EX OCCIDENTE LUX I

„Świat współczesny nie będzie ukarany. On sam jest karą.” (E.II, 282)1

• „Reakcjonisty nie oburzają określone rzeczy, ale każda rzecz
nie na swoim miejscu.” (E.II, 404)

„Nie powinniśmy emigrować, lecz konspirować.” (E.II, 220)

Nicolás Gómez Dávila, syn bogatego kupca i przemysłowca,
urodził się 18 maja 1913 roku w stolicy Kolumbii, Santa
Fe de Bogotá. Kiedy miał sześć lat, wyjechał z rodzicami
do Europy. W Paryżu wstąpił do kolegium benedyktyńskiego,
wakacyjne przerwy w nauce zwykł zaś spędzać w Anglii.
Już pod koniec wieku młodzieńczego zapadł na ciężką chorobę
płuc i prawie dwa lata, przechodząc leczenie i rehabilitację,
musiał pozostawać zamknięty w domu. W tym czasie nad
jego rozwojem intelektualnym czuwali prywatni nauczyciele.
Spokój i monotonia naznaczonego cierpieniem życia pozwoliły
Gómezowi Dávili całkowicie poświęcić się studiom. Młody
człowiek z autentycznym zapałem poznawał języki klasyczne:
grekę i łacinę, oraz współczesne: francuski, angielski, niemiecki;
a także ich literaturę.
• „Wspaniałość ducha wywodzi
przezwyciężanej mierności.” (57)2

się

czasami

z

cierpliwie

1
Wszystkie cytaty, zawsze w moim tłumaczeniu, pochodzą z: Nicolás Gómez
Dávila, Escolios a un texto implícito. Obra completa, Villegas Editores, Bogota 2005;
a także z: Nicolás Gómez Dávila, Następne scholia do tekstu implicite, tłum. Krzysztof
Urbanek, Furta Sacra, Warszawa 2006. (E.II, 282) oznacza: Escolios a un texto implícito,
tom II, s. 282.
2
(57) oznacza: Następne scholia do tekstu implicite, s. 57.

3

Po siedemnastu latach pobytu na Starym Kontynencie Nicolás
Gómez Dávila wrócił do Bogoty, gdzie w 1937 roku wstąpił
w związek małżeński z Emilią Nieto Ramos (1909 – 1995).
Choroba, którą myśliciel przechodził w młodości, nie była
jedyną przypadłością, która w jakiś sposób zdeterminowała jego
życie. W 1948 roku Nicolás Gómez Dávila podczas konnej jazdy
w swej posiadłości „Canoas”, która znajduje się w pobliżu Bogoty,
uległ wypadkowi: próbował zapalić cygaro, spłoszył konia, został
przez niego zrzucony i złamał nogę. W rezultacie do końca życia
lekko kulał. Nie przeszkadzało mu to jednak w częstych, prawie
codziennych, długich spacerach.
W 1949 roku odbył swą jedyną, jeżeli weźmie się pod uwagę
dojrzałe życie, podróż zagraniczną. Wraz z żoną przez ponad
sześć miesięcy przemierzał samochodem dostępną dla obywatela
południowoamerykańskiego kraju część Europy.
Trzeba jeszcze wspomnieć, że małżonka Gómeza Dávili wydała
na świat troje dzieci: dwóch synów – Nicolasa i Juana Manuela;
oraz córkę – Rosę Emilię. Ta ostatnia angażuje się obecnie w prace
związane z przechowywaniem i rozpowszechnianiem dziedzictwa
ojca.
• „Kobieta ma tę samą temperaturę intelektualną, co środowisko,
w którym żyje: zaciekle rewolucyjną bądź nieustraszenie konserwatywną
– stosownie do okoliczności.
Nigdy nie może być reakcjonistą.” (E.II, 351)

Po europejskiej podróży myśliciel na dobre zamknął się
w swej, stopniowo powiększanej, bibliotece, a jego życiowa
aktywność w znacznej mierze zaczęła sprowadzać się do czytania.
Gómez Dávila czytał nade wszystko w nocy, czytał i robił notatki.
Ten „prawdziwy reakcjonista” odnalazł cel swego istnienia
w przyswajaniu i reagowaniu na treści, które pozostawili po sobie
twórcy wywodzący się, w ogromnej większości, z kręgu cywilizacji
europejskiej i zachodniej.
Biblioteka, pomimo niezwykle surowej selekcji, jakiej podlegały
mające ją stanowić książki, pod koniec życia właściciela liczyła
około trzydziestu tysięcy tomów. Zawierała ona przede wszystkim
prace z zakresu filozofii, literatury pięknej, historii, myśli
społecznej i politycznej, historii sztuki. Nicolás Gómez Dávila
4

myślał i czynił notatki. tom I. którzy stanowili jego najbliższe otoczenie.E.gromadził wydania dzieł wszystkich interesujących go autorów. s. W tym kontekście warto przytoczyć dwa. 5 . sporą dawką wątków o charakterze osobistym i autobiograficznym. Tomo I. Inne per analogiam. • „Często natykamy się na ludzi przekonanych.” (N. Bogota 2003. 29. México 1954. o ile było to możliwe. sądy. Tom I]4. że przeczytali jakąś książkę. Tomo I [Notatki. Nicolás Gómez Dávila. 29)3 Nicolás Gómez Dávila pędził swe życie w samotności. Tomo I. maksymy i frazy.” (115) Gómez Dávila początkowo wzbraniał się przed jakimikolwiek publikacjami. tenże. pod koniec życia zainteresował się gramatyką języka duńskiego. moim zdaniem. wiele mówiące fakty: Gómez Dávila sprowadził kompletne rosyjskie wydanie tekstów Konstantina Leontiewa. El solitario de Dios 3 (N. mimo że nie znał języka. w językach oryginalnych. prawie całkowicie odizolowany od często po prostu wrogiego mu świata. przeprowadzonej w tomie Nicolás Gómez Dávila. nic nudniejszego niż rozmawianie o nich z postronnymi. Obecnie Notas mają dużą wartość dokumentalną. ponieważ zapoznali się z jej tłumaczeniem.I. • „Nic ciekawszego niż samotne rozmyślanie na temat nierozwiązywalnych problemów. Jednak już w 1954 roku jego brat Ignacio wydał w Meksyku nie przeznaczone do komercyjnej dystrybucji Notas. których formę starał się coraz bardziej udoskonalać.E. in. Niedawno wznowione w Kolumbii: por. spostrzeżenia. Pomagali mu swymi uwagami nieliczni ludzie. Franco Volpi5 używa ich zaś jako „hermeneutycznego oparcia” dla swej. by móc wreszcie zapoznać się z twórczością Kierkegaarda bez pośrednictwa tłumaczeń. Notas. 4 Por.I. Czytał. na których stronice składają się różnorakie notatki. Notas. tylko przez ogromny szacunek dla jego myśli. Villegas Editores. 5 Franco Volpi jest profesorem historii filozofii współczesnej Uniwersytetu w Padwie i największym autorytetem w dziedzinie studiów nad życiem i twórczością Nicolasa Gómeza Dávili. 29) oznacza: Nuevos escolios a un texto implícito. przyciągają m. Byli wśród nich członkowie rodziny oraz kilku przedstawicieli kolumbijskich elit intelektualnych.

abril – junio 1988. nr 240. esejach De iure11 z 1988 roku oraz El reaccionario auténtico [Prawdziwy reakcjonista]12. Franco Volpi. Bogota 2005. Nuevos escolios a un texto implícito. abril – junio 1995. „De iure”. Bogota 1992. Boży samotnik]6. Textos I. który został wydany rok po śmierci autora. Nicolás Gómez Dávila. Tomo I. [w:] Nicolás Gómez Dávila. Procultura. Escolios a un texto implícito. a wbrew tytułowym sugestiom. które. mianowicie idei reakcji. 6 . cyt. Bogota 1986. Selección. Nicolás Gómez Dávila. 8 Por. 11 – 40. Instituto Colombiano de Cultura. w 1986 wydał również dwa tomy – w najnowszym wydaniu po około dwieście stron każdy – Nuevos escolios a un texto implícito [Nowe scholia do tekstu implicite]9. Bogota 2001. El solitario de Dios. Franco Volpi. Notas. Textos I. ale wszyscy komentatorzy skupiają się przede wszystkim na wypowiedziach dotyczących sztandarowej dla autora idei. Nicolás Gómez Dávila. Editorial Voluntad. podobnie jak pierwsza publikacja autora.. Franco Volpi. Bogota 1959. 11 Por. ss. Mówiąc o spuściźnie intelektualnej samotnika z Bogoty nie wolno zapomnieć jeszcze o dwóch mniejszych pracach. Villegas Editores. Jest to skromnej objętości dzieło pisane tekstem ciągłym. Revista de la Universidad de Antioquia. a na jej treść składają się delikatnie zmodyfikowane teksty. ss.) 7 Por. Nicolás Gómez Dávila. Książka ta stanowi wprowadzenie do pełnego. Dopiero w 1977 roku Nicolás Gómez Dávila opublikował dwa tomy – w najnowszym. kolumbijskim wydaniu liczące niecałe czterysta stron każdy – Escolios a un texto implícito [Scholia do tekstu implicite]8. analizy życia i dorobku kolumbijskiego reakcjonisty. nie doczekało się kontynuacji. Villegas Editores. Revista del Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario. ss. które pojawiły się już wcześniej jako posłowie do wyboru scholiów (por. 6 Por. Nicolás Gómez Dávila. Bogota 2002. pięciotomowego wydania scholiów Nicolasa Gómeza Dávili. nr 542. dz.[Nicolás Gómez Dávila. 481 – 500) oraz jako wstęp do wznowionego dzieła Notas (Por. Nicolás Gómez Dávila. Medellín. Nicolás Gómez Dávila. Instituto Caro y Cuervo. „El reaccionario auténtico”. 10 Por. Escolios a un texto implícito. 9 Por. Niedawno wznowione: por. 16 – 33. Pięć lat po Notas Gómez Dávila opublikował Textos I [Teksty I]7. Sucesivos escolios a un texto implícito. a więc w roku 1995. ss. „Un ángel cautivo en el tiempo”. a w 1992 roku tom – w najnowszym wydaniu liczący niespełna sto pięćdziesiąt stron – Sucesivos escolios a un texto implícito [Następne scholia do tekstu implicite]10. 67 – 85. Bogota 1977. Villegas Editores. tenże. 12 Por. W Textos poruszanych jest wiele kwestii. „Una voz inconfundible y pura” [w:] Nicolás Gómez Dávila.

Herminio Redondo. 12/1990. Günter Maschke. Günther Rudolf Sigl. Michel Bibard. Franco Volpiego. że przybliżyły Gómeza Dávilę światu. Wiedeń – Lipsk 1994. oparta na niemieckojęzycznym wydaniu austriackim. tłum. 27/1995. 7 . 11/1989. Monaco 2005. tenże.” (120) W tym miejscu należy wspomnieć o europejskiej recepcji dzieła Gómeza Dávili. 24/1995. Le Réactionnaire authentique. że to właśnie dzięki niej autor scholiów przestał być polskiemu czytelnikowi zupełnie nieznany. Nicolás Gómez Dávila. Berlin 2005. Wydane w Wiedniu tomy13 – choć nie są wolne od poważnych usterek i ułomności – mają tę zaletę. Texte und andere Aufsätze. Neue Scholien zu einem inbegriffenen Text. Aufzeichnungen des Besiegten. 14 Por. Urlich Kunzmann. 15 Il Corriere della Sera. tłum. tłum. Michel Bibard. Notas. 28/1996. nie może zostać uznana pod żadnym względem za satysfakcjonującą – co nie zmienia podstawowego faktu. że obserwowana w ostatnich latach ekspansja dzieła Nicolasa Gómeza Dávili 13 Por. Nicolás Gómez Dávila. tenże.• „Pisanie często jest nieuniknione. Glossen und Text in einem. Nicolás Gómez Dávila. był znany katolicki filozof Dietrich von Hildebrand. publikacja ta. który zwrócił na nie pełną podziwu uwagę. tłum. 17 Por. Éditions du Rocher. 13/1990. Éditions du Rocher. Sukces tej publikacji był ogromny. Stańczyk.14 powstało dzięki inicjatywie. Wiedeń 1987. W Polsce myśl Gómeza Dávili znana jest szerzej za sprawą kilku artykułów zamieszczonych w piśmie Stańczyk18. Patrząc na kwestię szerzej. Einsamkeiten. tłum. 14/1991. Monaco 2003. Karolinger. In margine a un testo implicito. 25/1995. Mediolan 2001. 16 Por. włoskie. Adelphi. zafascynowanego myślą samotnika z Bogoty. publikowanie prawie zawsze – bezwstydne. Les Horreurs de la démocratie. 18 Por. Unzeitgemäße Gedanken. Mattes & Seitz. Auf verlorenen Posten. Niestety. Karolinger. Wiedeń 1992. Jednak prawdziwe odkrycie nastąpiło wraz ze stopniową publikacją niemieckiego przekładu części scholiów. Autorem publikacji i tłumaczem scholiów był Tomasz Gabiś. Nicolás Gómez Dávila. Pismo konserwatystów i liberałów. a jeden z popularnych włoskich dzienników15 przez cały miesiąc umieszczał na pierwszej stronie jakąś wypowiedź kolumbijskiego reakcjonisty. Michaela Meßner. tenże. Fortgesetzte Scholien zu einem inbegriffenen Text. tłum. Pierwszym. Karolinger. Wiedeń – Lipsk 2003. Potem pojawił się jeszcze przekład na język francuski16 oraz wydanie niemieckie17. tenże. należy stwierdzić. Kolejne tłumaczenie.

co. W ten sposób autor jasno i wyraźnie stwierdzał. • „Czytelnik nie napotka na tych stronach aforyzmów. i że aforystyka jest pierwotną formą uprawiania filozofii. to odpowiedź jest twierdząca. żyje w przekonaniu. spójnego systemu.” (E. interpretacje i komentarze. które ten reprezentował. również odpowiedź winna być twierdząca. że uprawianie aforystyki jest świadomym przeciwstawieniem się próbom stworzenia wszechobejmującego.I. 15) Nie bez znaczenia jest również to. Deformacja jest bowiem bardzo różnorodna i wielopoziomowa. jeżeli weźmie się pod uwagę idee. że zazwyczaj charakteryzują go środki stylistyczne takie jak antyteza czy paradoks. gdy tymczasem on sam expressis verbis takiej interpretacji się przeciwstawiał. wybrał hiszpańskie słowo „escolio”.nie przebiega w sposób właściwy. którego etymologia wywodzi się od klasycznego greckiego „schólion” – „interpretacja”. który używał go w celu opisywania choroby społeczeństwa i jednostek. „uwaga wyjaśniająca”. oraz późniejszego łacińskiego „scholium” – „notatka na marginesie”. choćby nawet temu zaprzeczał. że nie pozostawia po sobie nic innego. zafałszowuje zarówno formę. Moje krótkie frazy są chromatycznymi dotknięciami kompozycji <<pointilliste>>. I nie chodzi nawet o sam fakt tłumaczenia na inne języki. 8 . czyli opisywania kryzysu. jak wiadomo. że jest tylko w połowie kulturalny. że. Przede wszystkim Gómez przedstawiany jest jako autor aforyzmów. to bez wątpienia tak. moralną bądź psychologiczną. błyskotliwą wypowiedzią zawierającą ogólną myśl filozoficzną. że ojcem aforyzmu jest Hipokrates. jak tylko uwagi. Jeżeli uzna się. jak i przesłanie.” (86) Jeżeli przyjmie się. „komentarz”. Jeżeli założy się. dla określenia swych krótkich pisemnych wypowiedzi. W tym kontekście można by jednak zadać następujące pytanie: czy komentarz Gómeza Dávili może być aforyzmem? Inaczej rzecz ujmując: czy scholium może mieć formę aforyzmu? • „Kto nie nauczył się łaciny i greki. że aforyzm jest zwięzłą.

20 Por. a nie jako poszukiwacza przygód. 9 – 20. żeby Gómez Dávila kilkadziesiąt lat swego życia poświęcił na komponowanie przypisów do. który jak głoszą tytuły omawianych tutaj dzieł.” (E. „Semblanza.19 Tymczasem Nicolás Gómez Dávila unikał tego. Anthropos?. dz. który objawiał mu się w tekstach.anthropos.20 Jednak taka odpowiedź jest po prostu nie do przyjęcia jako naiwna i redukcjonistyczna. (Por.Jednak równocześnie nie wolno zapomnieć. który w pewnym momencie swego życia postanawia pozostawić po sobie zestaw użytecznych dla innych myśli. nie inspirował się światem materialnym.. By być przeciwnikiem wspomnianej hipotezy. poświęcającego swój ziemski żywot na opatrywanie uwagami tekstów.htm. że aż do XIX wieku pod postacią aforyzmu ujawniał się wynik obserwacji i doświadczenia. utrzymywał kontakt nie z żywymi. • „Życie aktywne zezwierzęca.edu.) 9 . doświadczenia życiowego – jeszcze u Nietzschego aforyzmy rodziły się z zetknięcia z rzeczywistością i faktami. dla znawcy dzieła kolumbijskiego samotnika – wręcz absurdalna. tekst. wskazywanych przez twórcę tej „śmiałej hipotezy badawczej”. Dlatego też czytając kolejne tomy scholiów. Francisco Pizano de Brigard. cyt. 21 Mówi się o stronach 61 – 100 z pierwszego wydania Textos. odcinał się od współczesnego mu świata. 2004. 183) Do namysłu wzywa jeszcze jedna kwestia: co to za tekst opatruje Gómez Dávila swoimi uwagami. wystarczy owe strony przeczytać. lecz umarłymi. że tym tekstem jest fragment książki Textos. ss. 2-3 (2-3). http://www. Francisco Pizano de Brigard. nr 542. „Myślenie aforystyczne. abril – junio 1988. około czterdziestu stron swej wczesnej pracy.us. co „faktyczne”. „Semblanza de un Colombiano Universal: las claves de Nicolás Gómez Dávila”.pl/anthropos2/texty/ ginzburg. Trudno sobie bowiem wyobrazić.. Ginzburg po raz pierwszy”. obecny jest implicite w komentarzach? W odpowiedzi na to pytanie jeden z badaczy stwierdził. które skomponowali lepsi i mądrzejsi od niego. Beata Mytych. Revista de Colegio Mayor de Nuestra Señora de Rosario.21 19 Por.II. należałoby postrzegać ich autora jako średniowiecznego mnicha. lecz idealnym.”.

łacińska i chrześcijańska. że rozwiązania tej zagadki należy szukać gdzie indziej. • „Ignorującemu to. że dzieł wyrosłych na gruncie kulturowym innym niż własny nie podobna poznać w odpowiedni. którzy go interesują. iż najbardziej zbliżoną do faktycznego stanu rzeczy będzie odpowiedź mówiąca. czyli. jako ludzie określonego kręgu kulturowego. cokolwiek można by o ideach Gómeza napisać. I właśnie w związku z tym jestem skłonny sądzić. 335) Podczas badania myśli Gómeza oraz jej recepcji zwraca uwagę jeszcze jeden istotny aspekt: bardzo trudno przeprowadzić jakąś głębszą i rozbudowaną analizę dzieła samotnika z Bogoty. czymś ze wszech 22 Metafilozoficzna. które krytykuje. zajmująca się refleksją na temat filozofii. Sądzę. że. moje zapiski wydadzą się trywialne” (E. Tybetańska księga umarłych oraz Upaniszady. Do tego należy dodać właściwe autorowi niezwykle trzeźwe spojrzenie na dzieło własne i. umożliwiający kompetentną krytykę sposób. nazywa idee. Przede wszystkim Nicolás Gómez Dávila sam wymienia nazwiska twórców. Trzeba też pamiętać. Co ciekawe. jak i do twórców współczesnych. gdzie działy się rzeczy mające wpływ na to. niepowtarzalną wizję całego naszego kulturowego uniwersum. W swych intelektualnych wędrówkach nie pomijał żadnej epoki i miejsca. kim i czym.II. Odnosił się zarówno do starożytnych autorów greckich. 10 . stanowiące nasz europejski czy zachodni dorobek kulturowy. że tekstem implicite jest nasza kultura.• „Głębokość jakiejś idei zależy od potencjału tego. metafilozoficzną22 momentami. kultura. próbował sobie przyswoić i dla siebie ocalić. ogólnie rzecz ujmując. Nicolás Gómez Dávila czytał i komentował. jesteśmy. a jego erudycja jest po prostu przytłaczająca.” (61) Myślę. kultura helleńska. że dzieje się tak z kilku podstawowych powodów. do czego się odnoszę. myśliciel zgłębiał również księgi innych kultur. Jednak Gómez uważał. którą Gómez. zawsze będzie to zaledwie komentarzem komentarza. jak się wydaje. również dzięki swym scholiom. wszystkie ważne księgi. W jego bibliotece znajduje się np. kto daje jej posłuch.

paradoksalny charakter myślenia reakcyjnego. że o Gómezie Dávili nie pisze się rozpraw. Bernarda.I. traktatów i książek. • „Myślenie demokratyczne ma zwyczaj dedukować konsekwencje jakiegoś wydarzenia z tą samą prostolinijnością. Specyfika prac kolumbijskiego autora powoduje zaś. miała służyć mu do adekwatnego odmalowania czegoś. za którego systematyczność odpowiada Bóg. Ta. co umie za to dostrzec reakcjonista. jego krytyczny apetyt zostanie w znacznej mierze zneutralizowany. która odkrywa. poprzestaje zaś na artykułach. paradoksalny charakter doktryny chrześcijańskiej. uczciwy badacz nie może nawet marzyć o oryginalności ujęcia. 165) Naturalne wydaje się więc również to. iż Gómez Dávila postrzegał świat jako jedyny w swoim rodzaju zbiór paradoksów. są potrójnym śladem Woli. która poddaje się Woli najwyższej. co implikacje jakiejś zasady. że w wypadku omawianych tu prac akademicko ukierunkowany. że praca badacza rzeczywistości powinna polegać na hierarchicznym porządkowaniu dostępnych mu. często sprzecznych fragmentów. która jest skondensowaną postacią pism Homera. Ojców Kapadockich. Pozornie bardzo łatwo można postawić dziełu reakcjonisty z Bogoty poważne zarzuty przede wszystkim niespójności czy wewnętrznej sprzeczności. Szekspira czy Goethego? 11 . notatkach i wstępach.miar ułomnym i niepełnym. co zostało powiedziane w sposób uznawany za doskonały? – jak rozłożyć na czynniki pierwsze wypowiedź. 362) • „Trud syntezy pozostawmy Bogu. Jednak.” (E.” (N. co nie dawało się ująć w klasycznie rozumiany system. Woli. Paradoksalny charakter świata empirycznego. św.I.E. kiedy krytyk uświadomi sobie. pierwotnie neoimpresjonistyczna technika malowania drobnymi plamami czystej farby. Woli. jest paradoksalny charakter wydarzeń. śmiałości zestawień czy głębokości wniosków. Tym. ludzi i świata. Nieprzypadkowo kolumbijski myśliciel posługiwał się metodą pisarskiego i filozoficznego pointylizmu. która tworzy. Dantego. że te krótkie teksty mają z reguły charakter apologetyczny. Dlatego wydaje się. a treść ich w dużej części stanowią cytaty – jak bowiem opowiadać własnymi słowami coś. Gómez Dávila był bowiem przekonany.

” (56) Tego typu uwagi nie warte byłyby nawet wzmianki. 23 Álvaro Mutis. pastwią się nad nim w swych wpływowych kręgach miłośników postępu i wszelkiej nowoczesności. braku profesjonalizmu i bezczelności autora. jaki ostatnio towarzyszy kolejnym wydaniom książek Nicolasa Gómeza Dávili. wystarczy cytować poza kontekstem. „Donde se vaticina el destino de un libro inmenso”. ss. gdyby nie to. szkodliwą i po prostu nie na miejscu. Chciałbym też. że często odstręczają ludzi wrażliwych od samodzielnego zapoznania się z – jak to określił znany pisarz latynoamerykański Álvaro Mutis – „pierwszorzędnym dziełem myśli zachodniej”23. a która związana jest z przywoływaną przy każdej nadarzającej się okazji wypowiedzią Gabriela Garcii Márqueza: „Gdybym nie był komunistą. nr 542. pyszałkowatości. którą jego myśl wzbudza. a z drugiej zjawisko dużej niechęci czy wręcz wrogości. aby nie przysłużyć się dziełu reklamą. iż w bibliotece Nicolasa Gómeza Dávili nie ma żadnej z książek tego. W przeciwieństwie do tych. Revista de Colegio Mayor de Nuestra Señora de Rosario. Słyszy się o zadufaniu. publicznych ataków. uhonorowanego Noblem. które ten kolumbijski myśliciel wyznawał. by podkreślić wartość prac reakcjonisty. Nie sposób pominąć także kwestii. przyjaciela kubańskiego dyktatora.Oczywiście. 12 . pozostają jeszcze przeciwnicy. Czy w tej sprawie potrzebny jest jakiś bardziej wymowny komentarz? • „Nie dawajmy głupim opiniom przyjemności oburzania nas. • „Żeby ośmieszyć. by czytelnicy mego tekstu uświadomili sobie. Jego idee zaś przedstawiane są jako śmieszne. uważam ją za wyjątkowo wstydliwą. Najczęściej powtarzane zarzuty należą do popularnej dziś kategorii argumentum ad personam.” (26) Aby jeszcze lepiej zrozumieć z jednej strony fenomen rosnącego rozgłosu. anachroniczne i – gdyby brać je poważnie – niebezpieczne. którzy. która dla wielu zdaje się zupełnie nie istnieć. abril – junio 1988. którzy powołują się na nią. myślałbym jak Gómez Dávila”. warto przyjrzeć się podstawowym ideom. 23 – 25. która często jest niezamierzonym skutkiem głośnych.

które są im z jakichś powodów użyteczne. że jedni wybierają komentarze. często powracał do tej samej myśli. Ponadto dzieło jego jest ogromne: scholia. która winna znaleźć wyraz w jego pismach. Naturalne jest zatem. aby odbiorcy ani na moment nie przestali być tego świadomi. lecz pakt przeciw oszustwu. • „Sceptycyzm chroni ją śmieszną. 13 . Taki stan rzeczy powoduje.I. pisząc swe komentarze. Odnoszę bowiem wrażenie. czy też zmieniając jej zakres. co z mocą podkreślam. które pozostawił po sobie. które wydają im się najlepsze.” (E. inni zaś przedstawiają te. 44) • wiarę przed spekulacjami.” (N. gdyż chciałbym. najprawdziwsze albo najpiękniejsze. że idee prezentowane przez Gómeza nie zmieniają się.Zanim to jednak nastąpi. 82) Ponadto istnieje jeszcze problem ewolucji dzieła Gómeza.” (N. z jakim fragmentem refleksji samotnika z Bogoty czytelnik się zapozna. szukając dla niej piękniejszej i bardziej adekwatnej formy. które czynią „Albo sceptyczny.II. kolumbijskim wydaniu około 1300 stron.E. które dzieli choćby wydanie Escolios a un texto implícito od publikacji Sucesivos escolios a un texto implícito. zajmują bowiem w najnowszym. ewolucja. nastąpiła jakaś ewolucja w poglądach autora. muszą arbitralnie decydować. Otóż sprawa nie wydaje mi się tak oczywista. że na przestrzeni kilkudziesięciu lat. że w momencie rozpoczęcia „publicznej działalności” poglądy autora były dojrzałe i skrystalizowane. a późniejszy wysiłek miał za zadanie doprowadzić do ich jak najbardziej adekwatnej ekspresji. Naturalne wydaje się bowiem podejrzenie.E. niech mi będzie wolno poczynić jeszcze kilka drobnych uwag. badacze i propagatorzy muszą uciekać się do dokonywania wyboru z pism myśliciela.II. że wydawcy. albo katolicki: inny z czasem gnije. Za każdym razem dochodzi do jakiegoś zafałszowania. Otóż Gómez Dávila. 124) • „Między sceptycyzmem i wiarą nie ma konfliktu. pewnej zmianie ulega zaś ich – coraz bardziej piękna i szlachetna – forma. Można zatem przyjąć.

pełnej fałszywych bogów i ich proroków. Lecz pokazać. socjalizmu. żyjemy w epoce całkowitej barbaryzacji. Jego zdaniem. co współczesne. w cudowny sposób – Boża interwencja wydaje się myślicielowi nieodzowna – mogłaby się kiedyś odrodzić zdrowa struktura człowieczego uniwersum. niczym nieskrępowanej wolności. które nazywa reakcyjnymi.II. • „Inteligentnym optymizmem nigdy nie jest wiara w postęp. 166) 14 . lecz prawd starych i sprawdzonych. lecz powinno polegać na przechowywaniu dziedzictwa kulturowego i cywilizacyjnego. bycie reakcjonistą łączy się również z głębokim poczuciem własnej bezsilności. Nicolás Gómez Dávila pisze z pozycji. jednak współczesny człowiek jest do nich nastawiony zdecydowanie negatywnie i dokłada wszelkich starań.II. Nawet konserwatyzm uważał za pozbawiony sensu. tego zaczynu. z którego.• „Pisarz.” (E. 116) • „Kto nas zdradza. co uchodzi za aktualne i powszechnie przyjęte. Zdaniem Gómeza. nigdy nie wybaczy nam swej zdrady. ideom postępu i demokracji.II. że są zatrute. Konspirowanie nie ma zaś sprowadzać się do pomnażania rewolucyjnego chaosu. bycie reakcjonistą w naszych czasach polega na przeciwstawianiu się ideom równości.II. W takiej sytuacji pozbawieni wpływu na rzeczywistość reakcjoniści mają tylko jedno zadanie: konspirować. torturuje czytelnika. który nie torturował swych zdań. ideom materializmu. które często nazywał komunałami (lugares comunes). 94) Przejdźmy zatem do myśli Gómeza. Co prawda. Co za tym idzie. nawet obecnie można dostrzec jeszcze ostatnie ślady dawnej kultury. oraz nikczemnych i głupich idei. Myśliciel stanowczo odcinał się od wszystkiego. lecz nadzieja na cud. 115) • „Nie usiłuję zatruć źródeł. kapitalizmu i rewolucji. by je jak najszybciej wyeliminować. a to z uwagi na nieomal zupełny brak rzeczy godnych konserwowania. słowem: wszystkiemu.” (E.” (E. Wierny wyznawanym przekonaniom. Nicolás Gómez Dávila w swym mozolnym trudzie komentatora nie poszukiwał nowości.” (E.

że myśliciel musiał być autentycznie zgorszony i przerażony tym. że jego zadaniem jest głoszenie Królestwa Bożego i przeciwstawianie się zepsutemu ze swej natury światu. że krytyka. 183) • „Nie mam pretensji do oryginalności: komunał. Równocześnie należy wyraźnie powiedzieć. że samotnik z Bogoty. opieki.II. przynajmniej z jego perspektywy. pomocy. jeśli jest stary.” (48) Zdaniem autora Escolios a un texto implícito. nie sposób nie odnieść wrażenia. Kolumbijski myśliciel stanowczo krytykował zmiany liturgiczne. co określał jako stopniową „protestantyzację”. przypuszczał swe ataki z wnętrza tego Kościoła. Człowiek wolny wie. lekceważąca ukształtowanie terenu szosa. że częstym gościem w domu autora scholiów był ojciec Feliz Antonio Wilches 15 . i drugiego. łaciny na rzecz języków narodowych. Przedsoborowy Kościół rozumiał bowiem. demokratyzację i sekularyzację Kościoła katolickiego. wystarczy. że rytuał ważniejszy jest od słów. Kiedy czyta się zapiski Gómeza Dávili. sytuacja reakcjonistów znacznie pogorszyła się po Soborze Watykańskim II (1962 – 1965).” (N. W tym kontekście znamienny wydaje się fakt.• „Lewica to wytyczona po linii prostej. Tymczasem Kościół posoborowy zawarł ze światem pakt i sam zaczął podlegać rozkładowi. uważał bowiem. której poddawał Gómez Dávila współczesny Kościół.” (E. uświęconej wiekami liturgicznej służby. Jako zupełnie niezrozumiała jawiła się reakcjoniście rezygnacja ze starej. że jest bogiem. a partycypacja wiernych zbyt bliska jest profanacji. jest bezlitosna i często dochodzi do granic dobrego smaku. 279) • „Wolność jest snem niewolnika.II. który wierzy. który wierzy w Boga. w przeciwieństwie do większości zagorzałych krytyków współczesnych. ponieważ.II.” (E. 270) • „Historia współczesna jest dialogiem dwóch ludzi: jednego. prowadzą one do zastępowania nauki o odkupieńczej misji Chrystusa dywagacjami na tematy społeczno-ekonomiczne i psychologiczne. że potrzebuje obrony. Reakcja to ścieżka wijąca się wśród wzgórz.E. I trzeba przyznać. Nie podobały mu się też zmiany w retoryce.

jezuityzm. 57) • „Przywracanie starego gestu liturgicznego w nowych okolicznościach może trącić herezją. które nowa liturgia wiedzie do pogwałcenia Pawłowego zakazu. że chrześcijaństwo potrzebuje nowej teologii. 49) • „Teologia albo jest opisowa. szeroko rozbudowana struktura pozwalała korzystać z prawdziwej wolności – wolność bowiem. albo bluźniercza.” (E. 45) • „Człowiek lepiej znosi prześladowania niż obojętność. teraz postanowił rozgrzeszać grzechy.II.I.II. zdaniem reakcjonisty.I. Myśliciel podkreślał. polega na swobodzie wybierania sobie panów.” (E. Dzisiejsza komunia na stojąco wydaje się gestem pychy.II. 177) • „Kobiety.” (N. jest chrześcijaństwo” (E. by przyciągnąć choć odrobinę uwagi!” (N.II. i <<progresistami>> ci. • „Kiedyś Kościół dawał rozgrzeszenie grzesznikom.” (N.E. i że tylko społeczeństwo hierarchicznie uporządkowane może być dobre 16 .E.E.” (E. że hierarchia jest czymś naturalnym i pięknym. Czego to nie zrobił współczesny kler. którzy nie zrozumieli. komisja biblijna. 48) • „Na dzwonnicy współczesnego kościoła postępowy kler zamiast krzyża umieszcza chorągiewkę.II. co drażni współczesnego chrześcijanina w średniowieczu.” (N. 81) Demokracji przeciwstawiał Gómez Dávila dawne społeczeństwo feudalne.II.” (E. Ojca Wilchesa Nicolás Gómez Dávila poznał jeszcze w 1949 roku w Rzymie i uważał za osobę niezwykle inteligentną i dojrzałą. w kościele zawsze albo mówią przez nos.ze znajdującego się nieopodal „Convento de la Porciúncula” zakonu Franciszkanów. którego hierarchiczna. że nowa teologia powinna być chrześcijańska. albo krzyczą.II.E. 310) • „Tym. 354) • „Trzy fałszywe kroki Kościoła to: arystotelizm. którzy nie zrozumieli. 307) • „W łonie obecnego Kościoła <<integrystami>> są ci.

To w rękach najlepszych spoczywała odpowiedzialność za inne grupy oraz upoważnienie do stosowania przymusu – symbolem był tu bat. jest tylko bogate i biedne pospólstwo. W naszych czasach wszelkie rozstrzygnięcia może narzucać. którzy ignorują istnienie hierarchii dóbr. 218) • „Demokracja jest polityką gnostycznej teologii. zdaniem Gómeza Dávili.” (E. 40) • „Tłum przestaje budzić odrazę tylko wtedy. w absurdalnej otoczce egalitaryzmu i samowoli.” (N.” (N. którą wyróżniało kumulowane przez stulecia doświadczenie.E. nieustannie poddawany politycznym. 140) • „Kto umie przedkładać.” (78) 17 .E. gdy spaja go motyw religijny.I. nie wyklucza. których niegdyś strzegli najlepsi. do dyscyplinowania opornych.i rzeczywiście przypominać zdrowy żywy organizm. Porządkuje.” (102) • „Nie ma już klasy wyższej i ludu.” (N. gdyż tej ostatniej często brakuje właściwych arystokratom przymiotów ducha i szlachetności codziennych form. Jako tragiczne myślicielowi jawi się to. • „Prądy historyczne zmierzają w dobrym kierunku jedynie w okresie od V do XII wieku. • „Sama idea ofiary i poświęcenia wydaje się niedorzeczna tym.I. ekonomicznym i psychologicznym manipulacjom. zatwierdzanymi w plebiscytach ludowych.II. Szczególną rolę arystokracja odgrywała i powinna nadal odgrywać w stosunku do elity intelektualnej. biurokracja.” (50) • „Grzeczność jest przeszkodą dla postępu. tłum. in.E. 179) Tymczasem obecnie wszystko odbywa się. że wartości. iż na czele takiego porządku stała niegdyś arystokracja. bo dobrze zorganizowaną warstwą społeczną jest. utrzymywany w stanie rewolucyjnego wrzenia. uciskająca całą resztę. teraz próbuje się przesłaniać nowymi. a więc przyrząd służący m. Gómez Dávila przypominał.I. odwaga oraz smak. a jedyną realną.

jest całkowicie zależna od bieżącej mody i nastawiona na zaspokajanie najniższych instynktów. które. jednak zazwyczaj dzieje się tak na skutek przypadku. 158) • „Nie ma bardziej martwego trupa niż utalentowany pisarz. która nie ma miejsca dla dzieł sztuki ani w swym domu. 236) Wiele miejsca Gómez poświęcał filozofii. ani w swym życiu.II. trwa wiecznie. według myśliciela. a wysławia to. że sztuka była przez kolumbijskiego myśliciela postrzegana jako ostatni bastion tradycji. co krzykliwe lub po prostu użyteczne. co piękne. że jest geniuszem. Burczenie w brzuchu padliny. zdradzając lichotę duszy swych konstruktorów.” (E. Artyści bowiem.II. 152) • „Sztuka jest największą przyjemnością zmysłową.Nicolás Gómez Dávila pisał też dużo o brzydocie współczesnego świata. gdyż wszystko można splugawić i zniszczyć. a w konsekwencji całkowicie jałowi. czyli ostatecznie – Boga.” (E. 247) • „Sztuce abstrakcyjnej patronuje diabeł. gdzie zapomina się o tym.” (N. przedstawianie jest bowiem uznawaniem zależności. stępiają wrażliwość i psują gust innych. 157) • „Poważniejsze niż śmierć sztuk jest to. które pozwalają jednostce rozwinąć i zachować własne człowieczeństwo. prawdziwe i piękne. 190) • „Muzea są wynalazkiem ludzkości. Można zaryzykować stwierdzenie. Świata.II. Czasami jeszcze pojawiają się w niej jakieś echa pięknej i szlachetnej sztuki klasycznej. że martwe nie chcą zamilknąć. niedouczeni. jak ogromna większość ludzi zajmujących się „produkcją kulturową”.” (E. co dobre.” (E. napotkać pierwiastek transcendentny.I. Wszelka sztuka naszych czasów.” (E. są po prostu zepsuci.E. zamków i pałaców buduje się obecnie szkaradne obiekty użytkowe. Trzeba podkreślić to. Dostrzegał w niej wartości. Zamiast katedr. że pozostawał on w dialogu ze wszystkimi ważnymi 18 .II. który uwierzył. przemysłowym i postępowym najbardziej niebezpiecznym zaczynem reakcyjnym jest sztuka.II. Reakcjonista wiele mówił o twórczości artystycznej minionych wieków. • „W społeczeństwie demokratycznym. lecz to. żądni poklasku i korzyści materialnych.

Z myślicieli. heglowskich oraz tych. których uważał za zwykłych nieudaczników i karierowiczów.filozofami przeszłości i zajmował stanowisko we wszystkich istotnych kwestiach filozoficznych. Kanta i Schopenhauera. że do uprawiania wielkiej refleksji filozoficznej potrzebny jest talent literacki i umiejętność właściwego stosowania metafor. odwieczne pytania. Z drugiej strony. 154) 19 . Uważał bowiem.” (E. 198) • „Marksista nie wątpi w zepsucie swego adwersarza. za pomocą wciąż zmieniającego się języka. albo należy się do następców Schopenhauera. Sam dużym szacunkiem darzył Platona i myślicieli chrześcijańskich. że jego przeciwnik jest głupi. związanych z francuskim oświeceniem. a także np. że filozofowanie polega na próbie udzielenia odpowiedzi na wciąż te same. ich przeżywaniem na określonym poziomie. a nie tylko biegłość techniczna i zdolność do analitycznego myślenia. którzy na nauce ucznia Sokratesa się opierali. • „Świat współczesny jest buntem przeciwko Platonowi. autentyczną sympatię odczuwał – takie przynajmniej można odnieść wrażenie – wyłącznie do Nietzschego. wielkim systemom idealistycznym.I. którego mocne strony potrafił docenić. jednostronnie racjonalistycznym. że tylko propozycja niemieckiego myśliciela jest w pełni konsekwentna i rzeczywiście odważna.” (E.” (E. utylitaryzmy i determinizmy. i marksistom.II.II. Poza tym sądził. Przeciwstawiał się filozofiom monistycznym. Kartezjusza. Pascala.” (N. przestrzegał przed konsekwencjami koncepcji stoickich. Tertium non datur. 36) • „Albo należy się do następców Hegla.I.II. 339) • lecz „Filozofia jest hermeneutyką łaski. którzy w sposób programowy odrzucali koncepcje teistyczne. Nicolás Gómez Dávila był przeciwnikiem wszelkich nurtów. W swych zapiskach wyrażał przekonanie. zwalczał różnorodne materializmy. Reakcjonista po prostu podejrzewa. Gómez wiele uwagi poświęcił Marksowi. które ignorowały złożoność i wielopłaszczyznowość ludzkiej rzeczywistości.E.” (E. 57) • „Filozofowanie nie jest rozwiązywaniem problemów.

I.II.E. Nie podzielał również. Nie do przyjęcia dla niego była współczesna tendencja do stawiania człowieka w centrum wszechświata i wciąż dynamicznie rozwijający się gnostycyzm.E. • „Ci. że dobro staje się złem a zło dobrem. 363) • „Chrześcijanin. tak silnie zakorzenionej we współczesnym świecie.E.II.II. kiedy stwierdzamy. podkreślający kluczowy charakter łaski i odkupieńczego dzieła Chrystusa. którego obłęd porywa na drodze do Damaszku.I. 321) 20 . którego marksizm nie otumanił.” (E. 44) • „Dla chrześcijanina metafizyki dzielą się na nieprawdopodobne i fałszywe. 162) • „Pomimo całej wymierzonej w chrześcijaństwo agresji linia Nietzschego jest niejasna.” (N. którego niepokoją <<wyniki>> nauki. 83) • uczciwą ideologią burżuazyjnego „Tomizm i marksizm mogą wymieniać się personelem.” (E.” (N.” (E. 82) Sam Gómez Dávila jawi się jako myśliciel nastawiony teocentrycznie.I. iż wola Boża zmienia istotę.E.” (E. 58) • „Poza regułą benedyktyńską wszelkie statuty ludzkich zbiorowości są groteskowe i toporne.” (N. Nietzsche jest Saulem. ani czym jest nauka. że zatem ten sam akt może być alternatywnie zły albo dobry. ani czym jest chrześcijaństwo.I. 389) • „Marksizm był ostatnią optymizmu. Nietzsche jest ogromnym pytaniem. którzy protestują. nie rozumieją. w sporze między racjonalistami i woluntarystami opowiadający się po stronie tych ostatnich. czekał za to na cud i wierzył w skuteczność cierpliwie zanoszonej modlitwy.• „Odczytywać Nietzschego jako odpowiedź to go nie rozumieć. 161) • „Marks był jedynym marksistą.II.” (N. jeśli Bóg tego chce.II.” (E. nie wie. scjentystycznej wiary w wyzwalającą moc postępu i rozwoju naukowo-technicznego. a nie tylko nazewnictwo rzeczy.

O czymkolwiek by jednak nie mówił.” (E. Istnieją takie. Niektóre wyłącznie po hiszpańsku nie wydają się zwykłymi plebejskimi gestami. by wyrazić swą sumienną powagę. są arystokratami. który na Starym Kontynencie zdaje się właśnie konać. które są wyśmienite we francuskim. głupota człowieka dojrzałego – za doświadczenie. 49) • „Głupota staruszka uważa się za mądrość. dzięki któremu także my mamy okazję przyjrzeć się zapomnianym fundamentom swej własnej świadomości. że księgi pozostawione przez Nicolasa Gómeza Dávilę mają obecnie dużą szansę odegrać rolę wezwania do powrotu do prawdziwych korzeni. 58) 21 . 24) • „Także cnót nie można przetłumaczyć. Zdekonstruowany i splugawiony „tekst” często jest już dla nas po prostu niedostępny.II. źródła. Inne znają jedynie angielski. Choćby chodzili w łachmanach.” (E. Jedne mówią tylko po łacinie. a deprawują się w innych językach. które oferują nam tego „tekstu” esencję. nie spocznie.II. jednak pozostają komentarze.II. w końcu. podstawom. który jedni uważają za dyletancki i niedorzeczny. głupota młodzieńca – za geniusz. Uważam.” (E. a inni uznają po prostu za genialny. Dokonujące się zaś na naszych oczach rozpowszechnianie się scholiów. Pewne potrzebują niemieckiego. ducha. Z greki.” (E. można uznać za cud. zanim nie dotrze do ich. nikt nie zdołał przełożyć nawet jednej cnoty. • „Nazywamy egoistą tego. 53) • „Ci. kto nie poświęca się naszemu egoizmowi. które często giną pod zwałami śmieci i gruzów. że w dziełach myśliciela z Nowej Grenady można dostrzec epifanię ducha kultury europejskiej i zachodniej.Autor w swych komentarzach poruszał ogromną liczbę tematów i nie podobna w tym miejscu wspomnieć o wszystkich. u których wdzięczność za doświadczane dobro – zamiast wyrodzić się w zwyczajową nienawiść. zawsze czynił to w sposób. Kto bowiem pokocha tych ksiąg blask i głębię. Mnie najważniejsze wydaje się to. łacińskiego i chrześcijańskiego. jaką każdy dobroczyńca budzi – przemienia się w uwielbienie dla wyświadczającej je osoby.I. ducha helleńskiego. pulsującego w ukryciu.

116) • „Dla współczesnego świata nie ma innego rozwiązania jak tylko Sąd Ostateczny. 370) • „Żadna praca nie hańbi. w którym myśliciel mieszkał. która nie pozwala nam wstydzić się własnego człowieczeństwa. czytał i tworzył. wynajmuje się przypadkowym osobom. 392) • „Ani kurz. 112) • „Po owocach poznają drzewo tylko ci.II.” (E. 24 Grób Nicolasa Gómeza Dávili znajduje się na cmentarzu „Jardines de la Paz” w północnej części miasta.I. a książki – częściowo ułożone w leżące na podłodze stosy – pokrywają się kurzem.24 Dom. co pozbawione wartości – ku nicości.25 Drzwi do jego słynnej biblioteki zamknięte są na klucz. w dzielnicy „El Nogal”.II. ale każda degraduje.” (E. ani czas nie zbrukają czystych zdań.II.E. że istnieli mnisi. jest to. znajduje się w Bogocie. którzy mają krytyczne podniebienie.• „Ostatecznie jedyną rzeczą. imponujący budynek w stylu Tudorów (schyłkowa faza gotyku angielskiego).II.” (131) Nicolás Gómez Dávila umarł 17 maja 1994 roku w Bogocie.” (N. ale tylko to.II.” (E. Niech to się skończy. u zbiegu ulic 11 i 77. 405) • „Wszystko zmierza ku śmierci. 22 .” (E.” (E. 74) • „Traktowanie niższego od siebie z szacunkiem i serdecznością jest klasycznym syndromem reakcyjnej psychozy. 25 Dom.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful