Kolejny pocisk przelecia ze wistem przez cay budynek, wpad jednym oknem, a wypad drugim. Inny uderzy w piekarni, zabijajc suc i niemowl, dziecko piekarza, ktre kobieta trzymaa na rkach. 21 Strzelano z kadego dziaa oty alianckiej. Niszczyciel USS Harding, pod dowdztwem komandora Georgea G. Palmera,

otworzy ogie w stron play Omaha o 5.37. Celem bya bateria, znajdujca si na wschd od Port-en-Bessin, w odlegoci okoo czterech tysicy czterystu metrw. Harding wystrzeli czterdzieci cztery pociski 127 mm w kierunku dzia niemieckich i na jaki czas je uciszy. Tymczasem pociski wroga, spadajce wok Hardinga, wzbijay fontanny wody; najbliszy przelecia w odlegoci siedemdziesiciu metrw. O 5.47 Harding skierowa

dziaa w stron trzech bunkrw, pooonych dwa tysice siedemset metrw dalej, przy drodze ku Colleville. Posa tam sto kolejnych pociskw, zanim dym zupenie przesoni widok. Cae wybrzee zasnuo si pyem i zamienio w rumowisko. Komandor Palmer nie mg dostrzec punktw orientacyjnych w terenie i musia polega wycznie na radarze. Kiedy wiatr umoliwi jako tak obserwacj, Harding otworzy ogie w kierunku

budynku przy drodze; dwadziecia pociskw zmioto go z powierzchni ziemi. O godzinie 6.10 okrt wzi na cel kolejny uforty kowany obiekt i ostrzela go czterdziestoma pociskami. Potem wypatrzy nieprzyjacielskie stanowisko na play Omaha, ktrego zaoga przygotowywaa si do ostrzau podpywajcej wanie odzi desantowej. O 6.15 Harding zbliy si do brzegu na odlego tysica piciuset metrw i odda sze salw w stron

niemieckiej armaty. Wprawdzie nie udao mu si jej zniszczy, ale nieprzyjacielscy onierze uciekli w kierunku urwiska. 22 Przez cay ten czas niemieckie armaty rozmieszczone na brzegu odpowiaday ogniem. Marynarze na Hardingu syszeli gwizd pociskw, ktre przelatyway im nad gowami i ponad ruf. Porucznik William Gentry pamita, e kiedy Niemcy ostrzeliwali pancerniki i krowniki, znajdujce si za Hardingiem,

tor lotu pociskw by tak paski, e przelatyway one na poziomie naszych kominw. Niektrzy czonkowie zaogi byli nawet przekonani, e kilka pociskw spado pomidzy kominy. O 6.20, kiedy do play Omaha podpyna jedna z pierwszych odzi desantowych, o cer artyleryjski zgosi, e zadanie zostao wykonane i komandor Palmer wyda rozkaz, by przerwa ogie. 23 Naprzeciwko piciu pla byo zakotwiczonych

szedziesit osiem alianckich niszczycieli; kady z nich uczestniczy w ostrzale wybrzea, dziaajc podobnie jak Harding, to znaczy ostrzeliwa najpierw wyznaczone obiekty gwnie bunkry i inne umocnienia lub wiee kocielne a nastpnie pozostae cele, ktre udao mu si dostrzec. Potem wszystkie przerway ogie, by pozwoli odziom desantowym wyldowa na play. Dwa niszczyciele miay pecha. Norweski Svenner

znajdowa si na odlegym lewym skrzydle, najbliej Hawru. O 5.37 p tuzina EBootw z tego portu, wysanych do akcji przez admiraa Kranckego, zbliyo si do oty aliantw i posao w jej kierunku seri torped. Tra ony zosta tylko Svenner torpeda przesza obok dziobu lzaka. Komandor Nacz-Tymiski tak to opisa:
W okolicy rdokrcia pojawi si bysk, zaraz po nim nastpia gona detonacja, a nastpnie w powietrze

unis si sup ognia i dymu. Svenner przeama si na p i zaton.24

Kapitan Kenneth Wright, komandos, pi dni pniej pisa do rodzicw:


Byo to makabryczne. Okrt jakby pk w poowie i zgi si niczym scyzoryk.25

Svenner by jedynym alianckim okrtem zatopionym tego dnia przez marynark niemieck. EBooty, ktre wystrzeliy

torpedy, zostay potem ostrzelane przez pancernik HMS Warspite. Jeden z okrtw zaton, a pozostae dokonay szybkiego zwrotu i powrciy do stosunkowo bezpiecznego Hawru. Tak zakoczya si jedyna prba, jak podja Kriegsmarine, by przeszkodzi w ldowaniu wojsk alianckich. Samoloty, majce rozcign zason dymn midzy stanowiskami Niemcw a ostrzeliwujc ich ot, pojawiy si nad pla

Omaha o 6.10. Ale maszyna, ktrej zadaniem byo osoni niszczyciel USS Corry, zostaa zestrzelona. Przez jaki czas Corry by wic jedynym dobrze widocznym okrtem alianckim i dlatego dziaa niemieckie skoncentroway na nim ogie. Niszczyciel zacz gwatownie manewrowa, cay czas strzelajc z dzia. Bardzo przy tym ryzykowa, poniewa tylko niewielki akwen wodny zosta oczyszczony z min. Mechanik, mat Grant Gullickson, by w tym czasie w

przedniej maszynowni. Rury ociekay wod, z turbin z sykiem wydobywaa si para. Mielimy wykonywa polecenia dowdcy okrtu [komandora podporucznika Ho mana]: caa naprzd albo caa wstecz jak sobie yczy. Nad nami bez przerwy grzmiay dziaa. Nagle okrt dosownie wyskoczy z wody! Wsporniki podogowe si rozchwiay, zgaso wiato i maszynowni wypenia para. Corry tra rdokrciem na min. Zapanowaa kompletna

ciemno, a wszdzie unosia si gorca, duszca para wspomina Gullickson, ktry znalaz si w najgorszej sytuacji, w jakiej mg si znale zamknity na toncym okrcie w maszynowni z przegrzanymi turbinami, kotami parowymi i rurami. Woda si podnosia, po paru minutach sigaa mu ju do piersi. Wtedy rozleg si kolejny oskot od spodu kaduba. Corry uderzy w kolejn min i zosta prawie przepoowiony. Ho man,

sterujc osobicie, skierowa okrt na pene morze, ale w cigu paru minut silniki straciy moc i Corry zacz zwalnia. O 6.41 wyda rozkaz, by wszyscy opucili okrt. W maszynowni tymczasem, jak relacjonuje Gullickson, mocowalimy si z pokryw luku, a kiedy wreszcie udao si j otworzy, zaczlimy si ewakuowa. Na zewntrz zobaczylimy, e gwny pokad znajduje si na poziomie morza i jest ju zalewany. Nie ulegao

wtpliwoci, e to ostatnie chwile okrtu. W tym momencie zauwayem, e nie mam na sobie pasa ratunkowego i kamizelki. Prawdopodobnie zostay ze mnie zerwane podczas eksplozji. Opuciem pokad przez sterburt w okolicy rdokrcia. Nie musielimy skaka, po prostu odpynlimy, bo Corry by ju pod wod. Dwie godziny pniej USS Fitch zabra Gullicksona i innych na pokad. Tam napojono ich kaw z alkoholem uywanym

do napdu torped, a potem przeniesiono na transportowiec, ktry zabra ich do szpitala w Anglii. Na okrcie znajdowa si bosman Ravinsky, szef przedniej maszynowni. Para poparzya mu dziewidziesit procent powierzchni ciaa. Opiekowalimy si nim; mg troch mwi, ale oparzenia byy bardzo bolesne. Nastpnego dnia umar. 26 Starszy marynarz Joseph Dolan suy w bojowym orodku cznoci, na

Bayfieldzie. Nadal pamitam piln wiadomo, ktr odebraem z pokadu Corryego. Informowali, e okrt uderzy w min i tonie, maj wielu rannych i natychmiast potrzebuj pomocy. Wiadomoci byy przewanie kodowane, ta jednak ze wzgldu na popiech nie zostaa zaszyfrowana. 27 Starszy marynarz A.R. Beyer z Fitcha popyn odzi ratunkow, by zebra rozbitkw. Pamita, e rufa Corryego ostatnia zanurzya

si pod wod. Widzia, jak jeden z ludzi uchwyci si grnej opaty ruby, wikszo jednak pywaa uczepiona szcztkw okrtu czy tratw i tych postanowi ratowa jako pierwszych. Kiedy powrci do Corryego, czowieka na rubie ju nie byo. W cigu caego ranka Fitch zabra na pokad dwustu dwudziestu trzech ludzi. 28 Podporucznik Doug Birch znajdowa si w cigaczu naprzeciwko play Utah. Kiedy Corry uderzy w min,

wielu ludzi wypado za burt; tak si zoyo, e wycignem z wody marynarza, ktry mia grup krwi B; po uoeniu go na pokadzie naszej odzi, oddaem mu krew podczas transfuzji. Kiedy potem lekarz powiedzia, e ten czowiek nie yje, nie byem pewny, kto umar: on czy ja. 29 Miny spowodoway prawdziwe spustoszenie wrd jednostek alianckich znajdujcych si w pobliu play Utah. d patrolowa PC 1261 o 5.42 tra a na

min i zatona po czterech minutach. O 5.47 LCT 597, pync tu za PC 1176, spotka podobny los. Porucznik Vander Beek na LCC 60 widzia, jak sia eksplozji wyrzucia j z wody. Bylimy par metrw dalej, a potna fala wywoana wybuchem przetoczya si przez nasz d. LCT 597 zatona natychmiast, razem z adunkiem czterech czogw DD. Mniej wicej w tym samym czasie Vander Beek dowiedzia si, e jedna z jego

siostrzanych odzi, LCC 80, zahaczya rub o boj wietln i ulega uszkodzeniu, nie moga wic uczestniczy w akcji. W ten sposb tylko LCC 60 Vandera Beeka moga poprowadzi wszystkie LCT i pierwszy rzut LCVP w kierunku Omaha. Byo to dla jednej odzi waciwie niewykonalne zadanie, a sytuacj pogarsza jeszcze wiatr wiejcy od strony ldu oraz silny prd morski. Vander Beek usiowa prowadzi LCT i LCVP w kierunku brzegu, ale znioso

go na lewo, tak wic kiedy da znak odziom, e mog pyn ku plaom, znajdoway si piset-tysic metrw na poudniowy wschd od wyznaczonej strefy ldowania. 30 O 6.00 pozostae LCT spuciy na wod czogi DD, te pyny jednak bardzo wolno, poniewa przeszkadzay im wiatr i prd morski. Wkrtce wyprzedziy je odzie Higginsa, wypenione onierzami, ktrzy mieli przystpi do ataku w pierwszym i drugim rzucie.

Podczas gdy odzie desantowe podpyway do brzegu, pancerniki i krowniki kontynuoway ostrza. Salwy z dzia powodoway jeden wielki huk, odczuwalny niemal zycznie w powietrzu. Haas potgoway jeszcze niemieckie baterie i warkot silnikw bombowcw. Nevada zarzucia kotwic naprzeciwko play Utah, a Texas i Arkansas przy Omaha. Poniewa oczyszczony akwen by zbyt wski i nie pozwala na adne

manewry, okrty stay zakotwiczone, co wiadczy o tym, e marynarka bardziej obawiaa si min ni niemieckich baterii. Za pancernikami znajdoway si transportowce, przed nimi za niszczyciele i odzie desantowe, ktre kieroway si ku brzegowi w kolumnach zoonych z odzi Higginsa, LCI, LCT, am bii DUKW. Pancerniki miay wsparcie krownikw. Gwnym celem dla dzia 355 mm Nevady byy niemieckie baterie. Mniejsze

dziaa zasypyway pociskami plae. O 6.20 pancernik zwrci ku plaom take lufy swoich trzysta pidziesitek pitek; domaga si tego genera Collins, ktry wierzy w skuteczno ostrzau z wielkich dzia i liczy na to, e porobi wyrwy w betonowych umocnieniach. Nevada strzelaa wic na wprost, prawie w linii poziomej; onierze pyncy w odziach Higginsa twierdz, e na skutek podmuchu powietrza, spowodowanego przez nadlatujce pociski, odzie

wrcz podrzucane byy przez fale. Texas, zakotwiczony w pobliu play Omaha, ostrzeliwa bateri w Pointe du Hoc, gdzie niebawem miay wyldowa grupy rangersw. O 5.50 zrobio si na tyle jasno, e ogniem mogy ju kierowa samoloty rozpoznawcze. Olbrzymie pociski z dzia okrtowych poznaczyy rejon Pointe du Hoc kraterami, oberway wielkie kaway klifu, ktre spady do morza, i zniszczyy bunkry kryjce dziaa.

Komandor porucznik L.C. Glover pilotowa samolot kierujcy ogniem z dzia HMS Warspite, ktry ostrzeliwa bateri w Villerville, na wschd od play Sword. Lata midzy pancernikiem a lini brzegow. Wydaem rozkaz: Ognia! I powoli odwrciem si bokiem w stron wybrzea, czekajc, a spadn pociski. Nagle na czystym niebie moja maszyna doznaa gwatownego wstrzsu, ktry niemal pozbawi mnie zmysw. W tej samej chwili zobaczyem dwa

olbrzymie obiekty, szybko oddalajce si ode mnie w kierunku brzegu, i uwiadomiem sobie, e przeciem trajektorie dwch pociskw 381 mm wystrzelonych z Warspitea. Przeraony, ledziem wzrokiem dalszy paraboliczny lot pociskw i zobaczyem, e jeden z nich tra w stanowisko artyleryjskie, ktre mielimy zniszczy! Mniej radosn wie Glover przekaza pniej, tego dnia bowiem co najmniej dwa alianckie samoloty zostay

tra one i zniszczone przez pociski. 31 O 6.15 Texas obrci swoje dziaa 355 mm ku drodze wychodzcej z zachodniego kraca play Omaha. Prowadzia ona wwozem do wsi Vierville. Admira Morison zauway wczeniej: Sia i celno ostrzau morskiego w duej mierze zdecyduj, w jakim czasie po Godzinie H 1 Batalion 116 Puku [29 Dywizji] opanuje t drog. 32 Niemcy odpowiedzieli ogniem ze swoich baterii w

Port-en-Bessin. Nick Carbone, marynarz z Brooklynu pywajcy na pokadzie Texasu, zobaczy, jak ogromny niemiecki pocisk wpada do wody midzy jego pancernikiem a jednym z brytyjskich krownikw. Naladujc znany wszystkim Amerykanom gos, Carbone powiedzia: Nienawidz wojny. Eleanor te jej nienawidzi. 33 Tymczasem Arkansas przy zachodnim kracu Omaha wzi na cel bateri w Les Moulins, a krowniki i

niszczyciele ostrzeliway niemieckie bunkry rozmieszczone wzdu urwiska (dzi znajduje si tam cmentarz). W rejonie pla atakowanych przez Brytyjczykw i Kanadyjczykw ostrza by rwnie silny. Krtko mwic, plae i baterie niemieckie zostay ostrzelane tonami pociskw. Efekty okazay si jednak czsto niezadowalajce. Kady, kto mia okazj zobaczy normandzkie wybrzee, moe potwierdzi,

e przyczyn tego nie by niecelny ostrza, ale dobrze przemylany system obrony niemieckiej. Starszy marynarz Ian Michie, sucy na krowniku HMS Orion, mwi prawd, gdy stwierdzi: Nasz ostrza by bardzo skuteczny i wkrtce odnotowalimy bezporednie tra enia. Trzynacie razy tra limy w bateri, zanim zaatakowalimy nowy cel. 34 Do dzi jednak w Longues-surMer, Pointe du Hoc, Port-enBessin, St-Marcouf, Azeville i innych punktach, gdzie

znajdoway si baterie, mona zobaczy bunkry nieco naruszone, ale nie zniszczone. Na niektre z nich spady tuziny pociskw, ale nawet te 355 mm nie przebiy grubych cian. Poznaczyy je dziurami, oderway troch betonu, odsoniy stalowe prty, ale nie przebiy si do rodka. Wielu niemieckich artylerzystw ogucho albo stracio przytomno na skutek ostrzau i bombardowa. W o cjalnym raporcie Krlewskiej Marynarki Wojennej

przyznano, e nie udao si


zniszczy konstrukcji betonowych cian ani samych dzia w punktach oporu,

podkrelano jednak,
e ostrza i bombardowanie

skutecznie unieszkodliwiy stanowiska artyleryjskie, stan poniewa ich wprawiy zaogi w i

przeraenia

uniemoliwiy im uycie broni, a tym samym strzelanie do ldujcych

jednostek.35

Okazao si, e byy to tylko pobone yczenia. Gdy usta ostrza z morza, a zanim jeszcze wyldowa pierwszy rzut aliantw, Niemcy zdyli obsadzi ludmi dziaa i otworzyli ogie strzelali jednak niecelnie, bo nie dysponowali samolotami rozpoznawczymi, a stanowiska obserwacyjne rozmieszczone wzdu klifu miay utrudnion widoczno z powodu dymu. Tak wic, cho stanli do walki z pancernikami i krownikami, nie trafili adnego z nich.

Mniejsze baterie, bunkry i tobruki na obszarze samych pla czy te na stoku urwiska za pla Omaha take przetrway ostrza i bombardowanie. Te blisze, na plaach, miay otwory strzelnicze po bokach, a nie od strony morza, by mogy razi ogniem ankowym rwnolegle do linii brzegowej i jednoczenie wytrzyma ostrza okrtw. Kiedy na brzegu wyldowa pierwszy rzut aliantw, dziaa nieprzyjacielskie otworzyy miadcy ogie do czogw i

piechoty. Z punktu widzenia onierzy schodzcych na brzeg potny ostrza z morza by rwnie nieskuteczny jak potne bombardowanie z powietrza. Wedug admiraa Morisona przyczyn by zbyt krtki czas przeznaczony na ostrza, a poza tym, jego zdaniem, wina leaa po stronie wojsk ldowych, a nie marynarki, poniewa nie chciay, by ostrza rozpocz si przed witem. Jak twierdzi Morison, Godzin H naleao wyznaczy na 7.30,

by da okrtom wicej czasu na rozwalenie umocnie wzdu pla. 36 Gdy okrty przesuny lini ostrzau, kierujc go w gb ldu, do akcji przystpiy LCT(R). Porucznik Eugene Bernstein dowodzi odzi pilotujc trzynacie innych jednostek pyncych w kierunku play Omaha. W odlegoci trzech i p tysica metrw od brzegu LCT(R) uformoway szereg, ustawiajc si w odstpie stu metrw od siebie. Bernstein wspomina, i by bardzo

zdziwiony, e znalaz si w wyznaczonym miejscu o wyznaczonej porze. 37 Na LCT(R) 450 pyn lekarz W.N. Solkin. Pamita, e w pewnej chwili caa zaoga wzia do rki ganice. Dowdca odzi znajdowa si w wieyczce obserwacyjnej, trzyma palec tu nad przyciskiem wyrzutni. Wstrzymalimy oddech, chwytajc si wszelkich staych elementw odzi. Odpalilimy rakiety i wtedy rozptao si pieko. Mielimy wraenie, e d

eksplodowaa. Nastpi gwatowny przechy i znalazem si w pltaninie rk i ng. Teraz przyday si ganice. W rnych miejscach pojawi si ogie, zza grodzi wodoszczelnych wydobywa si dym. Haas i gorco byy nie do wytrzymania. Wszyscy, krzyczc i przeklinajc, prbowali opanowa ogie, ktry zagraa caej odzi. Nie potra opisa dwiku tysica rakiet odpalanych jednoczenie w cigu niespena minuty. Ktry z kolegw przyrwna

go do huraganu. odzi zatrzso, rzucio do tyu i w jednej chwili stracilimy panowanie nad sterem. 38 Rakiety w liczbie czternastu tysicy przeleciay ukiem nad odziami Higginsa, w kierunku play. Jak okreli to Joseph Balkoski, historyk 29 Dywizji: Ich ryk przypomina naowe crescendo wielkiej symfonii. 39 Ludziom pyncym odziami Higginsa wydawao si, e nikt nie moe przey takiego ostrzau. Niestety, wiele

rakiet spado do morza, nie wyrzdzajc adnych strat. Kilka uderzyo w dolny stok urwiska lub spado pomidzy urwiskiem a pla. Zapalia si od nich trawa, powsta dym, wybucho par min ldowych ale zgino niewielu Niemcw, jeli w ogle ktrykolwiek z nich straci ycie. *** Nastpi jeszcze jeden ostrza z morza. Ogie otworzyy Shermany, ktre zbliay si do brzegu na pokadach LCT. Ze wzgldu

na warunki wysok fal, dym i mg, a take zdenerwowanie by bardzo niecelny. Fakt, e czogi znalazy si na tyle blisko brzegu, by rozpocz ostrza, graniczy wrcz z cudem, ktrego dokonano dziki odwadze i przytomnoci umysu jednego czowieka, porucznika Rockwella. Ze wszystkich modszych o cerw podj on by moe najwaniejsz decyzj w caym D-Day. LCT, ktre zbliay si do play Omaha, miay spuci na

wod czogi DD w odlegoci piciu kilometrw od brzegu. odzie podzieliy si na dwie grupy. Osiem z nich, po lewej stronie otylli Rockwella, spucio czogi zgodnie z planem, ale z trzydziestu dwch dwadziecia dziewi zatono. Fale byy zbyt due, czogi niskie, a ich osony niewystarczajce. Byo co patetycznego w tym, jak maszyny jedna za drog zjeday po opuszczonej rampie i pogray si w wodzie. Niewtpliwie zawini tu

take tpy upr dowdcw, ktrzy widzc, jak spuszczane na wod czogi zalewa fala, pcienne osony opadaj, a maszyny kolejno ton bezmylnie wykonywali rozkaz. Dowdcy LCT patrzyli na to bezradnie, obezwadnieni strachem i zgroz. By to tragiczny widok. Tylko dowdca LCT 600, podporucznik H.P . Sullivan, mia odwag, eby przerwa t bezsensown akcj. Kiedy zobaczy, e pierwszy z grupy czterech jego czogw poszed

pod wod, rozkaza zaodze podnie ramp i podpyn do brzegu. Z caej otylli LCT uratoway si jedynie te trzy maszyny; wkrtce potem otworzyy silny ogie w kierunku Easy Green[27]. Porucznik Rockwell, znajdujcy si na wprost Dog White i Dog Green, podj w tym czasie samodzieln decyzj. Mimo zakazu skontaktowa si przez radiostacj w czogu z kapitanem Elderem z 743 Batalionu Czogw na pobliskiej LCT. By

przygotowany na powan dyskusj, poniewa sdzi, e Elder bdzie chcia postpowa zgodnie z rozkazami. (Jeli chodzi o uycie radiostacji, Rockwell powiedzia pniej: Na tym etapie akcji postanowiem zaryzykowa, bo inwazja bya w toku, a od tego zalea jej los.) Sprawiajc ulg Rockwellowi, Elder zgodzi si z nim. Chyba nam si nie uda powiedzia. Czy wobec tego mgby nas zabra bliej play?

To wanie Rockwell chcia usysze. Posugujc si chorgiewkami i alfabetem Morsea, rozkaza siedmiu innym dowdcom LCT ze swojej otylli, by przygotowali rampy i podpynli do brzegu. Kiedy odzie zbliyy si do pla, zaogi czogw skwapliwie otworzyy ogie w kierunku urwiska, strzelajc znad ramp. 40 Flotylla Rockwella uformowaa szereg. Nie zareagowa tylko dowdca LCT 607. Jego zastpca, podporucznik Sam Grundfast

(ktry by niegdy skautem i potra , szybciej ni sygnalista przeczyta wiadomo nadan Morseem), powiedzia bez ogrdek: Po prostu sta jak skamieniay. Sygnalista spojrza wic na mnie, ja spojrzaem na niego, a potem przejem dowdztwo odzi. Daem znak, e odebralimy rozkaz i wpywamy na pla. Podpywajc do brzegu, LCT 607 tra a na min. Dosownie wylecielimy w gr. Dowdca zosta zabity. Zginli wszyscy poza mn i

jeszcze dwoma ludmi. Stracilimy cztery czogi i ca zaog z odzi. Ja leczyem si z ran przez kilka miesicy, przeszedem w szpitalu kilka powanych operacji. 41 Starszy marynarz Martin Waarvick pyn na odzi Rockwella, LCT 535. Byem na stanowisku w kabinie na lewej burcie w pobliu rampy i grzaem may silnik rmy Briggs & Stratton, za pomoc ktrego bya opuszczana. 42 Moment by krytyczny. Gdyby rampa opada zbyt szybko, a d znajdowaaby si jeszcze

na gbokiej wodzie, czogi nie wykonayby swojego zadania i 116 Puk Piechoty nie otrzymaby wsparcia w chwili, gdy najbardziej tego potrzebowa. Huk by oguszajcy. Nad LCT przelatyway pociski wystrzeliwane z dzia pancernikw i krownikw. Niszczyciele waliy z dzia po obu stronach szlaku odzi desantowych. W grze warczay silniki samolotw. Gdy Rockwell podpyn bliej, LCT(R) opuciy rampy. Zaogi czogw na jego odzi

uruchomiy silniki. Nie mona byo rozmawia, a nawet zebra myli z powodu haasu. Jakby tego byo mao, dym przesoni widok. Kiedy jednak na chwil troch si przerzedzi, Rockwell zauway, e fale znosz go na wschd. Zmieni wic kurs i zwikszy prdko, co widzc, pozostali dowdcy odzi poszli jego ladem. W chwili, gdy usta ostrza, grupa Rockwella znajdowaa si dokadnie naprzeciwko Dog White i Dog Green.

Nadszed moment, do ktrego Rockwell przygotowywa si od ponad dwch lat. Wanie do tej misji stworzono LCT. Ale ku zaskoczeniu Rockwella to, czego si spodziewa, nie nastpio. Zawsze przypuszcza, e jego d w chwili przybijania do brzegu zostanie ostrzelana przez wroga, ale jak dotd nic takiego si nie stao. O 6.29 da sygna Waarvickowi, ktry opuci ramp. LCT 535 bya pierwsz odzi z pierwszego

rzutu atakujcych, ktra spucia na brzeg czogi. Waarvick pamita, e zaczy zjeda po rampie, chrzszczc i zgrzytajc. Na tym stalowym pokadzie robiy haas jak startujca rakieta. Woda w tym miejscu miaa niespena metr gbokoci. Pierwszy czog zjecha po rampie, zanurzy si w wodzie i przeby dzielce go od play czterdzieci pi metrw, cho fale raz po raz zaleway mu ty. Jednoczenie zacz strzela i w tej samej chwili do ostrzau przystpili

rwnie Niemcy. Rockwell obserwowa, jak kolejno trzy odzie desantowe zostay tra one pociskami 88 mm. Spodziewa si, e nastpny uderzy w jego LCT, ktra staa na wodzie, zwrcona bokiem w kierunku strzelajcej armaty i stanowia wietny cel. Kiedy ostatni z czogw zjecha do wody, Waarvick podnis ramp. A wtedy, jak wspomina Rockwell, wykonalimy ten synny manewr morski, znany od zarania marynarki

wojennej zaczlimy zwiewa tak szybko, jak si dao. By si wycofa, wykorzysta rzucon wczeniej kotwic oraz silnik odzi umoliwiajcy jej odwrcenie. 43 Kiedy Rockwell odpywa, czogi, ktre z takim powiceniem i odwag wysadzi na brzeg, strzelay ze swoich dzia 75 mm i karabinw maszynowych 12,7 mm. Podczas gdy LCT 535 si wycofywaa, do brzegu przybijay odzie Higginsa wiozce 116 Puk. Na play

Omaha bya 6.30, Godzina H. W bunkrze Widerstandsnest 62, nad drog do Colleville, szeregowy Franz Gockel przeywa najdramatyczniejsz godzin w yciu. O 4.00 otrzyma rozkaz zajcia stanowiska przy karabinie maszynowym, ale jak wspomina, pocztkowo nic si nie dziao. Czyby to by kolejny faszywy alarm? Minuty mijay bardzo wolno. A moe tym razem co si wydarzy? Stalimy z broni i drelimy z zimna w cienkich

letnich mundurach. Kucharz przygotowa grzane wino. Pojawi si podo cer, by sprawdzi nasz gotowo, i powiedzia: Kiedy si pojawi, nie strzelajcie od razu. O wschodzie soca nadleciay bombowce, a na horyzoncie zacza si wyania si nieprawdopodobnie wielka ota. Mae odzie, mae okrty, due okrty wszystkie najwyraniej zmierzay w kierunku WN 62. Nie koczca si armada

jednostek morskich. Potne okrty pyny sobie jak na paradzie. Gockel prbowa si skupi na swoim karabinie maszynowym i wci go sprawdza, by odwrci myli od tego, co wkrtce miao nastpi. Okrty rozpoczy ostrza. W kierunku naszych pozycji oddawano salw za salw. Otoczyy nas kby dymu i py. Wok trzsa si ziemia. Oczy i uszy wypeniy si pyem. Midzy zbami zgrzyta piach. Nie moglimy liczy na adn pomoc.

Ostrza jeszcze si wzmg. Pierwsze promienie soca, wschodzcego nad zbliajc si ot desantow, odsoniy przed nami nasz los. Gockel by zdumiony, e alianci przybywaj na pocztku przypywu. W czasie majowej inspekcji Rommel zapewnia porucznika dowodzcego WN 62, e pojawi si w jego ostatniej fazie. Jeszcze bardziej by zaskoczony, kiedy ostrza z morza usta i odkry, e nikt z jego plutonu nie zosta zabity,

jedynie kilku odnioso rany. Kulilimy si za naszymi karabinami, sabi i bezradni. Modliem si, eby dane mi byo przey. Potem morze jakby oyo. Do brzegu szybko zbliay si odzie desantowe i szturmowe. Przez dym i py przedar si do mnie kolega i krzykn: Franz, patrz! Nadchodz! Armata 75 mm z WN 62 strzelaa do amerykaskiego czogu, ktry odpowiedzia ogniem. Pocisk eksplodowa w bunkrze i zniszczy armat. 44

Na play Omaha bya 6.30.

Rozdzia 15 Tu wojn zaczynamy

4 Dywizja na play Utah


Pierwotny plan

przewidywa, e o 6.30, zaraz po zakoczeniu ostrzau artyleryjskiego i rakietowego, jako pierwsze wylduj czogi DD. W rejon play Utah na pokadach omiu LCT przybyy trzydzieci dwie pywajce maszyny. Za nimi mia ruszy 2 Batalion 8 Puku Piechoty, przywieziony przez dwadziecia odzi Higginsa, w trzydziestoosobowych grupach szturmowych. Dziesi odzi miao przybi do brzegu w rejonie Tare Green Beach, naprzeciwko stanowiska obrony w Les-

Dunes-de-Varreville, pozostae natomiast na poudnie od Uncle Red Beach. Drugi rzut trzydziestu dwch odzi Higginsa, wiozcych 1 Batalion 8 Puku Piechoty oraz saperw (wojsk ldowych i marynarki), wyldowaby pi minut pniej. Trzeci mia przyby pitnacie minut po Godzinie H; w jego skad wchodzio osiem LCT z czogamibuldoerami na pokadzie oraz Shermanami. Dwie minuty po nich przewidywano czwart fal desantu, gwnie

skadajc si z jednostek 237 i 299 Batalionw Saperw. Nic jednak nie potoczyo si zgodnie z planem. Niektre z odzi przybiy do brzegu pniej, inne wczeniej, a wszystkie mniej wicej w odlegoci kilometra na poudnie od wyznaczonego sektora. Ale dziki bystroci umysu i szybkim decyzjom wyszych o cerw obecnych na plaach, a take inicjatywie i inteligencji szeregowcw, co, co mogo przeksztaci si w jedno wielkie zamieszanie, a nawet

kompletny chaos, okazao si jednak udan akcj, ktra przyniosa stosunkowo niewiele ofiar. Przyczyn zakce w realizacji planu i ldowania w niewaciwym miejscu byy z pewnoci wysokie fale, silny wiatr i gsty dym, ale niewtpliwie gwn rol odegraa tu strata trzech z czterech LCC, ktre uderzyy o miny. Zatonicie tych odzi spowodowao cakowit dezorganizacj. Dowdcy LCT kryli po morzu bezradnie, nie wiedzc, w ktrym

kierunku maj pyn. Jedna z odzi tra a na min i wyleciaa w powietrze. W cigu paru sekund posza na dno wraz z czterema czogami. W tym wanie momencie dowdztwo przejli porucznicy Howard Vander Beek i Sims Gauthier na LCC 60. Po naradzie postanowili nadrobi stracony czas, podpywajc LCT na odlego trzech kilometrw od brzegu a nie piciu, jak wczeniej planowano i tam dopiero spuci czogi, by skrci

dystans dzielcy ich od play. Vander Beek opyn wszystkie LCT, przekazujc przez tub rozkaz, by ruszyy za nim. Potem skierowa swoj d ku play jak si okazao, nie tej waciwej, lecz pooonej kilometr na poudnie od miejsca, gdzie miay wyldowa czogi. Kiedy LCT opuciy rampy, a maszyny, ktre po nich zjechay, zaczy powoli odpywa, Vander Beek pomyla, e przypominaj jakie potwory morskie o przedziwnych ksztatach, ze

swoimi wielkimi osonami jak pczki potwory przedzierajce si przez fale i z trudem zachowujce szyk. 1 odzie Higginsa wiozce pierwszy rzut oddziaw szturmowych miay pyn za czogami, ale poniewa te posuway si naprzd bardzo wolno, wkrtce je wyprzedziy. Dlatego wanie Kompania E 2 Batalionu 8 Puku Piechoty 4 Dywizji bya pierwsz alianck jednostk, ktra zesza na brzeg normandzki podczas inwazji. W pierwszej odzi, ktra

dotkna brzegu, by genera Roosevelt. Genera major Barton pocztkowo nie zgodzi si na jego uczestnictwo w desancie wraz z 8 Pukiem Piechoty, ale Roosevelt przekonywa go, e obecno tak wysokiego rang o cera korzystnie wpynie na morale onierzy. Pomyl, e skoro idzie z nami genera, nie bdzie tak le argumentowa. Uy take bardziej osobistego tonu, wyznajc: Bardzo chciabym w tym uczestniczy. Barton, cho

niechtnie, w kocu wyrazi zgod. Natomiast szczcie nie opuszczao Kompanii E. Niemieckie umocnienia w planowanym przez aliantw miejscu inwazji, przy drodze numer 3, byy znacznie trudniejsze do pokonania ni te, ktre broniy play, gdzie w kocu dokonano desantu, czyli przy wyjciu numer 2, naprzeciwko La Madeleine, poniewa ju wczeniej Maraudery zbombardoway bunkry. Niemieckie jednostki rozmieszczone w tym rejonie

naleay do 919 Puku 709 Dywizji Piechoty i posiaday tylko lekkie uzbrojenie. Bombardowanie i ostrza z morza mocno je przerzedziy, tak e w ogle nie prboway ostrzeliwa ldujcych. Ogie otworzyli jedynie strzelcy z okopw usytuowanych na wydmach, tu za betonowym waem ochronnym, wysokoci stu dwudziestu centymetrw. *** W okopach tych schronili si Niemcy, ktrych bombardowanie wypdzio z bunkrw. Dowodzi nimi

porucznik Jahnke. By zdumiony tym, co zobaczy, kiedy skierowa wzrok na morze. To by naprawd hipnotyzujcy widok wspomina. Nawet przez chwil pomylaem, e mam halucynacje z powodu ostrzau. Zobaczy bowiem czog DD: Czogi-am bie! To musi by owa tajna bro aliantw! Postanowi wykorzysta w akcji rwnie wasn tajn bro, odkry jednak, e jego Goliaty nie nadaj si do uytku, poniewa podczas

bombardowania zostay uszkodzone systemy zdalnego sterowania. Wyglda na to, e Bg i cay wiat zapomnieli o nas powiedzia do stojcego obok cznika. Co robi nasze lotnictwo?2 W tej samej chwili sierant Malvin Pike z Kompanii E pyn w odzi Higginsa ku brzegowi. By przeraony. Znajdowaem si na prawej ru e odzi i syszaem wist pociskw przecinajcych powietrze nad naszymi

gowami; kiedy spojrzaem do tyu, zobaczyem tylko dwie rce na kole sterowym i po jednej przy kadym karabinie maszynowym 12,7 mm, z ktrych strzelali chopcy z marynarki. Powiedziaem do dowdcy plutonu, porucznika Rebarchecka: Oni nawet nie patrz, dokd pyn ani gdzie wal. Wtedy podnis si sternik, spojrza w kierunku play i znowu si schowa. Obsuga karabinw maszynowych rwnie staraa si ukry; modlilimy si, eby jako dostarczyli nas na

pla. d natra a na awic piasku okoo dwustu metrw od brzegu. (Woda bya pytsza w rejonie wyjcia z play, oznaczonego numerem 2, ni naprzeciwko wyjcia numer 3, dlatego marynarka nalegaa, by pyn trjk.) Sternik oznajmi, e piechota tu wysiada, a on sam zawraca. Porucznik Rebarcheck odpar: Nie moe pan potopi tych ludzi. Prosz sprbowa jeszcze raz. Sternik wycofa d z mielizny,

skierowa si trzysta metrw na lewo, prbowa pyn do brzegu, ale znowu utkn na mielinie. Rebarcheck zdecydowa: Okey, wysiadamy ale z kolei nie dao si opuci rampy. Do diaba z tym! zawoa. Wyskoczy przez burt, a reszta onierzy posza jego ladem. Znalazem si w wodzie po pas wspomina sierant Pike. Do brzegu mielimy szedziesit metrw, a przecie nie dao si biec,

moglimy tylko brn przez fale. Wreszcie dotarlimy na brzeg, potem pozostao nam do przebycia sto osiemdziesit metrw otwartej play, przez zapory. Na szczcie jednak wikszo Niemcw nie bya w stanie walczy, byli w szoku na skutek bombardowa i ostrzau rakietowego, tak e przewanie chcieli si po prostu podda. 3 Kapitan Howard Lees, dowdca Kompanii E, poprowadzi swoich ludzi poza wa ochronny na szczyt wydm.

To, co zobaczylimy relacjonowa sierant Pike w ogle nie przypominao tego, co ogldalimy w Anglii na stoach z makietami. Stwierdzilimy: o rany, pokazywano nam co zupenie innego. 4 Kiedy z determinacj podali w kierunku swoich pozycji, przyczy si do nich Roosevelt szed o lasce (mia kiedy atak serca), w zrobionym z weny kapeluszu (nie cierpia hemu), nie zwaajc na ogie. Mniej wicej w tym czasie (o 6.40)

niemiecka zaoga bunkra w Les-Dunes-de-Varreville otworzya ogie do 2 Batalionu z armaty 88 mm oraz karabinw maszynowych, ale niecelnie. Roosevelt i Lees naradzili si, przestudiowali mapy i doszli do wniosku, e s w niewaciwym miejscu. Roosevelt wrci na pla. Tymczasem wyldoway ju pierwsze Shermany i otworzyy ogie do Niemcw. Komodor James Arnold, nadzorujcy pla Utah z ramienia marynarki, wanie

wysiada na brzeg z trzecim rzutem atakujcych. Niemieckie armaty 88 mm ostrzeliway przyczek opowiada. Dwa amerykaskie czogi byy ju przy grnej linii przypywu, cay czas ostro strzelajc. Prbowaem dosta si pod ich oson. Wtedy zrozumiaem, dlaczego piechota podczas natarcia tak lubi mie obok siebie czogi. Daj poczucie bezpieczestwa na otwartym terenie, kiedy czowieka a mdli ze strachu. Arnold tra

na lej po pocisku i zaoy tam tymczasowe stanowisko dowodzenia. Jaki o cer piechoty z gwiazdk generaa brygady wskoczy do mojego leja, by ukry si przed wybuchem pocisku 88 mm. Pieprzone myszoowy mrukn, kiedy ju si pozbieralimy i spojrzelimy na siebie. Jestem Teddy Roosevelt. A pan jest Arnold z marynarki. Pamitam pana z odprawy w Plymouth. 5 Do Roosevelta doczyli dwaj dowdcy batalionw 8

Puku Piechoty, podpukownicy Conrad Simmons i Carlton MacNeely. Kiedy studiowali map, na brzeg zszed pukownik Van Fleet, dowdca puku. Wyldowa wraz z czwartym rzutem onierzy, w ktrego skad wchodziy 237 i 299 Bataliony Saperw. Van! wykrzykn Roosevelt. Jestemy nie tam, gdzie trzeba. Wskaza budynek na play, ktry powinien znajdowa si po lewej stronie. Mamy go po prawej. Wydaje mi si, e

jestemy ponad ptora kilometra na poudnie. Van Fleet uzmysowi sobie, e jak na ironi, znaleli si w miejscu, gdzie chcia wyldowa wbrew sprzeciwom ludzi z marynarki, ktrzy twierdzili, e jest to niemoliwe ze wzgldu na zbyt pytk wod. Musielimy, nie zwlekajc, podj wan decyzj napisa Van Fleet czy naley przerzuci puk o mil wzdu play i realizowa pierwotny plan, czy raczej ruszy groblami

znajdujcymi si naprzeciwko miejsca, gdzie wyldowalimy. onierze z o cerami na czele zaczli ju pokonywa wa ochronny wydmy, podczas gdy saperzy wysadzali z przodu zapory. I wtedy Roosevelt mia powiedzie: Tu zaczynamy wojn!. Van Fleet utrzymuje jednak, e byo inaczej. W nie opublikowanych wspomnieniach napisa:
To ja podjem decyzj.

Ruszamy w gb ldu rozkazaem. Znalelimy si w sabym punkcie

wroga, wic wykorzystajmy to.6

Wane byo nie to, kto podj decyzj, ale e odbyo si to bez sprzeciwu czy duszych dyskusji. Decyzja okazaa si suszna i dowioda, e wysze dowdztwo potra dostosowa si do okolicznoci. Simmons i MacNeely natychmiast wydali rozkaz zlikwidowania punktw oporu wroga na play, przygotowujc si do zdobycia wschodnich wylotw drg numer 1 i 2, a potem przebycia grobli, by nastpnie

skierowa si na zachd. Najpierw jednak musieli przeprowadzi swoich ludzi przez wa ochronny i wydmy. Saperzy przybyli tu za pierwszym rzutem piechoty i rwnie wyldowali naprzeciwko wyjcia numer 2. Byli silniej ostrzeliwani ni ich poprzednicy i od razu zauwayli, e miejsce, do ktrego zmierzaj, to nie ten punkt, ktry ogldali na makietach w Anglii. Zorientowali si take, e zostan wysadzeni w wodzie po pas, zaczli wic oprnia

bagae. Sierant Richard Cassiday wspomina, e pierwsze poszy kartony papierosw. On sam mia sze inny onierz zabra ich a dziesi. Cassiday rozerwa karton, wyj jedn paczk, a reszt wyrzuci. Podobnie zrobili pozostali. Brodzilimy na odzi po kolana w papierosach wspomina. 7 Druyny saperw skaday si z piciu ludzi z marynarki (specjalistw od niszczenia zapr podwodnych) i dwch lub trzech z piechoty. Takich

druyn byo dziesi. Kady saper nis na plecach od dwudziestu do trzydziestu piciu kilogramw materiaw wybuchowych: trotylu albo mieszanki C (plastiku wybuchowego wynalezionego przez Brytyjczykw, ktry wyglda jak kostka myda; mona go byo zapali lub w odpowiedni sposb detonowa). Saperzy z marynarki byli starsi ni wikszo onierzy biorcych udzia w operacji; zostali przewanie przeszkoleni przez grnikw z zachodnich

rejonw Stanw Zjednoczonych prawdziwych specjalistw w dziedzinie materiaw wybuchowych. Saperzy z marynarki, zwani rwnie pszczoami morskimi, byli odpowiedzialni za likwidacj zapr znajdujcych si najbliej morza, czyli tych, ktre jako pierwsze zostayby zakryte przez fale podczas przypywu. W razie koniecznoci pracowali pod wod (cho nie mieli takiego specjalistycznego sprztu,

jakim dysponuj wspczeni nurkowie). Orval Wake eld wspomina, jak o cer rekrutujcy ochotnikw do podwodnych druyn saperskich zapewnia ich, e oddziay te bd miay zasadnicze znaczenie dla sukcesu inwazji, dowiody tego podobne akcje na Pacyfiku. Tumaczy nam te, e to wyjtkowo niebezpieczna suba, e potrzebuj dobrych pywakw i przejdziemy specjalne szkolenia praktyczne i teoretyczne,

dobrze nas przygotuj do akcji na plaach. Bdziemy zajmowa si zaporamipuapkami i minami. Nie musielibymy take odbywa suby KP (Kitchen Police kuchenna suba), co byo dla nas korzystne. Wszystko to okazao si prawd. Podczas gdy schodzcy na brzeg onierze 4 Dywizji omijali nadbrzene przeszkody na Utah, druyna Wake elda przygotowywaa je do wysadzenia. Saperzy rozmiecili adunki wybuchowe, poczyli je

kablem i na haso Ogie w doku! dokonali detonacji. Potem podeszli pod wa ochronny, zaszyli si w okopie i po prostu obserwowali, co si dzieje na play. Bezporednio po wyldowaniu naszych jednostek onierze biegali, miotali si, omijali przeszkody. I nagle w tym ruchu pojawi si porzdek jak w ulu. odzie mogy ju pokona zapory. Buldoery spychay piach pod wa, a pojazdy koowo-gsienicowe i czogi mogy przedosta si w gb ldu. To wszystko

przypominao teraz mrowisko. 8 Rwnoczenie saperzy z wojsk ldowych zajli si zaporami pooonymi na dalszym odcinku play. Umiecili pod nimi adunki, a take przy pojedynczych palach z przyczepionymi minami i bramach belgijskich, i podczyli kable do zapalarki, by wysadzi wszystkie przeszkody jednoczenie. Sierant Al Pikasiewicz z 237 Batalionu Saperw, wsplnie z kolegami podoyli adunki pod ca

grup zapr, poczyli je kablem i pobiegli w kierunku wau ochronnego, eby dokona detonacji. Ogie w doku! krzyknli. Tu przed eksplozj wspomina Pikasiewicz kiedy bylimy przy wale, przypyno par odzi desantowych. Opaday rampy i zbiegali po nich ludzie, nie zdajc sobie sprawy z tego, co ich czeka. Kiedy usyszeli nasze krzyki i woania, padli na ziemi tu za zaporami. Mj Boe powiedziaem do Jimmyego Graya, lekarza.

Rzuciem si w tamt stron, zaczem ludzi szarpa za plecaki z racjami ywnociowymi i wrzeszcze: Spieprzajcie std, bo adunki zaraz wybuchn! Odcignem z szeciu ludzi, ostrzegem pozostaych i pobiegem w kierunku wau. Oddaliem si cztery do piciu metrw, kiedy wszystko wyleciao w powietrze, a odamek uderzy w mj hem. Druyna zabraa si do pracy przy zaporach bliej wau, by wykona zadanie, zanim rozpocznie si

przypyw. By tam genera Roosevelt opowiada sierant Cassiday. Chodzi tam i z powrotem wzdu play z nieodczn laseczk. Zawoaem: Niech ten facet padnie na ziemi, bo inaczej zginie! A kto odkrzykn: Wiesz, kto to jest?! Odparem: Wiem, to Roosevelt i zaraz wyleci w powietrze. Genera odszed, a druyna wysadzia zapory. 9 W cigu niespena godziny saperzy oczycili osiem szlakw szerokoci pidziesiciu metrw i

zaczli rozglda si za nie tknitymi jeszcze przeszkodami. Nastpnie 237 Batalion zabra si do wysadzania wau ochronnego, by utorowa drog dla pojazdw. Po wybuchu czogi z lemieszami z 70 Batalionu Czogw zgarny gruz. Nad gowami saperw cay czas przelatyway pociski 88 mm, wikszo z nich spadaa jednak do wody Niemcy nadal koncentrowali si, bez wikszych rezultatw, na ostrzale nadpywajcych odzi

desantowych. Starszy marynarz Martin Gutekunst by specjalist od cznoci; zosta przydzielony do saperw morskich. Wspomina, e po usuniciu zapr i zrobieniu wyomu grupa odwaniejszych i bardziej zuchwaych saperw ruszya na drug stron wau i zmusia Niemcw, by si poddali. Gutekunst przyczy si do kolegw. Zobaczylimy wiele niemieckich stanowisk artyleryjskich, osonitych betonowymi cianami i

zadaszonych. Wewntrz bunkrw namalowana bya panorama, odpowiadajca tej, ktra rozcigaa si na zewntrz, a w murach znajdoway si wskie otwory strzelnicze. Nie byo jednak nikogo, kto by przez nie strzela; onierze Wehrmachtu albo si poddali, albo uciekli groblami w gb ldu. 10 Saperzy z 237 Batalionu przeszli przez wyrwy w wale ochronnym za czogami wyposaonymi w lemiesze, wspili si na wydmy i

zobaczyli tablice z napisem: Achtung Mienen. Z tyu napierao na nich tyle czogw i onierzy, ktrzy chcieli wydosta si z play i ruszy w gb ldu, e saperzy musieli posuwa si naprzd. Ci ludzie szli jako pierwsi opowiada sierant Vincent Powell z dwiecie trzydziestego sidmego. I nagle tra li na miny S, skaczce Betty, ktre wyskakiway z ziemi i eksplodoway. onierze zaczli krzycze i biec z powrotem ku play, zalani

krwi. I wtedy czogi. 11

nadjechay

O 6.45 czogi DD wci zmagay si z falami, pync ku play. Miay wyldowa, zanim zejd na brzeg oddziay szturmowe, ale nie byy pierwszymi czogami, jakie pojawiy si na play. Przed nimi na ld dotary Shermany, wchodzce w skad Kompanii C 70 Batalionu Czogw pod dowdztwem kapitana Johna Ahearna i przywiezione przez odzie LCT. Shermany rozpoczy ostrza jeszcze

przed przybiciem do brzegu. Ahearn prowadzi drug maszyn w pierwszej LCT; przed nim by czog, ktrym dowodzi porucznik Owen Gavigan. Wodoszczelne czogi przebyy pas wody o gbokoci ptora metra, po czym Ahearn przekaza saperom cztery Shermany wyposaone w lemiesze, a pozostae czternacie Shermanw podzieli na dwie grupy. Sobie pozostawi dowdztwo nad jedn grup, a drug powierzy porucznikowi Yeomanowi.

Skierowa si ze swoj grup na lewo, szukajc miejsca, w ktrym mgby przejecha przez wa, Yeoman z kolei ruszy w prawo. Ahearn znalaz wyrw w wale, skierowa si w tamt stron i natkn si na Goliata. Goliatw uyto pod Anzio, ale on nie by we Woszech i nie mia pojcia, co to za maszyna. Na szczcie, pojazd, ktry mia przed sob, by unieruchomiony. Jak si pniej okazao, jego system zdalnego sterowania zosta uszkodzony podczas

bombardowania. Ahearn przeprowadzi swoje czogi przez wyrw w wale. Rozejrza si i zobaczy z poudniowej strony niemiecki punkt obronny. Wystrzeli do niego kilka pociskw. Wwczas z bunkra zaczli wychodzi Niemcy, co najmniej kilka tuzinw, z rkami podniesionymi do gry, i biegiem rzucili si w kierunku Ahearna. Kiedy wyszed z czogu, by wzi ich do niewoli, zaczli krzycze do mnie: Achtung Mienen! i pokazywa, ebym nie jecha

dalej. Poleciem im maszerowa w kierunku drogi, a tam jecw przekazalimy piechocie. Nie byli to jednak Niemcy, lecz onierze Batalionw Wschodnich z Gruzji i innych republik Zwizku Radzieckiego. Potem Ahearn skierowa si na poudnie, drog, ktra skrcaa w gb ldu, do Pouppeville. Wzdu wydm biega natomiast polna droga. Kapitan wysa pi czogw z porucznikiem Tigheem w kierunku Pouppeville, ktre,

jak przypuszcza, powinno ju by w rkach 101 Dywizji Powietrznodesantowej. Sam z dwoma maszynami pojecha dalej na poudnie, by sprawdzi, czy s gdzie jeszcze jakie niemieckie bunkry, ktre naleaoby zdoby. Jego czog najecha na min, ktra uszkodzia lew gsienic. Ahearn powiadomi Tighea przez radio, e jest unieruchomiony, wyskoczy z maszyny i ruszy pieszo, by rozejrze si w terenie. Wszed, niestety, na min S.

Wybuch rzuci go na ywopot. Ahearn mia poranione nogi i przez jaki czas by nieprzytomny. Zaoga rozpocza poszukiwania dowdcy. Zauwayli go, gdy zacz krzycze, ostrzegajc ich przed minami. onierze wrcili do czogu po dug lin, rzucili j rannemu i wycignli go w bezpieczne miejsce. Noszowi zanieli Ahearna do prowizorycznego szpitala polowego, tam amputowano mu stop. Pniej dowiedzia si od saperw, e z tego terenu

usunito pitnacie tysicy min typu S. 12 Porucznik Elliot Richardson dowodzi jednostk medyczn, ktra wyldowaa wraz z czwartym rzutem desantu. Zszedem na brzeg z moimi ludmi. Na pla spaday pojedyncze pociski, ale nie byo tego wiele, bo wikszo niemieckich dzia nie nadawaa si ju do uytku. Wspiem si na wydm i rozejrzaem dookoa. Teren by zastawiony zasiekami, a jaki ranny o cer, ktry

wszed na min przeciwpiechotn, wzywa pomocy. Richardson zastanawia si przez chwil. Wkroczenie na zaminowany obszar byo oczywicie ryzykowne. Niemniej jednak zdecydowaem si pj. Ostronie stawiajc kroki, podszedem do rannego, wziem go na rce i wyniosem. Ludzie Richardsona pooyli o cera na nosze i zabrali do punktu medycznego na play. To by mj chrzest bojowy

powiedzia Richardson. Uznaem, e tak wanie powinienem postpi. 13 Kapitan George Mabry, o cer operacyjny S-3 z 2 Batalionu 8 Puku Piechoty, przeby wydmy i wraz z kilkoma onierzami Kompanii G znalaz si na polu minowym. Trzech ludzi weszo na miny S. Pukownik Van Fleet tak to opisa:
Mabry mia do wyboru: wycofa si na pla albo kontynuowa

natarcie. Kada

z tych moliwoci

oznaczaa minowe.

przejcie Mabry

przez wybra

pole atak.

Strzelajc, przebieg dwadziecia trzy metry w kierunku okopu wroga. Cz Niemcw , ktrzy stawiali opr,

zgina; pozostali woleli si podda. Nastpnie zebra garstk ludzi z

Kompanii G, zada dwch czogw i zaatakowa spory bunkier, strzegcy grobli przy wyjciu numer 1.14

Sierant Pike z Kompanii E przyczy si do grupy Mabryego. Kapitan prowadzi ludzi grobl w kierunku

Pouppeville. Po drodze natknli si na porucznika Tighea z 70 Batalionu Czogw. Tighe straci trzy Shermany, ktre najechay na miny, ale z dwoma pozostaymi ostronie posuwa si dalej. Mabry wysun si ze swoimi piechurami na czoo. Narzuca due tempo, poniewa byli wystawieni na ostrza modzierzy, jednoczenie jednak wymaga od wszystkich szczeglnej ostronoci ze wzgldu na miny. Kiedy dotarli do mostu

nad przepustem, domylili si, e Niemcy przygotowali go do wysadzenia, i rzeczywicie wkrtce zwiadowcy donieli, e widzieli ukrytych w kanale niemieckich onierzy. Mabry wysa swoich ludzi na zatopione pola, eby podkradli si z obu stron przepustu. Niemcy poddali si bez walki. Wtedy poleci im rozmontowa przygotowane do zdetonowania adunki, wysa jecw na pla, a sam ruszy w dalsz drog. 15 Po zaadowaniu jecw do odzi desantowej, ktra miaa

ich dostarczy na pokad transportowca Bayfield w celu przesuchania, onierze Mabryego zgosili si do Van Fleeta. Bya 9.40. Van Fleet skontaktowa si przez radiostacj z generaem Bartonem na Bayfieldzie i poinformowa go: Jestem na brzegu z pukownikiem Simmonsem i generaem Rooseveltem, posuwamy si powoli do przodu. Gdy na play pojawi si kolejny transport onierzy, Van Fleet i Roosevelt skierowali ich do wyrw w wale ochronnym z

rozkazem, eby ruszyli w gb ldu. W tej chwili najwikszym problemem by tok na play. Przybywao na ni zbyt wielu ludzi i zbyt wiele pojazdw, a za mao byo przej w wale. Sytuacj pogarsza jeszcze nkajcy co jaki czas ostrza artyleryjski i wszechobecne miny. Mimo to o 10.45 Van Fleet zameldowa przez radiostacj Bartonowi: Wszystko przebiega dobrze. Teren play zosta stosunkowo dobrze zabezpieczony, a rezerwowe bataliony schodziy na

brzeg. 16 Mabry tymczasem posuwa si wzdu grobli. Zaleca zwiadowcom ostrono, a sierantowi Pikeowi powiedzia: Spadochroniarze mieli opanowa Pouppeville, ale moe jeszcze nie zdyli. Lepiej nie strzelajmy do adnych spadochroniarzy. Zwiadowcy dotarli do zachodniego kraca zatopionych pl. W miejscu, gdzie grobla si koczya, zobaczylimy zarola i par drzew wspomina Pike. Wtedy ujrzaem hem, ktry

chwil potem znikn. Powiedziaem wic kapitanowi Mabryemu, e widziaem za krzakami hem, a on zapyta, czy nalea do Amerykanina czy Niemca. Odrzekem, e nie wiem, bo nie zdyem si przyjrze. onierze wystrzelili pomaraczow rakiet jako sygna rozpoznawczy. Wtedy ci faceci podnieli si i pierwsz rzecz, jak zobaczylimy, byy naszywki z amerykask ag na ich ramionach. Byli to dwaj spadochroniarze. Zapytali: 4

Dywizja?, a my potwierdzilimy. 17 Jednym ze spadochroniarzy by porucznik Eugene Brierre ze sto pierwszej. Przywita si z Pikeem i spyta: Kto tu dowodzi? Mabry podszed i powiedzia, e on. Brierre na to: Genera Taylor jest tu niedaleko w Pouppeville i chciaby si z panem spotka. Bya 11.10. Dywizje 101 i 4 wreszcie si poczyy. Wyjcie numer 1 byo w rkach Amerykanw. 18

Mabry naradzi si z Taylorem, ktry zdecydowa, e rusza dalej, kapitan za skierowa si przez Pouppeville ku Ste-Marie-duMont. W Pouppeville natkn si na ciaa okoo czterdziestu niemieckich onierzy, wiadectwo walki, jak stoczyli tu spadochroniarze 101 Dywizji. W pobliu SteMarie-du-Mont Mabry odstpi porucznikowi Louisowi Nixonowi dwa czogi (szczegy w dalszej czci ksiki), a potem pomg spadochroniarzom opanowa

miasteczko. 4 Dywizja i przydzielone jej dodatkowe jednostki wci jeszcze schodziy na brzeg. Najwikszych problemw przysparzao im samo morze, a nie Niemcy. Fale miotay odziami, przeleway si ponad burtami i zaleway onierzom twarze, tak e wyczerpani, nie mogli si doczeka, kiedy wreszcie wysid. odzie kryy jak pluskwy, ktre szukaj sobie miejsca wspomina szeregowy Ralph Della-Volpe. Zjadem superwielkie

niadanie, przekonany, e to mi dobrze zrobi, ale w caoci je zwrciem. 19 Podobnie reagowao wielu innych. Marvin Perrett, osiemnastolatek ze Stray Przybrzenej, pochodzcy z Nowego Orleanu, by sternikiem na odzi Higginsa, wybudowanej zreszt w jego rodzinnym miecie. Kiedy trzydziestu onierzy 12 Puku 4 Dywizji, ktrych wiz na pokadzie, odwrcio gowy w jego stron, by unikn rozpryskujcej si fali, zobaczy na ich twarzach

smutek i lk. Tu przed nim sta kapelan. Perrett ca uwag skoncentrowa na tym, by utrzyma swoj d w szeregu innych, gdy nagle kapelan zwymiotowa niadanie. Niesione wiatrem nie strawione jajka, kawa i kawaki bekonu znalazy si na twarzy Perretta. Kto z zaogi zaczerpn wody do wiadra i chlusn ni na sternika. No jak, sze e? zapyta. wietnie odpar Perrett. Zrb to jeszcze raz. Tamten posusznie

wypeni polecenie, a ludzie z piechoty wybuchnli miechem. To rozadowao napicie stwierdzi Perrett. 20 Sierant John Beck z 87 Batalionu Modzierzy zay pastylki przeciwko chorobie morskiej, ktre jednak nie podziaay, wyrzuci wic pozostae. Te jednak, ktre pokn, miay nieoczekiwany efekt sprawiy, e podczas przeprawy Beck zasn. Kiedy zblialimy si do brzegu, obudziy mnie wybuchy pociskw

wspomina. Mj najlepszy kumpel, sierant Bob Meyers z New Castle w stanie Pensylwania, rwnie zay troch tych piguek i postrada zmysy. Do dzi nie przyszed do siebie. Uczestniczy w inwazji na Normandi i nic z tego nie pamita!21 (Kto postanowi rozda onierzom te piguki, pozostaje jedn z tajemnic DDay. Otrzymay je take oddziay powietrznodesantowe i wielu spadochroniarzy skaryo si potem, e byli po nich senni.

Nigdy nie podawano ich podczas akcji wiczebnych, cho zdarzao si, e morze byo rwnie wzburzone jak 6 czerwca.) Kiedy paskodenna d o kwadratowym dziobie podskakiwaa na falach, jeden z amerykaskich onierzy o pozieleniaych twarzach wyrazi uczucia wszystkich swoich kolegw, mwic: Ten skurwysyn Higgins nie ma si czym chwali!. 22 Pukownik Russell Red Reeder dowodzi 12 Pukiem

Piechoty, ktry mia wyldowa o 10.30. Przez pierwsze cztery godziny inwazji usiowa obserwowa z LCI brzeg oddalony o sze kilometrw, jednak z powodu dymu i mgy niewiele mg zobaczy. Wskazwki zegarka tkwiy w miejscu napisa. Czas pomidzy szst trzydzieci a chwil ldowania, czyli dziesit trzydzieci, to byy najdusze godziny w moim yciu. Dwunasty mia zej na brzeg na pnoc od rejonu ldowania smego, ale

sternicy na rozkaz Roosevelta wysadzili kolejne partie onierzy tu za 8 Pukiem, dwa kilometry na poudnie od planowanego miejsca desantu. To nie ma znaczenia owiadczy pukownik Reeder, kiedy odkry pomyk. Wiemy, gdzie i! Poprowadzi swoich ludzi przez wyrw w wale na szczyt wydmy i tam zobaczy Roosevelta. Red, groble prowadzce w gb ldu s zablokowane! zawoa genera. Spjrz tylko! Caa kolumna dipw i

wszystkie stoj w miejscu. Reederowi wydao si, e Roosevelt wyglda na zmczonego, a przy tym ciko opiera si na lasce, co jeszcze potgowao to wraenie. 23 Bezporednim celem Reedera byo St-Martin-deVarreville, gdzie pukownik mia nadziej poczy si z 82 Dywizj Powietrznodesantow. Po jego prawej stronie znajdowao si wyjcie numer 4, ktrym powinien si uda, ale wschodni kraniec wyjcia

numer 2 nie zosta opanowany i od pnocy ostrzeliwaa go niemiecka artyleria cztery armaty 155 mm, znajdujce si w St-Marcouf. Reeder mgby poprowadzi swj puk prosto do grobli i przeby ni mokrada. Gdyby jednak tak postpi, jego ludzie staliby si celem dla Niemcw. W adnym wypadku nie mg ruszy grobl numer 2; toczyy si na niej dipy, ciarwki i onierze. Pozostawao mu tylko przeci na przeaj zalane tereny, kierujc si

wprost ku St-Martin-deVarreville. Reeder podj decyzj. Idziemy przez zalewisko! krzykn. Zauway podpukownika Charlesa Chucka Jacksona, dowodzcego 1 Batalionem, i da mu znak rk. Jackson podobnie oceni sytuacj i natychmiast wyruszy w drog. 24 Z Jacksonem by sierant Clifford Sorenson. Wspomina: Zwiad powietrzny oceni, e woda na zalanych polach, poza rowami irygacyjnymi,

siga kostek, natomiast w rowach wynosi miaa okoo p metra. C, powanie si pomylili. W niektrych miejscach woda sigaa nam do pasa, a w rowach nawadniajcych powyej gowy. Niektrzy miakowie przepywali rowy, potem przerzucali liny z karabiczykiem i przecigali pozostaych na drug stron. To tyle, jeli chodzi o rozpoznanie lotnicze. Batalion wdrowa przez zalewisko prawie dwa kilometry. Brnlimy i

brnlimy opowiada Sorenson. Od czasu do czasu pad jaki strza, ale nie rani nikogo. Skupialimy si na tym, eby nie uton, bo dno byo liskie i zdradliwe. Mona si byo wywrci i uton z caym tym sprztem. Czuem, jak ogarnia mnie wcieko. Najpierw przy brzegu prbowaa mnie utopi marynarka, a teraz, na zalewisku armia. Wciekaem si bardziej na naszych dowdcw ni na Niemcw, ktrzy, jak dotd, jeszcze nic zego mi nie

zrobili. 25 Marsz trwa trzy-cztery godziny, a nawet duej, ale obyo si bez strat. Kiedy batalion dotar na suchy teren, Reeder da znak Jacksonowi, eby skrci w prawo i zmierza do StMartin-de-Varreville. Jackson tak zrobi. Batalion doszed do skrzyowania, tam dosta si pod ostrza artyleryjski i ludzie rozbiegli si, szukajc schronienia. Grobl nr 2 nadjecha dip z generaem Rooseveltem, ktry siedzia na masce. Genera zauway

pukownika Jacksona. No, jak tam, Chuck? zapyta. Jackson zreferowa, jak wyglda sytuacja. Chodmy na czoo zasugerowa Roosevelt. Jestemy na czele odpar Jackson. Widzi pan tych dwch [pidziesit metrw z przodu]? To gwni zwiadowcy Kompanii A. No to pogadamy z nimi zaproponowa genera. Po rozmowie zwiadowcy ruszyli do przodu, a za nimi

pomaszerowa batalion. 26 Pnym popoudniem 8 Puk Piechoty wraz ze wspierajcym go 22 Pukiem poczyy si z 82 Dywizj Powietrznodesantow w StMartin-de-Varreville i StGermain-de-Varreville. Oddziay rozoyy si tam na noc i cho nie wykonay wszystkich zada wyznaczonych na ten dzie, ludzie byli zadowoleni, e s ju w Normandii i nawizali kontakt z osiemdziesit drug. Tymczasem 12 Puk

Piechoty dotar do celu, ktry mia osign w D-Day. Kapitan Mabry przeprowadzi swoich onierzy przez SteMarie-du-Mont, by na noc zajli pozycje na pnoc od Les Forges. Kompania K wysaa pluton zwiadowczy do Chef-du-Pont z zadaniem nawizania kontaktu z 82 Dywizj Powietrznodesantow, tak wic przed zmierzchem dwunasty poczy si z obiema jednostkami spadochronowymi. Tak due postpy

atakujcych batalionw byy moliwe take dziki wsparciu, jakiego udzielay okrty. Gdy tylko obserwatorzy towarzyszcy jednostkom 4 Dywizji napotykali na drodze artyleri albo czogi niemieckie, powiadamiali o tym artylerzystw z pancernikw i krownikw, proszc o pomoc w przeamywaniu oporu. Piloci samolotw rozpoznawczych rwnie poredniczyli w przekazywaniu takich informacji. Wwczas

marynarka otwieraa ogie. Porucznik Ross Olsen by o cerem artyleryjskim na Nevadzie. Pamitam, e nasze dziaa 127 mm strzelay tak intensywnie, e zacza z nich schodzi farba i spod spodu wyzieraa bkitna stal. Musielimy na chwil przerywa ostrza, eby pozbiera z pokadu puste uski po pociskach. Zwykle adowalimy je do skrzy, ale tego dnia wyrzucalimy za burt, bo ograniczay ruchy wieyczek dzia. W pewnej chwili Nevada

miaa ostrzela obiekt, mierzc do niego niemal na wprost ze wszystkich dzia, zarwno 355 mm, jak i 127 mm. T salw Olsen przypaci cakowit utrat suchu w prawym uchu i pidziesicioprocentow w lewym; od tej pory musia nosi aparat suchowy. Ostrza zniszczy take motorow d ratunkow dugoci omiu metrw, znajdujc si na pokadzie szalupowym, wywali drzwi mesy, spowodowa, e odpada warstwa izolacyjna

na grodzi i rozprysy si prawie wszystkie arwki w obudowie su tu na lewej burcie. 27 Powanie ranni onierze, zarwno niemieccy, jak i amerykascy, byli przewoeni na wiksze okrty przez powracajce odzie desantowe. Sanitariusz Vincent del Giudice suy na transportowcu Bayfield. Cay dzie mia pene rce roboty, zajmowa si mnstwem rannych, ale szczeglnie dwaj utkwili mu w pamici. Jednym z nich by p-Meksykanin,

p-Amerykanin, ktry mia niezwykego pecha, bo wszed na dwie miny S jednoczenie. Niemieccy lekarze zaoyli mu opaski zaciskowe na obie nogi i rce, ale wyparci przez amerykaski patrol, pozostawili go na polu. Zosta zabrany przez amerykaskich noszowych, a potem przewieziony na Bayfield, lecz przez cay ten czas nie zdjto mu opasek, wskutek czego wywizaa si gangrena. Del Giudice asystowa podczas operacji, kiedy amputowano mu jedn nog

poniej kolana, drug ponad kolanem i obie rce. onierz mia take rany brzuszne, ktre Del Giudice oczyci. By to bardzo przykry widok powiedzia Del Giudice. Facet jednak si nie skary. Wyglda na zrezygnowanego. Obudzi si z narkozy, spojrza na swoje cztery kikuty, zamkn oczy i znowu zapad w sen. Pniej Del Giudice zajmowa si rannym niemieckim kapralem, wysokim, szczupym, do przystojnym facetem o

jasnych wosach. Zosta ranny w praw rk: do i dyndajce na niej palce byy poczerniae. Sanitariusz amputowa mu palce, posypa do rodkiem odkaajcym i w nagrod otrzyma umiech oraz danke schn!28 Porucznik Jahnke strzela do zbliajcych si Amerykanw, ukryty w prowizorycznej ziemiance na wydmach. Zauway go czogista i ostrzela okop ze swego dziaa 75 mm. Niemiec prawie zosta pogrzebany

ywcem. Nagle poczu, e kto go odkopuje. Okazao si, e by to amerykaski onierz. Za walk na Froncie Wschodnim Jahnke otrzyma Krzy elazny. Teraz jednak wola raczej rzuci si do ucieczki ni dosta do niewoli. Dostrzeg pistolet maszynowy na ziemi i sign po niego. Amerykanin odepchn go i powiedzia cicho: Spokojnie, Szwabie. Odesa Jahnkego, z rkami zaoonymi na karku, do obozu dla jecw,

tymczasowo zorganizowanego na play. Tam Jahnke ponownie zosta ranny, ale tym razem przez pocisk niemiecki. 29 Saper marynarki, Orval Wake eld, sta przy wale ochronnym. Opowiada, e w poowie popoudnia plaa zamienia si z pustego terenu, obstawionego zaporami, w mae miasto. Wida byo, e dobrze wykonalimy swoj robot; po jednej stronie plaa zostaa cakowicie oczyszczona i nic nie przeszkadzao ju odziom

desantowym. Stwierdzilimy wic, e by to udany dzie, cho nikt nam za to nie podzikowa. Pytano nas: kto wy jestecie, chopcy? Co robicie? Sternicy nie przepadali za nami, bo zawsze mielimy przy sobie duo materiaw wybuchowych. Kiedy za schodzilimy na ld, o cerowie armii cigle si dopytywali, co na ich terenie robi ludzie z marynarki.

Jaki lekarz w stopniu o cera armii zauway druyn Wake elda i zawoa, e potrzebuje ochotnikw do przeniesienia rannych na brzeg, do punktu ewakuacyjnego. Powiedzia:

Panowie, zamierzacie tu tak siedzie, czy zgosicie si do pomocy? Nie bardzo podoba nam si ten pomys, dopiero co odbieglimy z miejsca eksplozji, ale ostatecznie zgodzilimy si mu pomc. Zanielimy rannych na brzeg. Cigle nadlatyway niemieckie pociski. Znalazszy si tam, Wake eld zauway, e na brzeg schodz ju nie masy ludzi, ale zjeda niezliczona liczba pojazdw. Potem ujrza niezapomniany widok: Nagle na horyzoncie, nad

oceanem, pojawia si jakby chmura, ktra zbliaa si w naszym kierunku. Kiedy znalaza si nad nami, wypeniaa ju cae niebo. Nadlatyway szybowce, ktre miay samodzielnie wyldowa w gbi ldu. 30 Posiki przybyway z morza i z powietrza. Plaa Utah bya opanowana. Rano Amerykanie mieli odci pwysep Cotentin od reszty kontynentu, zdoby Cherbourg i zmierza do zakoczenia wojny, by wrci wreszcie do domu.

O zmierzchu Wake eldowi przysza do gowy najwaniejsza myl tego dnia. Brnc o wicie w wodzie po piersi, zauway, e nogi uginaj mi si w kolanach. Pomylaem, e to ze strachu. Potem jednak odkry, e torby z adunkami wybuchowymi s pene wody i e niesie ponad pidziesit kilogramw. Odci ciar i pozby si go, a potem przystpi do pracy. Kiedy przez moment przyszo mi do gowy, e sobie nie poradz, e jestem tchrzem, a potem

jednak stwierdziem, e dam rad nie wyobraacie sobie, jak wspaniale si poczuem. Po prostu zrozumiaem, e owszem, zdoam wykona to, czego si podjem. Oglnie rzecz biorc, straty byy zaskakujco niewielkie. Puki 8 i 22 doliczyy si jedynie dwunastu zabitych i stu szeciu rannych. 12 Puk straci szedziesiciu dziewiciu ludzi. Prawie wszyscy oni ucierpieli na skutek min: morskich albo ldowych, gwnie diabelskich

min typu S. 4 Dywizja poniosa cisze straty podczas akcji wiczebnych (podczas katastrofy w Slapton Sands zgino lub zostao rannych niemal dwadziecia razy wicej onierzy ni 6 czerwca). Rwnie zaskakujce byo tempo, w jakim 4 Dywizja i przydzielone do niej jednostki zeszy na brzeg. Naley przypisa to dobrej organizacji, szkoleniu i umiejtnociom ludzi biorcych udzia w akcji, zarwno wojsk ldowych,

marynarki, lotnictwa, jak i Stray Przybrzenej. Udao im si przezwyciy logistyczne problemy, ktre wydaway si nie do rozwizania. W D-Day, w cigu pitnastu godzin, Amerykanie wysadzili na brzeg ponad dwadziecia tysicy onierzy i tysic siedemset pojazdw. Genera Jodl ocenia, e desant trzech dywizji na teren Francji zajby aliantom sze-siedem dni. Na samej tylko play Utah, liczc wycznie dywizje powietrznodesantowe,

Amerykanie dokonali tego w jeden dzie. D-Day by wielkim sukcesem 4 Dywizji i przydzielonych jednostek. Zdobyto prawie wszystkie wyznaczone obiekty, cho trzeba byo porzuci pierwotny plan akcji jeszcze przed ldowaniem pierwszego rzutu onierzy. Wraz z zapadniciem nocy dywizja bya ju przygotowana do rozpoczcia dziaa o wschodzie soca 7 czerwca, by zdoby Montebourg, a potem ruszy na Cherbourg.

Miaa tam stoczy znacznie cisze walki ni na plaach pwyspu Cotentin i wyrni si podczas kampanii w Zachodniej Europie, powstrzymywaniu niemieckiej kontrofensywy pod Mortain, wyzwoleniu Parya, w walkach w lesie Hrtgen i w bitwie o wybrzuszenie. 31 Wiele przyczyn zoyo si na sukces 4 Dywizji w D-Day, a jedn z nich bya na pewno przesadna wiara Niemcw, e aliantw zatrzymaj pola minowe, zalane tereny i stae umocnienia i e nie trzeba do

tego specjalnie przeszkolonych oddziaw. Wane okazao si rwnie bombardowanie, a take ostrza okrtowy, ktry trwa potem jeszcze cay dzie. Naley te doceni rol generaa Roosevelta i jego pukownikw, ludzi takich jak Van Fleet, Reeder i Jackson, ktrzy potra li podj waciwe decyzje. Nieocenionym heroizmem wykazali si modsi o cerowie, tacy jak kapitanowie Ahearn i Mabry. Czwarta zawdzicza

swj sukces przede wszystkim jednostkom powietrznodesantowym, zrzuconym na tyach Niemcw. Spadochroniarze opanowali wszystkie zachodnie wyjcia z play. Unieszkodliwili baterie, ktre mogy otworzy ciki ogie w kierunku play Utah. Jak im si to udao i dlaczego byli tacy szczliwi, kiedy udao im si poczy z 4 Dywizj to zupenie oddzielna historia.

Rozdzia 16 Nous restons ici Spadochroniarze na pwyspie Cotentin


O wicie spadochroniarze z 82 i 101 Dywizji

Powietrznodesantowych byli rozproszeni na obszarze, ktry rozciga si dziesi kilometrw na poudniowy zachd od ujcia Douve po pnocny kraniec Carentan, dwadziecia kilometrw na pnocny zachd od Carentan do Pont-lAbb i dwadziecia na pnocny wschd w kierunku Ravenoville na wybrzeu. Wielu z nich nie wiedziao, gdzie si znajduje. Poszczeglne jednostki prawie nie miay ze sob cznoci. Wikszo zebraa si w grupy liczce od szeciu

do pidziesiciu spadochroniarzy w paru przypadkach byli to sami o cerowie, w innych tylko szeregowcy z podo cerami. Grupy te byy przewanie niejednolite, skupiay spadochroniarzy z rnych kompanii, batalionw, pukw, a nawet dywizji. Dowdcy, majcy pod komend nie znanych sobie onierzy, wykonywali wic akcje, do ktrych tamci nie byli wyznaczeni i do ktrych nie zostali przygotowani. W konsekwencji

spadochroniarze stoczyli dwadziecia albo nawet wicej potyczek, bez jakiejkolwiek cznoci midzy sob, w wielu przypadkach walczc raczej o uratowanie wasnego ycia ni z zamiarem opanowania wyznaczonego obiektu. Dla wikszoci jednostek powietrznodesantowych DDay by dniem wielkiego zamieszania. Ale wanie dlatego, e Amerykanie byli tak zdezorganizowani, Niemcy nie potra li przedsiwzi odpowiednich

krokw powanie przecenili siy atakujcych, a przy tym nie mogli uzyska od jecw adnych spjnych informacji, ktre pozwoliyby im zorientowa si w sytuacji. Dziki inicjatywie niektrych wyszych i niszych o cerw, czasami podo cerw czy szeregowcw, osiemdziesita druga i sto pierwsza przewanie przezwyciay wszelkie trudnoci i wykonay najwaniejsze zadania opanoway Ste-Mre-glise i

wyjcia z play Utah. Dokonay tego jednak wbrew zasadom sztuki wojennej i czsto w zupenie inny sposb, ni przewidywa plan. Nad tymi wszystkimi dziaaniami nikt nie sprawowa kontroli, poniewa generaowie i pukownicy nie mogli wydawa rozkazw jednostkom, ktre praktycznie si nie uformoway. Grupy, ktre nawizay ze sob kontakt w terenie, nie orientoway si, gdzie waciwie w tej chwili si znajduj i gdzie mog by inne

jednostki, a sytuacj pogarszay jeszcze wszechobecne zdradliwe ywopoty. Problem ten mogaby rozwiza czno radiowa, ale wikszo radiostacji zostaa uszkodzona albo zagina podczas zrzutw, a te, ktre dziaay, nie zawsze speniay swoje zadanie. SCR300 (radiostacja wojsk cznoci), waca czternacie kilogramw, dziaaa w zasigu omiu kilometrw, ale tylko w idealnych warunkach.

Bardziej popularne byy SCR536, ktre wayy tylko dwa i p kilograma (nazywane walkie-talkie, bo mona byo rozmawia przez nie podczas marszu), lecz miay zasig niespena dwch kilometrw. Co gorsza, byy bez trudu zaguszane przez Niemcw. Sierant Leonard Lebenson suy w sztabie generaa Ridgwaya. Na teren Normandii przylecia szybowcem i odnalaz swj punkt dowodzenia, pooony w pobliu maego gospodarstwa

pod Ste-Mre-glise. Tak opisa sytuacj, jak zasta: By tam adiutant Ridgwaya, a take paru o cerw sztabu i dwch czy trzech onierzy. Nasze stanowisko dowodzenia miao koordynowa dziaania, ale w rzeczywistoci nie panowalimy nad niczym. Siedzielimy tam i czekalimy na rozwj wydarze. Ridgway, jako czowiek bardzo odwany i operatywny, by cigle w ruchu, stara si odzyska kontrol nad sytuacj. Nie

moglimy jednak nic zrobi, poza zdobywaniem szcztkowych informacji i prbami oceny sytuacji. Nie otrzymywalimy adnych raportw, nie mielimy telefonw ani radiostacji, nie dysponowalimy nawet kompletem map. Zupenie nie spenialimy naszej roli. 1 John Delury z 508 Puku Piechoty Spadochronowej, znajdujcy si na drugim kocu acucha dowodzenia, wspomina, e wraz z nadejciem witu ogarna go euforia. Ta koszmarna noc

wreszcie si koczya i wci byem przy yciu. Ale uczucie radoci trwao krtko. Kiedy nadszed ranek, stwierdziem, e stracilimy naszego najlepszego sprzymierzeca oson nocy. Nie moglimy si okopa i ewentualnie stawia oporu, bo szkopy miay do dyspozycji czno, rodki transportu, czogi, artyleri i po zlokalizowaniu otoczyliby nas i po prostu poknli musielimy wic dziaa w ukryciu. Szlimy w jakim kierunku, atakowalimy znienacka

Niemcw, zwiewalimy ile si w nogach i to samo robilimy na kolejnej drodze, cay czas prbujc odnale swj puk albo jakie inne wiksze siy. 2 Dla sieranta D. Zanea Schlemmera z piset smego kade pole czy ka stawao si terenem bitwy. Czu si straszliwie opuszczony. W tej sytuacji znalaz sobie dziwnego sprzymierzeca biaobrzow normandzk krow. Schlemmer opowiada: Z zadowoleniem witalimy

widok kadej pascej si krowy, bo wtedy moglimy mie jako tak pewno, e teren nie jest zaminowany. Obserwujc te z natury do dziwne zwierzta, potra limy take wywnioskowa, czy pojawi si kto w pobliu, poniewa wtedy staway i patrzyy w tamtym kierunku w nadziei, e si je wydoi. Cho upyno tyle lat, zachowaem w sercu ciepe wspomnienie miych normandzkich krw z wielkimi oczami i ogromnymi wymionami.

Krowy mogy jedynie wytropi Niemcw, ale nie unieszkodliwi, a spadochroniarzom brakowao broni. Przed poudniem w DDay zebrao si ju wicej onierzy, ale nie mielimy modzierzy; mielimy kilka karabinw maszynowych, zaledwie par bazook, jeszcze mniej radiostacji, troch rodkw medycznych (...) naprawd byo tego wszystkiego niewiele wicej ni kilka granatw i nasze karabiny. 3 Cho nie dysponowali

cik broni, mieli jednak prawdziwego ducha walki i ogromn determinacj. Sierant Sidney McCallum z 506 Puku Piechoty Spadochronowej wraz z sierantem Williamem Adleyem stoczyli typow dla tego terenu walk pod ywopotem. Obaj wanie wyruszyli w drog, gdy zostali ostrzelani z karabinu maszynowego. Zanim padli na ziemi, Adley dosta w gow. Strzelec nadal siek seriami nad nimi, ale nie mg tak pochyli karabinu, by ich

trafi. Gdy kule ciy ywopot nad naszymi gowami, spytaem Adleya, czy le z nim, a on odpowiedzia: Umieram, Mickey, ale na pewno wygramy t cholern wojn, mwi ci! Wygramy j, ty popieprzecu! Kiedy strzelanina ustaa, Bill ju nie y. McCallum zakoczy swoj relacj pytaniem: Czy jest moliwe wiksze powicenie?4 Pnocnymi wyjciami z play Utah, ktre cigny si

mniej wicej kilometr w gb ldu przez zalane pola, byy droga nr 4, biegnca w pobliu St-Martin-deVarreville, i droga numer 3 przebiegajca obok Audouville-la-Hubert. Jedn i drug mia zaj 502 Puk Piechoty Spadochronowej. Podpukownik Robert Cole, dowodzcy 3 Batalionem piset drugiego, przyby na miejsce jako pierwszy. Wyldowa w pobliu SteMre-glise, podczas nocnej wdrwki zebra ludzi okoo siedemdziesiciu piciu

spadochroniarzy ze swojego batalionu, kilkunastu z 506 Puku plus garstk z 82 Dywizji Powietrznodesantowej i wyruszy w kierunku StMartin-de-Varreville. Po drodze wda si w potyczk z niemieckim patrolem; Amerykanie zabili kilku Niemcw, a dziesiciu wzili do niewoli. W St-Martin Cole wysa zwiadowcw, by zbadali stan tamtejszej baterii. Okazao si, e zostaa zniszczona w czasie bombardowa i

opuszczona. Pukownik podzieli wic swoje siy, wysyajc jedn grup, by opanowaa wyjcie numer 3, a drug wyjcie numer 4. O godzinie 9.30 w okolicy Audouville-la-Hubert spadochroniarze zauwayli niemieckich onierzy, ktrzy wycofywali si grobl z play. Amerykanie zabili od pidziesiciu do siedemdziesiciu piciu Niemcw i nie ponieli przy tym adnych strat. W poudnie oba wyjcia byy ju w posiadaniu aliantw.

Kapitan L. Legs Johnson prowadzi patrol grobl ku play, gdy przy jednej z baterii zobaczy niemieckich onierzy, powiewajcych bia ag. Znajdowali si w bunkrze, bdcym czci umocnie przybrzenych; byli to starsi ludzie, ktrzy waciwie nie powinni ju suy w wojsku. Zgodzilimy si wzi ich do niewoli, ale kazalimy im wychodzi tylko maymi grupami. Nastpnie umiecilimy wszystkich za ogrodzeniem z drutu kolczastego ich wasnego

zreszt; wygldali na zaskoczonych, kiedy zorientowali si, e jest nas znacznie mniej ni ich samych w bunkrze siedziao przynajmniej pidziesiciu facetw. Johnson zdj hem, pooy si na ziemi i opar na nim gow: Nie przejmowaem si zbytnio i czekaem na przybycie onierzy 4 Dywizji Piechoty. Pojawili si okoo jedenastej i byo to do zabawne, poniewa zeszlimy na pla z uczernionymi twarzami, a chopcy, ktrzy

przypywali odziami i dobijali do brzegu, po opuszczeniu swoich dek a rwali si do walki. Musielimy szybko do nich podej, eby pokaza nasze amerykaskie naszywki. 5 W gbi ldu, okoo kilometra od Ste-Mere-deVarreville, znajdoway si kwatery zag niemieckiej artylerii przybrzenej, oznaczone na mapach amerykaskich jako WXYZ. Podpukownik Patrick Cassidy, dowdca 1 Batalionu 502 Puku, ktry mia mao

ludzi, a sporo jeszcze zada do wykonania, poleci sierantowi Harrisonowi Summersowi z Zachodniej Wirginii, by wraz z pitnastoma spadochroniarzami opanowa je. Siy, jakimi dysponowa, byy niewielkie, zwaszcza e przeciwko sobie mia ca niemieck kompani, ale Cassidy nie mg da im wsparcia. Summers wyruszy natychmiast w drog, nie tracc czasu nawet na zapoznanie si z onierzami,

ktrych prowadzi. Oni za niechtnie ruszyli z jakim nie znanym im dowdc. Jednego z nich, sieranta Lelanda Bakera, przywoa do siebie i poleci mu: Id na szczyt tego wzniesienia, patrz w tamtym kierunku i postaraj si, eby nikt nie wspi si po stoku i nie zaszed mnie od anki. Zosta tam, dopki ci nie odwoam. Baker wykona rozkaz. 6 Potem Summers przystpi do akcji. Zaatakowa pierwszy z budynkw, majc nadziej, e jego grupa ruszy za nim.

Nie ruszya, ale Summers kopniakiem wyway drzwi i ostrzela wntrze z Thompsona. Czterech Niemcw pado martwych, a pozostali uciekli tylnym wyjciem do ssiedniego budynku. Summers, wci sam, zdoby i ten budynek, wypdzajc Niemcw. Jego przykad zachci szeregowca Williama Burta, ktry wyskoczy z rowu, gdzie ukrywaa si caa grupa, odbezpieczy swj lekki karabin maszynowy i strzelajc w kierunku

trzeciego baraku, osania swego dowdc. Summers po raz kolejny ruszy do akcji, lecz tym razem Niemcy ju na niego czekali. Zaczli strzela przez otwory strzelnicze, ale poniewa osania go Burt, a poza tym bieg zygzakiem, nie udao im si go tra . Ponownie kopniakiem wywali drzwi i wystrzeliwszy seri, zabi szeciu Niemcw, a pozostaych zmusi do ucieczki. Po tym wyczynie pad na ziemi, wyczerpany zarwno

zycznie, jak i psychicznie. Odpoczywa p godziny. W tym czasie nadesza jego grupa i uzupenia mu amunicj. Gdy wsta, by i dalej, pojawi si nie znany mu kapitan ze sto pierwszej, ktry wyldowa sporo kilometrw od wyznaczonej strefy zrzutu. Pjd z panem powiedzia. W tej samej chwili jednak zosta tra ony w serce i Summers znowu zosta sam. Zaatakowa nastpny budynek i zabi kolejnych szeciu Niemcw. Reszta podniosa

rce do gry. Ludzie Summersa byli niedaleko; przekaza im jecw. Jeden z grupy, szeregowy John Camien z Nowego Jorku, zawoa do Summersa: Dlaczego pan to robi?! Nie potra powiedzie odpar Summers. A inni? Jeli nie maj ochoty walczy powiedzia nie mog ich do tego zmusi. Sam musz skoczy robot. W porzdku stwierdzi Camien id z

panem. Razem przechodzili od budynku do budynku, na zmian atakujc i ubezpieczajc si. Doczy do nich Burt ze swoim karabinem. We trjk mogli unieszkodliwi wicej Niemcw. Pozostay im dwa budynki do zdobycia. Summers zaatakowa pierwszy, a kiedy kopn w drzwi, ujrza najbardziej nieprawdopodobny widok. Przy stoach siedziao pitnastu niemieckich

artylerzystw i jado niadanie. Summers nie traci czasu; zastrzeli wszystkich na miejscu. Ostatni budynek by najwikszy. Obok niego staa szopa i stg siana. Burt podpali je, wystrzeliwujc pocisk smugowy. Szopa suya jako magazyn amunicji, ktra szybko eksplodowaa, zmuszajc trzydziestu Niemcw do wyjcia na otwart przestrze. Kiedy uciekali, kilku z nich pado zastrzelonych przez Camiena

i Burta. Teraz doczy do nich nastpny onierz z grupy Summersa. Mia bazook, za pomoc ktrej podpali dach ostatniego domu. Znajdujcy si na parterze Niemcy prowadzili cigy ogie przez otwory strzelnicze, ale gdy budynek stan w ogniu, wszyscy wybiegli na zewntrz. Wielu zgino. Pozostaych trzydziestu jeden podnioso rce, by si podda. Summers osun si na ziemi, doszcztnie wyczerpany prawie

piciogodzinn walk. Zapali papierosa. Jeden z jego ludzi zapyta: Jak si pan czuje? Nie za dobrze opar. To byo jakie szalestwo. Jestem pewien, e ju nigdy czego takiego nie zrobi. 7 Summers zosta awansowany do stopnia o cera za zasugi na polu walki i otrzyma Distinguished Service Cross (Krzy za Wybitn Sub). Przedstawiono go take do odznaczenia Medal of Honor (Medalem Honoru), ale jego

dokumenty zaginy. Pod koniec 1980 roku, gdy zmar na raka, szeregowy Baker i pozostali starali si o pomiertne przyznanie mu tego medalu, ale bezskutecznie. 8 Mimo to Summers jest legend wrd amerykaskich spadochroniarzy sierantem Yorkiem II wojny wiatowej. Jego historia zanadto przypomina lmy hollywoodzkie, by mona byo w ni uwierzy ale ponad dziesiciu ludzi widziao i potwierdzio bohaterstwo

tego czowieka. O godzinie 6.00 genera Taylor wyda swj pierwszy rozkaz w D-Day. Mia przy sobie generaa brygady Anthonyego McAuli ea (dowdc artylerii sto pierwszej), pukownika Juliana Ewella (dowdc 3 Batalionu 501 Puku Piechoty Spadochronowej), osiemnastu o cerw i czterdziestu onierzy. Po wschodzie soca mona byo ju dostrzec wie kocioa w Ste-Marie-du-Mont. Znam ten ksztat stwierdzi

genera, przypominajc sobie, co oglda na makietach podczas odprawy przed inwazj. Taylor mg ruszy na poudnie, by broni linii rzeki Douve, lub skierowa si na wschd, ku wyjciom z play oznaczonym numerami 1 i 2. Zarwno w jednym, jak i drugim przypadku realizowaby zadania przydzielone sto pierwszej. Postanowi uda si na wschd: Powinnimy wesprze 4 Dywizj Piechoty w kady moliwy sposb

stwierdzi. Wyruszy wic z punktu pooonego na poudnie Ste-Marie-du-Mont, zmierzajc do Pouppeville (nazywanego przez Amerykanw Pupvil) i wyjciu numer 1. 9 Porucznik Eugene Brierre szed na czele, wraz z ubezpieczajcymi boki, ktrzy penetrowali pola po obu stronach drogi. Pod Pouppeville rozlegy si strzay. Wioska znajdowaa si w rkach szedziesiciu onierzy z niemieckiej 91 Dywizji Piechoty. Przyczaili

si w budynkach i od czasu do czasu strzelali z okien na drugim pitrze. Niewielka grupa Taylora przez prawie trzy godziny zdobywaa dom po domu, a waciwie okno po oknie. Batalion Ewella straci osiemnastu ludzi i unieszkodliwi dwudziestu piciu Niemcw. Niemal czterdziestu onierzy Wehrmachtu oddao si do niewoli. W jednym z budynkw Brierre znalaz na pododze rannego Niemca. Obok niego leaa bro. Ju miaem go

zastrzeli, gdy uwiadomiem sobie, e jest ciko ranny. Da znak, jakby prosi, ebym mu co poda; zorientowaem si, e wskazuje raniec. Wziem jego karabin, rozadowaem i odoyem na bok, a potem podniosem raniec i podaem mu. W jego oczach pojawia si gboka wdziczno; zacz si modli, przesuwajc w palcach paciorki. Niedugo potem skona. Po zdobyciu Pouppeville Taylor nie mia problemw z opanowaniem wyjcia numer

1. Wysa grobl porucznika Brierrea z omioosobowym patrolem, polecajc im nawiza kontakt z 4 Dywizj Piechoty na Utah. Kilku niemieckich onierzy, ktrzy uciekli z Pouppeville, take skierowao si ku play; jednoczenie czterech wycofywao si stamtd po grobli. Kiedy obie grupy si spotkay, Niemcy zdali sobie spraw, e s w puapce, i ukryli si pod mostem. Tymczasem grobl maszerowa take kapitan Mabry.

Brierre wystrzeli w powietrze pomaraczow rakiet na znak, e id swoi. Tamci podeszli bliej, a kiedy znaleli si przy mocie, spod przsa wyonio si szeciu Niemcw z rkoma podniesionymi do gry. Wyszedem na drog i przywitaem si z kapitanem Mabrym. Spojrzaem na zegarek: bya 11.10. Kontakt z 4 Dywizj pod Pouppeville zosta nawizany. 10 Brierre zabra Mabryego na spotkanie z generaem Taylorem. Kiedy Mabry zda

mu spraw z tego, jak gadko przebiega desant na Utah, Taylor powiedzia do swego szefa sztabu, pukownika Geralda Higginsa: Inwazja przebiega pomylnie. Nie musimy martwi si o groble. Moemy teraz zastanowi si nad nastpnym ruchem. 11 Niemiecki 6 Puk Spadochronowy przystpi do ataku, lecz zosta natychmiast ostrzelany z dzia okrtowych. Trudno sobie wyobrazi, co si wtedy dziao opowiada szeregowy Egon Rohrs. W chwili gdy okrty

otworzyy ogie, jakby rozpta si sztorm. Zapanowao pieko. I trwao tak, i trwao. To byo nie do wytrzymania. Leelimy wtuleni w ziemi. Szeregowy Wolfgang Geritzlehner suy w jednostce Rohrsa. Wczeniej przez dwa lata zamartwia si, e wojna si skoczy, zanim zdy wzi w niej udzia. Teraz wspomina, po godzinie chciaem ju tylko wrci do domu. Bylimy wszyscy przeraeni. Niektrzy pakali i wzywali swe matki. 12

Pukownik Heydte chcia osobicie skontrolowa sytuacj, wsiad wic na motocykl w Carentan i pojecha do Ste-Marie-duMont. Po przybyciu na miejsce wdrapa si na wie kocieln t, ktr godzin wczeniej wypatrzy Taylor a poniewa miaa pidziesit metrw wysokoci, mia stamtd doskonay widok na pla Utah. To, co zobaczy, zaparo mu dech w piersi. Wzdu caej play wspomina stay mae odzie, byy ich

setki, a kada wyrzucaa na brzeg trzydziestuczterdziestu onierzy. Za nimi znajdoway si okrty ze swoimi oguszajco grzmicymi olbrzymimi dziaami potniejszej oty wczeniej chyba nikt nie widzia. Przybywajcy amerykascy onierze nie mieli adnej osony na agodnie wznoszcym si stoku i byli ostrzeliwani z kadego bunkra. Wydawao si jednak, e poza tymi niewielkimi punktami oporu niemiecka obrona nie istnieje,

a w kadym razie nie byo jej wida. Wok kocioa, w wiosce i dalej, na zielonych polach poprzecinanych ywopotami, panowaa cisza. W Brecourt Manor, par kilometrw na pnoc od Ste-Marie-du-Mont, znajdowaa si niemiecka bateria zoona z czterech armat 105 mm, z ktrych jednak nie strzelano, cho byy tak pooone, e mogy zasypa pociskami odzie przybijajce do Utah i zmusi okrty do odpynicia na wody kanau. Milczaa rwnie

podobna bateria w Holdy, tu na poudnie od Ste-Marie-duMont. 13 Nikt si nigdy nie dowiedzia, dlaczego tak si stao. Jest to rwnie niewytumaczalne, jak historia z niemieckimi artylerzystami, ktrzy spokojnie jedli niadanie, gdy zaatakowa ich Summers. Naturalnie nie byli to doborowi onierze i w adnym razie nie mona ich porwnywa ze spadochroniarzami Heydtego; byli to ludzie w wieku albo przed- albo ju popoborowym

i niewielu z nich palio si do walki z Amerykanami. Modsi o cerowie i podo cerowie artylerii nie potra li albo te nie chcieli poderwa swoich ludzi do walki. Byli przygotowani, by broni si w okopach, bunkrach czy budynkach gospodarskich; nie przypuszczali jednak, e bd musieli obsugiwa dziaa. Heydte zbieg z wiey po krtych schodach i dopad radiostacji. Rozkaza 1 Batalionowi, by jak najszybciej przyby do SteMarie-du-Mont i Holdy,

opanowa wioski i obsadzi dziaa, otwierajc z nich ogie. Wehrmacht zapaci ogromn cen za nadmierne rozcignicie swoich si. Najlepsi niemieccy onierze zostali zabici albo ranni, dostali si do niewoli albo walczyli wanie na Froncie Wschodnim. Garnizony rozmieszczone na pwyspie Cotentin byy bezuyteczne albo nawet sprawiay trudnoci. Heydte musia przede wszystkim otworzy drog z Carentan do Ste-

Mre-glise, zebra swj puk, by wyprze niewielkie siy 82 Dywizji Powietrznodesantowej z SteMre-glise i kontratakujc, zepchn Amerykanw do defensywy. Takie mia plany, ale nie najlepsza sytuacja baterii w Brecourt i Holdy zmusia go, by podzieli swoje siy i skierowa jeden batalion do obrony. Heydte by jedynym niemieckim dowdc puku, ktry tego ranka przystpi do dziaania. Inni przebywali w Rennes i bawili si w wojn.

By to wanie jeden z powodw, e Wehrmacht nie przeprowadzi adnego skoordynowanego kontrataku, cho przygotowywa si do tego dnia od szeciu miesicy, i cho Rommel cigle podkrela absolutn konieczno niemieckiej kontrofensywy, gdy alianci bd jeszcze na plaach. Ale wiczenia wojenne w Rennes tylko w niewielkim stopniu przyczyniy si do kompromitujcej poraki Wehrmachtu. Win za to ponosi parali decyzyjny, jaki

opanowa naczelnych dowdcw i przenikn ca armi niemieck. Wiadomoci radiowe BBC, skierowane do francuskiego ruchu oporu, byy mniej lub bardziej ignorowane (to przynajmniej mona jako usprawiedliwi; w poprzednich tygodniach byo tyle faszywych alarmw, e niemieckie jednostki przybrzene byy ju nimi zmczone; poza tym z podawanych wiadomoci nie wynikao, gdzie ma nastpi inwazja). Zrzucenie przez SAS faszywych

spadochroniarzy rwnie sugerowao, e caa operacja to zwyky bluff. Jednak gwn przyczyn klski Wehrmachtu by, jak si wydaje, zanik ducha walki wrd niemieckich onierzy, ktrzy wiedli w okupowanej Francji do przyjemne ycie. Ju o godzinie 6.15 genera Max Pemsel, szef sztabu 7 Armii generaa Dollmanna, powiadomi generaa Speidla w La Roche-Guyon o zmasowanym ostrzale alianckim z morza i bombardowaniu z powietrza;

p godziny pniej Pemsel donis kwaterze Rundstedta, e zacz si desant doda jednak, e 7 Armia sama poradzi sobie z t sytuacj. Po otrzymaniu takiej wiadomoci genera Salmuth, dowodzcy 15 Armi, poszed spa. Podobnie byo w przypadku Speidla i wikszoci o cerw Rommla w La Roche-Guyon. Genera Blumentritt z kwatery Rundstedta owiadczy generaowi Jodlowi w sztabie Hitlera w Berchtesgaden, e zacza si powaniejsza inwazja, i

poprosi o przydzielenie w charakterze posikw I Korpusu Pancernego SS, stacjonujcego koo Parya. Jodl jednak nie chcia budzi Hitlera, odmwi wic Blumentrittowi. Genera Bayerlein, dowodzcy dywizj Panzer Lehr , ju o 6.00 by gotowy do wyruszenia ze swoimi czogami, ale otrzyma na to pozwolenie dopiero pnym popoudniem. Berliskie radio donioso o desancie w Normandii o godzinie 7.00. Kwatera Gwna Naczelnego

Dowdztwa Alianckich Ekspedycyjnych Si Zbrojnych wydaa pierwszy komunikat informujcy o inwazji o 9.30; ale a do 10.30 informacja ta nie dotara do Rommla, ktry przebywa w swoim domu w Herrlingen. Kiedy j otrzyma, natychmiast wyruszy w dug podr do La Roche-Guyon, ale przyby tam dopiero po zmroku. 14 Przyczyn tego caego zamieszania, poza samozadowoleniem wyszych niemieckich o cerw i bezwadem wynikajcym ze

skomplikowanej struktury dowdztwa, bya take przeprowadzona wczeniej operacja Fortitude. Max Hastings zauwaa: Kady z wyszych o cerw niemieckich potraktowa wiadomoci o inwazji w Normandii jako pocztek jakiej inwazji, nie te j oczekiwanej. 15 Wybrzea Calvadosu i pwyspu Cotentin pooone byy do daleko od La Roche-Guyon, jeszcze dalej od Parya i Pas-de-Calais, a ju najdalej od przemysowego serca

Niemiec, czyli Zagbia Ruhry. Niemcy po prostu nie mogli uwierzy, e wojska alianckie dokonay wikszego, a w dodatku jedynego desantu na zachd od Sekwany. Postanowili wic czeka na prawdziwy desant, ktry ich zdaniem musia nastpi w Pas-de-Calais. Jeszcze trzy miesice pniej nie przyjmowali do wiadomoci, e jest to inwazja, dziki ktrej alianckie wojska opanoway ju Francj i wkroczyy do Belgii. Taka bya reakcja armii,

ktra uchodzia za najlepsz i najlepiej przygotowan na wiecie. W rzeczywistoci jednak armia ta, poczwszy od naczelnego wodza w Berchtesgaden, poprzez dowdcw wojskowych we Francji i samej Normandii a po onierzy w barakach WXYZ, ustpowaa pod kadym wzgldem (z wyjtkiem uzbrojenia, zwaszcza armat przeciwlotniczych 88 mm i karabinw maszynowych) wojskom alianckim. Sabo niemieckiej armii

ujawniaa si raz po raz w DDay. Pod Brecourt Manor, o godzinie 8.30, mniej wicej w tym samym czasie, kiedy sierant Summers zacz akcj w WXYZ, porucznik Richard Winters i dziesiciu ludzi z Kompanii E 506 Puku Piechoty Spadochronowej zaatakowali pidziesiciu onierzy osaniajcych bateri armat 105 mm. Niemcy zaszyli si za ywopotami; ukryci byli w poczonych ze sob, licznie rozgazionych okopach, mieli karabiny maszynowe oraz

modzierze, a przed sob otwarte pole. Druyna Wintersa dysponowaa jednym modzierzem, dwoma lekkimi karabinami maszynowymi, dwoma Thompsonami i picioma karabinami. Ale chocia Winters mia piciokrotnie mniej ludzi i atakowa wroga bronicego si w okopach, odnis zwycistwo. On i jego podkomendni wygrali, poniewa zastosowali odpowiedni taktyk, ktrej nauczyli si podczas szkolenia, a take dlatego, e

potra li myle i mieli wystarczajco duo odwagi. Za cen czterech zabitych i dwch rannych Winters i jego ludzie zastrzelili pitnastu Niemcw, jeszcze wicej zranili, wzili do niewoli dwunastu onierzy i zdobyli cztery armaty 105 mm. Amerykanie wykonali swoje zadanie dziki szybkoci i zuchwaoci ataku oskrzydlajcego, ktry poprowadzi Winters przy wsparciu modzierzy i karabinw maszynowych. Do powodzenia akcji przyczyni

si fakt, e byo to pierwsze dowiadczenie bojowe onierzy. Sierant Carwood Lipton przyzna, e tego dnia ryzykowa tak jak ju nigdy potem w yciu. Ale bylimy tego dnia tacy peni pary! Nie wierzyem, e mgbym zosta zabity. Miaem wraenie, e gdyby kto do mnie strzela, to po prostu uchylibym si albo odskoczy. 16 Po zniszczeniu dzia spadochroniarze Wintersa rozdzielili si. Ocalali Niemcy ukryli si za ywopotami

otaczajcymi paacyk i prowadzili ogie nkajcy z karabinw maszynowych. Okoo poudnia od strony play nadjechay dwa Shermany. Winters wspi si na ty pierwszego z nich i powiedzia dowdcy: Ostrzelajcie ywopoty, tam, tam i tam, a potem sam budynek. Zmiecie wszystko, co jeszcze stoi. Maszyny z rykiem ruszyy do przodu. Dla czogistw bya to pierwsza okazja, by postrzela sobie do wroga. Mieli peny zapas nabojw do

swoich karabinw maszynowych, 7,62 mm i 12,7 mm, oraz do dziaa 75 mm. Po prostu roznieli te ywopoty wspomina porucznik Harry Welch z kompanii Wintersa. Zdawao si, e nigdy nie przestan strzela. 17 onierze 1 Batalionu 506 Puku przeprowadzili podobny atak w Holdy i zniszczyli bateri. Potem piset szsty wypar batalion pukownika Heydtego z SteMarie-du-Mont. 4 Dywizja Piechoty miaa wic otwart

drog w gb ldu i moga dalej prowadzi dziaania. Sto pierwsza wypenia swoje gwne zadanie mimo e nigdzie nie udao si zebra wicej ni pluton onierzy z tej samej kompanii. Taylor, Cassidy, Winters, Summers i wielu innych wzili inicjatyw w swoje rce i doskonale si spisali. Sto pierwszej nie poszo ju tak dobrze z wypenieniem drugiego w kolejnoci zadania, czyli zabezpieczenia poudniowego skrzyda

poprzez zdobycie mostw na Douve i otwarcie drogi w kierunku Carentan. Przyczyn kopotw by za duy rozrzut spadochroniarzy; uniemoliwi on sformowanie choby jednej wikszej grupy, ktra mogaby przeprowadzi atak. Pukownik Johnson zdoby co prawda luz w La Barquette i opanowa niewielki przyczek na poudniowym brzegu rzeki, ale nie mg go rozszerzy, bo zosta unieruchomiony przez spadochroniarzy Heydtego, ktrzy ostrzeliwali go z St-

Cme-du-Mont. Nie mia przy tym kontaktu z adnym oddziaem sto pierwszej. Kapitan Sam Gibbons z 501 Puku Piechoty Spadochronowej, dziaajc samodzielnie, prowadzi w kierunku St-Cme-du-Mont may patrol. By przekonany, e wioska znajduje si w rkach piset pierwszego, porusza si jednak ostronie, bo ywopoty bardzo ograniczay obserwacj. Przed wyruszeniem w drog wypi z kolegami dwie puszki piwa, ktre mia ze sob, a

potem ustawi je na rodku drogi, jako pamitk po pierwszych ykach Schlitza na ziemi francuskiej. Patrol dotar do podna stoku, na ktrego szczycie stao St-Cme-du-Mont. Od strony ywopotu Gibbons usysza szczk karabinu. Spojrza w tamt stron i zobaczy wycelowan w siebie luf. Kiedy wskoczyem do rowu, rozptao si pieko. Znalelimy si w puapce. Niemiec stojcy za ywopotem siek po wszystkim z pistoletu

maszynowego. Natychmiast odezway si karabiny z budynkw w St-Cme-duMont i zza ywopotw. Gibbons przywar do ziemi. Niemiec nie mg si do niego dobra, nie opuszczajc wasnej kryjwki. Gibbons rzuci granat na drug stron zaroli i strzay umilky. Nie widzia jednak, co si dzieje, bo gdy raz tylko podnis gow, od razu cign na siebie ogie z wioski. Jego ludzie zaczli strzela, najpierw z rzadka, a potem coraz intensywniej.

Podbieg do betonowego supa telefonicznego z zamiarem ukrycia si za nim, okazao si jednak, e nie daje dostatecznej osony, rzuci si wic w kierunku rowu. Zagbienie dawao pewn oson, gdy lea pasko na brzuchu. Zacz si czoga: Dostaem taki zastrzyk adrenaliny, e mgbym tak przeby ca mil. Nie musia si jednak czoga a tak daleko. Po przebyciu pidziesiciu metrw znalaz kryjwk i

przekaza swoim ludziom, eby zmniejszyli nieco ogie i oszczdzali amunicj. Nie ulegao wtpliwoci, e jest nas znacznie mniej, a Niemcy umocnili si na swoich pozycjach i zamierzaj wytrwale broni St-Cme-duMont. My natomiast znajdowalimy si dwiecie metrw na pnoc od wsi i bylimy pod ostrzaem znacznie przewaajcych si. Nie mielimy broni maszynowej, radiostacji, jedynie pautomatyczne karabinki i kilka pistoletw.

Nie znalimy si prawie, ale szybko nawizywalimy kontakty i dobrze nam si wspdziaao. Gibbons naradzi si z dwoma porucznikami. Postanowili zrezygnowa z tej akcji i ruszy na pnoc, ku Ste-Mre-glise, w poszukiwaniu jakiego alianckiego oddziau. Po drodze zauwayli, e puszki po piwie znikny, zabrali je prawdopodobnie ludzie Heydtego. W wiosce Blosville, do ktrej dotarli, panowa spokj, cho wok niej

syszao si mniej lub bardziej nasilon strzelanin. Drzwi domw byy zaryglowane, okiennice zamknite, krowy wyprowadzone na pole; ani ladu czowieka. Strzay jakby zupenie nie niepokoiy krw, ktre spokojnie si pasy. Od czasu do czasu ktra podnosia gow i spogldaa ku nam. Nikt nas nie zatrzyma, wic poszlimy dalej. 18 Spadochroniarze Heydtego odparli atak aliantw i utrzymali Ste-Cme-du-Mont, ktre blokowao drog do

Carentan. Byo to dla Niemcw znaczce zwycistwo, poniewa dziki niemu panowali nad liniami kolejowymi i drogami przebiegajcymi przez mosty na Douve, na pnoc od Carentan, a to dawao im moliwo przerzucenia posikw do wschodniej czci pwyspu Cotentin. Heydte mg take cign swj 2 Batalion do punktu, gdzie droga z Chef-du-Pont do SteMarie-du-Mont krzyowaa si z szos prowadzc z Carentan do Ste-Mre-glise.

Pod kadym wzgldem jak powiedzia Heydte w 1991 roku dzie nie przebiega tak, jak si tego spodziewalimy. Jego 1 Batalion zosta wyparty z SteMarie-du-Mont i zepchnity na poudnie, gdzie wielu onierzy utono w zalewisku u ujcia Douve. Cho dowodzi najlepszym pukiem na pwyspie Cotentin, znajdowa si w defensywie; mia w swoich rkach skrzyowania drg, ale nie mg przeprowadzi adnego skoordynowanego

kontrataku. 19 Jedna z kompanii Heydtego zdoaa uruchomi bateri armat 88 mm w Beaumont, ktre zaczy ostrzeliwa pozycje pukownika Johnsona w La Barquette. Na szczcie dla Johnsona, o cer majcy kontrolowa z ldu ostrza morski, porucznik Farrell, ktry zosta zrzucony na teren Normandii z piset pierwszym, znalaz dziki swej wytrwaoci nadajnik SCR-609. Farrellowi towarzyszy porucznik Parker Alford, obserwator na

wysunitej pozycji z ramienia artylerii sto pierwszej. Obaj starali si nawiza kontakt z krownikiem USS Quincy, ale Niemcy zaguszali na tej czstotliwoci. Alford wpad na pomys, eby poczy si z wojskami na play Utah i za ich porednictwem przekaza na pokad Quincy wskazwk, by dziaa skieroway ogie na Beaumont. Quincy chcia jednak sprawdzi tosamo Alforda. Porucznik odpowiedzia wwczas, e zna o cera

marynarki, ktry gra jako boczny obroca w meczu z druyn Nebraski podczas zawodw o Puchar Ry w 1940 roku. Prosz poda jego nazwisko zadano z pokadu Quincy, a z brzegu przekazano polecenie. Spokojnie odpowiedzia Alford. To K.C. Roberts i naley do grupy, za porednictwem ktrej rozmawiamy. Roger, Roger, gdzie skierowa ten ogie?

Alford poda wsprzdne. Quincy wypali z dzia, a Beaumont zostao zmiecione i armaty zamilky. 20 Grupka kapitana Shettlea z 3 Batalionu piset szstego spdzia dzie samotnie, przy mostach w dolnym biegu Douve. Kapitan nie mg posun si naprzd, Niemcy za nie prbowali go wyprze. Pnym popoudniem Shettle otrzyma informacj, e na tyach zauwaono wojska niemieckie w sile plutonu. Wzi wic poow swoich ludzi, by

zastawi na Niemcw zasadzk. Kiedy Amerykanie otworzyli ogie, domniemani Niemcy nawet nie podjli walki; podnieli rce do gry i oddali si do niewoli. Okazao si, e s to wgierscy robotnicy, ktrzy uciekli z play taki by jedyny kontakt Shettlea z tym, co dziao si na Utah. Gdy dzie mia si ju ku kocowi, grup Shettlea zaatakowa niemiecki patrol. Amerykanie obrzucili go granatami. Kapitan poderwa si, by take rzuci granat,

ale zapomnia, e zwichn sobie rami podczas skoku wiczebnego w maju: Kiedy si zamachnem, rami wyskoczyo mi ze stawu i granat wyldowa w moim okopie. Na szczcie, osoniy mnie ciany okopu, ale nazajutrz rano zauwayem, e rozerwany zosta mj ulubiony trencz w stylu Bond Street, ktry by znacznie lejszy i chroni lepiej ni cikie, sztuczne kapoty z przydziau. Tak zakoczy si D-Day. Mao snu, niepokj o nasze wysunite stanowisko,

brak amunicji i tylko twarde tabliczki czekolady do jedzenia. 21 Te tabliczki, wchodzce w skad racji D, podtrzymay siy wielu amerykaskich spadochroniarzy, ale niektrzy po nich zamarzyli o prawdziwym jedzeniu. Szeregowy Herbert James z 508 Puku Piechoty Spadochronowej prbowa dobi targu z normandzkim chopem. Pokaza na migi, e chciaby troch jaj, ale tamten nic z tego nie rozumia i wyglda na wystraszonego.

Zaczem wic gdaka jak kura i podskakiwa, ale wtedy pomyla, e chodzi mi o kurczaka i usiowa zapa jednego dla mnie. James pokrci przeczco gow i palcami nakreli w powietrzu zarys jajka. Chop przynis par jaj, a James da mu w zamian tabliczk czekolady. Zadowolony z transakcji Francuz wywoa z domu creczk i da jej ten rarytas, wci powtarzajc: Czekolada, czekolada. Dziewczynka pierwszy raz w yciu miaa w ustach

czekolad i bya zachwycona. James wrci do lasu, usmay jajka na saperce i rwnie by w sidmym niebie. 22 Porucznik Carl Cartledge z 501 Puku mia jeszcze wicej szczcia. Wraz z kolegami z plutonu oczyci z Niemcw dom w gospodarstwie, zabijajc szeciu czy siedmiu z nich. Wewntrz znalaz st z pozostawion spor iloci jedzenia francuskie sery, jabka, misa na zimno i cydr. Kiedy troch si posili, sprawdzi kieszenie zabitych Niemcw, a szukajc

ksieczek odu czy innych dokumentw, ktre pozwoliyby zidenty kowa jednostk, musia rozpi pasek jednego z onierzy. Spojrzaem na klamr z orem, a na niej widnia napis: Gott mit uns. Powiedziaem gono: Rzeczywicie jak cholera! Porucznik Cartledge znajdowa si w rejonie Vierville, na pnocny wschd od St-Cme-du-Mont. Znalaz tam zamordowanego lekarza kompani nazwiskiem Anderson, ktry po

wyldowaniu w Normandii wpad w rce Niemcw. Wisia na drzewie za nogi, z opuszczonymi rkami; mia przecite gardo i wetknite w usta genitalia. Opaska z czerwonym krzyem na ramieniu bya poplamiona krwi wypywajc spomidzy jego wosw. 23 Ten widok rozjuszy Amerykanw, jednak podobnych okruciestw dopucili si tego dnia nie tylko Niemcy. Szeregowy William Sawyer z piset smego wspomina, e wpad

na jednego ze swoich kolegw. Przydzielono nam te rkawice z koskiej skry. Ten facet mia jednak na rkach czerwone, zapytaem wic, kto mu je da, a on sign do kieszeni spodni kombinezonu i wyj z nich cay sznur uszu. Zbiera je w cigu caej nocy i nawleka na stare sznurowado. 24 Przed poudniem porucznik Jack Isaacs z 505 Puku zacign do pobliskiego domu trzech rannych Amerykanw z jednostek szybowcowych.

Chwil potem zauwaylimy, e na pole wyszed niemiecki onierz i zbliy si do rannego, ktrego jeszcze nie zdylimy zabra. Niemiec rozejrza si, po czym zwyczajnie go zastrzeli. Szkop nie przey drogi powrotnej pod ywopot. 25 Udzielanie pomocy rannym stwarzao due trudnoci. Kady onierz mia co prawda zestaw pierwszej pomocy, ale zawiera on tylko bandae, sulfonamidy w tabletkach i dwie strzykawki z mor n. Wrd

spadochroniarzy bya ledwie garstka lekarzy, ktrzy mieli ze sob skromny ekwipunek. Major David Thomas, lekarz 508 Puku, zaoy swj punkt medyczny w rowie przy rzece Merderet. Najlepiej pamitam onierza, ktry mia przy samym kolanie oderwan praw nog, trzymajc si jedynie na wizadle rzepki. Kazaem go uoy w rowie i powiedziaem: Synu, bd musia odci pozosta cz nogi i przeyjesz jeszcze raz ten bl, bo nie mam adnych

rodkw znieczulajcych. Odrzek: Do roboty, doktorze. Przeciem wizado, a on nawet nie jkn. 26 Chaos, ktry 6 czerwca charakteryzowa dziaania wszystkich jednostek powietrznodesantowych, da si szczeglnie we znaki 82 Dywizji, poniewa wyldowaa po obu brzegach rzeki Merderet. W rezultacie nieustannego zalewania tych terenw rzeka zamienia si w pytkie jezioro (o szerokoci kilometra i dugoci dziesiciu

kilometrw). Mona j byo przekroczy jedynie w dwch miejscach: wysoko pooon drog (czy te grobl) z mostem w La Fire, okoo kilometra na zachd od SteMre-glise, lub nastpn grobl z mostem w Chef-duPont, dwa kilometry na poudnie od La Fire. Osiemdziesita druga miaa nadziej, e uda jej si w nocy zdoby La Fire i Chef-duPont i nazajutrz ruszy na zachd, by zabezpieczy grny odcinek Douve, jednak jeszcze przez cay dzie

dywizja walczya o te dwa punkty. Wiele z jej jednostek byo odcitych na zachd od Merderet; niektre nie mogy wydosta si z okrenia nawet przez cztery dni, a ich jedyn broni przed niemieckimi czogami i atakami artyleryjskimi bya bro rczna (pistolety, karabiny i granaty). Niedugo po wschodzie soca genera James Gavin, zastpca dowdcy osiemdziesitej drugiej, zebra prawie trzystu ludzi, gwnie z 507 Puku czyli

grup niemal tak liczn, jak tego rana zgromadzili Amerykanie. Ruszy na poudnie wzdu torw kolejowych, biegncych brzegiem rozlewiska do La Fire, stwierdzi, e amerykaskie pozycje po wschodnim nasypie grobli s bezpieczne, zostawi tu cz swoich ludzi, a z reszt pomaszerowa na poudnie do Chef-du-Pont. Tymczasem grupa liczca osiemdziesiciu onierzy, dowodzona przez podpukownika Charlesa

Timmesa, opanowaa wiosk Canquigny po zachodniej stronie grobli, ktra prowadzia do La Fire. Kiedy do wioski przyby patrol zoony z czterech o cerw i omiu onierzy pod dowdztwem porucznika Lewisa Levyego z 507 Puku, Timmes uzna, e dwunastu ludzi zdoa samodzielnie utrzyma przyczek. Sam postanowi przej ze swoj grup w kierunku pierwotnego celu, Amfreville, i zaatakowa go. Sierant Donald Bosworth

nalea do Kompanii Sztabowej 1 Batalionu piset sidmego. Podczas ldowania zama nog w kostce. Z pomoc piciu ludzi ze swojej kompanii dotar do pobliskiego domu. ona mieszkajcego tam farmera bya nauczycielk i troch mwia po angielsku. Kiedy otworzya drzwi, Bosworth wskaza naszywk z amerykask ag na swym prawym ramieniu. Na ten widok kobieta podskoczya z radoci, zaprosia wszystkich do rodka i kadego z nich

uciskaa. Jej m odda do dyspozycji Boswortha swoj ma star ciarwk i wydoby piciogalonowy[28] kanister z benzyn, ktry przechowywa zakopany na podwrku. Bosworth i sierant A.J. Carlucci pokwitowali odbir wozu (by Francuzi mogli potem odebra jego rwnowarto od Wuja Sama) i pojechali w kierunku Amfreville. Po drodze przyczyli si do grupy Timmesa, a lekarz opatrzy Bosworthowi kostk. Bosworth jednak nie mia

zamiaru rezygnowa z walki. Wobec tego Timmes kaza mu sprawdzi zabudowania gospodarskie po przeciwnej stronie ywopotu. Zaczem si czoga wzdu zaroli, by dosta si na drug stron, kiedy nagle stanem twarz w twarz z dwoma Niemcami w odlegoci ptora metra ode mnie. Ustawiali wanie karabin maszynowy. Wydawao si, e mina caa godzina, zanim ktry z nas si poruszy. Bosworth wystrzeli do Niemcw ze swojego karabinu

automatycznego, oni rwnie zaczli strzela do niego. Zosta tra ony w prawe rami, odrzucio go w ty i straci przytomno. Porucznik Robert Law zabra go do piwnicy domu, gdzie przelea reszt dnia. 27 Timmes tymczasem nie mg przebi si przez niemieckie pozycje obronne wok Amfreville. Gavin i Timmes odwoali swoje siy z La Fire i Canquigny, bo uznali, e grupki, ktre pozostawili na tyach, utrzymaj pozycje i

bd si wzajemnie wspiera. W rkach Niemcw znajdoway si jednak wyej pooone tereny po zachodniej stronie grobli, ktre cigny si przez mniej wicej kilometr, i w zwizku z tym droga bya pod cigym ostrzaem niemieckich snajperw i modzierzy, tak e Amerykanie nie mogli ni przej. Przed poudniem Niemcy przystpili do przeciwnatarcia na Canquigny, wsparci trzema czogami. Porucznik Levy i jego grupa odpierali atak

ponad godzin. Udao im si unieszkodliwi granatami gammon dwa czogi (Amerykanie uwielbiali ten angielski granat; bya to najlepsza bro przeciwczogowa, jak mieli, znacznie skuteczniejsza ni ich bazooki jeli oczywicie mona byo podej dostatecznie blisko obiektu), ale ostatecznie musieli wycofa si na pnoc. W ten sposb, tak zrcznie zdobyty przyczek zosta stracony. Jednostki osiemdziesitej drugiej byy

odseparowane od siebie i kada z nich walczya samotnie po obu stronach rozlanej szeroko Merderet. Grupa Timmesa pozostawaa rozdzielona przez dwa dni. Na poudniu, w Chef-duPont, genera Gavin i grupa pod dowdztwem podpukownika Edwina Ostberga, liczca okoo stu ludzi, przewanie z 1 Batalionu, wyruszya w drog. Jej celem byo zdobycie mostu pooonego okoo p kilometra na zachd. O godzinie 10.00 Ostberg

pospiesznie wprowadzi swj oddzia na gwn ulic i skierowa si w stron mostu. Amerykanie zostali ostrzelani z kilku budynkw jednoczenie i stracili czterech ludzi. Dwie godziny zajo im dokadne oczyszczenie wioski; Niemcy wycofali si w kierunku mostu. Zdawalimy sobie spraw, e most musi zosta zdobyty, zanim Niemcy zorganizuj obron wspomina kapitan Roy Creek ruszylimy wic tam pospiesznie. Przybylimy

za pno. Dwaj o cerowie, ktrzy dobiegli jako pierwsi, zostali postrzeleni jeden wpad do wody, drugi upad na ziemi na wschodniej czci mostu. Tym, ktry wpad do rzeki, by Ostberg (wkrtce potem go wyowiono i za jaki czas mg znowu walczy; drugi nie y). Na miejsce akcji przybyli podpukownik Arthur Maloney i okoo siedemdziesiciu piciu spadochroniarzy, a wtedy razem przystpilimy do wypierania przeciwnika. Okazao si to jednak

niemoliwe. Niemcy ju wczeniej okopali si wzdu grobli, a take utrzymywali si na paskowyu po jej zachodniej stronie. Do tego Amerykanie mieli tylko bro rczn, Niemcy natomiast dysponowali czogami i artyleri, ktre stanowiy wsparcie dla karabinw maszynowych i modzierzy. Dwukrotny atak na most si nie powid. 28 Niemcy przystpili do kontrataku. Szeregowy David Jones z 508 Puku wanie zblia si do grobli, gdy

zobaczy nadjedajce czogi trzy francuskie Renault prawdopodobnie najmniejsze czogi, jakich uywano podczas caej tej wojny, dla mnie byy jednak olbrzymie. Czog jadcy na czele mia otwarty waz, w ktrym wychylony do pasa sta dowdca w czarnym hemofonie, z rkami opartymi na wieyczce. Jones odwrci si do kolegi i owiadczy: Chyba pora rozpocz wojn. Starannie wycelowa i strzeli do dowdcy czogu. Tra w

wieyczk i jak opowiada, (...) wci pamitam dwik tego rykoszetu. Czarny mundur znikn, waz si zamkn, czog ruszy do tyu, a nasza grupka rozbiega si na wszystkie strony. Nie do, e chybiem, oddajc mj pierwszy strza podczas II wojny wiatowej, to jeszcze nie miaem si gdzie ukry. Jones znalaz chwilowe schronienie w ogrdku warzywnym za domem. Czog jednak wystrzeli pocisk 20 mm i tra w budynek z jednej strony, a Jones ze sw grup

umknli pod najbliszy ywopot. 29 Czog skierowa si ku Chef-du-Pont. Pozostae dwa ruszyy za nim. Ten jadcy w rodku zatrzyma si przed domem; na drugim pitrze znajdowali si sieranci Ray Hummle i O.B. Hill. Hill poda koledze granat gammon. W tej samej chwili wspomina waz si unis; do poowy wysun si z niego dowdca i rozejrza dookoa. Hummle wrzuci granat do rodka czogu. Nastpi straszny wybuch, wok

maszyny pojawiy si pomienie i dym, a dowdca poszybowa w powietrze jak korek od szampana. Pozostae dwa czogi zwrciy dziaa w kierunku domu i wypaliy. Matka i crka, ktre byy na pierwszym pitrze, przeraziy si i krzyczc zaday, ebymy opucili dom. Pomylelimy, e chyba tak trzeba zrobi. Hummle i Hill uciekli pod najbliszy ywopot. Czogi wycofay si na zachd. 30 Na grobli wytworzya si

sytuacja patowa. Amerykanie nie mogli posuwa si naprzd ani si wycofa. Niemiecka piechota, ktra siedziaa w okopach pod obu stronach, bronia si, ale nie moga uciec. Jeden z onierzy postanowi si podda i wyszed zza nasypu. S.L.A. Marshall opisa t scen w znanej ksice Night Drop (Nocny zrzut).
Zawoa: Kamerad! Zanim

ktokolwiek zdy odpowiedzie, jeden ze spadochroniarzy, znajdujcy si nie

dalej ni sze metrw , zastrzeli go na oczach onierzy po obu stronach grobli.

Marshall pisze, e ten strza by straszliw gupot; gdyby owemu czowiekowi pozwolono si podda, jego towarzysze zrobiliby to samo. 31 Kapitan Creek zauway: Poniewa widziaem to wydarzenie z bliska, mog stwierdzi, e bardzo trudno w uamku sekundy zdecydowa, co naley zrobi, kiedy nieprzyjacielski onierz

wyskakuje z okopu sze metrw od ciebie, z obu stron wiszcz kule, a ty po raz pierwszy znalaze si w ogniu walki. Dzi, po czterdziestu siedmiu latach, nie wiem, czy tamten Niemiec chcia si podda czy nie. Moim zdaniem kady wrg zabity podczas walki za dugo zwleka z poddaniem si. On ryzykowa, a atakujcy walczy o ycie. Niedugo potem, po poudniu, genera Gavin, ktry wrci do La Fire, wezwa pukownika Maloneya, by

wraz ze swoimi ludmi przyczy si do niego. Creek zosta wic sam z trzydziestoma czterema spadochroniarzami, starajc si zgodnie z rozkazem Gavina za wszelk cen utrzyma Chef-du-Pont. Wygldao na to, e cena nie bdzie za wysoka. Niezalenie jednak od wszystkiego, trudno byo utrzyma co, co do nas nie naleao. Na domiar zego, Creek zauway zbliajc si z lewa od tyu niemieck piechot, a zza Merderet

odezwaa si nieprzyjacielska artyleria polowa. I wtedy, jak zesane specjalnie przez Boga, zaczy pojawia si C-47, ktre zrzucay paki z broni i amunicj. Jedna z nich zawierajca granaty do modzierza 60 mm spada nam prosto w rce. Potem otrzymali dostarczone przez szybowiec dziao przeciwpancerne 57 mm. Kapitan skierowa ogie z modzierzy przeciwko niemieckiej piechocie i wypali te z dziaa w stron

stanowiska artyleryjskiego po zachodniej stronie grobli. Nie tra limy w nie, jestem tego pewien, ale Niemcy przestali strzela. Creek przeszed do ofensywy. Przez grobl ruszy biegiem dziesicioosobowy patrol. Z okopw wzdu nasypu wyskoczyo piciu niemieckich onierzy i prbowao ucieka. Zostali zastrzeleni. Pozostali oddali si do niewoli. To przesdzio spraw stwierdzi Creek. Most by nasz i wiedzielimy, e

zdoamy go utrzyma. Ale jak wszystkich zwycizcw podczas wojny, dopado nas jednoczenie przygnbienie. Mielimy wiadomo, e do Berlina jest jeszcze duga droga. Creek zabra si do organizowania pozycji obronnych, a take udzielania pomocy rannym i znoszenia zabitych, Niemcw i Amerykanw, ktrych nastpnie okrywano spadochronami. Zapada zmrok. Drczyo pytanie: Kiedy nadejd onierze z

play? Ju powinni tu by. Moe caa inwazja si nie udaa? Znalimy tylko sytuacj w Chef-du-Pont. O pnocy nasze obawy zostay rozwiane. Do miasteczka wjechay grupy zwiadowcze 4 Dywizji Piechoty. Podzielili si z nami swoimi racjami ywnociowymi. Dobiega koca drugi dzie inwazji na Normandi. Gdy tak siedziaem, rozmylajc o wydarzeniach dnia, przypomniaem sobie fragmenty walk i akty odwagi

ludzi, ktrzy brali w nich udzia. Par rzeczy przeprowadzilimy le. Ale oglnie spisalimy si dobrze, zwaszcza e bylimy mieszanin onierzy z rnych jednostek, nie wiczylimy razem, nawet si nie znalimy, a dla wielu z nas byo to pierwsze starcie. Opanowalimy most i utrzymalimy go. 32 Ste-Mre-glise byo cichym miasteczkiem, skadajcym si z setki domw z szarego kamienia. Na gwnym placu wok

normandzkiego kocioa stay domy ze sklepikami z jajkami, serami, misem, konfekcj, cydrem i winami, kiosk z pras, piekarnia i apteka, a take ratusz i szpital. Przez dziesi wiekw nie odnotowano nic znaczcego. Najwikszymi wydarzeniami byy wita i wesela. Przez miasteczko przebiegaa droga N13, ktra prowadzia na pnoc w stron Cherbourga, na poudnie do Carentan, na wschd do Caen i do Parya. Nie majc dostpu do N13,

Niemcy, ktrzy zajmowali teren na pnoc od Ste-Mreglise, byliby odcici; natomiast gdyby Ste-Mreglise znajdowao si w rkach niemieckich, wtedy odcici byliby amerykascy spadochroniarze, znajdujcy si wzdu Merderet i za ni, a 4 Dywizja Piechoty nie mogaby ruszy ani na zachd, ani na pnoc. Dlatego wanie bitwa o Ste-Mre-glise miaa tak wielkie znaczenie. Sztab 82 Dywizji Powietrznodesantowej

uzgodni na etapie planowania operacji, e miejsce to stanie si jej gwnym stanowiskiem obronnym. Gdyby 4 Dywizji Piechoty nie udao si do niego dotrze, jednostki 82 Dywizji miay umocni si w miasteczku i czeka, a nadejdzie wsparcie. Naleao utrzyma go take z innego powodu; przed zmrokiem w tej okolicy mia wyldowa drugi transport szybowcw. 3 Batalion 505 Puku Piechoty Spadochronowej, dowodzony przez podpukownika Edwarda

Krausego, opanowa miasteczko tu przed witem. By z nim porucznik James Coyle z Kompanii Sztabowej. Coyle przypomina sobie pewnego Francuza, ktry wyszed z domu, by z nim porozmawia. Mwi bardzo sabo po angielsku, prawie w ogle, ja te waciwie nie znaem francuskiego, ale zrozumiaem, co go martwi: chcia wiedzie, czy to tylko rajd, czy prawdziwa inwazja. Coyle rozwia jego obawy. Nous restons ici powiedzia (Zostajemy tutaj).

Nie opucimy Ste-Mreglise. 33 Szeregowy John Fitzgerald z 502 Puku, ktry zosta zrzucony z dala od swego waciwego celu, o wschodzie soca znalaz si w SteMre-glise. Zobaczy spadochroniarzy wiszcych na drzewach. Wygldali jak szmaciane lalki, podziurawione kulami. Na ziemi, ktr przybyli wyzwoli, kapaa ich krew. Na skraju miasteczka Fitzgerald ujrza widok, ktry (...) na zawsze utkwi mi w

pamici. Bya to jakby obrazkowa opowie o mierci jakiego spadochroniarza z 82 Dywizji Powietrznodesantowej. Zaj on niemiecki okop i zrobi z niego wasne Alamo. Wokoo spoczyway ciaa dziewiciu Niemcw. Najblisze z nich znajdowao si metr od okopu zabity trzyma w rku tuczek do ziemniakw[29]. Inne, powykrcane, leay tam, gdzie onierze padli, a ukad ich cia wiadczy, jak zaart walk tu stoczono. Amerykanin mia wci na

ramionach puste pasy po nabojach do M-1. Na ziemi walay si uski. Kolba jego karabinu bya zamana na p. onierz walczy samotnie i jak wielu tej nocy samotnie zgin. Spojrzaem na jego blaszk identy kacyjn. Widniao na niej nazwisko Martin V. Hersh. Zapisaem je sobie w ksieczce do naboestwa, na wypadek, gdybym ktrego dnia spotka kogo, kto go zna. Nigdy jednak takiej osoby nie spotkaem. 34 Pukownik Vandervoort,

pomimo zamanej nogi w kostce, towarzyszy swemu batalionowi, z piset pitego, w drodze do SteMre-glise. Zadaniem batalionu byo osanianie drg prowadzcych do miasteczka od pnocy. W tym celu pukownik wysa 3 Pluton z Kompanii D (dowodzony przez porucznika Turnera Turnbulla) do Neuville-auPlain z rozkazem zorganizowania tam obrony. Vandervoort wkroczy do Ste-Mre-glise i od razu dopisao mu szczcie.

Znalaz tam sprawnego dipa, ktrego przywiz szybowiec, i przesiad si do niego z taczek, dziki czemu mg znacznie szybciej si porusza. Potem odby narad z Krausem (ktry zosta ranny w nog odamkami) i uzgodni, e sam zajmie si zabezpieczeniem wschodniej i pnocnej czci miasteczka, a Krause poudniowej i zachodniej. Nie mieli tylu spadochroniarzy, by zorganizowa okrn obron, ale mogli zablokowa drogi.

Do Vandervoorta ponownie umiechno si szczcie. Kapitan Alfred Ireland z 80 Spadochronowego Dywizjonu Przeciwlotniczego, ktry nadlecia szybowcem wkrtce po wschodzie soca, zgosi, e ma dwie sprawne armaty przeciwpancerne 57 mm. (Opowiadajc potem o swoim locie do Normandii i o tym, jak szybowiec rozbi si podczas ldowania, Ireland powiedzia o onierzach jednostek szybowcowych: Tym facetom stanowczo za mao si paci. 35 Mia racj;

nie dostawali bowiem dodatkowych pidziesiciu dolarw miesicznie, ktre wypacano spadochroniarzom za zaliczone skoki.) Vandervoort umieci jedn z armat przeciwpancernych na pnocnym skraju SteMre-glise, a drug wysa na pnoc do Neuville-auPlain, by wspomc Turnbulla. Turnbull by pCzerokezem. Jego ludzie nazywali go wodzem, cho nie mieli si tak do niego zwraca bezporednio. To by fajny facet wspomina

szeregowy Charles Miller. Boksowaem si z nim. 36 Turnbull rozstawi dwie grupy spadochroniarzy wzdu ywopotu na wschd od Neuville-au-Plain, a trzeci po zachodniej stronie miasteczka. Vandervoort tymczasem ulokowa swoj armat, kierujc luf ku pnocy, a potem odby rozmow z Turnbullem, ktry poinformowa go, e od czterech godzin nic si nie dzieje. Bya 13.00. Gdy prowadzili t rozmow, nadjecha na

rowerze Francuz, ktry zawiadomi ich po angielsku, e kilku amerykaskich spadochroniarzy prowadzi od pnocy spor grup niemieckich jecw. I rzeczywicie, kiedy Vandervoort i Turnbull spojrzeli w tamt stron, ujrzeli kolumn onierzy maszerujcych posusznie rodkiem drogi N13, najwyraniej pod nadzorem spadochroniarzy, ktrzy machali pomaraczowymi chorgiewkami (by to amerykaski znak

rozpoznawczy w D-Day). Vandervoort nabra jednak pewnych podejrze, kiedy zobaczy dwa dziaa samobiene, jadce na kocu kolumny. Poleci Turnbullowi, by posa z karabinu maszynowego krtk seri na prawo od zbliajcych si onierzy, ktrzy znajdowali si ju w odlegoci niespena kilometra. Na odgos strzaw kolumna si rozproszya. Zarwno jecy, jak i spadochroniarze skoczyli do roww i odpowiedzieli

ogniem, zdrajca Francuz odjecha, pedaujc co si w nogach, a dziaa, ktre wzbudziy podejrzenia Vandervoorta, ruszyy do przodu pod oson dymu. W odlegoci p kilometra otworzyy ogie. Jeden z pierwszych pociskw tra w obsug bazooki Turnbulla, a nastpny niemale w amerykask armat przeciwpancern. Jej obsuga rozbiega si na wszystkie strony, ale po pewnej zachcie ze strony Vandervoorta artylerzyci

powrcili do armaty i wkrtce, po szybkim oddaniu kilku celnych strzaw, unieszkodliwili nieprzyjacielskie dziaa samobiene. Jednak niemiecka piechota, kompania 91 Dywizji Luftlande, ktra pod wzgldem liczebnoci piciokrotnie przewyszaa siy Turnbulla, zacza go powoli oskrzydla, korzystajc z osony, jak daway ywopoty. Vandervoort zda sobie spraw z tego, e Turnbull zostanie szybko pokonany,

jeli nie otrzyma wsparcia, kaza wic kierowcy dipa zawie si jak najszybciej do Ste-Mre-glise, skd wysa do Neuville porucznikw Theodorea Petersona i Coylea z 1 Plutonem Kompanii E, by osaniali wycofujcego si Turnbulla. Tymczasem Turnbull rozcign swoje siy w kierunku wschodnim i zachodnim, chcc w ten sposb utrudni Niemcom manewr oskrzydlajcy, ale o godzinie 16.00 zacz ju odczuwa brak ludzi. Ponosi

cikie straty, gwnie na skutek celnego ostrzau z modzierzy. Z czterdziestu trzech spadochroniarzy, ktrych zabra do Neuville-auPlain, tylko szesnastu nadawao si jeszcze do walki, a wielu byo rannych. Dziewiciu zgino. 37 Turnbull zamierza podj ostatni prb odparcia wroga, zaatakowa tak jak Custer pod Little Big Horn, kiedy zgosi si do niego sanitariusz, kapral James Kelly. Zaproponowa, e pozostanie z rannymi,

natomiast szeregowy Julius Sebastian, kapral Ray Smithson i sierant Robert Niland utworz tyln stra i bd osania wycofujcy si pluton, czyli tych, ktrzy jeszcze byli w stanie chodzi. Gdy Turnbull zacz si wycofywa, do Neuville-auPlain wkraczaa ju Kompania E. Uderzylimy szybko i z du si wspomina sierant Otis Sampson, ktry obsugiwa modzierz i niele sobie z tym radzi. Pociski ldoway w samym rodku niemieckich si,

nadchodzcych od skrzyda. Szkopy prboway przerzuci cz swoich ludzi z lewej strony na praw. onierze przebiegali pojedynczo w okrelonych odstpach czasu. Obliczyem, kiedy ruszy nastpny, i zaadowaem nowy pocisk. Nie pomyliem si w obliczeniach. Sampson by w cigym ruchu ze swoim modzierzem, by szkopy nie mogy go namierzy. Druyny strzeleckie prowadziy stay ogie. Natarcie Niemcw

zaczo si zaamywa. Jednoczenie porucznicy Peterson i Coyle wyruszyli z patrolem na spotkanie Turnbulla i jego ludzi. A potem udalimy si w drog powrotn do Ste-Mreglise opowiada Sampson. Syszaem okrzyki Niemcw, kiedy odchodzilimy. Skojarzyo mi si to z nie dokoczonym meczem pikarskim, bo woali za nami, ebymy wrcili i rozstrzygnli walk. Wycofalimy si jednak, nie zwracajc na to uwagi, bo

odwalilimy swoj robot. Szedem obok porucznika Turnbulla. To by porzdny czowiek. 38 Dwudziestu omiu ciko rannych, ktrzy zostali z tyu, i dwaj onierze, ktrzy ich osaniali, dostali si do niewoli. (Trzeci z nich, sierant Bob Niland, zgin przy swoim karabinie maszynowym. Jeden z jego braci, dowdca plutonu w 4 Dywizji, zosta zabity tego samego przedpoudnia na play Omaha. Drugi jeszcze w tym

tygodniu straci ycie w Birmie. Pani Niland jednego dnia otrzymaa trzy telegramy z Departamentu Wojny, zawiadamiajce o mierci synw. Jej czwarty chopak, Fritz, suy w 101 Dywizji Powietrznodesantowej; armia wycofaa go z linii frontu). Ci z rannych, ktrych yciu zagraao niebezpieczestwo, zostali przez Niemcw zabrani do szpitala w Cherbourgu i w kocu uwolnieni, kiedy alianci 27 czerwca zdobyli miasto. Pozostali znaleli si na

wolnoci w nocy z 7 na 8 czerwca, gdy amerykaskie czogi zdobyy Neuville-auPlain. Turnbull zgin w SteMre-glise 7 czerwca, gdy dosta si pod ogie artylerii. 39 Bohaterski opr Turnbulla pozwoli Krausemu i Vandervoortowi skupi si na jeszcze silniejszym niemieckim kontrataku, przeprowadzonym przez 795 Puk Piechoty na poudnie od Ste-Mre-glise. Byo to najwiksze przeciwuderzenie, jakie Niemcy zorganizowali w

D-Day, wsparte ogniem armat 88 mm, znajdujcych si na wzniesieniu na wschd od miasteczka. Spadajce pociski wyrzucay w gr kaway ziemi i bota wspomina szeregowy Fitzgerald. Ziemia draa i miaem wraenie, e zaraz pkn mi bbenki w uszach. Na koszuli miaem py, ktry dostawa si take do oczu i uszu. Armaty 88 mm przeszy ju do legendy. Mwiono, e nawrciy na wiar chrzecijask wicej

onierzy ni wici Piotr i Pawe razem wzici. Kiedy ostrza nagle usta, byo pne popoudnie. Nadal utrzymywalimy si w miasteczku i wierzylimy, e z play jad nam na pomoc czogi. Przez nastpne kilka dni nie mogem utrzyma brzytwy w rku, by si ogoli. Do tamtej chwili, jeli chodzi o stan psychiczny, byem jakby w defensywie. Przeszedem jednak chrzest bojowy i wyzwoliem si z tego. Stwierdziem, e wkurza mnie to wszystko Niemcy,

py, oguszajcy haas i myl, e jestemy wypierani. 40 Inni reagowali podobnie. Kiedy pukownik Krause wysa Kompani I, by uderzya na skrzydo nieprzyjaciela, onierze z wciekoci ruszyli do walki. Zaatakowali na otwartej przestrzeni niemieck kolumn bazookami oraz granatami gammon i zniszczyli kilka czogw. Niemiecka piechota wycofaa si pod gradem kul. Pod koniec dnia opowiada Fitzgerald

powstrzymalimy ostatni atak Niemcw. 41 Wkrtce przybyy szybowce z posikami. Prboway ldowa wok Ste-Mre-glise, ale zostay ostrzelane przez Niemcw z broni maszynowej. W dodatku pola byy zbyt mae, a ywopoty zbyt wysokie, by dao si bezpiecznie wyldowa. Wydawao si, e kady szybowiec wpada na ywopot. Staem w rowie, kiedy nagle wrd drzew rozbi si szybowiec wspomina

porucznik Coyle. Nie widziaem, jak nadlatywa, i oczywicie tego nie syszaem, bo nie wydawa adnego dwiku. Zdyem tylko pa twarz na ziemi, kiedy maszyna przeleciaa przez drog i zatrzymaa si tak, e jej skrzydo zawiso nade mn. Musiaem si spod niego wyczoga. 42 Sierant Sampson rwnie przypad do ziemi, kiedy szybowiec rozbi si o ywopot. Ogon maszyny stercza pod ktem czterdziestu piciu stopni.

Pobiegem, eby sprawdzi, czy mog jako pomc. Kiedy si zbliyem, po prawej stronie szybowca pojawia si dziura. Ludzie znajdujcy si wewntrz kopniakami zrobili wyrw. Wychodzili przez ni jak pszczoy z ula zeskakiwali na ziemi, biegli w stron drzew i znikali z pola widzenia. Prbowaem im powiedzie, e s na bezpiecznym terenie, ale pdzili obok, jakby mnie tam wcale nie byo. W nocy Niemcy wystrzeliwali rakiety

wietlne, ostrzeliwali SteMre-glise z karabinw, modzierzy i od czasu do czasu z armat 88 mm, wykrzykujc groby pod adresem Amerykanw. Sprawiali wraenie bardzo pewnych siebie opowiada Sampson. Najpierw otwierali do nas zmasowany ogie, potem strzelali z pistoletw maszynowych i wrzeszczeli, jakby ruszali do ataku. Potem robio si cicho, a po jakim czasie wszystko zaczynao si od nowa. Przytulaem si wtedy do

mojego modzierza i gaskaem luf. Tak bardzo chciaem z niego postrzela! Ale bylimy zanadto porozrzucani; mgbym tra w naszych. Niemcy nigdy nie zaatakowali. Moe myleli, e krzyczc i strzelajc, zmusz nas do ucieczki. Zastanawiaem si, jaka jest sytuacja na plaach. Piechota ju powinna by z nami. Przychodziy mi do gowy rne myli. Obawiaem si, e inwazja si nie powioda. Mylaem o moim kraju i

ludziach, ktrym staralimy si przyj z pomoc. Byem prawie pewny, e ju nie ujrz wiata dziennego. Nie mog powiedzie, e si baem. Chciaem tylko zabra ze sob jak najwicej szkopw. Chciaem, eby podeszli do miejsca, gdzie mgbym ich zobaczy. Chciaem ujrze stert ich cia przed sob, zanim by mnie dopadli. atwiej byoby mi umiera. 43 Ste-Mre-glise zostao utrzymane, cho nie byo to atwe. W o cjalnych dokumentach okrela si t

obron jako najwaniejsz operacj 82 Dywizji Powietrznodesantowej w DDay. 44 Kolejne zwycistwo osiemdziesita druga zawdzicza kapitanowi Creekowi, ktry obroni Chefdu-Pont. Jednak po zachodniej stronie Merderet spora cz dywizji bya rozproszona, mae grupy tworzyy pojedyncze punkty oporu, okrone i walczce raczej o przetrwanie ni o opanowanie jakich obiektw. Jednostki te praktycznie nie miay ze sob kontaktu. Genera Ridgway

mia powane obawy, e dywizja zostanie rozbita, zanim zdy si zebra i nawiza czno z 4 Dywizj Piechoty. Na wschodzie, bliej pla, sto pierwsza oczycia groble i poczya si z amerykaskimi oddziaami desantowymi. Trudno byo doliczy si wszystkich jej onierzy; z szeciu tysicy szeciuset spadochroniarzy, ktrzy zostali zrzuceni w nocy na teren Normandii, zaledwie dwa i p tysica walczyo pod koniec dnia w jako tako

zorganizowanych grupach. Niektre z nich, jak na przykad grupa pukownika Johnsona w La Barquette czy kapitana Shettlea przy mostach w dolnym odcinku Douve, byy odcite i naraone na rozbicie. Sto pierwsza wykonaa ju jednak swoje gwne zadanie i otworzya 4 Dywizji Piechoty drog w gb Francji. Trudno precyzyjnie okreli procent strat; dane dotyczce o ar poniesionych przez oddziay powietrznodesantowe w

Normandii nie podaj, ilu spadochroniarzy polego w samym D-Day, a ilu w nastpnych tygodniach. Straty wyniosy prawdopodobnie dziesi procent, czyli znacznie mniej, ni przewidywa zaniepokojony Leigh-Mallory, ale jak na jeden dzie walki byo to niewiarygodnie duo. Mona by to uzna za nadmiernie wysok cen, gdyby nie fakt, e wanie dziki spadochroniarzom 4 Dywizja zesza na brzeg i ruszya dalej, ponoszc

minimalne straty. Zawdziczaa to najwikszej akcji powietrznodesantowej, jak kiedykolwiek przeprowadzono. Leigh-Mallory nalega, by Eisenhower odwoa zrzut spadochroniarzy i wysa dywizje powietrznodesantowe na plae w charakterze uzupenie. Eisenhower odmwi i z pewnoci mia racj. Bez spadochroniarzy walczcych na tyach wroga 4 Dywizja Piechoty by moe wyldowaaby na brzegu i przesza przez wydmy bez

wikszych problemw, poniewa niemieccy obrocy play byli nieliczni i le przygotowani, a poza tym zostali zbombardowani przez Maraudery. Ale ju pokonanie grobli na zalanych terenach za pla kosztowaoby wiele o ar, a moe nawet byoby niewykonalne bez pomocy jednostek powietrznodesantowych. Sto pierwsza wykonaa dwa zadania o olbrzymim znaczeniu: jej spadochroniarze opanowali wyjcia z play od strony ldu

i unieszkodliwili niemieckie armaty w Brecourt Manor, Holdy i inne ktrych ostrza mgby by zabjczy dla piechoty i odzi desantowych. Genera Marshall z kolei proponowa Eisenhowerowi, by spadochroniarzy zrzucono znacznie dalej, w odlegoci a szedziesiciu kilometrw od pla. I tu take Eisenhower si sprzeciwi. Uwaa, e lekko uzbrojone oddziay powietrznodesantowe, znajdujce si daleko za liniami wroga, byyby bezradne rozproszone,

naraone na wybicie, niezdolne do miaych posuni. Dowiadczenia 82 Dywizji na zachd od Merderet potwierdzaj, e Eisenhower si nie myli.

Rozdzia 17 Droga pieko przez

116 Puk na play Omaha


Jeli Niemcy zamierzali

gdzie powstrzyma inwazj, to wanie na Omaha. Nietrudno byo si domyli, e tu nastpi desant, poniewa bya to jedyna piaszczysta plaa midzy ujciem Douve na zachodzie a Arromanches na wschodzie, czyli na przestrzeni prawie czterdziestu kilometrw. Po obu jej kracach znajdoway si klify. Piasek na Omaha ma zoty kolor, jest drobnoziarnisty, idealny do plaowania, urzdzania piknikw i kopania dokw, ale sama plaa jest

wska. Lekko wznosi si ku grze i ma okoo dziesiciu kilometrw dugoci. Podczas odpywu jej szeroko wynosi od trzystu do czterystu metrw, podczas przypywu odlego midzy lini wody a kamienistym nasypem (wysokoci jednego-trzech metrw) liczy zaledwie par krokw. W 1944 roku nasyp ten by nie do przebycia dla pojazdw. Na zachodnim odcinku play, w jednej trzeciej jej dugoci, za nasypem bieg wa ochronny,

czciowo z drewnianych pali, czciowo z kamieni, wysokoci od jednego metra do trzech (obecnie ju go nie ma). Za waem znajdowa si chodnik, potem rw przeciwczogowy w ksztacie litery V, gbokoci a dwch metrw, odcinek bagnistego obszaru, a nastpnie strome urwisko, wznoszce si na wysoko trzydziestu kilku metrw. Czowiek mg si na nie wspi, ale pojazd nie mg wjecha. Poronite traw stoki wydaway si w miar gadkie, ale w

rzeczywistoci miay wystpy i zagbienia, ktre okazay si duym utrudnieniem podczas walki. Do paskowyu, grujcego nad pla, prowadzio pi wznoszcych si drg, ukrytych w wwozach. Od wyjcia D-1 do Vierville prowadzia brukowana droga; z Les Moulins (wyjcie D-3) do St-Laurent polna droga; z wyjcia E-1 wioda na paskowy tylko cieka; z E-3 do Colleville prowadzia polna droga; z wyjcia F-1 natomiast polna cieka.

aden taktyk nie stworzyby lepszych warunkw obronnych. Wskie, ograniczone pole walki, nie dajce moliwoci obejcia go od skrzyda; wiele naturalnych przeszkd nie do ominicia dla atakujcych; idealne miejsce do budowy staych umocnie i systemu okopw na stoku urwiska i wyej pooonym rozlegym odsonitym terenie, ktry musi przeby piechota. Alianckim dowdcom, przygotowujcym plan inwazji, bardzo nie podoba

si pomys desantu na play Omaha, ale nie byo innej moliwoci. Zdawa sobie z tego spraw zarwno Rommel, jak i Eisenhower. Obaj generaowie wiedzieli, e jeli alianci dokonaj inwazji na Normandi, bd musieli wyldowa take na Omaha, bo w przeciwnym razie odlego midzy Utah a plaami, ktre mieli zaatakowa Brytyjczycy, bdzie za dua. Wody przybrzene byy gsto zaminowane, podobnie jak plae, promenada (wzdu

ktrej rozoono zwoje drutw kolczastych) i urwisko. Rommel umieci tu wicej zapr ni na Utah. Rozlokowa dwanacie punktw oporu z armatami 88 mm i 75 mm oraz modzierzami. Zbudowa dziesitki tobrukw i bunkrw z karabinami maszynowymi, poczonych rozgazion sieci okopw. Wszystko, czego Niemcy nauczyli si podczas I wojny wiatowej o sposobach powstrzymywania atakw piechoty, Rommel zastosowa

teraz na Omaha. Stanowiska strzelnicze ustawi pod takimi ktami do play, by cay jej obszar, cznie z odcinkiem odsonitym podczas odpywu, obj ogniem krzyowym, zmasowanym i koszcym ze wszelkich rodzajw broni. Rozmieci stanowiska artyleryjskie wzdu klifu, po obu kracach play, tak by mogy zasypa ca Omaha pociskami z armat 88 mm. Podziemne kwatery i magazyny, znajdujce si w sieci okopw, byy poczone tunelami. Punkty oporu

skupiono w pobliu drg wychodzcych z play, na ktrych stay olbrzymie cementowe zapory. Wiksze dziaa artyleryjskie chronione byy od strony morza betonowymi cianami. Na caej play nie byo ani centymetra, ktry nie znalazby si w zasigu zmasowanego i koszcego ognia. Widzc zbliajce si amerykaskie odzie desantowe, Niemcy nie mogli uwierzy wasnym oczom. Jasny gwint! Jednak

nadchodz! wykrzykn porucznik Frerking. Ale to niemoliwe, to przecie niemoliwe. Odoy lornetk i ruszy pospiesznie do punktu dowodzenia, w bunkrze w pobliu Vierville. odzie desantowe po naszej lewej, od strony Vierville zbliaj si do play! zawoa kapral Heinz Severloh w bunkrze Widerstandsnest 62. Musieli oszale stwierdzi sierant Krone. Zamierzaj pyn do brzegu wpaw? Tu pod naszymi

lufami? Dowdca puku artylerii wyda surowy rozkaz: Nie strzela, dopki wrg nie dotrze do linii brzegowej. Niemieccy onierze rozmieszczeni wzdu urwiska obserwowali zblianie si odzi, trzymajc palce na spustach karabinw maszynowych, dzia i armat lub dzierc w rkach granaty modzierzowe. W bunkrze 62 Frerking rozmawia przez telefon podawa odlego artylerzystom znajdujcym si kilka kilometrw w gbi ldu:

Cel Dora, wszystkie dziaa, odlego czteryosiem-pi-zero, podstawowy kierunek dwadziecia plus, zapalnik uderzeniowy1. Kapitan Robert Walker z Kompanii Sztabowej 116 Puku 29 Dywizji Piechoty opisa pniej umocnienia przed Vierville: Klifowy stok usiany by dobrze zamaskowanymi okopami i mnstwem bunkrw. Z przodu bunkry byy praktycznie niewidoczne. Otwory strzelnicze wychodziy na anki, eby mona byo

prowadzi ogie krzyowy na play i wzdu caej dugoci urwiska. Wewntrz bunkrw znajdoway si schematy pl ostrzau, oprawione w ramki nad otworami. 2 A.J. Liebling, reporter New Yorkera relacjonujcy przebieg inwazji, w kilka dni po D-Day wspi si na urwisko. Okopy byy gbokie, wskie i tak krte, e atakujcy onierze mogli by ostrzeliwani z kilku stron jednoczenie pisa. Waniejsze punkty, jak stanowisko dowodzenia czy

stanowiska modzierzy, obudowane betonem. Punkt dowodzenia znajdowa si ptora metra pod ziemi i by wyoony od rodka cegami. Obsuga stanowisk spaa w podziemnych schronach o wyoonych drewnem su tach i podogach. Liebling uzna, e to wszystko wyglda jak regularna Linia Maginota. 3 Alianci sdzili, e uda im si z powodzeniem zaatakowa t, wydawaoby si, niemoliw do zdobycia pozycj obrony dziki czterem czynnikom. Po

pierwsze, wywiad aliancki twierdzi, e umocnienia i okopy obsadzone s przez 716 Dywizj Piechoty, jednostk pod wzgldem bojowym raczej sab, w ktrej suyli rwnie [wcieleni do Wehrmachtu] Polacy i Rosjanie, o niskiej motywacji do walki. Zgodnie z informacjami wywiadu, na Omaha znajdowa si tylko jeden batalion w sile omiuset onierzy. Po drugie, B-17, biorce udzia w bombardowaniach, miay zrzuci na pla cay

swj adunek bomb, by zniszczy lub przynajmniej uszkodzi bunkry i znajdujce si w nich dziaa, a take zrobi leje na play i urwisku, ktre mogy by potem wykorzystane jako okopy dla atakujcej piechoty. Po trzecie, ostrza z morza oraz rakietami z LCT(R), mia unicestwi wszystko, co ewentualnie pozostaoby jeszcze przy yciu po nalocie B-17. onierzom z 29 i 1 Dywizji powiedziano, e mog mie problemy dopiero po przejciu play, gdy dostan

si na szczyt urwiska i rusz w gb ldu ku swoim celom. Czwartym czynnikiem, dajcym nadziej na pomylne przeprowadzenie ataku, bya liczebno si, ktre zamierzano rzuci do akcji. W D-Day na play Omaha miao wyldowa czterdzieci tysicy onierzy i trzy tysice piset pojazdw zmechanizowanych. Ostatecznie jednak okazao si, e adne z tych przewidywa i kalkulacji si nie sprawdziy. Wywiad mia ze informacje; zamiast

lekcewaonej siedemset szesnastej, na miejscu stacjonowaa znacznie sprawniejsza 352 Dywizja Piechoty. Zamiast jednego batalionu osaniajcego pla, Niemcy umiecili tam trzy. B17, z powodu zachmurzenia i opnionego przybycia, zrzuciy swj adunek a pi kilometrw w gbi ldu; w efekcie na plae i urwisko nie spada ani jedna bomba. Ostrza z morza trwa zbyt krtko i generalnie nie by do celny, a w kadym razie skupi si na najwikszych

forty kacjach za urwiskiem. I wreszcie wikszo rakiet spada za blisko i wyldowaa w morzu, zabijajc tysice ryb, ale adnego Niemca. Kapitan Walker, znajdujcy si na LCI, pamita, e tu przed Godzin H spojrzaem w stron brzegu i serce zamaro mi w piersi. Nie mogem uwierzy, e panuje tam taka cisza i spokj, e plaa jest nietknita. Wszystko poronite byo zieleni. Budynki stay nienaruszone. Wiee kocioa dumnie, wrcz wyzywajco

sterczay w gr[30]. Wykrzyknem do siebie: Gdzie jest to zasrane lotnictwo!?4 Plany dziaania na Omaha byy opracowane do najmniejszych szczegw. Po prawej stronie (zachodniej) mia wyldowa 116 Puk 29 Dywizji (przyczony tylko na ten dzie do 1 Dywizji), wspierany przez Kompani C z 2 Batalionu Rangersw. Po lewej stronie 16 Puk 1 Dywizji. Mia to by atak frontalny z udziaem dwch pukw w jednym rzucie. Na

play wyznaczono osiem sektorw, nazwanych (od prawej do lewej): Charlie, Dog Green, Dog White, Dog Red, Easy Green, Easy Red, Fox Green i Fox Red. Do sto szesnastego naleay sektory od Charliego do Easy Green. W pierwszej fali uderzeniowej znajdoway si po dwa bataliony z kadego puku, ktre ldoway kompaniami, a za nimi schodzi na brzeg trzeci batalion. Druyny szturmowe miay pokry ogniem kady metr play, strzelajc z

karabinw M-1, karabinw maszynowych 7,62 mm, automatycznych karabinw Browning, bazook, modzierzy 60 mm i miotaczy ognia. Na przodzie znajdowayby si czogi DD oraz druyny saperw morskich i wojsk ldowych. Kada z grup szturmowych i jednostek wspierajcych musiaa wykona okrelone zadania, a wszystkie razem miay doprowadzi do otwarcia wyj z play. Po ostrzelaniu niemieckich pozycji przez piechot,

druyny saperw powinny wysadzi zapory i oznaczy chorgiewkami wytyczone trasy, by podczas przypywu sternicy wiedzieli, ktrdy mog bezpiecznie pyn. Potem miay przybywa kolejne rzuty odzi desantowych, dostarczajc wsparcia wedug cile opracowanego planu tak, by wedle zaistniaych potrzeb ostrzela (od M-1 poczwszy, po haubice) odpowiednie cele. Miay take przywie dalsze czogi, ciarwki, dipy, suby medyczne, ludzi z

kontroli ruchu, dowdztwo, jednostki cznoci sowem, cae zaplecze i administracj, niezbdnie potrzebne dwm dywizjom piechoty, biorcym udzia w wielkiej akcji. Sto dwadziecia minut po Godzinie H pojazdy miay ruszy oczyszczonymi drogami na szczyt urwiska w gb ldu w stron wyznaczonych celw, przede wszystkim wsi Vierville, StLaurent i Colleville, a potem kierowa si ku Pointe du Hoc albo na poudnie, by opanowa Trevires,

pooone osiem kilometrw od play Omaha. 5 Zdanie Eisenhowera, e plany s najwaniejsz rzecz przed walk, ale staj si bezuyteczne w momencie jej rozpoczcia, sprawdzio si co do joty w przypadku play Omaha. Nic nie przebiegao zgodnie z planem, ktry okaza si nierealny ju w chwili, gdy Niemcy otworzyli ogie do atakujcych, a nawet jeszcze wczeniej. Z wyjtkiem Kompanii A sto szesnastego, adna

jednostka nie wyldowaa tam, gdzie miaa wyldowa. Poowa Kompanii E znalaza si ponad kilometr od celu, a druga poowa ponad dwa kilometry na wschd od przydzielonego sektora. By to skutek silnego wiatru i prdw morskich. Pnocnozachodni wiatr o prdkoci od dziesiciu do osiemnastu wzw powodowa powstawanie fal wysokoci jednego do dwch metrw, a te znosiy odzie w lewo. Podobne dziaanie mia prd morski, ktry podczas

przypywu (odpyw zakoczy si przy Omaha o 5.25) osiga prdko dwch i siedmiu dziesitych wza. O Godzinie H odzie nie tylko nie osigny waciwych pozycji, ale na dodatek znajdujcy si w nich onierze byli wymczeni chorob morsk, ciskiem i oglnie byli w zej formie. Wikszo zesza na odzie ju cztery godziny wczeniej albo nawet wicej. Nad burtami przeleway si fale. Kada LCVP i LCA (Landing Craft Assault szturmowa d

desantowa, brytyjska wersja odzi Higginsa) wprost zalewana bya wod. Pompy przewanie nie naday z jej usuwaniem, onierze musieli j wylewa hemami. Co najmniej dziesi z dwustu odzi, pyncych w pierwszym rzucie, zatono; wikszo onierzy zabray potem jednostki ratunkowe Stray Przybrzenej, czsto dopiero po godzinie; wielu jednak si potopio. Rwnie widok zag zatopionych czogw DD w kamizelkach ratunkowych, walczcych z

ywioem lub kurczowo czepiajcych si ska by mao pokrzepiajcy dla onierzy w odziach, ktre ocalay. 6 Oglnie mwic, pyncy jako pierwsi byli wyczerpani i psychicznie rozstrojeni, zanim jeszcze przystpili do walki. Jednak z powodu niepomylnych okolicznoci wody chlustajcej im w twarze oraz choroby morskiej pragnli jak najszybciej znale si na brzegu, poniewa wydawao im si, e ju nic gorszego od

przejadki przekltymi odziami nie moe ich tam spotka. Pewne poczucie bezpieczestwa stwarza take szalejcy nad ich gowami aliancki ostrza z morza ale nawet pociski z dzia okrtowych spaday dopiero na szczyt urwiska albo dalej, przelatujc ponad pla czy stokiem. Pi minut po Godzinie H ostrza zosta zakoczony. Szef elektrykw, mat Alfred Sears, pyn na ostatniej, szesnastej LCVP w pierwszym rzucie. Przed

akcj ich podporucznik zapewnia, e wszystkie niemieckie punkty oporu zostan zmiecione z ziemi, zanim zejdziemy na brzeg. Sears opowiada: Wierzylimy w to do tego stopnia, e podczas rejsu ja i wikszo moich ludzi siedzielimy na budce maszynowni i podziwialimy cae przedstawienie, zafascynowani ostrzaem okrtw. Miejsce, w ktrym mielimy wyldowa, zryte zostao tysicem rakiet wystrzelonych z odzi

rakietowych. Wygldao to cakiem niele. Porucznik Joe Smith by dowdc sektora z ramienia marynarki. Jego zadaniem byo rozmieszczenie na morzu chorgiewek, by odzie desantowe Kompanii A 116 Puku bezpiecznie dobiy do brzegu. d Higginsa, ktr pyn, miaa tam dotrze jako pierwsza. Niemcy znajdujcy si na play zostawili nas w spokoju. Nie rozumielimy dlaczego. Wiedzielimy przecie, e na nas patrz; czulimy si dziwnie. Bylimy

na wprost niemieckiej armaty 88 mm, ale na nasze szczcie wymierzona bya w pla, nie w morze, wic jej obsuga nas nie widziaa. Za Smithem pyna d Higginsa przewoca grup szturmow z Kompanii A. Znajdujcy si na niej ludzie byli przekonani, e zgodnie z tym, co im zapowiadano, bombardowanie z morza i powietrza zmioto niemieck obron. Opuszczono wic rampy. Cel Dora ognia! krzykn do telefonu

porucznik Frerking. Caa bateria otworzya ogie. Po lewej rce Frerkinga znajdoway si trzy stanowiska karabinw maszynowych MG-42, przed nim umocniona pozycja z modzierzem, a dalej, na stoku urwiska siedziaa w okopach piechota. Wszyscy ostrzeliwali ldujcego wroga. 7 Wpynlimy na mielizn wspomina mat Sears opucilimy ramp, a potem znalelimy si w piekle.

onierze na odzi zostali zasypani gradem pociskw. Od razu na pocztku zgin porucznik piechoty zosta trafiony w gow. 8 Kapitan Taylor Fellers i wszyscy jego ludzie, ktrzy pynli w pierwszej odzi wiozcej Kompani A, LCA 1015, zginli, zanim jeszcze opada rampa. Po prostu d wyparowaa. Nigdy si nie dowiedziano, czy uderzya w min, czy zostaa tra ona pociskiem 88 mm. 9 Opucili ramp o tym, co widzia, opowiada dowdca

sektora z ramienia marynarki, porucznik Joe Smith a wtedy jeden czy dwa niemieckie karabiny maszynowe otworzyy ogie i tu przed nasz odzi trysny fontanny piasku. Nikt si nie ruszy. Wtedy podnis si sternik, krzykn i nie wiadomo dlaczego, przez chwil zrobio si zupenie cicho jego gos sycha byo wyranie jak bicie dzwonu. Zawoa: Na mio bosk, chopaki, wysiada! Musz pyn po nastpny transport!10

Tymczasem niemieckie karabiny maszynowe po drugiej stronie play prowadziy straszliwy ogie w kierunku pechowych Amerykanw. (Jeden ze strzelcw porucznika Frerkinga w WN 62 wystrzeli tego ranka dwanacie tysicy pociskw.) Poniewa onierze amerykascy wyldowali nie tam, gdzie powinni, byli skupieni w grupach, pomidzy ktrymi znajdoway si puste odcinki dugoci nawet kilometra. To umoliwio

Niemcom koncentracj ognia. Gdy odzie Higginsa i wiksze LCI zbliay si do brzegu, niemiecka artyleria walia w nie bez opamitania z tobrukw, umocnionych stanowisk wzdu drg i na szczycie urwiska, a take z dzia w gbi ldu. Mechanik Charles Jarreau ze Stray Przybrzenej pyn na LCI 94. Dowdca jego odzi nalea do staruszkw mia trzydzieci dwa lata suy niegdy we ocie handlowej i robi wszystko po swojemu. Nadano mu

przydomek Popeye. Sprowadzi na pokad adunek szkockiej whisky J&B i przykaza kucharzowi, eby kry wrd zaogi i nalewa im tak dugo, a stwierdz, e nie chc ju ani kropli wicej, albo nie skoczy si zapas alkoholu; tego dnia zreszt wypilimy prawie cay. Chocia nic nie jadem, a tankowaem od rana do nocy, alkohol w ogle na mnie nie podziaa. LCI 94 pyna w pierwszym rzucie, tu za saperami z marynarki i

druynami zajmujcymi si znakowaniem play. Wtedy zaczo si robi gorco. Popeye spojrza na nas i powiedzia: Do diaska, ja tam nie pyn. Nigdy nie dostaniemy si na t pla. I zmieni kurs. Pozostae LCI z naszej otylli popyny tam, gdzie przewidywa plan, i adna z nich nie wrcia. Wszystkie zostay tra one. Dowdca naszej odzi cholernie duo zyska w naszych oczach. Popeye popyn wzdu play okoo stu metrw dalej,

zwrci d ku brzegowi, wyrzuci za burt kotwic rufow i ruszy do przodu z prdkoci trzykrotnie mniejsz, a znalaz si na mielinie mniej wicej dwadziecia metrw od brzegu. Trapy zostay opuszczone i ludzie ze sto szesnastego zaczli schodzi na ld. Po ich zejciu d staa si znacznie lejsza. Popeye kaza uruchomi silniki, wrzuci wsteczny bieg, za pomoc silniczka Briggs & Stratton wcign kotwic i wycofa si z mielizny. Piciu

ludzi z jego dwudziestoszecioosobowej zaogi zgino od kul karabinw maszynowych, a z dwustu onierzy piechoty ycie stracio dwudziestu, zanim jeszcze zdyli dotrze do brzegu. 11 Szeregowy John Barnes z Kompanii A sto szesnastego znajdowa si na pokadzie LCA. Kiedy d, pync w jednej linii z pozostaymi jedenastoma jednostkami, zbliya si do brzegu, kto zawoa: Spjrzcie! Bdziemy o tym opowiada wnukom!

Barnes ujrza przed sob iglic kocioa w Vierville. Kompania C zmierzaa dokadnie do wyznaczonego celu LCA z warkotem pyny ku play, tnc fale. Nagle wok kostek poczuem bulgotanie, a przd odzi zanurzy si w morzu. Po chwili woda sigaa nam ju do piersi. Zaczlimy krzycze w kierunku odzi pyncych po obu naszych stronach. W odpowiedzi pomachali nam tylko rkami. Pokad umkn mi spod ng. Chwyciem rurk z

dwutlenkiem wgla przy pasie ratunkowym. Zawr si urwa i odpad. Odwrciem si i zapaem za plecy kogo znajdujcego si za mn. Szedem jednak pod wod. Wdrapaem si temu czowiekowi na grzbiet i w panice podcignem do gry. Na powierzchni wody wychylay si raz po raz inne gowy. Widzielimy pozostae odzie zmierzajce w stron brzegu. Niektrzy owinli bro w kamizelki ratunkowe i teraz je pompowali. Barnes zobaczy

unoszcy si obok karabin, a potem miotacz ognia owinity dwiema kamizelkami. Uchwyciem si go kurczowo, ale wci czuem, e ton. Nie mogem utrzyma gowy nad wod. Usiowaem pocign linki zwalniajce przy kamizelce, ale nie byem w stanie si poruszy. Porucznik Gearing zapa mnie za kamizelk, przeci bagnetem linki i uwolni mnie do cikiego adunku. Teraz byo ju o wiele lepiej, mogem przynajmniej pyn.

Grupa szturmowa znajdowaa si okoo kilometra od brzegu. Sierant Laird chcia pyn do play, ale porucznik Gearing powiedzia: Nie, poczekajmy, a zabierze nas ktra z odzi. adna si jednak nie zatrzymaa; sternicy mieli wyrany rozkaz, by pyn przed siebie i pozostawi akcje ratunkowe specjalnym subom. Po pewnym czasie (...) usyszelimy gos jakiego Brytyjczyka na jednej z LCI, ktry zawoa do nas

przyjanie. Zatrzyma si, mia pust d. Pomg nam wgramoli si do niej. Rozpoznalimy tego sternika pyn na transportowcu Empire Javelin. Nie wraca ju na pla. Zapytalimy go, co z reszt ludzi. Powiedzia, e wysadzi ich bez wikszych problemw. Wrcilimy na pokad Empire Javelin, ktry opucilimy o 4.00 nad ranem. Ile mino czasu? Wydawao si, e zaledwie par minut. Kiedy zapytaem o godzin, usyszaem, e jest ju 13.00. 12

Barnes i jego grupa mieli wyjtkowe szczcie. Okoo szedziesiciu procent onierzy z Kompanii A pochodzio z Bedford w Wirginii; pierwsze pitnacie minut na Omaha oznaczao dla ludzi z tego miasta prawdziw rze. Kompanie G i F miay zej na brzeg natychmiast po Kompanii A, ale poniewa fale zniosy je kilometr na wschd, Niemcy, okopani wok drogi do Vierville, ktrej zamierzali broni do upadego, mogli skierowa cay ogie na onierzy Kompanii A. W

chwili, gdy na odziach Higginsa opady rampy, Niemcy po prostu ostrzelali je z karabinw maszynowych, dzia i modzierzy. Rozpocza si masakra. Z ponaddwustuosobowej kompanii przeyo tylko kilkudziesiciu onierzy, ktrzy jednak nie uniknli ran. Sierant Thomas Valance ledwie uszed z yciem. Po zejciu z rampy znalelimy si w wodzie po kolana i robilimy to, czego nauczono nas podczas treningu, to znaczy ruszylimy przed

siebie, potem przyklknlimy i otworzylimy ogie. Problem jednak polega na tym, e nie wiedzielimy, do czego strzela. Widziaem smugi nadlatujce od strony betonowych stanowisk obronnych, ktre wydaway mi si gigantyczne. Nigdy wczeniej nie widziaem tak potnych forty kacji. Zaczem strzela w tamt stron, ale nie mogem przecie betonowego stanowiska artyleryjskiego zaatwi karabinem 7,62 mm.

Szybko nadchodzi przypyw i fala dosiga onierzy wok Valancea. Valance z trudem utrzymywa si na nogach jak wikszo kolegw by bardzo obadowany, przemoczony i wyczerpany. Brnc w mokrym piachu, prbowa omija zapory z przyczepionymi minami. Porzuciem cay sprzt, ktry cign mnie w d, do wody. Wiedzielimy ju, e niewiele moemy zrobi. Pamitam, e kiedy z trudem posuwaem si w wodzie,

usiujc poprzez uniesienie rki utrzyma rwnowag, przestrzelono mi do, a potem kciuk. Dotar do mnie szeregowy Henry Witt. Pamitam, e powiedzia wtedy: Panie sierancie, zostawi nas tu, ebymy zdechli jak szczury. Jak zwyke szczury. Valance zosta znowu tra ony tym razem w lewe udo, kula zgruchotaa mu ko biodrow. By jeszcze dwukrotnie raniony. Poza tym dwa pociski tra y w jego plecak, a jeden przeci mu

pod brod pasek od hemu. Valance przeczoga si przez pla i jak wspomina oparem si o wa ochronny, osunem na ziemi i waciwie w tej jednej pozycji przeleaem cay dzie. W gruncie rzeczy mj udzia w inwazji, podobnie jak wikszoci onierzy mojej kompanii, zakoczy si w ten sposb, e zostaem z niej wyeliminowany. Ciaa kumpli leay na brzegu obmywane wod, ja byem jedynym ywym wrd tylu przyjaci, ktrzy zginli, a wielu z nich

zostao rozerwanych na strzpy. 13 Porucznik Edward Tidrick zosta zabity jako pierwszy ze swojej odzi. Kiedy zeskoczy z rampy do wody, kula przeszya mu gardo. Zatoczy si, pad na piach u stp szeregowca Leo Nasha i unis si, by jeszcze powiedzie: Id z przecinaczami zasiekw! W tej samej chwili seria z karabinu maszynowego przeszya go od ciemienia po miednic. O 6.40 tylko jeden o cer z

Kompanii A pozosta przy yciu by to porucznik E. Ray Nance ale i on zosta tra ony w pit i w brzuch. Wszyscy sieranci zginli albo byli ranni. Kiedy opada rampa na jednej z odzi, Niemcy wystrzelali cay trzydziestoosobowy oddzia, zanim ktokolwiek zdy zej na brzeg. 14 Szeregowy George Roach nis wspomagajcy miotacz ognia. Sam way okoo pidziesiciu siedmiu kilogramw, nis za sprzt o wadze czterdziestu piciu

kilo, w tym karabin M-1, amunicj, granaty rczne, pojemnik z prawie dwudziestoma litrami paliwa do miotacza ognia, komplet kluczy maszynowych i cylinder z azotem. Zeszlimy po rampie i ju wtedy straty byy due. Nie potra limy si zorientowa, skd jestemy ostrzeliwani: czy ze szczytu urwiska, czy z domku letniskowego na brzegu. Rzuciem si na piach, chwyciem karabin i zaczem strzela w kierunku tego domku. Wtedy sierant Wilkes

zapyta: Do czego strzelasz? Odpowiedziaem, e nie wiem. Jedynym pozostaym przy yciu onierzem z druyny szturmowej Roacha by szeregowy Gil Murdoch. Obaj padli na ziemi za zapor na play. Murdoch zgubi okulary i le widzia. Umiesz pywa? zapyta go Roach. Nie. Sam widzisz, e nie moemy tu zosta. W pobliu nie ma nikogo, kto by nam powiedzia, co robi.

Wracajmy do wody i pymy z fal. Wycofali si i znaleli oson za rozbitym czogiem. Obaj byli lekko ranni. Przykrya ich fala, tak e zawili na czogu. Roach zacz pyn do brzegu; w poowie drogi zabraa go jedna z odzi Higginsa. Sternik wcign mnie na pokad, byo okoo 10.30. Wkrtce zapadem w sen. Roach dotar w kocu pod wa ochronny i tam pomaga sanitariuszom. Nastpnego dnia natkn si na ocalaego

onierza swojej kompanii. Spotkaem generaa Cot i chwil z nim rozmawiaem. Zapyta mnie, z ktr jestem kompani, a kiedy mu powiedziaem, tylko pokrci gow. Kompania A nie istniaa. Gdy si pozbieralimy, okazao si, e pozostao nas tylko omiu zdolnych do walki. (Cota spyta Roacha, co zamierza robi, gdy skoczy si wojna. Chciabym pj do collegeu, a potem ukoczy studia odpar Roach. Wybrabym

Fordham. Pi lat pniej Roach ukoczy wanie Fordham. Przez te wszystkie lata powiedzia w 1990 roku chyba nie byo dnia, ebym nie myla o tych, ktrzy nie mieli takiego szczcia. 15) d sieranta Lee Poleka zacza ton, gdy zbliaa si do brzegu. Wszyscy wylewali wod hemami. Krzyczelimy do zaogi, eby nas wypucia, wolelimy walczy ni uton. Gdy opada rampa, dosign nas ogie karabinw maszynowych. Zawoaem do

ludzi, eby si przygotowali, bo popyniemy i bdziemy walczy. Nasza d znalaza si pod bezporednim ostrzaem. Trzej dowdcy mojej druyny i ci, co byli na przodzie, oberwali. Paru ludzi wyskoczyo za burt. Dwaj marynarze zostali tra eni. Znalazem si po kostki w wodzie, usiowaem biec, ale woda nagle signa mi do bioder. Dopadem stalowej zapory na play i ukryem si za ni. Waliy w ni kule, inne tra ay w moich ludzi. Przebyem pla, podpezem

pod kamienisty nasyp, tam przyczyo si do mnie paru moich onierzy. Policzyem pozostao nas tylko jedenastu z trzydziestki na odzi. Kiedy rozpocz si przypyw, zawrcilimy i pobieglimy ku linii wody, by zabra rannych. Niektrzy z lecych na play zostali ponownie tra eni. Pod nasypem toczyo si coraz wicej ludzi. Coraz wicej te byo rannych na skutek ostrzau. Staralimy si sobie nawzajem pomaga. W tym cisku powiedziaem Jimowi Hickeyowi, e

chciabym doy czterdziestki, pracowa czterdzieci godzin tygodniowo i zarabia dolara na godzin (kiedy wstpiem do wojska, dostawaem trzydzieci siedem i p centa w przeliczeniu na godzin). Czuem, chopie, e zasugiwaem na te czterdzieci dolcw tygodniowo. Jim Hickey wci dzwoni do mnie 6 czerwca z Nowego Jorku i pyta: Hej, sierancie, wycigasz ju dolara na godzin?16 Kompania A nie zdya

uy broni. A ju z ca pewnoci nie zabia ani jednego Niemca. Przewidywano, e ruszy w gr drog ku Vierville i dotrze na szczyt urwiska o 7.30, ale o tej porze garstka niedobitkw toczya si pod waem, cakowicie pozbawiona moliwoci obrony. Kompania stracia dziewidziesit sze procent swoich si. Jednak ta o ara nie posza na marne. onierze przynieli ze sob karabiny, granaty, adunki trotylu,

karabiny maszynowe, modzierze i pociski do nich, miotacze pomieni, inny sprzt i racje ywnociowe. Wszystko to leao na piasku na Dog Green. Bro i sprzt byy spraw ycia i mierci dla kolejnych rzutw piechoty, ktre przybyway podczas przypywu i byy zmuszone wszystko porzuci, by wydosta si na brzeg.

*** Kompania F ze sto szesnastego miaa zej na ld na Dog Red i rzeczywicie wyldowaa nieopodal celu, pomidzy Dog Red a Easy Green. Natomiast Kompania

G, ktra powinna przybi do brzegu na prawo od Kompanii F, na Dog White, zdryfowaa daleko w lewo, tak wic obie zeszy na pla razem, dokadnie naprzeciwko potnych forty kacji w Les Moulins. To pozwolio bronicym si Niemcom skupi na nich ogie. Dla ludzi z Kompanii F i G te dwiecie metrw, ktre musieli przeby od odzi Higginsa do nasypu, byo najdusz i najniebezpieczniejsz drog, jak kiedykolwiek musieli

pokona. Porucznik dowodzcy grup szturmow na odzi sieranta Harryego Barea poleg, gdy opuszczono ramp. Jako najstarszy stopniem podo cer opowiada Bare prbowaem wysadzi na ld moich ludzi i jako dosta si z nimi pod wa ochronny. Dobrnlimy do play, padlimy na ziemi i utknlimy w miejscu, nie mogc si ruszy. Mojemu radiotelegra cie trzy metry ode mnie rozwalono gow. Plaa usiana bya ciaami

zabitych, ludzi bez ng i rk Boe, to byo straszne. Bare wspomina, e bieg od zapory do zapory, przykucajc za kad, a kiedy wreszcie dotar do wau prbowaem zorganizowa jako ludzi. Ocalao tylko szeciu ludzi z mojej odzi. Byem przemoknity do suchej nitki, cay si trzsem, ale cholernie si staraem opanowa. Czuem, e ogarnia mnie lodowaty strach. 17 Szeregowy John Robertson na podpywajcej do brzegu

odzi wymiotowa za burt. Jego sierant krzykn, eby bardziej pochyli gow. Robertson odpar: Umieram na chorob morsk, wic jakie to ma znaczenie? Sternik zary przodem odzi w piach, po czym kaza wszystkim szybko zabiera si z odzi. Rampa zostaa opuszczona i nasi ludzie zaczli skaka do wody, zanurzajc si w niej po szyj. Robertson skierowa si na ruf. Widzia, jak jego dowdca, porucznik Hilscher, ginie raony przez

eksplodujcy pocisk. Chwil pniej wybuch miotacz ognia. Robertson skoczy do wody. Mimo cikiego sprztu, wacego okoo trzydziestu kilogramw, udao mu si wydosta na brzeg. Pad w miejscu, gdzie woda miaa gboko trzydziestu centymetrw jak wspomina, leaem tam i zastanawiaem si, co dalej. Do szybko podjem decyzj. Z tyu zblia si Sherman, zabezpieczony wok pontonami. Miaem dwie moliwoci: da mu si

przejecha albo przebiec przez pla pod ostrzaem karabinw maszynowych i artylerii. Jak mi si to udao do tej pory nie wiem i nigdy si nie dowiem. Dotarem jednak pod nasyp i staraem si jako ocali ycie. 18 Kiedy sierant Warner Hamlett z Kompanii F znalaz si na brzegu, stwierdzi, e przemoczone ubranie, sprzt i piach bardzo utrudniaj mu bieg. Sysza, jak inni krzycz: Zwiewaj z play! i zda sobie spraw, e nasz jedyn szans jest jak

najszybsza ucieczka, bo bylimy wystawieni na strzay jak kaczki. Ruszy wic naprzd, zobaczy d i wskoczy do niego. Wyldowa na plecach szeregowca O.T. Grimesa[31]. W odlegoci dziesiciu metrw spad pocisk, a jego wybuch wyrwa Hamlettowi bro z rki i zerwa z gowy hem. Czogajc si na okciach i kolanach, odzyska karabin i hem, a potem zatrzyma si chwil, eby zebra siy i sprawdzi, czy nogi zechc mnie nie.

Okazao si, e nie jest tak le. Krtkimi skokami, wykorzystujc zapory jako oson, przeby drog do nasypu. Gdy odpoczywa, (...) pad koo mnie Gillingham, mody onierz, ze strachu blady jak papier. Wydawao si, e baga wzrokiem o pomoc. Powiedziaem: Gillingham, biegnijmy oddzielnie, bo Niemcy bd raczej strzela do dwch ludzi ni do jednego. Wci milcza, gdy wyskoczyem zza zapory i pdem ruszyem

przed siebie. Pomidzy nimi wybuch pocisk. Odjem Gillinghamowi podbrdek, razem z koci, zosta mu moe tylko may kawaek misa. Usiowa przytrzyma go na miejscu, kiedy bieg w kierunku nasypu. Udao nam si tam dotrze, a wtedy Bill Hawkes i ja zrobilimy mu zastrzyk z mor ny. Zostalimy przy tym biedaku okoo p godziny, dopki nie skona. Cay czas by przytomny i wiedzia, e umiera.

onierzom biegncym przez pla kamienisty nasyp wydawa si najbardziej upragnionym miejscem na wiecie. Gdy jednak do niego dotarli, zobaczyli rozcignite zwoje drutu kolczastego. Nie mona go byo przeby bez wysadzenia za pomoc adunkw wybuchowych, a po obu jego stronach szalay mier i zniszczenie. I cho byli w tej chwili osonici przed ogniem karabinw maszynowych, ktrym Niemcy siekli z okopw na urwisku, to przecie zagraa im ostrza z

modzierzy. Ci, ktrzy tam si znaleli, pochodzili z rnych oddziaw, byli zdezorganizowani, pozbawieni dowdcw (porucznik Wise z Kompanii F, jeden z niewielu o cerw, ktrzy dotarli do wau, prbowa zrobi wyrw w zwojach drutu kolczastego, gdy kula tra a go w czoo i zgin) i waciwie nie mieli broni. Mogli tu tylko czeka stoczeni i mie nadziej, e nastpne grupy atakujcych przynios torpedy bangalore i bdzie mona rozerwa

zasieki. Kompania E ze sto szesnastego wyldowaa najdalej od swego celu. Cho miaa dokona desantu na Easy Green, przybia do brzegu na granicy Easy Red i Fox Green, czyli kilometr dalej. W dodatku jej onierze wymieszali si z ludmi 16 Puku 1 Dywizji. Szeregowy Harry Parley nis miotacz ognia o ile mg si zorientowa, jedyny sprawny, jaki znalaz si na play[32]. Ldujc, mia ze sob pistolet w kaburze,

kamizelk ratunkow, paszcz przeciwdeszczowy, menak, laski dynamitu i wacy okoo trzydziestu piciu kilogramw miotacz ognia. Kiedy nasza d dotkna piasku i opuszczono ramp wspomina Parley znalazem si w piekle. odzie po obu stronach byy ostrzeliwane z dzia. Niektre staway w ogniu, inne tony. Postanowiem na to nie patrze i skupiem si na schodzeniu po rampie za innymi, a potem skoku do wody.

Natychmiast jednak zacz i na dno. Nie mogem wydosta si na powierzchni. Wiedziaem, e ton, i czyniem daremne wysiki, eby odpi szelki miotacza. Nagle kolega chwyci miotacz pomieni i pocign Parleya do przodu, do miejsca, gdzie mg stan o wasnych siach. Wtedy, podtopiony, krztuszc si wod, odzyskaem grunt pod nogami i zaczem i w kierunku tego pandemonium, ktre widziaem przed sob. Od play dzielio go

dwiecie metrw. Kiedy je pokona, by zupenie wyczerpany. Pla ostrzeliway karabiny maszynowe. Pociski sieky piach, wydajc dwik przypominajcy cmokanie, jakby kto zasysa powietrze przez zby. Do dzi nie wiem, dlaczego nie rzuciem tego miotacza i nie popdziem za jak oson. Nie zrobiem tego jednak. Parley znajdowa si za swoj grup. W nastpnych miesicach, kiedy prbowaem dociec, jak to si

stao, e bezpiecznie przeszedem przez pla, podczas gdy inni, ktrzy biegli, zostali zabici, znalazem odpowied. Niemcy kierowali ogie na pierwsz lini atakujcych, a poniewa ja byem z tyu, omijali mnie. Krtko mwic, adunek, ktry miaem na plecach, by moe uratowa mi ycie. Kiedy dotar pod nasyp, stwierdzi, e panuje tam straszliwy chaos. Ludzie prbowali kopa albo rkami wygrzebywa doy, by schroni si przed pociskami

modzierzy. Inni przenosili rannych albo pomagali im dotrze w osonite miejsca. Musielimy kuca albo porusza si na czworakach. eby si porozumie, wrzeszczelimy, przekrzykujc huk dzia dochodzcy z obu stron. Wikszo z nas bya w takim stanie, e nie nadawaa si do walki. Chcielimy tylko ocali ycie. Uwiadomiem sobie groz naszej sytuacji, gdy zrozumiaem, e wyldowalimy w

niewaciwym sektorze, e onierze wok nas pochodz z rnych jednostek i e ich nie znam. Co wicej, teren rozcigajcy si przed nami by niepodobny do tego, z jakim miaem do czynienia podczas wicze i w ktrym miaem si znale. Pamitam, e odoyem miotacz ognia i lec na brzuchu, prbowaem si okopa. Nie bardzo mi si to udawao, tote rozejrzaem si wok i znalazem porzuconego Browninga. Nie widzielimy jednak nic, do

czego moglimy strzela. To my bylimy celem. Parley lea pod nasypem (...) przeraony i zdesperowany. Co chwil si modliem. Raz czy dwa opanowaem strach na tyle, eby przebiec przez pla i ocali bezradnego onierza przed utoniciem podczas przypywu. Tylko na to starczyo mi odwagi tego ranka. 19 Jak si okae, nie tylko na to. Kapitan Lawrence Madill z Kompanii E pogania swoich ludzi, eby szli do przodu.

Epizody, ktre najlepiej zapamitaem to schodzenie z odzi desantowej, a take szukanie schronienia przed ogniem nieprzyjacielskim za zaporami wspomina Walter A. Smith. Z tyu zbliy si do nas kapitan Madill i rozkaza wszystkim, ktrzy mogli si rusza, eby uciekali z play. Kiedy na niego spojrzaem, zobaczyem, e ma prawie odstrzelone lewe rami. Madill dobieg pod wa i odkry, e jest tam jeden z jego kompanijnych

modzierzy, ale nie ma do niego amunicji. Wrci wic biegiem na pla, eby zabra par pociskw. W drodze powrotnej zosta tra ony seri z karabinu maszynowego. Zanim umar, wyszepta: Najstarszy stopniem podo cer, prosz zabra ludzi z play. 20 Ci nieliczni, ktrzy ocaleli z Kompanii A, F, G i E 116 Puku, toczyli si za zaporami lub nasypem, a tymczasem na brzeg zaczy przybywa kolejne transporty onierzy: o 7.00 Kompanie B i H, o 7.10

Kompania D, a 7.20 C, K, I i M. adna nie znalaza si na wyznaczonym odcinku. Sternicy usiowali wymin zapory i umkn przed nadlatujcymi pociskami, ale unoszcy si dym zasoni punkty orientacyjne w terenie i te kilka chorgiewek, ktrymi oznaczono plae. Na odzi, ktr pyn dowdca Kompanii C, kapitan Ettore Zappacosta, brytyjski sternik zawoa: Nie moemy tam pyn! Nie widz punktw orientacyjnych! Musimy zawrci.

Zappacosta wycigna Colta 45 kaliber 11,43 mm i rozkaza: Na Boga, poprowadzisz t d prosto do brzegu. Sternik wykona polecenie. Kiedy opada rampa, Zappacosta ruszy na ni pierwszy. Od razu zosta tra ony. Lekarz Thomas Kenser zobaczy krew na jego biodrze i ramieniu. Krzykn do niego, schodzc po rampie: Trzymaj si! Id do ciebie! Ale kapitan ju nie y. Zanim Kenser zeskoczy z rampy, take zosta zastrzelony.

Wszyscy z tej odzi poza jednym szeregowcem Robertem Salesem zginli albo zostali ranni, zanim jeszcze dotarli do play. 21 Kiedy dziewitnastoletni szeregowiec Harold Baumgarten z Kompanii B zeskakiwa z rampy, kula przeszya mu czubek hemu, nastpna uderzya w magazynek karabinu M-1, ktry trzyma w lewej rce. Brn w wodzie po pas, a wok niego padali koledzy. Zobaczyem, e szeregowiec Robert Ditmar z

Fair eld w Connecticut trzyma si za pier, i usyszaem, jak krzyczy: Tra li mnie! Tra li! Padem na ziemi i patrzyem, jak idzie jeszcze naprzd jakie dziesi metrw. Potkn si o zapor i kiedy si przewraca, jego ciao obrcio si, tak e lec na mokrym piasku, mia twarz zwrcon w stron Niemcw, a oczy skierowane w niebo. Krzycza: Mamo! Mamusiu! Sierant Clarence Pilgrim Robertson zosta tra ony w praw skro. Szed

jak oszalay przez wod. Potem zobaczyem, e upada na kolana i zaczyna modli si z racem. W tym momencie Niemcy przecili go wp miercionon seri. Baumgarten mia narysowan gwiazd Dawida na plecach kurtki mundurowej, z napisem Bronx, Nowy Jork po to, eby Hitler wiedzia, z kim ma do czynienia. Kiedy znalaz si za zapor, zauway re eks wiata na hemie jednego z niemieckich snajperw na urwisku i jak mwi,

wycelowaem w niego i pniej stwierdziem, e miaem dobre oko. To by jedyny strza, jaki odda, poniewa jego karabin przeama si na p po naciniciu spustu. Wok eksplodoway pociski. Uniosem gow, eby krzykn, co myl o Niemcach, a wtedy jakie osiemnacie metrw przede mn wybuch pocisk 88 mm i dostaem odamkiem w lewy policzek. Miaem wraenie, jakbym oberwa kijem baseballowym, tylko e skutki

byy znacznie gorsze. Miaem strzaskan grn szczk, a na lewym policzku otwart ran. Grn warg przecio mi na p. Rozerwao mi te podniebienie, a wszdzie w ustach miaem wybite zby i kawaki dzise. Z rany laa si krew. Zaczyna si przypyw. Baumgarten przemy twarz zimn brudn morsk wod i jakim cudem nie zemdla. Poziom wody podnosi si o dwa i p centymetra na minut (midzy 6.30 a 8.00 podnis si o dwa metry),

musia wic ucieka, bo inaczej by uton. Zosta tra ony ponownie, tym razem kula rania go w nog. Pywy, ruszy przed siebie pchany falami. Wreszcie doszed pod wa, a tam lekarz opatrzy mu rany. Nadleciay pociski modzierzowe, wic chwyciem lekarza za koszul, by pocign go na ziemi. Odepchn moj rk i powiedzia: To ty jeste ranny. Jeli ja oberw, wtedy bdziesz mg si mn zaj[33]. Sierant Benjamin

McKinney by saperem wojsk ldowych, przydzielonym do Kompanii C. Opowiada, e kiedy na jego odzi opuszczono ramp, byem tak chory, e nie przejbym si szczeglnie, gdybym dosta kul midzy oczy, bo skoczyaby si moja mka. Gdy zeskoczy z rampy, (...) jak deszcz spady na nas pociski karabinw maszynowych. (...) Wydawao si, e pierwszy rzut atakujcych ley pokotem na play. McKinney dosta si jednak pod nasyp. W

odlegoci jakich trzydziestu metrw na prawo wraz z sierantem Stormsem zauwayli bunkier z karabinem maszynowym, ktry siek seriami po play. Podczogali si tam. McKinney obrzuci bunkier granatami, a Storms go ostrzela. Po chwili wyskoczyli stamtd dwaj Niemcy, ktrych Storms zastrzeli. Sto szesnasty zaczyna bra odwet. 22 O 7.30 pojawio si dowdztwo sto szesnastego z dowdc puku,

pukownikiem Charlesem Canhamem, i zastpc dowdcy 29 Dywizji, generaem brygady Normanem Cot. Pynli na LCVP z druyn szturmow z Kompanii K. d utkna na jednej z zapr, do ktrej przyczepiona bya mina talerzowa, i cho unosia si i opadaa wraz z fal, jakim cudem nie spowodowaa wybuchu. LCVP znajdowaa si jednak pod silnym ostrzaem karabinw maszynowych, modzierzy i lejszych dzia. Gdy

spuszczono ramp, od razu zginli trzej ludzie, w tym major John Sours, kwatermistrz puku S-4. Na tej odzi by rwnie szeregowy Felix Branham. Wspomina: Pukownik Canham mia Browninga i czterdziestk pitk. Szed na przodzie. Cay czas strzela, a gdy karabin wypad mu z rki, wycign pistolet. To by bardzo odwany facet. 23 Scen, jak ujrzeli dowdcy, przedzierajc si ku play, przedstawi adiutant

Coty, porucznik J.T. Shea, w licie napisanym dziesi dni pniej: Chocia pierwsze oddziay atakujcych byy ju na play mniej wicej godzin, aden nie przedar si poza wa ochronny, stanowicy granic play. [Ludzie] skupili si pod nasypem, przytoczeni ogniem karabinw maszynowych, a wtedy wrg zacz ich ostrzeliwa z modzierzy (...). Plaa pokryta bya ciaami zabitych, umierajcych i rannych, a midzy nimi biegali zdezorientowani onierze,

pozbawieni dowdcw. Kiedy Cota dobrn do wau, natychmiast podj decyzj o kluczowym znaczeniu. Zrozumia od razu, e plan ataku drogami wychodzcymi z play naley porzuci jako niemoliwy do przeprowadzenia. onierze nie mogli te pozosta za waem ochronnym. Musieli przej przez nasyp, pokona gsto zaminowany bagnisty teren i wspi si po urwisku, wyprze Niemcw z okopw i opanowa drogi wiodce w gb ldu.

Porucznik Shea opisa dziaania Coty: Wystawiajc si na ostrza, genera Cota przeby wa; ludziom znajdujcym si w pobliu udziela wskazwek, wydawa rozkazy, dodawa otuchy. Osobicie kierowa ogniem Browningw na pozycje wroga na urwisku. Kiedy natkn si na zwoje drutu kolczastego przy wale, kierowa umieszczeniem torpedy bangalore do wysadzenia przeszkody i by jednym z pierwszych, ktrzy przeszli przez wyrw w

zasiekach. W pobliu spado sze pociskw modzierzowych. Zabiy trzech ludzi i dwch innych raniy, ale Cocie nic si nie stao. Na czele kolumny onierzy z rnych oddziaw torowa drog ku wzniesieniu za pla i poprowadzi ich w gr, skd mogli rozpocz skuteczny ostrza pozycji nieprzyjacielskich. Za nim podali saperzy z wykrywaczami min i oznaczali bia tam ciek przez zaminowane pole. 24

Niektre odzie, przypywajce w kolejnych rzutach, dobiy do brzegu bez wikszych strat. Bya to kwestia szczcia, a take liczebnoci otylli. Tylko szczliwy traf pozwala unikn zapr minowych, zakrytych ju teraz przypywem. Dua liczba odzi natomiast powodowaa, e Niemcy nie mogli ju skupi ognia; mieli zbyt wiele celw. O 7.30 zaczo si wreszcie dzia to, co byo zadaniem pierwszej fali desantu grupy szturmowe ruszyy do

natarcia w kadym sektorze play (nie zawsze waciwym). Innym szczcie nie dopisao. LCI 92, o 7.40 zbliajca si do Dog White, zostaa przez pocisk 88 mm tra ona w ruf, gdy podja pierwsz prb przebycia zapr. T odzi pyn sierant Debs Peters z 121 Batalionu Saperw. Wspomina: Stracilimy kierunek i zwrcilimy si bokiem do fal, tak e przez chwil bylimy ustawieni rwnolegle do play.

Dostalimy dokadnie w rdokrcie i nastpi wybuch. Ci z nas, ktrzy przebywali na pokadzie, zapalili si od poncego paliwa i wypadli za burt. Ja te wpadem do wody i poszedem na dno jak kamie. Napompowa jednak swoj kamizelk ratunkow i wypyn na powierzchni. Niemcy ostrzeliwali cay teren z karabinw maszynowych. Przytrzymaem si jednego z pali, dopki nie odzyskaem oddechu, potem podpynem do nastpnej

zapory. Wreszcie znalazem si jakie pidziesit metrw od brzegu. Przypyw osign kulminacyjny punkt, woda sigaa niemal do drogi. Po wydostaniu si na pla, relacjonuje Peters, byem tak ciki od wody i piachu, e ledwie mogem chodzi. Skry si za czogiem, w ktry uderzy pocisk 88 mm. Jeden z odamkw rani znajdujcego si przy nim onierza, a drugi jego samego tra w policzek. Peters mia jednak szczcie by jednym z nielicznych na LCI 92, ktrym udao si

ocali ycie. 25 Kapitan Robert Walker z Kompanii Sztabowej pyn LCI 91, tu za LCI 92. (LCI 94, ta, ktrej dowdca, Popeye, postanowi podpyn do innego sektora, znajdowaa si na lewo od LCI 91 i 92.) Gdy zbliya si do brzegu, LCI 91 dostaa si pod ostrza karabinw maszynowych. Manewrujc pomidzy zaporami, uderzya w jedn z nich i spowodowaa wybuch miny talerzowej. Eksplozja uszkodzia trap na prawej burcie.

Dowdca odzi prbowa j wycofa. Walker ruszy do trapu na lewej burcie i stwierdzi, e stan w pomieniach. onierz, ktry nis miotacz ognia, zosta postrzelony; druga kula spowodowaa zapalenie si galaretowatego paliwa. Chopak, ogarnity pomieniami, krzyczc z blu, skoczy do wody. Zobaczyem, e paliy si nawet podeszwy jego butw. Innych take ogarn ogie; Walker widzia paru onierzy ze straszliwymi

poparzeniami na twarzy. Dowdca odzi przybieg na przedni pokad, krzycza i macha rkami: Wszyscy na drug stron! Walker wskoczy do wody, gbokiej na jakie dwa i p metra. Mia tak ciki sprzt, e mimo kamizelki ratunkowej nie mg utrzyma si na powierzchni. Odrzuci karabin, hem i chlebak i dziki temu dopyn do miejsca, gdzie poczu dno pod nogami. I oto znalazem si na play Omaha. Zamiast silnym,

wytrenowanym onierzem piechoty, byem wyczerpanym, niemal bezradnym, pozbawionym broni rozbitkiem. Kiedy dotar do miejsca, gdzie woda sigaa mu po pas, pad na kolana i w ten sposb przeby reszt drogi. Przebijajc si w stron wau, ujrza ciao kapitana Zappacosty. Przy wale za, jak wspomina, zobaczyem dziesitki onierzy, przewanie rannych. Te rany byy makabryczne. (Czterdzieci dziewi lat

pniej Walker zauway, e ta scena przywioda mu na myl wiersz Tennysona The Charge of the Light Brigade (Szara lekkiej brygady), a szczeglnie Dziao z lewej strony / Dziao z prawej strony / Dziao przed nimi / Zagrzmiay, oddajc salwy. Doda te, e chyba kady amerykaski onierz zna jeszcze wers: Nie im zastanawia si dlaczego / Im tylko i i powici, co maj najcenniejszego, nawet jeli nie wiedzieli, skd pochodzi. Ci na Omaha, ktrzy znali

wiersz na pami, z pewnoci szeptali do siebie: Kto popeni bd...) Walker doszed do tego samego wniosku, co Cota. Kade inne miejsce byo lepsze ni to; plan przepad, a nie mona ju byo zawrci. Na wasn rk zacz si wic wspina po urwisku. Wzi karabin M-1 i hem zabitego onierza, po czym ruszy w drog. Byem sam i dziaaem cakiem niezalenie. 26 Major Sidney Bingham (absolwent US Military Academy

amerykaskiej Akademii Wojskowej, rocznik 1940) dowodzi 2 Batalionem sto szesnastego. Kiedy dotar pod nasyp, nie dysponowa radiostacj, nie byo przy nim ani adiutanta, ani cznika. Jego S-3 (o cer operacyjny) zgin, dowdca Kompanii Sztabowej by ranny, dowdca Kompanii E zosta zabity, dowdca Kompanii F take odnis ran, dowdca Kompanii H poleg, a w Kompanii E stracio ycie okoo pidziesiciu piciu ludzi z ponad dwustu, ktrzy

wyldowali na brzegu. Binghama ogarno uczucie (...) cakowitego zwtpienia. Staem tam, dowdca batalionu, niezdolny pokierowa akcj ani wykona, co powinno zosta wykonane. Wyruszy w drog, eby zebra pozbawion dowdcy Kompani F i poprowadzi j ku urwisku. W tym samym czasie, okoo 7.45, inni bezimienni onierze robili to samo, zarwno o cerowie, podo cerowie, jak i w

niektrych przypadkach szeregowcy. Pozostanie na play oznaczao pewn mier, wycofanie si z niej take nie wchodzio w rachub, a poniewa kto musia tych niedobitkw poprowadzi, co odwaniejsi brali na swoje barki ten ciar i przystpowali do dziaania. Bingham tak to wyrazi: Tego dnia inicjatyw podejmowali poszczeglni ludzie lub mae grupy. Niewiele, jeli w ogle cokolwiek, zawdziczamy dowdcom kompanii,

batalionw i pukw, ich taktycznym umiejtnociom czy koordynacji dziaa. Bingham przeprowadzi analiz tego, co poszo le w przypadku pierwszej i drugiej fali atakujcych. Stwierdzi midzy innymi, e ludzie zbyt dugo przebywali na odziach Higginsa. Choroba morska, trwajca trzy czy cztery godziny, zabia wszelk motywacj do walki, jak mogli mie ci onierze. Przyczynia si te do zmniejszenia sprawnoci bojowej dowdcw.

W dodatku obcienie onierzy byo moim zdaniem w duej mierze niepotrzebne, ograniczao ich swobod i krpowao ruchy, a w niektrych przypadkach spowodowao nawet utonicie. Wedug Binghama, gdyby wrg wykaza si cho minimalnym entuzjazmem i ruszy do ataku, bez wikszych trudnoci Niemcy zepchnliby nas z powrotem do morza. Od 6 czerwca 1944 roku a do 1990 roku Bingham mia nieuzasadnione poczucie

winy: Czsto czuem wstyd z powodu faktu, e tego strasznego dnia na play nie sprawdziem si jako dowdca. Tak wanie czuje si dobry dowdca batalionu, jeli prowadzi grup niewiele wiksz ni druyna ale Bingham przeprowadzi swoj przez nasyp i zaatakowa z ni wroga, co byo waciwym i jedynym moliwym dziaaniem w takich okolicznociach. 27 Niemcy nie przystpili do kontrataku z rnych powodw, niektrych

niewtpliwie susznych. Po pierwsze, nie dysponowali dostatecznymi siami. Genera Kraiss mia dwa bataliony piechoty i jeden dywizjon artylerii, okoo dwch tysicy ludzi, czyli mniej ni dwustu pidziesiciu na kilometr. Po drugie, zareagowa z opnieniem. Dopiero o 7.35 cign rezerwy dywizji, Kampfgruppe Meyer (nazwan tak od dowdcy 915 Puku 352 Dywizji Kraissa), a potem postanowi sprowadzi jeszcze jeden batalion, ktry przyby w poowie dnia.

Opiera si na faszywym zaoeniu: e jego onierze zatrzymali ju inwazj na Omaha. Po trzecie, niemiecka piechota nie bya przygotowana do dziaa ofensywnych, tylko do obrony pozycji i ostrzeliwania si. Jeden z niemieckich szeregowcw, ktry obsugiwa wwczas MG-42 na szczycie urwiska, powiedzia podczas wywiadu radiowego w 1964 roku: Pierwszy raz strzelaem wtedy do ludzi. Nie pamitam dokadnie, jak to byo, wiem

tylko, e podszedem do karabinu maszynowego i strzelaem, strzelaem i strzelaem. 28 Straty osobowe tego ranka byy wrcz zatrwaajce. Kapitan Walter Schilling z Kompanii D, ktry przeprowadzi wspania odpraw dla swoich wspaniale wytrenowanych onierzy, pyn w odzi prowadzcej trzeci rzut desantu. By rwnie dobrym dowdc jak wszyscy inni w amerykaskiej armii. Kompania miaa zej na brzeg w sektorze play, na

ktrym nie byo ywego ducha i panowa cakowity spokj adnych odgosw walki. Schilling powiedzia do szeregowca Georgea Kobea: Widzisz, mwiem wam, e bdzie atwo. Chwil pniej, zanim jeszcze opuszczono ramp, zosta zabity. 29 Porucznik William Gardner by o cerem operacyjnym kompanii, absolwentem West Point. Sierant John Robert Slaughter okreli go jako (...) modego, wygadanego, przystojnego, twardego i agresywnego. Mia wszystkie

dane, eby sta si wyszym o cerem armii. 30 Rampa na jego odzi opada okoo stu pidziesiciu metrw od brzegu. Ludzie zeszli po niej bez szwanku. Gardner poleci im, by rozcignli si w linii i posuwali w pochyleniu. Sam zosta zabity z karabinu maszynowego, zanim doszed do play. d sieranta Slaughtera znalaza si pod ostrzaem artylerii niemieckiej. Sto metrw od brzegu brytyjski sternik owiadczy, e musi opuci ramp i wszyscy

powinni jak najszybciej po niej zej. Sierant Willard Nor eet kaza mu podpyn bliej: Ci ludzie maj ciki sprzt i dowieziesz ich na sam brzeg owiadczy. Sternik baga: Ale w ten sposb wszyscy zginiemy! Nor eet wyj z kabury Colta 45, przystawi go sternikowi do skroni i rozkaza: Naprzd! Sternik ruszy. Sierant Slaughter, znajdujcy si na dziobie, pomyla: jeli nie popyniemy szybciej i nie dobijemy do brzegu, umr z powodu

choroby morskiej. d wpyna na mielizn i zatrzymaa si. Ogldaem lm The Longest Day opowiada Slaughter. Bohaterowie wysiadali tam z odzi i pokonywali pla jak duchy, ale w rzeczywistoci byo inaczej. Wyskakiwao si do wody i jeli czowiek si w niej nie zanurzy, gin zastrzelony. Ostrza by straszliwy. To wtedy onierze z chopcw przeistaczali si w mczyzn zauway Slaughter.

Jedni mieli okaza si bardzo odwani, inni wkrtce zgin, ale ci wszyscy, ktrzy przeyli, byli miertelnie przeraeni. Niektrzy zsikali si w spodnie, inni, nie kryjc si z tym, pakali, ale wielu znalazo w sobie wystarczajco duo hartu ducha, by wykona zadanie. Oddajc sprawiedliwo kapitanowi Schillingowi, Slaughter zakoczy: Wtedy wanie day o sobie zna dyscyplina i efekty szkolenia. Slaughter dobrn wreszcie do brzegu. W

wodzie pyway trupy i ciaa tych, ktrzy udawali nieywych, by uniosa ich fala. Wikszoci onierzy Kompanii D ca godzin zajo wydostanie si na pla. Po wyjciu na brzeg Slaughter wrcz obsesyjnie myla o tym, jak przebiec przez pla i dotrze pod nasyp. Udao mu si to jednak. Pierwsz rzecz, jak tam zrobiem, to zdjem kurtk mundurow i rozoyem paszcz, eby wyczyci karabin. Wtedy zobaczyem w paszczu dziury

po kulach. Zapaliem pierwszego papierosa (owinem je w foli). Musiaem odpocz i doj do siebie, bo ugiy si pode mn kolana. Zjawi si pukownik Canham, praw rk mia na temblaku, a w lewej trzyma Colta 45. Wrzeszcza na o cerw, eby zabierali ludzi z play: Spieprzajcie z tej przekltej play i idcie zaatwi Niemcw! Jeden z o cerw schowa si w bunkrze przed ostrzaem z modzierzy. Pukownik

Canham, ktry sta w pobliu, wrzasn: Zabieraj stamtd tyek i poka, e jeste dowdc! Do innego krzykn: Niech ci ludzie wezm dupy w troki i ruszaj za wa!. 31 By to przeomowy moment walki. Sta si te wielkim sprawdzianem: czy system demokratyczny moe wyda na tyle twardych ludzi, by potra li dziaa, obj dowdztwo? Szeregowy Carl Weast tak to opisa: Przy nasypie zatrzymywa nas zwyky strach. Leelimy tam

i dawalimy si siec granatami i pociskami modzierzowymi tylko dlatego, e nie byo nikogo, kto by nas zabra z tej cholernej play. Jak to si mwi: zrobiem swoje, a teraz niech mnie kto poprowadzi dalej. 32 Sierant William Lewis pamita, e straszliwie si ba, kiedy siedzia pod nasypem. Przycinity do niego szeregowy Larry Rote spyta: Pan si trzsie, sierancie? Jak cholera!

Mj Boe odpar Rote. A mylaem, e to ja! Lewis zauway jednak: Ale i on si porzdnie trzs. Toczylimy si wszyscy razem, prbujc jako przey. Nie moglimy zrobi nic innego, tylko trzyma tyki przy ziemi. Inni schronili si pod waem. Wszyscy, ktrzy przebyli pla Omaha, chowali si teraz za nasypem. Potem Cota czy Canham, tu jaki kapitan, tam porucznik, jeszcze gdzie indziej sierant przejmowali dowodzenie.

Woali: Za mn! i zaczynali wspina si po urwisku. Jak wspomina sierant Lewis, porucznik Leo Van de Voort zawoa: Ruszajmy, do diaba, nie ma co tu siedzie, bo wszystkich nas wytuk! Pierwszy dobieg do niemieckiego stanowiska artyleryjskiego i wrzuci granat przez otwr strzelniczy. Wrci z picioma czy szecioma jecami. Pomylelimy sobie: cholera, jeli on potra , to my te sobie poradzimy. W ten sposb wydostalimy si z

play. 33 Podobnie byo w przypadku wikszoci onierzy. Szeregowy Raymond Howell, saper przydzielony do Kompanii D, opisa, co wtedy myla: Powiedziaem sobie: niech to szlag, jeli mam zgin, to nie tutaj. Jeli nastpni rusz za ten przeklty wa, id z nimi. Jeli ju mam by piechurem, to bd. Nie wiem, co myleli inni, ale wydaje mi si, e wszyscy wtedy zdecydowali: czas rusza. 34

Rozdzia 18 Zapanowa kompletny chaos 16 Puk na Omaha play

16 Puk Piechoty 1 Dywizji

jako jedyny oddzia wrd pierwszej fali desantu w DDay mia dowiadczenie bojowe. Niewiele mu to jednak pomogo. Wszystko to, z czym zetkn si podczas ldowa w Afryce Pnocnej (1942) i na Sycylii (1943), nie mogo si rwna z rzeczami, ktre napotka 6 czerwca 1944 roku na Easy Red, Fox Green i Fox Red. Podobnie jak sto szesnasty, 16 Puk wyldowa wrd wielkiego zamieszania, z dala od celu i jak si okazao, by w

cakowitej rozsypce (poza Kompani L, jedyn, ktra w komplecie zesza na brzeg). Natychmiast znalaz si te pod intensywnym ostrzaem karabinw maszynowych i modzierzy, a take silnego ognia artyl