Vous êtes sur la page 1sur 33

Wymagania w zakresie regulacji monitoringu

Wstp ..................................................................................................................................2 1. 2. 3. Cel i zakres podanych regulacji ....................................................................................9 Proponowane definicje ....................................................................................................16 Obowizki informacyjne, jakie powinny wykona podmioty stosujce

monitoring, oraz sposb ich wykonania .......................................................................17 4. Prawa osb objtych monitoringiem oraz obowizki podmiotu stosujcego monitoring wobec tych osb ..........................................................................................19 5. 6. 7. Warunki, jakie powinny spenia podmioty przed wprowadzeniem monitoringu ...21 Sposb prowadzenia dokumentacji dla systemu monitoringu ....................................22 Obowizki administratora systemu monitoringu wobec GIODO i innych organw kontroli ............................................................................................................26 8. 9. Oglne zasady stosowania monitoringu ........................................................................30 Warunki i szczegowe zasad stosowania inteligentnych systemw

automatycznego rozpoznawania okrelonych zdarze ...............................................32 10. Retencja danych w systemach monitoringu ..................................................................33

Wstp Technologie rejestracji obrazu znajduj coraz szersze zastosowanie w wielu miejscach poczwszy od kabin dwigw osobowych, wntrza rodkw komunikacji, domkw jednorodzinnych, a skoczywszy na monitorowaniu hal produkcyjnych, obiektw sportowych, a nawet caych miast. Podstawowym skadnikiem tej technologii jest kamera, ktra sprowadza obraz najbliszego otoczenia do postaci sygnaw elektrycznych analogowych lub cyfrowych. Tak przeksztacony obraz moe by przekazywany na due odlegoci do centrum obserwacyjnego, gdzie odtwarzany jest na monitorach i/lub zapisywany na elektronicznych nonikach danych. Czynnoci zwizane ze stosowaniem kamer do rejestracji, przesyania, zapamitywania i obrbki obrazu oglnie nazywane s wideofilmowaniem. W szczeglnych przypadkach, gdy celem wideofilmowania jest midzy innymi zapewnienie kontroli nad obserwowanym obiektem, w tym nadzoru nad zachodzcymi tam zdarzeniami, czynnoci takie nazywamy wideonadzorem lub

monitoringiem, bd audio-wideomonitoringiem, jeli rejestrowany jest nie tylko obraz otoczenia, ale i dwiki. W niniejszym opracowaniu stosowanie technologii wideofilmowania we wszystkich wyej wymienionych znaczeniach nazywane bdzie oglnie monitoringiem. W zalenoci od celu i okolicznoci wideofilmowania obraz rejestrowany przez kamery moe by przekazywany do centrum obserwacyjnego, gdzie jest: tylko ogldany, ogldany i zapisywany na elektronicznych nonikach informacji lub tylko zapisywany. W pierwszym przypadku stosowanie kamer ma na celu np. poszerzenie pola widzenia osoby sprawujcej nadzr nad powierzonym terenem. Zebranie w jednym pomieszczeniu obrazu z kilku kamer pozwala wwczas jednej osobie na obserwacj terenu z wielu rnych miejsc, co nie byoby moliwe w warunkach tradycyjnych, tj. bez zastosowania kamer. Kamery do biecej obserwacji stosuje si rwnie w celach promocji miejsc turystycznych, takich jak plae, stoki narciarskie, czy te zjawisk przyrodniczych lub naukowych, np. do podgldu bocianiego gniazda. Drugi przypadek, tj. obserwacj i zapis obrazu na elektronicznych nonikach informacji, stosuje si wtedy, gdy oprcz doranego celu, jakim jest obserwacja terenu, istniej te inne, np. zapamitanie obrazu dla celw dowodowych lub zapewnienie moliwoci ponownej obserwacji obrazu w celu przyjrzenia si jego szczegom. Ostatni przypadek, tj. tylko zapisywanie obrazu w celu zapewnienia moliwoci jego 2

odtworzenia w przyszoci stosuje si wtedy, gdy rejestracja obrazu ma suy gwnie celom dowodowym i prewencyjnym, tj. zniechcajcym do popenienia zabronionych czynw na skutek atwych moliwoci ich wykrycia, a rwnolega obserwacja i zapamitywanie wizaoby si z niewspmiernie wielkimi kosztami. Ten ostatni przypadek stosowany jest np. w rodkach komunikacji miejskiej, w pomieszczeniach, gdzie znajduj si bankomaty, salach kasowych, kasynach itp. Sam zapis obrazu stosowany jest rwnie wtedy, gdy chodzi gwnie o wykorzystanie go w celach informacyjnych, jak to ma miejsce w przypadku Google Street View czy systemu Zumi. W wikszoci przypadkw wideofilmowania chodzi jednak o sprawowanie kontroli nad okrelonym obszarem w celu zwikszenia szeroko rozumianego bezpieczestwa. Cel ten jest osigany gwnie poprzez dziaanie czynnika odstraszajcego od popenienia okrelonych czynw zabronionych, typu rozbj, kradzie, czy te innych niedozwolonych zachowa, jak rwnie poprzez dziaania zapobiegawcze, takie jak szybka interwencja ograniczajca lub cakowicie eliminujca wystpienie niepodanych zdarze. Osignicie wymienionych celw zaley jednak nie od faktu samego stosowania wideonadzoru, ale przede wszystkim od skutecznoci jego wykorzystywania w okrelonym celu. Z danych London Evening Standard z wrzenia 2007 r. wynika np., e w miejscach o duej koncentracji kamer nie odnotowano wikszej wykrywalnoci przestpstw ni w miejscach, gdzie ich nie byo w ogle. Podobnie jeli chodzi o liczb przestpstw obecno kamer nie wpyna na zmniejszenie ich liczby1. W wikszoci zastosowa technologii wideofilmowania, zwaszcza w tych gdzie celem jest zwikszenie bezpieczestwa czy te dyscypliny i wydajnoci pracy, jednym z gwnych obiektw wideofilmowania jest czowiek i jego dziaanie. Zastosowania te okrelane s czsto pojciem wideonadzoru. W systemach tego typu wg opinii2 Grupy roboczej ds. ochrony danych osobowych, ustanowionej na mocy art. 29 dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 padziernika 1995 r. w sprawie ochrony osb fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepywu tych danych (zwanej dalej Grup robocz art. 29), w wikszoci przypadkw mamy do czynienia z przetwarzaniem danych osobowych. Zgodnie z reprezentowanym tam pogldem pojcie danych osobowych obejmuje informacje dostpne w jakiejkolwiek formie, na przykad alfabetycznej, liczbowej,
1

Justin Davenport, London Evening Standard, Tens of thousands of CCTV cameras, yet 80% of crime unsolved, dostpne na: http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23412867details/Tens+of+thousands+of+CCTV+cameras%2C+yet+80%25+of+crime+unsolved/article.do; zob. te Pawe Wittich, niewielki Brat, Akademia Monitoringu Wizyjnego, Newsletter nr 3, maj-czerwiec 2009, dostpne na: http://www.specialisedprojects.com.pl/aktualnosci.php?czytaj=70n. Opinia 4/2007 w sprawie pojcia danych osobowych, przyjta w dniu 20 czerwca przez Grup robocz art. 29; dokument dostpny na: http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/privacy/docs/ wpdocs/2007/wp136_pl.pdf

graficznej, fotograficznej czy akustycznej. Danymi osobowymi s zatem take wizerunki osb fizycznych, jak i profile otaczajcych je przedmiotw, uatwiajcych czsto identyfikacj osb. Jest to zgodne z intencj zawart w motywach 14 i 15 preambuy do dyrektywy 95/46/WE. W motywie 14 mwi si: Jeeli w ramach spoeczestwa informacyjnego ma znaczenie rozwj technik gromadzenia, przekazywania, kompilowania, rejestrowania, przechowywania i przesyania danych dwikowych i obrazowych osb fizycznych, niniejsza dyrektywa powinna mie zastosowanie do przetwarzania takich danych. W motywie 15 doprecyzowuje si, e przetwarzanie takich danych jest objte dyrektyw 95/46/WE, ale tylko wtedy, gdy jest ono zautomatyzowane lub jeli dane zawarte s lub przeznaczone do umieszczenia w zamknitym ukadzie zbiorw, zorganizowanym wedug okrelonych kryteriw dotyczcych osb fizycznych w celu zapewnienia atwego dostpu do nich. Naley jednak zauway, e wymienione kryterium, dotyczce automatyzacji przetwarzania, w przypadku wideofilmowania jest na og spenione. Wideonadzr, w czci dotyczcej rejestracji obrazu lub dwiku, jest z zasady procesem automatycznym. Czynnikiem za, ktry nie jest zautomatyzowany w caym procesie wideonadzoru, bardzo czsto jest bieca analiza rejestrowanego obrazu lub analiza obrazu zarejestrowanego, ktr wykonuje czowiek. Chocia i na tym odcinku coraz czciej stosowane s rozwizania zautomatyzowane3, takie jak automatyczna detekcja ruchu, czy te analiza inteligentna ukierunkowana na rozpoznanie czowieka. Niezalenie jednak od zastosowanej metody analizy rejestrowanych obrazw kady przypadek, gdzie obraz rejestrowany jest automatycznie, naley uzna za czynno zautomatyzowan, a wic czynno objt dyrektyw 95/46/WE. Podkrelenia wymaga, e w wietle art. 3 ust 2 dyrektywy 95/46/WE jej zakres przedmiotowy nie obejmuje operacji przetwarzania danych w zakresie wsppracy policyjnej i sdowej w sprawach karnych oraz przetwarzania zwizanego z bezpieczestwem publicznym, obronnoci, bezpieczestwem pastwa (cznie ze stanem gospodarki pastwa, kiedy przetwarzanie danych dotyczy bezpieczestwa pastwa) oraz z dziaalnoci pastwa w dziedzinach prawa karnego. Ograniczenie to znajduje rwnie odzwierciedlenie w motywie 16 preambuy do dyrektywy, ktry stanowi, e przetwarzanie danych dwikowych i obrazowych, np. w przypadku nadzoru kamer wideo, nie wchodzi w zakres stosowania niniejszej dyrektywy, jeli dokonywane jest dla potrzeb bezpieczestwa publicznego, obronnoci, bezpieczestwa narodowego lub te w trakcie

John Honovich, Security Managers Guide to Video Surveillance, http://ipvideomarket.info/book/Security _Manager_Guide_Video_Surveillance_v3_0.pdf.

dostpne

na:

dziaa pastwowych w dziedzinie prawa karnego lub innych dziaa niewchodzcych w zakres prawa wsplnotowego. Wykluczenie powysze nie obejmuje jednak przypadku stosowania nadzoru kamer wideo w supermarketach, muzeach, restauracjach, kawiarniach i w wielu innych sytuacjach, gdzie celem jest przeciwdziaanie kradzieom i oszustwom, a nie zapewnienie bezpieczestwa publicznego, obronnoci, bezpieczestwa narodowego, czy te rejestracja dziaa organw pastwowych w dziedzinie prawa karnego lub innych dziaa niewchodzcych wwczas w zakres prawa wsplnotowego. Warto jednak zaznaczy, e Traktat z Lizbony znis uprzedni struktur filarow prawa UE oraz wprowadzi now, wszechstronn podstaw prawn dla ochrony danych osobowych we wszystkich politykach UE, w tym w dawnym III filarze UE. W chwili obecnej ograniczenie wynikajce z motywu 16 preambuy oraz art. 3 ust. 2 tiret pierwsze dyrektywy 95/46/WE traci na znaczeniu ze wzgldu na tre art. 16 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W konsekwencji tych zmian oraz w zwizku z szybkim rozwojem nowych technologii obecnie w Komisji Europejskiej trwaj prace nad zmian dyrektywy 95/46/WE, ktre maj wyj naprzeciw wyzwaniom, jakie niesie ze sob rozwj nowych technologii i postp cywilizacyjny4. Pierwszym wynikiem tych prac, ktre zapocztkowane zostay w maju 2009 r. na konferencji zorganizowanej przez Komisj Europejsk pt. Personal data more use, more protection?, jest komunikat Komisji Europejskiej do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Spoecznego oraz Komitetu Regionw zatytuowany Caociowe podejcie do kwestii ochrony danych osobowych w Unii Europejskiej5. W komunikacie tym wyranie podkrela si potrzeb zachowania wysokiego poziomu ochrony danych osobowych we wszystkich obszarach dziaania Unii oraz potrzeb kompleksowych regulacji w tym zakresie. Nadmieni rwnie naley, e dyrektywa 95/46/WE nie jest jedynym aktem prawnym dotyczcym ochrony danych osobowych, ktry ma zastosowanie do przetwarzania danych osobowych w zwizku ze stosowaniem systemw wideonadzoru. W szczeglnoci naley zwrci uwag na Konwencj nr 108 Rady Europy o ochronie osb w zwizku z automatycznym przetwarzaniem danych osobowych, sporzdzon w Strasburgu dnia 28 stycznia 1981 r., ktrej zakres zastosowania nie ma takich ogranicze jak
4 5

Zob. http://ec.europa.eu/justice/policies/privacy/review/index_en.htm. Komunikat Komisji Europejskiej do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu EkonomicznoSpoecznego oraz Komitetu Regionw zatytuowany Caociowe podejcie do kwestii ochrony danych osobowych w Unii Europejskiej, Bruksela dnia 4.11.2010 r., dokument KOM(2010) 609 wersja ostateczna.

w dyrektywie 95/46/WE. W konwencji tej dane dotyczce osoby w formie nagrania wideo jej wizerunku czy te gosu nie s traktowane w jaki szczeglny sposb. To e ochrona danych przedstawiajcych wizerunek osoby, a szczeglnie nagranie obrazu i/lub dwiku przedstawiajce osob w okrelonych dziaaniach jest przedmiotem konwencji, wynika z jej art. 1, ktry stanowi, e: konwencja ma na celu zapewnienie kadej osobie fizycznej, bez wzgldu na narodowo lub miejsce zamieszkania, poszanowanie jej praw i podstawowych wolnoci, a w szczeglnoci jej prawa do prywatnoci w zwizku z automatycznym przetwarzaniem dotyczcych jej danych osobowych (ochrona danych). Prywatno z kolei to termin, ktry w najszerszym znaczeniu okrela moliwo jednostki lub grupy osb do utrzymania posiadanej wiedzy, informacji, zachowa i dziaa odnoszcych si do danej grupy lub swojej osoby tylko dla siebie. Niewtpliwie wszelkie nagrania obrazu i/lub dwiku przedstawiajce wizerunek/wypowied osoby fizycznej s danymi ujawniajcymi jej zachowania. O znaczeniu, jakie ma monitoring dla ochrony prywatnoci osoby fizycznej w wietle ochrony prywatnoci, o ktrej mowa w Konwencji nr 108, wiadczy raport dotyczcy zasad, jakie w celu ochrony prywatnoci powinny by stosowane przy pozyskiwaniu i przetwarzaniu danych za pomoc rodkw monitoringu wizyjnego, opracowany przez Grup projektow w zakresie Ochrony Danych Osobowych (CJ-PD), przyjty przez Europejski Komitet ds. Wsppracy Prawnej (CDCJ) na 78. spotkaniu w dniach 2023 maja 2003 r., czy te raport tzw. Komisji Weneckiej przy Radzie Europy pt. Wideonadzr Miejsc Publicznych przez Wadz oraz Ochrona Praw Czowieka z marca 2007 r. W wielu przypadkach gwnym obiektem wideofilmowania nie jest osoba czy grupa osb, lecz okrelone miejsce w celu wczesnego wykrycia niepodanych zdarze i moliwoci podjcia odpowiednich dziaa prewencyjnych lub interwencyjnych. Wideofilmu ze wskazanego przedziau czasu (odcinka nagrania) nie mona w zwizku z tym przypisa do okrelonej osoby, lecz do okrelonego miejsca i czasu. Jeli w miejscu tym sfilmowana zostanie osoba, to tylko dlatego, e si tam ona znalaza, a nie dlatego, e to wanie ona miaa zosta sfilmowana. Identyfikacja sfilmowanej osoby staje si wwczas celem wtrnym i to tylko wtedy, gdy jest to niezbdne do podjcia okrelonych dziaa dochodzeniowoledczych. Zapis takiego obrazu nie jest zazwyczaj wyposaony w mechanizmy mogce indeksowa utworzony zbir obrazw wg osb, ktre zostay w ten sposb zarejestrowane. Przeciwiestwem takiej sytuacji bdzie monitoring konkretnej osoby, czy te osb w miejscu pracy, szkole, samochodzie (np. w czasie zdawania egzaminu na prawo jazdy),

kabinie, przymierzalni w sklepie, czy te w miejscach prywatnych zajmowanych przez ich wacicieli i/lub lokatorw. W obu sytuacjach przetwarzane dane, niezalenie od tego czy jest to tylko obraz, czy te obraz i dwik, w sposb istotny rni si od danych osobowych o charakterze tekstowym, gdzie mona wskaza zakres przetwarzanych danych, dokonywa na nich operacji typu wyszukania danych wg imienia i nazwiska, wyszukiwania osb z okrelonego przedziau wiekowego, wg miejsca zatrudnienia, wyksztacenia itp. Ponadto w jednej sytuacji przetwarzaniu poddawane s dane, ktre w sposb selektywny s zbierane i wstpnie przetworzone przez czowieka, w drugiej natomiast przetwarzanie danych na etapie ich pozyskiwania realizowane jest gwnie w sposb automatyczny. Udzia czowieka w systemach monitoringu ogranicza si najczciej do obserwacji obrazw rejestrowanej przestrzeni w celu reakcji na niepodane zdarzenia lub przegldania obrazw ju zarejestrowanych. Odmienno ta sprawia, e nie jest moliwe stosowanie takich samych zasad do przetwarzania danych tekstowych i do przetwarzania danych obrazowych zawartych w systemach monitoringu wizyjnego czy audiowizualnego. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z pn. zm.), zwana dalej w skrcie u.o.d.o. reguluje w sposb oglny gwnie przetwarzanie danych osobowych o charakterze tekstowym. Wiele zawartych w niej regu nie da si wprost zastosowa do danych osobowych o charakterze obrazowym, ktre przetwarzane s w systemach monitoringu. Std te istnieje do pilna potrzeba odrbnej ustawowej regulacji stosowania wideonadzoru, albowiem w wielu sytuacjach dochodzi tam do przetwarzania danych osobowych i nastpuje ingerencja w prywatno osoby, ktra chroniona jest moc przepisw ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., Nr 78 poz. 483 z pn. zm.) oraz w prawie midzynarodowym i UE. Take, biorc pod uwag regulacje u.o.d.o, w praktyce problemem moe by m. in. wykonywanie przez administratora wielu obowizkw wynikajcych z przepisw o ochronie danych osobowych, np. obowizku informacyjnego, o ktrym mowa w art. 24 u.o.d.o, czy te zapewnienie realizacji uprawnie kontrolnych osobie, ktrej dane dotycz (art. 32 i art. 33 u.o.d.o). Wskaza warto na opini nr 4/2004 Grupy roboczej artykuu 29 europejskiego niezalenego organu ds. ochrony danych osobowych i prywatnoci gdzie zwrcono uwag m.in. na konieczno respektowania zasady proporcjonalnoci (dane musz by adekwatne i 7

istotne dla celw przetwarzania) przy posugiwaniu si monitoringiem, co oznacza przede wszystkim, e urzdzenia suce do takiego monitoringu mog by stosowane wycznie jako rodki pomocnicze, jeli istnieje cel rzeczywicie uzasadniajcy ich uycie. Systemy te mog by stosowane, gdy inne rodki prewencyjne, ochrony i/lub bezpieczestwa, o charakterze fizycznym i/lub logicznym, niewymagajce pozyskiwania obrazu, oka si ewidentnie niewystarczajce lub niemoliwe do zastosowania dla realizacji powyszych prawnie uzasadnionych celw Ta sama zasada dotyczy rwnie wyboru odpowiedniej technologii, kryteriw wykorzystywania urzdze w konkretnych sytuacjach oraz ustale dotyczcych przetwarzania danych, odnoszcych si take do zasad dostpu i okresu przechowywania. Ponadto w opinii tej wskazano, i osoby, ktrych dane dotycz, powinny by wiadome faktu prowadzenia tego rodzaju monitoringu, a w szczeglnoci posiada szczegowe informacje na temat miejsc objtych takim systemem. Nie ulega przy tym wtpliwoci, i wszelkie dziaania ingerujce w prawo do prywatnoci w yciu osobistym powinny by prowadzone z poszanowaniem obowizujcych przepisw prawa. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenia w korzystaniu z konstytucyjnych wolnoci i praw mog by ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy s konieczne w demokratycznym pastwie dla jego bezpieczestwa lub porzdku publicznego, bd dla ochrony rodowiska, zdrowia i moralnoci publicznej, albo wolnoci i praw innych osb. W przypadku za gdy celem przetwarzania jest zapewnienie innych, rwnie konstytucyjnych praw, np. wskazanego w art. 54 ust. 1 Konstytucji RP prawa do wolno wyraania swoich pogldw oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, to ich realizacja musi by w rwnowadze z prawem do wolnoci i prywatnoci. Ponadto, zgodnie z art. 47 Konstytucji RP, kady ma prawo do ochrony prawnej ycia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim yciu osobistym. W art. 233 ust. 1 Konstytucji RP podkrela si przy tym, e prawo to nie moe podlega ograniczeniom take w stanach nadzwyczajnych. Skoro zatem przepisy Konstytucji RP chroni przedmiotowe prawo w sytuacji zagroenia, to tym bardziej nie mog wprowadza w tym zakresie ogranicze wwczas, kiedy pynce z powyszego korzyci nie s wystarczajce dla uznania zasadnoci ingerencji o takim charakterze. W wyroku z dnia 20 marca 2006 r. o sygn. akt K 17/05 Trybuna Konstytucyjny podkreli: (...) Nie mona (...) traci z pola widzenia faktu, e prawo do prywatnoci ma charakter szczeglny w systemie praw i wolnoci konstytucyjnych (...). Obowizek poszanowania prawa do prywatnoci wynika rwnie z faktu, i Rzeczpospolita Polska, jako pastwo czonkowskie 8

Unii Europejskiej, jest stron europejskiej Konwencji o ochronie praw czowieka i podstawowych wolnoci, sporzdzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., ktra w art. 8 ustanawia prawo do poszanowania ycia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji. Podkreli naley, e coraz czciej informacje dotyczce wizerunku osb, informacje o obecnoci w okrelonych miejscach, o sposobie zachowania, jak rwnie tre wypowiedzi itp., s utrwalane i mog by wykorzystywane w rnych celach. W niektrych przypadkach konieczno stosowania systemw monitoringu wynika z obowizujcych przepisw (np. w kasynach, na stadionach w czasie imprez masowych). W innych sytuacjach monitoring moe by stosowany z uwagi na szczeglnie wany, usprawiedliwiony cel okrelonych podmiotw, zarwno publicznych, jak i prywatnych. Systemy te stosowane s nie tylko w celach zapewnienia bezpieczestwa, lecz take szeroko rozumianego nadzoru. Obszar takich zastosowa nie posiada odpowiednich regulacji, a obejmuje np. monitorowanie miejsc pracy w celu nadzoru pracownikw, monitoring w rodkach komunikacji miejskiej celem sprawdzenia natenia ruchu, czy te monitoring we wsplnotach mieszkaniowych lub spdzielniach w celu ochrony mienia. 1. Cel i zakres podanych regulacji Regulacje dotyczce monitoringu powinny w szczeglnoci okreli miejsca i okolicznoci, w jakich stosowanie monitoringu jest dopuszczalne, prawa i obowizki podmiotu prowadzcego monitoring, prawa osb objtych monitoringiem, jak rwnie zasady dotyczce wykorzystywania danych zebranych w procesie monitoringu. Okrelone w tych regulacjach warunki prawne stosowania monitoringu powinny zapewni rwnowag midzy uzasadnionymi potrzebami podmiotw stosujcych monitoring i prawem do prywatnoci osb, ktre zostay objte monitoringiem. 1.1. Zakres przedmiotowy regulacji Zakres przedmiotowy regulacji biorc pod uwag wytyczne dokumentu Caociowe podejcie do kwestii ochrony danych osobowych w Unii Europejskiej, tj. powoanego na s. 6 (przypis 5) komunikatu Komisji Europejskiej powinien obejmowa zarwno warunki stosowania monitoringu w celu poprawy bezpieczestwa, jak rwnie warunki stosowania monitoringu dla innych celw, take w celu usprawnienia procesw zarzdzania, np. poprzez ich optymalizacj i/lub automatyzacj (jak monitoring pracownikw w miejscu pracy, monitoring ruchu drogowego dla celw synchronizacji wiate na skrzyowaniu w zalenoci od natenie ruchu pieszych i pojazdw, monitoring parkingw w celach automatyzacji 9

rozlicze za korzystanie z miejsca i informowania o wolnych lub zajtych miejscach itp.), jeeli w obrbie monitorowanego obszaru pojawiaj si lub mog si pojawi osoby fizyczne. W pierwszym przypadku chodzi o monitoring wizyjny, ktry jest stosowany w celu wspomagania kontroli dostpu i zapewnienia bezpieczestwa siedzib i mienia oraz znajdujcych si w nich ludzi i informacji. Jako gwny cel takiego monitoringu wymienia si zwykle popraw bezpieczestwa poprzez zapobieganie wszelkiego rodzaju incydentom. W praktyce tego typu monitoring czsto nie tylko zapobiega incydentom (powstrzymuje potencjalnych sprawcw), ale rwnie pozwala zabezpieczy dowody, jeli incydenty wystpi. W takich zastosowaniach wanym parametrem technicznym systemu jest rozdzielczo i jako pozyskanych danych. Albowiem gdy zebrany materia ma stanowi dowd w sprawie, dowd ten jest tym lepszy, im obraz jest bardziej ostry i im wiksze s proporcje obiektu bdcego punktem zainteresowania na tle caego obrazu monitorowanej przestrzeni. W drugim przypadku chodzi o system monitoringu, ktry moe peni funkcj czynnika automatyzujcego okrelone procesy, jak np. udostpnianie miejsc parkingowych i rozliczanie opat parkingowych, pobieranie opat za korzystanie z autostrad, tuneli czy promw. System ten moe rwnie suy do zbierania informacji w celu optymalizacji np. sygnalizacji wietlnej na drogach w zalenoci od natenia ruchu, do sterowanie procesami technologicznymi itp. Zastosowanie monitoringu powinno tu podlega regulacjom zwizanym z ochron danych osobowych tylko wtedy, gdy w zakresie przetwarzanych danych znajduj si lub mog si znale dane osobowe, np. wizerunki osb, numery rejestracyjne samochodw, numery kart kredytowych lub inne elementy identyfikujce lub mogce doprowadzi do identyfikacji osb, ktrych one dotycz. W zakres przedmiotowy regulacji dotyczcej stosowania monitoringu powinny wchodzi rwnie zastosowania monitoringu w innych celach ni wymienione wyej, np. monitoring na potrzeby reklamy miejsc turystycznych, promocji okrelonych imprez oraz inne nieuregulowane w ramach odrbnych przepisw szczeglnych jego zastosowania 6.

Proponowana regulacja nie ingeruje w przepisy odrbne dotyczce stosowania monitoringu okrelonych miejsc i zdarze, jak np. monitoring w kasynach czy monitoring imprez masowych, ktre zostay okrelone odpowiednio w przepisach rozporzdzenia Ministra Finansw z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunkw urzdzania gier i zakadw wzajemnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 102, poz. 946) oraz ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczestwie imprez masowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 62, poz. 504) oraz rozporzdzenia Ministra Spraw Wewntrznych i Administracji z dnia 10 stycznia 2011 r. w sprawie sposobu utrwalania przebiegu imprezy masowej (Dz. U. z 2011 r. Nr 16, poz. 73).

10

Przedmiotowa regulacja powinna dotyczy wszelkich form monitoringu, niezalenie od stosowanej technologii (analogowej, cyfrowej), niezalenie od tego czy obraz jest tylko przekazywany do centrum obserwacyjnego, czy przekazywany i rejestrowany oraz niezalenie od stopnia zaawansowania narzdzi uywanych do automatycznego przetwarzania rejestrowanych obrazw. Regulacja ta powinna jednoczenie uwzgldnia specyficzne dla poszczeglnych technologii cechy, parametry i funkcjonalnoci. Powinna ona obejmowa stosowanie monitoringu stacjonarnego, tzn. wykonywanego przy uyciu kamer

zainstalowanych na stae, jak i monitoringu doranego wykonywanego przy uyciu kamer przenonych, w tym kamer, ktrymi bezporednio operuje czowiek, ukierunkowujc je na okrelone miejsca. W ramach warunkw stosowania monitoringu przedmiotem regulacji powinno by: 1) Okrelenie zasad, warunkw i okolicznoci, w jakich monitoring moe by stosowany, w tym wskazanie organu lub organw odpowiedzialnych za kontrol legalnoci monitoringu oraz wydawanie zgd i zezwole na jego zastosowanie7. 2) Wskazanie przestrzeni i sposobu jej oznaczenia, w odniesieniu do ktrej monitoring moe by stosowany, oraz przestrzeni lub jej fragmentw, wobec ktrych monitoringu nie naley stosowa. 3) Wskazanie technicznych i organizacyjnych warunkw, jakie musi spenia podmiot przed wprowadzeniem monitoringu, w czasie stosowania monitoringu oraz podczas jego usuwania. 4) 5) Okrelenie praw i obowizkw podmiotu stosujcego monitoring. Okrelenie praw osb, ktrych wizerunki zostay zarejestrowane w systemie monitoringu. 6) Okrelenie odpowiedzialnoci karnej wobec podmiotw naruszajcych zasady i warunki stosowania monitoringu. 1.2. Zachowanie zgodnoci z innymi regulacjami, w tym regulacjami dotyczcymi ochrony danych osobowych. Rejestracja systemw monitoringu W regulacji dotyczcej stosowania monitoringu naley podj decyzj co do sposobu realizacji dla systemw monitoringu kontroli wstpnej, o ktrej mowa w art. 20 dyrektywy
7

W niniejszym dokumencie nie rozstrzyga si, czy zastosowanie monitoringu w Polsce powinno by regulowane w formie wydawania zgd, zgaszania do wskazanego urzdu, czy bez tych obowizkw pod warunkiem spenienia okrelonych wymaga.

11

95/46/WE. Zadanie to w odniesieniu do zbiorw danych osobowych realizowane jest w ustawie o ochronie danych osobowych poprzez wprowadzenie obowizku rejestracji zbiorw danych osobowych. Specyfika systemw monitoringu, w tym charakter i struktura zbiorw danych stanowicych nagrania z monitoringu powoduj, e nie mona w tym zakresie przenie rozwiza wprowadzonych w ustawie o ochronie danych osobowych. W toku ustanawiania szczegowych regulacji w tym zakresie sugeruje si rozwaenie nastpujcych propozycji: 1) Wprowadzenia obowizku zgaszania projektw systemu monitoringu do akceptacji przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (GIODO) lub inny urzd, w przypadku gdy w systemie stosowane s elementy automatycznego przetwarzania obrazu majce na celu rozpoznanie osb, identyfikacj okrelonego typu ich zachowa, okrelenie intencji ich postpowania lub inne mechanizmy wprowadzajce indeksacj

zarejestrowanych obrazw z danymi osobowymi. Celem takiego zgoszenia byaby weryfikacja przez GIODO zastosowanych przez administratora rodkw ochrony danych osobowych na podstawie przekazanego projektu systemu i przewidzianych w nim rodkw ochrony danych. Wypenienie obowizku zgoszenia systemu monitoringu do GIODO zwalniaoby

administratora od obowizku zgaszania zbioru danych osobowych, jeli taki powstawaby w wyniku wdroenia do stosowania takiego systemu. 2) Wprowadzenia obowizku zgaszania zbiorw danych osobowych tworzonych w wyniku stosowania monitoringu. Przy takim rozwizaniu naleaoby dokadnie okreli warunki zaklasyfikowania powstaego w wyniku

monitoringu nagrania do danych osobowych. W szczeglnoci naleaoby wskaza, e za zbir danych osobowych uwaa si wycznie nagrania, w ktrych wystpuje relacja pomidzy elementami nagrania (obrazem) i danymi identyfikujcymi osoby. W przeciwnym bowiem razie, zgodnie z definicj zbioru zawart w art. 7 pkt 1 u.o.d.o., nagrania, w ktrym wystpuj wizerunki osb fizycznych, nie mona uzna za zbir danych osobowych z uwagi na brak w strukturze takiego zestawu danych informacji o charakterze osobowym, ktre dostpne byyby wedug okrelonych kryteriw. Alternatywnym rozwizaniem mogoby by rwnie rozwizanie polegajce na zmianie definicji zbioru danych osobowych zawartego w u.o.d.o. w taki sposb, e pojcie to obejmowaoby rwnie zbiory danych powstae w wyniku nagra 12

obrazw

zarejestrowanych

systemach

monitoringu

wizyjnego

audiowizualnego. 3) Poczenie obydwu rozwiza, tj. wprowadzenia obowizku zgoszenia, o ktrym mowa w punkcie 1, oraz zgoszenia zbioru, o ktrym mowa w punkcie 2. 4) Wprowadzenie obowizku rejestracji lub notyfikacji systemw monitoringu, w ktrych s lub mog by przetwarzane dane osobowe, niezalenie od stopnia ich technologicznego zaawansowania i automatycznie wykonywanych czynnoci przetwarzania danych. W przypadku podejmowania decyzji o wprowadzeniu do przedmiotowej regulacji instytucji kontroli wstpnej rozwaenia wymagaj zasady jej przeprowadzania oraz wskazanie organw upowanionych i zobowizanych do przeprowadzania zwizanych z tym czynnoci. Czy bdzie to organ centralny, czy podmioty o strukturze terytorialnej? Czy kontrola wstpna bdzie dotyczya jedynie systemw monitoringu rejestrowanych przez np. GIODO? Czy do GIODO maj by zgaszane wszystkie systemy monitoringu, czy tylko te o szczeglnych moliwociach w zakresie przetwarzania danych osobowych? Jeli tak, to co z pozostaymi systemami monitoringu i ewentualnie kto bdzie sprawowa nadzr nad legalnoci ich funkcjonowania? W przypadku wprowadzenia obowizku przeprowadzania kontroli wstpnej dla wszystkich systemw, w zalenoci od przyjtego rozwizania (organ centralny czy inne organy o strukturze terytorialnej) konieczne bdzie uregulowanie sposobu ewidencjonowania rozstrzygni kontroli wstpnej i przekazywania informacji midzy podmiotami dokonujcymi rejestracji w zakresie ustale stwierdzonych w czasie kontroli wstpnej. W powyszym zakresie w rnych krajach europejskich przyjto rne rozwizania. Warto jednak zwrci uwag, e w krajach, gdzie zagadnienie monitoringu zostao uregulowane czy to w ustawach obejmujcych przetwarzanie danych osobowych, czy w specjalnych ustawach powiconych monitoringowi zawsze przewidziano albo instytucj wydawania zezwole, albo instytucj rejestracji lub notyfikacji systemw monitoringu. W wikszoci krajw instytucj wydawania zezwole lub notyfikacji objto wszystkie rodzaje systemw monitoringu, w ktrych rejestrowane s obrazy z moliwoci ich pniejszego odtworzenia. Jedynie w niektrych krajach obowizek rejestracji i wydawania zezwole ograniczony zosta do systemw charakteryzujcych si szczeglnymi

moliwociami przetwarzania rejestrowanych obrazw. 13

W Hiszpanii np. zgodnie z ustaw strukturaln nr 4/1997 z 4 sierpnia 1997 r., dotyczc korzystania z kamer wideo przez suby zajmujce si bezpieczestwem w miejscach publicznych przewidziano, e zainstalowanie kamer wideo lub jakiegokolwiek innego urzdzenia technicznego sucego do wykonywania nagra wymaga uzyskania zezwolenia specjalnej komisji, ktrej bdzie przewodniczy sdzia i w ktrej skadzie czonkowie organu administracyjnego wydajcego zezwolenie nie bd stanowili wikszoci. Podobne przepisy odnosz si w Hiszpanii rwnie do sektora prywatnego. W Belgii z kolei zgodnie z ustaw z dnia 21 marca 2007 r., regulujc instalowanie i uytkowanie kamer monitorujcych przyjto zasady wymagajce od podmiotu, ktry zamierza wprowadzi monitoring, uzyskania pozytywnej opinii rady gminy, w ktrej znajduje si monitorowane miejsce i notyfikacji tego systemu do Komisji Ochrony ycia Prywatnego. W zwizku z powyszym podmiot, ktry ma zamiar wprowadzi stosowanie monitoringu, zobowizany jest przedstawi odpowiednio przygotowany projekt takiego monitoringu do zaopiniowania radzie gminy, w ktrej znajduje si monitorowane miejsce. Rada gminy wydaje opini o zasadnoci stosowania monitoringu po konsultacjach z szefem strefy policyjnej, w ktrej znajduje si dane miejsce. Dopiero po uzyskaniu pozytywnej opinii rady gminy podmiot moe podj decyzj o wprowadzeniu monitoringu. Decyzja ta musi by przekazana, najpniej w przeddzie uruchomienia systemu monitoringu, do Komisji Ochrony ycia Prywatnego i do szefa strefy policyjnej, w ktrej znajduje si dane miejsce. We Woszech, gdzie zasady stosowania monitoringu uregulowane zostay w ustawie dotyczcej przetwarzania danych osobowych, przewidziano, e zgoszenie systemw monitoringu do Urzdu Rzecznika Ochrony Danych Osobowych jest obligatoryjne tylko w sytuacji kiedy z uwagi na zastosowane technologie mog zaistnie szczeglne zagroenia dla ochrony danych osobowych. Zgoszenie jest jednak bezwzgldnie wymagane, jeli system nadzoru wizyjnego wystpuje w poczeniu z zastosowaniem biometrii lub w poczeniu z systemem rozpoznawania twarzy w celu np. identyfikacji osb lub ich intencji czy nastroju. 1.3. Wyczenia, ktre nie wchodz w zakres przedmiotowej regulacji Proponuje si, aby regulacje zawarte w niniejszym dokumencie z uwagi na specyfik niektrych okolicznoci, w ktrych dochodzi do rejestracji obrazu nie dotyczyy: 1) wideorozmw i wideokonferencji;

14

2)

prostych

zestaww

wideofonowych

bez

moliwoci

nagrywania,

instalowanych np. przy bramach wjazdowych na posesj, wejciach do budynku, lokali itp.; 3) zastosowania kamery do celw artystycznych lub dziennikarskich (takich jak tworzenie filmw bd nagrywanie lub emisja wiadomoci); 4) nagrywania bd emisji materiaw z konferencji, seminariw, spotka czy szkole; materiaw do celw dokumentalnych, szkoleniowych, edukacyjnych; 5) 6) nagra lub zdj wykonywanych do osobistego uytku; zastosowa monitoringu satelitarnego przez wojsko lub inne suby specjalne.

1.4. Proponowany zakres podmiotowy regulacji Proponuje si, aby warunki i zasady stosowania oraz wykorzystywania monitoringu bdce przedmiotem projektowanych regulacji miay zastosowanie do: 1) organw pastwowych, organw samorzdu terytorialnego oraz do

pastwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych; 2) 3) podmiotw niepublicznych realizujcych zadania publiczne; osb prawnych oraz jednostek organizacyjnych niebdcych osobami prawnymi; 4) osb fizycznych, jeeli monitoring obejmuje otwart lub zamknit przestrze przeznaczon do uytku publicznego. 1.5. Wyczenia podmiotw, ktrych niniejsze regulacje nie obejmuj Proponuje si, aby z uwagi na specyfik podmiotw i przysugujce im prawo do wolnoci i swobody wyraania swoich opinii przedmiotowe regulacje nie dotyczyy: 1) osb fizycznych, jeeli obszar objty monitoringiem nie wykracza poza teren lub obiekty stanowice ich wasno i przeznaczone do wycznego uytku tych osb; 2) dziaalnoci dziennikarskiej w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24, z pn. zm.) oraz do dziaalnoci literackiej lub artystycznej, chyba e wolno wyraania swoich pogldw i rozpowszechniania informacji istotnie narusza prawa i wolnoci osoby, ktrej dane dotycz.

15

2.

Proponowane definicje 1) Monitoring (wideonadzr) zdalny odbir obrazu lub obrazu i dwiku z przestrzeni znajdujcej si w polu widzenia kamer zainstalowanych w okrelonych punktach w pobliu monitorowanego obszaru. 2) System monitoringu zesp kamer, urzdze przesyowych, elektronicznych nonikw danych, urzdze rejestracji danych, urzdze odtwarzajcych zarejestrowane dane oraz oprogramowania wykorzystywanego w celu osignicia okrelonej funkcjonalnoci w zakresie monitoringu. 3) Kamera urzdzenie suce do konwersji optycznego obrazu otoczenia znajdujcego si w polu widzenia tego urzdzenia na posta sygnau analogowego lub cyfrowego zapisywalnego na elektronicznych nonikach informacji. 4) Kamera przenona, przenony system monitoringu kamera/system monitoringu stosowane doranie w okrelonym miejscu, na czas w ktrym odbywa si okrelone zdarzenie. 5) Kamera stacjonarna, stacjonarny system monitoringu kamera/system

monitoringu, w ktrym kamera/kamery umieszczone s na stae w okrelonych miejscach w pobliu monitorowanej przestrzeni. Stacjonarn kamer bd stacjonarnym systemem s rwnie kamera/system, w ktrych operator zdalnie moe zmienia ustawienie kamery, zmieniajc w ten sposb obszar w polu widzenia kamery lub jej ustawienia, np. poprzez zawenie lub poszerzenie pola widzenia kamery. 6) Rejestracja obrazu proces zapisu na okrelonego typu noniku danych sygnaw elektromagnetycznych lub informacji cyfrowej powstaych w wyniku przeksztacenia obrazu znajdujcego si w polu widzenia kamery do postaci sygnaw elektromagnetycznych lub cyfrowych. 7) Otwarta przestrze publiczna miejsca dostpne publicznie, takie jak ulica, parkingi, place targowe, place przeznaczone na imprezy masowe, stadiony, parki przeznaczone do uytku publicznego i inne obszary o podobnym przeznaczeniu. 8) Zamknita przestrze publiczna obiekty ogrodzone, sale i inne pomieszczenia, takie jak np. muzea, hale sportowe, supermarkety, sklepy, biura obsugi klienta

16

rnych instytucji, do ktrych wstp nie jest ograniczony posiadaniem okrelonych uprawnie. 9) System rozpoznawania/analizy obrazu oprogramowanie lub urzdzenie umoliwiajce w czasie rzeczywistym identyfikacj obiektw, ktre znalazy si w polu widzenia kamery, a take ocen ich zachowa lub intencji.

3.

Obowizki informacyjne, jakie powinny wykona podmioty stosujce monitoring, oraz sposb ich wykonania Podmiot stosujcy monitoring powinien poinformowa osoby, ktre potencjalnie mog

znale si w obszarze objtym monitoringiem, e monitoring jest stosowany, jaki jest jego cel, jaki obejmuje teren oraz kto nim zarzdza. Podmiot ten powinien przekaza informacje o swojej nazwie i o adresie swojej siedziby, obszarze stosowania oraz celu i ewentualnie podstawie prawnej monitorowania, jeli taki obowizek na nim spoczywa, stosownie do obowizujcych przepisw prawa. Sposb wypenienia tego obowizku powinien by dostosowany do okolicznoci i miejsca, ktrego dotyczy. Powinien uwzgldnia midzy innymi kategorie osb, ktre mog przebywa w monitorowanych obszarach, w tym znajomo jzykw, i w zwizku z tym w miejscach gdzie wystpuje koncentracja osb nieznajcych jzyka polskiego informowa w jzyku angielskim lub za pomoc powszechnie przyjtych znakw graficznych. W odniesieniu do treci przekazywanych informacji tekstowych sugeruje si, aby brzmienie standardowej klauzuli informujcej o stosowaniu monitoringu byo nastpujce: Monitoring prowadzony jest przez /tu nazwa podmiotu/, z siedzib w /tu adres siedziby podmiotu/, w celu /tu wskazanie celu/ i obejmuje /tu wskazanie obszaru, jaki objty jest monitoringiem/, stosownie do przepisw ustawy /tu powoanie stosownego aktu prawa o randze co najmniej ustawy/ Wicej informacji uzyska mona telefonicznie /tu numer telefonu podmiotu/, drog elektroniczn /tu adres poczty elektronicznej, wskazanie stosownej strony internetowej podmiotu/. Informacje tego typu powinny by umieszczane odpowiednio w obszarze, obiekcie czy innym miejscu objtym monitoringiem. Tak by byy atwo dostrzeone, bez potrzeby szczegowych ogldzin otoczenia. Oznacza to, e za nieprawidowe naley uzna rozwizanie polegajce na umieszczeniu informacji o monitoringu np. w miejscu zasonitym przez skrzydo otwartych drzwi, zasonitym przez inne tablice informacyjne, zbyt nisko lub zbyt wysoko itp. 17

Biorc pod uwag, e informacja tekstowa zawarta na stosownej tablicy informacyjnej bdzie zrozumiaa wycznie dla osb znajcych jzyk polski, niezbdne jest, aby niezalenie od informacji w formie tekstowej umieszczony by piktogram kamery, ktry jest graficznym znakiem informujcym o stosowaniu monitoringu w danej przestrzeni. Informacja w postaci piktogramu powinna by stosowana niezalenie od informacji tekstowej. Proponuje si do rozwaenia uycie nastpujcych piktogramw:

Odnonie do informowania o przestrzeni objtej monitoringiem nie wydaje si celowe, aby w treci przepisu szczegowo i wyczerpujco normowa przedmiotowy zakres monitoringu, majc na uwadze rnorodno miejsc, do ktrych niniejsze regulacje mog mie zastosowanie. Miejscami tymi mog by zarwno stadiony, parkingi publiczne, przejcia podziemne, jak i miejsca zamknite typu wntrze autobusu, kabina przedziau kolejowego czy dwigu osobowego. Wane jest jednak, aby okrelenie obszaru objtego monitoringiem byo takie, by zosta osignity oczekiwany skutek. W projektowanej regulacji proponuje si przyj, e w przypadku gdy informacja na tablicy informacyjnej nie wskazuje (nie okrela) szczegowo nazwy monitorowanego obszaru, wwczas zasig informacyjny tablicy dotyczy tylko jej najbliszego otoczenia, tj. placu, hali kasowej w banku, przestrzeni hali sklepowej w supermarkecie, przejcia podziemnego, peronu kolejowego itp. W przypadku wejcia w inn stref, oddzielon od strefy oznaczonej jako monitorowana, wymaga naley odnowienia informacji o monitorowaniu. Ponadto o ile przedmiotowe regulacje zezwala bd na stosowanie monitoringu przez osoby prywatne, a nie tylko przez podmioty publiczne oraz prowadzce dziaalno gospodarcz, to w stosownym komunikacie informacyjnym powinny zosta wskazane w miejscu danych identyfikujcych podmiot dane identyfikujce tak osob: jej imi, nazwisko i adres. 4. Prawa osb objtych monitoringiem oraz obowizki podmiotu stosujcego monitoring wobec tych osb Wydaje si w peni uzasadnione, aby osobom objtych monitoringiem przysugiway takie same prawa jak osobom, ktrych dane osobowe s przetwarzane. Uprawnienia tych ostatnich okrelone zostay w art. 3235 u.o.d.o. Jedyne rnice, jakie mog w tym obszarze

18

wystpi, powinny by uzasadnione specyficznymi waciwociami stosowanej w systemach monitoringu technologii. Wspomniana w rozdziale 2. hiszpaska ustawa strukturalna 4/1997, okrelajca zasady korzystania z kamer wideo przez suby zajmujce si bezpieczestwem w miejscach publicznych mwi wprost, e kada osoba zainteresowana, ktra zostaa nagrana, ma prawo wgldu do nagra i dania ich usunicia. Podobnie w odniesieniu do obowizkw podmiotw stosujcych monitoring ich obowizki powinny by nie mniejsze ni obowizki administratorw danych

przetwarzajcych dane osobowe. Inny moe by jedynie sposb realizacji niektrych obowizkw, usprawiedliwiony specyfik systemw monitoringu, ktrych ogln cech jest to, e dane identyfikacyjne osb objtych monitoringiem nie s na ogl znane administratorowi systemu, i to, e systemy takie bardzo czsto pracuj w trybie bezobsugowym, to znaczy pracuj autonomicznie, bez udziau czowieka, ktry mgby np. okrelony obowizek informacyjny przekaza sownie. Okolicznoci te sprawiaj, e takie obowizki jak np. obowizek informacyjny nie mog by wykonane imiennie. Z tych samych wzgldw nie jest rwnie moliwe uzyskanie zgody od osb objtych monitoringiem na identycznych zasadach jak w przypadku przetwarzania danych osobowych. Uzasadnione jest zatem przyjcie zasady, e wejcie osoby w wyranie oznaczon stref objt systemem monitoringu rwnoznaczne jest z wyraeniem przez t osob zgody na przetwarzanie jej danych w zakresie wizerunku i wykonywanych czynnoci, jakie zostan zarejestrowane przez kamery tego systemu. 4.1. Prawo do informacji Osoba, ktrej wizerunek zosta zarejestrowany w systemie monitoringu, powinna mie prawo do uzyskania informacji dotyczcych operacji przetwarzania danych jej dotyczcych. Wydaje si jednak uzasadnione, aby w przepisie prawa ustanawiajcym to uprawnienie szczegowo dookreli moliwe do wykonania przez administratora systemu monitoringu sposoby jego wykonania. Naley rozway, w jaki sposb powinien by wykonywany obowizek informacyjny, np. prawo do wgldu w nagranie, aby wykonujc ten obowizek wobec jednej osoby nie narusza jednoczenie prawa innej osoby. Moe si bowiem zday, e w danym nagraniu, oprcz wizerunku osoby skadajcej danie udostpnienia danych znalaz si rwnie wizerunek innej osoby, ktra znalaza si w tym samym czasie i miejscu w chwili dokonywania nagrania.

19

Naley w szczeglnoci rozway, czy prawa osoby do wgldu w nagranie systemu monitoringu nie naleaoby ograniczy do uzasadnionych przypadkw, tak by prawo to, majc na uwadze due nakady pracy ze strony administratora systemu w celu jego wykonania, nie byo naduywane w sposb nieuzasadniony. Prawa wgldu w dane dotyczce nagrania, w ktrym wystpuje wizerunek skadajcej wniosek osoby, nie naley z ca pewnoci ogranicza wobec osb, ktre znalazy si w obszarze objtym monitoringiem i w obszarze tym stay si obiektem ataku ze strony innych osb lub w inny sposb uczestniczyy aktywnie w zdarzeniu. Osoby takie powinny uzyskiwa nie tylko prawo wgldu w nagranie, na ktrym si znalazy, ale rwnie prawo do uzyskania informacji w zakresie czy i jakie dziaania zostay podjte przez administratora systemu w zwizku z zaistniaym zdarzeniem. Rwnolegle do rozwaanego uprawnienia naley rozway wprowadzenie dla administratora danych obowizku ich przekazania do organw cigania, jeli w wyniku realizacji nagrania udokumentowane zostao przestpstwo karalne z urzdu. 4.2. Prawo do dania korekty lub usunicia danych zarejestrowanych w systemie monitoringu W odniesieniu do zakresu i sposobu realizacji praw odnoszcych si do operacji usuwania danych z obrazu zarejestrowanego przez system monitoringu naley uwzgldni specyfik danych rejestrowanych przez kamery systemu monitoringu, a w szczeglnoci ograniczone moliwoci poprawiania zarejestrowanych danych. Naley mie na uwadze, e w przeciwiestwie do danych tekstowych przetwarzanych w bazach danych, w zbiorze stanowicym nagranie z systemu monitoringu nie ma selektywnego dostpu do okrelonych danych. Nie jest w zwizku z tym atwa operacja usunicia z nagrania, ktre przedstawia wizerunki kilkunastu osb, tylko wizerunku jednej osoby lub kilku z nich. Ponadto usunicie okrelonego fragmentu z nagrania na wniosek osoby skadajcej wniosek jest ingerencj w tre nagrania, a to powinno by odpowiednio uzasadnione i udokumentowane. Nie mona bowiem wwczas mwi, e kamera zarejestrowaa co inaczej ni to miao miejsce w rzeczywistoci. W zwizku z powyszym w zakresie dotyczcym usuwania danych w odniesieniu do nagra z systemu monitoringu naley rozway jedynie operacj zamazywania wizerunku czy te innych czci obrazu nagrania, nie za operacj ich usuwania.

20

W zwizku z powyszym sugeruje si rozwaenie ograniczenia lub modyfikacji praw do dania korekty lub usunicia danych wobec osb objtych monitoringiem w porwnaniu z uprawnieniami w tym zakresie zawartymi w u.o.d.o. Proponuje si midzy innymi, aby: 1) rozway stosowanie operacji zakrywania wizerunku skarcej si osoby, w przypadku gdy osoba skadajca danie jest uczestnikiem zdarzenia zarejestrowanego przez kamer, ale nie bierze w nim aktywnego udziau (tzn. tylko wtedy, gdy jest przypadkowym uczestnikiem zdarzenia); 2) odmawia wykonania operacji kasowania danych, w przypadku gdy zarejestrowany obraz jest przechowywany tylko przez okrelony okres, np. 24 tygodni, i z uwagi na brak incydentw, w czasie jaki obejmowao nagranie, nie jest przewidywane poddawanie go adnym operacjom przetwarzania, z jego zastosowania wyjtkiem operacji jego przechowywania. 5. Warunki, jakie powinny spenia podmioty przed wprowadzeniem monitoringu Regulacja odnoszca si do zasad i warunkw stosowania monitoringu powinna nakazywa, aby podmiot, ktry zamierza wprowadzi monitoring, wykaza zasadno jego stosowania, w tym proporcjonalno stosowania tego rodka do celu, jakiemu ma suy. Wprowadzenie monitoringu powinno by poprzedzone analiz w zakresie moliwoci zastosowania innych, mniej ingerujcych w prywatno, rodkw dla osignicia zamierzonego celu. Nadmierne rozpowszechnianie systemw pozyskiwania obrazu w miejscach publicznych i prywatnych nie moe prowadzi bowiem do nieuzasadnionego ograniczenia podstawowych praw i wolnoci obywateli. Naley mie na uwadze, e obecno monitoringu zmusza obywateli do podporzdkowania si i ogranicza ich prywatno. W zwizku z powyszym na podmioty, ktre decyduj si na zastosowanie monitoringu, przedmiotowa regulacja powinna nakada obowizek stosowania pewnych zasad, ktre stanowi kompromis midzy prawem do prywatnoci i prawem do ochrony swojego mienia, czy te optymalizacji wykonywania obowizkw w zakresie zapewnienia bezpieczestwa i porzdku publicznego. Przykadem takiego kompromisu moe by np. zakaz stosowania monitoringu w takich miejscach jak przebieralnie, przymierzalnie czy toalety. W ramach przedmiotowej regulacji niezbdne jest zatem wskazania tych przypadkw i okolicznoci, ktre powinny stanowi bezwzgldne granice do stosowania monitoringu.

21

W przepisach przedmiotowych regulacji poza wymienionymi ju przypadkami bezwzgldnego zakazu stosowania monitoringu w przymierzalniach i toaletach, odnoszcymi si do oglnych zasad poszanowania prywatnoci czowieka, powinny znale si rwnie zakazy odnoszce si do zasad stosowania monitoringu w okrelonych sektorach. W sektorze hotelarskim np. powinien by wprowadzony zakaz stosowania lub ograniczenia w stosowaniu monitoringu w odniesieniu do azienek i pokoi hotelowych. Obszarw takich, gdzie pewne ograniczenia dla zachowania rwnowagi midzy podstawowymi prawami czowieka a interesem administratora systemu monitoringu jest bardzo duo. Szczeglna uwaga powinna by zwrcona np. na takie miejsca jak szpitale, przychodnie, kawiarnie, wydzielone boksy w tych kawiarniach, restauracje, biura, zakady pracy, kabiny telefoniczne, kabiny wind i inne. Wanym elementem wstpnej analizy dotyczcej stosowania monitoringu jest okrelenie przez podmiot jego moliwoci w zakresie wypenienia zwizanych

z wprowadzeniem monitoringu zobowiza. Naley w szczeglnoci przeanalizowa moliwoci w zakresie: 1) 2) zapewnienia nadzoru eksploatacyjnego nad przysz instalacj; zapewnienia bezpieczestwa fizycznego urzdze i oprogramowania

tworzcego system monitoringu; 3) 4) zapewnienia szkole dla personelu zarzdzajcego systemem monitoringu; zapewnienia narzdzi i rodkw do bezpiecznego przechowywania nagra z monitoringu i ich obrbki, np. w celu przygotowania materiau na danie policji, prokuratury czy organw sdowniczych. Przedmiotowa regulacja powinna zezwala na stosowanie instalacji monitoringu tylko wtedy, jeeli podmiot j wprowadzajcy jest w stanie zapewni wszystkie wyej wymienione wymagania w zakresie bezpieczestwa i nadzoru eksploatacyjnego. Regulacja ta powinna obejmowa rwnie, jak wczeniej wskazano, obowizki w zakresie uzyskania zezwolenia na stosowanie monitoringu oraz zgoszenia do odpowiednich organw kontroli, jeli takie bd wymagane. 6. Sposb prowadzenia dokumentacji dla systemu monitoringu Dokumentacja systemu wideofilmowania, ktra powinna skada si z 3 czci, obejmuje:

22

1)

Projekt systemu monitoringu zawierajcy rozmieszczenie poszczeglnych kamer oraz podstawowe informacje o ich parametrach, wykaz pomieszcze lub ich czci, w ktrych przetwarzane s dane zarejestrowane przez kamery systemu, wykaz zbiorw zawierajcych dane zebrane w systemie, wykaz powiza midzy nimi oraz wykaz programw i procedur sucych do przetwarzania danych.

2) 3)

Polityk bezpieczestwa danych przetwarzanych w systemie monitoringu. Instrukcj zarzdzania systemem monitoringu uywanym do przetwarzania danych zawartych w zarejestrowanych nagraniach i/lub danych biecych, tj. danych, ktre reprezentuj obraz obserwowanego przez kamery terenu.

6.1. Projekt systemu monitoringu Projekt systemu monitoringu powinien zawiera informacje dotyczce iloci, rodzaju i ustawie zainstalowanych w systemie kamer. W przypadku gdy kamery skierowane s na poszczeglne punkty operacyjne, np. drzwi wejciowe, okienka kasowe, kasy itp., w projekcie powinno by wyranie to wskazane. W przypadku gdy pole widzenia kamery obejmuje miejsca przeznaczone do wykonywania czynnoci klasyfikowanych jako intymne lub poufne, miejsca te powinny by wyczone z pola obserwacji kamer poprzez odpowiednie ich ustawienie lub zastosowanie odpowiednich rodkw technicznych. W projekcie tym powinny si znale rwnie informacje dotyczce szczegowych parametrw technicznych kamer, takie jak: 1) 2) 3) 4) 5) rozdzielczo rejestrowanego obrazu, gbia koloru obrazu, format i sposb przekazywania danych, zastosowane metody kompresji, wbudowane w kamery mechanizmy wstpnego przetwarzania danych, typu wykrywanie obiektw ywych w monitorowanym obszarze, identyfikacja kierunku przemieszczanie si obiektu, 6) wbudowane mechanizmy przekazywania informacji o zidentyfikowanym poruszajcym si obiekcie do innych kamer, w zalenoci od kierunku poruszania si itp. W odniesieniu do poszczeglnych punktw pobierania danych (kamer) naley okreli charakter rejestrowanych danych w co najmniej oglnych kategoriach, takich jak: obraz oglny monitorowanej przestrzeni, obraz twarzy osb wchodzcych do danego 23

pomieszczenia, obraz renicy oka, obraz ksztatu doni, linii papilarnych itp. Projekt ten powinien w szczeglnoci okrela zasoby informacyjne gromadzone w ramach danego systemu monitoringu i przedstawia powizania pomidzy nimi. Powizanie takie moe by realizowane np. poprzez rejestrowanie czasu okrelonego zdarzenia. Dla systemu, w ktrym np. w jednym module rejestrowane s w formie nagra wideo wizerunki osb wchodzcych/wychodzcych z budynku, oraz w innym wydzielonym funkcjonalnie module dane identyfikacyjne typu imi, nazwisko, nr dokumentu tosamoci, elementem takiego powizania moe by czas rejestracji tych dwch zdarze. W projekcie naley wskaza wszelkie automatyczne powizania, jakie wystpuj pomidzy danymi rejestrowanymi w systemie monitoringu i danymi w innych systemach, np. niezalenej od danego systemu bazie danych osb poszukiwanych, zaginionych, uprzywilejowanych itp., jak rwnie powizania, ktre mog nastpi na skutek manualnego wykonania okrelonych czynnoci porwnawczych. Jeeli np. w instytucji zainstalowany jest system monitoringu skadajcy si z takich moduw, jak: 1) 2) system monitoringu wizyjnego, system zawierajcy wizerunki osb, ktrym wstp na teren instytucji zosta zabroniony/dozwolony, oraz 3) system analizy danych rejestrowanych w systemie monitoringu, porwnujcy wizerunki osb wchodzcych do instytucji z wizerunkami zawartymi w bazie danych osb, ktrym wstp na teren instytucji zosta zabroniony/dozwolony, w celu otwarcia/zamknicia dostpu do okrelonego miejsca lub

zaalarmowania sub ochrony o zaistniaym zdarzeniu, to naley uzna, e pomidzy wymienionymi systemami moduami systemu monitoringu nastpuje przepyw danych. Rozwaanie aspektw przepywu danych nie jest moliwe bez szczegowej wiedzy na temat waciwoci poszczeglnych systemw, w tym struktur przetwarzanych informacji. Nie bez znaczenia w takiej sytuacji bdzie rwnie przyjta klasyfikacja wszystkich przetwarzanych przez danego administratora zestaww danych i stosowanych narzdzi programowych. Moe si bowiem okaza, e jeden administrator zakwalifikuje dane rozwizanie jako jeden zintegrowany system, w ktrym przetwarzane s zarwno dane dotyczce biecego strumienia danych wizualnych przekazywanych przez kamery, jak rwnie dane dotyczce osb niepodanych. Inny za administrator w podobnej sytuacji 24

uzna, e s to dwa odrbne systemy. Niezalenie od powyszego w dokumentacji projektu systemu przetwarzania, jak zobowizany jest posiada administrator danych, powinny by zagadnienia te szczegowo wyjanione. Projekt powinien zawiera rwnie informacje o zastosowanych rodkach technicznych sucych do zarzdzania systemem, monitorowania jego pracy oraz rodkach sucych do wykonywania kopii z wskazanych odcinkw zarejestrowanych nagra. 6.2. Polityka bezpieczestwa danych przetwarzanych w systemie monitoringu Na polityk bezpieczestwa danych przetwarzanych w systemie monitoringu powinny skada si w szczeglnoci: 1) opis zabezpieczenia infrastruktury systemu monitoringu przed

nieautoryzowan ingerencj w ustawienia systemu, o ktrych mowa w dokumentacji projektowej; 2) opis zabezpiecze przed nieuprawnionymi dziaaniami, ktre mog

spowodowa nieuprawniony dostp lub zakcanie obrazw przekazywanych przez kamery; 3) opis zabezpiecze przed nieuprawnionym dostpem, przejciem lub

zniszczeniem nagra zarejestrowanych przez system; 4) opis rodkw i procedur zapewniajcych rozliczalno wszelkich dziaa zwizanych z zarzdzaniem systemem monitoringu, w tym udostpnianiem wgldu w nagrania kopii upowanionym nagra wideo osobom lub oraz wykonywaniem zawierajcych

i udostpnianiem

audiowideo

zarejestrowane przez poszczeglne kamery zdarzenia; 5) opis rodkw i procedur dotyczcych przekazywania kopii zarejestrowanych przez poszczeglne kamery nagra uprawnionym podmiotom zewntrznym, w tym agencjom ochrony, policji, prokuraturze, sdom i innym podmiotom oraz sposobu dokumentowania tych czynnoci; 6) procedury dotyczce wykonywania i przekazywania kopii nagra

zawierajcych dowody zaistnienia okrelonych zdarze; 7) informacje o zastosowanych w systemie wideonadzoru mechanizmach automatycznej analizy obrazu, takich jak identyfikacja okrelonych zdarze typu pojawienie si w nadzorowanej przestrzeni czowieka lub innego zaliczanego do okrelonej kategorii obiektu, jak np. pies, kot, samochd itp.;

25

8)

informacje o zastosowanych w systemie monitoringu mechanizmach zaawansowanej analizy obrazu, umoliwiajcych rozpoznawanie osb i/lub ich intencji w zakresie okrelonego typu dziaa, np. dziaanie maskujce (skradanie si), przemoc fizyczna wobec innych osb itp.

Przewidziane w polityce bezpieczestwa rodki maj suy zapewnieniu poufnoci danych przetwarzanych w systemie monitoringu. Dostp do rejestrowanych przez kamery systemu obrazw, jak rwnie zarejestrowanych nagra powinien by moliwy tylko dla upowanionych przez administratora systemu osb. rodki w zakresie bezpieczestwa systemu monitoringu powinny zabezpiecza przed moliwoci przejcia rejestrowanego przez kamery obrazu na skutek np. korzystania przez inne podmioty z tej samej infrastruktury, np. kabli operatora telewizji przewodowej, lub innego podmiotu. 6.3. Instrukcja zarzdzania systemem monitoringu Instrukcja zarzdzania systemem monitoringu powinna zawiera opis czynnoci zwizanych z utrzymaniem systemu monitoringu oraz procedury dotyczce zarzdzania systemem. W szczeglnoci instrukcja powinna zawiera: 1) 2) 3) wykaz operatorw systemu i osb administrujcych systemem, procedury nadawania uprawnie dostpu do systemu, procedury dotyczce kopiowania i przekazywania nagra z systemu monitoringu oraz procedury sporzdzania dokumentacji tych czynnoci i jej przechowywania. Ze wzgldu na uwarunkowania organizacyjne, ktre mog by rne u kadego z podmiotw, w ramach tworzonej regulacji powinny zosta wskazane instrukcje/plan zarzdzania systemem monitoringu, majc na wzgldzie zapewnienie bezpieczestwa przekazywanych danych oraz zakres i rodzaj dziaalnoci wykonywanej przez rejestrujcego system monitoringu. 7. Obowizki administratora systemu monitoringu wobec GIODO i innych organw kontroli Zgodnie z obowizujcymi przepisami dotyczcymi ochrony danych osobowych stosowanie monitoringu moe pod pewnymi warunkami prowadzi do powstania zbioru danych osobowych, ktry podlega obowizkowi zgoszenia do rejestracji GIODO. Stosownie bowiem do przepisu art. 40 ustawy o ochronie danych osobowych administrator danych jest obowizany zgosi zbir danych do rejestracji Generalnemu 26

Inspektorowi, chyba e zachodzi jedna z przesanek zwalniajcych go z tego obowizku, okrelonych w art. 43 ust. 1 tej ustawy. Przez zbir danych, zgodnie z definicj zawart w art. 7 pkt 1 u.o.d.o., rozumie si kady posiadajcy struktur zestaw danych o charakterze osobowym, dostpnych wedug okrelonych kryteriw, niezalenie od tego, czy zestaw ten jest rozproszony lub podzielony funkcjonalnie. Cech wyrniajc zbir danych osobowych od innego zestawu danych jest zatem struktura, czyli takie uporzdkowanie, ktre daje moliwo wyszukania konkretnych danych wedug okrelonego kryterium. Aby jakikolwiek zestaw danych zaklasyfikowa jako zbir danych w rozumieniu przepisw ustawy, wystarczajce jest kryterium umoliwiajce odnalezienie danych osobowych w zestawie. Moliwo wyszukania wedug jakiegokolwiek kryterium osobowego (np. imi, nazwisko, data urodzenia, PESEL) lub nieosobowego (np. data, kolejno zamieszczenia danych w zbiorze) przesdza o uporzdkowanym charakterze zestawu i tym samym umoliwia zakwalifikowanie go jako zbioru danych w rozumieniu art. 7 pkt 1 ustawy. Zbir danych osobowych moe powsta m.in. w zwizku ze stosowaniem systemw monitoringu. Na potrzeby okrelenia, w jakich przypadkach moe doj do powstania zbioru danych osobowych w zwizku ze stosowaniem monitoringu, naley wyrni nastpujce sytuacje: 1) monitoring w czasie rzeczywistym bez dokonywania zapisu nie dochodzi do powstania jakiegokolwiek zestawu danych osobowych, a tym samym brak potrzeby rozwaania tego przypadku na gruncie art. 7 ust 1 u.o.d.o.; 2) dokonanie zapisu obrazu lub dwiku w wyniku monitoringu powstaje zestaw danych osobowych, ktry przy spenieniu okrelonych warunkw moe by zbiorem danych w rozumieniu art. 7 pkt 1 u.o.d.o.; 3) dokonanie zapisu obrazu lub dwiku w wyniku monitoringu powstaje zestaw danych osobowych, ktry nie jest zbiorem danych w rozumieniu art. 7 pkt 1 u.o.d.o. W przypadku gdy obraz lub dwik w wyniku zastosowania monitoringu zostanie utrwalony w postaci zapisu, a tym samym dojdzie do powstania zestawu danych osobowych, rozwaenia wymaga kwestia, czy zestaw ten spenia warunki definicji zbioru danych osobowych z art. 7 ust 1 u.o.d.o., tj. czy zestaw posiada okrelon struktur (uporzdkowanie) 27

oraz czy istnieje moliwo dotarcia do danych konkretnej osoby (obrazu twarzy, sylwetki, zapisanej wypowiedzi itp.) za pomoc jakiegokolwiek kryterium. Naley uzna, e kade nagranie dokonane w wyniku monitoringu posiada struktur (uporzdkowanie) z uwagi na fakt, i dotyczy sekwencji zdarze nastpujcych w okrelonym czasie, zarejestrowanych przez urzdzenie suce do monitoringu. Jednake nie w kadym przypadku bdzie moliwe dotarcie do danych konkretnej osoby, bez koniecznoci manualnego przegldania caego nagrania lub jego obszernego fragmentu. Przykady sytuacji, gdy nagranie z monitoringu moe by uznane za zbir danych osobowych: 1) zestaw danych zosta poddany opracowaniu (skatalogowaniu), w wyniku ktrego utworzono indeksy umoliwiajce dotarcie do zapisu danych konkretnej osoby; 2) system informatyczny stosowany w zwizku z monitoringiem wyposaony zosta w mechanizmy umoliwiajce automatyczne wyszukanie w

zarejestrowanych nagraniach danych dotyczcych konkretnej osoby (np. mechanizm rozpoznawania ksztatu twarzy, sylwetki, gosu); 3) dotarcie do danych konkretnej osoby jest moliwe na podstawie innego zbioru danych osobowych, w ktrym rejestrowane s w sposb tradycyjny zdarzenia z udziaem konkretnej osoby, zarejestrowane rwnoczenie w zapisie z monitoringu (np. w kasynach gry, gdzie monitoring stosowany przy wejciu do budynku poczony jest z tradycyjn ksig wej/wyj). W zwizku z powyszym w ramach regulacji monitoringu naleaoby sprecyzowa, kiedy nagranie z monitoringu tworzy zbir danych osobowych, ewentualnie rozway koncepcj, w ktrej zdefiniowanie tej kwestii nie byoby niezbdne bez szkody dla ochrony danych osb, ktre mog by objte monitoringiem. Uznanie zapisu z monitoringu za zbir danych osobowych pociga za sob bowiem wynikajcy z ustawy o ochronie danych osobowych obowizek zgoszenia przez administratora danych tego zbioru do rejestracji GIODO. Zbiory danych osobowych tworzone w zwizku ze stosowaniem monitoringu, tak jak inne zbiory danych osobowych, co do zasady podlegaj bowiem obowizkowi rejestracji. Biorc to pod uwag, zauway jednake naley, i wobec tego e wikszo utworzonych w wyniku stosowania monitoringu zapisw nie spenia warunkw definicji zbioru danych osobowych, nie podlegaj one zgoszeniu do rejestracji, nie ma wic moliwoci sprawowania nadzoru nad przetwarzanymi w ten sposb danymi. Rozwizaniem tej kwestii mogoby by 28

zobowizanie administratorw danych, aby w zgoszeniu systemu monitorowania skierowanym do GIODO zawarli cz informacji przewidzianych w art. 41 ust. 1 u.o.d.o., w szczeglnoci informacje dotyczce administratora danych, podstawy prawnej i celu przetwarzania, ale take np. informacje na temat sposobu udostpniania danych oraz okrelenie kategorii odbiorcw danych. Naleaoby wwczas do katalogu zwolnie z obowizku rejestracji zbiorw danych zawartego w art. 43 ust. 1 u.o.d.o. dopisa przepis zawierajcy stosowne zwolnienie dotyczce danych przetwarzanych w zbiorach tworzonych na skutek rejestracji obrazu w systemie monitoringu wizyjnego. Zakres informacji zawartych w zgoszeniu skierowanym do GIODO oraz sposb postpowania powinny by skorelowane z ewentualnymi obowizkami innych podmiotw (organw samorzdu terytorialnego np. gmin) w zakresie sprawowania nadzoru nad przypadkami stosowania monitoringu na terenie nalecym do ich waciwoci miejscowej. W zwizku z zadaniami oraz umiejscowieniem GIODO w systemie organw publicznych, naleaoby take rozway zasadno stworzenia takich unormowa, by osoby, ktre s lub mog by objte monitoringiem, mogy z atwoci uzyska informacje o stosowaniu tej formy przetwarzania danych osobowych przez konkretne podmioty oraz uzyska informacje, o ktrych mowa w art. 41 u.o.d.o. Mona zatem rozway utworzenie jawnego i oglnopolskiego rejestru, w ktrym te informacje by si znalazy. Kolejn kwesti, ktr naleaoby uregulowa inaczej ni w dotychczas obowizujcych przepisach, jest kwestia przetwarzania danych szczeglnie chronionych. Zgodnie bowiem z art. 46 ust. 2 u.o.d.o. administrator tzw. danych szczeglnie chronionych (wskazanych w art. 27 ust. 1 u.o.d.o.) moe rozpocz ich przetwarzanie dopiero po zarejestrowaniu zbioru, chyba e ustawa zwalnia go z obowizku zgoszenia zbioru do rejestracji. Oznacza to, e warunkiem koniecznym do zgodnego z prawem przetwarzania danych szczeglnie chronionych jest rejestrowanie przez GIODO zbioru przed rozpoczciem przetwarzania tych danych. W zwizku z powyszym podkreli naley, i co do zasady celem monitoringu nie jest gromadzenie danych szczeglnie chronionych, jednake dokonane w wyniku stosowania monitoringu zapisy mog wskazywa na dane szczeglnie chronione osb podlegajcych takiemu monitoringowi. Na przykad niektre cechy danej osoby, w szczeglnoci jej wygldu, mog by rdem informacji na temat jej stanu zdrowia lub przynalenoci wyznaniowej. W przypadku przyjcia koncepcji zgaszania do GIODO, w ramach specjalnej procedury, informacji o stosowaniu monitoringu, w wyniku ktrego powstaj zapisy 29

niestanowice zbioru danych osobowych, ale mogce zawiera lub zawierajce, w zwizku ze sw specyfik, dane szczeglnie chronione, naleaoby rozway potrzeb szczeglnego sposobu postpowania organu ochrony danych osobowych w takich przypadkach biorc pod uwag zaoenie rezygnacji z kontroli wstpnej zbiorw danych pochodzcych z monitoringu. 8. Oglne zasady stosowania monitoringu

8.1. Szczeglne kategorie danych System monitoringu nie powinien mie na celu nagrywania (np. poprzez zblienie lub ukierunkowanie kamery) lub innego rodzaju przetwarzania (np. indeksowanie, profilowanie wskazano) obrazw ujawniajcych tzw. szczeglne kategorie danych o pochodzeniu rasowym lub etnicznym, pogldach politycznych, religijnych lub filozoficznych,

przynalenoci do zwizkw zawodowych, zdrowiu i yciu seksualnym. Nie naley rwnie monitorowa obszarw, w ktrych istnieje zwikszone prawdopodobiestwo nagrania obrazw ujawniajcych szczeglne kategorie danych, nawet jeli nie ma si zamiaru zbiera tego typu danych. Gdy podmiot monitorujcy zamierza odej od wyej wymienionych zasad, musi przeprowadzi ocen swego wpywu na ochron danych i prywatnoci, a monitoring moe by prowadzony jedynie po zastosowaniu dodatkowych zabezpiecze. W przypadku np. monitoringu majcego na celu zapewnienie bezpieczestwa podczas demonstracji, mona zastosowa m.in. nastpujce dodatkowe zabezpieczenia: 1) Nadzr nad wszelkiego rodzaju pokojowymi protestami moe by sprawowany jedynie w wypadku wykazania takiej koniecznoci ze wzgldw

bezpieczestwa; 2) Kamery nie powinny by skierowane na twarze obywateli i nie naley prowadzi prb identyfikacji, o ile nie dojdzie do bezporedniego zagroenia bezpieczestwa publicznego lub agresywnych zachowa przestpczych (np. wandalizmu lub napaci); 3) W przypadku niewystpienia incydentw dotyczcych bezpieczestwa naley usun nagrania z pokojowych demonstracji w cigu okrelonego czasu, np. 2 godzin od zakoczenia protestu (lub rozway prowadzenie monitoringu jedynie na bieco); 4) Odpowiednie przeszkolenie operatorw systemu wideonadzoru w celu zapewnienia, e prywatno i inne prawa podstawowe uczestnikw

30

zarejestrowanych przez kamery, a w szczeglnoci ich prawo do zgromadze, nie s w nieproporcjonalny sposb naruszane. 8.2. Obszary objte szczegln ochron prywatnoci Obszary objte szczegln ochron prywatnoci nie powinny by monitorowane. Zwykle s to: biura (w tym pokoje biurowe dzielone przez dwie lub wicej osb i due otwarte biura z boksami), obszary wypoczynku (stowki, kafejki, bary, aneksy kuchenne, jadalnie, salony, poczekalnie itp.), toalety, prysznice i szatnie. W przypadku gdy podmiot prowadzcy monitoring zamierza odej od wyej wymienionych zasad, musi przeprowadzi ocen wpywu systemu monitorowania na ochron danych i prywatnoci, i zgosi projekt wprowadzenia takiego systemu do kontroli wstpnej przez GIODO. 8.3. Korelacja pomidzy systemami monitoringu. Zintegrowane systemy monitoringu Korelacja systemu monitoringu danego podmiotu z podobnym systemem innego podmiotu lub strony trzeciej powinna by poprzedzona ocen ich wpywu na ochron danych i prywatnoci. Ocena taka powinna by rwnie wymagana w przypadku, gdy jeden podmiot prowadzi kilka oddzielnych systemw monitoringu (np. w rnych miastach lub w tym samym miejscu, ale wykorzystywanych do rnych celw) i chce je ze sob skorelowa. Warunkiem zezwalajcym na wykonanie powyszego rodzaju korelacji powinno by poprzedzenie jej odpowiednim zgoszeniem do kontroli wstpnej. 8.4. Nagrywanie dwiku w systemie monitoringu Ze wzgldu na swj inwazyjny charakter nagrywanie dwiku, co do zasady, w systemach monitoringu nie powinno by stosowane. Wyjtek mog stanowi przypadki wykorzystania nagrywania dwikw jako zapasowych systemw kontroli dostpu poza godzinami pracy biura (jako wideofonu pozwalajcego skontaktowa si na odlego z ochron w celu uzyskania dostpu). Jeli system monitoringu wykorzystywany jest rwnie jako zapasowy system kontroli dostpu, naley wyranie o tym poinformowa, a kamery mog przekazywa bd nagrywa dwik jedynie po uaktywnienie funkcji przekazywania, nagrywania dwiku przez dan osob, ktra stara si uzyska dostp do systemu lub po okrelonej liczbie nieudanych prb uzyskania dostpu.

31

Inne proponowane wyjtki musz by odpowiednio uzasadnione oraz podlega powinny ocenie wpywu na ochron danych i prywatnoci. Ich stosowanie moe by dozwolony tylko po zgoszeniu do wstpnej kontroli. 8.5. Szkolenia w zakresie ochrony danych Wszyscy pracownicy posiadajcy prawo dostpu do systemu, w tym wykonujcy codzienne dziaania w zakresie wideonadzoru lub sprawujcy nadzr techniczny nad systemem monitoringu, powinni przej szkolenia w zakresie ochrony danych i zapozna si z przepisami o ochronie danych osobowych i wytycznymi w zakresie nadzorowania systemu, w tym zabezpieczania, kopiowania i udostpniania danych, w takim stopniu, w jakim s one potrzebne dla wykonywanych przez nich zada. Podczas szkolenia naley zwrci szczegln uwag na unikanie ujawniania nagra z wideonadzoru komukolwiek poza osobami upowanionymi. Szkolenia powinny odbywa si po zainstalowaniu nowego systemu lub wprowadzeniu znaczcych zmian w ju istniejcym, po objciu obowizkw przez nowego pracownika, a take okresowo, w regularnych odstpach czasu. 8.6. Zobowizania w zakresie poufnoci Wszyscy pracownicy posiadajcy prawo dostpu do systemu, w tym podwykonawcy wykonujcy codzienne dziaania w zakresie wideonadzoru lub sprawujcy nadzr techniczny nad systemem, musz podpisa zobowizania do zachowania poufnoci, w ktrych owiadcz, e nie bd przekazywa, pokazywa lub w inny sposb ujawnia treci nagra z wideonadzoru nikomu, kto nie ma prawa dostpu (czyli zwykle nikomu poza ochron danej instytucji). 9. Warunki i szczegowe zasady stosowania inteligentnych systemw

automatycznego rozpoznawania okrelonych zdarze Wprowadzenie supernowoczesnych inteligentnych narzdzi monitoringu powinno by dopuszczalne jedynie po przeprowadzeniu oceny wpywu ich zastosowania na ochron danych i prywatnoci oraz po przeprowadzeniu kontroli wstpnej. GIODO po indywidualnej analizie kadego przypadku powinien ocenia dopuszczalno zastosowania danej techniki i w razie koniecznoci nakaza stosowanie dodatkowych zabezpiecze.

32

Do kategorii systemw, ktrych zastosowanie wymaga szczeglnej analizy, nale systemy, gdzie zastosowano jedno lub kilka z niej wymienionych narzdzi, lub narzdzia o zblionych funkcjonalnociach: 1) poczenie systemu monitoringu wizualnego z danymi biometrycznymi (np. odciskami palcw stosowanymi w kontroli dostpu) lub innymi bazami danych (np. baz danych podejrzanych wykorzystywan do rozpoznawania twarzy); 2) indeksowanie danych na obrazach, pozwalajce na zautomatyzowane wyszukiwanie i tzw. alerty (np. w celu ledzenia osb); 3) 4) systemy rozpoznawania twarzy bd chodu; wszelkiego rodzaju nadzr dynamiczno-prewencyjny (np. zastosowanie oprogramowania do automatycznej analizy zachowa w celu stworzenia zautomatyzowanych alertw opartych na ustalonych definicjach podejrzanego zachowania, ruchw, stroju i gestw); 5) sie kamer z oprogramowaniem umoliwiajcym ledzenie poruszajcych si osb lub przedmiotw na caym monitorowanym obszarze; 6) systemy alarmowe audio (w ktrych alarm wywoywany jest zmianami w strukturze dwikw, np. nagym krzykiem); 7) kamery na podczerwie i tym podobne, urzdzenia termowizyjne i inne kamery szczeglnego zastosowania, ktre mog nagrywa obraz w ciemnociach lub przy niewielkiej iloci wiata oraz widzie przez ciany i ubrania; 8) kamery szczeglnego zastosowania o zwikszonych moliwociach

powikszenia optycznego i cyfrowego. 10. Retencja danych w systemach monitoringu Dla kadego systemu monitoringu powinien by okrelony okres przechowywania danych, po ktrym zarejestrowane dane powinny by usuwane. Okres ten nie powinien by duszy ni 7 do 30 dni8; w przypadkach szczeglnie uzasadnionych moe on zosta wyduony. Dane zarejestrowane w systemie monitoringu mog by przechowywane przez okres duszy ni zosta ustalony jedynie w przypadkach, kiedy jest to niezbdne do wykonania kopii wymaganych dla celw dowodowych w postpowaniach prowadzonych przez sd lub policj.
8

Regulacje woskie dopuszczaj maksymalnie 7-dniowy okres przechowywania danych z systemu monitoringu przez wadze miejskie, jeli jego celem byo zapewnienie bezpieczestwa publicznego. Przeduenie tego okresu wymaga zoenia odpowiedniego wniosku do woskiego organu ochrony danych.

33