Vous êtes sur la page 1sur 20

1

Tadeusz Wawak
Uniwersytet Jagielloski w Krakowie
Wydzia Zarzdzania i Komunikacji Spoecznej

DYLEMATY JAKOCI ZARZDZANIA W SZKOLE WYSZEJ

Sowa kluczowe: jako zarzdzania, zarzdzanie jakoci, szkoa wysza, Total Quality
Management, Total Quality Commitment, paradygmaty zarzdzania, projakociowa
restrukturyzacja zarzdzania, Model Znakomitoci Europejskiej Fundacji Zarzdzania Jakoci,
globalizacja.

Streszczenie

Jako zarzdzania w szkole wyszej to jako dziaalnoci kierowniczych, czyli jako pracy
zarzdzajcych, ktrzy wiadcz swe usugi menederskiej uczelni. jako zarzdzania uprawianego
przez konkretnego menedera jest konsekwencj jego wiedzy i umiejtnoci oraz predyspozycji
osobistych, w tym intuicji zarzdczej, niezbdnych do podejmowania waciwych decyzji.
Doskonalenie jakoci zarzdzania wymaga wdroenia efektywnego systemu zarzdzania
jakoci opartego na zasadach Total Quality Control, Total Quality Commitment oraz dziewiciu
kryteriach modelu znakomitoci (doskonaoci) EFQM.
Musimy pamita o tym, e globalizacja wymaga projakociowej restrukturyzacji
zarzdzania w organizacjach w celu zapewnienia cigego doskonalenia jakoci zarzdzania.
Dotyczy to take szk wyszych, ktre ksztac kadr dla potrzeb gospodarki nie tylko kraju, ale
take Europy i caego wiata.
Doskonalenie jakoci zarzdzania wymaga innego spojrzenia we wszystkich organizacjach, w
tym zwaszcza w szkoach wyszych, na nowe paradygmaty zarzdzania sformuowane przez P. F.
Druckera.

1. Rola myli zarzdczej i menederskiej oraz talentu menederskiego
w ksztatowaniu jakoci zarzdzania

W teorii zarzdzania rozwijane s przez S. Morina dwa zasadnicze odmienne powizane ze sob
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
2
dyskursy
1
:
Myl zarzdcza obejmuje og metod i technik wypracowanych na potrzeby
poszczeglnych funkcji zarzdzania, a wic planowania, organizowania, motywowania i
kontrolowania.
Myl menederska to og refleksji inspirowanych dowiadczeniem kierownikw, ich
uczuciami, ich sukcesami i niepowodzeniami.

Myl zarzdcza i menederska ksztatujc jako zarzdzania, ktra opiera si na naukowym
zarzdzaniu i sztuce zarzdzania. Zdaniem Z. Martyniaka Domenami tej drugiej s cele i decyzje.
Ustalenie celw i podejmowanie decyzji, mimo istnienia wielu metod i technik wspomagajcych,
cigle stanowi w wikszej mierze dziedzin sztuki, ni nauki
2
. Praktyka dowodzi, e t sztuk
trzeba oprze na dobrych podstawach wiedzy o zarzdzaniu a nastpnie jej zasb cigle rozwija i
aktualizowa. Majc to na wzgldzie mona wysun tez, e jako zarzdzania uprawianego
przez konkretnego menedera jest konsekwencj jego:
wiedzy i umiejtnoci jak posiada, penic okrelone funkcje kierownicze;
predyspozycji osobistych, w tym intuicji zarzdczej, niezbdnych do podejmowania
waciwych decyzji.

Decyzje projakociowe cile wi si z poziomem wiedzy organizacji, a wic wiedz
wszystkich pracownikw, ktrzy tworz jej kapita intelektualny. Dla rozwoju jakoci zarzdzania
konieczne jest aby wszyscy pracownicy wzbogacali swoj wiedz, a nastpnie udostpniali j
organizacji. Nosicielem inteligencji jest caa organizacja, ale aby z niej mogo skorzysta konieczne
jest przeksztacenie wiedzy ukrytej w jawn i jej upowszechnianie w organizacji oraz uczenie si
firmy poprzez podnoszenie jej kultury
3
. Stosowanie zasad TQM w organizacji w znakomity sposb
przyspiesza proces uczenia si i korzystania z wiedzy pracownikw w organizacji. Praca
zespoowa, zaangaowanie pracownikw, przywdztwo, podejcie procesowe i pozostae zasady
pozwalaj organizacji na szybkie osignicie efektw organizacji inteligentnej, wykorzystujcej
wiedz w postaci cennych projakociowych innowacji. Nie trzeba nikogo przekonywa, e
innowacja to najwaniejsza sia napdowa rozwoju organizacji, nie tylko w Polsce ale i na caym

1 Z. Martyniak, Cigo i zmiana w teorii i praktyce zarzdzania przedsibiorstwem, [w:] Nowe kierunki w
zarzdzaniu przedsibiorstwem cigo i zmiana, praca zbiorowa pod red. naukow H. Jagoda, J. Lichtarski,
Wyd. Akademii Ekonomicznej, Wrocaw 2000, s. 363.
2 Tame, s. 363-364.
3 I.K. Hejduk , W drodze do przyszoci, [w:] Przedsibiorstwo przyszoci - nowe paradygmaty zarzdzania
europejskiego. Praca zbiorowa powicona 50-leciu pracy naukowej prof. dr in. W.M. Grudzewskiego, Instytut
Organizacji i Zarzdzania w Przemyle ORGMASZ, Warszawa 2003, s. 56-59.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
3
wiecie
4
.
Poziom wiedzy jak dysponuje szkoa wysza moe by jednak przez ni niewykorzystany,
nawet wwczas jeli przeksztacenie si wiedzy ukrytej w jawn i upowszechnianie wiedzy
nastpuje sprawnie. Dzieje si tak albowiem niecigo zmian w zarzdzaniach, a co za tym idzie,
niecigo w rozwoju organizacji mog si pojawia jako konsekwencje realnych zdarze i
autorskich (menederskich inspiracji). Logika zdarze moe wykracza poza aktualne
wykorzystywane modele (opisu, wyjanienia i przewidywania), a autorskie organizacje bardzo
czsto odrywaj si od dotychczasowych kryteriw, wartoci, norm. Czsto menederskie inwencje
cechuj si nowymi wyrazami komunikacji w sporzdzaniu ich prezentacji.
Talent menederski i moliwy korzystny zbieg wydarze (przypadkw), mog w sposb
znaczcy wpywa na jako decyzji. Dlatego te tak wana jest umiejtno przewidywania
rozmaitych wariantw ksztatowania si wymaga rynku z jednej strony i moliwoci organizacji
dostosowania si do tych wymaga, w warunkach cigych zmian. Nie ulega wtpliwoci, e
konieczne bdzie cige doskonalenie jakoci pracy zarwno zarzdzajcych i zarzdzanych i
wysoka jako produktw mierzona stopniem realizacji oczekiwa klientw.
Majc powysze na uwadze naley stwierdzi, e paradygmat jakoci w zarzdzaniu zajmuje
bardzo istotne miejsce. Jest niezmiernie zoony i skomplikowany, ale zastosowany w procesie
decyzyjnym oddziauje korzystnie na efekty korzyci odnoszone przez wszystkich interesariuszy
procesu wytwarzania i wiadczenia usug.
Waciwe uwzgldnienie paradygmatu jakoci w zarzdzaniu jest warunkiem sine qua non
rozwoju organizacji, kluczem do jej sukcesu oraz poprawy jakoci ycia zarzdzajcych i
zarzdzanych.

2. Jako zarzdzania a zarzdzanie jakoci w uczelni

Punktem wyjcia do przedstawienia roli, szeroko pojtej jakoci w zarzdzaniu kad
organizacj, w tym i uczelni, jest przedstawienie znaczenia dwch powizanych z sob wzajemnie
poj, zaadoptowanych do potrzeb szkoy wyszej:
jako zarzdzania,
zarzdzanie jakoci.


4 W.M. Grudzewski, I.K. Hejduk, Systemy zarzdzania wiedz - nowy paradygmat czy wyzwanie, [w:]
Przedsibiorstwo przyszoci fikcja i rzeczywisto, praca zbiorowa pod red. naukow I.K. Hejduk, Instytut
Organizacji i zarzdzania w Przemyle ORGMASZ, Warszawa 2004, s. 17.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
4
Jeli chcemy zdefiniowa jako zarzdzania w szkole wyszej to musimy potraktowa
zarzdzanie jako specyficzn usug wiadczon przez zarzdzajcych na rzecz uczelni. Wwczas
to moemy powiedzie e:
Jako zarzdzania jest to stopie w jakim zbir inherentnych waciwoci skoordynowanego
dziaania, dotyczcego kierowania szkoa wysz i jego nadzorowania, spenia wymagania
(potrzeby i oczekiwania), ktre zostay ustalone, przyjte zwyczajowo przez uczelnie, jej
klientw i inne strony zainteresowane lub ich przestrzeganie jest obowizkowe.
Innymi sowy jako zarzdzania w szkole wyszej to jako dziaalnoci kierowniczych, czyli
jako pracy zarzdzajcych, ktrzy wiadcz swe usugi menederskie uczelni.

Definicja jakoci zarzdzania posiada dwie nierozczne strony:
opisow, utosamiajc jako zarzdzania z inherentnymi waciwociami dziaa
dotyczcych kierowania przedsibiorstwem i jego nadzorowania;
wartociujc postrzegajc jako zarzdzania jako stopie w jakim, dziki niej, spenione
s wymagania: uczelni i jej klientw, beneficjentw, pracownikw i wacicieli oraz
pozostaych interesariuszy (dostawcw, samorzdu terytorialnego, pastwa itp.).
Jako zarzdzania dotyczy jakoci pracy zarzdzajcych, wiadczcych usug zarzdcz, ktrych
wysiku nie mona sprowadzi tylko do zarzdzania personelem lub zasobami ludzkimi.

Wzrost jakoci zarzdzania to osiganie cigej poprawy zakresie: planowania, sterowania,
zapewnienia wymaganej jakoci oraz wypeniania przez kierownikw wszystkich szczebli uczelni,
znanych od czasw H. Fayola
5
funkcji zarzdzania: planowanie, organizowanie, motywowanie
(przewodzenie), koordynowanie, kontrolowanie (nadzorowanie). Obowizkiem zarzdzajcych w
szkole wyszej jest cige doskonalenie jakoci zarzdzania, czyli prowadzenie powtarzajcych si
dziaa, majcych na celu zwikszenie zdolnoci do spenienia wymaga jakociowych.
Doskonalenie jakoci zarzdzania w szkole wyszej polega na:
doskonaleniu zarzdzania samym sob, osb penicych funkcje kierownicze,
poprawie jakoci kierowania prac zespow ludzkich,
optymalizacji wykorzystania majtku finansowego i rzeczowego,
jak najlepszym wykorzystaniu kapitau ludzkiego jakim dysponuje uczelnia w procesie
realizacji i doskonalenia usug badawczych oraz dydaktycznych wiadczonych przez
uczelni.


5 A.K. Komiski, W. Piotrowski, Zarzdzanie. Teoria i praktyka, PWN, Warszawa 2000, s. 646647.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
5
Celem doskonalenia jakoci zarzdzania jest pena realizacja: wizji, misji, celw oraz zada
ujtych w przyjtej polityce jakoci szkoy wyszej w celu:
penego zaspokojenia potrzeb i oczekiwa klientw i beneficjentw uczelni;
realizacji wymaga wacicieli i pracownikw uczelni;
zaspokajania oczekiwa pozostaych interesariuszy uczelni;
zapewnienia samofinansowania rozwoju szkoy wyszej.
Doskonalenie jakoci zarzdzania sprowadza si wic do doskonalenia i rozwijania dziaa
dotyczcych kierowania w szkole wyszej i jego nadzorowania na wszystkich szczeblach, w kadej
komrce organizacyjnej, ukierunkowanych na zwikszenie swych zdolnoci zarzdczych i
spenienia wymaga dotyczcych jakoci zarzdzania.
Realizacja misji i celw uczelni wymaga cigego doskonalenia jakoci zarzdzania w
uczelni, albowiem w ten sposb wadze przyspieszaj rozwj szkoy wyszej i czyni j bardziej
konkurencyjn na edukacyjnym rynku. Uczelnia nie jest przedsibiorstwem. Jej celem nie jest
denie do zysku. Obowizkiem wadz uczelni jest zapewnienie dochodw na poziomie
przekraczajcym faktycznie jej wydatki oraz wygospodarowanie nadwyki ekonomicznej (ktrej
nie mona nazwa zyskiem) przeznaczonej na pokrycie kosztw jej rozwoju, np. zakup aparatury
badawczej czy budow sal wykadowych. Dlatego te uczelnie musz dziaa ekonomicznie, czyli
oszczdnie, po to, aby z tych samych nakadw uzyska jak najwicej wartoci dodanej, lepiej
realizowa swoje cele i zadania oraz zblia si krok po kroku do modelu uczelni znakomitej.
Innym celom suy doskonalenie jakoci, realizowane midzy innymi poprzez wdroenie
sprawnego, efektywnego systemu zarzdzania jakoci.
W szkoach wyszych celowe jest wic wdroenie i rozwijanie takiego systemu
zarzdzania jakoci, ktry generuje cigy wzrost jakoci zarzdzania i tym sposobem
umoliwia samofinansowanie rozwoju uczelni.
Niekwestionowanym jest stwierdzenie, e wzrost jakoci zarzdzania w szkole wyszej jest
istotnym i podanym czynnikiem jej rozwoju. Dlatego te zarzdzajcy uczelni musz
podejmowa rnorakie dziaania sprzyjajce doskonaleniu jakoci zarzdzania. Dziaania te
powinny by przez wadze uczelni zarzdzane. Innymi sowy do obowizkw organw
kolegialnych i jednoosobowych szkoy wyszej naley zarzdzanie jakoci zarzdzania, ktre
obejmuje midzy innymi:
polityk i planowanie jakoci zarzdzania;
sterowanie jakoci zarzdzania;
doskonalenie jakoci zarzdzania.
W tym celu uczelnie powinny obok innych metod zapewnienia jakoci wdroy take system
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
6
zarzdzania jakoci PN-EN ISO 9001:2009 i oprze zarzdzanie uczelni na 8 zasadach
zarzdzania jakoci ujtych w normie PN-EN ISO 9000:2006 oraz PN-EN ISO 9004:2010
6
.
Zasady te wi zarzdzanie jakoci z jakoci zarzdzania, okrelaj bowiem cele i zadania
zarzdzania jakoci i jednoczenie zakres i sposb wcielenia ich w ycie, determinuj jako
zarzdzania. Niekwestionowanym jest stwierdzenie, e wzrost jakoci zarzdzania w szkole
wyszej jest istotnym i podanym czynnikiem jej rozwoju.
Waciwe wykorzystanie potencjau ludzkiego i rzeczowego szkoy wyszej wzmocnione
wdroeniem omawianego systemu zarzdzania speniajcego wymogi PN-EN ISO 9001:2009
7
oraz
Total Quality Control gwnych wartoci i zasad cigego doskonalenia zarzdzania powinno
doprowadzi poprzez doskonalenie jakoci zarzdzania do poprawy efektw jej funkcjonowania i
rozwoju.
Doskonalenie jakoci zarzdzania jest koem zamachowym rozwoju uczelni, albowiem
poprawiajc system zarzdzania szko wysz podnosi si poziom jakoci pracy jej
zaangaowanych pracownikw i t drog generuje si wysz jako ksztacenia i popraw
wskanikw bada naukowych. W ten sposb uczelnia moe zapewni sobie wyszy poziom
konkurencyjnoci na rynku edukacyjnym oraz wysz pozycj w wiecie nauki.
U podstaw rozwoju uczelni i jakoci jej produktw ley jako pracy jej pracownikw,
najwaniejszej czci uczelni. Dlatego te wadze uczelni musz wykaza si wysok dbaoci o
swych pracownikw, ktrych zaangaowanie i pracowito decyduje o jakoci pracy
zarzdzajcych i zarzdzanych. Jako pracy zatrudnionych ksztatuje jako zarzdzania,
determinuje sposb zarzdzania uczelni i okrela poziom jakoci produktw uczelni, ktre z kolei
decyduj o konkurencyjnoci i rozwoju uczelni w ktrej pracuj.

3. Zaangaowanie pracownikw i doktorantw w zarzdzanie uczelni

Z reguy statuty publicznych szk wyszych okrelaj je jako uczelnie samorzdne. Ustawa
Prawo o szkolnictwie wyszym opisujc w art. 60 organy uczelni wymienia organy kolegialne
uczelni w ust. 1 tego artykuu a organy jednoosobowe dopiero w ust. 6
8
. Majc to na wzgldzie
mona przypuszcza, e rola zaangaowania pracownikw i doktorantw w zarzdzaniu uczelni
powinna by dua. Jak jest w rzeczywistoci? Uczelnie publiczne dbaj o sw autonomi wzgldem

6 T. Wawak, Nowe trendy w zarzdzaniu w szkolnictwie wyszym uwarunkowania i specyfika w Polsce, [w:]
Komunikacja i jako w zarzdzaniu, praca zbiorowa pod red. naukowa T. Wawaka, Wydawnictwo Uniwersytetu
Jagielloskiego, Krakw 2010, t. II, s. 206-209.
7 PN-EN 9001/AC:2009, Systemy zarzdzania Jakoci Wymagania, PKN, Warszawa, 29 padziernika 2009.
8 Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyszym z dnia 27 lipca 2005 r., Dz. Ustaw z 2005, nr 164, poz. 1365, z pn. zm.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
7
waciciela, czyli pastwa, pamitajc o tym, e wacicielem nie s pracownicy. Ustawa - Prawo o
szkolnictwie wyszym okrela w rozdziale 2 kompetencje senatu i rektora, dziekana i rady wydziau
(podstawowej jednostki organizacyjnej) i na tym koczy si demokracja, czyli udzia pracownikw
w zarzdzaniu. Statuty uczelni ponadto okrelaj kompetencje rady i dyrektora instytutu, przy czym
kompetencje s tu zgrupowane w rkach organw jednoosobowych a organy kolegialne maj
charakter drugorzdny. Wszystko to pokazuje, e w zarzdzanie uczelni zaangaowany jest
niewielki procent zatrudnionych pracownikw, a udzia doktorantw i studentw jest bliski zeru.
Statuty czci uczelni s oparte na zasadzie centralizmu demokratycznego, co nie sprzyja
zaangaowaniu wikszoci pracownikw, doktorantw i studentw w zarzdzanie uczelni.
Jednoczenie trzeba podkreli, e nie chodzi tu o to, aby pracownicy tworzyli kolektywy
zarzdzajce katedrami, instytutami, wydziaami. Dowiadczenia przeszoci i nieliczne
wspczesne przypadki dowodz, e kolektywne zarzdzanie, czasami przez tzw. grup trzymajc
wadz, nie przynosi pozytywnych efektw. Autobusem nie mona kierowa kolektywnie, ale musi
to robi jednoosobowo kierowca, tak jak uczelni rektor. Problem w tym, aby stworzy taki system
zarzdzania, aby pracownicy i doktoranci czuli si wspodpowiedzialni za: uczelni, wydzia,
instytut, katedr, zakad, uczestniczyli pod przywdztwem: rektora, dziekana, dyrektora,
kierownika w procesie decyzyjnym, byli osobicie zaangaowani w realizacj celw i zada uczelni
oraz dyli wsplnie do rozwoju swej Alma Mater. Do tego celu niepotrzebna jest rada instytutu,
ktra nie majc kompetencji do doktoryzowania czy habilitowania staje si czsto hamulcem
aktywnoci pracownikw, sterowanych rcznie przez grup trzymajc wadz w instytucie.
Zjawisko moe wystpi take w instytutach i na wydziaach, ktre maj uprawnienia akademickie.
Wszystko zaley od sposobu sprawowania wadzy przez organy jednoosobowe i od ich zakresu
kompetencji i odpowiedzialnoci.
Celem projakociowej restrukturyzacji zarzdzania nie jest tworzenie nowych struktur czy
jednostek organizacyjnych, ale rzeczywista aktywizacja pracownikw i doktorantw oraz ich
zaangaowanie w sprawy uczelni. Przykad zaangaowania pracownikw w sprawy
funkcjonowania i rozwj organizacji szkoy wysze mog czerpa z Japonii. Japoczycy, w
odpowiedzi na ustanowienie norm ISO serii 9000 dotyczcych zapewnienia jakoci, wdroyli w
1987 roku, w miejsce dotychczasowych 6 zasad sterowania jakoci (Total Quality Control -
Kompleksowe Sterowanie Jakoci), charakteryzujcych styl sterowania jakoci w Japonii z 1969
roku, 10 nowych zasad (Total Quality Commitment - Kompleksowe Zaangaowanie w Jako),
ktre nakazyway powszechne zaangaowanie przeoonych i podwadnych w jako. Do nich
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
8
nale nastpujce zasady
9
:
Naczelne kierownictwo inicjujc dziaania w dziedzinie sterowania jakoci prowadzi je
przy wspudziale wszystkich komrek organizacyjnych i pracownikw.
Podstaw usprawnie w dziedzinie jakoci powinno by dziaanie K Jakoci.
Rozpoznanie skutecznoci sterowania jakoci i wykorzystywanie danych do wprowadzenia
usprawnie na kadym szczeblu zarzdzania.
Powszechne, cykliczne szkolenie i trening w stosowaniu zasad sterowania jakoci od
naczelnego kierownictwa do szeregowych pracownikw.
Rozwj i wykorzystanie technik i metod sterowania jakoci w caym procesie realizacji
wyrobu i usugi.
Oglnokrajowe upowszechnienie zarzdzania jakoci.
Bezkompromisowe wprowadzenie zasady Jako przede wszystkim.
Okrelenie i zatwierdzenie polityki jakociowej jest zadaniem naczelnego kierownictwa.
Pozostali pracownicy winni wprowadzi j oraz konsekwentnie stosowa we wzajemnej
wsppracy.
Dziaania zwizane z zarzdzaniem jakoci powinny rozpocz si od etapu planowania i
rozwoju projektu a po etap wiadczenia usugi tworzenia produktu oraz obsugi produktw.
Powszechne stosowanie TQC powinno dotyczy innych ni wytwrcze sektorw
gospodarki pastwa.

Zasady te mog mie take zastosowanie w projakociowej restrukturyzacji zarzdzania w
szkolnictwie wyszym w Polsce. Zdaniem Japoczykw wdroenie i rozwj kompleksowego
zaangaowania w jako (TQC) umoliwia wdroenie systemu jakoci zapewniajcego
zaspokojenie wymaga klienta i osigni efektywnego poziomu jakoci a w szkole wyszej:
efektywnego poziomu jakoci ksztacenia. Dla jego osignicia konieczne jest zwikszenie
wymaga systemu dla dziaa promujcych TQC takich jak
10
:
badania niezawodnoci studiowania;
wspomaganie komputerowe zarzdzania;
rachunek kosztw jakoci ksztacenia;
analiza wydajnoci pracy pracownikw uczelni, ktrzy nie s nauczycielami akademickimi;
analiza i ocena bezpieczestwa studiowania;

9 K. Stefaski, Upowszechnianie Kompleksowego Sterowania Jakoci w przedsibiorstwach japoskich, [w:]
Sterowanie jakoci w przedsibiorstwach japoskich, Polskie Stowarzyszenie Jakoci i Instytut Organizacji Przemysu
Maszynowego ORGMASZ, Warszawa 1992, s. 3-5.
10 Tame, s. 15.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
9
analiza wpywu produktu na ochron rodowiska;
uwzgldnienie zgodnoci dziaa z ludzk natur pracownikw.
Ponadto prawidowe kompleksowe zaangaowanie pracownikw w jako wymaga:
wzrostu poziomu technicznego (ksztacenia i bada naukowych);
zapewnienia co najmniej stabilnego lub rosncego poziomu jakoci wykonania -
ksztacenia;
stosowania aktywnego marketingu (dopingujcego studentw i pracownikw);
prowadzenia prac badawczo-rozwojowych nad produktem i procesem jego wytworzenia
(dyplomantem i procesem jego ksztacenia);
prowadzenia monitoringu procesu i systemu zarzdzania (ksztacenia);
oceny wynikw bada i skuteczno procedur (system zarzdzania np. jakoci ksztacenia);
przegldu projektw i konstrukcji (programw i planw studiw oraz bada naukowych).
W szkoach wyszych w Polsce nadal wystpuj potencjalne rda hamowania
zaangaowania pracownikw w doskonalenie jakoci zarzdzania uczelnia, zarwno publiczn jak i
niepubliczn, ze strat dla szk wyszych, procesu ksztacenia i nauki. Do tych blokad zaliczy
mona midzy innymi nastpujce:
wadliwe rozwizania w statucie, np. dotyczce zarzdzania instytutami, ktre przetrway w
formie wprowadzanej w uczelniach po wypadkach marcowych w 1968 roku, hamujc
aktywno pracownikw i doktorantw;
niski poziom wymaga dotyczcych kompetencji w zakresie penienia funkcji
kierowniczych przez osoby penice funkcje organw jednoosobowych (brak kwalifikacji
zarzdczych) w uczelniach blokuje zainteresowanie pracownikw prowadzeniem dziaa
przynoszcych uczelni wiksze dochody, poniewa nie maj w tym adnego interesu
ekonomicznego;
praca na dwch etatach powoduje, e bardzo czsto, (ale nie zawsze) w adnej z uczelni
pracownik nie jest w peni zaangaowany w doskonalenie jakoci ksztacenia i zarzdzanie
uczelni;
zdarzajce si przypadki nieformalnych ukadw, ktre blokuj rozwj modej kadry i
czyni j nie zainteresowan rozwojem uczelni, w ktrej pracuj lub s doktorantami;
brak motywacji do zaangaowania si pracownikw i doktorantw np. w rozwj instytutu w
wyniku cierania si partykularnych interesw grupowych.

Przykadw powodw braku zaangaowania pracownikw i doktorantw w podnoszeniu
jakoci ksztacenia i rozwj uczelni jest znacznie wicej. Na uwag zasuguje niepokojcy fakt
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
10
braku stosownych krokw przeciwdziaajcych tym praktykom przez wadze uczelni, co
dezorientuje zwaszcza modych pracownikw naukowych i doktorantw, ktrzy chcieliby da z
siebie wicej dla dobra uczelni, ale tego od nich si nie da, nie stwarza moliwoci i potrzeb
aktywizacji.

4. Postulowane gwne wartoci i zasady cigego doskonalenia jakoci zarzdzania
w szkole wyszej

Zdaniem twrcw Modelu Znakomitoci Europejskiej Fundacji Zarzdzania Jakoci (EFQM)
11

podejcie organizacji do doskonalenia jakoci zarzdzania powinno opiera si na dziewiciu
wartociach i zasadach, ktrych przestrzeganie prowadzi do znakomitoci. Model Znakomitoci
EFQM mona zaadoptowa do zarzdzania uczelni. Na jego podstawie mona wyznaczy
nastpujce gwne wartoci i zasady doskonalenia zarzdzania w szkole wyszej:
Orientacja na warto i wyniki doskonao zarzdzania, czyli osignicie najwyszej
jakoci w szkole wyszej wymaga:
- wykorzystania silnych i sabych stron oraz uzyskiwanych wynikw badawczych,
dydaktycznych i ekonomicznych do rozwoju uczelni,
- przyjcia i realizacja wartoci uznanych za najwaniejsze przez spoeczno akademick i
pozostaych interesariuszy.
Koncentracja na studentach i doktorantach doskonalenie jakoci zarzdzania musi by
podporzdkowane zaspokojeniu oczekiwa klientw, ktrymi s w pewnej kolejnoci
studenci, a nastpnie ich sponsorzy i przyszli pracodawcy.
Postawienie na przywdztwo i strategie rozwoju doskonalenie zarzdzania w uczelni
wymaga, aby przywdcy (rektorzy, dziekani, dyrektorzy, kierownicy) wyznaczyli jasne i
jednoznaczne cele oraz widoczne wartoci dla swych uczelni, wydziaw, instytutw, katedr
i zakadw, wskazywali strategie i kierunki ich rozwoju oraz tworzyli atmosfer suc
skupieniu si pracownikw i doktorantw na ich realizacji. Przywdcy powinni by wzorem
etycznego postpowania, kreatywnoci, innowacyjnoci i osobistego zaangaowania w
prace na rzecz uczelni.
Optymalizacja procesw w warunkach cigych zmian w oparciu o fakty osignicie
wsplnej jakoci zarzdzania w uczelni wymaga identyfikacji procesw, ich interpretacji i
monitorowania, cigego doskonalenia i dostosowania do zmian zgodnie z przyjtymi

11 Model znakomitoci EFQM, [w:] Polska Nagroda Jakoci, Samoocena. Doskonalenie. Wiedza. Innowacje, Polska
Nagroda Jakoci, Warszawa 2004, s. 8.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
11
celami szkoy wyszej przy wykorzystaniu wiarygodnych informacji i faktw.
Zaangaowanie i satysfakcja pracownikw doskonaa jako zarzdzania w szkole
wyszej wymaga wyzwolenia i wykorzystania potencjaw pracownikw, ich inicjatywy i
zaangaowania w pracy. Temu suy powinien proces projakociowej restrukturyzacji
zarzdzania i funkcjonowania w szkole wyszej oraz pogbiona analiza popytu na usugi
badawcze, edukacyjne i doradcze uczelni oraz dostosowanie jakoci wytwarzanych
produktw (dbr i usug) do stwierdzonych potrzeb rynku. Dlatego te, jako jest kluczow
kwesti, ktr musi rozwiza organizacja po myli klienta. Dlatego te zarzdzanie
jakoci staje si gwn cech i wymogiem zarzdzania, a filozofia TQM podstawow
koncepcj zarzdzania kadej organizacji biznesowej i non profit. Metody i narzdzia
zapewniajce podany w danym momencie poziom jakoci oraz jej doskonalenie wraz z
ewolucj potrzeb jest kluczowym zadaniem jakie stoi przed naczelnym kierownictwem
organizacji.
Wsplny dla zarzdzajcych (przeoonych) i podwadnych (zarzdzanych) zbir przyjtych
wartoci oraz kultura organizacyjna oparta na zaufaniu i przewodzeniu. Sukces uczelni i jej
pracownikw zaley od: wiedzy, umiejtnoci, kreatywnoci i motywacji jej pracownikw
naukowo-dydaktycznych oraz zaangaowania si w ich rozwj, pomysowo,
przedsibiorczo oraz satysfakcji z tego tytuu.
Wykorzystanie zasobw denie do doskonaoci zarzdzania w uczelni wymaga silnego
ukierunkowania i chci dugoterminowego zaangaowania wadz uczelni w perspektyw
optymalnego wykorzystania zasobw i uwzgldnienia:
- zmian w wymaganiach edukacyjnych i celach strategicznych uczelni,
- dostpnoci zasobw i rozwoju technologii internetowych,
- oczekiwa studentw i innych interesariuszy,
- zmian demograficznych i oczekiwa spoecznych.
Organizacja inteligentna osignicie wysokiej jakoci zarzdzania i funkcjonowania
szkoy wyszej wymaga wdroenia zasady cigego uczenia si wszystkich pracownikw
uczelni i powinno by wbudowane w sposb funkcjonowania jej i strategie rozwoju.
Partnerstwo i wsppraca z otoczeniem doskonalenie zarzdzania szko wysz wymaga
dla podniesienia efektywnoci jej dziaania zbudowania i rozwoju wzajemnych relacji z
partnerami na zasadach: integracji, zaufania oraz dzielenia si wiedz. Rozwj partnerstwa
uczelni z innymi szkoami wyszymi, orodkami nauko-badawczymi w kraju i za granic
oraz szeroko rozumian praktyk umoliwi wzajemn wymian dowiadczenia w zakresie
doskonalenia jakoci zarzdzania midzy organizacjami edukacyjnymi, przemysowymi i
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
12
urzdami.
Odpowiedzialno spoeczna szkoy wyszej sprowadza si do spenienia spoecznych
oczekiwa, przestrzegania prawa, etyki postpowania i promowania postaw obywatelskich i
patriotycznych. Podstawy prospoeczne powinny przejawia si w sposobie zarzdzania
uczelni i wspierania wanych celw publicznych, dzielenia si wiedz i dowiadczeniem w
zakresie kultury racjonalnego gospodarowania zasobami naturalnymi, ochron rodowiska,
aktywizacji zawodowej regionu i makroregionu, na ktry uczelnia oddziauje.
Przedstawione powyej postulowane wartoci i zasady generuj postp i rozwj uczelni oraz
uefektywniaj prac w niej zatrudnionych. Jednoczenie przyczyniaj si do doskonalenia
funkcjonowania uczelni i wzrostu jakoci ksztacenia oraz poprawy jakoci prowadzonych bada
naukowych. Szkoy wysze powinny wic wdroy powysze wartoci i zasady do operatywnego i
strategicznego zarzdzania.
Jako zarzdzania w organizacji bdzie wypadkow efektu synergii podjtych decyzji w
danym czasie przez uprawnionych decydentw na poszczeglnych szczeblach zarzdzania uczelni,
ktrych dziaalno moe si wzajemnie wzmacnia lub blokowa, angaowa podwadnych w
realizacj celw lub ich sobie przeciwstawia. Dlatego te bardzo wana jest tutaj rola
skoordynowanego, zespoowego dziaania zarzdzanych i zarzdzajcych w organizacji w realizacji
wsplnych celw i jej misji. Kada indywidualna decyzja podjta w organizacji powinna by
podporzdkowana chci osignicia konkretnych celw i korzyci. Decyzja musi by wiadomym,
wyborem optymalnego wariantu, ktry moe by osignity przy rnym poziomie skutecznoci i
efektywnoci. Poziom ten bdzie miar jakoci konkretnej podjtej decyzji, a efekt synergii
wszystkich podjtych decyzji w organizacji okrela bdzie poziom jakoci zarzdzania.
Zdaniem E. Skrzypek Efektywno przejawia si w kadej celowej dziaalnoci czowieka.
Jeeli mwimy o analizie efektw przedsiwzicia, to koniecznie naley uwzgldni: identyfikacj
efektw, pomiar efektw, znalezienie odpowiedniej bazy porwnawczej, sformuowanie metody
syntetycznej oceny efektw
12
. Jakimi miernikami mona oceni syntetycznie efekt synergii
wszystkich podjtych decyzji, czyli zarzdzania w organizacji, czyli poziom jakoci zarzdzania?
J est to problem niezmiernie zoony, dlatego te dotychczas nie sformuowano syntetycznego
wskanika oceny jakoci zarzdzania.
Problemem oceny skutkw wdraania TQM, czyli faktycznie oceny poziomu iefektw jakoci
zarzdzania zajy si:
Japoska Unia Naukowcw i Inynierw w Japonii (JUSE), ktra doprowadzia w 1950 r.

12 E. Skrzypek , Jako i efektywno, Wyd. UMCS, Lublin 2000, s. 191.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
13
do utworzenia Japoskiej Nagrody Deminga (The Deming Application Prize)
13
;
Narodowy Instytut Standaryzacji i Technologii. Program Nagrody Malcolma Baldrigea,
ktra jest przyznawana od 1978 roku (wrczona przez prezydenta USA)
14
.
Europejska Fundacja Zarzdzania Jakoci (EFQM), ktra stworzya Model Znakomitoci,
ktry sta si podstaw kryteriw uruchomionej w 1991 r. Europejskiej Nagrody Jakoci
15
.

We wszystkich tych nagrodach oceniane s efekty uzyskane dziki danemu poziomowi jakoci
zarzdzania czyli stopnia wdroenia zasad TQM przez: klientw, pracownikw, otoczenie i
organizacj, w tym jej wacicieli. W ocenie syntetycznej uwzgldnia si wyniki ekonomiczne
uzyskane przez biorce udzia w konkursie organizacje, takie jak: poziom kosztw i zyskw,
rentownoci, pynno finansowa, zdolno kredytowa itp. Ocena efektw jakoci zarzdzania
przebiega wic w wielu paszczyznach i przekrojach, ale ostatecznym jej celem jest wskazanie jak
wpywa ona na efekty ekonomiczne ocenianej organizacji i jej miejsce na rynku wyrobw i usug;
czyli oceniany jest stopie realizacji celu i misji organizacji. T organizacj moe by kada szkoa
wysza, ktra usilnie bdzie dy do znakomitoci i wdraa zasady TQM, w ramach
projakociowej restrukturyzacji zarzdzania na wszystkich szczeblach i we wszystkich jednostkach
organizacyjnych uczelni.
Dotychczas we wszystkich wymienionych powyej konkursach nie uczestniczyy w Polsce
szkoy wysze. Bray udzia szpitale czy muzea, ale jako zarzdzania nie jest jeszcze na takim
poziomie, aby uczelnie mogy uczestniczy w konkursie o Polsk Nagrod Jakoci. Ponadto trzeba
w tym miejscu wyranie powiedzie, e organizatorzy PNJ nie opracowali jeszcze wymogw i
przebiegu oceny dostosowanych do specyfiki szk wyszych. Prace Biura PNJ idce w kierunku
ich dostosowania do wymogw organizacji edukacyjnych s zaawansowane. Naley ywi
nadziej, e uczelnie po przeprowadzeniu projakociowej restrukturyzacji zarzdzania zostan
laureatami Polskiej Nagrody Jakoci.

5. Globalizacja a zarzdzanie

Na funkcjonowanie szk wyszych i ich rozwj istotny wpyw wywiera postpujcy proces
globalizacji wystpujcy w gospodarce wiatowej. Charakteryzujcy si on, przede wszystkim,
nasileniem mobilizacji i przepywu dbr, kapitaw i siy roboczej w skali oglnowiatowej,

13 www.deming.org, odczyt 17.04.2012.
14 W. Modliski, wiatowe nagrody jakoci. Problemy Jakoci, nr 2, 1993.
15 ; www.efgm.pl www.efgm.org., odczyt 17.04.2012.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
14
rozwojem transportu, komunikacji, telekomunikacji oraz szybki przepywem informacji w mediach.
Tej ewolucji gospodarczej towarzysz przeobraenia w sferze spoecznej, kulturowej, ustrojowej,
politycznej prowadzce do konfrontacji i zblienia w tym zakresie midzy pastwami, narodami,
ludmi caego wiata. Globalizacja ma wic swj wymiar gospodarczy i spoeczny, polityczny i
kulturowy. Powstaje w tym miejscu pytanie jak globalizacja wpywa bdzie na dalszy rozwj
zarzdzania i dobrobytu z jednej strony oraz demokracji i wolnoci z drugiej strony w skali caego
wiata? Politolodzy zadaj sobie pytanie na ile globalizacja pozwala na prawidowe sterowanie i
kontrol nad procesami spoeczno-politycznymi w skali wiatowej? Wie si ono z kontrowersyjn
dyskusj wok przyjtego z jzyka angielskiego pojcia Global Governance ujmowanego bd to
jako ksztatowanie si adu wiatowego lub rzadziej wiatowa polityka wewntrzna, bd te
jako mniej realistyczna koncepcja rzdu wiatowego. W istocie chodzi o pogld szerszej refleksji
nad zarzdzaniem przyszych relacji midzy obiektywnym i widocznym procesem globalizacji w
sferze gospodarczej oraz jego konsekwencjami dla systemu midzynarodowego oraz roli pastw
jako jego zasadniczych uczestnikw
16
. Globalizacja wymaga projakociowej restrukturyzacji
zarzdzania w organizacjach w celu zapewnienia cigego doskonalenia jakoci zarzdzania.
Dotyczy to take szk wyszych, ktre ksztac kadr dla potrzeb gospodarki nie tylko kraju, ale
take Europy i caego wiata. Globalizacja wyznacza wic nowe zadania dla uczelni oraz wymaga
odpowiednio przygotowanej kadry menederskiej, ktra podoa jakociowym wyzwaniom
krajowego i midzynarodowego rynku usug badawczych i edukacyjnych wiadczonym przez
szkoy wysze. Wzrost jakoci zarzdzania staje si zadaniem pierwszoplanowym stojcym przed
osobami kierujcymi uczelniami i ich wydziaami, instytutami oraz katedrami i zakadami.
Globalizacja rodzi bardzo zoone i palce problemy w skali midzynarodowej w zakresie:
zwalczania niedostatku i ndzy, ochrony praw czowieka, migracji i zabezpieczenia pokoju,
ochrony rodowiska. Pojawiaj si coraz to wiksze dysproporcje i asymetrie rozwojowe midzy
poszczeglnymi krajami. Globalizacja prowadzi wic do pojawienia si zoonych procesw
spoeczno-politycznych i gospodarczych w skali wiata, ktre ju dzi wymagaj bardziej
przemylanych i spjnych strategii rozwojowych
17
.
Globalizacja rodzi liczne zagroenia, do ktrych nale midzy innymi
18
:
utrata suwerennoci przez obecnie istniejce pastwa;
konflikty wynikajce z kurczenia si zasobw surowcowych, w tym nonikw energii;

16 E. Cziomer, Globalizacja a stosunki midzynarodowe, [w:] Zmieniajce si przedsibiorstwo w zmieniajcej si
politycznie Europie, praca zbiorowa pod red. naukow T. Wawaka, t. 3, Wydawnictwo Informacji Ekonomicznej
UJ , Krakw 2000, s. 114.
17 D. Messner , F. Muscheler, Global Guvermence Herrausforderungen an der Schwelle der XXI Jahrhunders, [w:]
D. Senghas, Frieden machen, Frankfurt am Main 1997, s. 337-361.
18 E. Cziomer , Globalizacja a stosunki midzynarodowe, cyt. wyd., s. 120.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
15
nasilenie si migracji wewntrznych i midzynarodowych (nowa wdrwka ludw) z
poudnia na pnoc, ze wschodu na zachd;
katastrofy ekologiczne;
wzrost konsumpcji i rozwj zorganizowanej przestpczoci.
Wyoni si obok USA nowe centra - supermocarstwa o charakterze regionalnym: Unia Europejska,
J aponia, Chiny, Rosja, ktre decydowa bd o nowym adzie midzynarodowym, albowiem
bd dysponowa znaczcymi atrybutami: demograficznymi, gospodarczymi, militarnymi
19
.
Globalizacja zdaniem Grupy Lizboskiej
20
ma wiele form i przejawia si w rnych
obszarach, midzy innymi takich jak:
finanse i wasno kapitau; E. Cziomer, Globalizacja a stosunki midzynarodowe, [w:]
Zmieniajce si przedsibiorstwo w zmieniajcej si politycznie Europie, praca
zbiorowa pod red. naukow T. Wawaka, t. 3, Wydawnictwo Informacji Ekonomicznej UJ ,
Krakw 2000
rynki i strategia konkurencji;
technologia i wiedza;
styl ycia, modele konsumpcji, kultury;
rzdzenie i regulacje prawne;
polityka zakadajca ujednolicenie wiata;
postrzeganie i wiadomo.

Zdaniem Ch. Handyego
21
globalizacja jest zoonym i wielowymiarowym zjawiskiem
ksztatowanym przez szereg procesw, z ktrych za podstawowe uznaje si nastpujce:
globalna konkurencja;
mega koncentracja wasnoci i kapitau;
rozwj technologii informatycznej i telekomunikacji;
intensyfikacja wsppracy midzy przedsibiorstwami w skali wiata;
zmiany w polityce innowacyjnej;
wzrost znaczenia wiedzy o organizacjach.

Obserwujemy proces nazywany uspoecznieniem nauki, ktrego istota wyraa si w

19 D.Messner,F. Muscheler , Strukturen und Trends der Weltpoitich. Mnchen 1999, s. 372-397.
20 Granice konkurencji. Grupa Lizboska, Polska Fundacja Promocji Kadr, Poltext, seria Euromanagement, Warszawa
1996, s. 48 i nastpne.
21 Ch. Handy., Wiek paradoksu. W poszukiwaniu sensu przyszoci, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1996, s. 69-
75.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
16
odchodzeniu od traktowania jej jako autonomicznego i czsto zautonomizowanego obszaru
aktywnoci na rzecz zespolenia jej z realnymi procesami w gospodarce i spoeczestwie.
Jednoczenie obserwujemy dynamicznie rozwijajc si internacjonalizacj bada i rozwj
technologii
22
. Wszystkie wyej wymienione procesy i zjawiska w sposb znaczcy wpywaj na
zarzdzanie, zarwno w skali poszczeglnych krajw, jaki przedsibiorstw. Globalizacja wymaga
gruntownej restrukturyzacji zarzdzania. To dostosowywanie wymaga budowania strategii
globalnych w organizacjach okrelajcej przyjte kierunki i sposoby dostosowa
23
. Jedn z nich jest
projakociowa strategia wzrostu produktywnoci firmy
24

6. Nowe paradygmaty w dziedzinie zarzdzania w organizacjach

Do wczesnych lat 80. uznawane byy za odpowiadajce rzeczywistoci i wykorzystywane
dla potrzeb bada, nauki i polityki zarzdzania nastpujce tezy
25
:
pojcie zarzdzania odnosi si do istoty przedsibiorstwa i zasad jego funkcjonowania;
istnieje lub powinna istnie jedna idealna struktura organizacyjna;
istnieje lub powinien istnie jeden waciwy sposb kierowania ludmi;
zarzdzanie opiera si o dostpne technologie oraz rynki finalnych odbiorcw skutkw tego
dziaania;
zakres zarzdzania jest prawnie okrelony;
zarzdzanie jest skoncentrowane na wntrzu danej organizacji;
ekonomia w wskim pojciu jest ekologi przedsibiorstwa i zarzdzania.

Dzi zdaniem P. F. Druckera
26
pogldy te s przeszkod w dalszym rozwoju zarzdzania jako
nauki (pierwsze 3 tezy) i s niestosowane do praktyki zarzdzania (ostatnie 4 tezy) z powodu
duych rozbienoci zachodzcych midzy teori a praktyk. W zwizku z powyszym w
wspczesnym wiecie globalizacji i integracji istnieje konieczno wypracowania nowych
fundamentalnych zasad zarzdzania, ktre zapewni konstruktywny rozwj teorii i praktyki
zarzdzania. Doskonalenie jakoci zarzdzania wymaga innego spojrzenia we wszystkich

22 B. Wawrzyniak, Wyzwanie globalizacji a zarzdzanie przedsibiorstwem, [w:] Zmieniajce si przedsibiorstwo w
zmieniajcej si politycznie Europie, t. 4 Zarzdzanie zmianami, praca zbiorowa pod red. naukow T. Wawaka,
Wydawnictwo Informacji Ekonomicznej UJ , Krakw 2001, s. 39.
23 G. Gierszewski, B. Wawrzyniak , Zarzdzanie strategiczne. Wyzwania globalizacji, Polska Fundacja Promocji
Kadr- Poltext, Warszawa 2001.
24 T. Wawak, Projakociowa strategia wzrostu produktywnoci firmy, [w:] Strategia wzrostu produktywnoci firmy,
praca zbiorowa pod red. naukow A. Stabryy, Wyd. Akademii Ekonomicznej, Krakw 2000, s. 620-629.
25 P.F. Drucker, Zarzdzanie w XXI wieku, Muza, Warszawa 2000, s. 5.
26 Tame, s. 5.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
17
organizacjach na paradygmaty zarzdzania; w tym zwaszcza w szkoach wyszych.
Do nowych paradygmatw zarzdzania w dziedzinie zarzdzania zaliczy naley Zdaniem P. F.
Druckera,
27
przedstawionym w ksice Zarzdzanie XXI wiekiem, nastpujce:
Zarzdzanie jest specyficzn i wyrniajc si cech kadej organizacji i nie ogranicza si
do zarzdzania w biznesie, a 90% problemw jakimi zajmuje si organizacja ma
charakter oglny, a tylko 10% spraw organizacji biznesowej jest rny od organizacji non
profit ( sektor publiczny).
W swoich dziaaniach korzysta z rnych struktur organizacyjnych, a koncentrowa si na
jednej waciwej, nie wystpuje bowiem jedyny model uniwersalnej organizacji. Dlatego te
organ zarzdzajcy powinien nauczy si szuka, rozwija i poddawa testom rne formy
organizacji i wybra t, ktra jest najbardziej odpowiednia dla osignicia zaoonego celu.
Zadaniem menadera i organizacji jest przewodniczenie ludziom, a nie kierowanie nimi. J ej
gwnym celem jest wykorzystanie umiejtnoci i wiedzy. Nie istnieje wic jedyny
waciwy sposb kierowania ludmi.
Podstaw zarzdzania powinny by wartoci i potrzeby klientw, ktre maj wpyw na
decyzje dotyczce dystrybucji ich dochodw. Technologia i produkt danej firmy oraz rynki
finalnych uytkownikw jej produktw (rynek na ktrym dziaa) nie moe by produktem
wyjcia dla zarzdzania.
Zarzdzanie nie jest okrelone prawnie i musi mie charakter funkcjonalny i obejmowa
cay proces. Zarzdzanie musi koncentrowa si na wynikach i dziaaniach w cigu
tworzenia caego procesu ekonomicznego. Przewaga powiza ekonomicznych nad kontrol
prawn przynosi wikszy efekt.
Zakres zarzdzania nie powinien by okrelony politycznymi granicami pastwa, ktre s
wanym czynnikiem organizacyjnym. Polityka zarzdzania sfery biznesu musi by
definiowana pod wzgldem funkcjonalnym a nie politycznym.
Domen zarzdzania nie jest wntrze organizacji. Zarzdzanie jest narzdziem osignicia
zamierzonych wynikw w otoczeniu zewntrznym, w ktrym dziaa.
Jdrem nowoczesnego spoeczestwa, gospodarki wsplnoty nie jest technologia,
informacja czy te wydajno. Jest nim zarzdzana instytucja, stanowica instrument
spoeczestwa, odpowiedzialna za wytworzenie okrelonych rezultatw. Zarzdzanie jest natomiast
narzdziem, ktre umoliwi instytucji osignicie tego celu. Zadanie jakie sobie stawia zarzdzanie
oraz wynikajca z niego odpowiedzialno s jednym czynnikiem jaki ma wpyw na dziaalno

27 Tame, s. 5.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
18
danej instytucji i osignite przez ni wyniki
28
. Tym zadaniem jest zaspokojenie potrzeb klientw,
dlatego te tak wane jest poznanie wartoci i potencjalnych potrzeb klientw firmy i dostosowanie
jakoci wytwarzanych produktw (dbr i usug) do tych potrzeb. Dlatego te, jako jest kluczow
kwesti, ktr organizacja musi rozwiza po myli klienta. Dlatego te zarzdzanie jakoci staje
si gwn cech i wymogiem zarzdzania, a filozofia TQM podstawow koncepcj zarzdzania
kadej organizacji biznesowej i non profit. kluczowym zadaniem jakie stoi przed naczelnym
kierownictwem organizacji. Kluczowym zadaniem jakie stoi przed naczelnym kierownictwem
organizacji jest doskonalenie i stosowanie metod i narzdzi zapewniajcych podany w danym
momencie poziom jakoci zarzdzania, warunkujcy wzrost jakoci produkowanych wyrobw i
wiadczonych usug we wszystkich organizacjach, w tym zwaszcza szk wyszych.

Literatura
Europejska Nagrody Jakoci, www.efgm.pl; www.efgm.org., odczyt 17.04.2012.
Cziomer E., Globalizacja a stosunki midzynarodowe, [w:] Zmieniajce si przedsibiorstwo w
zmieniajcej si politycznie Europie, praca zbiorowa pod red. naukow T. Wawaka, t. 3,
Wydawnictwo Informacji Ekonomicznej UJ, Krakw 2000.
Drucker P.F., Zarzdzanie w XXI wieku, Muza, Warszawa 2000.
Gierszewski G., Wawrzyniak B. , Zarzdzanie strategiczne. Wyzwania globalizacji, Polska
Fundacja Promocji Kadr- Poltext, Warszawa 2001.
Granice konkurencji. Grupa Lizboska, Polska Fundacja Promocji Kadr, Poltext, seria
Euromanagement, Warszawa 1996.
Grudzewski W.M., Hejduk I.K., Systemy zarzdzania wiedz - nowy paradygmat czy
wyzwanie, [w:] Przedsibiorstwo przyszoci fikcja i rzeczywisto, praca zbiorowa pod
red. naukow Hejduk I.K., Instytut Organizacji i zarzdzania w Przemyle ORGMASZ,
Warszawa 2004.
Handy Ch.., Wiek paradoksu. W poszukiwaniu sensu przyszoci, Dom Wydawniczy ABC,
Warszawa 1996.
Hejduk I.K., W drodze do przyszoci, [w:] Przedsibiorstwo przyszoci - nowe paradygmaty
zarzdzania europejskiego. Praca zbiorowa powicona 50-leciu pracy naukowej prof. dr in.
W.M. Grudzewskiego, Instytut Organizacji i Zarzdzania w Przemyle ORGMASZ,

28 Tame, s. 5
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
19
Warszawa 2003.
Komiski A.K., W. Piotrowski, Zarzdzanie. Teoria i praktyka, PWN, Warszawa 2000.
Martyniak Z., Cigo i zmiana w teorii i praktyce zarzdzania przedsibiorstwem, [w:] Nowe
kierunki w zarzdzaniu przedsibiorstwem cigo i zmiana, praca zbiorowa pod red.
naukow H. Jagoda, J. Lichtarski, Wyd. Akademii Ekonomicznej, Wrocaw 2000.
Messner D. , Muscheler F., Global Guvermence Herrausforderungen an der Schwelle der XXI
Jahrhunders, [w:] Senghas D., Frieden machen, Frankfurt am Main 1997.
Messner D., Muscheler F. , Strukturen und Trends der Weltpoitich. Mnchen 1999.
Model znakomitoci EFQM, [w:] Polska Nagroda Jakoci, Samoocena. Doskonalenie. Wiedza.
Innowacje, Polska Nagroda Jakoci, Warszawa 2004.
Modliski M., wiatowe nagrody jakoci. Problemy Jakoci, nr 2, 1993.
PN-EN 9001/AC:2009, Systemy zarzdzania Jakoci Wymagania, PKN, Warszawa, 29
padziernika 2009.
Skrzypek E., Jako i efektywno, Wyd. UMCS, Lublin 2000.
Stefaski K., Upowszechnianie Kompleksowego Sterowania Jakoci w przedsibiorstwach
japoskich, [w:] Sterowanie jakoci w przedsibiorstwach japoskich, Polskie
Stowarzyszenie Jakoci i Instytut Organizacji Przemysu Maszynowego ORGMASZ,
Warszawa 1992.
The Deming Application Prize, www.deming.org, odczyt 17.04.2012.
Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyszym z dnia 27 lipca 2005 r., Dz. Ustaw z 2005, nr 164,
poz. 1365, z pn. zm.
Wawak T., Nowe trendy w zarzdzaniu w szkolnictwie wyszym uwarunkowania i specyfika w
Polsce, [w:] Komunikacja i jako w zarzdzaniu, praca zbiorowa pod red. naukowa T. Wawaka,
Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloskiego, Krakw 2010.
Wawak T., Projakociowa strategia wzrostu produktywnoci firmy, [w:] Strategia wzrostu
produktywnoci firmy, praca zbiorowa pod red. naukow A. Stabryy, Wyd. Akademii
Ekonomicznej, Krakw 2000.
Wawak T., Projakociowa strategia wzrostu produktywnoci firmy, [w:] Strategia wzrostu
produktywnoci firmy, praca zbiorowa pod red. naukow A. Stabryy, Wyd. Akademii
Ekonomicznej, Krakw 2000
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l
20
Wawrzyniak B., Wyzwanie globalizacji a zarzdzanie przedsibiorstwem, [w:] Zmieniajce si
przedsibiorstwo w zmieniajcej si politycznie Europie, t. 4 Zarzdzanie zmianami,
praca zbiorowa pod red. naukow T. Wawaka, Wydawnictwo Informacji Ekonomicznej UJ,
Krakw 2001.
P
o
b
r
a
n
o

z

p
o
r
t
a
l
u

h
t
t
p
:
/
/
t
a
d
e
u
s
z
.
w
a
w
a
k
.
p
l