Vous êtes sur la page 1sur 10

Maciej KOMOROWSKI, Maciej NALEWAJKA Politechnika Czstochowska

Charakterystyka poziomu emisji zanieczyszcze gazowych podczas spalania biomasy w cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej

Streszczenie
Artyku dotyczy problematyki spalania rnego rodzaju biomasy w cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej (CWF) w aspekcie poziomu emisji zanieczyszcze gazowych. Proces spalania biomasy zosta przeprowadzony na stanowisku badawczym o mocy 100kWt. W badaniach eksperymentalnych zostao wykorzystanych kilka rodzajw mieszanek biomasy, przygotowanych w rnych proporcjach masowych. Pelet z drzewa oraz somy byy podstawowymi substratami mieszanek paliwowych wykorzystanych w badaniach dowiadczalnych. Do mieszanek paliwowych dodawany by rwnie kaolin, popi denny z bloku pyowego Elektrowni Poaniec w celu usuwania chloru i podwyszenia temperatury topnienia popiou. W trakcie spalania rnego rodzaju mieszanek biomasy zostay zarejestrowane poziomy emisji zanieczyszcze gazowych (tj. CO2, SO2, CO, NO) oraz zawarto wilgoci w gazach spalinowych. Spalanie biomasy w komorze paleniskowej odbywao si w zakresie temperatury 800o 850oC, przy podawaniu powietrza wtrnego do komory fluidalnej. Regulacja temperatury w komorze paleniskowej odbywaa si poprzez sterowanie obrotami podajnika (limakowego) paliwa. Na podstawie zarejestrowanych pomiarw zostaa przeprowadzona analiza porwnawcza w zakresie poziomw emisji zanieczyszcze gazowych. Sowa kluczowe: biomasa, stenie zanieczyszcze gazowych, cyrkulacyjna warstwa fluidalna.

1. Wstp Zgodnie z Protokoem z Kyoto, ktry wszed w ycie 16 lutego 2005, kraje uprzemysowione bdce sygnatariuszami Protokou, zgodziy sie na redukcje emisji pakietu gazw cieplarnianych (dwutlenku wgla, metanu, tlenku azotu, szeciofluorek siarki) o 5,2% w porwnaniu do poziomu emisji z 1990 roku. Unia Europejska zgodzia sie na redukcje swojej emisji o 8%, a inne kraje tj. USA o 7%, Japonia o 6%, Rosja o 0%. Protok dopuci wzrost emisji gazw cieplarnianych o 8% dla Australii i 10% dla Islandii. Porwnanie struktury zuycia rnych nonikw energii w cigu roku w latach 1999-2020 zostao przedstawione na rysunku 1 oraz rysunku 2 [7]. Na podstawie danych zamieszczonych w pracy [7] przewiduje si e zuycie paliw kopalnych wzronie z poziomu 85% w roku 1999, co odpowiada 403 EJ/rok do 87% w roku 2020, co odpowiada 640 EJ/rok.

Rys.1. Porwnanie struktury zuycia rnych nonikw energii w cigu roku w roku 1999 [7]

Rys.2. Porwnanie struktury zuycia rnych nonikw energii w cigu roku w roku 2020 [7]

Przewiduje si, e bdzie konieczno redukcji gazw cieplarnianych o wicej ni 60% do roku 2100, w celu stabilizacji poziomu stenia CO2 na poziomie nie wikszym ni 50% w stosunku do poziomu obecnego [4]. Wzrost wykorzystania odnawialnych rde energii takich jak: biomasa, energia wiatru, soca, wodna i geotermalna to technologie zero emisyjne (tylko, jeli nie bierzemy pod uwag konsumpcji energii w celu wytworzenia takich instalacji lub/i wyprodukowania biomasy). Gwnymi minusami limitujcymi rozwj tego rodzaju energii s: niska koncentracja energii, wysokie koszty, nieregularna dostpno oraz ograniczenia terenw dostpnych do produkcji biomasy. Wzrost wykorzystania energetyki jdrowej do produkcji energii jest take sposobem na redukcje globalnej emisji CO2. Zasoby odnawialnych rde energii s na tyle due, e byyby w stanie zaspokoi cakowicie wiatowe zapotrzebowanie na energi elektryczn. Odnawialne rda energii pomimo duej skali potencjau, maj may udzia w wiatowej produkcji energii. Biomasa jest trzecim, co do wielkoci odnawialnym rdem energii. Do biomasy zaliczane s wszystkie rolinne i zwierzce substancje organiczne, a take wszystkie substancje powstae w wyniku przerbki tych substancji. Biomasa jest paliwem przyjaznym rodowisku, poniewa cay CO2 emitowany podczas spalania biomasy jest przez ni wczeniej pobierany z atmosfery w trakcie wzrostu. Roczna produkcja suchej masy organicznej powstaej w wyniku wegetacji rolin szacowana jest na 150 200 mld ton [7]. Podczas spalania biomasy nie powstaje CH4, ktry byby emitowany podczas jej skadowania na skadowiskach odpadw. Unikniecie emisji CH4 jest bardzo korzystne, poniewa gaz ten ma 21-krotnie silniejsze oddziaywanie na intensyfikacj efektu cieplarnianego w odrnieniu od CO2 [6]. Przy spalaniu biomasy nastpuje rwnie redukcja emisji SO2, poniewa biomasa nie zawiera lub w wikszoci zawiera ladowe iloci siarki. Drewno, jako przykad biomasy, zawiera masowo znacznie mniejsze iloci N2 w porwnaniu z wglem. Co wicej, podczas odgazowania znaczne iloci NH3 mog by uwalniane z czstki paliwa staego, co prowadzi do redukcji NO do N2 i jest rdem termicznych DeNOx.. Spalanie biomasy przyczynia si rwnie do ograniczenia zanieczyszczenia wody i gleby, jakie powstaj podczas skadowania. Istnieje wiele kryteriw klasyfikacji biomasy, jedna z nich pozwala na pogrupowanie jej na sze kategorii [7]: - odpady (odpady lene, cinki, kora, odpady drewna z przemysu meblarskiego i papierniczego) - odpady drewnopochodne (trociny, py szlifierski, drewno rozbirkowe i z opakowa) - odpady rolnicze (z upraw, produkcji ywnoci i hodowli zwierzcej) - inne odpady rolinne powstajce w czasie upraw, pozyskania i przetwarzania przemysowego produktw (siano, kukurydza, trzcina cukrowa i bagienna, uski, pestki, korzenie, pozostaoci przerobu owocw) - uprawy rolin energetycznych (trawy, wierzba, topola, eukaliptus) - inne paliwa biopochodne (papier, karton, stale odpady komunalne, mieci, osady ciekowe). Gwnymi skadnikami biomasy s wgiel (C), wodr (H), tlen (O), azot (N), siarka (S) oraz chlor (Cl). Skad biomasy charakteryzuje si du rnorodnoci wynikajc z faktu, i zaley on np. od miejsca, w ktrym rosa, sposobu jej uprawy oraz nawoenia. Gwnymi skadnikami formujcymi popi s: Al, Ca, Fe, K, Mg, Na, P, Si, Ti, natomiast dodatkowymi skadnikami s :As, Ba, Cd, Co, Cr, Cu, Hg, Mn, Mo, Ni, Pb, Sb, Tl, V, Zn. Skadniki popiou takie jak Ca i Mg zwykle przyczyniaj si do wzrostu temperatury topnienia popiou, natomiast K znaczco obnia temperatur topnienia popiou. Punkt topnienia popiou moe rwnie znaczco spada, jeeli biomasa zawiera takie substancje jak chlorki oraz niskotopliwe alkalia i glinokrzemiany [6]. Analiz elementarn i techniczn biomasy oraz wybranych paliw kopalnych przedstawia tabela nr 1.

Tabela 1. Analiza elementarna i techniczna biomasy [7]

Skadnik Wilgo Czci lotne Popi C*) H O Cl N S K Ca Ciepo spalania Gsto Temperatura topliwoci

Jednostka % % % % % % % % % % % MJ/kg kg/m3 C

Soma ta 10-20 70-80 5 45-48 5-6 36-48 0,97 0,3-0,6 0,05-0,2 1,3 0,6 17,4 100-170

Soma szara 10-25 70-80 3 43-48 5-6 36-48 0,14 0,3-0,6 0,05-0,2 0,7 0,1 17,4 100-170

Drewno Bez kory 5-60 >70 0,4-0,5 48-52 6,2-6,4 38-42 0,01-0,03 0,1-0,5 <0,05 0,02-0,05 0,1-1,5 18,5-20 390-640

800-1000 800-1000 1300-1700

*)

Analiza pierwiastka w przeliczeniu na stan suchy paliwa.

Zastosowanie biomasy, jako paliwa napotyka aktualnie na wiele problemw, z ktrych wikszo wynika z pewnych wasnoci fizykochemicznych biomasy. Biomasa charakteryzuje si du iloci wilgoci wahajc si w przedziale od 35 do 55% [7]. Prowadzi to do problemw ze stabilizacj procesu spalania. Z powodu zawartoci popiou wynoszcej nawet kilkanacie procent, a take alkalicznych skadnikw, w instalacjach kotowych naley zastosowa specjalne urzdzenia do usuwania popiou. Arsen, kadm, chrom, ow i rt to metale ladowe wystpujce w maych ilociach w popioach z biomas. Typowe temperatury topnienia popiow z biomas wahaj si w zakresie od 1260C do 1370C, jednak dla niektrych odpadw rolniczych temperatury topnienia popiow mog by znacznie nisze. Skad chemiczny biomasy charakteryzuje si du niejednorodnoci, a zawarto takich skadnikw jak tlen, chlor i azot powoduje emisje dioksyn, furanw i chlorowodoru. W biomasach z du zawartoci azotu jest due stenie protein, w ktrych azot wystpuje w formie grup aminowch (-NH2). Maa gsto biomasy powoduje konieczno zapewnienia dua powierzchni na jej skadowanie oraz utrudnia jej efektywny transport oraz dozowanie do paleniska. Du cz biomasy stanowi materiay lotne, ktre utrudniaj kontrolowanie procesu spalania. 2. Stanowisko pomiarowe Badania zostay przeprowadzone na instalacji dowiadczalnej z cyrkulacyjn warstw fluidaln (CWF) w skali pilotaowej o mocy 0,1MWt. Schemat stanowiska przedstawiono na rysunku 3. Instalacja skada si z komory paleniskowej o wysokoci ok. 5m i rednicy wewntrznej 0,1m, poczonej z gorcym cyklonem o wewntrznej rednicy 0,25m. Odseparowane w cyklonie ziarna materiau warstwy fluidalnej zawracane s do komory paleniskowej ukadem nawrotu, skadajcym si z rury opadowej o wewntrznej rednicy 0,075m i nie mechanicznego syfonu.

Rys.3. Stanowisko dowiadczalne z cyrkulacyjn warstw fluidaln (CWF) w skali pilotaowej o mocy 0,1 MWt.

Ponadto, instalacja wyposaona jest w cztery elektrycznie grzane piece, trzy z nich zainstalowane s na komorze paleniskowej i jeden na rurze opadowej. Piece wykorzystywane s do nagrzania stanowiska powyej temperatury zaponu wariantowo wykorzystywanych mieszanek biomasy. Powietrze pierwotne wprowadzane jest poprzez dwupoziomowy ceramiczny ruszt pierwszy z dyszami o rednicy 2mm okoo dwukrotnie wikszej od dysz rusztu grnego. Powietrze pierwotne jest wstpnie podgrzewane przez podgrzewacz powietrza, zarwno pierwotnego jak i wtrnego. Podgrzewacz powietrza zoony jest z szeregowo poczonych, elektrycznych grzaek. Powietrze wtrne byo doprowadzone na wysokoci 1,5m od rusztu w komorze paleniskowej. Paliwo podawane jest w sposb cigy przez podajnik limakowy. Regulacja temperatury w konturze komory paleniskowej odbywa si poprzez sterowanie iloci dozowanego paliwa do kolumny fluidalnej. Poziom cinienia w konturze komory fluidalnej oraz w ukadzie nawrotu jest regulowany za pomoc zaworw zainstalowanych przed filtrem workowym oraz zasuwy na obejciu (by-passie) filtra. Na cigu spalinowym zainstalowano filtr tkaninowy, jako drugi, po separatorze stopie odpylenia

gazu. W razie potrzeby przepyw spalin przez filtr, moe by pominity za pomoc by-passu lub czciowo kierowany na filtr tkaninowy i czciowo na by-pass. Spaliny opuszczajce filtr tkaninowy (lub przepywajce przez by-pass) wyprowadzane s do atmosfery przez komin, za pomoc wentylatora cigu spalin. Instalacja wyposaona jest take w zaawansowany system sterowania oraz akwizycji parametrw procesowych temperatury, cinienia mierzonego bezwzgldnie i rnicowo), jak rwnie w szereg portw do poboru prbek materiaw sypkich: popiou dennego (BA), popiou lotnego (FA) i materiau warstwy (CM) oraz do pomiaru skadu gazu spalinowego przy pomocy analizatora Maihak. 3. Otrzymane wyniki Podczas spalania trzech mieszanek biomasy zostay zarejestrowane poziomy emisji zanieczyszcze gazowych. Na podstawie zarejestrowanych pomiarw zostaa przeprowadzona analiza porwnawcza w zakresie wystpujcych poziomw emisji zanieczyszcze gazowych. Pierwsz spalan mieszank biomasy, przez okres 9 godzin, bya mieszanka peletu z drewna, peletu ze somy i piasku przygotowana w nastpujcych stosunkach masowych poszczeglnych skadnikw odpowiednio 47,62%: 47,62%: 4,76%. Nastpn porcj biomasy wykorzystan w badaniach bya mieszanka peletw drewnianych, ze somy, piasku oraz kaolinu w stosunku masowym odpowiednio 46,5%: 46,5%: 3,2%:3,8%. Mieszanka ta spalana bya przez okres 10 godzin 10 minut. Ostatni, trzeci mieszank, dla ktrej zostaa przeprowadzona analiza, bya mieszanka peletw drewnianych, ze somy, piasku oraz popiou lotnego z bloku pyowego Elektrowni Poaniec w stosunku masowym odpowiednio 46,3%: 46,3%: 3,7%: 3,7%. Ostatnia mieszanka spalana bya okres 6godzin. Uyty piasek w analizowanych mieszankach mia rozkad ziarnowy 0-1mm. W oparciu o dostpny sprzt laboratoryjny wykonane zostay podstawowe analizy paliwa. Otrzymane wyniki przedstawiono w tabeli 1. Wskazuj one, e najlepszym paliwem pod wzgldem kalorycznoci i zawartoci popiou jest mieszanka nr 1.
Tabela 1. Wyniki bada laboratoryjnych analizowanych mieszanek biomasy. Rodzaj analizy Jednostka Mieszanka 1 Wilgo cakowita % 5 (stan roboczy) Zawarto % 7 popiou Warto opaowa kJ/kg 19347 (stan roboczy) Zawarto wgla % 39,37 Zawarto siarki % 0,09 Mieszanka 2 6 7 17967 40,73 0,1 Mieszanka 3 5 9 16406 41,73 0,09

Stenia CO2 dla trzech mieszanek paliwowych zostay przedstawione na rysunku 4. W przypadku pierwszej mieszanki biomasy stenie CO2 w spalinach w trakcie prowadzonych pomiarw znajdowao si na nie zmiennym poziomie, a wahania jego oscyloway w granicach 9-11%. Jedynym odchyleniem jest pik po siedmiu i p godzinach pracy, kiedy to stenie CO2 spado do poziomu 4% - miao to miejsce przy sprawdzaniu czy ukad prawidowo reaguje po wielu godzinach stabilnej pracy na zmian iloci podawanego paliwa (tj. brak podawania w tym przypadku). Praca ukadu przy mieszance z dodatkiem kaolinu charakteryzowaa si wikszymi odchyleniami stenia CO2 tj. wahao si ono w granicach 10-14%. Najwiksze zmiany stenia CO2 miay miejsce w przypadku mieszanka z dodatkiem popiou lotnego z bloku pyowego Elektrowni Poaniec. Stenia dla mieszanki trzeciej wahay si w granicach od 8-16%. Zarwno dla mieszanki 2 jak i 3 zostay

przeprowadzone prby ze wstrzymywaniem podawania paliwa do komory spalania wiadcz o tym bardzo wyrane spadki stenia CO2.
18 16 14

Mieszanka 1 Mieszanka 2 Mieszanka 3

Stenie CO2, [%]

12 10 8 6 4 00:00 02:00 04:00 06:00 08:00

Czas, [h]

Rys. 4. Stenie CO2 dla trzech wariantowych mieszanek biomasy.

Z uwagi na fakt, e instalacja pilotaowa o mocy 0,1MWt pracuje w warunkach podcinienia, przy niewielkiej iloci paliwa w podajniku nastpuje zasysanie powietrza z zewntrz przez podajnik. O sytuacji tej wiadczy cigy, lecz powolny spadek stenia dwutlenku wgla w gazach spalinowych. Fluktuacje stenia dwutlenku wgla s cile zwizane ze zmieniajc si iloci paliwa w podajniku w cyklach podawania i ubywania paliwa. W przypadku zarejestrowanych przebiegw zmian stenia CO, najmniejsze zmiany stenia CO towarzyszyy w przypadku spalania pierwszej mieszanki biomasy. Przebieg zmiennoci stenia CO w spalinach by bezporednio zwizany ze zmianami stenia CO2. Gwatownym spadkom stenia CO2 towarzyszy chwilowy wzrost wartoci stenia CO, zwaszcza w przypadku mieszanki trzeciej. Przy wznowieniu podawania paliwa do ukadu zarejestrowano chwilowy wzrost stenia CO do wartoci 6000ppm. Miao to miejsce w przypadku ponownego dozowania paliwa w celu utrzymania na odpowiednim poziomie temperatury w konturze komory paleniskowej. Podajnik dozowa wiksz ilo biomasy, ktra nie bya w stanie ulec spaleniu zupenemu i cakowitemu. Na przebieg zmiennoci stenia CO miay wpyw cykle pracy podajnika. W przypadku zarejestrowanych ste SO2 przy mieszance pierwszej wystpoway najmniejsze wahania wartoci stenia SO2, tj. w granicach 77-83ppm. Stenie siarki podczas rozpoczynania pracy z mieszank drug biomasy - z dodatkiem kaolinu wahao si w granicach 100ppm, po czym zaczo rosn i ustabilizowao si na poziomie okoo 125ppm. Mieszanka z dodatkiem popiou lotnego trzecia, po nagym wzrocie stenia SO2, doprowadzia do cigego spadku stenia tego gazu w spalinach do poziomu 125ppm. W trakcie spalania mieszanki trzeciej stenia SO2 wykazyway du zmienno, z zachowaniem trendu spadkowego wartoci.

7000 6000 5000

Mieszanka 1 Mieszanka 2 Mieszanka 3

Stenie CO, [ppm]

4000 3000 2000 1000 0

00:00

02:00

04:00

06:00

08:00

Czas, [h]

Rys. 5. Stenie CO przy spalaniu wariantowych mieszanek biomasy.

225

200

Mieszanka 1 Mieszanka 2 Mieszanka 3

Stenie SO2, [ppm]

175

150

125

100

75 00:00 02:00 04:00 06:00 08:00

Czas, [h]

Rys.6. Stenie SO2 przy spalaniu trzech rnych mieszanek biomasy

Podczas rejestracji przebiegu zmian stenia NO mona wyodrbni piki na rysunku 7 obrazujce chwilowe skoki stenia NO. Byy one zwizane z kontrolowanymi przerwami w podawaniu paliwa do komory paleniskowej. Fluktuacje poziomu emisji NO s najnisze przy spalaniu mieszanki nr 1. Podczas spalania mieszanki nr 2 wahania stenia NO s wiksze. Najwiksze wahania zmian stenia tlenku azotu zostay zarejestrowane podczas spalania mieszanki nr 3. Pojedynczy skok w gr, podczas czwartej godziny spalania mieszanki nr 3

jest zwizany ze znacznym, chwilowym wzrostem temperatury w komorze paleniskowej.


400 350 300

Mieszanka 1 Mieszanka 2 Mieszanka 3

Stenie NO, [ppm]

250 200 150 100 50 0 00:00 02:00 04:00 06:00 08:00

Czas, [h]

Rys.7. Stenie NO przy spalaniu rnego rodzaju mieszanek biomasy

4. Wnioski Podczas spalania trzech wariantowych mieszanek biomasy wystpoway fluktuacje poziomw zanieczyszcze gazowych. Najmniejsze wahania zanieczyszcze gazowych zostay zarejestrowane w przypadku pierwszej mieszanki. Wykorzystany analizator spalin prawidowo reagowa na zmiany warunkw procesowych w komorze paleniskowe. Dodatek stosowany do zapobiegania tworzenia si aglomeratw na powierzchniach wymiany ciepa wpywa niekorzystnie na warunki pracy stanowiska pilotaowego. W przypadku mieszanki 2 z kaolinitem zaobserwowano wzrostow tendencje wartoci stenia SO2 w spalinach. Naley pamita, e instalacja z cyrkulacyjn warstw fluidaln bya bardzo wraliwa na najmniejsz zmian parametrw pracy. Podobne badania nie zostay jeszcze przeprowadzone na jednostkach o duej skali technicznej. Dlatego te nie ma adnych danych, do ktrych mona by odnie uzyskane wyniki ze stanowiska dowiadczalnego. Literatura 1. Stern Review on the Economics of Climate Change. (2006) 1.2 pp-3 http://www.hmtreasury.gov.uk/d/Chapter_1_The_Science_of_Climate_Change.pdf

2. Brook Peter, Scott David, Noble Chris, Carbon Capture and Storage. An introduction to relevant oil
and gas processes and their uses, Presented at the Gas Processors Association Europe AGM 23 November 2006 London 3. Jntti Timo, Eriksson Timo, Hotta Arto, Hyppnen Timo, Nuortimo Kalle; Circulating fluidized technology toward zero CO2 emissions; Foster Wheeler Energia Oy P.O.Box 201, FIN-78201 Varkaus, Finland 4. Davison J., Freund P., and Smith A.; Putting carbon back into the ground; ; IEA Greenhouse Gas R&D Program, February 2001 5. Gttlicher G.; The energetics of carbon dioxide capture in power plants; U.S. Department of Energy, Office of Fossil Energy National Energy Technology Laboratory

6. Chungen Yin, Lasse A. Rosendahl, Sren K. Kaer; Grate-firing of biomass for heat and power
production, Institute of Energy Technology, Aalborg University, DK-9220 Aalborg East, Denmark, Progress in Energy and Combustion Science 34 (2008) 725 754 7. Wiesaw Rybak, Spalanie i wspspalanie biopaliw staych, Oficyna wydawnicza Politechniki Wrocawskiej, 2006