Nikolas Gomez Davila Wstep

EX OCCIDENTE LUX I

„Świat współczesny nie będzie ukarany. On sam jest karą.” (E.II, 282)1

• „Reakcjonisty nie oburzają określone rzeczy, ale każda rzecz
nie na swoim miejscu.” (E.II, 404)

„Nie powinniśmy emigrować, lecz konspirować.” (E.II, 220)

Nicolás Gómez Dávila, syn bogatego kupca i przemysłowca,
urodził się 18 maja 1913 roku w stolicy Kolumbii, Santa
Fe de Bogotá. Kiedy miał sześć lat, wyjechał z rodzicami
do Europy. W Paryżu wstąpił do kolegium benedyktyńskiego,
wakacyjne przerwy w nauce zwykł zaś spędzać w Anglii.
Już pod koniec wieku młodzieńczego zapadł na ciężką chorobę
płuc i prawie dwa lata, przechodząc leczenie i rehabilitację,
musiał pozostawać zamknięty w domu. W tym czasie nad
jego rozwojem intelektualnym czuwali prywatni nauczyciele.
Spokój i monotonia naznaczonego cierpieniem życia pozwoliły
Gómezowi Dávili całkowicie poświęcić się studiom. Młody
człowiek z autentycznym zapałem poznawał języki klasyczne:
grekę i łacinę, oraz współczesne: francuski, angielski, niemiecki;
a także ich literaturę.
• „Wspaniałość ducha wywodzi
przezwyciężanej mierności.” (57)2

się

czasami

z

cierpliwie

1
Wszystkie cytaty, zawsze w moim tłumaczeniu, pochodzą z: Nicolás Gómez
Dávila, Escolios a un texto implícito. Obra completa, Villegas Editores, Bogota 2005;
a także z: Nicolás Gómez Dávila, Następne scholia do tekstu implicite, tłum. Krzysztof
Urbanek, Furta Sacra, Warszawa 2006. (E.II, 282) oznacza: Escolios a un texto implícito,
tom II, s. 282.
2
(57) oznacza: Następne scholia do tekstu implicite, s. 57.

3

Po siedemnastu latach pobytu na Starym Kontynencie Nicolás
Gómez Dávila wrócił do Bogoty, gdzie w 1937 roku wstąpił
w związek małżeński z Emilią Nieto Ramos (1909 – 1995).
Choroba, którą myśliciel przechodził w młodości, nie była
jedyną przypadłością, która w jakiś sposób zdeterminowała jego
życie. W 1948 roku Nicolás Gómez Dávila podczas konnej jazdy
w swej posiadłości „Canoas”, która znajduje się w pobliżu Bogoty,
uległ wypadkowi: próbował zapalić cygaro, spłoszył konia, został
przez niego zrzucony i złamał nogę. W rezultacie do końca życia
lekko kulał. Nie przeszkadzało mu to jednak w częstych, prawie
codziennych, długich spacerach.
W 1949 roku odbył swą jedyną, jeżeli weźmie się pod uwagę
dojrzałe życie, podróż zagraniczną. Wraz z żoną przez ponad
sześć miesięcy przemierzał samochodem dostępną dla obywatela
południowoamerykańskiego kraju część Europy.
Trzeba jeszcze wspomnieć, że małżonka Gómeza Dávili wydała
na świat troje dzieci: dwóch synów – Nicolasa i Juana Manuela;
oraz córkę – Rosę Emilię. Ta ostatnia angażuje się obecnie w prace
związane z przechowywaniem i rozpowszechnianiem dziedzictwa
ojca.
• „Kobieta ma tę samą temperaturę intelektualną, co środowisko,
w którym żyje: zaciekle rewolucyjną bądź nieustraszenie konserwatywną
– stosownie do okoliczności.
Nigdy nie może być reakcjonistą.” (E.II, 351)

Po europejskiej podróży myśliciel na dobre zamknął się
w swej, stopniowo powiększanej, bibliotece, a jego życiowa
aktywność w znacznej mierze zaczęła sprowadzać się do czytania.
Gómez Dávila czytał nade wszystko w nocy, czytał i robił notatki.
Ten „prawdziwy reakcjonista” odnalazł cel swego istnienia
w przyswajaniu i reagowaniu na treści, które pozostawili po sobie
twórcy wywodzący się, w ogromnej większości, z kręgu cywilizacji
europejskiej i zachodniej.
Biblioteka, pomimo niezwykle surowej selekcji, jakiej podlegały
mające ją stanowić książki, pod koniec życia właściciela liczyła
około trzydziestu tysięcy tomów. Zawierała ona przede wszystkim
prace z zakresu filozofii, literatury pięknej, historii, myśli
społecznej i politycznej, historii sztuki. Nicolás Gómez Dávila
4

I. na których stronice składają się różnorakie notatki.” (115) Gómez Dávila początkowo wzbraniał się przed jakimikolwiek publikacjami. wiele mówiące fakty: Gómez Dávila sprowadził kompletne rosyjskie wydanie tekstów Konstantina Leontiewa. by móc wreszcie zapoznać się z twórczością Kierkegaarda bez pośrednictwa tłumaczeń. Bogota 2003. in.E. Jednak już w 1954 roku jego brat Ignacio wydał w Meksyku nie przeznaczone do komercyjnej dystrybucji Notas. Tom I]4. że przeczytali jakąś książkę. o ile było to możliwe. sądy. Byli wśród nich członkowie rodziny oraz kilku przedstawicieli kolumbijskich elit intelektualnych. ponieważ zapoznali się z jej tłumaczeniem. Obecnie Notas mają dużą wartość dokumentalną. którzy stanowili jego najbliższe otoczenie. moim zdaniem. mimo że nie znał języka. nic nudniejszego niż rozmawianie o nich z postronnymi. • „Często natykamy się na ludzi przekonanych. 5 Franco Volpi jest profesorem historii filozofii współczesnej Uniwersytetu w Padwie i największym autorytetem w dziedzinie studiów nad życiem i twórczością Nicolasa Gómeza Dávili. Notas. tenże. tom I. Tomo I [Notatki. 4 Por. Pomagali mu swymi uwagami nieliczni ludzie. pod koniec życia zainteresował się gramatyką języka duńskiego. Niedawno wznowione w Kolumbii: por. których formę starał się coraz bardziej udoskonalać. México 1954.E. przyciągają m. Villegas Editores. spostrzeżenia. prawie całkowicie odizolowany od często po prostu wrogiego mu świata. Tomo I. 29. 29)3 Nicolás Gómez Dávila pędził swe życie w samotności. myślał i czynił notatki. przeprowadzonej w tomie Nicolás Gómez Dávila. Czytał. Tomo I.I. Inne per analogiam. El solitario de Dios 3 (N. W tym kontekście warto przytoczyć dwa. w językach oryginalnych. s. 29) oznacza: Nuevos escolios a un texto implícito. 5 . • „Nic ciekawszego niż samotne rozmyślanie na temat nierozwiązywalnych problemów. Franco Volpi5 używa ich zaś jako „hermeneutycznego oparcia” dla swej. maksymy i frazy. Nicolás Gómez Dávila.” (N. sporą dawką wątków o charakterze osobistym i autobiograficznym. Notas. tylko przez ogromny szacunek dla jego myśli.gromadził wydania dzieł wszystkich interesujących go autorów.

67 – 85. Nicolás Gómez Dávila. „De iure”. Nicolás Gómez Dávila. cyt. Mówiąc o spuściźnie intelektualnej samotnika z Bogoty nie wolno zapomnieć jeszcze o dwóch mniejszych pracach. 11 – 40. Selección. Tomo I. Nicolás Gómez Dávila. nr 240.[Nicolás Gómez Dávila. „Un ángel cautivo en el tiempo”. dz. a więc w roku 1995. abril – junio 1988. ss. które. Bogota 2005. 12 Por. 8 Por. Escolios a un texto implícito. 6 . Bogota 2002. 11 Por. Sucesivos escolios a un texto implícito. Franco Volpi. w 1986 wydał również dwa tomy – w najnowszym wydaniu po około dwieście stron każdy – Nuevos escolios a un texto implícito [Nowe scholia do tekstu implicite]9. Nuevos escolios a un texto implícito. ss. „El reaccionario auténtico”. Villegas Editores. W Textos poruszanych jest wiele kwestii. Jest to skromnej objętości dzieło pisane tekstem ciągłym. Bogota 2001. Procultura. esejach De iure11 z 1988 roku oraz El reaccionario auténtico [Prawdziwy reakcjonista]12. Instituto Colombiano de Cultura. Textos I. Villegas Editores. Villegas Editores. Nicolás Gómez Dávila. ale wszyscy komentatorzy skupiają się przede wszystkim na wypowiedziach dotyczących sztandarowej dla autora idei. a w 1992 roku tom – w najnowszym wydaniu liczący niespełna sto pięćdziesiąt stron – Sucesivos escolios a un texto implícito [Następne scholia do tekstu implicite]10. 6 Por. tenże. nr 542. Instituto Caro y Cuervo. 9 Por. „Una voz inconfundible y pura” [w:] Nicolás Gómez Dávila.. Revista del Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario. Medellín.) 7 Por. ss. ss. który został wydany rok po śmierci autora. 16 – 33. Textos I. [w:] Nicolás Gómez Dávila. nie doczekało się kontynuacji. abril – junio 1995. które pojawiły się już wcześniej jako posłowie do wyboru scholiów (por. Pięć lat po Notas Gómez Dávila opublikował Textos I [Teksty I]7. Niedawno wznowione: por. analizy życia i dorobku kolumbijskiego reakcjonisty. 10 Por. Nicolás Gómez Dávila. a na jej treść składają się delikatnie zmodyfikowane teksty. Bogota 1992. Boży samotnik]6. pięciotomowego wydania scholiów Nicolasa Gómeza Dávili. Editorial Voluntad. El solitario de Dios. Escolios a un texto implícito. Bogota 1977. Dopiero w 1977 roku Nicolás Gómez Dávila opublikował dwa tomy – w najnowszym. Nicolás Gómez Dávila. Revista de la Universidad de Antioquia. mianowicie idei reakcji. Notas. Nicolás Gómez Dávila. Franco Volpi. Bogota 1986. 481 – 500) oraz jako wstęp do wznowionego dzieła Notas (Por. Bogota 1959. Książka ta stanowi wprowadzenie do pełnego. podobnie jak pierwsza publikacja autora. a wbrew tytułowym sugestiom. Franco Volpi. kolumbijskim wydaniu liczące niecałe czterysta stron każdy – Escolios a un texto implícito [Scholia do tekstu implicite]8.

zafascynowanego myślą samotnika z Bogoty. Monaco 2003. Glossen und Text in einem. Wiedeń 1992. Kolejne tłumaczenie. należy stwierdzić.14 powstało dzięki inicjatywie. Wiedeń – Lipsk 2003. tłum. Karolinger. Pismo konserwatystów i liberałów. Michel Bibard. Nicolás Gómez Dávila. Potem pojawił się jeszcze przekład na język francuski16 oraz wydanie niemieckie17. Nicolás Gómez Dávila. Wiedeń 1987. In margine a un testo implicito. Franco Volpiego. Sukces tej publikacji był ogromny. tenże. Michaela Meßner. Neue Scholien zu einem inbegriffenen Text. Einsamkeiten. Aufzeichnungen des Besiegten. tłum. Berlin 2005. Nicolás Gómez Dávila. Günter Maschke. Mattes & Seitz. był znany katolicki filozof Dietrich von Hildebrand. W Polsce myśl Gómeza Dávili znana jest szerzej za sprawą kilku artykułów zamieszczonych w piśmie Stańczyk18.” (120) W tym miejscu należy wspomnieć o europejskiej recepcji dzieła Gómeza Dávili. 7 . Jednak prawdziwe odkrycie nastąpiło wraz ze stopniową publikacją niemieckiego przekładu części scholiów. nie może zostać uznana pod żadnym względem za satysfakcjonującą – co nie zmienia podstawowego faktu. 25/1995. Fortgesetzte Scholien zu einem inbegriffenen Text. 11/1989. tenże. tłum. Wiedeń – Lipsk 1994. Urlich Kunzmann. publikacja ta. Karolinger. Nicolás Gómez Dávila. 16 Por. że przybliżyły Gómeza Dávilę światu. Wydane w Wiedniu tomy13 – choć nie są wolne od poważnych usterek i ułomności – mają tę zaletę. Texte und andere Aufsätze. 17 Por. Mediolan 2001. 14/1991. publikowanie prawie zawsze – bezwstydne. tłum. Unzeitgemäße Gedanken. Herminio Redondo.• „Pisanie często jest nieuniknione. Éditions du Rocher. tenże. Stańczyk. Pierwszym. 13/1990. Le Réactionnaire authentique. Karolinger. włoskie. a jeden z popularnych włoskich dzienników15 przez cały miesiąc umieszczał na pierwszej stronie jakąś wypowiedź kolumbijskiego reakcjonisty. który zwrócił na nie pełną podziwu uwagę. Patrząc na kwestię szerzej. tłum. 14 Por. Éditions du Rocher. że to właśnie dzięki niej autor scholiów przestał być polskiemu czytelnikowi zupełnie nieznany. Niestety. Michel Bibard. Monaco 2005. oparta na niemieckojęzycznym wydaniu austriackim. tłum. Auf verlorenen Posten. 24/1995. 27/1995. Les Horreurs de la démocratie. Adelphi. 18 Por. 28/1996. Günther Rudolf Sigl. 12/1990. że obserwowana w ostatnich latach ekspansja dzieła Nicolasa Gómeza Dávili 13 Por. tenże. Autorem publikacji i tłumaczem scholiów był Tomasz Gabiś. Notas. 15 Il Corriere della Sera.

gdy tymczasem on sam expressis verbis takiej interpretacji się przeciwstawiał. że nie pozostawia po sobie nic innego. czyli opisywania kryzysu. 15) Nie bez znaczenia jest również to.I. że uprawianie aforystyki jest świadomym przeciwstawieniem się próbom stworzenia wszechobejmującego. Przede wszystkim Gómez przedstawiany jest jako autor aforyzmów. „uwaga wyjaśniająca”. „komentarz”. jak i przesłanie. że jest tylko w połowie kulturalny. to bez wątpienia tak. jak tylko uwagi. choćby nawet temu zaprzeczał.” (E. Deformacja jest bowiem bardzo różnorodna i wielopoziomowa. że ojcem aforyzmu jest Hipokrates. Jeżeli uzna się. zafałszowuje zarówno formę. i że aforystyka jest pierwotną formą uprawiania filozofii. W ten sposób autor jasno i wyraźnie stwierdzał. oraz późniejszego łacińskiego „scholium” – „notatka na marginesie”. jak wiadomo. jeżeli weźmie się pod uwagę idee. że aforyzm jest zwięzłą. które ten reprezentował. żyje w przekonaniu. moralną bądź psychologiczną. również odpowiedź winna być twierdząca. wybrał hiszpańskie słowo „escolio”. że zazwyczaj charakteryzują go środki stylistyczne takie jak antyteza czy paradoks. W tym kontekście można by jednak zadać następujące pytanie: czy komentarz Gómeza Dávili może być aforyzmem? Inaczej rzecz ujmując: czy scholium może mieć formę aforyzmu? • „Kto nie nauczył się łaciny i greki. błyskotliwą wypowiedzią zawierającą ogólną myśl filozoficzną. którego etymologia wywodzi się od klasycznego greckiego „schólion” – „interpretacja”. że. I nie chodzi nawet o sam fakt tłumaczenia na inne języki. dla określenia swych krótkich pisemnych wypowiedzi. Moje krótkie frazy są chromatycznymi dotknięciami kompozycji <<pointilliste>>. 8 . co. to odpowiedź jest twierdząca. interpretacje i komentarze.nie przebiega w sposób właściwy.” (86) Jeżeli przyjmie się. spójnego systemu. który używał go w celu opisywania choroby społeczeństwa i jednostek. • „Czytelnik nie napotka na tych stronach aforyzmów. Jeżeli założy się.

Ginzburg po raz pierwszy”. które skomponowali lepsi i mądrzejsi od niego. żeby Gómez Dávila kilkadziesiąt lat swego życia poświęcił na komponowanie przypisów do. utrzymywał kontakt nie z żywymi. doświadczenia życiowego – jeszcze u Nietzschego aforyzmy rodziły się z zetknięcia z rzeczywistością i faktami. Revista de Colegio Mayor de Nuestra Señora de Rosario. tekst.us. dla znawcy dzieła kolumbijskiego samotnika – wręcz absurdalna.) 9 . Trudno sobie bowiem wyobrazić. który w pewnym momencie swego życia postanawia pozostawić po sobie zestaw użytecznych dla innych myśli. wskazywanych przez twórcę tej „śmiałej hipotezy badawczej”. 2-3 (2-3). http://www. Beata Mytych. lecz umarłymi. nr 542. 9 – 20. Francisco Pizano de Brigard..Jednak równocześnie nie wolno zapomnieć. Francisco Pizano de Brigard. a nie jako poszukiwacza przygód. że tym tekstem jest fragment książki Textos. 2004. Dlatego też czytając kolejne tomy scholiów. około czterdziestu stron swej wczesnej pracy.”. „Semblanza. 183) Do namysłu wzywa jeszcze jedna kwestia: co to za tekst opatruje Gómez Dávila swoimi uwagami.anthropos. należałoby postrzegać ich autora jako średniowiecznego mnicha.19 Tymczasem Nicolás Gómez Dávila unikał tego.edu.21 19 Por. odcinał się od współczesnego mu świata. Anthropos?. abril – junio 1988.pl/anthropos2/texty/ ginzburg. „Myślenie aforystyczne. wystarczy owe strony przeczytać. który jak głoszą tytuły omawianych tutaj dzieł. poświęcającego swój ziemski żywot na opatrywanie uwagami tekstów. cyt.. ss. lecz idealnym. który objawiał mu się w tekstach. co „faktyczne”. nie inspirował się światem materialnym. obecny jest implicite w komentarzach? W odpowiedzi na to pytanie jeden z badaczy stwierdził. • „Życie aktywne zezwierzęca. 20 Por.htm. By być przeciwnikiem wspomnianej hipotezy.” (E. że aż do XIX wieku pod postacią aforyzmu ujawniał się wynik obserwacji i doświadczenia. 21 Mówi się o stronach 61 – 100 z pierwszego wydania Textos. dz.II. (Por.20 Jednak taka odpowiedź jest po prostu nie do przyjęcia jako naiwna i redukcjonistyczna. „Semblanza de un Colombiano Universal: las claves de Nicolás Gómez Dávila”.

którzy go interesują. kim i czym. W jego bibliotece znajduje się np. próbował sobie przyswoić i dla siebie ocalić. Nicolás Gómez Dávila czytał i komentował. Tybetańska księga umarłych oraz Upaniszady. wszystkie ważne księgi. którą Gómez. myśliciel zgłębiał również księgi innych kultur. I właśnie w związku z tym jestem skłonny sądzić. kto daje jej posłuch. że. metafilozoficzną22 momentami. • „Ignorującemu to. czyli. gdzie działy się rzeczy mające wpływ na to.• „Głębokość jakiejś idei zależy od potencjału tego. że rozwiązania tej zagadki należy szukać gdzie indziej. ogólnie rzecz ujmując. Przede wszystkim Nicolás Gómez Dávila sam wymienia nazwiska twórców. iż najbardziej zbliżoną do faktycznego stanu rzeczy będzie odpowiedź mówiąca. czymś ze wszech 22 Metafilozoficzna. jako ludzie określonego kręgu kulturowego. Jednak Gómez uważał.II. jesteśmy. a jego erudycja jest po prostu przytłaczająca. moje zapiski wydadzą się trywialne” (E. Trzeba też pamiętać. W swych intelektualnych wędrówkach nie pomijał żadnej epoki i miejsca. Sądzę. zajmująca się refleksją na temat filozofii. że dzieje się tak z kilku podstawowych powodów. cokolwiek można by o ideach Gómeza napisać. które krytykuje. kultura. jak i do twórców współczesnych. zawsze będzie to zaledwie komentarzem komentarza. łacińska i chrześcijańska. że dzieł wyrosłych na gruncie kulturowym innym niż własny nie podobna poznać w odpowiedni. Do tego należy dodać właściwe autorowi niezwykle trzeźwe spojrzenie na dzieło własne i. że tekstem implicite jest nasza kultura.” (61) Myślę. stanowiące nasz europejski czy zachodni dorobek kulturowy. kultura helleńska. umożliwiający kompetentną krytykę sposób. Odnosił się zarówno do starożytnych autorów greckich. Co ciekawe. do czego się odnoszę. również dzięki swym scholiom. niepowtarzalną wizję całego naszego kulturowego uniwersum. jak się wydaje. 335) Podczas badania myśli Gómeza oraz jej recepcji zwraca uwagę jeszcze jeden istotny aspekt: bardzo trudno przeprowadzić jakąś głębszą i rozbudowaną analizę dzieła samotnika z Bogoty. nazywa idee. 10 .

poprzestaje zaś na artykułach. Szekspira czy Goethego? 11 . za którego systematyczność odpowiada Bóg. co implikacje jakiejś zasady.miar ułomnym i niepełnym. która tworzy. że te krótkie teksty mają z reguły charakter apologetyczny.” (N. miała służyć mu do adekwatnego odmalowania czegoś.I. która poddaje się Woli najwyższej. co zostało powiedziane w sposób uznawany za doskonały? – jak rozłożyć na czynniki pierwsze wypowiedź. św. Bernarda. śmiałości zestawień czy głębokości wniosków. są potrójnym śladem Woli. uczciwy badacz nie może nawet marzyć o oryginalności ujęcia. 165) Naturalne wydaje się więc również to. 362) • „Trud syntezy pozostawmy Bogu. Woli. że o Gómezie Dávili nie pisze się rozpraw. że w wypadku omawianych tu prac akademicko ukierunkowany. Ta. notatkach i wstępach. która odkrywa. paradoksalny charakter doktryny chrześcijańskiej. pierwotnie neoimpresjonistyczna technika malowania drobnymi plamami czystej farby. Ojców Kapadockich. często sprzecznych fragmentów. a treść ich w dużej części stanowią cytaty – jak bowiem opowiadać własnymi słowami coś. Paradoksalny charakter świata empirycznego. Gómez Dávila był bowiem przekonany. ludzi i świata. jest paradoksalny charakter wydarzeń.” (E. jego krytyczny apetyt zostanie w znacznej mierze zneutralizowany. Dantego. • „Myślenie demokratyczne ma zwyczaj dedukować konsekwencje jakiegoś wydarzenia z tą samą prostolinijnością. że praca badacza rzeczywistości powinna polegać na hierarchicznym porządkowaniu dostępnych mu.I. Jednak. Specyfika prac kolumbijskiego autora powoduje zaś. która jest skondensowaną postacią pism Homera. iż Gómez Dávila postrzegał świat jako jedyny w swoim rodzaju zbiór paradoksów. traktatów i książek. Dlatego wydaje się. co umie za to dostrzec reakcjonista. kiedy krytyk uświadomi sobie.E. paradoksalny charakter myślenia reakcyjnego. Tym. Nieprzypadkowo kolumbijski myśliciel posługiwał się metodą pisarskiego i filozoficznego pointylizmu. co nie dawało się ująć w klasycznie rozumiany system. Woli. Pozornie bardzo łatwo można postawić dziełu reakcjonisty z Bogoty poważne zarzuty przede wszystkim niespójności czy wewnętrznej sprzeczności.

którzy powołują się na nią. by czytelnicy mego tekstu uświadomili sobie. myślałbym jak Gómez Dávila”. pozostają jeszcze przeciwnicy. nr 542. a z drugiej zjawisko dużej niechęci czy wręcz wrogości. uhonorowanego Noblem. przyjaciela kubańskiego dyktatora. warto przyjrzeć się podstawowym ideom. publicznych ataków. gdyby nie to. Nie sposób pominąć także kwestii. uważam ją za wyjątkowo wstydliwą. pastwią się nad nim w swych wpływowych kręgach miłośników postępu i wszelkiej nowoczesności. którzy. która często jest niezamierzonym skutkiem głośnych. „Donde se vaticina el destino de un libro inmenso”. abril – junio 1988. 23 – 25. aby nie przysłużyć się dziełu reklamą. 23 Álvaro Mutis. • „Żeby ośmieszyć. braku profesjonalizmu i bezczelności autora. Chciałbym też. a która związana jest z przywoływaną przy każdej nadarzającej się okazji wypowiedzią Gabriela Garcii Márqueza: „Gdybym nie był komunistą. by podkreślić wartość prac reakcjonisty. wystarczy cytować poza kontekstem. Revista de Colegio Mayor de Nuestra Señora de Rosario. szkodliwą i po prostu nie na miejscu.Oczywiście. Najczęściej powtarzane zarzuty należą do popularnej dziś kategorii argumentum ad personam. 12 . ss. pyszałkowatości. Jego idee zaś przedstawiane są jako śmieszne.” (26) Aby jeszcze lepiej zrozumieć z jednej strony fenomen rosnącego rozgłosu. jaki ostatnio towarzyszy kolejnym wydaniom książek Nicolasa Gómeza Dávili. Słyszy się o zadufaniu. która dla wielu zdaje się zupełnie nie istnieć. iż w bibliotece Nicolasa Gómeza Dávili nie ma żadnej z książek tego. Czy w tej sprawie potrzebny jest jakiś bardziej wymowny komentarz? • „Nie dawajmy głupim opiniom przyjemności oburzania nas. którą jego myśl wzbudza. które ten kolumbijski myśliciel wyznawał. że często odstręczają ludzi wrażliwych od samodzielnego zapoznania się z – jak to określił znany pisarz latynoamerykański Álvaro Mutis – „pierwszorzędnym dziełem myśli zachodniej”23. anachroniczne i – gdyby brać je poważnie – niebezpieczne. W przeciwieństwie do tych.” (56) Tego typu uwagi nie warte byłyby nawet wzmianki.

co z mocą podkreślam. muszą arbitralnie decydować. Otóż Gómez Dávila. 44) • wiarę przed spekulacjami. która winna znaleźć wyraz w jego pismach. kolumbijskim wydaniu około 1300 stron. z jakim fragmentem refleksji samotnika z Bogoty czytelnik się zapozna.” (N. że wydawcy. ewolucja. szukając dla niej piękniejszej i bardziej adekwatnej formy. 124) • „Między sceptycyzmem i wiarą nie ma konfliktu.E. pewnej zmianie ulega zaś ich – coraz bardziej piękna i szlachetna – forma. badacze i propagatorzy muszą uciekać się do dokonywania wyboru z pism myśliciela. Taki stan rzeczy powoduje. Ponadto dzieło jego jest ogromne: scholia. że idee prezentowane przez Gómeza nie zmieniają się. które pozostawił po sobie. często powracał do tej samej myśli. że w momencie rozpoczęcia „publicznej działalności” poglądy autora były dojrzałe i skrystalizowane. które czynią „Albo sceptyczny. gdyż chciałbym. aby odbiorcy ani na moment nie przestali być tego świadomi.” (E. że na przestrzeni kilkudziesięciu lat. które wydają im się najlepsze. które dzieli choćby wydanie Escolios a un texto implícito od publikacji Sucesivos escolios a un texto implícito. Za każdym razem dochodzi do jakiegoś zafałszowania. pisząc swe komentarze. Naturalne jest zatem.” (N. lecz pakt przeciw oszustwu.II. • „Sceptycyzm chroni ją śmieszną. inni zaś przedstawiają te. Można zatem przyjąć.Zanim to jednak nastąpi. niech mi będzie wolno poczynić jeszcze kilka drobnych uwag. 82) Ponadto istnieje jeszcze problem ewolucji dzieła Gómeza. albo katolicki: inny z czasem gnije. a późniejszy wysiłek miał za zadanie doprowadzić do ich jak najbardziej adekwatnej ekspresji. nastąpiła jakaś ewolucja w poglądach autora.II. Naturalne wydaje się bowiem podejrzenie.I. 13 . które są im z jakichś powodów użyteczne.E. zajmują bowiem w najnowszym. czy też zmieniając jej zakres. Odnoszę bowiem wrażenie. najprawdziwsze albo najpiękniejsze. Otóż sprawa nie wydaje mi się tak oczywista. że jedni wybierają komentarze.

co uchodzi za aktualne i powszechnie przyjęte.II. pełnej fałszywych bogów i ich proroków. niczym nieskrępowanej wolności. Co prawda. 115) • „Nie usiłuję zatruć źródeł. słowem: wszystkiemu. • „Inteligentnym optymizmem nigdy nie jest wiara w postęp.” (E. 94) Przejdźmy zatem do myśli Gómeza. ideom materializmu.” (E. kapitalizmu i rewolucji. oraz nikczemnych i głupich idei. Nicolás Gómez Dávila pisze z pozycji. Nawet konserwatyzm uważał za pozbawiony sensu.II. W takiej sytuacji pozbawieni wpływu na rzeczywistość reakcjoniści mają tylko jedno zadanie: konspirować.II. 116) • „Kto nas zdradza. Jego zdaniem.II. torturuje czytelnika. Konspirowanie nie ma zaś sprowadzać się do pomnażania rewolucyjnego chaosu. że są zatrute. 166) 14 . które często nazywał komunałami (lugares comunes).• „Pisarz. by je jak najszybciej wyeliminować. tego zaczynu. Zdaniem Gómeza. co współczesne. Myśliciel stanowczo odcinał się od wszystkiego. Nicolás Gómez Dávila w swym mozolnym trudzie komentatora nie poszukiwał nowości.” (E. w cudowny sposób – Boża interwencja wydaje się myślicielowi nieodzowna – mogłaby się kiedyś odrodzić zdrowa struktura człowieczego uniwersum. nigdy nie wybaczy nam swej zdrady. z którego.” (E. lecz powinno polegać na przechowywaniu dziedzictwa kulturowego i cywilizacyjnego. bycie reakcjonistą w naszych czasach polega na przeciwstawianiu się ideom równości. który nie torturował swych zdań. ideom postępu i demokracji. żyjemy w epoce całkowitej barbaryzacji. Lecz pokazać. a to z uwagi na nieomal zupełny brak rzeczy godnych konserwowania. jednak współczesny człowiek jest do nich nastawiony zdecydowanie negatywnie i dokłada wszelkich starań. lecz nadzieja na cud. bycie reakcjonistą łączy się również z głębokim poczuciem własnej bezsilności. lecz prawd starych i sprawdzonych. Co za tym idzie. nawet obecnie można dostrzec jeszcze ostatnie ślady dawnej kultury. Wierny wyznawanym przekonaniom. które nazywa reakcyjnymi. socjalizmu.

i drugiego. Człowiek wolny wie.II. który wierzy. 183) • „Nie mam pretensji do oryginalności: komunał.” (N. Nie podobały mu się też zmiany w retoryce. I trzeba przyznać. że samotnik z Bogoty. przynajmniej z jego perspektywy. ponieważ. że częstym gościem w domu autora scholiów był ojciec Feliz Antonio Wilches 15 . uświęconej wiekami liturgicznej służby. że krytyka. łaciny na rzecz języków narodowych. Przedsoborowy Kościół rozumiał bowiem.II. który wierzy w Boga. że rytuał ważniejszy jest od słów. jest bezlitosna i często dochodzi do granic dobrego smaku. demokratyzację i sekularyzację Kościoła katolickiego. W tym kontekście znamienny wydaje się fakt. że jego zadaniem jest głoszenie Królestwa Bożego i przeciwstawianie się zepsutemu ze swej natury światu. sytuacja reakcjonistów znacznie pogorszyła się po Soborze Watykańskim II (1962 – 1965). przypuszczał swe ataki z wnętrza tego Kościoła.” (E. prowadzą one do zastępowania nauki o odkupieńczej misji Chrystusa dywagacjami na tematy społeczno-ekonomiczne i psychologiczne.II. której poddawał Gómez Dávila współczesny Kościół. co określał jako stopniową „protestantyzację”. pomocy. lekceważąca ukształtowanie terenu szosa. jeśli jest stary. Równocześnie należy wyraźnie powiedzieć.• „Lewica to wytyczona po linii prostej. że potrzebuje obrony. Kiedy czyta się zapiski Gómeza Dávili. Tymczasem Kościół posoborowy zawarł ze światem pakt i sam zaczął podlegać rozkładowi. w przeciwieństwie do większości zagorzałych krytyków współczesnych. uważał bowiem. Kolumbijski myśliciel stanowczo krytykował zmiany liturgiczne.” (E. nie sposób nie odnieść wrażenia. Jako zupełnie niezrozumiała jawiła się reakcjoniście rezygnacja ze starej.E.” (48) Zdaniem autora Escolios a un texto implícito. że myśliciel musiał być autentycznie zgorszony i przerażony tym. wystarczy. Reakcja to ścieżka wijąca się wśród wzgórz. opieki. a partycypacja wiernych zbyt bliska jest profanacji. 279) • „Wolność jest snem niewolnika. 270) • „Historia współczesna jest dialogiem dwóch ludzi: jednego. że jest bogiem.

którego hierarchiczna.E. komisja biblijna. teraz postanowił rozgrzeszać grzechy. i że tylko społeczeństwo hierarchicznie uporządkowane może być dobre 16 .” (E. albo bluźniercza. 307) • „W łonie obecnego Kościoła <<integrystami>> są ci. które nowa liturgia wiedzie do pogwałcenia Pawłowego zakazu.” (N.II.I. 177) • „Kobiety. że hierarchia jest czymś naturalnym i pięknym.” (N.E. że chrześcijaństwo potrzebuje nowej teologii. Ojca Wilchesa Nicolás Gómez Dávila poznał jeszcze w 1949 roku w Rzymie i uważał za osobę niezwykle inteligentną i dojrzałą.II. by przyciągnąć choć odrobinę uwagi!” (N.” (E. i <<progresistami>> ci.II. 45) • „Człowiek lepiej znosi prześladowania niż obojętność.” (N. 48) • „Na dzwonnicy współczesnego kościoła postępowy kler zamiast krzyża umieszcza chorągiewkę. jezuityzm.” (E. szeroko rozbudowana struktura pozwalała korzystać z prawdziwej wolności – wolność bowiem. Myśliciel podkreślał.E. 57) • „Przywracanie starego gestu liturgicznego w nowych okolicznościach może trącić herezją. którzy nie zrozumieli. którzy nie zrozumieli.I. Dzisiejsza komunia na stojąco wydaje się gestem pychy.II. co drażni współczesnego chrześcijanina w średniowieczu. jest chrześcijaństwo” (E. Czego to nie zrobił współczesny kler. • „Kiedyś Kościół dawał rozgrzeszenie grzesznikom. że nowa teologia powinna być chrześcijańska. 354) • „Trzy fałszywe kroki Kościoła to: arystotelizm. 49) • „Teologia albo jest opisowa. 81) Demokracji przeciwstawiał Gómez Dávila dawne społeczeństwo feudalne.” (E.II. zdaniem reakcjonisty. polega na swobodzie wybierania sobie panów.ze znajdującego się nieopodal „Convento de la Porciúncula” zakonu Franciszkanów.II.E.II. 310) • „Tym. albo krzyczą. w kościele zawsze albo mówią przez nos.

in. iż na czele takiego porządku stała niegdyś arystokracja. To w rękach najlepszych spoczywała odpowiedzialność za inne grupy oraz upoważnienie do stosowania przymusu – symbolem był tu bat. • „Prądy historyczne zmierzają w dobrym kierunku jedynie w okresie od V do XII wieku. nie wyklucza.” (E. W naszych czasach wszelkie rozstrzygnięcia może narzucać. którzy ignorują istnienie hierarchii dóbr. nieustannie poddawany politycznym. tłum.E. odwaga oraz smak.” (50) • „Grzeczność jest przeszkodą dla postępu. których niegdyś strzegli najlepsi.I. ekonomicznym i psychologicznym manipulacjom. 140) • „Kto umie przedkładać. do dyscyplinowania opornych.” (N.” (N. jest tylko bogate i biedne pospólstwo.” (N. bo dobrze zorganizowaną warstwą społeczną jest. Gómez Dávila przypominał. uciskająca całą resztę. teraz próbuje się przesłaniać nowymi. 179) Tymczasem obecnie wszystko odbywa się.I.” (102) • „Nie ma już klasy wyższej i ludu. utrzymywany w stanie rewolucyjnego wrzenia. a jedyną realną.E. zatwierdzanymi w plebiscytach ludowych.i rzeczywiście przypominać zdrowy żywy organizm. w absurdalnej otoczce egalitaryzmu i samowoli. gdy spaja go motyw religijny. 40) • „Tłum przestaje budzić odrazę tylko wtedy. że wartości.E. gdyż tej ostatniej często brakuje właściwych arystokratom przymiotów ducha i szlachetności codziennych form.” (78) 17 .I. Szczególną rolę arystokracja odgrywała i powinna nadal odgrywać w stosunku do elity intelektualnej. • „Sama idea ofiary i poświęcenia wydaje się niedorzeczna tym.II. Porządkuje. a więc przyrząd służący m. którą wyróżniało kumulowane przez stulecia doświadczenie. zdaniem Gómeza Dávili. biurokracja. 218) • „Demokracja jest polityką gnostycznej teologii. Jako tragiczne myślicielowi jawi się to.

Dostrzegał w niej wartości.” (N.II. które. Wszelka sztuka naszych czasów. trwa wiecznie. zdradzając lichotę duszy swych konstruktorów. Trzeba podkreślić to. że sztuka była przez kolumbijskiego myśliciela postrzegana jako ostatni bastion tradycji. co piękne. że jest geniuszem. czyli ostatecznie – Boga. Czasami jeszcze pojawiają się w niej jakieś echa pięknej i szlachetnej sztuki klasycznej.” (E.” (E. według myśliciela. są po prostu zepsuci. żądni poklasku i korzyści materialnych. 158) • „Nie ma bardziej martwego trupa niż utalentowany pisarz. jak ogromna większość ludzi zajmujących się „produkcją kulturową”. 152) • „Sztuka jest największą przyjemnością zmysłową. ani w swym życiu. • „W społeczeństwie demokratycznym. Świata.I. które pozwalają jednostce rozwinąć i zachować własne człowieczeństwo. a w konsekwencji całkowicie jałowi. jednak zazwyczaj dzieje się tak na skutek przypadku. że martwe nie chcą zamilknąć. Artyści bowiem. która nie ma miejsca dla dzieł sztuki ani w swym domu.II. że pozostawał on w dialogu ze wszystkimi ważnymi 18 .II. przedstawianie jest bowiem uznawaniem zależności.” (E. 247) • „Sztuce abstrakcyjnej patronuje diabeł. zamków i pałaców buduje się obecnie szkaradne obiekty użytkowe. prawdziwe i piękne.E.Nicolás Gómez Dávila pisał też dużo o brzydocie współczesnego świata. gdzie zapomina się o tym. 157) • „Poważniejsze niż śmierć sztuk jest to. Zamiast katedr.” (E. 236) Wiele miejsca Gómez poświęcał filozofii. 190) • „Muzea są wynalazkiem ludzkości. niedouczeni. lecz to. Burczenie w brzuchu padliny. a wysławia to. gdyż wszystko można splugawić i zniszczyć. co dobre. co krzykliwe lub po prostu użyteczne.II. napotkać pierwiastek transcendentny. stępiają wrażliwość i psują gust innych. jest całkowicie zależna od bieżącej mody i nastawiona na zaspokajanie najniższych instynktów. przemysłowym i postępowym najbardziej niebezpiecznym zaczynem reakcyjnym jest sztuka.II. który uwierzył. Reakcjonista wiele mówił o twórczości artystycznej minionych wieków.” (E. Można zaryzykować stwierdzenie.

W swych zapiskach wyrażał przekonanie. 198) • „Marksista nie wątpi w zepsucie swego adwersarza. Uważał bowiem. Kartezjusza. których uważał za zwykłych nieudaczników i karierowiczów.” (N. 36) • „Albo należy się do następców Hegla. a także np. Z drugiej strony. wielkim systemom idealistycznym.” (E. i marksistom.E. Pascala. autentyczną sympatię odczuwał – takie przynajmniej można odnieść wrażenie – wyłącznie do Nietzschego. Poza tym sądził. które ignorowały złożoność i wielopłaszczyznowość ludzkiej rzeczywistości. za pomocą wciąż zmieniającego się języka. że tylko propozycja niemieckiego myśliciela jest w pełni konsekwentna i rzeczywiście odważna. odwieczne pytania. jednostronnie racjonalistycznym.” (E. którzy na nauce ucznia Sokratesa się opierali.filozofami przeszłości i zajmował stanowisko we wszystkich istotnych kwestiach filozoficznych. którzy w sposób programowy odrzucali koncepcje teistyczne.II. zwalczał różnorodne materializmy.I. ich przeżywaniem na określonym poziomie. Przeciwstawiał się filozofiom monistycznym. utylitaryzmy i determinizmy. związanych z francuskim oświeceniem.I. że do uprawiania wielkiej refleksji filozoficznej potrzebny jest talent literacki i umiejętność właściwego stosowania metafor.” (E. przestrzegał przed konsekwencjami koncepcji stoickich. a nie tylko biegłość techniczna i zdolność do analitycznego myślenia. • „Świat współczesny jest buntem przeciwko Platonowi. 57) • „Filozofowanie nie jest rozwiązywaniem problemów. Gómez wiele uwagi poświęcił Marksowi.II. Sam dużym szacunkiem darzył Platona i myślicieli chrześcijańskich.” (E. że filozofowanie polega na próbie udzielenia odpowiedzi na wciąż te same. 154) 19 . Kanta i Schopenhauera. Tertium non datur. Nicolás Gómez Dávila był przeciwnikiem wszelkich nurtów.II. heglowskich oraz tych. 339) • lecz „Filozofia jest hermeneutyką łaski. że jego przeciwnik jest głupi. Z myślicieli. albo należy się do następców Schopenhauera. Reakcjonista po prostu podejrzewa. którego mocne strony potrafił docenić.

” (E. a nie tylko nazewnictwo rzeczy.” (N. Nie podzielał również. podkreślający kluczowy charakter łaski i odkupieńczego dzieła Chrystusa. 389) • „Marksizm był ostatnią optymizmu.E. nie rozumieją.” (N. 82) Sam Gómez Dávila jawi się jako myśliciel nastawiony teocentrycznie. w sporze między racjonalistami i woluntarystami opowiadający się po stronie tych ostatnich.II. 321) 20 . Nietzsche jest ogromnym pytaniem. którego marksizm nie otumanił. 44) • „Dla chrześcijanina metafizyki dzielą się na nieprawdopodobne i fałszywe. 363) • „Chrześcijanin. ani czym jest nauka.I. ani czym jest chrześcijaństwo. kiedy stwierdzamy.II.” (E. że zatem ten sam akt może być alternatywnie zły albo dobry. nie wie.• „Odczytywać Nietzschego jako odpowiedź to go nie rozumieć.I. Nietzsche jest Saulem. Nie do przyjęcia dla niego była współczesna tendencja do stawiania człowieka w centrum wszechświata i wciąż dynamicznie rozwijający się gnostycyzm.I.II. jeśli Bóg tego chce. którzy protestują.” (N.II. scjentystycznej wiary w wyzwalającą moc postępu i rozwoju naukowo-technicznego.II. 161) • „Marks był jedynym marksistą. czekał za to na cud i wierzył w skuteczność cierpliwie zanoszonej modlitwy. tak silnie zakorzenionej we współczesnym świecie.E.I.E. 58) • „Poza regułą benedyktyńską wszelkie statuty ludzkich zbiorowości są groteskowe i toporne.” (E. którego obłęd porywa na drodze do Damaszku. że dobro staje się złem a zło dobrem. którego niepokoją <<wyniki>> nauki.” (N.” (E.E. • „Ci.” (E. 162) • „Pomimo całej wymierzonej w chrześcijaństwo agresji linia Nietzschego jest niejasna. iż wola Boża zmienia istotę. 83) • uczciwą ideologią burżuazyjnego „Tomizm i marksizm mogą wymieniać się personelem.

II. Niektóre wyłącznie po hiszpańsku nie wydają się zwykłymi plebejskimi gestami. ducha.” (E. są arystokratami. że księgi pozostawione przez Nicolasa Gómeza Dávilę mają obecnie dużą szansę odegrać rolę wezwania do powrotu do prawdziwych korzeni. 58) 21 . Kto bowiem pokocha tych ksiąg blask i głębię. pulsującego w ukryciu. u których wdzięczność za doświadczane dobro – zamiast wyrodzić się w zwyczajową nienawiść. który jedni uważają za dyletancki i niedorzeczny.I. źródła. który na Starym Kontynencie zdaje się właśnie konać. Z greki. zanim nie dotrze do ich. Choćby chodzili w łachmanach. kto nie poświęca się naszemu egoizmowi. podstawom. ducha helleńskiego. Mnie najważniejsze wydaje się to. nikt nie zdołał przełożyć nawet jednej cnoty. 49) • „Głupota staruszka uważa się za mądrość. które oferują nam tego „tekstu” esencję. a deprawują się w innych językach. Istnieją takie. 24) • „Także cnót nie można przetłumaczyć. które często giną pod zwałami śmieci i gruzów. O czymkolwiek by jednak nie mówił.” (E. głupota młodzieńca – za geniusz.” (E. dzięki któremu także my mamy okazję przyjrzeć się zapomnianym fundamentom swej własnej świadomości. nie spocznie. zawsze czynił to w sposób. a inni uznają po prostu za genialny. łacińskiego i chrześcijańskiego. Uważam. głupota człowieka dojrzałego – za doświadczenie. można uznać za cud. Dokonujące się zaś na naszych oczach rozpowszechnianie się scholiów. Jedne mówią tylko po łacinie. jednak pozostają komentarze.” (E. jaką każdy dobroczyńca budzi – przemienia się w uwielbienie dla wyświadczającej je osoby. 53) • „Ci. Pewne potrzebują niemieckiego. że w dziełach myśliciela z Nowej Grenady można dostrzec epifanię ducha kultury europejskiej i zachodniej. • „Nazywamy egoistą tego.II. Inne znają jedynie angielski. w końcu. które są wyśmienite we francuskim. by wyrazić swą sumienną powagę.Autor w swych komentarzach poruszał ogromną liczbę tematów i nie podobna w tym miejscu wspomnieć o wszystkich. Zdekonstruowany i splugawiony „tekst” często jest już dla nas po prostu niedostępny.II.

imponujący budynek w stylu Tudorów (schyłkowa faza gotyku angielskiego). 25 Dom. 22 .II. znajduje się w Bogocie. 112) • „Po owocach poznają drzewo tylko ci. ani czas nie zbrukają czystych zdań. Niech to się skończy. ale tylko to.• „Ostatecznie jedyną rzeczą.” (E.” (N.” (131) Nicolás Gómez Dávila umarł 17 maja 1994 roku w Bogocie.” (E. w dzielnicy „El Nogal”.” (E. 370) • „Żadna praca nie hańbi. ale każda degraduje.I. że istnieli mnisi. wynajmuje się przypadkowym osobom.” (E.II. w którym myśliciel mieszkał.II. a książki – częściowo ułożone w leżące na podłodze stosy – pokrywają się kurzem. 116) • „Dla współczesnego świata nie ma innego rozwiązania jak tylko Sąd Ostateczny. 392) • „Ani kurz. co pozbawione wartości – ku nicości. u zbiegu ulic 11 i 77.25 Drzwi do jego słynnej biblioteki zamknięte są na klucz.E.” (E. którzy mają krytyczne podniebienie. czytał i tworzył. która nie pozwala nam wstydzić się własnego człowieczeństwa.24 Dom.II. 74) • „Traktowanie niższego od siebie z szacunkiem i serdecznością jest klasycznym syndromem reakcyjnej psychozy. jest to. 24 Grób Nicolasa Gómeza Dávili znajduje się na cmentarzu „Jardines de la Paz” w północnej części miasta. 405) • „Wszystko zmierza ku śmierci.II.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful