7.

Lekcja siódma

PERFECTIVE VERBS VERBS TAKING OTHER VERBS DATIVE SINGULAR OF PRONOUNS
siedem seven, siódmy -a -e seventh lew lew lion (Leo)

Konwersacje: 7.A.1 Przyj´cie. Arranging a party. 7.A.2 Na przyj´ciu. Welcoming someone ot a party. 7.B. WyÊcig Pokoju. Staying at home to watch television. 7.C. To zale˝y. An invitation is made too late. 7.D. Moda, wygoda. Fashion vs. practicality in clothing. 7.E.1. Zupa szczawiowa. Sorrel soup is good for a cold. 7.E.2. Przeciàg. A dispute over an open window.

268

7. LEKCJA SIÓDMA
Przepisy recipes from "Claudia" (more or less the equivalent of Redbook).

sa∏atka z warzyw vegetable salad, zupa curry z grzankami curry soup with toast, kurczak po kataloƒsku chicken Catalonian style, jab∏kowa zapiekanka apple betty. dla jaroszy for vegetarians.

269

7. LEKCJA SIÓDMA

7.A.1 Urzàdzam przyj´cie Arranging a party. Who's invited, and who will cook and clean. Zdzisiek: Urzàdzam przyj´cie u siebie w najbli˝szy weekend <w najbli˝szà niedziel´>. Zosia: Âwietnie. Czy to znaczy, ˝e jestem zaproszona? Zdzisiek: OczywiÊcie. Czy mo˝esz mi pomóc? Zosia: Tak, ch´tnie, ale nie b´d´ gotowaç i sprzàtaç, bo nie lubi´. Kogo jeszcze zapraszasz? Zdzisiek: Nie wiem. Musz´ jeszcze pomyÊleç. I'm organizing a party at my place this coming week-end <this coming Sunday>. Great.Does that mean I'm invited? Of course. Can you help me? <What's more you can help me.> Yes gladly, except I won't do the cooking and cleaning, because I don't like to. Who(m) else are you inviting? I don't know. I have to give that some more thought.

270

7. LEKCJA SIÓDMA
For active learning and dictation practice: Ch´tnie ci pomog´. Czy jestem zaproszony (-a)? Czy mo˝esz mi pomóc? Kogo jeszcze zapraszasz? Musz´ jeszcze pomyÊleç. Nie b´d´ gotowaç. Nie lubi´ sprzàtaç. Âwietnie. Urzàdzam przyj´cie u siebie w najbli˝szy weekend. Urzàdzam przyj´cie w najbli˝szà niedziel´.

Pytania 1. Kiedy Zdzisiek urzàdza przyj´cie? Jaka to mo˝e byç okazja? 2. Czy Zosia jest zaproszona? Dlaczego Zdzisiek jà zaprosi∏? Czy ona chce mu pomóc? Czy Zosia lubi sprzàtaç i gotowaç? Jak ona mo˝e mu pomóc, skoro nie lubi sprzàtaç i gotowaç? 3. Co jeszcze interesuje Zosi´? Kogo jeszcze Zdzisiek zaprasza? 4. Czy ty lubisz urzàdzaç przyj´cia? Czy ostatnio urzàdzi∏eÊ (urzàdzi∏aÊ) u siebie przyj´cie? Jaka to by∏a okazja? Kogo zaprosi∏eÊ (zaprosi∏aÊ)? Czy przyj´cie by∏o udane? 5. Czy umiesz dobrze gotowaç? Co najbardziej lubisz gotowaç? 6. Czy lubisz porzàdek? Czy lubisz sprzàtaç? Czy cz´sto sprzàtasz mieszkanie? 7. Kto w twoim domu zwykle sprzàta (gotuje, myje okna, robi pranie)? Uwagi myç myj´, myjesz, impf, pf umyç wash myÊleç -l´ -lisz impf think, pomyÊleç pf give some thought podaç -dam -dasz pf give, serve pomóc -mog´ -mo˝esz pf, pomagaç am -asz impf help pomyÊleç -l´ -lisz pf give thought to porzàdek -dku m order pranie n wash, laundry skoro conj since sprzàtaç -am -asz impf, posprzàtaç -am -asz impf tidy up udany aj successful u siebie at one's place urzàdziç -dz´ -dzisz pf, urzàdzaç -am asz impf put on, arrange, organize zaprosiç -s´ -sisz pf, zapraszaç -am asz impf invite Zdzisiek affection form of Zdzis∏aw Zosia affectionate form of Zofia

271

7. LEKCJA SIÓDMA

kanapki, zakàski hors d’oeurves

7.A.2 Na przyj´ciu One person welcomes another to a party Julia: Leon! Ciesz´ si´, ˝e ci´ widz´! Leon: Ja te˝ si´ ciesz´. Dzi´kuj´ za zaproszenie. Julia: Nie ma za co. Co chcesz do picia? Leon: Nic na razie, dzi´kuj´. Julia: Zapalisz? Leon: Nie, ju˝ nie pal´. <Staram si´ rzuciç palenie.> Julia: Wi´c na co masz ochot´? JesteÊ g∏odny? Leon: O tak, ch´tnie coÊ zjem. <Ch´tnie zjem kanapk´/ciastko.> Leon! I'm glad to see you ! I'm also glad. Thanks for the invitation. Don't mention it. What do you w ant to drink? Nothing for the moment, thanks. Will you light up? No, I don't smoke any more. <I'm trying to give up ssmoking.> So what do you feel like? Are you hungry? Oh yes, I'll gladly eat something. <I'll gladly eat an hors d'oeuvre/pastry.>

272

7. LEKCJA SIÓDMA
For active learning and dictation practice: Ch´tnie coÊ zjem. Ch´tnie zjem kanapk´. Ciesz´ si´, ˝e ci´ widz´. Co chcesz do picia? Dzi´kuj´ za zaproszenie. Czy jesteÊ g∏odny (g∏odna)? Ja te˝ si´ ciesz´. Ju˝ nie pal´. Na co masz ochot´? Nic na razie. Nie ma za co. staram si´ rzuciç palenie. Zapalisz?

Exercise: narrate the lines of the conversation in the 3rd person, after either mówiç or pytaç (example: Julia mówi, ˝e si´ cieszy, ˝e go widzi.) Pytania 1. Kto urzàdzi∏ przyj´cie? Kogo Julia zaprosi∏a na przyj´cie? Czy on jest jej bliskim znajomym? Dlaczego tak myÊlisz? 2. Czy Leon pali? Czy Julia pali? Co Leon pije? Czy on jest g∏odny? 3. Na co Leon ma ochot´? 4. Czy ty jesteÊ teraz g∏odny? Na co masz ochot´? 5. Chcesz coÊ do picia czy do jedzenia? Co? 6. Czy palisz? Chcesz teraz zapaliç? A mo˝e starasz si´ rzuciç palenie? 7. Umiesz robiç dobre kanapki? Lubisz je jeÊç? 8. Co zwykle przygotowujesz na przyj´ciu? Czy zwykle robisz kanapki? Jakie zakàski robisz?

Uwagi ciastko -tek n pastry cieszyç si´ -sz´ -sisz impf, ucieszyç si´ pf be glad. do jedzenia to eat do picia to drink jeÊç jem, jesz, jad∏ impf, zjeÊç pf eat kanapka -pek f canapé, open-face sandwich mieç ochot´ na +A have the desire for, feel like something. na razie here: for the moment nie ma za co don't mention it. Literally, 'there's nothing for which (to thank)'. paliç -l´ -lisz impf, zapaliç pf smoke, pf light up piç pij´ pijesz impf, wypiç pf drink przygotowaç -tuj´ -tujesz pf, impf przygotowywaç -wuj´ -wujesz prepare rzuciç -c´ -cisz pf throw, cast, toss. (here:) give up staraç si´ -am -asz +infin try wi´c interj so, then zakàska f –sek hors d’ouevre

273

7. LEKCJA SIÓDMA
GRAMATYKA 7.A. PERFECTIVE VERBS. In Polish, most verbal concepts are tied to two related verbs. One verb is Imperfective (impf), and the other is Perfective (pf). For example, the concept DO is tied to the two verbs robiç impf and zrobiç pf. The difference in meaning can be understood by referring to the idea of a STATE-OF-AFFAIRS, i.e. the situation one finds oneself in at a given moment. Imperfective verbs simply DESCRIBE states-of-affairs, while Perfective verbs describe CHANGES from one state-of-affairs to another. For example, the sentence Robi´ Êniadanie. I'm making breakfast. (Imperfective present) describes an on-going state of affairs (breakfast is being made), so the verb is Imperfective. The state of affairs here tends toward some conclusion or result (breakfast will be made), but that is not what one is emphasizing in this sentence. Rather, one describes what is going on. By contrast, the sentence Zrobi´ Êniadanie. I'll make breakfast. (Perfective future) which, like the previous sentence, is also grounded in the present moment, talks about a new state of affairs, in which breakfast will be on the table. In this new state of affairs, one will have the choice of reacting in various ways (for example, by eating the now-ready breakfast). Eating breakfast, in turn, will create a new state of affairs (of getting breakfast out of the way), so that one can then go on to do other things, each one of which will depend on the situation-changing action or event preceding it. The sorts of meaning-differences one encounters between Perfective and Imperfective verbs is referred to as VERBAL ASPECT. For logical reasons, Perfective verbs, which describe something about to happen or which has already happened, cannot have on-going present-tense reference. The present tense forms of a Perfective verb have future reference. In practice, Perfective verbs usually refer to actions in the immediate future or in the recent past; see Zaraz zrobi´ Êniadanie. I'll make breakfast right away. Dopiero co zrobi∏em Êniadanie. I've only just made breakfast. The compound future tense, expressed with b´d´ (Lesson 5) can only be used with Imperfective verbs; hence only b´d´ robi∏(a) I am going to do. In a sense, the construction with b´d´ is out of the system: form Imperfective present tense robi´ past tense robi∏em (-am) compound future (Imperfective) b´d´ robi∏(a) Perfective zrobi´ zrobi∏em (-am)

274

7. LEKCJA SIÓDMA
In practice, the Imperfective future construction with b´d´ can be viewed as coming into contrast with the Perfective future meaning of a form like zrobi´: time reference present time past time future time Imperfective robi´ robi∏em (-am) b´d´ robi∏(a) Perfective zrobi∏em (-am) zrobi´

Here are some examples of Perfective future verbs: Ch´tnie zjem kanapk´. I'll gladly eat a sandwich. Ch´tnie ci pomog´. I'll gladly help you. Zaraz ci coÊ poka˝´. I'll show you something. Kupi´ t´ koszul´. I'll buy that shirt. Kogo jeszcze zaprosimy? Whom else shall we invite? The past tense of Perfective verbs has the sense of a single complete, conclusive action: Wzià∏eÊ parasol? Did you take your umbrella? Co si´ sta∏o? What happened? Co on powiedzia∏? What did he say? Zjad∏eÊ Êniadanie? Did you eat your breaakfast? Kupi∏em nowy p∏aszcz. I've bought a new coat. ADVERBS THAT OCCUR NATURALLY WITH ONE ASPECT OR THE OTHER. In practice, Imperfective verbs usually refer to ON-GOING SITUATIONS or to REPEATING ACTIONS OR EVENTS (any of which, if taken individually, might have been expressed Perfectively). For this reason, Imperfective verbs often occur with adverbs like ciàgle constantly, codziennie every day, czasami sometimes, cz´sto often, jeszcze still, nigdy never, rzadko rarely, wcià˝ still, zawsze always, zwykle usually: Zawsze bior´ prysznic. I always take a shower. Zwykle jem p∏atki na Êniadanie. I usually eat cereal (flakes) for breakfast. Rzadko go widz´. I rarely see him. Codziennie kupuj´ gazet´. I buy a newspaper every day. Nigdy go nie widz´. I never see him. Rzadko si´ spotykamy. We meet each other rarely. By contrast, the Perfective aspect occurs naturally with adverbs like zaraz right away, dopiero co only just, jak tylko as soon as, ju˝ already, wreszcie finally, at last: Wreszcie przeczyta∏em twój artyku∏. I finally finished your article. Zaraz wypij´ kaw´ i pójdziemy. I'll drink my coffee right up and we'll be off. Ona dopiero co wróci∏a. She's only just returned. Ju˝ zjad∏em. I've already eaten. Powiem mu, jak tylko go zobacz´. I'll tell him as soon as I see him.

275

7. LEKCJA SIÓDMA
BASICALLY IMPERFECTIVE VERBS. By the nature of things, some verbs occur most naturally in the Imperfective aspect, others in the Perfective aspect. Most simple, unprefixed verbs (like robiç do, pisaç write, iÊç go, and so forth, are naturally Imperfective. Perfective verbs are formed from such verbs by the addition of a prefix, which must be learned individually for each verb. NATURALLY IMPERFECTIVE VERBS are listed in the glossary in the order: Imperfective first, Prefixed perfective second, as pisaç pisz´ piszesz impf, napisaç pf write: present past future Imperfective pisz´ pisa∏em (pisa∏am) b´d´ pisa∏(a) Perfective napisa∏em (-am) napisz´

Here is a list of other such verbs encountered so far: Imperfective: Prefixed Perfective: czekaç -am -asz impf, zaczekaç pf wait czytaç -am -asz impf, przeczytaç pf read dzi´kowaç -kuj´ -kujesz impf, podzi´kowaç pf thank +D gotowaç -tuj´ -tujesz impf, ugotowaç pf cook gubiç -bi´ -bisz impf, zgubiç pf lose, misplace iÊç id´, idziesz impf, pójÊç -jd´ -jdziesz pf go (on foot) jechaç jad´ jedziesz impf, pojechaç pf go (by vehicle) jeÊç jem jesz jad∏ impf, zjeÊç pf eat myç myj´, myjesz impf umyç pf wash myliç si´ -l´ -lisz impf, pomyliç si´ pf be mistaken myÊleç -l´ -lisz impf, pomyÊleç pf think paliç -l´ -lisz impf, zapaliç pf smoke piç pij´, pijesz impf, wypiç pf drink pisaç -sz´ -szesz impf, napisaç pf write p∏aciç -c´ -cisz impf, zap∏aciç pay za+A for prosiç -sz´ -sisz impf, poprosiç pf, ask, request pytaç -am -asz impf, zapytaç pf ask robiç -bi´ -bisz impf, zrobiç pf do rozumieç -umiem -umiesz impf zrozumieç pf understand sprzàtaç -am -asz impf, posprzàtaç pf clean, tidy up Êpiewaç -am -asz impf, zaÊpiewaç pf sing. BASICALLY PERFECTIVE VERBS. If a prefix changes the meaning of the base verb significantly, a BASICALLY PERFECTIVE VERB will be created. Such verbs have suffixally related Imperfective partners derived from them in the new meaning, usually in -am -asz, sometimes in -uj´ -ujesz. Basically Perfective verbs are listed in the glossary in the order: Perfective first, suffixal Imperfective second, as zaprosiç -sz´ -sisz pf, impf zapraszaç invite; zaskoczyç -cz´ -czysz pf, impf zaskakiwaç -kuj´ -kujesz surprise, catch unawares.

276

7. LEKCJA SIÓDMA
Perfective --zaprosi∏em (-am) zaprosz´ Derived Imperfective zapraszam zaprasza∏em (-am) b´d´ zaprasza∏(a)

present past future

Here are some other such verbs: Perfective: otworzyç -rz´ -rzysz pf, pomóc -mog´ -mo˝esz pf, spotkaç -am -asz pf, urzàdziç -dz´ -dzisz pf, wróciç -c´ -cisz pf, za∏atwiç -wi´ -wisz pf, zamknàç -n´ -niesz pf, zaprosiç -sz´ -sisz pf, zostawiç -wi´ -wisz pf,

Suffixally Derived Imperfective: otwieraç -am -asz open pomagaç -am -asz impf (+D) help spotykaç -am -asz meet urzàdzaç -am -asz impf put on, arrange wracaç -am -asz impf return za∏atwiaç -am -asz impf take care of (some matter) zamykaç -am -asz impf shut, close, lock zapraszaç -am -asz impf invite zostawiaç -am -asz leave behind.

Some suffixally derived Imperfective verbs belong to the -j´ -jesz type: Perfective: Suffixally Derived Imperfective: daç dam, dasz, dadzà pf, dawaç daj´, dajesz impf give kupiç -pi´ -pisz pf, kupowaç -puj´ -pujesz impf buy pokazaç -˝´ -˝esz pf, pokazywaç -zuj´ -zujesz impf (+D) show poznaç -am -asz pf, poznawaç -aj´ -ajesz impf meet, get to know zostaç -stan´ -staniesz pf, zostawaç -staj´ -stajesz impf stay, remain znaleêç znajd´ znajdziesz, znajdowaç -duj´ -dujesz impf, find. znalaz∏, znaleêli pf, SUPPLETIVE ASPECT PARTNERS. In a few instances, completely different verbs are linked in a suppletive Imperfective-Perfective relationship, as braç bior´, bierzesz impf, pf wziàç wezm´, weêmiesz take: Imperfective Perfective present bior´ past bra∏em (bra∏am) wzià∏em (wzi´∏am) future b´d´ bra∏(a) wezm´ There are not many such verbs; here are the most important: Imperfective: Suppletively Related Perfective: braç bior´, bierzesz impf, wziàç wezm´, weêmiesz pf take dziaç si´ dzieje si´ 3p.only staç si´ stanie si´ happen k∏aÊç k∏ad´, k∏adziesz, k∏ad∏ impf, po∏o˝yç -˝´ -˝ysz pf place mówiç -wi´ -wisz impf, powiedzieç -wiem -wiesz pf say, tell oglàdaç -am -asz impf, obejrzeç -rz´ -rzysz pf watch, view widzieç -dz´ -dzisz impf, zobaczyç -cz´ -czysz pf see.

277

7. LEKCJA SIÓDMA
åWICZENIA 7.A. 7.1. Give the prefixed perfective future and past: czytam: a. przeczytam I'll read b. przeczyta∏em (przeczyta∏am) I read pal´, pisz´, pytam, rozumiem, jad´, gotuj´, id´, robi´, sprzàtam, gubi´, czekam, p∏ac´, myÊl´, prosz´, jad´, czekam.

7.1 7.2. Contrast of Imperfective present and Perfective past: jeÊç: a. Jeszcze jem. I'm still eating. b. Ju˝ zjad∏em (zjad∏am). I already ate. c. Zaraz zjem I'll eat right away. gotowaç, pisaç, czytaç, piç, robiç, p∏aciç, Êpiewaç, pytaç, sprzàtaç, paliç.

7.2. 7.3. Give the perfective future from the present, using the reporting verb powiedzia∏(a): Zdzisiek urzàdza przyj´cie: Zdzisiek powiedzia∏, ˝e urzàdzi przyj´cie. Zdzisiek said that he'll organize a party. Maria sprzàta mieszkanie. Marek robi zakupy. Jola Êpiewa piosenk´. Zosia je Êniadanie. Matka gotuj´ zup´. Artur p∏aci za obiad. Gra˝yna czyta t´ powieÊç. Miron jedzie do Krakowa. Marzena pisze prac´. Piotr idzie do domu. Ewa spotyka Adama.

7.3. 7.4. Perfective future: pomóc ci póêniej: Pomog´ ci póêniej. I'll help you later. wróciç wczeÊniej, zaprosiç ci´ na kaw´, zostawiç parasol w domu, kupiç ci obiad, znaleêç dobrà restauracj´, powiedzieç ci prawd´, wziàç prysznic shower, obejrzeç ten program, zamknàç okno, otworzyç drzwi.

7.4.

278

7. LEKCJA SIÓDMA
7.5. Perfective Future from the infinitive: Chc´ ci powiedzieç: Ch´tnie ci powiem. I'll gladly tell you. Chc´ ci to pokazaç. Chc´ coÊ zjeÊç. Chc´ tam pójÊç. Chc´ ci pomóc. Chc´ zapaliç. Chc´ coÊ wypiç. Chc´ zostaç w domu. Chc´ zrobiç Êniadanie. Chc´ to za∏atwiç. Chc´ kupiç ci prezent. Chc´ to zobaczyç. Chc´ to przeczytaç.

7.5. 7.6. Perfective infinitive from the Imperfective present, after chc´ or musz´ (vary between the two, according to sense). Urzàdzam przyj´cie: Chc´ urzàdziç przyj´cie. I want to arrange a party. Pomagam mu sprzàtaç. Id´ na wystaw´. Daj´ ci coÊ. Zapraszam ci´ na mojà prywatk´. Bior´ parasol. Zastanawiam si´. Za∏atwiam jakàÊ spraw´. Gotuj´ obiad. Wracam wczeÊnie. Kupuj´ nowy sweter. Dzi´kuj´ ci. Jem kanapk´. Pokazuj´ ci coÊ. Mówi´ ci coÊ. Oglàdam mecz. Robiç pranie. Otwieram drzwi. Âpiewaç piosenk´. Zamykam okno. Myç okna. Pisz´ list.

7.6. 7.7. From Imperfective to Perfective: robiç: a. Trzeba coÊ zrobiç. It's necessary to do something. b. Zaraz to zrobi´. I'll do that right away. c. Dopiero to zrobi∏em (zrobi∏am). I only just did that. jeÊç, piç, gotowaç, pisaç, czytaç, braç, pokazywaç, mówiç, znajdowaç, urzàdzaç, widzieç, oglàdaç.

7.7. 7.8. Imperfective after zawsze always, Perfective after zaraz. robiç Êniadanie: a. Zawsze robi´ Êniadanie. I always make breakfast. b. Zaraz zrobi´ Êniadanie. I'll make breakfast right away. jeÊç kolacj´, Êpiewaç t´ piosenk´, urzàdzaç pokój, mówiç co myÊl´, gotowaç zup´, wracaç do domu, piç sok, czytaç gazet´, braç prysznic, oglàdaç ten program, koƒczyç lekcj´, pytaç profesora, jechaç tam samochodem, pomagaç ci, zapraszaç Jurka, sprzàtaç pokój, robiç pranie, myç okna.

7.8.

279

7. LEKCJA SIÓDMA

7.B. WyÊcig Pokoju One person suggests going into town on an errand; the other person prefers to stay at home and watch TV. ˚ona: Jakie masz plany na dziÊ? Mà˝: B´d´ ca∏y czas w domu. ˚ona: Masz ochot´ pójÊç ze mnà do miasta na zakupy? Mà˝: Nie, wol´ zostaç w domu i oglàdaç WyÊcig Pokoju <Igrzyska Olimpijskie> w telewizji. ˚ona: Jak chcesz. <Jak wolisz.> Mà˝: A przy okazji kup mi papierosy, piwo i gazet´, dobrze? ˚ona: Dobrze. What plans do you have this afternoon? I'll be at home the whole time. Do you feel like going with me to town for some shopping? No, I prefer to stay home and watch the Peace Race (the Olympics) on TV. As you wish. <As you prefer.> And while you're at it, buy me some cigarettes, beer, and the paper, O.K.? Fine.

280

7. LEKCJA SIÓDMA
For active learning and dictation practice: B´d´ ca∏y czas w domu. Czy chcesz pójÊç ze mnà do miasta? Jak chcesz. Jak wolisz. Jakie masz plany na dziÊ? Masz ochot´ pójÊç ze mnà na zakupy? Przy okazji kup mi papierosy i gazet´. Wol´ zostaç w domu. Wol´ oglàdaç coÊ w telewizji.

Pytania 1. Dokàd ˝ona wychodzi? O co pyta m´˝a? 2. Czy mà˝ chce pójÊç z ˝onà do miasta? Dlaczego? Co on woli robic? 3. Co mà˝ chce oglàdaç w telewizji? 4. Co ˝ona ma kupiç dla m´˝a? Czy zgadza si´ to zrobiç? 5. Co wolisz robiç, zostaç w domu i oglàdaç telewizj´ czy pójÊç na zakupy do miasta? 6. Jakie programy lubisz oglàdaç w telewizji: sport? opery mydlane? filmy? programy edukacyjne? reklamy? 7. Czy jesz, pijesz i palisz, kiedy oglàdasz telewizj´?

Uwagi b´dziesz robi∏(a) you will do. ca∏y czas the whole time ochota f desire. mieç ochot´ (+ infinitive) feel like. Literally, 'have the desire'. pójÊç pójd´ pójdziesz (perfective of iÊç) go pokój -koju mi 1 room. 2 peace przy okazji phr while you have the chance. Literally, 'during the occasion' reklama f advertisement telewizja f television. w telewizji on television. woleç -l´ -lisz impf (+ infinitive) prefer wyjÊç wyjd´ wyjdziesz pf, wychodziç dz´ -dzisz impf go out, leave (on foot) wyÊcig mi race. WyÊcig Pokoju Peace Race (Course de la Paix). A bicycle stage race held in May, linking the capitals of Poland, Germany, and the Czech Republic. The Peace Race used to be a showcase of Communist Bloc sports superiority, but today the race is run as a second-category professional race.

281

7. LEKCJA SIÓDMA
GRAMATYKA 7.B. VERBS FOLLOWED BY INFINITIVES. A verb which takes another verb in the infinitive (either the Imperfective infinitive or the Perfective infinitive) is called an auxiliary verb. Among common auxiliary verbs in Polish are the following: chcieç, chc´, chcesz want lubiç, lubi´, lubisz like mieç, mam, masz be supposed to móc, mog´, mo˝esz. móg∏. mog∏a can, be able to musieç, musz´, musisz must, have to staraç si´, staram si´, starasz si´ try umieç, umiem, umiesz know how to woleç, wol´, wolisz prefer. Also the phrases: mieç ochot´ feel like mieç zamiar have the intention, intend. Examples (all infinitives in these examples are Perfective) Musz´ za∏atwiç jakàÊ spraw´. I have to take care of some matter. Mam coÊ kupiç. I'm supposed to buy something. Wol´ zostaç w domu. I prefer to stay at home. Nie mog´ pójÊç na koncert. I can't go to the concert . Umiem dobrze gotowaç. I know how to cook well. Chc´ ci coÊ pokazaç. I want to show you something. Staram si´ rzuciç palenie. I'm trying to give up smoking. Mam ochot´ wyjÊç na spacer. I feel like going on a walk. Mam zamiar to kupiç. I intend to buy that. NOTES: 1. The expression mieç ochot´ have the desire, feel like may be followed either by an infinitive, or by na plus the Accusative: Mam ochot´ gdzieÊ pójÊç. I feel going somewhere. Mam ochot´ na spacer. I feel like (having) a walk. 2. The adverb ch´tnie gladly, willingly does not take an infinitive, but occurs in expressions which are the functional equivalent of verbs which do. A following verb will usually be Perfective future: Ch´tnie to zrobi´. I'll gladly do that. Ch´tnie pójd´ na film. I'd gladly go to the movies. Ch´tnie zjem kanapk´. I'll gladly eat a canape. Ch´tnie go poznam. I'll gladly meet him. These sentences are more or less the equivalent of English sentences beginning "I'd be glad to do that." 3. The modal predicator trzeba it is necessary is also followed by an infinitive. Constructions with trzeba can take the place of constructions with musieç: Musz´ coÊ kupiç. I have to buy something. Trzeba coÊ kupiç. It's necessary to buy something.

282

7. LEKCJA SIÓDMA

Similarly, the modal predicator mo˝na one may can sometimes take the place of constructions with móc: Mog´ o coÊ zapytaç? May I ask something? Mo˝na o coÊ zapytaç? May one ask something? 'HAPPEN, OCCUR, GO ON'. The sense of 'happen' in the present tense is usually expressed with the Imperfective verb dziaç si´, dzieje si´: Co tutaj si´ dzieje? What's going on here? In the past or future tense, 'happen' is usually expressed with the Perfective verb staç si´, stanie si´, often with the sense of something 'bad' happening: Co ci si´ sta∏o? What happened to you? What's the matter with you? Co teraz si´ stanie? What will happen now? 'AS SOON AS'. The conjunctive phrase jak tylko as soon as is often used to coordinate two Perfective events, one of which follows the other: Napisz´ ci list jak tylko wróc´ do domu. I'll write you a letter as soon as I return home. Powiem mu, jak tylko go zobacz´. I'll tell him as soon as I see him. Pomog´ ci, jak tylko zjem kolacj´. I'll help you as soon as a I eat supper. 'Not until' may be rendered with zanim nie, or dopóki nie, usually follwed by the future Perfective: Nie zrobi´ tego, zanim nie wróc´ do domu. I won't do that until I return home. Ona b´dzie tam czeka∏a, dopóki nie us∏yszy od ciebie. She will wait there until she hears from you. 'ONLY JUST' 'Only just' is rendered with dopiero co, usually in the past Perfective: Dopiero co wróci∏em z pracy. I've only just returned from work. Dopiero co pzeczyta∏em ten artyku∏. I've only just finished that article. 'TOO TIRED (BUSY, ETC.) TO DO SOMETHING'. The word zbyt 'too' followed by an adjective often occurs in conjunction with clauses introduced by ˝eby 'in order to' plus the infinitive of a verb: Jestem zbyt zaj´ty, ˝eby pójÊç z tobà dzisiaj na film. I am too tired to go with you today to a movie. Jestem zbyt chory, ˝eby robiç zakupy. I am too sick to go shopping. Ona jest zbyt m∏oda, ˝eby kupowaç alkohol. She is too young to buy alcohol.

283

7. LEKCJA SIÓDMA
åWICZENIA 7.B. 7.9. Auxiliary verbs: fill out a sentence in some way, using the following auxiliary verbs, plus a perfective infinitive (except wehere noted): musz´: Musz´ pomyÊleç. I have to give that some thought. chc´, mam zamiar, wol´, staram si´, trzeba, lubi´ (+ imperfective infinitive), umiem (+imperfective infinitive), mam ochot´, mam, wol´, mo˝na. 7.10. Verbs taking other verbs in the infinitive; supply appropriate auxiliary verbs: Gotuj´ obiad: Musz´ ugotowaç obiad. I have to fix dinner. Kupuj´ nowy telewizor. Za∏atwiam jakàÊ spraw´. Pisz´ d∏ugi list. Zostawiam parasol w domu. Czytam d∏ugi artyku∏. Pokazuj´ interesujàcy film. Robi´ Êniadanie. Zapraszam Juliana na kaw´. Urzàdzam zabaw´. Id´ na nowà wystaw´.

7.10. 7.11. dobiero co only just. Use the cues of the preceding lesson. Gotuj´ obiad: Dopiero co ugotowa∏em (ugotowa∏am) obiad. I only just fixed dinner.

7.11. 7.12. zbyt ... + ˝eby ... zm´czony, opera: Jestem zbyt zm´czony (zm´czona), ˝eby pójÊç na oper´. I'm too tired to go to the opera. chory, film; zaj´ty, przedstawienie; przepracowany overworked, wystawa; leniwy, zaj´cia; stary, koncert rockowy rock.

7.12. 7.13. Past tense of auxiliary verbs. Put the following sentences in the past tense: Musz´ za∏atwiç jakàÊ spraw´. Musia∏em (musia∏am) za∏atwiç jakàÊ spraw´. I had to take care of some matter. Mam coÊ kupiç. Wol´ zostaç w domu. Nie mog´ pójÊç na koncert. Umiem dobrze gotowaç. Chc´ ci coÊ pokazaç. Staram si´ rzuciç palenie. Mam ochot´ wyjÊç na spacer. Mam zamiar to kupiç.

7.13.

284

7. LEKCJA SIÓDMA

Andrzej Wajda jest znanym polskim re˝yserem filmowym. In 2000, Andrzej Wajda (b. 1926), dean of Polish movie directors, had his film Pan Tadeusz (based on the 19th century narrative poem by Adam Mickiewicz) submitted to the Academy Awards for an Oscar for best foreign film. Instead, Wajda was awarded a special Oscar by the American Film Academy for his life's achievement. The Polish government commemorated the event by issuing the above postage stamp (in Poland, living people are frequently pictured on postage stamps). In 2003, the Polish director Roman Polaƒski's film Pianista "The Peanist" was nominated for best foreign film, and won Oscars for best male actor, best director, and best screen adaptation. 7.C. Polski film One person invites another to a movie, but too late. The person already has plans. Do you want to go with me this evening Dariusz: Czy chcesz pójÊç ze mnà to a Polish movie? dziÊ wieczorem na polski film? <That depends.> What are they Danuta: <To zale˝y.> Co grajà? Dariusz: "Pianist´" Polaƒskiego. playing? Danuta: Bardzo chc´ obejrzeç ten "The Pianist" by Polaƒski. film, ale niestety ju˝ jestem I very much want to see that movie, but umówiona. unfortunately I am already engaged. Dariusz: Och, jaka szkoda. Danuta: Mog∏eÊ zaprosiç mnie Oh, what a pity. wczeÊniej. You could have invited me earlier. Dariusz: Niestety, wczeÊniej nie Unfortunately I wasn't able to earlier. mog∏em.

285

7. LEKCJA SIÓDMA
For active learning and dictation practice: Bardzo chc´ obejrzeç ten film. Chcesz pójÊç ze mnà na nowy polski film? Co grajà? Jaka szkoda. Mog∏eÊ (mog∏aÊ) zaprosiç mnie wczeÊniej. Niestety ju˝ jestem umówiony (-a). To zale˝y. WczeÊniej nie mog∏em (mog∏am).

Pytania 1. Na co Dariusz zaprasza Danut´ dziÊ wieczorem? Czy ona chce z nim pójÊç? Dlaczego ona nie mo˝e pójÊç? 2. Jak myÊlisz, dlaczego Dariusz zaprosi∏ Danut´ tak póêno? 3. Jak myÊlisz, czy on zaprosi jà innym razem? Czy on teraz zaprosi kogoÊ innego na ten film? 4. Jakie masz plany na dziÊ wieczór? Chcesz gdzieÊ pójÊç? 5. Czy chcesz kogoÊ gdzieÊ zaprosiç? Kogo? Gdzie? Czy nie jest teraz za póêno ˝eby kogoÊ zaprosiç? Co zrobisz, jeÊli ta osoba ma ju˝ inne plany? Czy zaprosisz kogoÊ innego? 6. Czy wolisz pójÊç na nowy film, czy na obiad w restauracji? A mo˝e na wystaw´? 7. Jakie dobre filmy widzia∏eÊ (widzia∏aÊ) ostatnio? Znasz jakieÊ filmy Andrzeja Wajdy? Krzysztofa KieÊlowskiego? Romana Polaƒskiego? Jakie? 8. Znasz jakieÊ inne polskie filmy? Jakie?

Uwagi graç -am -asz impf play innym razem av phr some other time Krzysztof KieÊlowski (1941-1996) Polish film director. Most important works: "Dekalog" The Decalogue; "Trzy kolory" Three Colors: "Czerwony" Red, "Bia∏y" White, "Niebieski" Blue. ktoÊ inny someone else. Accusative: kogoÊ innego mieç nadziej´ phr hope móc, mog´, mo˝esz, móg∏, mog∏a impf (+infinitive) can, may, be able to pianista mp pianist próbowaç –buj´ -bujesz impf, pf spróbowaç try Roman Polaƒski b. 1933. Polish film director currently living in France. Most recent work: "Pianista" wàtpiç –pi´ -pisz impf doubt zale˝eç -˝y us. 3.p. depend. to zale˝y that depends zaprosiç -sz´ -sisz pf, impf zapraszaç invite znaleêç znajd´, znajdziesz pf, impf znajdowaç -duj´ -dujesz find znany aj well-known

286

7. LEKCJA SIÓDMA
GRAMATYKA 7.C. SENTENCE INTONATION. Polish sentences utilize three levels of intonation: mid, high, and low. Sentences can end on a rise, on a fall, or be level at the end. High and low intonation is not radically different from mid intonation. Polish creates the impression of a moderately intoned language. 1. STATEMENT INTONATION. A typical Polish declarative sentence opens at mid level, possibly rises slightly just before the end, but then drops to low level at the very end: On nie jest tak mi∏y, jak si´ wy-da-je. 2. YES-NO QUESTIONS, that is, questions expecting an answer of either 'yes' or 'no', usually begin at mid level and end on a rise to high: Czy je-steÊ za-do-wo-lo-ny? Czy pa-ni mie-szka w War-sza-wie? 3. WH QUESTIONS, that is, questions asking 'how', 'why', 'when', 'where', 'who', 'what', 'what kind', 'which' typically begin with high level on the question word, and then fall to a low level for the remainder of the question. Gdzie Jak pa-ni mieszka?

si´ pa-ni na-zy-wa?

For a more emphatic question, high level may be maintained until the end of the sentence, with a slight rise on the next to last syllable, then a dip to low: Dlaczego pani tak si´ Êpie-szy? It is important not to give WH questions the intonation of a Yes-No question by ending on a high pitch. Aside from needing to learn this one rule, speakers of English are inherently predisposed to have natural-sounding intonation in Polish. 4. MANNER ADVERBS. Adverbs of manner do not usually occur at the end of a sentence, but rather before the verb, where they are emphasized intonationally: On dobrze mówi po polsku.

287

7. LEKCJA SIÓDMA
'EARLY', 'LATE'. The adjectives wczesny early and póêny late frequently occur in the adverbial forms wczeÊnie early (comparative wczeÊniej earlier) and póêno late (comparative póêniej later): The adverbial forms are often used predicatively, in the sense 'it's early', 'it's late': Jest jeszcze wczeÊnie. It's still early. Jest ju˝ póêno. It's already late. 'Too early or late' is expressed with za: Czy nie jest za póêno, ˝eby go zaprosiç? Isn't it too late to invite him? Jest jeszcze za wczeÊnie, ˝eby powiedzieç. It's still too early to say. The comparative forms are often used: Powiem ci póêniej. I'll tell you later. Nie mog∏em zaprosiç ci´ wczeÊniej. I wasn't able to invite you earlier. FUTURE TENSE OF MODAL VERBS. Modal verbs form the future tense the same way as other verbs, and are very often used: a. 'WILL HAVE TO' (future tense of musieç -sz´ -sisz must, have to): B´d´ musia∏(a) coÊ zrobiç. I will have to do something. B´dziesz musia∏(a) zaprosiç kogoÊ innego. You will have to invite someone else. b. 'WILL BE ABLE TO' (future tense of móc mog´ mo˝esz móg∏ can, may, be able): B´d´ móg∏ (mog∏a) ci pomóc. I will be able to help you. On nie b´dzie mógl przyjÊç na nasze przyj´cie. He won't be able to come to our party. c. 'WILL WANT TO' (future tense of chcieç chc´ chcesz want): B´d´ chcia∏(a) ci´ cz´Êciej odwiedzaç. I will want to visit you more frequently. Czy ona b´dzie chcia∏a mnie zobaczyç? Will she want to see me? SEQUENCE OF TENSES IN NARRATED SPEECH. In Polish, the tense of a narrated event remains in the same tense as in the original text. There is no tendency to change a present-tense narrated event into the past tense, as in English. See, for example Zdzisiek powiedzia∏, ˝e urzàdza przyj´cie. Zdzisiek said that HE IS ARRANGING a party. Zosia zapyta∏a, czy ona jest zaproszona. Zosia asked whether SHE IS INVITED. Keep this principle in mind when retelling conversations in the past tense.

288

7. LEKCJA SIÓDMA
åWICZENIA 7.C. 7.14. Sentence intonation. Copy these sentences over and indicate their normal intonation by drawing an arrowed line above them: a. Urzàdzam przyj´cie u siebie. e. Powiem ci póêniej. b. Czy jestem zaproszona? f. Musz´ jeszcze pomyÊleç. c. Czy mo˝esz mi pomóc? g. B´d´ ca∏y czas w domu. d. Kogo jeszcze zapraszasz? h. Masz ochot´ pójÊç ze mnà? 7.15. Choose zaraz or teraz, according to the verb's aspect: pomóc: Zaraz pomog´. I'll help right away. mówiç, obejrzeç, braç, oglàdaç, powiedzieç, widzieç, zobaczyç, wziàç, kupiç, znajdowaç, urzàdzaç, daç, poznawaç. 7.15. 7.16. Future of musieç have to. robiç: a. Robi´ to sam(a). I'm doing that myself. b. B´d´ musia∏(a) to zrobiç sam(a). I will have to do that myself. jeÊç, piç, gotowaç, pisaç, czytaç, urzàdzaç, za∏atwiaç, kupowaç. 7.16. 7.17. Compound imperfective future, 1.p.sg. pij´: Co b´dziesz pi∏(a)? What will you drink? jem, robi´, gotuj´, mówi´, pisz´, Êpiewam, czytam, studiuj´. 7.17. 7.18. Compound imperfective future, 2.p.sg. braç: Co b´dziesz bra∏ (bra∏a)? studiujesz, robisz, widzisz, jesz, kupujesz, chcesz, pokazujesz. 7.18. 7.19. Substitute various completions of your choice after jak tylko as soon as. Pomagam mu. Pomog´ mu, jak tylko wróc´ do domu. I'll help him as soon as I return home. Za∏atwiam jakàÊ spraw´. Pomagam ci. Sprzàtam mieszkanie. Jem obiad. Pokazuj´ ci mój nowy krawat. Robi´ Êniadanie.

289

7. LEKCJA SIÓDMA
Wracam do domu. Czytam twój artyku∏. Zapraszam Ew´ na mojà zabaw´. Id´ na ten nowy film. Otwieram okno. Gotuj´ zup´. Kupuj´ jej prezent. Sprzàtam mieszkanie. Urzàdzam przyj´cie. Zam˘kam drzwi.

7.20. Translate, using the adverbial form for 'early' and 'late' and, when called for, the future tense of the suggested modal verb: a. It's still early. e. Will you be able to come a bit b. It's already late. (troch´) later? c. It's still too early. f. You will have to come earlier. d. It's already too late. g. He will want to come later.

290

7. LEKCJA SIÓDMA
Twój Styl Your Style

Jak ci si´ podoba mój nowy p∏aszcz? How do you like my new coat? Fashions shots from the magazine Twój Styl Your Style (the Polish equivalent of Vogue). modelka -lek f model.

291

7. LEKCJA SIÓDMA
7.D. Moda, wygoda Your new coat is a little light. You can catch cold. Anna: Przykro mi, ˝e nie podoba ci si´ mój nowy p∏aszcz. Antoni: On mi si´ nawet podoba, ale chyba ci w nim troch´ zimno, <bo jest bardzo lekki>. Anna: Troch´ jest mi zimno, ale dla mnie moda jest wa˝niejsza ni˝ wygoda. Antoni: W ten sposób mo˝esz si´ przezi´biç. Anna: Ju˝ i tak jestem przezi´biona. I'm sorry you don't like my new coat. I even like it, but aren't you col in it,, <because it's very light>. I'm a little cold, but for me style is more important than comfort. That way you can catch a cold. I already have a cold anyway.

For active learning and dictation practice: Chyba jest ci zimno. Dla mnie moda jest wa˝niejsza ni˝ wygoda. Ju˝ i tak jestem przezi´biony (przezi´biona). Podoba mi si´ twój p∏aszcz. Przykro mi. Troch´ jest mi zimno. W ten sposób mo˝esz si´ przezi´biç.

Pytania 1. Kto ma nowy p∏aszcz? 2. Co myÊli Antoni? Czy podoba mu si´ nowy p∏aszcz Anny? 3. Czy Annie jest w nim troch´ zimno? Dlaczego? 4. Jak Anna dzisiaj si´ czuje? Jaka teraz jest pora roku? zima winter, wiosna spring, lato summer, jesieƒ f fall 5. Czy kupi∏eÊ (kupi∏aÊ) ostatnio jakieÊ nowe ubranie? Jakie? Czy jest modne? Dlaczego je kupi∏eÊ (kupi∏aÊ)? 6. Czy zgadzasz si´ z Annà, ˝e moda jest wa˝niejsza ni˝ wygoda? 7. Czy podobajà ci si´ p∏aszcze pokazane na poprzedniej stronie? Który najbardziej ci si´ podoba? Czy podoba ci si´ modelka? 8. Czy jesteÊ teraz lub by∏eÊ (by∏aÊ) ostatnio, przezi´biony (przezi´biona)? Czy masz, teraz czy ostatnio, katar? gryp´? angin´?

292

7. LEKCJA SIÓDMA
Uwagi angina f strep throat byç przezi´biony aj have a cold dla mnie for me grypa f the flu katar mi headcold moda f fashion na poprzedniej stronie on the previous page pokazany aj shown pora roku season prawdopodobnie av probably przezi´biç si´ -bi´ -bisz pf catch a chill, a cold w nim in it (Locative case) wygoda f comfort

GRAMATYKA 7.D DATIVE CASE OF PRONOUNS (SINGULAR). The Dative case is used to express INDIRECT OBJECTS, i.e., the notion of 'to' or 'for' a person. Two important kinds of verbs are used with Dative-case pronouns: 1. Verbs which naturally take indirect objects: daç dam, dasz, dadzà pf, impf dawaç daj´, dajesz give to dzi´kowaç -kuj´ -kujesz impf, pf podzi´kowaç thank, give thanks to pokazaç -˝´ -˝esz pf, impf pokazywaç -zuj´ -zujesz show to pomóc (like móc) pf, impf pomagaç -am -asz help, give help to powiedzieç -wiem -wiesz pf, impf mówiç -wi´ -wisz say to ufaç -am -asz impf trust wierzyç -rz´ -rzysz impf believe Examples: Chc´ ci coÊ pokazaç. I want to show you something. Ch´tnie mu pomog´. I'll gladly help him. Dam ci swój adres. I'll give you my address. Powiem panu jutro. I'll tell you (m.formal) tomorrow. Chc´ pani podzi´kowaç I want to thank you (f.formal) Nie ufam mu. I don't trust him. Nie wierz´ ci. I don't believe you. 2. Impersonal verbs, often in si´: chcieç si´ chce si´ (3rd-person only) +D feel like podobaç si´ -a (usually 3rd-person) +D appeal to smakowaç smakuje (usually 3rd-person) +D taste (good) to zdawaç si´ zdaje si´ (usually 3rd-person) +D seem to Also: wszystko jedno +D it's all the same to Examples: Chce mi si´ piç. I feel like drinking something (=I'm thirsty). Nie podoba mi si´ twój krawat. Your tie doesn't appeal to me (=I don't like your tie) Jak ci si´ zdaje? How does it seem to you? Wszystko mi jedno. It's all the same to me.

293

7. LEKCJA SIÓDMA
Observe that in sentences with podobaç si´ -ba and smakowaç -kuje the main noun is in the Nominative case, not the Accusative, because it functions as the subject of the verb: Nie podoba mi si´ twoja kole˝anka. I don't like your f. friend-Nominative (literally, your f. colleague doesn't appeal to me.) Smakuje mi ta zupa. I like that soup-Nominative (literally, that soup tastes good to me). 3. EXPERIENTIAL ADVERBS. The Dative case is used after adverbs with a generalized predicative force, such as ch∏odno chilly, ciep∏o warm, ci´˝ko hard, duszno stuffy, goràco hot, ∏atwo easy, niedobrze queasy, nudno boring, przykro sorry, regretful, smutno sad, trudno difficult, zimno cold. Such adverbs may be called 'experiential': Ci´˝ko panu? Is it hard for you? Ciep∏o pani? Are you warm? Nie jest ci goràco? Aren't you hot? "isn't it hot to you"? Niedobrze mi. I feel queasy. Nudno ci? Are you bored? "is it boring to you?" Otwórz okno. Jest mi duszno. Open the window. I feel stuffy. Przykro mi. I'm sorry. "it's regrettable to me" Trudno mu. It's difficult for him. Zimno mi. I'm cold "it's cold to me" Most of the above adverbs correspond to adjectives in the same or similar meanings, used to modify things: ch∏odny chilly nudny boring ciep∏y warm przykry unpleasant ci´˝ki heavy, hard, difficult smutny sad duszny stifling trudny difficult goràcy hot zimny cold ∏atwy easy See ciep∏y p∏aszcz warm coat, ci´˝ka praca hard work, duszna atmosfera stifling atmosphere, goràce lato hot summer, ∏atwe zadanie easy task, nudny artyku∏ boring article, przykra rozmowa unpleasant conversation, smutny film sad film, trudne pytanie difficult question, zimna pogoda cold weather. When used of people, such adjectives refer to innate characteristics. For example, On jest ciep∏y. He is warm. might mean that he has a warm disposition. On jest smutny. He is sad. suggests that the person is, in general, a sad sack. If a person is sad at a given moment, one says Jemu (Jej) jest smutno or: Smutno mu (jej). To him (to her) it is sad. 4. The Dative case is used after the prepositions dzi´ki thanks to, due to, przeciw(ko) against, and wbrew despite. Dzi´ki tobie zrozumia∏em swój b∏àd. Thanks to you I understood my mistake.

294

7. LEKCJA SIÓDMA
Nie mam nic przeciwko niemu. I don't have anything against him. On to zrobi∏ wbrew mojemu wyraênemu zakazowi. He did that despite my express prohibition. DATIVE-CASE FORMS OF PERSONAL PRONOUNS (SG.). The Dative-case forms of the singular personal pronouns are as follows. Like the Accusativecase pronouns (Lesson 4), in some instances there are both short and long forms. The latter are used for emphasis or, in the instance of forms beginning in ni-, after prepositions: Dative Nom. short: long: + prep.: Nom. Dat. ja mi mnie "" ty ci tobie "" on ono mu mu jemu jemu niemu niemu ona jej "" niej pan panu "" "" pani pani "" ""

kto komu

co czemu

(si´) sobie

The Dative-case form sobie for oneself is used in expressions like the following: Kupi´ sobie nowy p∏aszcz. I'll buy myself a new coat. Musz´ sobie znaleêç nowe mieszkanie. I have to find myself a new apartment.

FOR PASSIVE KNOWLEDGE: FORMING THE DATIVE CASE OF NOUNS AND ADJECTIVES. 1. Feminine nouns and adjectives form the Dative case like the Locative Case (Lesson 3), i.e., -ej (adj.) -'e or -y/i (noun): m∏oda kobieta: m∏odej kobiecie; nasza ulica: naszej ulicy. 2. Neuter nouns take -emu (adj.) -u (noun): m∏ode drzewo: m∏odemu drzewu; nowe mieszkanie: nowemu mieszkaniu. 3. Masculine nouns usually take -emu (adj.) -owi (noun): ten cz∏owiek, temu cz∏owiekowi. A few masculine nouns take -u, for example, pies, psu; kot, kotu; pan, panu; ojciec, ojcu; ch∏opiec, ch∏opcu (but: syn synowi). 4. The Dative plural is -ym/-im (adj.) -om (noun) for all adjectives and nouns: m∏odym kobietom, naszym ulicom, m∏odym drzewom, nowym mieszkaniom, drogim hotelom, tym ludziom.

295

7. LEKCJA SIÓDMA
åWICZENIA 7.D. 7.21. Dative case of pronouns. Choose one pattern or the other. on, ona: On jej pomo˝e. He will help her. On jej nie ufa. He doesn't trust her. ona, on; ja, ty; ja, pan; on, pani; pan, ja.

7.21 7.22. podobaç si´: on, koszula: Jak mu si´ podoba ta koszula? How does he like that shirt? ona, bluzka; pan, krawat; ty, przedstawienie; pani, ubranie; on, p∏aszcz.

7.22 7.23. ty, ona: Co jej powiedzia∏eÊ (powiedzia∏aÊ)? What did you tell her? on, ty; pan, ja; ona, on; on, pani; pani, ona.

7.23 7.24. Accusative and Dative pronouns contrasted. Choose one patern or the other. on: Powiem mu, jak tylko go zobacz´. I'll tell him as soon as I see him. Musz´ go zapytaç, czy mog´ mu pomóc. I must ask him whether I can help him. ona, pan, on, ty, pani.

7.24 7.25. The verb dzi´kowaç +D 'thank for': ty, portfel: Chc´ ci podzi´kowaç za portfel. I want to thank you for the wallet. ona, koszula; pan, ksià˝ka; ty, pasek; pani, mi∏y wieczór.

7.25 7.26. Predicative adverbs. Make questions out of 2nd-person cues; otherwise, make statements. Use different predicative adverbs with different pronouns. goràco hot, ∏atwo easy, nudno boring, przykro sorry, regretful, smutno sad, trudno difficult, zimno cold. ty: Goràco ci? Are you hot? on, pan, ja, ona, pani, ty.

296

7. LEKCJA SIÓDMA
zupy soups. More recipes from ”Claudia”:

zupa-krem z brukselki cream soup from brussel sprouts. barszcz z warzywami beet soup with vegetables. kremowa zupa z porów cream of leek soup. zupa pieczarkowa mushroom. Most Poles would say that a meal isn’t a meal without some kind of soup.

297

7. LEKCJA SIÓDMA
7.E.1. Zupa szczawiowa A simple recipe for making sorrel soup. Magda: Jak ci smakuje ta zupa? Marek: Bardzo mi smakuje. Co to jest? Magda: Zupa szczawiowa. Jest bardzo dobra na katar <na gryp´, na angin´>. Marek: Naprawd´? Musisz mi daç przepis. Magda: To bardzo proste. Otwierasz puszk´ i podgrzewasz. How do you like the soup? I like it a lot. What is it? Sorrel soup. It's very good for a cold <for the flu, for a sore throat>. Really? You have to give me the recipe. It's very simple. You open a can and heat it up.

For active learning and dictation practice: Bardzo mi smakuje. Co to jest? Jak ci smakuje ta zupa? Musisz mi daç przepis. Naprawd´? Otwierasz puszk´ i podgrzewasz. To bardzo proste. Zupa szczawiowa jest dobra na katar.

Pytania 1. Jakà zup´ podaje Magda? 2. A Marek co sàdzi? Czy smakuje mu ta zupa? 3. Jakie zalety ma zupa szczawiowa (wed∏ug Magdy)? 4. Czy lubisz zup´? Jakie zupy lubisz? Czy zwykle jesz zup´ na obiad? 5. Jad∏eÊ (jad∏aÊ) kiedyÊ zup´ szczawiowà? Czarnin´? 6. Co jest dobre na katar? 7. Czy cz´sto jesz potrawy z puszki? 8. Masz jakieÊ dobre przepisy? Jakie?

298

7. LEKCJA SIÓDMA
Uwagi zupy polskie Polish soups. Poles tend to belief that a main meal without soup is not a real meal. Many soups have their own names. Here are some of the more popular kinds: barszcz beet soup krupnik barley soup ch∏odnik cold sour-milk soup rosó∏ chicken broth czarnina duck-blood soup ˝urek sour-bread soup kapuÊniak cabbage soup dobry na +A good for otworzyç -rz´ -rzysz pf, otwieraç -am asz impf open podaç ^daç pf, impf podawaç ^dawaç serve podgrzaç -grzej´ -grzejesz pf, podgrzewaç -am -asz impf heat up przepis mi recipe puszka -szek f can. z puszki from a can smakowaç smakuje +D taste (good) szczaw -wiu mi sorrel. aj szczawiowy wed∏ug prep+G according to zaleta f virtue

7.E.2. Przeciàg A dispute over an open window. Henryk: Co robisz <wariatko>? Helena: Jak widzisz, otwieram okno <drzwi>. Jest mi duszno. Henryk: Zamknij je natychmiast, bo jest przeciàg. Nie chc´ si´ przezi´biç. Helena: Dobrze, ju˝ zamykam. Otworzy∏am tylko na chwil´. <Nie podniecaj si´ tak>. What are you doing <you maniac (f.)>? As you see, I am opening the window <door>. I feel stuffy. Close it immediately, because there's a draft. I don't want to catch a chill. O.K., I'm already shutting it. I opened it for only a moment. Don't get so excited.

7.E.2. konwersacja For active learning and dictation practice: Co robisz? Jak widzisz, otwieram okno. Jest mi duszno. Jest przeciàg. Ju˝ zamykam. Nie chc´ si´ przezi´biç. Otwieram drzwi. Otworzy∏am tylko na chwil´. Zamknij okno natychmiast.

7.E.2.

299

7. LEKCJA SIÓDMA
Pytania 1. Co robi Helena? Dlaczego? 2. Dlaczego Henryk chce, ˝eby Helena zamkn´∏a okno? Czy jest przezi´biony? 3. Czy ty cz´sto otwierasz okna w domu? Czy Êpisz przy otwartych oknach? 4. Czy uwa˝asz, ˝e przeciàg jest powa˝nym problemem? 5. Czy mo˝na si´ przezi´biç, kiedy jest przeciàg?

Uwagi drzwi pl form door je Accusative of ono it, one they otwarty aj open otworzyç -rz´ -rzysz pf, impf otwieraç open. otwórz informal imperative open! podniecaç si´ -am -asz impf get excited powa˝ny aj serious przeciàg mi draft (of wind) spaç Êpi´, Êpisz sleep wariat mp madman, Vocative wariacie. wariatka -tek f madwoman, Vocative wariatko zakmnàç -n´ -niesz pf, impf zamykaç close, shut, lock. zamknij informal imperative: close! shut!

GRAMATYKA 7.E. LIKING FOOD. The verb smakowaç –uje +D 'taste (good) to' is the equivalent of podobaç si´ ‘be pleasing to’ (Lesson 4) when referring to food or drink. One uses smakowaç when referring to first impressions: Jak ci smakuje ten sernik. How do you like this cheesecake? Smakuje mi ta zupa. I like this soup. "This soup tastes good to me." The liking of a food item on a longer acquaintance is expressed with lubiç lubi´ lubisz: Lubi´ zup´ pomidorowà. I like tomato soup. VERBS OF SEEING. As in English, there are three main verbs of seeing: oglàdaç -am -asz impf, pf obejrzeç -rz´ -rzysz watch, view Ca∏y czas oglàdasz telewizj´. You wathc TV all the time. Chc´ obejrzeç ten program. I want to see that program. patrzyç (patrzeç) -rz´ -rzysz impf, pf popatrzyç (popatrzeç) na +A look at Dlaczego patrzysz na mnie? Why are you looking at me? Popatrz tu! Look here! widzieç -dz´ -dzisz impf, pf zobaczyç see. Cz´sto ci´ widz´ w bibliotece. I often see you in the library. Chcesz coÊ zobaczyç? Do you want to see something?

300

7. LEKCJA SIÓDMA

THE VERB 'TO BE LOCATED'. The verb znaleêç si´ znajd´, znajdziesz, znalaz∏, znaleêli pf, impf znajdowaç si´ -duj´ -dujesz impf is often used in the sense 'to be located', 'to be found', or 'to find oneself', as in: Biblioteka znajduje si´ mi´dzy bankiem a pocztà. The library is located between the bank and the library. Nieoczekiwanie znalaz∏em si´ przed twoim domem. I unexpectedly found myself in front of your house. TWO VERBS 'MEET'. The verb poznaç -am -asz pf, impf poznawaç -aj´ -ajesz means 'meet' for the first time. It also means 'recognize'. Ch´tnie poznam twojà siostr´. I'd gladly meet your sister. Nie pozna∏em pana. I didn't recognize you. The verb spotkaç -am -asz pf, impf spotykaç means 'meet' someone already known; have a meeting with. Cz´sto go spotykam w mieÊcie. I often meet him in town. Both of these verbs often occur in a reciprocal sense with si´: PoznaliÊmy si´ ju˝ dawno. We met a long time ago. Spotkamy si´ tam, gdzie zwykle. We'll meet where we always meet. REVIEW OF ASPECT PAIRS, WITH ILLUSTRATIONS OF PERFECTIVE USES. Translate the illustrative sentences. ARRANGE urzàdziç -dz´ -dzisz pf, impf urzàdzaç -am -asz 1. Chc´ urzàdziç zabaw´ u siebie jutro wieczorem. ASK (A QUESTION) pytaç -am -asz impf, pf zapytaç 2. Musz´ ci´ o coÊ zapytaç. BE WRONG myliç si´ -l´ -lisz impf, pf pomyliç si´ 3. Pomyli∏eÊ si´, przyj´cie by∏o wczoraj. BEGIN, START zaczàç -n´ -niesz pf, impf zaczynaç 4. Kiedy zaczniesz jeÊç? When will you start eating? BUY kupiç -pi´ -pisz pf, impf kupowaç -puj´ -pujesz 5. Musz´ sobie kupiç nowà koszul´. CLOSE see SHUT COOK gotowaç -tuj´ -tujesz impf, pf ugotowaç 6. MyÊl´, ˝e ugotuj´ obiad. DO, MAKE robiç -bi´ -bisz impf, pf zrobiç 7. Ju˝ zrobi∏eÊ Êniadanie? DRINK piç pij´ pijesz impf, pf wypiç 8. Ju˝ wypi∏eÊ mleko? DRIVE, RIDE jechaç jad´, jedziesz impf det, indet, jeêdziç je˝d˝´, jeêdzisz, pf pojechaç 9. Musz´ dziÊ gdzieÊ pojechaç. EAT jeÊç jem jesz jad∏ impf, pf zjeÊç 10. Ju˝ zjad∏eÊ Êniadanie? FIND znaleêç znajd´ znajdziesz znalaz∏ pf, impf znajdowaç -duj´ -dujesz 11. Musz´ znaleêç mój parasol.

301

7. LEKCJA SIÓDMA
FINISH koƒczyç -cz´ -czysz impf, pf skoƒczyç 12. Musisz poczekaç a˝ skoƒcz´ ten artyku∏. GIVE daç dam dasz pf, impf dawaç daj´ dajesz 13. Dam ci gazet´, jak tylko jà przeczytam. CLOSE see SHUT CONSIDER zastanowiç si´ -wi´ -wisz pf, impf zastanawiaç si´ -am -asz 14. Trzeba b´dzie dobrze si´ zastanowiç. GO (ON FOOT) iÊç id´, idziezsz impf det, indet chodziç chodz´, chodzisz, pf pójÊç -jd´ -jdziesz 15. Chcesz pójÊç ze mnà na kaw´? HAPPEN, GO ON staç si´ staniesz si´ pf, impf dziaç si´ dzieje si´ 16. Co ci si´ sta∏o? HELP pomóc -mog´ -mo˝esz pf, impf pomagaç -am -asz 17. Pomog´ ci, jak tylko zjem kolacj´. INVITE zaprosiç -sz´ -sisz pf, impf zapraszaç -am -asz 18. Chc´ zaprosiç Ew´ na mojà zabaw´. LEAVE (BEHIND) zostawiç -wi´ -wisz pf, zostawiaç -am -asz 19. Zostawi∏em dziÊ parasol w domu. LOCK see SHUT LOSE gubiç -bi´ -bisz impf, pf zgubiç 20. GdzieÊ zgubi∏em moje pióro. MAKE see DO MEET, GET TO KNOW. poznaç -am -asz pf, impf poznawaç -znaj´ -znajesz 21. Ch´tnie poznam twojego koleg´. MEET, ENCOUNTER. spotkaç -am -asz pf, impf spotykaç -am -asz 22. Spotkamy si´ jutro o dziewiàtej. OPEN otworzyç -rz´ -rzysz pf, impf otwieraç -am -asz 23. Kto mi otworzy okno? PAY p∏aciç -c´ -cisz impf, pf zap∏aciç 24. Czy mog´ zap∏aciç za obiad? PUT, PLACE k∏aÊç k∏ad´, k∏adziesz, k∏ad∏ impf, pf po∏o˝yç -˝´ -˝ysz 25. Po∏o˝´ ksià˝k´ na stole. READ czytaç -am -asz impf, pf przeczytaç 26. Zaraz przeczytam twój artyku∏. REMAIN see STAY REQUEST, ASK prosiç -sz´ -sisz impf, pf poprosiç 27. Chc´ ci´ o coÊ poprosiç. RETURN wróciç -c´ -cisz pf, impf wracaç -am -asz 28. Kiedy on ma zamiar wróciç do domu? RIDE: see DRIVE SAY, SPEAK, TALK mówiç -wi´ -wisz impf, pf powiedzieç powiem powiesz 29. Chc´ ci coÊ powiedzieç. SEE widzieç -dz´ -dzisz impf, pf zobaczyç -cz´ -czysz 30. Powiem mu, jak tylko go zobacz´. SHOW pokazaç -˝´ -˝esz pf, impf pokazywaç -zuj´ -zujesz 31. Chc´ ci coÊ pokazaç. SHUT, CLOSE, LOCK zamknàç -n´ -niesz pf, impf zamykaç -am -asz 32. Prosz´ zamknàç ksià˝ki.

302

7. LEKCJA SIÓDMA
SING Êpiewaç -am -asz impf, pf zaÊpiewaç 33. Mo˝esz mi zaÊpiewaç jakàÊ piosenk´? SMOKE paliç -l´ -lisz impf, pf zapaliç 34. Chc´ zapaliç. SPEAK see SAY START see BEGIN STAY, REMAIN zostaç -stan´, -staniesz pf, zostawaç -staj´, -stajesz impf 35. Wol´ zostaç w domu. TIDY UP sprzàtaç -am -asz imp, pf posprzàtaç 36. Musz´ posprzàtaç mieszkanie. TAKE braç bior´ bierzesz impf, pf wziàç wezm´ weêmiesz 37. Dlaczego wzià∏eÊ mój o∏ówek? TAKE CARE OF (SOME MATTER) za∏atwiç -wi´ -wisz pf, impf za∏atwiaç 38. Musz´ za∏atwiç jakàÊ spraw´ w mieÊcie. TALK see SAY THANK dzi´kowaç -kuj´ -kujesz impf, pf podzi´kowaç +D 39. Chc´ ci podzi´kowaç za zaproszenie. UNDERSTAND rozumieç -em, -esz impf, pf zrozumieç 40. Nie mog∏em go zrozumieç. WAIT czekaç -am -asz impf, pf poczekaç -am -asz 41. B´dziesz musia∏ jeszcze troch´ poczekaç. WASH myç myj´, myjesz impf, pf umyç 42. Czy mo˝esz dla mnie umyç okna? WATCH obejrzeç -rz´ -rzysz pf, impf oglàdaç -am -asz 43. Musisz obejrzeç ten program. WRITE pisaç -sz´ -szesz impf, pf napisaç 44. Napisz´ ci list, jak tylko wróc´ do domu. THE ADJECTIVES 'OPEN' AND 'SHUT'. The passive participles from the verbs otworzyç otwieraç open and zamknàç zamykaç shut, slose, lock function as the adjectives 'open' and 'shut': Prosz´. Drzwi sà otwarte. Please (come in). The door is open. Jest ju˝ siódma. Ten sklep b´dzie ju˝ zamkni´ty. It's alread˘ seven o'clock. That store will already be closed.

303

7. LEKCJA SIÓDMA
VERBS OF BODY POSITION AND MOVEMENT

biec biegn´, biegniesz det run; iÊç id´, idziesz det, chodziç -dz´, -dzisz indet walk, go; czytaç -am, -asz read; lecieç -c´, -cisz fly, run, be in a hurry; le˝eç ˝´ -˝ysz lie; pisaç -sz´, -szesz write; p∏ynàç -n´, -niesz det; spaç Êpi´, Êpisz sleep; rysowaç -suj´ -sujesz draw; siedzieç -dz´, -dzisz sit; skakaç -cz´ -czesz impf jump; staç stoj´, stoisz stand; uczyç si´ ucz´ si´, uczysz si´ study; otwieraç drzwi -am -asz impf open the door.

304

7. LEKCJA SIÓDMA
åWIZENIA 7.E. 7.27. The verb smakowaç +D taste, contrasted to lubiç 'like'. ty, zupa: a. Lubisz zup´? Do you like soup? b. Jak ci smakuje ta zupa? How do youe like the soup? on, deser; pan, kie∏basa; pani, mi´so; ona, kapusta, ty, ry˝; ona, ry˝; pan, ryba; pani, kurczak.

7.27 7.28. Distinguishing between Nominative and Dative "I am" expressions. Translate: I am hungry. I am cold. I am bored. I am chilly. I am thirsty I am queasy. I am tired. I am warm. I am satisfied. I am hot. I am late. I am (feel) stuffy.

7.28 7.29. Choose the correct aspect form. In some instances, either aspect may be correct in different senses. 1. Chc´ coÊ piç/wypiç. 21. Musz´ za∏atwiç/za∏atwiaç jakàÊ spraw´ 2. Chc´ ci coÊ pokazaç/pokazywaç. w mieÊcie. 3. Chc´ ci dzi´kowaç/podzi´kowaç. 22. Na Êniadanie zwykle piç/wypiç czarnà 4. Chc´ to zaraz robiç/zrobiç. kaw´. 5. (ja) Ch´tnie ci pomóc/pomagaç. 23. (ja) Pisaç/Napisaç ci, jak tylko (ja) 6. (ja) Ch´tnie go poznaç/poznawaç. wróciç/wracaç do domu. 7. On ch´tnie panu pomóc/pomagaç. 24. Nie mog´ iÊç/pójÊç na twoje 8. (ja) Ch´tnie iÊç/pójÊç na film. przyj´cie. 9. (ja) Ch´tnie coÊ jeÊç/zjeÊç. 25. Nie (past) myÊleç/pomyÊleç o tym. 10. Ch´tnie obejrzeç/oglàdaç ten film. 26. Nie umiem dobrze gotowaç/ugotowaç. 11. Co (ty) zwykle jeÊç/zjeÊç na kolacj´? 27. Rzadko go widzieç/zobaczyç. 12. Co on wczoraj mówiç/powiedzieç? 28. (ja) Nie poznaç/poznawaç ci´. 13. (ty, past) Co mu pisaç/napisaç? 29. On nie rozumieç/zrozumieç zbyt du˝o. 14. (ja) Codziennie kupiç/kupowaç gazet´. 30. (ja) Pomóc/pomagaç ci, jak tylko 15. (ja) Cz´sto go widzieç/zobaczyç. jeÊç/zjeÊç Êniadanie. 16. Dopiero co robiç/zrobiç Êniadanie. 31. (ja) Mówiç/Powiedzieç mu, jak tylko 17. (ty) Kogo jeszcze zaprosiç/zapraszaç? go widzieç/zobaczyç. 18. MyÊl´, ˝e kupiç/kupowaç t´ koszul´. 32. (ja) Mówiç/Powiedzieç panu jutro. 19. Mog∏aÊ zaprosiç/zapraszaç mnie 33. Musz´ do niego zaraz pisaç/napisaç wczeÊniej. list. 20. Musz´ znaleêç/znajdowaç nowe 34. Wol´ zostaç/zostawaç w domu. mieszkanie. 35. Codziennie sprzàtaç/posprzàtaç mieszkanie.

305

7. LEKCJA SIÓDMA
36. (ty, past) braç/wziàç parasol? 37. (ty, present) braç/wziàç parasol? 38. Zaprosiç/zapraszaç ci´ na obiad dziÊ wieczorem. 39. (ja) Zaraz ci coÊ pokazaç/pokazywaç. 40. On zaraz robiç/zrobiç Êniadanie. 41. (ja) Zawsze braç/wziàç prysznic. 42. (ja) Urzàdziç/Urzàdzaç przyj´cie dziÊ wieczorem. 43. (ty, past) JeÊç/ZjeÊç Êniadanie? 44. Czy mo˝esz mi otworzyç/ otwieraç drzwi? 45. Prosz´ teraz zamknàç/zamykaç ksià˝ki. 46. (ja) Cz´sto spotkaç/spotykaç go w bibliotece. 47. Musz´ myç/umyç wszystkie okna.

7.30. Statements and response. Translate: 1. I can't go to the movies with you. 11. I am already engaged this Then I'll have to invite someone evening. else. Then I'll have to invite someone else. 2. I'm hungry. Then you'll have to eat 12. Do you like to cook? something. Yes, but I don't cook very well. 3. I'm thirsty. What do you feel like? 4. Would you like to go to a game (mecz)? No, but I'll gladly go to a concert. 5. Thank you for the invitation. Don't mention it. 6. I'm sorry that I'm inviting you so late. It doesn't matter. 7. Is my friend invited to your party? Of course. 8. Can you help me? Yes, I'll gladly help you. 9. I'm glad to see you. I'm glad too. 10. What are you doing this evening? I will be the whole time at home. 13. What program are you watching? I'm watching the "Law and Order" 14. What happened to you? Nothing happened to me. 15. What's going on? Nothing is going on. 16. I prefer to stay at home and study. As you wish. 17. Do you intend to buy that tie? Why? Don't you like it? 18. It's already late. Not at all (Wcale nie). It's still early. 19. I'm too tired to go to the movies. That's good, because it's too late. 20. What are you buying? I'm buying a new sweater. .

306

7. LEKCJA SIÓDMA
21. Whom else are you inviting? I'm inviting Agata and Andrzej. 22. Do you want to go for a walk? Gladly, but later, not now. 23. You can help me clean the apartment. Gladly, but how? 24. I'm not going to cook. That's good, because you don't know how. 25. Why did you invite me so late? I couldn't invite you earlier. 26. What will you be doing in town? I will be taking care of some matter 27. I'm arranging a party at my place for Friday. Unfortunately I'm busy on Friday. 7.31. Fill-in-the-blanks. 1. B´dziesz musia∏(a) zaprosiç ---. someone else 2. B´d´ --- w domu. the whole time 3. Chc´ pani ---. to thank 4. Chc´ urzàdziç zabaw´ ---. at my place 5. --- ci pomog´. Gladly 6. Ch´tnie zjem ---. a sandwich 7. ---, ˝e ci´ widz´! I'm glad 8. Co b´dziesz ---? eat 9. Co b´dziesz ---? drink 28. I'm trying to give up smoking. So what do you feel like having? 29. Where is your umbrella? I left it at home. 30. What will you drink? Nothing for the moment, thanks. 31. How do you like my new coat? I like it a lot. 32. You're going to catch cold I already have a cold. 33. What's will the weather be like tomorrow? I heard that the temperature will be higher (wy˝sza). 34. Your coat is too light for today's weather. Not at all (Wcale nie). 35. Is the window open? No, it's shut. 10. Co b´dziesz robi∏(a) ---? this afternoon 11. Co ---? happened to you 12. Co jest ---? for supper 13. Goràco ---? to you 14. Co tutaj ---? is going on 15. --- kupuj´ gazet´. Every day 16. Czy mo˝esz pójÊç ze mnà ---? to a concert 17. Czy to znaczy, ˝e ---? I am invited 18. --- go widz´. Often

307

7. LEKCJA SIÓDMA
19. Dzi´kuj´ ---. for the invitation 20. Jak ci si´ podoba ---? my new coat 21. Jest jeszcze ---. early 22. Jest troch´ za lekki ---. for this kind of weather 23. JesteÊ ---? hungry 24. Ju˝ jest ---. too late 25. --- zaprosimy? Whom else 26. Kupi´ --- nowy p∏aszcz. myself 27. MyÊl´, ˝e kupi´ ---. that shirt 28. Mam ochot´ --- pójÊç. somewhere 29. Mam ochot´ wyjÊç ---. for a stroll 30. Mam --- to kupiç. the intention 31. Masz ochot´ pójÊç ---? with me 32. Mo˝na zapytaç ---. the profesor 33. Mo˝esz mi ---. help 34. Musz´ sobie ---nowe mieszkanie. find 35. Musz´ --- w mieÊcie. take care of some matter 36. Zaraz --- Êniadanie. fix 37. Napisz´ ci to, --- wróc´ do domu. as soon as 38. Nie napisz´ ci tego, --- wróc´ do domu. until 39. Nie b´d´ gotowaç, bo ---. I don't know how 40. Nie mog∏em (mog∏am) ci´ zaprosiç ---. earlier 41. Nie umiem dobrze ---. cook 42. On zbyt du˝o pracuje, --- byç zadowolony. in order 43. Pomog´ ci, jak tylko ---. I eat a sandwich 44. Pomo˝esz mi ---? clean the apartment 45. Powiem ci ---. later 46. Powiem mu, jak tylko ---. I see him 47. Powiem panu ---. tomorrow afternoon 48. Wol´ ---. to stay at home 49. Przepraszam, ˝e zapraszam ci´ ---. so late 50. Staram si´ ---. give up smoking 51. Nie chc´ ---. to catch a cold 52. Musz´ ---. give it some thought 53. Teraz ---. you may catch cold 54. Urzàdzam przyj´cie ---. for next Friday 55. Zapraszam ci´ ---. to my party 56. Zaraz ci coÊ ---. I'll show 57. --- mi. It's cold 58. --- mi tu. It's boring 59. --- mój artyku∏? How do you like 60. Powiem ci, jak tylko --- twój artyku∏. I finish 61. --- t´ zup´? How do you like 62. Musz´ --- okno. to shut 63. Co --- w kinie? are they playing brakujàce wyrazy

308

7. LEKCJA SIÓDMA
VOCABULARY TO LESSON 7 adres mi address ktoÊ inny pron someone else (i.e. ale˝ emph but. ale˝ oczywiÊcie but of different). A kogoÊ innego course ktoÊ jeszcze pron someone else (i.e. iln angina f strep throat addition) a˝ conj until kupiç-pi´ -pisz pf, impf kupowaç -puj´ braç bior´, bierzesz impf, pf wziàç wezm´, pujesz buy weêmiesz, weê take lato n LVsg lecie summer b´d´, b´dziesz future auxiliary will, be lubiç -bi´ -bisz +infin like going to, intend to ∏atwy aj easy. ∏atwo mi it's easy for me ca∏y aj whole, entire, all. ca∏y dzieƒ all mecz mi match, game day. ca∏à noc all night mieç mam, masz +infin supposed to chcieç si´ chce si´ +D feel like. nie chce mieç ochot´ +infin feel like, have the mi si´ I don't feel like it desire ch´tnie av gladly, willingly. ch´tnie to mieç zamiar +infin intend, have the zrobi´ I'd be glad to do that same intention ch∏odny aj chilly. ch∏odno mi I'm mówiç -wi´ -wisz impf, pf powiedzieç chilly powiem, powiesz say, tell ciastko -tek n pasty mo˝na av pred (+infin) one may ciep∏y aj warm. ciep∏o mi I'm warm musieç -sz´ -sisz +infin must, have to cieszyç si´ -sz´ -szysz impf be glad myç myj´, myjesz impf, pf umyç wash codziennie av every day, daily myliç si´ -l´ -lisz impf, pf pomyliç si´ be co wi´cej av phr what is more late mistaken czas mi time. ca∏y czas all the time na razie av phr for the moment, for the czytaç -am -asz impf, przeczytaç pf read time being daç dam, dasz pf, impf dawaç daj´ dajesz natychmiast av immediately give nawzajem phr same to you dopóki nie conj until nie ma za co phr don't mention it dostaç dostan´, dostaniesz pf, impf nudny aj boring. nudno mi I'm dostawaç dostaj´, dostajesz get, obtain bored dzi´ki prep +D due to, thanks to o ile in this lesson: as long as dzi´kowaç -kuj´ -kujesz impf, pf okazja f occasion.phr przy okazji podzi´kowaç +D thank when you have the chance goràcy aj hot. goràco mi I'm hot otwarty aj open gotowaç -tuj´ -tujesz impf, pf ugotowaç otworzyç -rz´ -rzysz pf, impf otwieraç cook, fix open. g∏odny aj hungry paliç -l´ -lisz impf, pf zapaliç smoke, pf grypa f flu, influenza light up innym razem av phr some other time picie n. coÊ do picia something to drink iÊç id´, idziesz, szed∏, sz∏a impf det, pójÊç pf pisaç -sz´ -szesz impf, napisaç pf write go (on foot) plan mi plan jechaç jad´, jedziesz impf det, pf pojechaç podaç -dam,, dasz dadzà pf, impf podawaç go by vehicle, ride, travel -daj´, -dajesz give, serve jednak conj however podobaç si´ podoba si´ us 3p +D be jesieƒ f fall, autumn pleasing to. Jak ci si´ podoba ten kanapka -pek f canape, hors d'oeuvre film? How do you like this movie? katar mi cold (illness) pogoda f weather

309

7. LEKCJA SIÓDMA
pokazaç -˝´ -˝esz pf, impf pokazywaç - Êredni aj middle, middling, moderate, zuj´ average -zujesz show trudny aj difficult. trudno mi it's difficult pokój -koju mi 1 room. 2 peace for me pomóc like móc pf, impf pomagaç +D trzeba av pred (+infin) it is necessary. help trzeba b´dzie it'll be necessary. trzeba pomyÊleç -l´ -lisz pf give s.t. some by∏o it was necessary thought u siebie at one's place powa˝ny aj serious umieç -em -esz +infin know how powiedzieç see mówiç umówiony aj have an appointment póêny aj late. adv póêno. za póêno too urzàdziç -dz´ -dzisz pf, impf urzàdzaç late. comp av póêniej arrange, put on pójÊç see iÊç wczesny aj early. av wczeÊnie. za pranie n wash, laundry wczeÊnie too early. comp av wczeÊniej prawdopodobnie av probably wiadomo av pred it is known. nigdy prosiç -sz´ -sisz impf, pf poprosiç ask, nic nie wiadomo one never knows request widzieç -dz´ -dzisz impf, pf zobaczyç -cz´ przeciwko prep+D against czysz see przyj´cie n party, reception wi´c av so, then przykry aj unpleasant, regrettable. woleç -l´ -lisz +infin prefer przykro mi I'm sorry wszystko jedno phr +D it's all the same puszka -szek f can wyjÊç -jd´, -jdziesz pf, impf wychodziç pytaç -am -asz impf, pf zapytaç ask (a -dz´ -dzisz go out question) wystawa f exhibition rewelacyjny aj revelational, truly good wziàç see braç ró˝nica f difference z góry av phr in advance rzuciç -c´ -cisz pf, impf rzucaç -am -asz z tym, ˝e conj except that throw, cast, toss. give up.s zabawa f party am, sama, samo aj pron same, self, za∏atwiç -wi´ -wisz pf, impf za∏atwiaç -am alone. ten sam, ta sama, to samo the -asz take care (business, etc.) same. w sam raz just right zamknàç -n´ -niesz pf, impf zamykaç smutny aj sad. smutno mi I'm sad close, shut, lock siedem siedmiu num seven. aj siódmy zamkni´ty aj closed, locked, shut seventh zaprosiç -sz´ -sisz pf, impf zapraszaç smakowaç -kuje (usually 3rd-person) +D invite taste (good) to. Jak ci smakuje ta zupa? zaproszenie n invitation How do you like the soup? zaproszony aj invited spaç Êpi´, Êpisz sleep zdawaç si´ zdaje si´ us 3p +D seem sprawa f matter, affair, concern. To zimny aj pred cold. zimno mi I am cold moja sprawa. That's my business. znaleêç znajd´, znajdziesz znalaz∏ pf, impf sprzàtaç -am -asz impf, pf posprzàtaç znajdowaç -duj´ -dujesz find clean up, tidy up zostaç -stan´, -staniesz pf, impf zostawaç staç si´ stanie si´ 3p only pf Co si´ -aj´ -aajesz be left, remain sta∏o? What happened? zupa f soup staraç si´ -am -asz impf +infin try s∏uchaç -am -asz impf +G listen to. 7. s∏owniczek s∏uchaj! listen!

310

7. LEKCJA SIÓDMA
SUPPLEMENTARY CONVERSATIONS. A. Gdzie jest moje pióro? - Gdzie jest moje pióro <piwo>? - Ja je wzià∏em (wzi´∏am). - Po co je wzià∏eÊ (wzi´∏aÊ)? - Musia∏em (musia∏am) coÊ zapisaç <wypiç>. - Oddaj je natychmiast. - Ju˝ oddaj´. oddaç ^daç pf, impf oddawaç ^dawaç give back Where is my pen <beer>? I took it. Why did you take it? I had to write something down <drink something>. Give it back immediately. I'm already doing so. zapisaç ^pisz´ pf, zapisywaç -suj´ impf write down

B. Kiedy go skoƒcz´ czytaç - Co czytasz? - Twój najnowszy artyku∏ <twojà najnowszà powieÊç>. - Podoba ci si´? - Jeszcze nie wiem. Powiem ci, kiedy <jak tylko> go (jà) skoƒcz´ czytaç <przeczytam>. What are you reading? Your latest article <novel>. Do you like it? I don't know yet. I'll tell you when <as soon as> I finish it (finish reading it).

C. T´skni´ za domem - Jak ci si´ podoba Polska <Ameryka>? - Podoba mi si´, ale troch´ t´skni´ za domem. - To ci przejdzie. - Bardzo w to wàtpi´. przejÊç przejd´ przejdziesz pf pass. To ci przejdzie. You'll get over it. How do you like Poland <America>? I like it, but I'm a little homesick. You'll get over it. I very much doubt it. t´skniç -ni´ -nisz impf za+I long for. T´skni´ za domem I'm homesick.

D. Urok - Jak ci si´ podoba moja nowa sukienka? - Nie podoba mi si´. Jest przejrzysta. Wszystko pod nià widaç. - W tym ca∏y urok. urok mi charm widaç one may see How do you like my new dress? But it's transparent. You can see everything underneath it. That's the charm of it. przejrzysty aj transparent

311

7. LEKCJA SIÓDMA
E. Lubi´ ka˝dà muzyk´ - Jakà muzyk´ najbardziej lubisz? - Prawd´ mówiàc, lubi´ ka˝dà muzyk´. - To na pewno b´dziesz chcia∏(a) pójÊç ze mnà jutro wieczorem na taƒce. B´dziemy taƒczyç polk´. - Nie mówi∏em (mówi∏am), ˝e lubi´ polk´. What kind of music do you like the most? To tell the truth, I like every kind of music. Then you'll want to come with me to a dance tomorrow evening. We'll dance the polka. I didn't say that I liked Polish dances, much less the polka.

polka -lek f polka. When capitalized, this word means 'Polish woman'. Poles will insist that the polka is not a Polish dance, but Slovak. Stroje ludowe folk costumes

strój stroju costume. Stamps commemorating costumes of various regions.

312

7. LEKCJA SIÓDMA

Przygody biura podró˝y "Zefir" Rozdzia∏ siódmy: Pan Julian Czy˝ Pan Julian Czy˝ jest malarzem abstrakcyjnym. On sam nie jest abstrakcyjny, tylko jego obrazy sà abstrakcyjne. Ma bardzo d∏ugà czarnà brod´. Broda jest sztuczna, a wi´c w pewnym sensie abstrakcyjna. Pan Julian jest ogromnie popularny. Mówi si´, ˝e jego obrazy majà g∏´bokà intelektualnà treÊç. Pan Julian jest nie tylko wyjàtkowo p∏odnym artystà, ale tak˝e bardzo bogatym cz∏owiekiem. Trudno jest tylko zrozumieç, w jaki sposób on potrafi stworzyç tyle wybitnych obrazów w tak zdumiewajàco krótkim czasie. Julian ma mieszkanie w Warszawie, ale wi´kszoÊç czasu sp´dza w swojej pi´knej willi po∏o˝onej poza miastem, nad Wis∏à, gdzie ma pracowni´. Julian cz´sto przebywa za granicà. Najch´tniej odwiedza Londyn, Pary˝, Rzym, Nowy Jork, i wybrze˝e kalifornijskie. Obecnie pan Julian jest w swojej willi i czyta interesujàcy artyku∏ pod tytu∏em "Fascynujàce Êwiat kotów". Dowiaduje si´, ˝e najbardziej inteligentne koty to syjamskie. Pan Julian zastanawia si´. Zawsze chcia∏ mieç kota. Czy powinien kupiç sobie kota i w ten sposób dodaç koci element do swojej sztuki? Ale co on zrobi z kotem, kiedy b´dzie wyje˝d˝a∏ za granic´? bogaty aj rich broda f beard d∏ugi aj long dodaç ^daç pf do+G add to dowiadywaç si´ -duj´ -dujesz impf +G learn g∏´boki aj deep, profound granica f border. za granicà abroad. za granic´ (to) abroad koci, kocia, kocie aj feline malarz mpp painter najch´tniej superl av most willingly obecnie av presently odwiedziç -dz´ -dzis pf, impf odwiedzaç visit ogromnie av enormously p∏odny aj fruitful, productive potrafiç –fi´ fisz pf/impf manage, be able powinien powinna modal ought poza prep+I outside, beyond, on the other side of pracownia f workshop, studio przebywaç –am –asz impf stay sp´dzaç –am –asz impf spend, pass (time) sposób –sobu mi way, manner. w ten sposób in that way. w jaki sposób? in what way? stworzyç –rz´ -rzysz pf, impf stwarzaç create sztuczny aj artificial sztuka f art tak˝e av also, likewise treÊç f content(s) tyle indef quant so many, so much tytu∏ mi title. pod tytu∏em entitled w pewnym sensie phr in a certain sense wi´kszoÊç f majority willa f villa, detached house Wis∏a f Vistula River wybitny aj outstanding wybrze˝e n seacoast wyjàtkowo av exceptional wyje˝d˝aç –am –asz impf leave zdumiewajàco av amazing Rozdzia∏ siódmy

313

7. LEKCJA SIÓDMA

314

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful