Vous êtes sur la page 1sur 3

1.

Wprowadzenie
Mino ju ponad 20 lat od przemian ustrojowych w Polsce. Coraz czciej, szczeglnie w mediach, z okazji rnorodnych rocznic, prbuje si dokonywa doranych podsumowa. Czsto zdarzaj si rnego rodzaju mniej lub bardziej wnikliwe refleksje, uoglnienia, a take recenzje. Niestety, generalnie ujmujc problem, ten nurt refleksyjno-wspomnieniowopodsumowujcy, omija zagadnienia dotyczce nauki, a w szczeglnoci nauk o Ziemi. Cigle przeprowadzane zmiany o charakterze organizacyjno-strukturalnym, zmiany dotyczce finansowania bada, zmiany kryteriw wyceny i oceny geologicznych bada naukowych wprowadzaj zamt, nie tylko na rynku wewntrznym, ale take nie przyczyniaj si do okrelenia naszej pozycji na naukowej i intelektualnej mapie wiata. Mimo ponad dwudziestoletnich, metod prb i bdw, stara, cigle nam jeszcze daleko do wypracowania satysfakcjonujcych zasad i norm postpowania w procesie skutecznoci bada, przynajmniej w zakresie nauk przyrodniczych i technicznych. Wydaje si, e mimo uciekajcego czasu, cigle jestemy u progu przemian, u progu przeksztace, ktre mogyby doprowadzi nas do zwikszenia udziau w globalnym, intelektualnym postpie w poznaniu, oszacowaniu, wydobyciu, technologicznym przetworzeniu i wykorzystaniu zasobw przyrody. Mimo e mino ponad 20 lat od czasu zasadniczych przemian spoeczno-politycznoustrojowych w Polsce, cigle ywimy nadziej, e bdzie lepiej, e sprzenie zwrotne midzy nauk a praktyk, a take wspdziaanie kapitau pastwowego i prywatnego wkrtce zaowocuje solidnymi oraz take spektakularnymi osigniciami, ktre postawi Polsk i Polakw w rzdzie najbardziej prnie, intelektualnie rozwijajcych si spoeczestw Europy i wiata. Kiedy to moe nastpi ? Trudno wyznaczy realn perspektyw czasow. Tym bardziej, e mino ju ponad 20 lat, a my wci jestemy na etapie reorganizacji, modernizacji, pobonych ycze i nadziei, e znajdziemy, a moe wypracujemy drog lub drogi do sukcesu na miar naszych si i moliwoci, a moe i oczekiwa? Warto w tym kontekcie zastanowi si nad dotychczasowymi dokonaniami, porwnujc np. do okresu powojennego czterdziestolecia lub midzywojennego dwudziestolecia. Biorc pod uwag 20-letni zakres czasowy sprbujmy przedstawi waniejsze osignicia geologii okresu midzywojennego. Zakres czasowy tego okresu wyznacza powstanie, po I Wojnie wiatowej, po 123-letniej niewoli Pastwa Polskiego, zamyka za go wybuch II Wojny wiatowej. Wprawdzie cezura czasowa obecnego dwudziestolecia nie jest tak wyrana, tym niemniej warto przypomnie sobie okres bada geologicznych w okresie dwudziestolecia midzywojennego, aby porwna wszystkie sukcesy ale take kopoty, niedostatki i uwarunkowania, ktre mogy wpyn na obraz i tempo tego rozwoju. Prbujc podnie poziom kadej sfery naszego ycia, niezbdna jest refleksja natury historycznej. Przedstawiajc rezultaty bada historycznych nad rozwojem geologii w okresie dwudziestolecia midzywojennego autor wyraa nadziej, e moe ono stanowi punkt wyjcia dla bardziej systematycznej i konsekwentnej weryfikacji ocen stanu i roli geologii polskiej w kraju i na wiecie w perspektywie dziejowej i wspczesnej.

2. Niektre elementy dorobku geologii polskiej w okresie dwudziestolecia midzywojennego


Dokonania geologii polskiej w omawianym okresie, przy rnych okazjach byy ju charakteryzowane w wielu publikacjach, ktre na bieco lub z dalszej lub bliszej perspektywy czasowej analizoway i oceniay skuteczno dziaania geologw. Najczciej autorami tych opracowa byli wybitni geolodzy tamtych czasw, jak na przykad Karol Bohdanowicz, Jan Czarnocki, Jzef Morozewicz, Stefan Czarnocki, czy Stanisaw Makowski. Po drugiej Wojnie wiatowej o dorobku nauk geologicznych w okresie midzywojennym pisali m in. Jan Samsonowicz (1947, 1948), Julian Tokarski (1948) i Franciszek Bieda (1948), ktrzy mieli ju bezporedni udzia w pracach geologicznych tego okresu. W tych i wielu innych pracach, mimo e spotykay si one z rnymi ocenami i dotyczyy rnego zakresu bada, a take rnorodnego zakresu szczegowoci, dosy kompetentnie podkrelono dorobek nauk geologicznych w latach 1918939. Uwzgldniono pogldy wielu geologw polskich i zagranicznych na temat postpu bada w latach midzywojennych. Dokonujc pewnego rodzaju ilociowego podsumowania mona przypomnie, e powstao wwczas ponad 3600 publikacji, w tym 60 odrbnych samodzielnych map geologicznych i ponad 600 map i szkicw zamieszczonych w publikacjach. [2, 11]. Warto uwiadomi sobie, e okoo 0,8 % publikacji geologw polskich dotyczya budowy geologicznej terenw znajdujcych si poza wczesnymi granicami naszego pastwa. Z kolei niemal 3,3 % prac polskich geologw wydrukowano w wydawnictwach zagranicznych. Doda jeszcze mona, e niemal 91,7 % publikacji geologw polskich dotyczyo budowy geologicznej ziem polskich. Natomiast okoo 7,5 % wszystkich rozpatrywanych artykuw powstaych w tym okresie dotyczyo zagadnie natury oglnej i metodycznej oraz sprawozdawczej i kronikarskiej. Publikacje odkrywajce tajniki budowy geologicznej ziem polskich pisali najczciej geolodzy pracujcy w rnych placwkach w Borysawiu, Krakowie, Lwowie, Poznaniu, Warszawie i Wilnie. W celu przyblienia rangi i znaczenia tych 6 orodkw geologicznych w Polsce w latach 19181939 warto nadmieni, e 1927 roku w Borysawiu czynnych byo 5 geologw, ktrych efekty pracy, w postaci publikacji, stanowiy okoo 7,3 % oglnego dorobku. Natomiast w Krakowie pracowao 37 geologw dajc jedynie 18,6 % publikacji. Z kolei we Lwowie 26 geologw dao okoo 14,1 % oglnego dorobku publikacji geologicznych. W Poznaniu 7 geologw dao okoo 7,8 % wszystkich publikacji rejestrowanych w Polsce. W Warszawie 36 geologw opublikowao 47 % caego dorobku, a w Wilnie 8 geologw dao jedynie 5,2 % oglnopolskiego dorobku publikacyjnego. Nadmieni jednak naley, uzupeniajc i komentujc niejako te wyliczenia, e w Borysawiu dziaali geolodzy przemysu naftowego. W Krakowie i Lwowie gwnie naukowcy skupieni na uniwersytetach oraz w uczelniach o charakterze politechnicznym (Politechnika Lwowska i Akademia Grnicza).W Poznaniu i w Wilnie geolodzy zwizani byli z miejscowymi uniwersytetami. Z kolei w Warszawie miejscem zatrudnienia geologw by Pastwowy Instytut Geologiczny z pracowniami m.in. w Dbrowie Grniczej oraz Uniwersytet Warszawski.

Orodki bada geologicznych umieszczone na poudniu Polski (Borysaw, Krakw, Lww) opublikoway okoo 40,4 % wszystkich pozycji naukowych. Jednak naturalne zrnicowanie budowy geologicznej ziem polskich na obszar poudniowy o niewielkiej pokrywie osadw czwartorzdowych i pnocny o grubszej pokrywie tych osadw, niewtpliwie sprzyjao nasileniu bada geologicznych na poudniu Polski. W tej sytuacji z okoo 59,6 % publikacji orodkw pooonych w centralnych i pnocnych rubieach II Rzeczpospolitej znaczna ich cz dotyczya terenw poudniowych. Powszechnie uwaa si, e do najbardziej cennych i praktycznych rezultatw prac geologicznych w okresie midzywojennym mona zaliczy wiele odkry kopalin uytecznych o znaczeniu przemysowym. S to m.in. odkryte przez Jana Samsonowicza w 1921 r. zoa hematytw i syderytw, a nieco pniej pirytw w Rudkach koo Nowej Supi, odkryte przez J. Samsonowicza w 1923 r. zoa fosforytw w okolicy Rachowa, odkryte przez tego samego geologa zoa wgla kamiennego w rejonie Sokala, odkryte nowe wystpienia znanych ju wczeniej kopalin uytecznych, ktre w okresie dwudziestolecia midzywojennego stay si przedmiotem eksploatacji (np. barytu, ropy naftowej itp.).

3. Udzia Polakw we wsppracy midzynarodowej


Ranga i znaczenie polskich geologw w okresie dwudziestolecia midzywojennego bya znaczca. Wynikaa ona nie tylko z doceniana osigni geologii polskiej w tym okresie ale rwnie z wczeniejszych kontaktw naszych geologw, ktrzy po uzyskaniu przez Polsk niepodlegoci wrcili by pracowa w kraju. I tak z byej carskiej Rosji wrcili m.in. wiatowej ju wwczas sawy geolog Karol Bohdanowicz, a take Stefan Czarnocki i Stanisaw Doktorowicz -Hrebnicki. Z kolei z pastw zachodnich, gwnie z Francji i Szwajcarii wracali geolodzy, ktrzy na tamtejszych uniwersytetach zdobywali stopnie naukowe, jak np. Bohdan widerski, Ludwik Horwitz, Mieczysaw Limanowski, Ferdynand Rabowski. W okresie midzywojennym odbyo si w Polsce 50 midzynarodowych zjazdw naukowych. Z tej okazji przybyo do Polski okoo 5000 zagranicznych uczonych (Ruhle 1984). Przedstawiciele nauk o Ziemi zorganizowali 6 midzynarodowych zjazdw. Byy to: 1. 17 IX 1925 I Zjazd Geologicznej Asocjacji Karpackiej, 2. 212 VI 1927 II Zjazd Sowiaskich geografw i Etnografw, 3. 2331 VIII 1934 XIV Midzynarodowy Kongres Geograficzny, 4. 1418 V 1930 III konferencja Hydrogeologiczna Pastw Batyckich, 5. 1418 VI 1932 Konferencja Komitetu Geodezyjnego Pastw Batyckich, 6. 613 VI 1935 Konferencja Dyrektorw Instytutw Meteorologicznych.