Vous êtes sur la page 1sur 2

raport

Elektroniczny złom
Oblicza się, że w samych tylko Stanach, w ciągu dziesięciu lat (1997-2002) pojawi się 500
milionów zużytych komputerów. Ocenia się, że tylko na obszarze Unii Europejskiej rocznie
powstaje około 5,4-6,7mln ton odpadów elektrycznych i elektronicznych. Największym
problemem jest to, że sprzęt elektroniczny należy do odpadów niebezpiecznych.

Elektroniczny złom to problem stosunkowo nowy, Ze względu na dużą zawartość substancji toksycz- przez nich sprzęt jest odpowiednio unieszkodliwia-
który pojawił się wraz z gwałtownym rozwojem prze- nych, sprzęt elektroniczny nie nadaje ani do skła- ny. W związku z tym niektóre firmy recyklingowe
mysłu elektronicznego w drugiej połowie XX wieku. dowania na powierzchni ziemi, ani do spalania. oferują swoim klientom możliwość obejrzenia pro-
Żyjąc w erze szybkiego dostępu do informacji, cesu niszczenia ich zużytego sprzętu.
prawie każdy z nas na co dzień korzysta z telefonu, Co więc najlepiej zrobić z przestarzałym W Polsce jest jeszcze niewiele firm zajmujący się
komputera, czy kopiarki. Niewielu jednak zastana- komputerem? recyklingiem sprzętu elektronicznego. Zwykle wtór-
wia się, co się dzieje z tym sprzętem, gdy wymieni- Według specjalistów zużyty sprzęt elektroniczny nemu wykorzystaniu podlegają tylko zużyte tonery
my go na nowszy, lepszej jakości. Obecnie, mimo dzieli się na dwie kategorie: sprzęt, który można i kartridże. Poza tym niektóre duże firmy produku-
że parametry naszych komputerów czy komórek są naprawić i ponownie sprzedać, i elektroniczny jące sprzęt elektroniczny, prowadzą programy recy-
coraz doskonalsze, ich żywot jest coraz krótszy. złom, który w całości musi być poddany odpowie- klingu niektórych wymienialnych części swoich pro-
W Stanach Zjednoczonych, gdzie najwięcej na dniemu recyklingowi. Istotne jest, aby poza odzy- duktów. Na przykład firma Hewlett-Packard Polska
świecie, bo ponad 50% gospodarstw domowych skaniem np. cennych metali, które można wtórnie oferuje swoim klientom bezpłatny odbiór zużytych
posiada komputer, przeciętnie sprzęt ten uważany wykorzystać, unieszkodliwić także bezwartościowe oryginalnych wkładów do drukarek laserowych
za przestarzały po 3-4 latach użytkowania. Szacu- składniki, takie jak np. elementy plastikowe. własnej produkcji.
je się, że do 2005 roku, każdy nowy komputer, Przykładowy system recyklingu, zaprojektowany Recykling sprzętu elektronicznego to droga inwe-
który pojawi się na rynku zastąpi jeden uznany już i stosowany przez jedną z firm kanadyjskich składa stycja. Ciągle jeszcze nie wiadomo, czy recykling
za przestarzały. Do tego czasu, przeciętny żywot kom- się z następujących etapów: elektroniczny będzie mógł być utrzymywany wyłącz-
putera będzie wynosił 2 lata. W samych tylko Sta- 1. Wstępne rozdrabnianie: uzyskanie elementów nie z przychodów uzyskanych ze sprzedaży towa-
nach, w ciągu dziesięciu lat pojawi się 500 milionów ok.10cm lub mniejszych; rów, które sam wytworzy. W wielu przypadkach to,
zużytych komputerów. 2. Wybieranie z elementów, uzyskanych we wstęp- co powoduje zwiększenie aktywności elektronicz-
Na obszarze Unii Europejskiej rocznie powstaje nym rozdrabnianiu, większych kawałków pla- nego recyklingu to nie czysty zysk, a wysokie koszty
około 5,4-6,7mln ton odpadów elektrycznych styku (później niszczonych) i odróżnialnych czę- i ryzyko powstania szkód w środowisku związanych
i elektronicznych. Największym problemem jest to, ści metalowych z faksów lub kopiarek; poza ze składowaniem tych odpadów. Rynek elektronicz-
że sprzęt elektroniczny należy do odpadów niebez- tym firma posiada 2 prasy zgniatające plastyk nego recyklingu może się rozwinąć tylko wtedy, gdy
piecznych. Wielu konsumentów nie jest świado - i elementy, takie jak np. płyty główne; będą wprowadzone i przestrzegane regulacje pra-
mych, jak wiele toksycznych substancji, takich jak: 3. Kolejne rozdrabnianie: uzyskanie elementów do wne zakazujące importu, eksportu i składowania
metale ciężkie (np.: Pb, Cu, Al, Zn, Hg, Au, Cd, 5 cm lub mniejszych; elektronicznego złomu.
Ag), związki chloru i bromu (zwłaszcza PCV, PBDE, 4. Granulacja: uzyskanie wiórów metalowych
PBB) toksyczne gazy, substancje biologicznie czyn - i płatków plastyku do 60mm; Regulacje prawne dotyczące
ne, zawartych jest w monitorach, kablach, płytach 5. Po granulacji: taśma magnetyczna wyłapuje elektronicznego złomu
głównych i innych częściach komputera. wiórki zawierające żelazo, w tym samym czasie Na świecie coraz więcej państw wprowadza rygo-
wstrząsarka oddziela plastyki od metali nieże- rystyczne przepisy prawne określające zasady go-
Jak rozwiązywany jest problem toksycznych laznych, które są potem sortowane w wirówce; spodarowania elektronicznym złomem. W dniu 22
odpadów elektronicznych? 6. Cały proces podlega ciągłej kontroli pod wzglę- marca 1989 r. została sporządzona w Bazylei Kon-
Według raportu opublikowanego przez amerykań- dem objętości przetwarzanego materiału i rodza- wencja o kontroli transgranicznego przemieszczania
skich specjalistów w 1998 roku, tylko 6% kompu- ju wkładu. W każdym momencie istnieje możli- i usuwania odpadów niebezpiecznych. Porozumienie
terów (w stosunku do liczby nowych komputerów, wość zatrzymania procesu; to zakazuje eksportu odpadów niebezpiecznych nie
które pojawiły się tego roku na rynku) było podda- tylko do państw, które ratyfikowały tą konwencję,
Ten system pozwala na osiągnięcie poziomu recy-
nych recyklingowi. Około 3/4 wszystkich, kiedykol- ale również do krajów, które jej nie podpisały, chy-
klingu nawet do 97% materiału. Uzyskane pro-
wiek kupionych przez Amerykanów komputerów ba że dane państwo wyrazi zgodę na import tego
dukty mogą być wtórnie wykorzystane lw postaci
jest przechowywanych w różnych zakamarkach i na rodzaju odpadów. Teraz sygnatariuszami tej kon-
granulatu. Pozostałe 3% to głównie polistyren i in-
strychach, ponieważ nie mają oni pojęcia, co z ni- wencji jest 150 państw, w tym Polska. Prace nad
ne plastyki.
mi zrobić. Niedawno ujawniono, że z wszystkich tym aktem prawnym trwają nadal i obecnie dysku-
komputerów, oddanych do recyklingu w USA, 50- W Ameryce firmy zajmujące się unieszkodliwianiem towany jest projekt nałożenia na producentów te-
80% było eksportowanych do krajów rozwijają- sprzętu elektronicznego poddają recyklingowi kom- lefonów komórkowych obowiązku odbioru od
cych się, takich jak: Chiny, Indie i Pakistan, gdzie putery (płyty główne i kable), monitory, drukarki i in- klientów i recyklingu wyeksploatowanego sprzętu.
sprzęt ten był ręcznie rozmontowywany. Domowymi ne urządzenia biurowe. Elementy urządzeń, które się Poza tym UE zamierza wprowadzić dwie dyrektywy
sposobami wydobywano tam ze sprzętu elektro- do tego się nadają, są naprawiane i ponownie określające zasady gospodarowania elektronicznymi
nicznego cenne metale np.: poprzez wytapianie sprzedawane. Z pozostałych części odzyskuje się me- odpadami: WEEE (Waste Electrical and Electronics)
elementów komputerowych na wolnym ogniu. Do tale kolorowe i niekolorowe, plastyk przerabiany jest i RoHS ( Restrictions on Hazardous Substances).
tego “recyklingu” używano też, bez zachowania na granulat. Odpady niebezpieczne są unieszkodli- Obie dyrektywy będą prawdopodobnie obowiązy-
żadnych środków bezpieczeństwa, np.: 75% kwas wiane osobno. Poza tym, z zachowaniem zasad bez- wać od przyszłego roku. Mają one nakładać na
chlorowodorowy. Na skutek tej działalności zatru- pieczeństwa, niszczone są także media, takie jak np. wszystkich producentów urządzeń elektronicznych
ciu uległa nie tylko woda pitna, ale i miejscowa twarde dyski. i elektrycznych obowiązek bezpłatnego odbioru
ludność. Odnotowano zwiększoną liczbę zachoro- Po ujawnieniu procederu eksportu zużytego sprzę- i utylizacji zużytego sprzętu. Mają oni albo indywi-
wań (zwłaszcza wśród dzieci) na tajemnicze scho- tu elektronicznego do krajów rozwijających się, dualnie organizować recykling swoich produktów
rzenia dróg oddechowych, a nawet na choroby wielu klientów, zwłaszcza dużych korporacji, żąda lub płacić za jego utylizację specjalnym jednost-
śmiertelne, takie jak np.: białaczka. od firm recyklingowych potwierdzenia, że oddany kom prowadzącym taką działalność.

$ ekopartner 1 (135)/2003
System odbioru wyeksploatowanych urządzeń bę- Tak więc, zwykle użytkownicy komputerów po prostu
dzie dotyczyć wszystkich produktów zawierających je wyrzucają, zamiast płacić 30$ za ich recykling.
zarówno elektryczne kable, jak i baterie, a także Kanada mimo, że jest sygnatariuszem Konwencji
zasilanych gazem. bazylejskiej, nadal, wbrew jej postanowieniom,
Dyrektywy nakładają na państwa członkowskie eksportowała elektroniczny złom do krajów rozwi -
i Europie coraz częściej dąży się do wprowadzenia
obowiązek organizacji systemu zbiórki i recyklingu jających się, nawet tych, które wprowadziły zakaz
zapisów prawa nakładających na producentów
niebezpiecznych odpadów. Każde państwo Unii ma importu odpadów niebezpiecznych. Jednym z ta-
sprzętu elektronicznego i elektrycznego obowiązek
zobowiązać się do zmniejszania ilości odpadów kich państw były Chiny, które w kwietniu 2000 ro-
bezpłatnego odbioru wyeksploatowanych urządzeń
elektronicznych i elektrycznych w odpadach sta- ku wprowadziły zakaz importu zużytych kompute-
oraz poddania ich, na własny koszt, procesowi re-
łych, a także do zbiórki z indywidualnych gospo- rów i elektronicznego złomu, a niedawno jeszcze
cyklingu. Część firm już wprowadziło lub właśnie
darstw domowych co najmniej 4kg elektroniczne- rozszerzyły ten zakaz o inne elektroniczne odpady.
wprowadza programy zbiórki zużytego sprzętu, ale
go i elektrycznego złomu na osobę w ciągu roku.
Zgodnie z polskim prawem (Ustawa o odpadach z część, nawet w krajach Unii, nie jest ciągle świado-
Wszystkie wytwarzane urządzenia elektryczne
dnia 27 kwietnia 2001. Dz.U.2001 nr 62 ma, wchodzących właśnie w życie, nowych regula-
i elektroniczne będą musiały posiadać etykietki za-
poz.628) i ustaleniami Konwencji bazylejskiej od- cji prawnych. Największy problem dla producen-
wierające m.in. datę produkcji. Nowe prawo ma
pady niebezpieczne mogą być importowane lub tów sprzętu elektronicznego będą stanowić wysokie
zachęcać producentów do wytwarzania sprzętu
eksportowane tylko w wyjątkowych przypadkach, koszty recyklingu wytworzonych produktów, a także
nadającego się do powtórnego użycia i recyklingu,
po spełnieniu ściśle określonych warunków, zawar- ograniczenia lub zakazy w stosowaniu niektórych
ponieważ w ten sposób będą oni ponosić mniejsze
tych we wspomnianych wyżej aktach prawnych. materiałów do ich produkcji.
koszty ich unieszkodliwiania. Poza tym od 1 lipca
Polskie prawo dopuszcza składowanie odpadów
2006 roku w krajach Unii Europejskiej zakazane Warto więc, aby polscy decydenci wcześniej zrozu-
tylko wtedy, gdy odzysk lub unieszkodliwianie w in-
będzie stosowanie 4 metali ciężkich (ołowiu, kad- mieli wagę i koszt rozwiązywania tego problemu.
ny sposób tych odpadów jest niemożliwe z przyczyn
mu rtęci i sześciowartościowego chromu) i związ- Kto wie, ile już przestarzałego sprzętu wwieziono
technologicznych lub nieuzasadnione z przyczyn
ków bromu (PBB i PBDE). Niektóre kraje członkow- do Polski w ramach np.: akcji komputer w każdej
ekologicznych lub ekonomicznych (art.7.ust.3. wspo-
skie Unii Europejskiej (np.: Holandia, Szwecja i szkole oraz do hurtowni i sklepów, zajmujących się
mnianej ustawy). Odpady niebezpieczne mogą być
Niemcy) już wprowadziły albo w niedługim czasie handlem używanym sprzętem komputerowym.
tylko składowane na składowisku odpadów niebez-
wprowadzą, regulacje prawne dotyczące zwrotu Do niedawna Polska była zalewana starymi samo-
piecznych lub wyjątkowo na wydzielonej części inne-
wyeksploatowanego sprzętu. chodami z zachodu, stając się europejskim złomo-
go składowiska dla odpadów innych niż niebezpiecz-
W USA dwa stany (Kalifornia i Massachusetts) już wiskiem, a co będzie z elektronicznym złomem?
ne, z wyjątkiem składowiska dla odpadów
zakazały składowania części opadów elektronicz- W USA lobby przemysłu elektronicznego występowa-
obojętnych (art.57). W 2002 r. wytworzono w Polsce
nych (monitorów CRT), a kolejne wkrótce wprowa- ło przeciwko wprowadzaniu przez Unię wspomnia-
1601 tys.ton odpadów niebezpiecznych, z których
dzą taki zakaz. Konieczność recyklingu tego rodza- nych dyrektyw argumentując, że te regulacje zaha-
wykorzystano ok. 30%, unieszkodliwiono ponad
ju odpadów w USA jest akceptowana przez różne mują rozwój nowych technologii, podwyższą koszty
60%, a składowano ok.7% (dane PGGO S.A.).
organizacje rządowe i pozarządowe, a także przez produkcji i spowodują ograniczenia w handlu tymi
niektórych producentów sprzętu elektronicznego, Elektroniczne odpady to narastający problem ogól- produktami. Obowiązek recyklingu wymusi na pro-
ale nie ma rozporządzeń prawnych, które nakazy- noświatowy. Coraz więcej państw wprowadza regu- ducentach sprzętu elektronicznego i elektrycznego
wałyby indywidualnym użytkownikom w specjalny lacje prawne określające zasady gospodarowania projektowanie urządzeń, których proces utylizacji
sposób traktować te odpady niebezpieczne. elektronicznym złomem. Zarówno w Ameryce, jak będzie stosunkowo tani i łatwy. Magda Rogala

ekopartner 1 (135)/2003 %