EX OCCIDENTE LUX I

„Świat współczesny nie będzie ukarany. On sam jest karą.” (E.II, 282)1

• „Reakcjonisty nie oburzają określone rzeczy, ale każda rzecz
nie na swoim miejscu.” (E.II, 404)

„Nie powinniśmy emigrować, lecz konspirować.” (E.II, 220)

Nicolás Gómez Dávila, syn bogatego kupca i przemysłowca,
urodził się 18 maja 1913 roku w stolicy Kolumbii, Santa
Fe de Bogotá. Kiedy miał sześć lat, wyjechał z rodzicami
do Europy. W Paryżu wstąpił do kolegium benedyktyńskiego,
wakacyjne przerwy w nauce zwykł zaś spędzać w Anglii.
Już pod koniec wieku młodzieńczego zapadł na ciężką chorobę
płuc i prawie dwa lata, przechodząc leczenie i rehabilitację,
musiał pozostawać zamknięty w domu. W tym czasie nad
jego rozwojem intelektualnym czuwali prywatni nauczyciele.
Spokój i monotonia naznaczonego cierpieniem życia pozwoliły
Gómezowi Dávili całkowicie poświęcić się studiom. Młody
człowiek z autentycznym zapałem poznawał języki klasyczne:
grekę i łacinę, oraz współczesne: francuski, angielski, niemiecki;
a także ich literaturę.
• „Wspaniałość ducha wywodzi
przezwyciężanej mierności.” (57)2

się

czasami

z

cierpliwie

1
Wszystkie cytaty, zawsze w moim tłumaczeniu, pochodzą z: Nicolás Gómez
Dávila, Escolios a un texto implícito. Obra completa, Villegas Editores, Bogota 2005;
a także z: Nicolás Gómez Dávila, Następne scholia do tekstu implicite, tłum. Krzysztof
Urbanek, Furta Sacra, Warszawa 2006. (E.II, 282) oznacza: Escolios a un texto implícito,
tom II, s. 282.
2
(57) oznacza: Następne scholia do tekstu implicite, s. 57.

3

Po siedemnastu latach pobytu na Starym Kontynencie Nicolás
Gómez Dávila wrócił do Bogoty, gdzie w 1937 roku wstąpił
w związek małżeński z Emilią Nieto Ramos (1909 – 1995).
Choroba, którą myśliciel przechodził w młodości, nie była
jedyną przypadłością, która w jakiś sposób zdeterminowała jego
życie. W 1948 roku Nicolás Gómez Dávila podczas konnej jazdy
w swej posiadłości „Canoas”, która znajduje się w pobliżu Bogoty,
uległ wypadkowi: próbował zapalić cygaro, spłoszył konia, został
przez niego zrzucony i złamał nogę. W rezultacie do końca życia
lekko kulał. Nie przeszkadzało mu to jednak w częstych, prawie
codziennych, długich spacerach.
W 1949 roku odbył swą jedyną, jeżeli weźmie się pod uwagę
dojrzałe życie, podróż zagraniczną. Wraz z żoną przez ponad
sześć miesięcy przemierzał samochodem dostępną dla obywatela
południowoamerykańskiego kraju część Europy.
Trzeba jeszcze wspomnieć, że małżonka Gómeza Dávili wydała
na świat troje dzieci: dwóch synów – Nicolasa i Juana Manuela;
oraz córkę – Rosę Emilię. Ta ostatnia angażuje się obecnie w prace
związane z przechowywaniem i rozpowszechnianiem dziedzictwa
ojca.
• „Kobieta ma tę samą temperaturę intelektualną, co środowisko,
w którym żyje: zaciekle rewolucyjną bądź nieustraszenie konserwatywną
– stosownie do okoliczności.
Nigdy nie może być reakcjonistą.” (E.II, 351)

Po europejskiej podróży myśliciel na dobre zamknął się
w swej, stopniowo powiększanej, bibliotece, a jego życiowa
aktywność w znacznej mierze zaczęła sprowadzać się do czytania.
Gómez Dávila czytał nade wszystko w nocy, czytał i robił notatki.
Ten „prawdziwy reakcjonista” odnalazł cel swego istnienia
w przyswajaniu i reagowaniu na treści, które pozostawili po sobie
twórcy wywodzący się, w ogromnej większości, z kręgu cywilizacji
europejskiej i zachodniej.
Biblioteka, pomimo niezwykle surowej selekcji, jakiej podlegały
mające ją stanowić książki, pod koniec życia właściciela liczyła
około trzydziestu tysięcy tomów. Zawierała ona przede wszystkim
prace z zakresu filozofii, literatury pięknej, historii, myśli
społecznej i politycznej, historii sztuki. Nicolás Gómez Dávila
4

Tomo I [Notatki. Czytał. w językach oryginalnych. Obecnie Notas mają dużą wartość dokumentalną. 5 . by móc wreszcie zapoznać się z twórczością Kierkegaarda bez pośrednictwa tłumaczeń. pod koniec życia zainteresował się gramatyką języka duńskiego. tylko przez ogromny szacunek dla jego myśli. moim zdaniem. Bogota 2003. na których stronice składają się różnorakie notatki. Inne per analogiam. 4 Por. myślał i czynił notatki.E. których formę starał się coraz bardziej udoskonalać. Jednak już w 1954 roku jego brat Ignacio wydał w Meksyku nie przeznaczone do komercyjnej dystrybucji Notas. Niedawno wznowione w Kolumbii: por. Byli wśród nich członkowie rodziny oraz kilku przedstawicieli kolumbijskich elit intelektualnych. s. Notas.E. Nicolás Gómez Dávila. • „Często natykamy się na ludzi przekonanych. W tym kontekście warto przytoczyć dwa. tenże. którzy stanowili jego najbliższe otoczenie. 29. 29) oznacza: Nuevos escolios a un texto implícito. 5 Franco Volpi jest profesorem historii filozofii współczesnej Uniwersytetu w Padwie i największym autorytetem w dziedzinie studiów nad życiem i twórczością Nicolasa Gómeza Dávili. El solitario de Dios 3 (N. Tomo I. o ile było to możliwe. Tomo I.I. mimo że nie znał języka.” (N. Notas. México 1954. • „Nic ciekawszego niż samotne rozmyślanie na temat nierozwiązywalnych problemów. spostrzeżenia. Franco Volpi5 używa ich zaś jako „hermeneutycznego oparcia” dla swej.gromadził wydania dzieł wszystkich interesujących go autorów. tom I. prawie całkowicie odizolowany od często po prostu wrogiego mu świata. sporą dawką wątków o charakterze osobistym i autobiograficznym. Tom I]4. nic nudniejszego niż rozmawianie o nich z postronnymi. przyciągają m.” (115) Gómez Dávila początkowo wzbraniał się przed jakimikolwiek publikacjami. maksymy i frazy. wiele mówiące fakty: Gómez Dávila sprowadził kompletne rosyjskie wydanie tekstów Konstantina Leontiewa. że przeczytali jakąś książkę. in. 29)3 Nicolás Gómez Dávila pędził swe życie w samotności.I. ponieważ zapoznali się z jej tłumaczeniem. Villegas Editores. przeprowadzonej w tomie Nicolás Gómez Dávila. sądy. Pomagali mu swymi uwagami nieliczni ludzie.

Procultura. Revista del Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario. W Textos poruszanych jest wiele kwestii. Boży samotnik]6. 481 – 500) oraz jako wstęp do wznowionego dzieła Notas (Por. 11 – 40. 6 . analizy życia i dorobku kolumbijskiego reakcjonisty. El solitario de Dios. Medellín. nie doczekało się kontynuacji. Franco Volpi. mianowicie idei reakcji. nr 240. cyt. Jest to skromnej objętości dzieło pisane tekstem ciągłym. Bogota 1986. Nicolás Gómez Dávila. „Una voz inconfundible y pura” [w:] Nicolás Gómez Dávila. kolumbijskim wydaniu liczące niecałe czterysta stron każdy – Escolios a un texto implícito [Scholia do tekstu implicite]8. Villegas Editores. Niedawno wznowione: por. a w 1992 roku tom – w najnowszym wydaniu liczący niespełna sto pięćdziesiąt stron – Sucesivos escolios a un texto implícito [Następne scholia do tekstu implicite]10. które. 6 Por. Bogota 2005. a więc w roku 1995. pięciotomowego wydania scholiów Nicolasa Gómeza Dávili. Notas. Instituto Colombiano de Cultura. 11 Por. Selección. [w:] Nicolás Gómez Dávila. Sucesivos escolios a un texto implícito. abril – junio 1988. 67 – 85. Dopiero w 1977 roku Nicolás Gómez Dávila opublikował dwa tomy – w najnowszym. Escolios a un texto implícito. Bogota 1959. a wbrew tytułowym sugestiom. 10 Por. 9 Por. Textos I. Bogota 1992. ss. Nicolás Gómez Dávila. 16 – 33. tenże. Pięć lat po Notas Gómez Dávila opublikował Textos I [Teksty I]7. „Un ángel cautivo en el tiempo”.) 7 Por. Franco Volpi. a na jej treść składają się delikatnie zmodyfikowane teksty. Książka ta stanowi wprowadzenie do pełnego. Bogota 2001.[Nicolás Gómez Dávila.. Escolios a un texto implícito. Revista de la Universidad de Antioquia. Nicolás Gómez Dávila. Villegas Editores. Bogota 1977. ss. 8 Por. 12 Por. „El reaccionario auténtico”. Mówiąc o spuściźnie intelektualnej samotnika z Bogoty nie wolno zapomnieć jeszcze o dwóch mniejszych pracach. w 1986 wydał również dwa tomy – w najnowszym wydaniu po około dwieście stron każdy – Nuevos escolios a un texto implícito [Nowe scholia do tekstu implicite]9. Nicolás Gómez Dávila. Editorial Voluntad. który został wydany rok po śmierci autora. esejach De iure11 z 1988 roku oraz El reaccionario auténtico [Prawdziwy reakcjonista]12. ss. Nicolás Gómez Dávila. nr 542. ss. Instituto Caro y Cuervo. Bogota 2002. abril – junio 1995. które pojawiły się już wcześniej jako posłowie do wyboru scholiów (por. Textos I. Franco Volpi. dz. Nicolás Gómez Dávila. Nuevos escolios a un texto implícito. Villegas Editores. podobnie jak pierwsza publikacja autora. ale wszyscy komentatorzy skupiają się przede wszystkim na wypowiedziach dotyczących sztandarowej dla autora idei. „De iure”. Nicolás Gómez Dávila. Tomo I.

że obserwowana w ostatnich latach ekspansja dzieła Nicolasa Gómeza Dávili 13 Por. Wiedeń 1987. tenże. Le Réactionnaire authentique. tenże. Neue Scholien zu einem inbegriffenen Text. Les Horreurs de la démocratie. Patrząc na kwestię szerzej. Mattes & Seitz. Jednak prawdziwe odkrycie nastąpiło wraz ze stopniową publikacją niemieckiego przekładu części scholiów. Nicolás Gómez Dávila. Niestety. Éditions du Rocher. Glossen und Text in einem. Unzeitgemäße Gedanken. tłum. 14/1991. Wiedeń 1992. tłum. tłum. 25/1995. nie może zostać uznana pod żadnym względem za satysfakcjonującą – co nie zmienia podstawowego faktu. 16 Por. Karolinger. 17 Por. Günther Rudolf Sigl. In margine a un testo implicito. 24/1995.14 powstało dzięki inicjatywie. Mediolan 2001. W Polsce myśl Gómeza Dávili znana jest szerzej za sprawą kilku artykułów zamieszczonych w piśmie Stańczyk18. Kolejne tłumaczenie. tłum. Stańczyk. Michel Bibard. zafascynowanego myślą samotnika z Bogoty. tłum. Wydane w Wiedniu tomy13 – choć nie są wolne od poważnych usterek i ułomności – mają tę zaletę. był znany katolicki filozof Dietrich von Hildebrand. Pismo konserwatystów i liberałów. że to właśnie dzięki niej autor scholiów przestał być polskiemu czytelnikowi zupełnie nieznany. 28/1996. Karolinger. tenże. tłum. 7 . publikacja ta. Nicolás Gómez Dávila. 27/1995. Nicolás Gómez Dávila. Urlich Kunzmann. Texte und andere Aufsätze. Auf verlorenen Posten. Michel Bibard. Wiedeń – Lipsk 1994. 14 Por. że przybliżyły Gómeza Dávilę światu. publikowanie prawie zawsze – bezwstydne. Potem pojawił się jeszcze przekład na język francuski16 oraz wydanie niemieckie17. Einsamkeiten. Berlin 2005. który zwrócił na nie pełną podziwu uwagę. Aufzeichnungen des Besiegten. Notas. Franco Volpiego. Pierwszym. Michaela Meßner. Wiedeń – Lipsk 2003. Monaco 2005. włoskie. Nicolás Gómez Dávila. Adelphi. należy stwierdzić. 13/1990.” (120) W tym miejscu należy wspomnieć o europejskiej recepcji dzieła Gómeza Dávili. 11/1989. Sukces tej publikacji był ogromny. Monaco 2003. 15 Il Corriere della Sera. Éditions du Rocher. Karolinger. tenże. a jeden z popularnych włoskich dzienników15 przez cały miesiąc umieszczał na pierwszej stronie jakąś wypowiedź kolumbijskiego reakcjonisty. Autorem publikacji i tłumaczem scholiów był Tomasz Gabiś. Fortgesetzte Scholien zu einem inbegriffenen Text. 12/1990. Herminio Redondo. Günter Maschke. oparta na niemieckojęzycznym wydaniu austriackim.• „Pisanie często jest nieuniknione. 18 Por.

również odpowiedź winna być twierdząca. 15) Nie bez znaczenia jest również to. jeżeli weźmie się pod uwagę idee. który używał go w celu opisywania choroby społeczeństwa i jednostek. interpretacje i komentarze. gdy tymczasem on sam expressis verbis takiej interpretacji się przeciwstawiał.” (E. żyje w przekonaniu. błyskotliwą wypowiedzią zawierającą ogólną myśl filozoficzną. I nie chodzi nawet o sam fakt tłumaczenia na inne języki. że jest tylko w połowie kulturalny. że uprawianie aforystyki jest świadomym przeciwstawieniem się próbom stworzenia wszechobejmującego. Deformacja jest bowiem bardzo różnorodna i wielopoziomowa.I. Jeżeli założy się.nie przebiega w sposób właściwy. oraz późniejszego łacińskiego „scholium” – „notatka na marginesie”. zafałszowuje zarówno formę. jak wiadomo. Przede wszystkim Gómez przedstawiany jest jako autor aforyzmów. czyli opisywania kryzysu. które ten reprezentował. • „Czytelnik nie napotka na tych stronach aforyzmów. że. choćby nawet temu zaprzeczał. że ojcem aforyzmu jest Hipokrates. że aforyzm jest zwięzłą. to odpowiedź jest twierdząca. wybrał hiszpańskie słowo „escolio”.” (86) Jeżeli przyjmie się. Jeżeli uzna się. jak i przesłanie. spójnego systemu. W ten sposób autor jasno i wyraźnie stwierdzał. że nie pozostawia po sobie nic innego. 8 . że zazwyczaj charakteryzują go środki stylistyczne takie jak antyteza czy paradoks. to bez wątpienia tak. Moje krótkie frazy są chromatycznymi dotknięciami kompozycji <<pointilliste>>. W tym kontekście można by jednak zadać następujące pytanie: czy komentarz Gómeza Dávili może być aforyzmem? Inaczej rzecz ujmując: czy scholium może mieć formę aforyzmu? • „Kto nie nauczył się łaciny i greki. którego etymologia wywodzi się od klasycznego greckiego „schólion” – „interpretacja”. „komentarz”. co. dla określenia swych krótkich pisemnych wypowiedzi. i że aforystyka jest pierwotną formą uprawiania filozofii. moralną bądź psychologiczną. jak tylko uwagi. „uwaga wyjaśniająca”.

utrzymywał kontakt nie z żywymi. By być przeciwnikiem wspomnianej hipotezy. dz. ss. http://www. które skomponowali lepsi i mądrzejsi od niego. że tym tekstem jest fragment książki Textos.II. Revista de Colegio Mayor de Nuestra Señora de Rosario. obecny jest implicite w komentarzach? W odpowiedzi na to pytanie jeden z badaczy stwierdził.) 9 . „Semblanza. Ginzburg po raz pierwszy”. Francisco Pizano de Brigard. który objawiał mu się w tekstach. około czterdziestu stron swej wczesnej pracy. żeby Gómez Dávila kilkadziesiąt lat swego życia poświęcił na komponowanie przypisów do.htm.21 19 Por. Trudno sobie bowiem wyobrazić. • „Życie aktywne zezwierzęca. abril – junio 1988. doświadczenia życiowego – jeszcze u Nietzschego aforyzmy rodziły się z zetknięcia z rzeczywistością i faktami. 21 Mówi się o stronach 61 – 100 z pierwszego wydania Textos. 20 Por. lecz umarłymi.anthropos. należałoby postrzegać ich autora jako średniowiecznego mnicha. dla znawcy dzieła kolumbijskiego samotnika – wręcz absurdalna. wskazywanych przez twórcę tej „śmiałej hipotezy badawczej”. 2-3 (2-3). nr 542.. że aż do XIX wieku pod postacią aforyzmu ujawniał się wynik obserwacji i doświadczenia. tekst. nie inspirował się światem materialnym. który jak głoszą tytuły omawianych tutaj dzieł. lecz idealnym. Anthropos?. wystarczy owe strony przeczytać.pl/anthropos2/texty/ ginzburg. „Semblanza de un Colombiano Universal: las claves de Nicolás Gómez Dávila”. co „faktyczne”. (Por. cyt. poświęcającego swój ziemski żywot na opatrywanie uwagami tekstów. który w pewnym momencie swego życia postanawia pozostawić po sobie zestaw użytecznych dla innych myśli. Beata Mytych.us..”. Dlatego też czytając kolejne tomy scholiów. 9 – 20.” (E. 183) Do namysłu wzywa jeszcze jedna kwestia: co to za tekst opatruje Gómez Dávila swoimi uwagami.Jednak równocześnie nie wolno zapomnieć. Francisco Pizano de Brigard.20 Jednak taka odpowiedź jest po prostu nie do przyjęcia jako naiwna i redukcjonistyczna.edu. „Myślenie aforystyczne. 2004. a nie jako poszukiwacza przygód.19 Tymczasem Nicolás Gómez Dávila unikał tego. odcinał się od współczesnego mu świata.

II. iż najbardziej zbliżoną do faktycznego stanu rzeczy będzie odpowiedź mówiąca. Co ciekawe. 10 . W swych intelektualnych wędrówkach nie pomijał żadnej epoki i miejsca. 335) Podczas badania myśli Gómeza oraz jej recepcji zwraca uwagę jeszcze jeden istotny aspekt: bardzo trudno przeprowadzić jakąś głębszą i rozbudowaną analizę dzieła samotnika z Bogoty. czyli. nazywa idee. kim i czym. próbował sobie przyswoić i dla siebie ocalić. jak i do twórców współczesnych. metafilozoficzną22 momentami. Do tego należy dodać właściwe autorowi niezwykle trzeźwe spojrzenie na dzieło własne i. jako ludzie określonego kręgu kulturowego. Sądzę. że dzieł wyrosłych na gruncie kulturowym innym niż własny nie podobna poznać w odpowiedni. cokolwiek można by o ideach Gómeza napisać. gdzie działy się rzeczy mające wpływ na to. Trzeba też pamiętać. łacińska i chrześcijańska. Odnosił się zarówno do starożytnych autorów greckich. jesteśmy. do czego się odnoszę. • „Ignorującemu to. Nicolás Gómez Dávila czytał i komentował. stanowiące nasz europejski czy zachodni dorobek kulturowy. kultura helleńska.” (61) Myślę. W jego bibliotece znajduje się np. że dzieje się tak z kilku podstawowych powodów. zajmująca się refleksją na temat filozofii. jak się wydaje. kto daje jej posłuch. które krytykuje. wszystkie ważne księgi. kultura. czymś ze wszech 22 Metafilozoficzna. że rozwiązania tej zagadki należy szukać gdzie indziej. niepowtarzalną wizję całego naszego kulturowego uniwersum. którą Gómez. ogólnie rzecz ujmując. Przede wszystkim Nicolás Gómez Dávila sam wymienia nazwiska twórców. zawsze będzie to zaledwie komentarzem komentarza. moje zapiski wydadzą się trywialne” (E. myśliciel zgłębiał również księgi innych kultur. a jego erudycja jest po prostu przytłaczająca. którzy go interesują. umożliwiający kompetentną krytykę sposób. I właśnie w związku z tym jestem skłonny sądzić. Jednak Gómez uważał. również dzięki swym scholiom.• „Głębokość jakiejś idei zależy od potencjału tego. Tybetańska księga umarłych oraz Upaniszady. że. że tekstem implicite jest nasza kultura.

Szekspira czy Goethego? 11 . są potrójnym śladem Woli. miała służyć mu do adekwatnego odmalowania czegoś.miar ułomnym i niepełnym. 362) • „Trud syntezy pozostawmy Bogu. Dantego.” (N. iż Gómez Dávila postrzegał świat jako jedyny w swoim rodzaju zbiór paradoksów. Pozornie bardzo łatwo można postawić dziełu reakcjonisty z Bogoty poważne zarzuty przede wszystkim niespójności czy wewnętrznej sprzeczności. Woli. • „Myślenie demokratyczne ma zwyczaj dedukować konsekwencje jakiegoś wydarzenia z tą samą prostolinijnością. poprzestaje zaś na artykułach. uczciwy badacz nie może nawet marzyć o oryginalności ujęcia. co nie dawało się ująć w klasycznie rozumiany system. że w wypadku omawianych tu prac akademicko ukierunkowany. że praca badacza rzeczywistości powinna polegać na hierarchicznym porządkowaniu dostępnych mu. Ta. traktatów i książek. ludzi i świata. Dlatego wydaje się. że te krótkie teksty mają z reguły charakter apologetyczny. Nieprzypadkowo kolumbijski myśliciel posługiwał się metodą pisarskiego i filozoficznego pointylizmu. często sprzecznych fragmentów.” (E. notatkach i wstępach. paradoksalny charakter doktryny chrześcijańskiej. jego krytyczny apetyt zostanie w znacznej mierze zneutralizowany. co implikacje jakiejś zasady. Paradoksalny charakter świata empirycznego. co umie za to dostrzec reakcjonista. pierwotnie neoimpresjonistyczna technika malowania drobnymi plamami czystej farby. Ojców Kapadockich. kiedy krytyk uświadomi sobie. jest paradoksalny charakter wydarzeń. która tworzy. Bernarda. Specyfika prac kolumbijskiego autora powoduje zaś. Tym. Jednak. 165) Naturalne wydaje się więc również to. śmiałości zestawień czy głębokości wniosków. a treść ich w dużej części stanowią cytaty – jak bowiem opowiadać własnymi słowami coś. Woli. która poddaje się Woli najwyższej.I. za którego systematyczność odpowiada Bóg. paradoksalny charakter myślenia reakcyjnego. która jest skondensowaną postacią pism Homera. św. że o Gómezie Dávili nie pisze się rozpraw.E.I. co zostało powiedziane w sposób uznawany za doskonały? – jak rozłożyć na czynniki pierwsze wypowiedź. Gómez Dávila był bowiem przekonany. która odkrywa.

Jego idee zaś przedstawiane są jako śmieszne. Czy w tej sprawie potrzebny jest jakiś bardziej wymowny komentarz? • „Nie dawajmy głupim opiniom przyjemności oburzania nas. publicznych ataków. W przeciwieństwie do tych. a z drugiej zjawisko dużej niechęci czy wręcz wrogości.” (26) Aby jeszcze lepiej zrozumieć z jednej strony fenomen rosnącego rozgłosu. wystarczy cytować poza kontekstem. abril – junio 1988. warto przyjrzeć się podstawowym ideom. • „Żeby ośmieszyć. która dla wielu zdaje się zupełnie nie istnieć. szkodliwą i po prostu nie na miejscu. braku profesjonalizmu i bezczelności autora. przyjaciela kubańskiego dyktatora. Najczęściej powtarzane zarzuty należą do popularnej dziś kategorii argumentum ad personam. którzy powołują się na nią. którą jego myśl wzbudza. by podkreślić wartość prac reakcjonisty. by czytelnicy mego tekstu uświadomili sobie. 23 – 25. gdyby nie to. która często jest niezamierzonym skutkiem głośnych. Nie sposób pominąć także kwestii. uhonorowanego Noblem. Chciałbym też. a która związana jest z przywoływaną przy każdej nadarzającej się okazji wypowiedzią Gabriela Garcii Márqueza: „Gdybym nie był komunistą. jaki ostatnio towarzyszy kolejnym wydaniom książek Nicolasa Gómeza Dávili. Revista de Colegio Mayor de Nuestra Señora de Rosario. „Donde se vaticina el destino de un libro inmenso”. aby nie przysłużyć się dziełu reklamą. którzy. iż w bibliotece Nicolasa Gómeza Dávili nie ma żadnej z książek tego. pozostają jeszcze przeciwnicy. 12 . nr 542. Słyszy się o zadufaniu.Oczywiście. uważam ją za wyjątkowo wstydliwą. anachroniczne i – gdyby brać je poważnie – niebezpieczne. ss. pyszałkowatości. które ten kolumbijski myśliciel wyznawał. że często odstręczają ludzi wrażliwych od samodzielnego zapoznania się z – jak to określił znany pisarz latynoamerykański Álvaro Mutis – „pierwszorzędnym dziełem myśli zachodniej”23.” (56) Tego typu uwagi nie warte byłyby nawet wzmianki. pastwią się nad nim w swych wpływowych kręgach miłośników postępu i wszelkiej nowoczesności. myślałbym jak Gómez Dávila”. 23 Álvaro Mutis.

” (N. gdyż chciałbym. często powracał do tej samej myśli. że idee prezentowane przez Gómeza nie zmieniają się. że w momencie rozpoczęcia „publicznej działalności” poglądy autora były dojrzałe i skrystalizowane. nastąpiła jakaś ewolucja w poglądach autora. Ponadto dzieło jego jest ogromne: scholia. Otóż Gómez Dávila. lecz pakt przeciw oszustwu. które pozostawił po sobie. Taki stan rzeczy powoduje. pewnej zmianie ulega zaś ich – coraz bardziej piękna i szlachetna – forma.I.E. że wydawcy. albo katolicki: inny z czasem gnije. Za każdym razem dochodzi do jakiegoś zafałszowania. kolumbijskim wydaniu około 1300 stron. które dzieli choćby wydanie Escolios a un texto implícito od publikacji Sucesivos escolios a un texto implícito. szukając dla niej piękniejszej i bardziej adekwatnej formy. które czynią „Albo sceptyczny.E.” (N. a późniejszy wysiłek miał za zadanie doprowadzić do ich jak najbardziej adekwatnej ekspresji. czy też zmieniając jej zakres. muszą arbitralnie decydować. inni zaś przedstawiają te. 124) • „Między sceptycyzmem i wiarą nie ma konfliktu. Odnoszę bowiem wrażenie.” (E. z jakim fragmentem refleksji samotnika z Bogoty czytelnik się zapozna. 44) • wiarę przed spekulacjami. 13 . ewolucja. które wydają im się najlepsze. zajmują bowiem w najnowszym. które są im z jakichś powodów użyteczne.Zanim to jednak nastąpi.II. że na przestrzeni kilkudziesięciu lat. aby odbiorcy ani na moment nie przestali być tego świadomi. Naturalne wydaje się bowiem podejrzenie. że jedni wybierają komentarze. Można zatem przyjąć. niech mi będzie wolno poczynić jeszcze kilka drobnych uwag. pisząc swe komentarze. Otóż sprawa nie wydaje mi się tak oczywista. 82) Ponadto istnieje jeszcze problem ewolucji dzieła Gómeza. co z mocą podkreślam. • „Sceptycyzm chroni ją śmieszną. Naturalne jest zatem. badacze i propagatorzy muszą uciekać się do dokonywania wyboru z pism myśliciela. najprawdziwsze albo najpiękniejsze. która winna znaleźć wyraz w jego pismach.II.

” (E. Lecz pokazać. torturuje czytelnika. nigdy nie wybaczy nam swej zdrady. lecz powinno polegać na przechowywaniu dziedzictwa kulturowego i cywilizacyjnego. Nicolás Gómez Dávila pisze z pozycji. Co prawda. niczym nieskrępowanej wolności.II. tego zaczynu. Jego zdaniem. Zdaniem Gómeza. Co za tym idzie. nawet obecnie można dostrzec jeszcze ostatnie ślady dawnej kultury. 166) 14 .” (E. żyjemy w epoce całkowitej barbaryzacji. jednak współczesny człowiek jest do nich nastawiony zdecydowanie negatywnie i dokłada wszelkich starań. Wierny wyznawanym przekonaniom.” (E. co uchodzi za aktualne i powszechnie przyjęte.II.• „Pisarz. ideom materializmu. 116) • „Kto nas zdradza.II. W takiej sytuacji pozbawieni wpływu na rzeczywistość reakcjoniści mają tylko jedno zadanie: konspirować. słowem: wszystkiemu. pełnej fałszywych bogów i ich proroków. ideom postępu i demokracji. • „Inteligentnym optymizmem nigdy nie jest wiara w postęp. co współczesne. 115) • „Nie usiłuję zatruć źródeł. lecz prawd starych i sprawdzonych. a to z uwagi na nieomal zupełny brak rzeczy godnych konserwowania. oraz nikczemnych i głupich idei. Nicolás Gómez Dávila w swym mozolnym trudzie komentatora nie poszukiwał nowości. bycie reakcjonistą łączy się również z głębokim poczuciem własnej bezsilności. z którego. 94) Przejdźmy zatem do myśli Gómeza. że są zatrute. kapitalizmu i rewolucji. w cudowny sposób – Boża interwencja wydaje się myślicielowi nieodzowna – mogłaby się kiedyś odrodzić zdrowa struktura człowieczego uniwersum. Myśliciel stanowczo odcinał się od wszystkiego. socjalizmu. które nazywa reakcyjnymi. bycie reakcjonistą w naszych czasach polega na przeciwstawianiu się ideom równości.” (E. Nawet konserwatyzm uważał za pozbawiony sensu. Konspirowanie nie ma zaś sprowadzać się do pomnażania rewolucyjnego chaosu. by je jak najszybciej wyeliminować. lecz nadzieja na cud.II. które często nazywał komunałami (lugares comunes). który nie torturował swych zdań.

sytuacja reakcjonistów znacznie pogorszyła się po Soborze Watykańskim II (1962 – 1965). w przeciwieństwie do większości zagorzałych krytyków współczesnych.” (E. przypuszczał swe ataki z wnętrza tego Kościoła.II. że jego zadaniem jest głoszenie Królestwa Bożego i przeciwstawianie się zepsutemu ze swej natury światu. 270) • „Historia współczesna jest dialogiem dwóch ludzi: jednego. jeśli jest stary. łaciny na rzecz języków narodowych. I trzeba przyznać. ponieważ.” (48) Zdaniem autora Escolios a un texto implícito.II. że krytyka. a partycypacja wiernych zbyt bliska jest profanacji. jest bezlitosna i często dochodzi do granic dobrego smaku. że myśliciel musiał być autentycznie zgorszony i przerażony tym. uświęconej wiekami liturgicznej służby. Przedsoborowy Kościół rozumiał bowiem. uważał bowiem. co określał jako stopniową „protestantyzację”. że rytuał ważniejszy jest od słów. przynajmniej z jego perspektywy. który wierzy. demokratyzację i sekularyzację Kościoła katolickiego. że jest bogiem.” (N. nie sposób nie odnieść wrażenia.” (E. Jako zupełnie niezrozumiała jawiła się reakcjoniście rezygnacja ze starej. Reakcja to ścieżka wijąca się wśród wzgórz. że samotnik z Bogoty. Człowiek wolny wie. wystarczy. Kolumbijski myśliciel stanowczo krytykował zmiany liturgiczne.II. że potrzebuje obrony. której poddawał Gómez Dávila współczesny Kościół. W tym kontekście znamienny wydaje się fakt. Kiedy czyta się zapiski Gómeza Dávili.• „Lewica to wytyczona po linii prostej. Tymczasem Kościół posoborowy zawarł ze światem pakt i sam zaczął podlegać rozkładowi. pomocy.E. Nie podobały mu się też zmiany w retoryce. który wierzy w Boga. lekceważąca ukształtowanie terenu szosa. opieki. prowadzą one do zastępowania nauki o odkupieńczej misji Chrystusa dywagacjami na tematy społeczno-ekonomiczne i psychologiczne. że częstym gościem w domu autora scholiów był ojciec Feliz Antonio Wilches 15 . 183) • „Nie mam pretensji do oryginalności: komunał. Równocześnie należy wyraźnie powiedzieć. 279) • „Wolność jest snem niewolnika. i drugiego.

co drażni współczesnego chrześcijanina w średniowieczu.ze znajdującego się nieopodal „Convento de la Porciúncula” zakonu Franciszkanów.II. 48) • „Na dzwonnicy współczesnego kościoła postępowy kler zamiast krzyża umieszcza chorągiewkę. 49) • „Teologia albo jest opisowa. • „Kiedyś Kościół dawał rozgrzeszenie grzesznikom. komisja biblijna. polega na swobodzie wybierania sobie panów. 307) • „W łonie obecnego Kościoła <<integrystami>> są ci. 81) Demokracji przeciwstawiał Gómez Dávila dawne społeczeństwo feudalne.” (N. i że tylko społeczeństwo hierarchicznie uporządkowane może być dobre 16 . teraz postanowił rozgrzeszać grzechy. że hierarchia jest czymś naturalnym i pięknym.II.E.E. jest chrześcijaństwo” (E.” (E. albo bluźniercza. że chrześcijaństwo potrzebuje nowej teologii. i <<progresistami>> ci. 45) • „Człowiek lepiej znosi prześladowania niż obojętność. którzy nie zrozumieli. w kościele zawsze albo mówią przez nos. szeroko rozbudowana struktura pozwalała korzystać z prawdziwej wolności – wolność bowiem.I. zdaniem reakcjonisty.I. 177) • „Kobiety.” (E.II. Czego to nie zrobił współczesny kler.E.II. 57) • „Przywracanie starego gestu liturgicznego w nowych okolicznościach może trącić herezją.” (N.II.” (E.” (E. 310) • „Tym.” (N. którego hierarchiczna.II. Myśliciel podkreślał.II. Dzisiejsza komunia na stojąco wydaje się gestem pychy.E. że nowa teologia powinna być chrześcijańska. 354) • „Trzy fałszywe kroki Kościoła to: arystotelizm. albo krzyczą. które nowa liturgia wiedzie do pogwałcenia Pawłowego zakazu. jezuityzm. by przyciągnąć choć odrobinę uwagi!” (N. Ojca Wilchesa Nicolás Gómez Dávila poznał jeszcze w 1949 roku w Rzymie i uważał za osobę niezwykle inteligentną i dojrzałą. którzy nie zrozumieli.

zdaniem Gómeza Dávili. 140) • „Kto umie przedkładać. gdyż tej ostatniej często brakuje właściwych arystokratom przymiotów ducha i szlachetności codziennych form. 179) Tymczasem obecnie wszystko odbywa się.I. bo dobrze zorganizowaną warstwą społeczną jest.” (78) 17 . do dyscyplinowania opornych. a więc przyrząd służący m. uciskająca całą resztę. iż na czele takiego porządku stała niegdyś arystokracja. których niegdyś strzegli najlepsi. 218) • „Demokracja jest polityką gnostycznej teologii.” (50) • „Grzeczność jest przeszkodą dla postępu. Szczególną rolę arystokracja odgrywała i powinna nadal odgrywać w stosunku do elity intelektualnej. biurokracja.” (N. Jako tragiczne myślicielowi jawi się to. którą wyróżniało kumulowane przez stulecia doświadczenie. • „Prądy historyczne zmierzają w dobrym kierunku jedynie w okresie od V do XII wieku. in. nieustannie poddawany politycznym. teraz próbuje się przesłaniać nowymi. W naszych czasach wszelkie rozstrzygnięcia może narzucać. jest tylko bogate i biedne pospólstwo. odwaga oraz smak.I.I.E. ekonomicznym i psychologicznym manipulacjom.” (N. w absurdalnej otoczce egalitaryzmu i samowoli. nie wyklucza. Gómez Dávila przypominał. Porządkuje. tłum. utrzymywany w stanie rewolucyjnego wrzenia.E.i rzeczywiście przypominać zdrowy żywy organizm. że wartości. a jedyną realną.” (N. gdy spaja go motyw religijny. zatwierdzanymi w plebiscytach ludowych. To w rękach najlepszych spoczywała odpowiedzialność za inne grupy oraz upoważnienie do stosowania przymusu – symbolem był tu bat.” (102) • „Nie ma już klasy wyższej i ludu. • „Sama idea ofiary i poświęcenia wydaje się niedorzeczna tym. 40) • „Tłum przestaje budzić odrazę tylko wtedy. którzy ignorują istnienie hierarchii dóbr.” (E.II.E.

lecz to. gdzie zapomina się o tym. Czasami jeszcze pojawiają się w niej jakieś echa pięknej i szlachetnej sztuki klasycznej.II. Trzeba podkreślić to. co krzykliwe lub po prostu użyteczne. Burczenie w brzuchu padliny. są po prostu zepsuci. 236) Wiele miejsca Gómez poświęcał filozofii. 190) • „Muzea są wynalazkiem ludzkości.II. Zamiast katedr. Dostrzegał w niej wartości. zamków i pałaców buduje się obecnie szkaradne obiekty użytkowe. Reakcjonista wiele mówił o twórczości artystycznej minionych wieków. stępiają wrażliwość i psują gust innych. napotkać pierwiastek transcendentny. gdyż wszystko można splugawić i zniszczyć.” (E.” (E. według myśliciela. co dobre. jest całkowicie zależna od bieżącej mody i nastawiona na zaspokajanie najniższych instynktów. co piękne. 152) • „Sztuka jest największą przyjemnością zmysłową. że pozostawał on w dialogu ze wszystkimi ważnymi 18 . 157) • „Poważniejsze niż śmierć sztuk jest to. przemysłowym i postępowym najbardziej niebezpiecznym zaczynem reakcyjnym jest sztuka. która nie ma miejsca dla dzieł sztuki ani w swym domu. jak ogromna większość ludzi zajmujących się „produkcją kulturową”. przedstawianie jest bowiem uznawaniem zależności.II.” (E. Artyści bowiem. jednak zazwyczaj dzieje się tak na skutek przypadku. 247) • „Sztuce abstrakcyjnej patronuje diabeł. trwa wiecznie. czyli ostatecznie – Boga. że martwe nie chcą zamilknąć. który uwierzył. 158) • „Nie ma bardziej martwego trupa niż utalentowany pisarz. zdradzając lichotę duszy swych konstruktorów.I.” (N. a w konsekwencji całkowicie jałowi.II. że jest geniuszem.E. prawdziwe i piękne.” (E. Można zaryzykować stwierdzenie. Wszelka sztuka naszych czasów.” (E. • „W społeczeństwie demokratycznym. a wysławia to.II. żądni poklasku i korzyści materialnych. Świata. które.Nicolás Gómez Dávila pisał też dużo o brzydocie współczesnego świata. że sztuka była przez kolumbijskiego myśliciela postrzegana jako ostatni bastion tradycji. niedouczeni. ani w swym życiu. które pozwalają jednostce rozwinąć i zachować własne człowieczeństwo.

W swych zapiskach wyrażał przekonanie. że do uprawiania wielkiej refleksji filozoficznej potrzebny jest talent literacki i umiejętność właściwego stosowania metafor.” (N. jednostronnie racjonalistycznym. Tertium non datur. albo należy się do następców Schopenhauera. odwieczne pytania. ich przeżywaniem na określonym poziomie. a także np. które ignorowały złożoność i wielopłaszczyznowość ludzkiej rzeczywistości. heglowskich oraz tych. że jego przeciwnik jest głupi. • „Świat współczesny jest buntem przeciwko Platonowi. Kartezjusza. Z myślicieli.E. związanych z francuskim oświeceniem. którego mocne strony potrafił docenić. i marksistom. przestrzegał przed konsekwencjami koncepcji stoickich. że tylko propozycja niemieckiego myśliciela jest w pełni konsekwentna i rzeczywiście odważna.filozofami przeszłości i zajmował stanowisko we wszystkich istotnych kwestiach filozoficznych. którzy na nauce ucznia Sokratesa się opierali. którzy w sposób programowy odrzucali koncepcje teistyczne. 154) 19 .” (E. że filozofowanie polega na próbie udzielenia odpowiedzi na wciąż te same. 339) • lecz „Filozofia jest hermeneutyką łaski. których uważał za zwykłych nieudaczników i karierowiczów. 57) • „Filozofowanie nie jest rozwiązywaniem problemów. a nie tylko biegłość techniczna i zdolność do analitycznego myślenia. Kanta i Schopenhauera. Nicolás Gómez Dávila był przeciwnikiem wszelkich nurtów. Sam dużym szacunkiem darzył Platona i myślicieli chrześcijańskich.I. Uważał bowiem. Przeciwstawiał się filozofiom monistycznym. utylitaryzmy i determinizmy. wielkim systemom idealistycznym. za pomocą wciąż zmieniającego się języka. Gómez wiele uwagi poświęcił Marksowi. Z drugiej strony. Pascala.” (E. 198) • „Marksista nie wątpi w zepsucie swego adwersarza.” (E.I.” (E. 36) • „Albo należy się do następców Hegla.II. Poza tym sądził.II. zwalczał różnorodne materializmy. Reakcjonista po prostu podejrzewa. autentyczną sympatię odczuwał – takie przynajmniej można odnieść wrażenie – wyłącznie do Nietzschego.II.

II. że zatem ten sam akt może być alternatywnie zły albo dobry. którzy protestują. • „Ci. 363) • „Chrześcijanin. ani czym jest chrześcijaństwo.” (E.” (N.II. 83) • uczciwą ideologią burżuazyjnego „Tomizm i marksizm mogą wymieniać się personelem.I.II.E. że dobro staje się złem a zło dobrem.” (N.” (N.II. 58) • „Poza regułą benedyktyńską wszelkie statuty ludzkich zbiorowości są groteskowe i toporne. 161) • „Marks był jedynym marksistą. którego marksizm nie otumanił.” (E.I. 321) 20 .E.I. czekał za to na cud i wierzył w skuteczność cierpliwie zanoszonej modlitwy. kiedy stwierdzamy.• „Odczytywać Nietzschego jako odpowiedź to go nie rozumieć. podkreślający kluczowy charakter łaski i odkupieńczego dzieła Chrystusa.E.E. a nie tylko nazewnictwo rzeczy.” (N. jeśli Bóg tego chce. którego obłęd porywa na drodze do Damaszku. 82) Sam Gómez Dávila jawi się jako myśliciel nastawiony teocentrycznie. w sporze między racjonalistami i woluntarystami opowiadający się po stronie tych ostatnich. Nietzsche jest ogromnym pytaniem.” (E. scjentystycznej wiary w wyzwalającą moc postępu i rozwoju naukowo-technicznego. ani czym jest nauka. Nie podzielał również.” (E. iż wola Boża zmienia istotę. Nie do przyjęcia dla niego była współczesna tendencja do stawiania człowieka w centrum wszechświata i wciąż dynamicznie rozwijający się gnostycyzm.” (E. 389) • „Marksizm był ostatnią optymizmu. 162) • „Pomimo całej wymierzonej w chrześcijaństwo agresji linia Nietzschego jest niejasna. tak silnie zakorzenionej we współczesnym świecie. nie rozumieją. 44) • „Dla chrześcijanina metafizyki dzielą się na nieprawdopodobne i fałszywe.I. którego niepokoją <<wyniki>> nauki. Nietzsche jest Saulem. nie wie.II.

24) • „Także cnót nie można przetłumaczyć. Pewne potrzebują niemieckiego. kto nie poświęca się naszemu egoizmowi. Zdekonstruowany i splugawiony „tekst” często jest już dla nas po prostu niedostępny.” (E.II. łacińskiego i chrześcijańskiego. • „Nazywamy egoistą tego. u których wdzięczność za doświadczane dobro – zamiast wyrodzić się w zwyczajową nienawiść. by wyrazić swą sumienną powagę.II. O czymkolwiek by jednak nie mówił. głupota człowieka dojrzałego – za doświadczenie. które są wyśmienite we francuskim. a deprawują się w innych językach. które często giną pod zwałami śmieci i gruzów. 53) • „Ci. nie spocznie. pulsującego w ukryciu. Uważam. źródła. można uznać za cud. a inni uznają po prostu za genialny. zanim nie dotrze do ich. Choćby chodzili w łachmanach. Mnie najważniejsze wydaje się to. ducha helleńskiego. że w dziełach myśliciela z Nowej Grenady można dostrzec epifanię ducha kultury europejskiej i zachodniej. w końcu. głupota młodzieńca – za geniusz.II.” (E. jednak pozostają komentarze.I.” (E. Jedne mówią tylko po łacinie.Autor w swych komentarzach poruszał ogromną liczbę tematów i nie podobna w tym miejscu wspomnieć o wszystkich. Kto bowiem pokocha tych ksiąg blask i głębię. 58) 21 . podstawom. nikt nie zdołał przełożyć nawet jednej cnoty. 49) • „Głupota staruszka uważa się za mądrość.” (E. Inne znają jedynie angielski. który jedni uważają za dyletancki i niedorzeczny. zawsze czynił to w sposób. Niektóre wyłącznie po hiszpańsku nie wydają się zwykłymi plebejskimi gestami. że księgi pozostawione przez Nicolasa Gómeza Dávilę mają obecnie dużą szansę odegrać rolę wezwania do powrotu do prawdziwych korzeni. który na Starym Kontynencie zdaje się właśnie konać. Istnieją takie. są arystokratami. jaką każdy dobroczyńca budzi – przemienia się w uwielbienie dla wyświadczającej je osoby. Dokonujące się zaś na naszych oczach rozpowszechnianie się scholiów. dzięki któremu także my mamy okazję przyjrzeć się zapomnianym fundamentom swej własnej świadomości. Z greki. które oferują nam tego „tekstu” esencję. ducha.

co pozbawione wartości – ku nicości. w dzielnicy „El Nogal”. 392) • „Ani kurz.E. 25 Dom. którzy mają krytyczne podniebienie. 370) • „Żadna praca nie hańbi.II. a książki – częściowo ułożone w leżące na podłodze stosy – pokrywają się kurzem. 74) • „Traktowanie niższego od siebie z szacunkiem i serdecznością jest klasycznym syndromem reakcyjnej psychozy. ale tylko to. Niech to się skończy.” (131) Nicolás Gómez Dávila umarł 17 maja 1994 roku w Bogocie.II. 112) • „Po owocach poznają drzewo tylko ci. że istnieli mnisi. czytał i tworzył.• „Ostatecznie jedyną rzeczą. 22 .II.II.II. 116) • „Dla współczesnego świata nie ma innego rozwiązania jak tylko Sąd Ostateczny.” (E. ani czas nie zbrukają czystych zdań.24 Dom. ale każda degraduje.” (E. która nie pozwala nam wstydzić się własnego człowieczeństwa. 405) • „Wszystko zmierza ku śmierci.” (E. imponujący budynek w stylu Tudorów (schyłkowa faza gotyku angielskiego).” (E.” (E. 24 Grób Nicolasa Gómeza Dávili znajduje się na cmentarzu „Jardines de la Paz” w północnej części miasta. jest to.25 Drzwi do jego słynnej biblioteki zamknięte są na klucz.” (N. u zbiegu ulic 11 i 77.I. znajduje się w Bogocie. wynajmuje się przypadkowym osobom. w którym myśliciel mieszkał.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful