Vous êtes sur la page 1sur 9

Marcin Waraksa

Jerzy urek
Akademia Morska w Gdyni
Rafa Niski
Instytut cznoci w Warszawie
INTERFEJSY RADIOWE
W BEZPRZEWODOWYCH SIECIACH SENSOROWYCH
W zwizku z rosnc popularnoci bezprzewodowych sieci sensorowych oraz rosnc liczb
ich aplikacji i rozwiza technicznych autorzy przedstawiaj w niniejszej pracy najczciej stosowane
w bezprzewodowych sieciach sensorowych interfejsy radiowe (wraz z ich modyfikacjami dostoso-
wanymi do konkretnych aplikacji).
1. OGLNA CHARAKTERYSTYKA
BEZPRZEWODOWYCH SIECI SENSOROWYCH
Bezprzewodowe sieci sensorowe (WSN Wireless Sensor Network) zbudo-
wane s ze znacznej liczby wzw. Jako wze naley rozumie zarwno sam
sensor wraz z interfejsem komunikacyjnym, jak i urzdzenia agregujce informacje
przesyane z poszczeglnych czujnikw/sensorw oraz urzdzenia bdce na styku
pomidzy WSN a (sieci komputerow) sieciami transmisji danych czy te
w szerszym aspekcie Internetem. Przykad takiej sieci przedstawiono na rysunku 1.
W tak skonfigurowanej sieci sensory najczciej komunikuj si w trybie
ad hoc, bd to midzy sob przesyajc informacj o pomiarach przez wzy
porednie do wyszych warstw systemu, bd bezporednio z punktami dostpo-
wymi, tworzc w ten sposb bezprzewodow samoorganizujc si sie sensoro-
w. W celu zmniejszenia obcienia interfejsw komunikacyjnych, iloci przesya-
nych danych, a co za tym idzie zredukowania energochonnoci caego procesu
i wyduenia przez to ich ywotnoci dane pomiarowe s wstpnie przetwarzane
w wzach pomiarowych i dopiero wysyane do wyszych warstw systemu (po-
przez wzy dostpowe sink node). Tam nastpuje ich agregacja i obrbka w celu
wizualizacji danych pomiarowych w aplikacjach wyszego poziomu oraz w za-
lenoci od wymaga skadowanie informacji z wzw pomiarowych w dedy-
kowanych bazach danych [4]. Ponadto wyej wspomniane punkty dostpowe pe-
ni rwnie rol bram do innych sieci i systemw. Infrastruktura szkieletowa
takiego systemu powinna zawiera, oprcz urzdze/aplikacji wizualizacji danych
pomiarowych oraz systemw bazodanowych, rwnie systemy monitorujce dzia-
anie poszczeglnych komponentw w niszych warstwach omawianego systemu.
80 ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MORSKIEJ W GDYNI, nr 70, wrzesie 2011
Powyszy opis mimo wysokiego poziomu oglnoci ma za zadanie przed-
stawi podstawowe rnice pomidzy bezprzewodowymi sieciami sensorowymi
a klasycznymi sieciami teleinformatycznymi. Opis ten nie jest jednake prawdziwy
dla wszystkich aplikacji systemw WSN i moe znacznie rni si w zalenoci
od wymaga ich uytkownikw, jak rwnie przeznaczenia danego sieci sensorowej.

Sensor Dynamiczny
router
bezprzewodowy
Dynamiczny
router
bezprzewodowy
Dynamiczny
router
bezprzewodowy
Dynamiczny
router
bezprzewodowy
Dynamiczny
router
bezprzewodowy
Dynamiczny
router
bezprzewodowy
Agregacja
danych
Sensor
Sensor
Sensor
Sensor

Rys. 1. Przykad bezprzewodowej sieci sensorowej z dynamicznym trasowaniem
pakietw danych
2. INTERFEJSY RADIOWE
W zwizku z koniecznoci zapewnienia cznoci pomidzy poszczeglnymi
komponentami WSN, jak rwnie z punktami dostpowymi oraz wyszymi war-
stwami systemu niezbdne jest wyposaenie poszczeglnych wzw w interfejsy
(najczciej radiowe) umoliwiajce wzajemn komunikacj poszczeglnych w-
zw. Zarwno w poziomie (w obrbie jednej warstwy systemu), jak i w pionie
pomidzy warstwami.
Poniej omwiono poszczeglne standardy bezprzewodowej transmisji da-
nych. Ze wzgldu na bardzo szerokie spektrum ich wystpowania oraz bogat lite-
ratur przedmiotu najpopularniejsze systemy i standardy cznoci bezprzewodo-
M. Waraksa, J. urek, R. Niski, Interfajsy radiowe w bezprzewodowych sieciach sensorowych 81


wej jedynie wstpnie zaprezentowano, skupiajc si gwnie na bezprzewodowych
interfejsach dedykowanych do zapewnienia cznoci midzy poszczeglnymi
wzami pomiarowymi sensu stricto. Poszczeglne standardy przedstawiono
w sposb top-down od najwyszych warstw sytemu do poziomu zapewniajcego
realizacj cznoci pomidzy poszczeglnymi sensorami mierzcymi okrelone
wielkoci fizyczne. Gwny nacisk pooono jednak na rozwizania suce do
zapewnienia cznoci na najniszym poziomie pomidzy poszczeglnymi wz-
ami pomiarowymi.
2.1. Bluetooth
Standard Bluetooth (BT), powstay 26 czerwca 1999 roku (data opublikowa-
nia przez Bluetooth Special Interest Group specyfikacji Bluetooth 1.0), a rozwijany
do dzi, przeznaczony jest to zapewniania cznoci na krtkich dystansach (teore-
tycznie do 100 m). Do chwili obecnej opracowano kilka wersji standardu:
Bluetooth 1.0,
Bluetooth 1.1,
Bluetooth 1.2,
Bluetooth 2.0,
Bluetooth 2.1+EDR,
Bluetooth 3.0 HS,
Bluetooth 4.0 prace w toku.
Gwnym przeznaczeniem Bluetooth jest zapewnienie cznoci w sieciach
PAN (Personal Area Network), w celu np. synchronizacji danych w telefonie ko-
mrkowym, korzystania ze suchawek bezprzewodowych, zastpienia istniejcych
pocze kablowych (jak w przypadku klawiatur i myszek komputerowych).
W 2002 roku IEEE zaadaptowao prace Bluetooth SIG nad specyfikacj
Bluetooth 1.1 oraz opublikowao standard 802.15.1, bdcy de facto pierwszym
standardem sieci personalnych. Z racji swojej specyfiki i pierwotnego przeznacze-
nia standard Bluetooth obecnie nie znajduje zastosowania w bezprzewodowych
sieciach sensorowych z powodu stosunkowo duego zapotrzebowania energetycz-
nego. Jednake warto zwrci uwag w niektrych aplikacjach WSN na standard
Bluetooth jako interfejs wymiany danych, ze wzgldu chociaby na jego potencja
rozwojowy oraz wysok popularno.
Interfejs radiowy Bluetooth pracuje w pamie 2,4 GHz (ISM Industrial,
Scientific and Medical), przez co nie s wymagane licencje na uytkowanie tego
pasma.
Standard Bluetooth zosta zaprojektowany z myl o realizacji gwnie po-
cze punkt-punkt oraz tworzenia sieci typu pikonet oraz scatternet. Sieci pikonet
mog skada si z maksymalnie siedmiu aktywnych wzw pracujcych w trybie
podrzdnym (slave) oraz jednego wza pracujcego w trybie nadrzdnym (master)
zapewniajc synchronizacj urzdze pracujcych w trybie podrzdnym. Ponadto
standard Bluetooth umoliwia stworzenie sieci pikonet zawierajcej do 254 modu-
82 ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MORSKIEJ W GDYNI, nr 70, wrzesie 2011
w BT, jednak tylko 7 z nich znajduje si w trybie aktywnym, a pozostae w trybie
oczekiwania nie uczestnicz tym samym w wymianie danych wewntrz danego
pikonetu. W momencie, gdy zajd odpowiednie warunki, modu aktywny moe
przej do trybu oczekiwania a modu oczekujcy moe w tym czasie przystpi do
wymiany danych. Warto pamita, e modu nadrzdny jest odpowiedzialny za
nadzr nad dostpem do kanaw fizycznych zarwno dla aktywnych, jak i dla
oczekujcych (idle) moduw podrzdnych.
Standard Bluetooth dopuszcza take prac kilku pikonetw na jednym, wspl-
nym obszarze. Wwczas praca poszczeglnych pikonetw odbywa si w rnych
kanaach fizycznych i z wykorzystaniem odrbnych sekwencji hoppingu czstotli-
wociowego (Slow Frequency Hopping) dla kadego pikonetu. W celu zapewnie-
nia waciwego odbioru pakietw danych kady pakiet wysyany w obrbie jedne-
go pikonetu wyposaony jest w unikatowy kod dostpu do kanau (CAC Chanel
Access Code) utworzonego na podstawie unikatowego adresu stacji nadrzdnej
master w danym pikonecie. Niewtpliw wad takiego zagszczenia pikonetw
na stosunkowo niewielkiej przestrzeni jest wzrost prawdopodobiestwa wystpie-
nia kolizji pakietw. Do zjawiska kolizji dojdzie w chwili, gdy w dwch odrbnych
pikonetach w jednej szczelinie czasowej i na tej samej czstotliwoci nastpi
transmisja danych. Zjawisko to ma destrukcyjny wpyw na przepustowo sieci.
Kolejnym trybem pracy moduu Bluetooth jest tryb, w ktrym jeden modu
BT pracuje w dwch sieciach pikonet znajdujcych si w tym samym obszarze
dziaania. W sieci pikonet A pracuje jako master, a w sieci pikonet B jako
slave wwczas tak sie okrela si mianem scatternet. Taki tryb pracy moliwy
jest na przykad w przypadku, gdy master w sieci pikonet A zostanie przywoany
przez nadrzdny modu BT w sieci pikonet B w takim trybie nadrzdny modu
BT pikosieci A jest moduem podrzdnym w pikosieci B [3].
2.2. Wibree
Pewn modyfikacj standardu Bluetooth, opracowan przez koncern Nokia
pod koniec 2006 roku, jest interfejs Wibree. Podobnie jak Bluetooth, Wibree pra-
cuje w pamie ISM (2,4 GHz) i zapewnia wsparcie dla topologii sieci stworzonej
z 7 aktywnych wzw podrzdnych i jednego wza nadrzdnego. Gwn rnic
w stosunku do Bluetooth jest redukcja konsumpcji mocy oraz ceny jednostko-
wej transceivera. Osignie si to poprzez zmniejszenie maksymalnej mocy nadaw-
czej moduw transmisyjnych oraz przez zmniejszenie szybkoci transmisji da-
nych. Wedug przedstawiciela koncernu w testach laboratoryjnych osignito
redukcj poziomu transmitowanej mocy do poziomu 10% mocy urzdze Blue-
tooth. W tabeli 1 zestawiono najwaniejsze parametry pracy interfejsw Bluetooth
i Wibree.
M. Waraksa, J. urek, R. Niski, Interfajsy radiowe w bezprzewodowych sieciach sensorowych 83


Tabela 1
Porwanie praramtrw Bluetooth oraz Wibree
Parametr Bluetooth Wibree
Pasmo 2,4 GHz 2,4 GHz
Antena/Hardware Wspdzielona
Moc Tx 100 mW ~10 mW
ywotno baterii dnimiesice 12 lat
Zasig 1030 m 10 m
Szybko transmisji 13 Mbps 1 Mbps
Koszt $3 Bluetooth + 20 cent
Topologia sieci ad hoc, P2P, gwiazda ad hoc, P2P, gwiazda
Bezpieczestwo AES-128 AES-128

Wibree moe znale zastosowanie wszdzie tam, gdzie wykorzystanie tech-
nologii Bluetooth jest nieuzasadnione ekonomicznie, lub tam, gdzie istnieje po-
trzeba rozwiza o znikomym poborze energii elektrycznej. Ostatecznie standard
Wibree zosta ostatnio wczony do grupy standardw Bluetooth.
2.3. ZigBee
Standard ZigBee zosta opracowany jako alternatywa dla powyszych rozwi-
za, w celu zapewnienia cznoci radiowej w systemach WSN niewymagajcych
duych przepustowoci interfejsu radiowego, lecz duej liczby poszczeglnych
wzw pracujcych w sieci WSN (do 65 535 wzw). Ponadto implementacja
ZigBee jest stosunkowo tania przez co znajduje szerokie zastosowanie m.in.
w systemach zdalnego monitoringu, automatyki budynkw itp.
Pocztek systemu ZigBee datuje si na rok 1998 wwczas dostrzeono po-
trzeb opracowania interfejsu radiowego dla systemw niewymagajcych przesy-
ania duych iloci danych istniejce rozwizania, takie jak Bluetooth lub WiFi,
okazay si zbyt kosztowne i zbyt skomplikowane w implementacji. W maju 2003
roku IEEE ukoczyo prace nad standardem 802.15.4 ktrego pewn implemen-
tacj jest ZigBee. Standard 802.15.4 [1] opisuje warstwy: fizyczn (PHY Physical)
oraz cza danych (MAC Media Access Control). Wysze warstwy definiowane
s przez stowarzyszenie ZigBee Aliance (2004 rok pierwsza specyfikacja ZigBee),
ktre przez nastpne lata kontynuowao prace, aby w 2007 roku stworzy rozsze-
rzon specyfikacj ZigBee ZigBee PRO. Kolejna dua modyfikacja standardu
miaa miejsce w roku 2009 wwczas rozszerzono dotychczasowy standard na
wiele rnych obszarw.
84 ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MORSKIEJ W GDYNI, nr 70, wrzesie 2011
Aplikacje
Profile aplikacji
Struktura aplikacji
Warstwa sieciowa
Warstwa cza danych
Warstwa fizyczna
2,4 GHz 868/915 MHz
Z
i
g
B
e
e

l
u
b

p
r
o
d
u
c
e
n
t
I
E
E
E
8
0
2
.
1
5
.
4
A
l
i
a
n
s

Z
i
g
B
e
e

Rys. 2. Model referencyjny ZigBee i IEEE 802.15.4
Warstwa fizyczna definiuje interfejsy sieciowe IEEE 802.15.4, ich parametry
i funkcje. W warstwie tej zdefiniowano 27 kanaw fizycznych (tab. 2): 16 w pa-
mie 2,450 GHz, 10 w pamie 915 MHz oraz 1 w pamie 868 MHz.
Tabela 2
Alokacja kanaw fizycznych ZigBee w poszczeglnych obszarach geograficznych
Czstotliwo Pasmo
Obszar
geograficzny
Prdko
transmisji
Liczba
kanaw
2,4 GHz ISM wiat 250 kbps 16
915 MHz ISM USA 40 kbps 10
868 MHz Europa 20 kbps 1

W pamie 2,450 GHz zastosowano modulacj O-QPSK (Offset-Quadrature
Phase-Shift Keying). W pasmach 915 MHz i 868 MHz prdko transmisji wynosi
40 kbps oraz 20 kbps, modulacje BPSK (Binary Phase-Shift Keying) oraz DSSS
(Direct Sequence Spread Spectrum) odpowiednio.
Warstwa cza danych definiuje metod dostpu do sieci oraz sposb transmi-
sji ramek. Dostp do sieci realizowany jest w dwojaki sposb:
rozgoszeniowy (beaconing) transmisja danych odbywa si przez urzdzenia
pracujce w trybie cigym,
nierozgoszeniowy (non-beaconing) uywany w rodowisku z urzdzeniami
transmitujcymi dane w sposb okresowy/losowy. W tym trybie urzdzenia ko-
rzystaj z protokou CSMA-CA (Carrier Sense Multiple Access Collision
Avoidance) dostpu do medium fizycznego.
M. Waraksa, J. urek, R. Niski, Interfajsy radiowe w bezprzewodowych sieciach sensorowych 85


Dodatkowo warstwa cza danych wykonuje zadania zwizane z trasowaniem
(routingiem) pakietw, zarzdzaniem topologi sieci oraz wykrywaniem nowych
wzw i zapewnieniem bezpieczestwa cznoci (wykorzystujc do tego algo-
rytm AES-128).
2.4. MiWi
Technologia MiWi jest prostsz wersj standardu ZigBee opart na transcei-
verze zgodnym ze standardem IEEE 802.15.4. Technologia MiWi dedykowana jest
do rozwiza bezprzewodowych sieci sensorowych niewymagajcych duych
przepustowoci interfejsu radiowego oraz stosunkowo maych pod wzgldem
liczebnoci wzw. Liczba wzw w takiej sieci sensorowej nie moe by
wiksza ni 1024.
Podobnie jak w ZigBee MiWi zapewnia wsparcie sieciom o topologii kra-
towej (mesh) lub o topologii gwiazdy. Ponadto MiWi wspiera jedynie nierozgo-
szeniowy tryb pracy. Kolejn rnic w stosunku do ZigBee jest zredukowany stos
protokow obsugiwany przez kontroler redukuje to jednostkow cen kontrole-
ra o ok. 4060% w stosunku do kontrolera ZigBee [2].
2.5. Z-Wave
Standard Z-Wave traktowany jest jako modyfikacja standardu ZigBee.
Z-Wave nie modyfikuje warstw fizycznej oraz cza danych s one zgodne ze
standardem IEEE 802.15.4. Ponadto, w odrnienia od ZigBee, to mniejsza moc
wyjciowa nadajnika oraz inne pasmo czstotliwoci ISM 900MHz (dokadnie:
868,42 MHz oraz 915 MHz). Modyfikacj Z-Wave opracowano z myl zastoso-
wania gwnie w aplikacjach sterowania domow automatyk. Pojedyncza sie
Z-Wave moe skada si z nie wicej ni 232 wzw pracujcych w sieciach
o topologii kratowej (mesh) lub o topologii gwiazdy [2].
2.6. Dash7
Dash7 jest stosunkowo nowym interfejsem radiowym, w porwnaniu do
wczeniej omawianych. Podstaw do stworzenia tego interfejsu jest standard ISO
18000-7, powicony urzdzeniom radiowym pracujcym z bardzo nisk moc
(low power RF). Dash7 pracuje w pamie 433 MHz to skutkuje dobr penetracj
w zamknitych obiektach, takich jak dom, lub w rodowiskach o duym poziomie
wilgotnoci (np. monitoring pola uprawnego).
Inn zalet tego interfejsu radiowego jest jego stosunkowo duy zasig
w przypadku Dash7 zasig jest skalowalny i mona go zmienia w zakresie od
10 m do 2000 m. Naley pamita, e nadajnik Dash7 pracuje z moc wyjciow
ok. 10 razy mniejsz ni chociaby dedykowany do zastosowa w bezprzewodo-
wych sieciach sensorowych standard ZigBee. Tak znaczca redukcja mocy wyj-
86 ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MORSKIEJ W GDYNI, nr 70, wrzesie 2011
ciowej nadajnika w znacznym stopniu pozwala wyduy czas pracy pojedyncze-
go wza na jednej baterii. Ponadto stosunkowo duy zasig upraszcza topologi
sieci sensorowej, przez co mona zrezygnowa z wzw poredniczcych midzy
sensorem mierzcym okrelon warto fizyczn a punktem agregacji danych.
Oczywicie, zgodnie z ISO 18000-7, Dash7 dysponuje funkcjonalnoci retransmi-
sji danych z wzw bdcych poza zasigiem punktu zbiorczego (sink node).
Dodatkowo standard ten dopuszcza moliwoci transmisji danych na podstawie
protokou IPv6, co mimo pewnej obecnie trudnoci w implementacji IPv6 nie b-
dzie bez znaczenia w najbliszej przyszoci. Szczeglnie gdy wemie si pod
rozwag przydzielenie przez IANA (Internet Assigned Numbers Authority) w lu-
tym 2011 roku ostatnich grup adresw IPv4 poszczeglnym RIR (Regional Inter-
net Registry) oraz malejc nieprzerwanie dostpn w RIR pul adresw IPv4.
Interfejs radiowy Dash7 wykorzystuje od 1 do 5 kanaw dyskretnych w pa-
mie czstotliwoci 433,04434,79 MHz (z modulacj FSK lub GFSK). Teore-
tyczna przepustowo interfejsu szacowana jest na poziomie 100 kbps, jednake
nominalna warto jest kilkukrotnie mniejsza i wynosi 27,8 kbps zdaniem auto-
rw jest to warto wystarczajca w wikszoci zastosowa WSN oraz RFID.
2.7. CyFi
Interfejs CyFi jest szerokopasmowym bezprzewodowym interfejsem radio-
wym pracujcym w pamie 2,4 GHz ISM, z wykorzystaniem technologii rozpra-
szania widma (DSSS). Przepustowo interfejsu wynosi od 125 kbps, 250 kbps lub
1 Mbps.
Wan cech charakterystyczn tego interfejsu jest dynamiczne sterowanie
moc nadajnika, co w poczeniu z aktywnym zarzdzaniem poczeniem pozwala
na znaczce wyduenie czasu pracy wzw WSN wyposaonych w CyFi. Oma-
wiany interfejs realizuje czno w sieciach bezprzewodowych w topologii
gwiazdy, skadajcej si z jednej stacji bazowej (huba) oraz do 250 wzw. We-
dug zapewnie producenta [5] CyFi umoliwia zestawienie pocze LoS (Line of
Sight) pomidzy wzami na odcinku do 1000 metrw (w zalenoci od warunkw
zewntrznych).
2.8. WiBro
WiBro (Wireless Broadband) jest poudniowokoreask modyfikacj standar-
du IEEE 802.16e (Mobile WiMax) umoliwiajc przezwycienie ograniczenia
szybkoci przemieszczania si wzw ruchomych do 120 km/h, przy zapewnieniu
relatywnie duej szybkoci transmisji danych sigajcych 3050 Mbps w odle-
goci do 5 km od stacji bazowej [6]. Interfejs ten, pomimo znacznej konsumpcji
energii elektrycznej, moe wiadczy usugi na potrzeby WSN jako punkt styku
bezprzewodowej sieci sensorowej z centrami agregacji i przetwarzania danych
pochodzcych z WSN.
M. Waraksa, J. urek, R. Niski, Interfajsy radiowe w bezprzewodowych sieciach sensorowych 87


PODSUMOWANIE
Bezprzewodowe sieci sensorowe znajduj zastosowanie w wielu nowych
segmentach gospodarki, poczwszy od aplikacji militarnych, poprzez wszelkiego
rodzaju systemy monitoringu infrastruktury krytycznej, a skoczywszy na zasto-
sowaniach medycznych czy ochronie rodowiska i innych. W zwizku z tym wa-
nym aspektem staje si dobranie odpowiednich interfejsw radiowych w taki spo-
sb, aby z jednej strony zapewni bezpieczn i sprawn czno pomidzy
wszystkimi wzami znajdujcymi si w danej sieci sensorowej, a z drugiej strony
trzeba pamita o ograniczonych zasobach energetycznych wza co przekada
si m.in. rwnie na dokadny dobr zastosowanych interfejsw radiowych.
Autorzy zdaj sobie spraw, e nie zawarli informacji o wszystkich moli-
wych rozwizaniach interfejsw radiowych, znajdujcych zastosowanie w bez-
przewodowych sieciach sensorowych cz z nich jest dobrze znana Czytelniko-
wi (jak chociaby standardy WiFi, WiMax czy komrkowe technologie mobilne
GSM/UMTS/HSPA/LTE, wykorzystywane czasami systemy cznoci satelitarnej
i inne), a cz interfejsw i technologii bezprzewodowych jest rzadko bd
w ogle niespotykana w WSN (np. czno w pamie IR).
LITERATURA
1. Farahani S., ZigBee Wireless Networks and Transceivers, Elsevier Ltd. 2008.
2. Kourilchto M., Kohvakka M., Suhonen J., Hamalainen P. i inni, Ultra-Low Energy Wireless
Sensor Networks in Practice: Theory, Realization and Deployment, John Wiley & Sons Ltd.,
2007.
3. Ludwin W., Bluetooth nowoczesny system cznoci bezprzewodowej, Uczelniane Wydawnictwo
Naukowo-Dydaktyczne AGH, Krakw 2003
4. Networked Embedded Systems, ed. R. Zureawski, CRC Press, Boca Raton, Florida 2009.
5. http://www.cypress.com/
6. http://www.wibro.or.kr/
RADIO INTERFACES IN WIRELESS SENSOR NETWORKS
Summary
In connection with constantly growing popularity of the Wireless Sensor Networks (WSN,
growing number of their applications and technical solutions designed for WSN, in this paper the
authors are presenting radio interfaces commonly used in the WSN. Some of their modification and
adaptations are also described, to show wide verity of the radio technologies used on daily basis in
different WSN implementations designed for different purposes.