Vous êtes sur la page 1sur 53

12.

LEKCJA DWUNASTA

FOOD AND EATING


12. Lekcja THE GENITIVE PLURAL.
COUNTING, DATES.
dwunasta GETTING MARRIED.

dwanaÊcie twelve. dwunasty, dwunasta, dwunaste twelfth

Kosoro˝ec -˝ca Capricorn

Konwersacje:

12.A.1. W barze mlecznym


Ordering food in a milk bar.
12.A.2. W sklepie spo˝ywczym
Ordering across the counter in a small food store.
12.B.1. W delikatesach
Buying sweets and pastries.
12.B.2. Par´ ogórków
Sharing garden produce.
12.C. W restauracji
Ordering in a restaurant.
12.D. Smacznego
Home cooking.
12.E. Wychodz´ za mà˝
When is it best to get married?

505
12. LEKCJA DWUNASTA

Bar mleczny "Familijny" The "Family" Milk Bar

Except for in Warsaw, where this picture was taken, the traditional Polish
milk bar, serving inexpensive, often meatless, Polish cuisine, is going out of
existence, losing in the competition to Western-style chains. The girl in the
picture is dialing a number on a cell phone.

506
12. LEKCJA DWUNASTA

12.A.1. W barze mlecznym


In a milk bar, a vanishing species of Polish fast-food establishment.
Ekspedientka: S∏ucham pana (panià)? Klient(ka): Czy jest kasza gryczana?
May I help you (sir, madam)? Is there buckwheat groats?
Klient(ka): Prosz´ chleb, mas∏o i Ekspedientka: Nie ma. B´dzie
jajko. I'd like bread, butter, and an póêniej. Jest ry˝ <makaron>. There
egg. isn't any. There will be later. There's
Ekspedientka: Jajko gotowane czy rice <macaroni>.
sma˝one? Boiled or fried egg? Klient(ka): Dobrze, niech b´dzie ry˝.
Klient(ka): Gotowane na twardo Fine, let it be rice.
<mi´kko>, prosz´. Hard <soft> Ekspedientka: Czy to wszystko? Is that
boiled, please. all?
Ekspedientka: Prosz´ bardzo. I co Klient(ka): Tak. Ile p∏ac´? Yes. How
jeszcze? Very well. And what else? much do I owe?
Klient(ka): Prosz´ jeszcze herbat´ z Ekspedientka: DwanaÊcie z∏otych.
cytrynà. I'd also like tea with lemon. Twelve zlotys.
Ekspedientka: Czy to wszystko? Is that
all?

507
12. LEKCJA DWUNASTA

For active learning and dictation practice:

Czy jest kasza gryczana? Prosz´ jeszcze herbat´ z cytrynà.


Czy to wszystko? Pytania
Il´ p∏ac´? Ry˝b´dzie póêniej.
Nie ma kaszy gryczanej. S∏ucham pana?
Prosz´ chleb, mas∏o i jajko. S∏ucham panià?
Prosz´ jajko gotowane na mi´kko.

Pytania
1. Co zamawia klient(ka)? Jak myÊlisz, czy klient(ka) zamawia Êniadanie,
obiad czy kolacj´?
2. Czy jest kasza gryczana? Co jest zamiast kaszy?
3. Czy klient(ka) woli jajko sma˝one, czy gotowane na twardo?
4. Co klient(ka) zamawia do picia?
5. Co zwykle pijesz, kaw´ czy herbat´? Jakàlubisz herbat´? (z cytrynà, z
mlekiem). Jakà lubisz kaw´? (z mlekiem, ze Êmietankà, z miodem, czarnà)
6. Jakie lubie jajka? gotowane na mi´kko czy na twardo? A mo˝e wolisz
sma˝one?
7. Czy lubisz kasz´ gryczanà? Czy wiesz, co to jest?
8. Czy jesteÊ wegetarianinem (wegetariankà)?
9. Jak cz´sto jadasz poza domem?

Uwagi

gryka f buckwheat. aj gryczany poza prep+I outside, beyond. poza domem


jadaç -am -asz freq eat (often, regularly) outside the house
jeszcze (here:) else. co jeszcze? what else? prosz´ (offering something) here you are.
jeszcze coÊ anything else? prosz´? yes?; may I help you? prosz´
kasza f kasha (groats). kasza gryczana bardzo very well. prosz´+A I would
buckwheat groats like. prosz´ herbat´ I'd like some tea.
p∏aciç p∏ac´ p∏acisz impf, zap∏aciç pf pay. ile slucham? (here) may I help you? Used
p∏ac´? how much do I owe (pay)? less often these days than prosz´?
zamiast +G instead of

508
12. LEKCJA DWUNASTA

sklep spo˝ywczy food store

nabia∏ milk and dairy products (white goods). owoce fruits. pieczywo baked
goods. warzywa vegetables. Besides the huge hypermarkkets (hipermarkety)
proliferating everywhere, Poland still has lots of small neighborhood over-
the-counter food stores.

509
12. LEKCJA DWUNASTA

12.A.2. W sklepie spo˝ywczym


Ordering over the counter in a small neighborhood food store.

Ekspedient(ka): Prosz´? May I help you?


Klient(ka): Prosz´ jakàÊ dobrà I'd like some kind of good sausage.
kie∏bas´.
Ekspedient(ka): Niestety nie ma ju˝ There is no more sausage today. There
kie∏basy. B´dzie jutro. will be some tomorrow.
Klient(ka): To wezm´ pó∏ kilo Then I'll take half a kilo of ham and a
szynki i bochenek razowego loaf of whole-wheat bread.
chleba.
Ekspedient(ka): I co jeszcze? And what else?
Klient(ka): Prosz´ jeszcze kostk´ I'd also like a cake of butter, ten
mas∏a, dziesi´ç deko twarogu i decagrams of farmer's cheese and a
çwierç kilograma ˝ó∏tego sera. quarter kilogram of yellow cheese.
Ekspedient(ka): CoÊ jeszcze? Anything else?
Klient(ka): Czy sà Êwie˝e ryby? Is there fresh fish?
Ekspedientka: Nie sprzedajemy We don't sell fresh fish.
Êwie˝ych ryb.
Klientka: A czy sà jakieÊ w´dzone Well are there any smoked fish?
ryby?
Ekspedient(ka): Nie, sà tylko ryby No, there's only fish in a can.
w puszce.
Klient(ka): To dzi´kuj´. Ile p∏ac´? Then thanks. How much do I owe?
Ekspedient(ka): DwadzieÊcia pi´ç Twenty-five zlotys.
z∏otych.

For active learning and dictation practice:

Czy sà jakieÊ w´dzone ryby? Prosz´ jakàÊ dobrà kie∏bas´.


Czy sà Êwie˝e ryby? Prosz´ kostk´ mas∏a i çwierç
Kie∏basa b´dzie jutro. kilograma ˝ó∏tego sera.
Nie ma ju˝ kie∏basy. Sà tylko ryby w puszce.
Nie sprzedajemy Êwie˝ych ryb. Poprosz´ pó∏ kilo szynki.
P∏aci pan(i) dwadzieÊcia pi´ç Prosz´ bochenek razowego
z∏otych. chleba.
Prosz´ dziesi´ç deko twarogu.

510
12. LEKCJA DWUNASTA

Pytania
1. O co prosi klient(ka)?
2. Kiedy b´dzie kie∏basa?
3. Co jeszcze chce kupiç klient(ka)? Dlaczego on(a) nie mo˝e tego kupiç?
4. Ile on(a) p∏aci?

6. Czy jesz du˝o chleba? Czy lubisz razowy chleb? Jaki chleb najbardziej
lubisz? Jad∏eÊ (jad∏aÊ) kiedyÊ polski chleb?
7. Jakie polskie potrawy znasz i lubisz? Czy lubisz polskà kie∏bas´?
8. Gdzie zwykle kupujesz jedzenie, w ma∏ych czy w du˝ych sklepach?

Uwagi

Weights and measures are followed prosz´+A I'd like


by the Genitive case: bochenek sprzedaç -dam -dasz -dadzà pf,
chleba loaf of bread, kostka mas∏a sprzedawaç -daj´ -dajesz impf sell
cube of butter, kawa∏ek sera piece twaróg twarogu mi farmer's cheese. A
of cheese, pó∏ kilo szynki half a spreadable cheese not unlike
kilo of ham cottage cheese, but drier and
deko short for dekagram (ten grams). grainier.
Not usually declined. In stores one w ma∏ych (w du˝ych) sklepach 'in
often hears deka. small (large) stores'. The Locative
dzi´kuj´ Often used in the sense 'no plural
thanks', as above. zakup mi purchase

12.A. GRAMATYKA

SOME FOOD ITEMS


potrawa pl. potrawy dish (food item)

bekon mi bacon kurczak ma chicken


bu∏ka -∏ek f roll makaron mi macaroni, pasta
chleb mi -a bread mi´so n meat
chleb razowy whole-wheat bread pieróg -roga us.pl. pierogi
chleb ˝ytni rye bread ry˝ mi rice
go∏àbka -bek f us. pl. stuffed ryba f fish
cabbage leaves ser mi -a cheese
jajko -jek n egg szynka f ham
jogurt mi yoghurt wo∏owina f beef
kasza f kasha (groats)
kie∏basa f sausage

511
12. LEKCJA DWUNASTA

VEGETABLES

bak∏a˝an mi egg plant kukurydza f corn


broku∏y broccoli marchewka -wek f carrots
brukselka -lek f brussel sprouts mizeria f cabbage salad
burak mi -a beets ogórek mi -a cucumbers, pickle
cebula f onions pieczarek -rka m fac an champignon
cukinia f zucchini mushrooms
çwik∏a -kie∏ f beets with horseradish pomidor mi -a tomatoes
dynia f pumpkin rzodkiewka -wek f radish
fasolka f bean sa∏ata f green salad, lettuce
groch, groszek -szku mi peas seler mi celery
grzyb m fac an -a mushroom surówka f slaw
kabaczek mi -a squash szczaw mi sorrel
kalafior mi cauliflower szpinak mi spinach
kapusta f cabbage ziemniak -a potato (or: kartofel -fla)
kiszona kapusta sauerkraut

FRUITS AND N UTS

agrest mi gooseberries malina f raspberry


ananas mi -a pineapple mandarynka -nek f tangerine
arbuz mi -a watermelon migda∏ mi almond
banan mi -a banana morela f apricot
brzoskwinia fpeach orzech laskowy hazelnut
cytryna f lemon orzech mi -a nut
czarna porzeczka f black currant orzech w∏oski walnut
czereÊnia f sweet cherry owoc mi -a fruit
czerwona porzeczka red currant pomaraƒcza f orange
figa f fig rodzynka -nek f raisin
granat mi pomegranate Êliwka -wek f plum
grejpfrut mi -a grapefruit truskawka -wek f strawberry
gruszka -szek f pear w´gierka -rek sour plum
jab∏ko -b∏ek n apple wiÊnia f sour cherry
kokos mi -a coconut winogrono n grape
mak mi poppyseed

512
12. LEKCJA DWUNASTA

CONDIMENTS
przyprawa pl. przyprawy condiment
chrzan mi horseradish musztarda f mustard
cukier -kru mi sugar ocet octu mi mi vinegar
cytryna f lemon pieprz mi pepper
keczup ketchup pieprz mi pepper
majonez mi mayonanaise sos sauce
margaryna f margarine smalec -lca lard
mas∏o n butter sól soli f salt

BEVERAGES
napój pl. napoje drink, beverage
alkohol mi alcohol, hard liquor sok z czarnej porzeczki
herbata f tea black currant juice
kawa f coffee wino n wine
kakao n indecl cocoa wino bia∏e white wine
koniak mi brandy wino czerwone red wine
lemoniada f lemonade s∏odkie wino sweet wine
miód pitny mead wytrawne wino dry wine
mleko n milk woda f water
piwo n beer woda gazowana carbonated water
ciemne piwo dark beer woda mineralna mineral water
jasne piwo light beer (lager) woda sodowa soda water
sok mi juice wódka f vodka
sok jab∏kowy apple juice wódka wyborowa select vodka
sok pomaraƒczowy orange juice wódka ˝ytnia rye vodka
sok pomidorowy tomato juice

FOOD-ADJECTIVE OPPOSITES

ciep∏y warm ch∏odny cool


goràcy hot zimny cold
mocny strong s∏aby weak
ostry sharp md∏y bland
s∏odki sweet gorzki bitter, kwaÊny sour
Êwie˝y fresh nieÊwie˝y stale
smaczny tasty niesmaczny not good

513
12. LEKCJA DWUNASTA

FOOD CONTAINERS AND THEIR LOCATIVE FORMS


pojemnik pl. pojemniki container

beczka -czek f barrel. w beczce kubek -bka mi mug. w kubku


butelka f bottle. w butelce kufel -fla Gsg. beer mug, stein.
dzbanek mi pitcher. w dzbanku w kuflu
fili˝anka f cup. w fili˝ance lampka -pek f wine glass. w lampce
karton mi carton paczka -czek f package. w paczce
kieliszek --szka mi -a shot glass puszka -szek f can. w puszce
w kieliszku s∏oik mi -a jar. w s∏oiku
koszyk mi -a basket. w koszyku szklanka f glass. w szklance

kieliszek refers to most kinds of smaller stemmed glasses, except that a


stemmed bowl-shaped wine glass or brandy snifter is sometimes referred to
as a lampka.

MEALS
posi∏ek -∏ku meal

Êniadanie n breakfast. na Êniadanie for breakfast. na Êniadaniu at breakfast.


obiad mi dinner (main mid-day meal). na obiad for dinner. na obiedzie at
dinner
kolacja f supper. na kolacj´ for supper. na kolacji at supper
pierwsze (drugie) danie first (second) course

barszcz mi beet soup sa∏ata f lettuce


deser mi dessert zakàska -sek f appetizer
sa∏atka f salad (potato or vegetable) zupa f soup

DESSERTS
desery desserts, s∏odycze sweets

batonik mi -a candy bar pàczek -czka doughnut


jab∏ecznik mi -a apple strudel czekoladka -dek f (piece of)
ciasto n cake, pastry chocolate
kisiel mi gelatin dessert piernik mi -a ginger cookie
ciastko -tek n (piece of) pastry sernik mi -a cheesecake
lody pl-form G lodów ice-cream tort mi layer-cake
cukierek -rka mi piece of candy

514
12. LEKCJA DWUNASTA

Containers and cooking/dining implements

butelka -lek f bottle, czajnik mi -a teapot, dzbanek -nka mi pitcher, fili˝anka


-nek f cup, imbryk mi -a teakettle, kocio∏ kot∏a mi pot, kubek -bka mi mug,
∏y˝eczka -czek f spoon, miska -sek f bowl, nó˝ -no˝a mi knife, patelnia f frying
pan, s∏oik mi -a jar, szklanka -nek f glass, taca f tray, talerz mi -a plate, wazon
mi vase, widelec -lca mi fork.

515
12. LEKCJA DWUNASTA

12.A. åWICZENIA

Exercises 1-8: Review of Genitive singular with food items.

12.1. herbata, cytryna: a. Prosz´ herbat´ z cytrynà. I'd like tea with lemon.
b. Prosz´ herbat´ bez cytryny. I'd like tea without
lemon.
kawa, mleko; piwo, sok; sok, wódka; wino, woda sodowa; goràce mleko,
miód; kie∏basa, musztarda; szynka, chrzan; jajko, majonez; ryba, oc(e)t;
makaron, cuk(ie)r; bu∏ka, mas∏o.

a. b. 12.1.

12.2. A little of. mas∏o:


Mog´ prosiç jezcze troch´ mas∏a? May I have a little
more butter?
musztarda, cuk(ie)r, majonez, chleb, miód, kasza, ry˝, oc(e)t, sól, pieprz.

12.2.

12.3. Portions. kasza: a. Prosz´ kasz´. I'd like kasha.


b. Prosz´ ma∏à porcj´ kaszy. I'd like a small portion of
kasha.
makaron, kapusta, ryba, mi´so, szynka, wo∏owina, ry˝, ser.

12.3.

12.4. Measures. dziesi´ç deka, bia∏y ser:


Prosz´ dziesi´ç deko bia∏ego sera.
I'd like 10 dekagramsof white cheese.
kilogram, kiszona kapusta; pó∏ kilo, ta szynka; spory kawa∏ek, tamten ˝ó∏ty
ser; bochenek, razowy chleb; du˝a porcja, kasza gryczana; butelka, wódka
˝ytnia, çwierç kilograma, twaróg.

12.4.
12.5. There is, there isn't.
razowy chleb: a. Jest razowy chleb. There is whole-wheat bread.
b. Nie ma razowego chleba. There isn't whole-wheat bread.
bia∏y ser, sok pomaraƒczowy, wytrawne wino, wódka ˝ytnia, goràce mleko,
Êwie˝y chleb.

12.5.

516
12. LEKCJA DWUNASTA

12.6. Genitive of negation.


ciep∏e mleko: a. Lubi´ ciep∏e mleko. I like warm milk.
b. Nie lubi´ ciep∏ego mleka. I don't like warm milk.

ostry ser, s∏aba kawa, kiszona kapusta, mocna herbata, zimna zupa, s∏odkie
wino, w´dzona ryba, gorzkie piwo, kasza gryczana, razowy chleb.

12.6.

12.7. Instead of.


szynka, wo∏owina: a. Zamiast szynki bior´ wo∏owin´. Instead of ham,
I'll take beef.
b. Zamiast wo∏owiny bior´ szynk´. Instead of beef,
I'll take ham.
ryba, kie∏basa; majonez, musztarda; chrzan, ocet; pieprz, sól; miód, cukier.

12.7.

12.8. Give appropriate containes:


herbata: Prosz´ szklank´ herbaty. I'd like a glass of tea.

kawa, woda, kakao, sok jab∏kowy, koniak, wino, piwo, wódka.

12.9. [?]
Delikatesy rybne Fish delicatessen

517
12. LEKCJA DWUNASTA

12.B.1. W delikatesach
Ordering sweets and nuts at a specialty food items counter.

Ekspedientka: S∏ucham pana (panià). May I help you (sir/madam)?


Klient(ka): Prosz´ pó∏ kilo orzechów I'd like half a kilo of hazel nuts.
laskowych.
Ekspedientka: Prosz´ bardzo, i co Very well, and what else?
jeszcze?
Klient(ka): Poprosz´ jeszcze I'd like a kilogram of candies.
kilogram cukierków.
Ekspedientka: Jakich cukierków? What king of candies?
Klient(ka): Po dwadzieÊcia deko z Twenty decagrams each of various sorts.
ró˝nych gatunków.
Klient(ka): Czy pàczki i ciastka sà Are the doughnuts and pastries fresh?
Êwie˝e?
Ekspedientka: Âwie˝e, dzisiejsze. They're fresh, today's.
Klient(ka): To prosz´ szeÊç pàczków i Then I'd like six doughnuts and six
szeÊç ró˝nych ciastek. assorted pastries.
Ekspedientka Polecam te˝ nasz I also recommend our cheesecake. It's
sernik. Jest bardzo dobry. very good.
Klient(ka): Nie, dzi´kuj´, to mi No, thanks, that'll be enough for today.
wystarczy na dziÊ.

518
12. LEKCJA DWUNASTA

For active learning and dictation practice:

Czy pàczki i ciastka sà Êwie˝e? Prosz´ pó∏ kilo orzechów


Dzi´kuj´, to mi wystarczy. laskowych.
Polecam te˝ nasz sernik. Prosz´ szeÊç pàczków i szeÊç
Poprosz´ jeszcze kilogram ró˝nych ciastek.
cukierków. To mi wystarczy na dziÊ.

Pytania
1. Co zamawia klient(ka)? Co on(a) prawdopodobnie planuje?
2. Czy lubisz s∏odycze? Jakie sà twoje ulubione desery?
3. Czy starasz si´ nie jeÊç za du˝o s∏odyczy?
4. Lubisz pàczki? Co wolisz: ciastka, cukierki czy orzechy?

Uwagi
delikatesy -ów plural form delicacy orzechy w∏oskie Italian nuts
food-items store or counter. (hazelnuts)
w delikatesach. The Locative plural. wystarczy +D it'll be enough for
dzisiejszy today's. An adjective derived
from dzisiaj.

Buy honey here. pszczo∏a bee. The best Polish honey is bought straight from the
bee-keeper (pszczelarz).

519
12. LEKCJA DWUNASTA

12.B.2. Par´ ogórków


Garden-grown produce is always welcome.

Mariusz: Przynios∏em ci kilka I've brought you several tomatoes and


pomidorów i jab∏ek z apples from my garden.
mojego ogrodu.
Maria: Dzi´kuj´ ci bardzo. Thank you very much.
Mariusz: Przynios´ ci te˝ par´ I'll also bring you you a couple of
ogórków, kiedy urosnà. cucumbers when they have grown.
Maria: Âwietnie. Great.
Mariusz: Chcia∏em ci te˝ przynieÊç I also wanted to bring you a couple of
par´ dyƒ <cukini>, ale squash <zucchini>, but
dynie <cukinie> nie rosnà dobrze w The squash <zuchini> isn't growing
tym roku. well this year.
Maria: Nie szkodzi. Dobre dynie That's nothing, because you can always
<cukinie> zawsze mo˝na kupiç w buy good squash <zucchini> in the
sklepie. Znacznie trudniej o dobre store. It's much harder to get good
pomidory i jab∏ka. tomatoes and apples.

For active learning and dictation practice:

Chcia∏em (chcia∏am) ci przynieÊç Przynios∏em (przynios∏am) ci kilka


par´ dyƒ. pomidorów.
Cukinie nie sà dobre w tym roku. To nic.
Dobre dynie mo˝na kupiç w Trudno jest o dobre pomidory.
sklepie. Tu jest kilka pomidorów i jab∏ek.
Przynios´ ci te˝ par´ ogórków, Tu sà owoce z mojego ogrodu.
kiedy urosnà.

520
12. LEKCJA DWUNASTA

Pytania
1. Co Mariusz przyniós∏ Marii? Dlaczego ona tak si´ cieszy?
2. Czego on nie przyniós∏ Marii? Dlaczego?
3. Co Maria mówi o dobrych dyniach, cukiniach, pomidorach i jab∏kach?

4. Czy masz ogród? Co w nim uprawiasz? Czy dzielisz si´ warzywami i


owocami z sàsiadami i znajomymi?
5. Jakie owoce lubisz najbardziej? Jakie owoce trudno uprawiaç tam,
gdzie mieszkasz?
6. Czy teraz jest dobry sezon na cukinie? na pomidory? Czy zawsze
mo˝na dostaç dobre owoce w sklepach?
7. Kiedy jest sezon na dynie? Jakie potrawy mo˝na robiç z dyni?

Uwagi

dzieliç si´ -l´ -lisz impf +I z+I share rosnàç -sn´ -Êniesz, rós∏, ros∏a, roÊli impf
with grow
kilka pomidorów i jab∏ek several sàsiadom, znajomym Dative plurals
tomatoes and apples. The Genitive of sàsiad, znajomy
plural after quantifiers. trudno av pred (comp trudniej) o coÊ it's
koszyk -a basket. w koszyku hard(er) (to get, manage, find, etc.)
Marii. Dative case of Maria. something
owoc mi fruit uprawiaç -am -asz impf grow,
przynieÊç ^nieÊç pf, przynosiç -sz´ -sisz cultivate
impf bring znacznie av significantly

soki juices

521
12. LEKCJA DWUNASTA

12.B. GRAMATYKA

GENITIVE PLURAL OF NOUNS. The Genitive case in the plural has the
usual Genitive-case functions, including:
a. in senses of 'of', including possession:
dom moich rodziców my parents' house
grupa studentów group of students
szczyty gór peaks of mountains.
koniec zaj´ç end of classes

b. after negated transitive verbs, instead of the Accusative:


Nie widz´ tu moich okularów. I don't see my eyeglasses here.
Nie lubi´ pierogów. I don't like pierogis.
Nie znam tych kobiet. I don't know those women.

c. after various Genitive-requiring prepositions:


do moich znajomych to my parents'
dla tych paƒ for these ladies
bez ˝adnych wyjàtków without any exceptions

d. after various Genitive-requiring verbs:


Potrzebujemy nowych pomys∏ów. We need some new ideas.
Boj´ si´ czarnych kotów. I'm afraid of black cats.
Szukam starych gazet i czasopism. I'm looking for old newspapers and
magazines.

e. The Genitive plural of countable nouns is used after numbers 5 and


above, and after various other measures and quantifiers. Compare the
Genitive plural after 5 to the Nominative plural after 2:
one-Nsg two-NApl five-Gpl
jeden artyku∏ dwa artyku∏y pi´ç artyku∏ów
jedno czasopismo dwa czasopisma pi´ç czasopism
jedna gazeta dwie gazety pi´ç gazet

The Genitive plural after other quantifiers:


par´ jab∏ek a couple of apples du˝o pomidorów a lot of tomatoes
kilka ogórków several cucumbers kilo cukierków a kilo of candies
pó∏ kilo orzechów half a kilo of nuts paczka papierosów pack of
cigarettes.

522
12. LEKCJA DWUNASTA

f. The Genitive plural form of masculine personal nouns serves also as


the masculine-personal Accusative plural:
W tym roku mamy tylko dobrych studentów. This year we have only
good students.
Lubi´ wszystkich twoich kolegów. I like all of your colleagues.
Zapraszam wszystkich moich znajomych. I'm inviting all of my
acquaintances.

FORMATION OF THE GENITIVE PLURAL. A useful general rule for


forming the Genitive plural of nouns, regardless of gender, is this:

If the Nsg. of a noun ends in a vowel (like lampa or pióro), then the Gpl
ending is usually -0 (zero), hence lamp, piór. If the Nsg. of a noun ends in -
0 (like zeszyt or noc), then the Gpl ending is -ów for hard stems and
-y/i for soft stems, hence zeszytów, nocy. In practice, only masculine-
gender hard stems take -ów.

1. MASCULINE-GENDER NOUNS. The choice between the masculine


Genitive plural endings - ó w and -y/i depends on whether the stem-
consonant is hard (H) or (functionally) soft, (S). The choice between y and i
depends on the y/i spelling rule: c, cz, dz, r z , sz, ˝ take y, other soft
consonants take i.

H p b f w m t d s z n ∏ r
S p' b' f' w' m' ç dê Ê ê ƒ l rz

H k g ch
S1 c dz sz j
S2 cz ˝

hard stems: soft stems:


zeszyt Gpl zeszytów notebook lekarz GApl lekarzy doctor
stó∏ Gpl sto∏ów table tydzieƒ Gpl tygodni week
o∏ówek Gpl o∏ówków pencil hotel Gpl hoteli hotel
aktor GApl aktorów actor koƒ Gpl koni horse

irregular stem-change: miesiàc Gpl miesi´cy month.


irregular ending and stem: przyjaciel GApl przyjació∏ friend.

523
12. LEKCJA DWUNASTA

There is considerable vacillation between -y/i and -ów among masculine


soft-stems, especially after c or j. For example, one may hear either pokoi or
pokojów for the Gpl of pokój room. Some people say hotelów instead of
regular hoteli. Here are the Gpl forms of common male nouns (for which the
Gpl also serves as the Apl.):
brat GApl braci brother pan GApl panów sir, master
ch∏opiec GApl ch∏opców boy syn GApl synów son
ojciec GApl ojców father wujek GApl wujków uncle.
All masculine personal nouns with Npl. in -owie take Gpl in -ów:
królowie GApl królów kings widzowie GApl widzów viewers.

2. FEMININE-GENDER NOUNS in -a. The ending is almost always -0


(zero, no overt ending) regardless of the stem-type:
kobieta Gpl kobiet woman szko∏a Gpl szkó∏ school
koszula Gpl koszul shirt tablica Gpl tablic blackboard
ksià˝ka Gpl ksià˝ek book ciocia Gpl cioç aunt
siostra Gpl sióstr sister ziemia Gpl ziemaunt.
Occasionally, the Genitive plural ending of such nouns is -y/i:
czereÊnia, Gpl czereÊni sweet cherry.

STEM-CHANGES BEFORE -0.


a. Observe in feminine nouns in -a the likelihood of a mobile -e-
appearing between two consonants before -0 (ksià˝ka Gpl ksià˝ek book; lalka
lalek doll; studentka studentek f. student; and so forth.
b. The vowel o in the stem may go to ó: (szko∏a Gpl szkó∏ school,
siostra Gpl sióstr sister).
c. A soft labial consonant will harden in word-final position (ziemia
Gpl ziem land).
d. Note the need to convert the spelling from ci- to ç at word end in
nouns like ciocia Gpl cioç aunt.

3. MASCULINE-GENDER NOUNS in -a. Except for the noun m´˝czyzna


man, whose G A p l is m´˝czyzn, masculine-gender nouns in -a take the
masculine-gender ending -ów:
dentysta GApl dentystów dentist kolega GApl kolegów colleague.

4. FEMININE-GENDER NOUNS in -0. The stem consonant is always


functionally soft, and the ending is always -y/i:
twarz Gpl twarzy face koÊç Gpl koÊci bone
noc Gpl nocy night powieÊç Gpl powieÊci novel
rzecz Gpl rzeczy thing g´Ê Gpl g´si goose.

524
12. LEKCJA DWUNASTA

5. NEUTER-GENDER NOUNS. The ending is almost always -0 (zero, no


ending), regardless of stem-type:
pióro Gpl piór pen zdanie Gpl zdaƒ opinion
czasopismo Gpl czasopism magazine ˝ycie Gpl ˝yç life
ko∏o Gpl kó∏ circle morze Gpl mórz sea.
Note the change o: ó before -0 in ko∏o Gpl kó∏, morze Gpl mórz; and the need
to convert the spellings ni- and ci- to ƒ, ç in zdanie Gpl zdaƒ, ˝ycie Gpl ˝yç.
A few neuter nouns, usually with a collective meaning, take Gpl in -y/i:
wybrze˝e Gpl wybrze˝y seacoast, narz´dzie Gpl narz´dzi tool.

6. ADJECTIVES. The Genitive plural adjective ending is always -ych,


respelled -ich after k, g, j, and occasional phonetically soft consonants like ƒ
(tani, tania, tanie) and p' (g∏upi, g∏upia, g∏upie):
Nominal plural: Genitive plural:
∏adne pomidory nice tomatoes ∏adnych pomidorów
dobre jab∏ka good apples dobrych jab∏ek
drogie jajka expensive eggs drogich jajek
moje artyku∏y my articles moich artyku∏ów
g∏upie pytania stupid questions g∏upich pytaƒ
tanie samochody cheap cars tanich samochodów

jajka eggs

"Healthy and peaceful holidays wishes you ___." This greeting-card formula
shows the Gpl. of Êwi´to Êwiàt n holiday, after ˝yczyç -cz´ -czysz +G wish.

525
12. LEKCJA DWUNASTA

12.B. åWICZENIA

12.10. Nominative and Genitive plural.


zeszyt: jeden zeszyt, dwa zeszyty, pi´ç zeszytów. one notebook, two
notebooks, five notebooks.

stó∏, ksià˝()ka, krzes()∏o, o∏ów(e)k, gazeta, czasopismo, list, tablica, ∏ó˝()ko,


mieszkanie.

12.10.

12.11. Genitive singular and Genitive plural.


stara gazeta: a. Szukam starej gazety. I'm looking for an old newspaper.
b. Szukam starych gazet. I'm looking for old newspapers.

czasopismo, list, ksià˝()ka, r´kopis, zegar, znacz(e)k, kart()ka pocztowa, p∏yta


gramofonowa phonograph record, artyku∏, dysk kompaktowy.

12.11.

12.12. Genitive plural of countable food items.


ciast()ko: Przynios∏em (przynioslam) ci kilka ciastek. I've brought
you several pastries.

pàcz(e)k, cukier(e)k, czekolad()ka, ogór(e)k, pomidor, jab∏()ko, arbuz, dynia,


orzech, Êliw()ka, jaj()ko, owoc, pàcz(e)k, burak, bu∏()ka.

12.12.

12.13. Masculine and feminine personal Accusative singular and plural, contrasted.
kolega: a. Lubi´ twojego koleg´. I like your (m.) colleagues.
b. Lubi´ wszystkich twoich kolegów. I like all your colleagues.
c. Lubi´ twojà kole˝ank´. I like your (f.) colleagues.
d. Lubi´ wszystkie twoje kole˝anki. I like all your (f.) colleagues.

brat, siostra, znajomy, córka, przyjaciel, krewny, syn, krewna, student,


kole˝anka.

12.13.

526
12. LEKCJA DWUNASTA

12.14. Instrumental and Genitive plural of personal nouns contrasted.


siostra: a. Id´ tam z moimi siostrami. I'm going there with my sisters.
b. Id´ tam bez moich sióstr. I'm going there without my sisters.

brat, kolega, przyjaciel, syn, córka, kole˝anka, znajomy/znajoma, dziecko.

12.14.

12.15. Nominative or Genitive plural of containers.


5, paczka: pi´ç paczek five packages.

2, torebka; 6, dzban(e)k; 4, kielisz(e)k; 7, kub(e)k; 2, szklan()ka; 8, s∏oik; 9,


fili˝an()ka; 4, pusz()ka; 10, kuf(e)l; 3, butel()ka, 11, szklan()ka.

12.15.

Warszawa by Juliam Tuwim), illustrating Genitive sg. and pl. (underlined)

Jaka wielka jest Warszawa!


Ile domów, ile ludzi!
Ile dumy i radoÊci duma f pride. radoÊç f joy
W sercach nam stolica budzi! serce n heart. budziç impf rouse, awaken

Ile ulic, szkó∏, ogrodów,


Placów sklepów, ruchu, gwaru, plac mi square. sklep mi store. ruch mi
Kin, teatrów, samochodów traffic. gwar mi hubbub
I spacerów, i obszaru! obszar mi space

A˝ si´ stara Wis∏a cieszy,


˚e stolica tak uros∏a, stolica f capital. urosnàç pf grow up
Bo pami´ta jà maleƒkà, maleƒki aj tiny
A dziÊ taka jest doros∏a. doros∏y aj grown-up

527
12. LEKCJA DWUNASTA

˝ywnoÊç f food

bu∏ka -∏ek f roll, chleb mi -a bread, cukier -kru mi sugar, cukierek -rka mi
candy, kie∏basa f sausage, mas∏o n butter, mi´so n meat, mleko n milk,
obwarzanek -nka bread ring, ogórek -rka mi cucumber, pickles, ryba f fish, ser
mi -a cheese, szynka f ham.
Exercise: Use troch´ +Gsg 'a little bit of' or kilka +Gpl 'several' with the
above nouns, depending on whether the noun is countable or not.

528
12. LEKCJA DWUNASTA

12.C. W restauracji
Deciding what to order in a restaurant.

Kelner(ka): S∏ucham pana (panià)? How may I help you?


Klient(ka): Prosz´ zup´ pomidorowà I'd like tomato <mushroom> soup and a
<grzybowà> i kotlet schabowy pork chop <a wienerschnitzel>.
<sznycel wiedeƒski>.
Kelner(ka): A do picia? And to drink?
Klient(ka): Prosz´ kieliszek bia∏ego I'd like a glass of white <red> wine <a
<czerwonego> wina <kufel mug of lager>.
jasnego piwa>.
Kelner(ka): A dla pani (pana)? And for the lady (gentleman)?
Klient(ka): Nie mog´ si´ I can't decide. What do you recommend?
zdecydowaç. Co pan(i) poleca?
Kelner(ka): SpecjalnoÊçzak∏adu to The specialty of the house is salmon
∏osoÊ <w´gorz> w sosie <eel> in mustard sauce.
musztardowym.
Klient(ka): Nie, dzi´kuj´, to b´dzie Oh no, thanks, that will be too sharp.
zbyt ostre.
Kelner(ka): Wobec tego polecam Then I recommend the duck peasant-
kaczk´ po ch∏opsku. Jest te˝ style. It's also very tasty.
bardzo smaczna.
Klient(ka): Musz´ si´ jeszcze I have to give this some more thought.
zastanowiç.
Kelner(ka): Prosz´ bardzo. Wróc´ za Very well. I'll be back in a couple of
par´ minut. minutes.

For active learning and dictation practice:

A dla pani? (A dla pana)? Polecam kaczk´ po ch∏opsku.


Co pan(i) poleca do picia? Prosz´ lampk´ bia∏ego wina.
Kaczka jest bardzo smaczna. Prosz´ sznycel wiedeƒski.
kotlet schabowy Prosz´ zup´ pomidorowà .
Musz´ jeszcze si´ zastanowiç. SpecjalnoÊçzak∏adu to w´gorz w
Nie mog´ si´ zdecydowaç. sosie musztardowym.
Nie, dzi´kuj´, to b´dzie zbyt ostre. Wróc´ za chwil´.

529
12. LEKCJA DWUNASTA

Pytania:
1. Co zamawia pierwszy klient (pierwsza klientka) do jedzenia i do picia?
2. Nad czym zastanawia si´ drugi klient (druga klientka)? Dlaczego nie
chce zamówiç ∏ososia?
3. Czy kelner(ka) jest pomocny (pomocna)?
4. Czy cz´sto jadasz w restauracji? Wolisz jeÊç w restauracji czy w domu?
5. Jakà kuchni´ narodowà lubisz najbardziej? Lubisz ostre potrawy? Jak
myÊlisz, czy polska kuchnia jest pikantna?
6. Czy cz´sto zamawiasz ryb´ w restauracji? Czy lubisz kaczk´ (w´gorza
flaki)?
7. Czy pracowa∏eÊ (pracowa∏aÊ) kiedyÊ w restauracji? Czy to jest
interesujàca praca? Czy jest trudna? Dobrze wynagradzona?

Uwagi
flaki G flaków tripe wynagradzony aj recompensed
poleciç -c´ -cisz pf, impf polecaç zamówiç -wi´ -wisz pf, impf zamawiaç
recommend order
pikantny aj piquant, strongly zastanowiç si´ -wi´ -wisz pf, impf
seasoned zastanawiaç si´ z nad+I consider,
pomocny aj helpful give thought to
potrawa f dish (in the sense 'food')

Ch∏opskie Jad∏o Peasant Vittles

The always-crowded Ch∏opskie Jad∏o restaurant in Kraków, where the food is


served in troughs, and drinks in the Polish equivalent of Mason jars.

530
12. LEKCJA DWUNASTA

12.C. GRAMATYKA

NUMBERS 5 AND ABOVE. The numbers from 1-100 are as follows:


0 zero 20 dwadzieÊcia, dwudziestu
1 jeden jedna jedno 21 dwadzieÊcia jeden
2 dwa, f. dwie 22 dwadzieÊcia dwa
3 trzy 23 dwadzieÊcia trzy
4 cztery 24 dwadzieÊcia cztery
5 pi´ç, pi´ciu 25 dwadzieÊcia pi´ç
6 szeÊç, szeÊciu 26 dwadzieÊcia szeÊç
7 siedem, siedmiu 27 dwadzieÊcia siedem
8 osiem, oÊmiu 28 dwadzieÊcia osiem
9 dziewi´ç -ciu 29 dwadzieÊcia dziewi´ç
l0 dziesi´ç -ciu 30 trzydzieÊci -dziestu
11 jedenaÊcie -nastu 40 czterdzieÊci -dziestu
12 dwanaÊcie -nastu 50 pi´çdziesiàt -dziesi´ciu
13 trzynaÊcie -nastu 60 szeÊçdziesiàt -dziesi´ciu
14 czternaÊcie -nastu 70 siedemdziesiàt -dziesi´ciu
15 pi´tnaÊcie -nastu 80 osiemdziesiàt -dziesi´ciu
16 szesnaÊcie -nastu 90 dziewi´çdziesiàt -dziesi´ciu
17 siedemnaÊcie -nastu 100 sto, stu
18 osiemnaÊcie -nastu 1000 tysiàc, Gpl tysi´cy
19 dziewi´tnaÊcie -nastu

NOTES ON NUMBER USE:


1. When counting out loud 1, 2, 3..., the word raz once is used instead of
jeden: raz, dwa, trzy, ... etc.
2. Whereas numbers 2, 3, 4 take the Nominative plural of the counted
noun, numbers five and higher take the Genitive plural, as though one were
saying '5 of apples': pi´ç jab∏ek.
3. Adjectives modifying counted nouns in the Gpl also appear in the Gpl
form: szeÊç ∏adnych pomidorów six pretty tomatoes.
4. Verbs agreeing with Gpl number expressions appear in the neuter sg.:
Na stole le˝a∏o siedem ksià˝ek. On the table were (literally, 'was') lying seven
books.
5. The above-listed forms in -u function both as oblique-case forms of the
numbers, and as the form used with masculine persons. Hence one says pi´ç
kobiet five women but pi´ciu m´˝czyzn five men. The Instrumental ending can
be -u, but it is usually -oma. Here is the full declension of pi´ç:

531
12. LEKCJA DWUNASTA

masculine persons other


NA pi´ciu pi´ç
GDL pi´ciu
I pi´cioma (pi´ciu)

6. Compound number expressions follow the syntax of the final member.


Thus one says dwadzieÊcia dwie ksià˝ki 22 books-Npl but dwadzieÊcia pi´ç
ksià˝ek 25 books-Gpl, using the Npl. with 22, but the Gpl with 25.
7. Compound numbers ending in 1 use an unchanging jeden and take the
Gpl: dwadzieÊcia jeden ksià˝ek 21 books, using jeden, despite the feminine
gender of the noun ksià˝ka.
8. Other than for the item jeden in compound numbers, all members of
the numeral expression are declined: przed dwudziestoma pi´cioma dniami
twenty-five days ago.

COLLECTIVE NUMERALS. A set of collective numerals is used to refer to animal


young and to mixed male-female groups. Most frequently used are the collective
numerals 2-12:
2 dwoje -jga 6 szeÊcioro -rga 10 dziesi´cioro -rga
3 troje -jga 7 siedmioro -rga 11 jedenaÊcioro -rga
4 czworo -rga 8 oÊmioro -rga 12 dwanaÊcioro -rga
5 pi´cioro -rga 9 dziewi´cioro -rga
and so on. See: pi´cioro dzieci five children, czworo ludzi four people, dwoje rodziców
two parents.. If a personal group is presumably of mixed gender, then the collective
numeral will be used in combination with the male noun: dwoje lekarzy two doctors
(one male, one female). Contrast with dwaj lekarze two doctors. The collective numeral is
also often used with naturally paired items, especially body-parts: dwoje ràk two
hands (but usually dwie nogi two legs). Collective numerals higher than 12 are not
often encountered, although it is possible to form, for example, osiemnaÊcioro from
osiemnaÊcie 18. The quantified noun is usually in the Genitive plural. The Dative and
Locative plural follow the Dative and Locative of the collective:

Here is the declension of dwoje and pi´cioro:


2 5 case governed: example:
NV dwoje pi´cioro Gpl ludzi
G dwojga pi´ciorga Gpl ludzi
D dwojgu pi´ciorgu Dpl ludziom
A dwoje pi´cioro Gpl ludzi
I dwojgiem pi´ciorgiem Gpl ludzi
L dwojgu pi´ciorgu Lpl ludziach

532
12. LEKCJA DWUNASTA

For more information on numbers and counting, see the grammatical


appendix at the end of this book.

12.C. åWICZENIA

12.16. Contrasting masculine personal and non-masculine personal nouns.


2/5, zeszyt/student: dwa zeszyty, dwaj studenci
pi´ç zeszytów, pi´ciu studentów.
3/6, hotel, nauczyciel; 4/10, twarz, lekarz; 2/7, noga, kolega; 3/8, katalog,
geolog; 4/9, kot, brat.

12.16.

12.17. Counting groups of people. Use the collective numeral with mixed-gender
groups, optionally with possibly mixed-gender groups (like student).
student (m), 3/5: trzej studenci (or trzech, troje studentów) three
students
pi´ciu studentów (pi´cioro studentów) five students.
m´˝czyzna, 2/6; kobieta, 3/7; ch∏opiec, 4/8; dziewczyna, 2/9; pan, 3/10;
pani, 4/11; mà˝, 2/12; ˝ona, 3/13; brat, 4/14; siostra, 2/21; ojciec, 3/15;
matka, 4/16; cz∏owiek (m/f), 4/17; kobieta, 4/23; student (m/f), 3/18; syn,
2/25; córka, 3/19; osoba, 4/20; rodzice (m/f), 2.

12.17.

12.18. Numbers 20-100 (non-personal). Count the first 19 items. The others are for
practice. For review of 2, 3, 4 see Lesson 10 or below, Section 11.D.
artyku∏, 20: dwadzieÊcia artyku∏ów twenty articles.
czasopismo, 21; gazeta, 25; list, 26; opowiadanie, 27; podr´cznik, 28; powieÊç,
29; ksià˝ka, 30; kot, 31; koƒ, 35; krowa, 36; niedêwiedê, 37; pies, 38; s∏oƒ, 39;
Êwinia, 40; owca, 41; zajàc, 45; wà˝, 46; pajàk, 47; pszczo∏a, 48.

12.18.

˝aba, 49; motyl, 50; mucha, 51; mieszkanie , 53; komputer, 56; lodówka, 57;
lampa, 58; stó∏, 59; szafa, 60; ∏ó˝ko, 64; piec, 66; telefon, 67; muzeum, 68;
balkon, 69; radio, 70; pralka, 72; pokój, 76; dom, 77; biblioteka, 78; zwierz´, 79;
restauracja, 80; rzecz, 83; noc, 86; dzieƒ, 87; miesiàc, 88; rok, 89; tydzieƒ, 90;
godzina, 91; minuta, 94; hotel, 96; ; fotel, 97; krzes∏o, 98; o∏ówek, 99; d∏ugopis,
100; orzech, 101; butelka, 102; kubek, 105.

533
12. LEKCJA DWUNASTA

Smaczny obiad a tasty meal

12.D. Smacznego
Complimenting the home cook.

Gospodarz (gospodyni): Nareszcie At last you'll have a chance to try my


spróbujesz mojej kaczki po duck peasant-style. Bon appetite!
ch∏opsku. Smacznego!
GoÊç: Dzi´kuj´. O, naprawd´ pysza. Thanks. Mm, it's really delicious.
Gospodarz (gospodyni): Ciesz´ si´, ˝e I'm glad you like it.
ci smakuje.
GoÊç: Masz prawdziwy talent You have real culinary talent.
kulinarny.
Gospodarz (gospodyni): Bez przesady. Let's not exaggerate.
GoÊç: Gdzie nauczy∏eÊ (nauczy∏aÊ) Where did you learn to cook so well?
si´ tak dobrze gotowaç?
Gospodarz (gospodyni): Po prostu I just read cookbooks.
czytam ksià˝ki kucharskie.
GoÊç: PowinieneÊ (powinnaÊ) You ought to open your own restaurant.
otworzyç w∏asnà restauracj´.
Gospodarz (gospodyni): Nie mam I have no such plans. I like to cook above
takich planów. Lubi´ przede all for myself and for my closest
wszystkim gotowaç dla siebie i friends.
dla najbli˝szych przyjació∏.

534
12. LEKCJA DWUNASTA

For active learning and dictation practice:


Bez przesady. Nareszcie spróbujesz mojej kaczki po
Ciesz´ si´, ˝e ci smakuje. ch∏opsku.
Dobrze gotujesz. Po prostu czytam ksià˝ki kucharskie.
Gdzie nauczy∏eÊ (nauczy∏aÊ) si´ tak PowinieneÊ (powinnaÊ) otworzyç
dobrze gotowaç? w∏asnà restauracj´.
Lubi´ gotowaç dla siebie i dla Smacznego!
najbli˝szych przyjació∏.Masz
prawdziwy talent kulinarny.

Pytania

1. Jakie komplementy prawi goÊç gospodarzowi (gospodyni)?


2. Jak gospodarz (gospodyni) reaguje na komplementy?
3. Gdzie on(a) nauczy∏(a) si´ gotowaç?
4. Dlaczego gospodarz (gospodyni) nie chce otworzyç w∏asnej
restauracji?

5. Czy cenisz dobre jedzenie?


6. Czy uwa˝asz, ˝e dobrze gotujesz? Gdzie si´ nauczy∏eÊ (nauczy∏aÊ)
gotowaç? Co najlepiej gotujesz? Kto w twojej rodzinie najlepiej gotuje?
7. Czy cz´sto zapraszasz przyjació∏, kolegów i znajomych na kolacj´?
8. Czy chcia∏(a)byÊ kiedyÊ otworzyç restauracj´? Dlaczego (nie)?
9. Jak zazwyczaj reagujà Amerykanie, na komplementy? Czy ty tak samo
reagujesz? Jak reagujesz?
10. Czy znasz jakieÊ ró˝nice w etykiecie mi´dzy Polskà a Amerykà? Jakie?

Uwagi

ceniç -ni´ -niszz impf value na ogó∏ av phr generally, as a rule


etykieta f etiquette prawiç -wi´ -wisz komplement pay a
gospodarz mp host, landlord. fem compliment
gospodyni próbowaç -buj´ -bujesz impf, pf
goÊç mp guest. The word may refer spróbowaç +G try, tasteprzede
either to a man or a woman wszystkim phr above all, especially
gotowaç -tuj´ -tujesz impf cook, fix, przesada f exaggeration. bez przesady
prepare without exaggeration, let's not
kuchnia f kitchen, cuisine exaggerate.
reagowaç -guj´ -gujesz impf react

535
12. LEKCJA DWUNASTA

smaczny aj tasty. smacznego! bon wed∏ug prep+G according to. wed∏ug


appetite! mnie in my opinion
smakowaç smakuje +D taste good to
s.o. The verb is used to express
'liking' in reference to food.

12.D. GRAMATYKA

DECLENSION OF dwa/dwie, trzy, cztery. The declensions of the numbers 2,


3, 4 appear as follows:
2 3 4
N m/n dwa f dwie, mp dwaj trzy, mp trzej cztery, mp czterej
GL dwóch, dwu trzech czterech
D dwóm, dwom, dwu trzem czterem
A N/G N/G N/G
I dwom, f. dwiema trzema czterema

NOTES:
a. One may enounter dwu (alongside more case-specific forms) in all
oblique-case uses of the number 2. The feminine Instrumental form dwiema
is optional alongside dwoma. The Accusative is like the Genitive for
masculine personal nouns; for all other nouns the Accusative is like the
Nominative:
A pl. fem. Widz´ trzy moje znajome. I see my three acquaintances.
A pl. masc. Widz´ trzech moich znajomych..

b. In oblique cases (Genitive, Dative, Instrumental, Locative), numbers


agree in case with the noun:

Genitive: dla moich dwóch najlepszych znajomych for my two best


acquaintances
Dative: dzi´ki moim dwóm dobrym kolegóm thanks to my two good
colleagues
Instrumental: z wszystkimi moimi czterema dzieçmi with all my four
children
Locative: o moich dwóch najlepszych przyjacio∏ach about my two best
friends

Genitive forms of 2, 3, 4 can be used as de facto Nominative-case number


expressions with masculine persons. SUCH EXPRESSIONS TAKE SINGULAR VERB
AGREEMENT:

536
12. LEKCJA DWUNASTA

Trzech moich dobrych kolegów przyjdzie na moje przyj´cie. My three


good colleagues (m.) will come to my party. Alternatively,
Trzej moi dobrzy koledzy przyjdà na moje przyj´cie.
Genitive construction: Nominative construction:
Dwóch m´˝czyzn sz∏o. Dwaj m´˝czyêni szli.
Two men were walking. ""
Trzech braci pracuje. Trzej bracia pracujà.
Three brothers are working. ""
Czterech lekarzy czeka∏o. Czterej lekarze czekali.
Four doctors were waiting. ""
The forms dwaj, trzej, czterej may never be used in compound number
expressions.

DATES. A date by itself is expressed with the masculine form of the ordinal
numeral, followed by the Genitive of the month: pierwszy maja May 1st ,
jedenasty grudnia December 11th. ‘On the date’ is expressed by putting the
entire expression in the Genitive. If the number is compound (20 or above),
both numerals appear in the ordinal form: dwudziestego drugiego listopada
on Novembeer 21st, trzydziestego sierpnia on August 30th.
Urodzi∏em sie jedenastego maja. I was born on the 11th of May.
Rok akademicki rozpoczyna si´ dwudziestego siódmego sierpnia. The
academic year begins on the 27th of August.
For a list of the ordinal numerals, see the grammatical supplement.

YEARS. Years are expressed in the following way:


The year itself: rok tysiàc dziewi´çset szeÊçdziesiàty drugi 1962.
In the year: w roku tysiàc dziewi´çset szeÊçdziesiàtym drugim in 1962.
Alternatively, using the Genitive of time: roku tysiàc dziewi´çset
szeÊçdziesiàtego drugiego. Observe that in such expressions the items tysiàc
dziewi´çset do not change. One uses the Genitive construction more for
historical events. In giving the year of one’s birth, one would tend to use the
Locative:
Urodzi∏em (urodzi∏am) si´ w roku tysiàc dziewi´çset siedemdziesiàtym
czwartym. I was born in 1974.
Contrast with
Roku tysiàc dziewi´çset trzydziestego roku wybuch∏a Druga Wojna
Âwiatowa. In 1939 the Second World War broke out.

The year 2000 is rok dwutysi´czny. 2001 is rok dwa tysiàce pierwszy;
and so on.

537
12. LEKCJA DWUNASTA

Expressing historical dates: "On November 22, 2002 service was inaugurated
on line 12 with rolling stock type 'Cityrnner'. Read the date out loud:
"dwudziestego trzeciego listopada, dwa tysiace drugieo roku."

FIRST, LAST, NEXT. The adjective for first in a series is pierwszy; last in a
series is ostatni; next in a series is nast´pny:
Kto b´dzie pierwszy? Who will be first?
Nast´pny, prosz´. Next, please.
Mówi´ to ostatni raz. I'm saying this for the last time.

FEMININE PERSONAL NOUNS IN -ni. A few feminine personal nouns end


in -ni in the Nominative sg., for example gospodyni hostess. These nouns take
regular soft-stem endings: Nsg. gospodyni, Gsg. gospodyni, DLsg.
gospodyni, Asg. gospodyni´, Isg. gospodyn, NApl. gospodynie Gpl.
gospodyƒ, Dpl. gospodyniom, Ipl. gospodyniami, Lpl. gospodyniach.

538
12. LEKCJA DWUNASTA

12. D. åWICZENIA

12.19. Genitive singular and Genitive plural of personal nouns and pronouns.
ca∏a moja rodzina: Lubi´ gotowaç dla ca∏ej mojej rodziny. I like to cook for
my whole family.

mój mà˝, moja ˝ona, mój narzeczony, moja narzeczona; ty, on, ona, pan, pani,
wszyscy moi przyjaciele, moi koledzy, moje dzieci, moi rodzice, moje
przyjació∏ki, moi znajomi; oni, one, paƒstwo, moi krewni.

12.19.

12.20. In five years, five years ago.


5, rok: pi´ç lat, za pi´ç lat, przed pi´cioma laty 5 years, in 5 years,
5 years ago.

4, miesiàc; 17, minuta; 11, dzieƒ; 2, noc; 12, noc; 26, tydzieƒ; 33, godzin.

12.20.

12.21. Dative case of pronouns with smakowaç 'taste (good)'. Pay attention to
singular vs. plural.
pan, w´gorz: Jak panu smakuje ten w´gorz? How do you like this eel?

pani, sos; paƒstwo, ziemniaki; wy, sernik; ty, szynka; oni, buraki (pl.).

12.21.

12.22. Paying in zlotys.


25: P∏aci pan(i) dwadzieÊcia pi´ç z∏otych. You owe 25 zlotys.
3, 10, 14, 23, 37, 101, 42, 96.

12.22.

12.23. Instrumental of numbers of people.


5, student: z pi´cioma studentami with five students.
6, kolega; 2, znajoma; 10, przyjaciel; 24, m´˝czyzna; 38, cz∏owiek; 13, dzieci.

12.23.

539
12. LEKCJA DWUNASTA

12.24. Verb agreement with numeral expressions involving masculine persons.


3, student: Tu sà trzej studenci. (or Tu jest trzech studentów). Here are
three students.

2, lektor; 3, fryzjer; 11, ch∏opiec; 5, brat; 4, m´˝czyzna; 8, kolega; 9, profesor.

12.24.

12.25. Dates.
May 11: jedenasty maja, jedenastego maja May 11th, on May 11th.

June 4, August 7, October 30, December 14, March 19, July 23, April 1,
February 28, November 31, September 3, January 7.

12.25.

12.26. Years: a. the year; b. in the year; c. of the year(historical event)


1942: a. rok tysiàc dziewi´çset czterdziesty drugi 1942
b. w roku tysiàç dziewi´çset in 1942
c. roku tysiàc dziewi´çset czterdziestego drugiego in 1942.

1956, 1963, 1972, 1989, 1991, 2000, 2003, 2010.

12.26.

540
12. LEKCJA DWUNASTA

Âlub cywilny Civil marriage ceremony

Most Poles get married in both a civil and a church ceremony.

12.E. Wychodz´ za mà˝


When does it make sense to get married?

Artek: Prawdopodobnie wkrótce si´ I'm probably getting married soon.


o˝eni´.
Asia: JeÊli si´ o˝enisz, b´dziesz tego If you get married, you'll regret it.
˝a∏owa∏.
Artek: A jeÊli si´ nie o˝eni´, te˝ b´d´ But if I don't get married, I'll also be sorry.
˝a∏owa∏.
Asia: Ja nie wyjd´ za mà˝, dopóki nie I won't get married until I finish my
skoƒcz´ studiów. studies.
Artek: Teraz tak mówisz. Zobaczymy, That's what you say now. We'll see what
jak b´dzie. happens.
Asia: Kogo zapraszasz na swój Êlub Whom are you inviting to your
<na swoje wesele>? wedding <wedding party>?
Artek: Wszystkich moich All my friends.
przyjació∏. Are you also inviting people from
Asia: Zapraszasz te˝ znajomych z
work?
pracy? No, I really don't have any good
Artek: Nie, raczej nie mam tam
colleagues there.
dobrych kolegów.

541
12. LEKCJA DWUNASTA

For active learning and dictation practice:

Ja si´ nie o˝eni´, dopóki nie Nie mam w pracy dobrych


skoƒcz´ studiów. kolegów.
JeÊli si´ nie o˝eni´, te˝ b´d´ Teraz tak mówisz.
˝a∏owa∏(a). Wkrótce si´ o˝eni´ (wyjd´ za mà˝).
JeÊli si´ o˝enisz, b´diesz tego Zapraszasz te˝ znajomych z pracy?
˝a∏owa∏(a). Zapraszam wszystkich moich
Kogo zapraszasz na swój Êlub. przyjació∏.
Zobaczymy, jak b´dzie.

Pytania

1. Czy wiemy, z kim Artek si´ ˝eni? Czy wiemy, dlaczego Asia uwa˝a, ˝e
to nie jest najlepszy pomys∏?
2. Czy Artek jest jeszcze studentem? A Asia?
3. Kiedy Asia ma zamiar wyjÊç za mà˝?
4. Kogo Artek zaprasza na Êlub i wesele? Kogo nie zaprasza? Dlaczego?
Czy on zaprasza Asi´?

5. Czy ty czy ktoÊ z twojej rodziny ma jakieÊ plany na Êlub w bli˝szej


przysz∏oÊci?
6. Czy by∏eÊ (by∏aÊ) ostatnio na Êlubie czy weselu? Mo˝esz to opisaç?
7. Kiedy wed∏ug ciebie powinno si´ ˝eniç (wyjÊç za mà˝)?
8. Czy wed∏ug ciebie to jest wielki problem, kiedy jest du˝a ró˝nica wieku
mi´dzy ˝onà a m´˝em?

Uwagi

Asia diminutive of Anna wyjÊç -jd´ -dziesz pf, impf wychodziç


Artek -tka diminutive of Artur za mà˝ za+A get married (of a
dopóki nie (not) until. Usually woman)
followed by the Perfective aspect. ˝a∏owaç -∏uj´ -∏ujesz impf, pf
ma∏˝eƒski aj marital po˝a∏owaç +G be sorry, regret
pobraç si´ -bior´ -bieresz pf, impf ˝eniç si´ -ni´ -nisz impf, pf o˝eniç si´
pobieraç si´ get married (of a z+I get married (of a man)
couple)

542
12. LEKCJA DWUNASTA

tort weselny wedding cake

Szcz´Êç Bo˝e M∏odej Parze God bless the young couple

12.E. GRAMATYKA

GETTING MARRIED. In Polish there are three common expressions for


referring to getting married, depending on the point of view of the groom
(pan m∏ody), the bride (panna m∏oda), or the young couple (m∏oda para,
paƒstwo m∏odzi):
˝eniç si´ -ni´ -nisz impf, pf o˝eniç si´ z+I get married (of a man)
wyjÊç -jd´ -dziesz pf, impf wychodziç za mà˝ za+A get married (of a
woman)
pobraç si´ -bior´ -bierzesz pf, impf pobieraç si´ get married (of a couple)
alternatively: braç -bior´ -bieresz Êlub.

Zenek ˝eni si´ z Zosià. Zenek is getting married to Zosia.


Zosia wychodzi za mà˝ za Zenka. Zosia is getting married to Zenek.
Zosia i Zenek pobierajà si´. Zosia and Zenek are getting married

The Êlub marriage ceremony can be either cywilny civil or koÊcielny church.
The church ceremony is optional. Following the ceremony, there will be a
wesele wedding party, usually consisting of a meal lasting into the night,
accompanied by music and dancing.

543
12. LEKCJA DWUNASTA

Some other words in this general semantic area are:


zakochaç si´ -am -asz pf, impf zakochiwaç si´ -chuj´ -chujesz w+L fall in
love with
byç zakochany w+L to be in love with
byç zar´czony (zar´czona) z+I be engaged to
Also:
byç zazdrosny (zazdrosna) o+A be jealous of
rozwieÊç si´ -wiod´ -wiedziesz -wiód∏ -wiod∏a -wiedli pf, impf rozwodziç si´
-dz´ -dzisz z+I get divorced from

EXPRESSING 'THAN'. Noun-to-noun comparison is usually expressed with


the help of the preposition o d plus the Genitive case; "by how much" is
expressed with o plus the Accusative case:
Zenek jest starszy od Zosi o dwa lata. Zenek is older than Zosia by two
years.
Zosia jest wy˝sza od Zenka o ca∏à g∏ow´. Zosia is a whole head taller than
Zenek.
Verb-to-verb comparison is expressed with the help of the conjunction ni˝:
Czytam po polsku lepiej ni˝ mówi´. I read Polish better than I speak.
On jest m∏odszy ni˝ przypuszcza∏em. He is younger than I supposed.
The construction with ni˝ may be substituted for the construction with od+G,
but it usually sounds artificial.

Obiad weselny wedding dinner

544
12. LEKCJA DWUNASTA

12.E. åWICZENIA

12.27. Getting married.


Jerzy, Bo˝ena: a. Jerzy ˝eni si´ z Bo˝enà. Jerzy is getting married to
Bo˝ena.
b. Bo˝ena wychodzi za mà˝ za Jerzego. Bo˝ena is getting
married to Jerzy.
c. Jerzy i Bo˝ena si´ pobierajà. Jerzy and Bo˝ena are
getting married.
Marian, Ma∏gosia; Agnieszka, Anton; Magda, Marek; Adam, Ewa.

12.27.

12.28. Being jealous of.


Patrycja, Piotr: a. Patrycja jest zazdrosna o Piotra. Patrycja is jealous of
Piotr.
b. Piotr jest zazdrosny o Patrycj´. Piotr is healous of
Patrycj´.
Józef, Janina; Alicja, Wiktor; Julia, Jaros∏aw; Marta, Mariusz; Ela, Edek.

12.28.

12.29. Being older/younger than, by so many years.


Pawe∏, Maria, 5; a. Pawe∏ jest starszy od Marii o pi´ç lat. Pawe∏ is older
than Maria by five years.
b. Maria jest m∏odsza od Paw∏a o pi´ç lat. Maria is
younger than Pawe∏ by five years.
Andrzej, Agata, 3; Monika, Zenon, 7; Kazimierz, Katarzyna, 2; Ryszard,
Renata, 1.

12.29.

12.30. Comparative adverbs with 'than'. Rely on the list of adjectives and their
comparisons in the grammatical supplement to this book.
on jest m∏ody: On jest m∏odszy, ni˝ przypuszcza∏em (przypuszczalam).
He is younger than I supposed.

ona jest wysoka, oni sà starzy, ten pan jest interesujàcy, ta pani jest bogata, ci
ludzie sà mili.

12.30

545
12. LEKCJA DWUNASTA

12.31. Statements and responses.


No, there isn't any buckwheat groats
1. I'd like a roll and butter please. today.
And to drink?
14. I've brought you several tomatoes.
2. Are the doughnuts and pastries fresh? Thanks, it's hard to get good tomatoes.
Yes, they are fresh, today's.
15. What shall we order?
3. Are there fresh fish? The duck here is delicious.
No, we don't sell (sprzedaç/spzedawaç)
fish. 16. Is there smoked fish?
No, there's only fish in a can.
4. I'd like an egg, please.
Boiled or fried? 17. What do you recommend?
The cheesecake is very good.
5. How much do I owe?
You owe 25 zlotys. 18. You have real talent in the kitchen.
Let's not exaggerate.
6. I brought you a couple of squash.
Thank you, they are beautiful 19. The sausage is also very good.
No, thanks, that's enough for me today.
7. What would you like to order
19. I'm getting married soon.
(zamówiç/zamawiaç).
You'll be sorry.
I can't decide.
20. Whom are you inviting to your
8. Why don't you order the eel?
wedding?
I don't think so.
All of my best friends.
9. You cook well.
21. When are you getting married?
Thanks, I'm glad you like it.
I'm not getting married until I finish my
studies.
10. Whom do you cook for?
I cook above all for myself and my
22. Who is older, you or your brother?
closest friends.
My brother is older by one year.
11. What else are you ordering?
23. Witek is jealous of Wiktoria.
I still have to give it some thought.
I'm not surprised.
12. Is that everything?
24. If you get married, you'll be sorry.
Yes, thanks. How much do I owe?
I'll also be sorry if I don't get married.
13. Is there buckwheat groats?

546
12. LEKCJA DWUNASTA

12.32. Fill in the blanks.


1. Przynios∏em ci par´ ---. 22. Musz´ jeszcze ---.
apples give it some thought
2. Ciesz´ si´, ˝e ---. 23. Nie ma ju˝ dziÊ ---.
you like it (food) sausage
3. Polecam ---. 24. Nie ma ani ---, ani ---.
the eel kasza, rice
4. Czy jest ---? 25. Nie mog´ ---.
buckwheat groats decide
5. Czy pàczki i ciastka sà ---? 26. Nie ---.
fresh (I) think so.
6. Czy sà Êwie˝e ---? 27. Poprosz´ ---.
fish loaf of bread
7. Czy to jest ---? 28. Poprosz´ ---.
everything half a kilo of ham
8. Czytam ---. 29. PowinieneÊ otworzyç ---.
cookbooks your own restaurant
9. Dynie mo˝na kupiç --- ---. 30. Prosz´ bardzo. I ---?
in a store what else
10. Dobrze ---. 31. Prosz´ chleb, mas∏o, i ---.
you cook one fried egg
11. Dynie nie rosnà ---. 32. Prosz´ dziesi´ç deko ---.
this year of white cheese
12. Gdzie --- tak gotowaç? 33. Prosz´ ---.
did you learn some sort of sausage
13. Ile ---? 34. Prosz´ jeszcze ---.
do I owe tea with lemon
14. Prosz´ jajko ---? 35. Prosz´ jeszcze ---.
soft-boiled a cake of butter
15. Czy ---? 36. Prosz´ ---.
is there rice a glass of white wine
16. Kaczka --- jest smaczna. 37. Prosz´ kilogram ---.
peasant-style of various candies
17. Kasza b´dzie ---. 38. Prosz´ ---.
later a pork chop
18. Kie∏basa b´dzie ---. 39. Prosz´ pó∏ kilo ---.
tomorrow of nuts
19. Lubi´ gotowaç dla ---. 40. Prosz´ ---.
my closest friends six doughnuts
20. Lubi´ --- gotowaç dla ---. 41. Prosz´ ---.
above all, myself tomato soup
21. Masz prawdziwy ---. 42. Przynios´ ci ---.
culinary talent a couple of cucumbers

547
12. LEKCJA DWUNASTA

43. Przynios∏em ci jab∏ka ---. 52. Tylko ryby --- sà.


from my garden in a can
44. Przynios∏em ci ---. 53. Wróc´ ---.
several tomatoes in a couple of hours
45. Ta kaczka jest naprawd´ ---. 54. Wróci∏em ---.
delicious five hours ago
46. --- jest te˝ bardzo dobry. 55. Zosia jest starsza ---.
The cheesecake than Zenek
47. ---! 56. Brat jest m∏odszy ---.
Bon appetit by two years.
48. --- to ∏osoÊ. 57. Wiktor jest zazdrosny ---.
The specialty of the house of Zofia.
49. To b´dzie zbyt ---. 58. Adam i Krystyna ---.
piquant are getting married
50. To mi ---.
will be sufficient
brakujàce wyrazy
51. --- dobre pomidory i jab∏ka.
It's more difficult (to get)

VOCABULARY TO LESSON 12 (Excludes numbers and most supplementary food


vocabulary)

alkohol mi alcohol ciemny aj dark


bar mleczny milk bar ciep∏y aj warm
barszcz mi beet soup co jeszcze? phr what else?
beczka -czek f barrel, keg. w beczce cukier -kru sugar
bekon mi bacon cukierek -rka mi (piece of) candy
blady aj pale. av blado cukinia f zucchini
bochenek -nka mi loaf cytryna f lemon
bu∏ka -∏ek f bread-roll danie n course. pierwsze drugie first
burak mi -a beet course
butelka -lek f bottle. w butelce decydowaç si´ -duj´ -dujesz impf, pf
ceniç -ni´ -nisz impf value zdecydowaç si´ decide, make up
ch∏odny aj cool, chilly one's mind
ch∏opski aj peasant. po ch∏opsku deko, dekagram decagram (10 grams)
peasant-style delikatesy pl form pl -ów delicatessen.
chleb mi -a bread. chleb ˝ytni rye w delikatesach
bread. chleb razowy whole wheat deser mi dessert
bread dopóki nie conj not until
chrzan mi horseradish dwanaÊcie dwunastu num twelve
ciastko -tek n pastry dwunasty num aj twelfth
ciasto n cake dynia f squash, pumpkin

548
12. LEKCJA DWUNASTA

dzbanek -nka mi pitcher. w dzbanku ko∏o kó∏ n wheel


dzieliç si´ -l´ -lisz impf, pf podzieliç kolacja f supper. na kolacj´ for
si´ +I z+I share supper. na kolacji at supper
dzisiejszy aj today's koniak mi cognac, brandy
etykieta f etiquette koniec -ƒca mi end
fili˝anka -nek f cup. w fili˝ance kostka -tek f cube, cake, block.
flaki G -ów tripe kostka mas∏a block of butter
g´Ê f Napl g´si goose koszyk mi -a basket
g∏upi aj stupid kotlet schabowy veal cutlet
goÊç mp guest król mp -Npl -owie king
goràcy aj hot ksià˝ka kucharska cookbook
gorzki aj bitter kubek -bka mi mug. w kubku
gospodarz mp host kuchnia f kitchen, cuisine
gospodyni f hostess kufel -fla ma beer mug, stein
gotowaç -tuj´ -tujesz impf, pf ugotowaç kulinarny aj culinary
cook kurczak ma chicken
gotowany aj boiled kwaÊny aj sour
grosz -a fac an grosh (monetary unit) lampka -pek f wine glass. w lampce
gryka f buckwheat. aj gryczany lemoniada f lemonade
grzyb m -a mushroom. aj grzybowy. ∏osoÊ -sia ma salmon
zupa grzybowa mushroom soup majonez mi mayonaise
herbata f tea makaron mi macaroni, pasta
jab∏ecznik -a mi apple strudel marchew -chwi f carrot
jab∏ko -∏ek n egg margaryna f margarine
jadaç -am -asz impf freq eat (often) mas∏o -se∏ n butter
jajko -jej n egg mi´kki aj soft. jajko gotowane na
jasny aj light, clear, bright. jasne mi´kko soft-boiled egg
piwo lager mi´so n meat
jedzenie n food, eating. do jedzenia miód miodu mi honey. miód pitny
to eat mead
jogurt mi joghurt mizeria f cabbage salad
kaczka -czek f duck mleko n milk
kapusta f cabbage. kiszona kapusta mocny aj powerful, strong
sourkraut morze mórz n sea
kasza f groats. kasza gryczana musztarda f mustard
buckwh´at groats na ogó∏ phr in general
kawa f coffee najbli˝szy compa aj ^ bliski nearest,
kawa∏ek -∏ka mi piece closest
kie∏basa f sausage napój -poju mi drink, beverage
kieliszek -szka mi shot glass, small narz´dzie n Gpl -dzi tool
stemmed glass nieÊwie˝y aj no longer fresh
kilka indef num several niesmaczny aj bad-tasting

549
12. LEKCJA DWUNASTA

obiad mi dinner. na obiad for prawiç -wi´ -wisz kompliment pay a


dinner. na obiedzie at dinner compliment
obwarzanek -nka mi bread-ring prosz´ please, here you are, after
ocet -ctu mi vinegar you. prosz´? may I help you?
ogórek -rka mi cucumber, pickle excuse me? prosz´ bardzo by all
oprócz prep+G besides means, very well. prosz´ herbat´
orzech mi -a nut. orzech w∏oski I'd like some tea
Italian (hazel) nut próbowaç -buj´ -bujesz impf, pf
ostatni aj last (in a series) spróbowaç +G try, taste
ostry aj sharp, piquant przede wszystkim above all,
otworzyç -rz´ -rzysz pf, otwieraç -am especially
-asz impf open przesada f exaggeration. bez
owoc mi fruit przesady let's not exaggerate
paczka -czek f package. w paczce przynieÊç ^nieÊç pf, impf przynosiç -
pàczek -czka mi doughnut nosz´ -nosisz bring
papieros fac an cigarette przyprawa f condiment
picie drinking. do picia to drink przyrzàdziç -dz´ -dzisz pf,
pieprz mi pepper przyrzàdzaç -am -asz impf fix
pierogi pl G -ów pierogi (filled puszka -szek f can. w puszce
dumpling) pyszny aj delicious
piwo n beer reagowaç -guj´ -gujesz impf, pf
p∏aciç -c´ -cisz impf, pf zap∏aciç pay zareagowaç react
pobraç si´ ^braç pf, impf pobieraç si´ rosnàç -sn´ -Êniesz impf grow
get married (of a couple) rozwieÊç si´ -wiod´ -wiedziesz -wiód∏ -
pojemnik mi -a container wiod∏a -wiedli pf, impf rozwodziç si´
poleciç -c´ -cisz pf, impf polecaç -dz´ -dzisz z+I get divorced from
recommend ró˝ny aj various, assorted
pomaraƒcza f orange ry˝ mi rice
pomidor mi -a tomato ryba f fish
pomocny aj helpful sa∏ata f salad
Pomorze n Gpl -y Pomerania sa∏atka -tek f lettuce
popularny aj popular seans mi show (of movie)
posi∏ek -∏ku mi meal ser mi -a cheese
potrawa f dish (way of cooking sernik mi -a cheesecake
something) sklep spo˝ywczy food store
potrzebowaç --buj´ -bujesz impf +G s∏aby aj weak
need s∏odki aj sweet
poza prep+I besides, beyond. s∏odycz f (a) sweet
poza domem outside the home s∏oik mi -a jar. w s∏oiku
pó∏ kilo quant half a kilo slucham? yes? may I help you?
póêniej comp av ^póêno later sma˝ony aj fried
prawdziwy aj real, genuine

550
12. LEKCJA DWUNASTA

smaczny aj tasty. smacznego! bon wkrótce av soon, shortly


appetit wo∏owina f beef
smak mi taste woda wód f water. woda gazowana
smakowaç -kuje us 3p +D taste carbonated water. woda
(good) to mineralna mineral water. woda
sok mi juice. sok jab∏kowy apple sodowa soda water
juice. sok pomaraƒczowy orange wódka -dek f vodka. wódka ˝ytnia
juice. sok pomidorowy tomato rye vodka. wódka wyborowa
juice select vodka
sól soli f salt wróciç -c´ -cisz pf, wracaç -am -asz
sos mi sauce. sos musztardowy impf return
mustard sauce wyjÊç za mà˝ za+A get married (of
specjalnoÊçzak∏adu specialty of the woman)
house wyjàtek -tku mi exception
sprzedaç -am -asz -adzà pf, impf wystarczy 3p verb +D it'll be enough
sprzedawaç -aj´ -ajesz sell wytrawne wino dry wine
szczyt mi summit, peak z∏oty aj as fac an zloty (currency)
szklanka -nek glass. w szklance zakàska -sek f hors d'oeuvre
sznycel -cla m. sznycel wiedeƒski zakup mi purchase
wienerschnitzel zamiast prep+G instead of
szynka f ham zamówiç -wi´ -wisz pf, impf
Êlub mi wedding, marriage zamawiaç order
ceremony zastanowiç si´ -wi´ -wisz pf, impf
Êniadanie n breakfast. na Êniadanie zastanawiaç si´ nad+I consider,
for breakfast. na Êniadaniu at contemplate, think over
breakfast zazdrosny aj o+A jealous of
Êwie˝y aj fresh zdrowy aj healthy, well. Av zdrowo
talent mi talent ziemiak mi -a potato
tort mi layer cake zimny aj cold. av zimno
trudno (trudniej) jest o+A it's zupa f soup. zupa pomidorowa
hard(er) to get tomato soup
twardy aj hard. jajko gotowane na ˝a∏owaç -∏uj´ -∏ujesz impf, pf
twardo hard-boiled egg. po˝a∏owaç +G be sorry, regret
uczyç si´ -cz´ -czysz impf, pf nauczyç ˝eniç si´ -ni´ -nisz impf, pf o˝eniç si´
si´ +G study (pf learn) get married (of man)
uprawiaç -am -asz impf cultivate
w ogóle phr in general
wed∏ug prep+G according to. wed∏ug
s∏owniczek
mnie in my opinion
wesele n wedding party
widz mp Npl -owie spectator

551
12. LEKCJA DWUNASTA

SUPPLEMENTARY CONVERSATIONS

A. Kiosk

- Wychodzisz gdzieÊ? Are you going out somewhere?


- Id´ do kiosku po koperty i I'm going to a kiosk for some envelopes
znaczki. and stamps.
- Ja mam par´ znaczków. JeÊli I have a couple of stamps. If you want, I
chcesz, mog´ ci daç. can give them to you.
- Nie, dzi´kuj´. Chc´ kupiç wi´kszà No thanks. I want to buy a larger
iloÊç, bo mam mnóstwo listów do quantity, for I have a lot of letters to
napisania. write.
- To przy okazji kup mi papierosy i Then while you're at it buy me some
myd∏o. cigarettes and soap.

koperta f envelope myd∏o -de∏ n soap


mnóstwo +G a lot of znaczek -czka mi postage stamp

B. Ile masz lat?

- Ile masz lat? How old are you?


- Mam dwadzieÊcia siedem lat, jeÊli I am twenty-seven years old, if you must
musisz wiedzieç. know.
- Wyglàdasz o wiele m∏odziej. You look a lot younger.
- Dzi´kuj´, jeÊli to ma byç Thanks if that's supposed to be a
komplement. compliment.
- OczywiÊcie. Of course.

C. Serdecznie gratuluj´

- Dzieƒ dobry, panie profesorze! Hello, professor! I heartily congratulate you.


Serdecznie panu gratuluj´.
- Dzi´kuj´ bardzo, ale czego? Thank you very much, but for what?
- S∏ysza∏em (s∏ysza∏am), ˝e dosta∏ pan I heard that you got a Nobel Prize.
nagrod´ Nobla.
- Nie, to mój kolega dosta∏. No, that was my colleague who got it.

dostaç -stan´ -staniesz pf, impf panie profesorze The Vocative case of
dostawaç -aj´ -ajesz get pan profesor
gratulowaç -luj´ -lujesz impf +D +G serdecznie av sincerely
congratulate s.o. on s.t.

552
12. LEKCJA DWUNASTA

Przygody biura podró˝y "Zefir"


Rozdzia∏ dwunasty: Spokojny weekend nad Wis∏à

Pan Julian Czy˝ sp´dza spokojny weekend w swojej willi nad Wis∏à.
Odpoczywa. Pan Julian lubi myÊleç w samotnoÊci. RozmyÊla o marnoÊci
wszystkich rzeczy, o zawodnoÊci ludzkiego intelektu, o z∏udnym
obiektywizmie sàdów o sztuce, o zarozumialstwie pewnych krytyków
sztuki… Pan Julian jest w bardzo dobrym nastroju. Jest wypocz´ty i gotowy
do nowego Êmia∏ego artystycznego przedsi´wzi´cia. Zza drzwi pracowni
s∏ychaç nieustanne miauczenie. Poprzedniego dnia Julian wróci∏ z miasta z
dwunastoma m∏odymi syjamskimi kotami.
Zapada ciemna noc listopadowa. Ci´˝kie chmury przep∏ywajà powoli
nad Wis∏à. Pada drobny deszcz. B∏yska si´ i grzmi. Luksusowa willa stoi
ciemna i cicha. Nic nie wskazuje na to, ˝e za szczelnie zamkni´tymi oknami i
drzwiami powstajà wielkie dzie∏a sztuki. Ró˝ne abstrakcyjne obrazy schnà na
Êcianach. Na pod∏odze le˝à ogromne kawa∏ki czystego p∏ótna.
P∏ótna sà poddawane szczególnemu procesowi. Wysoki brodaty
m´˝czyzna rozlewa rozmaite farby na p∏ótna, które s∏u˝à za teren zabaw dla
dwunastu syjamskich kotów. Koty biegajà w ko∏o w przestrachu,
pozostawiajàc wielokorowe Êlady ∏apek na p∏ótnach. Brodaty m´˝czyzna
uÊmiecha si´ z roztargnieniem,
Nagle rozlega si´ seria strza∏ów, jeden za drugim. Koty przez chwil´
przestajà miauczeç, potem zaczynajà na nowo ze zdwojonà energià.
Czerwona ka∏u˝a krwi powoli rozp∏ywa si´ po pod∏odze, mieszajàc si´ z
ró˝nokolorowymi farbami olejnymi.

biec biegn´, biegniesz, bieg∏ det, indet poprzedniego dnia on the previous
biegaç run day
drobny aj small, petty (change) pozostawiç -wi´ -wisz pf, impf leave
dzie∏o sztuki work of art behind
farba olejna oil paint pracownia f workshop, studio
ka∏u˝a f puddle proces mi process. Dative procesowi
krew krwi f blood przedsi´wzi´cie n undertaking
∏apka -pek f paw, mitt przep∏ynàç -n´ -niesz pf, impf
marnoÊç f vanity przep∏ywaç flow past
miauczenie n meowing przestrach mi terror
mieszaç si´ -am -asz z+I mix with rozlegaç si´ -am -asz impf spread out
nastrój -stroju mi mood rozlaç -lej´ -lejesz pf, impf rozlewaç
nieustanny aj constant, ceaseless pour out
p∏ótno p∏ócien n cloth, canvas rozmaity aj various
poddaç ^daç pf, impf poddawaç -aj´ rozmyÊlaç -am -asz impf contemplate
-ajesz +D submit to, yield to rozp∏ywaç si´ -am -asz impf become
dispersed

553
12. LEKCJA DWUNASTA

roztargnienie n distraction, dismay. teren zabaw playground


z roztargnieniem disractedly wielokorowy aj many-colored
ró˝nego rodzaju i rozmiaru of wko∏o av all around
various sorts and sizes wskazaç -˝´ -˝esz pf, impf wskazywaç
ró˝nokolorowy aj varicolored -zuj´ -zujesz na+A indicate, point to
samotnoÊç f solitude wypocz´ty aj rested, relaxed
sàd mi judgment, court zapaÊç ^paÊç pf, impf zapadaç fall
schnàç -n´ -niesz dry zarozumialstwo n arrogance
s∏u˝yç -˝´ -˝ysz impf +D serve zawodnoÊç f fallibility
strza∏ mi shot zdwojony aj redoubled
szczelnie zamkni´ty aj tightly sealed z∏udny aj deceptive
Êlad mi trace zza prep +G from behind
Êmia∏y aj bold

Zakoƒczenie: Na pe∏nym morzu


Pi´kny dzieƒ na pe∏nym morzu chyli si´ powoli ku koƒcowi. Pierwsze
gwiazdy zaczynajà haftowaç bezkresne niebo. Lekki wiatr nieznacznie
ko∏ysze luksusowym statkiem pasa˝erskim majestatycznie p∏ynàcym po
morzach po∏udniowych. Zbli˝amy si´ do Tahiti. Wiatr jest zachodni, jak na
zamówienie pracowników biura podró˝y "Zefir".

Pan Kowalczyk umoêliwi∏ pracownikom swojej firmy uczestnictwo w


seminarium menad˝erskim zorganizowanym przez du˝à amerykaƒskà firm´
turystycznà. Ten wspania∏y gest nic pana Kowalczyka nie kosztowa∏, bo
amerykaƒska firma da∏a mu do dyspozycji a˝ pi´ç bezp∏atnych miejsc. Firma
ta chce przejàç biuro podró˝y "Zefir", a po pewnym czasie utworzyç sieç
"Zefirów" w ca∏ym kraju. W ciàgu dnia uczestnicy kursu biorà udzia∏ w
wyk∏adach na temat lepszego organizowania pracy. Ale teraz jest wieczór i
˝ycie na pok∏adzie o˝ywia si´.

W sali bankietowej pan Wiktor Or∏owski taƒczy tango z panià Jolantà


Szymanowskà, uwodzicielsko szepczàc jej coÊ do ucha, wykazujàc dotàd
nieznane talenty towarzyskie. Pani Jolanta reaguje na to tajemniczym
uÊmiechem. W sali obok Alicja D´bicka i Julian Czy˝ grajà w kanast´ z nowo
poznanà sympatycznà parà z Nowej Zelandii. Pan Julian podró˝uje
anonimowo, bez brody. Jeszcze nie wróci∏ do zdrowia po zamachu na jego
˝ycie, dokonanym przez fanatyka-aktywist´ ruchu na rzecz zwierzàt. Chodzi
o lasce i lekko utyka. Alicja i Julian pobrali si´ wkrótce po jej egzaminach.
A gdzie, zapewne zapytacie, jest pan Józef Kowalczyk? Jak wiemy,
Józef nie lubi podró˝owaç. Coraz bardziej cierpi na l´k przed otwartà
przestrzenià, czyli agorafobi´. Zosta∏ wi´c w swoim mieszkaniu w
Warszawie. Teraz zapewne siedzi obok swojej starej owdowia∏ej matki, która

554
12. LEKCJA DWUNASTA

od dwóch miesi´cy mieszka razem z nim, gotuje dla niego obiady, robi pranie
i sprzàta.

Oglàdajà razem w telewizji mi´dzynarodowe zawody w ∏y˝wiarstwie


figurowym na lodzie. Matka robi na drutach nowy sweter dla Józia, w
wi´kszym rozmiarze, bo nie jest ju˝ taki szczup∏y, jak kiedyÊ.

bezkresny aj boundless rozmiar mi size


bezp∏atny aj free ruch na rzecz zwierzàt animal rights
chyliç si´ -l´ -lisz impf tend, lean movement
cierpieç -pi´ -pisz impf na+A suffer sala f hall
from sieç sieci f net, network
czyli conj or, in other words szczup∏y aj slender
dotàd nieznany hitherto unknown szeptaç -pc´ -pcesz impf whisper
drut mi wire, knitting needle. robiç tajemniczy aj secretive, furtive
na drutach knit temat mi theme, subject. na temat +G
haftowaç -tuj´ -tujesz impf embroider on the subject of
ko∏ysaç -sz´ -szesz impf +I rock towarzyski aj social
ku prep+D toward uczestnictwo n participation
laska -sek f cane. chodziço lasce uczestnik mp participant
walk with a cane udzia∏ mi share, participation. braç
mi´dzynarodowe zawody w udzia∏ take part
∏y˝wiarstwie figurowym na lodzie umoêliwiç -wi´ -wisz pf make
international ice figure-skating possible
championships uÊmiech mi smile
na zamówienie phr to order utworzyç -rz´ przysz pf create
nieznacznie av impercepibly utykaç -am -asz limp
nowopoznany aj newly met uwodzicielsko av seductively
o˝ywiaç si´ -am -asz impf become wyk∏ad mi lecture
enlivened wykazaç -˝´ -˝esz pf, impf wykazywaç
obawa f przed+I fear of -zuj´ -zujesz show, display
owdowia∏y aj widowed zamach attempt on na+A
pok∏ad mi deck (of ship) zapewne av no doubt
pranie n the wash, laundry zbli˝amy si´ -am -asz imnpf do+G
przejàç -jm´ -jmiesz pf take over approach
przestrzeƒ f (open) space zorganizowany przez+A organized
przyznaç si´ -am -asz pf, impf by
przyznawaç si´ -aj´ -ajesz admit
reagowaç -guj´ -gujesz na+A react to

555
12. LEKCJA DWUNASTA

Epilog
A co czeka naszych znajomych w przysz∏oÊci? Czy ma∏˝eƒstwo Alicji
i Juliana przetrwa prób´ czasu? Czy lekki flirt mi´dzy panem Wiktorem
Or∏owskim a panià Jolantà Szymanowskà rozwinie si´ w coÊ wi´cej? Czy pan
Józef w koƒcu wyleczy si´ ze swojej agorafobii i kompleksu ni˝szoÊci? A co
wspólnego z naszà historià ma ogromna góra lodowa, która przed kilkoma
tygodniami, w wyniku globalnego ocieplenia, oderwa∏a si´ od Antarktydy i
powoli przesuwa si´ na pó∏noc w kierunku Mórz Po∏udniowych? To poka˝e
czas.

czekaç -am -asz here: await oderwaç si´ -rw´ -rwiesz pf, impf
góra lodowa iceberg odzrywaç si´ break off
kierunek mi -nku direction ogromny aj immense
kompleks ni˝szoÊci inferiority przemieniç si´ -ni´ -nisz pf, impf
complex przemieniaç si´ w+A turn into
koniec -ƒca mi end. w koƒcu in the przesunàç si´ -n´ -niesz pf, impf
end przesuwaç si´ move across, slide
leczyç si´ -cz´ -czysz impf, pf across
wyleczyç si´ be cured przetrwaç -am -asz pf endure, last
lekki flirt light-hearted flirtation przysz∏oÊç f future
ma∏˝eƒstwo n marriage rozwinàç si´ -n´ -niesz pf, impf
mieç wspólnego z+I have in rozwijaç si´ develop
common with, have to do with wobec prep+G regarding, towards
ocieplenie n warming wynik mi result. w wyniku +G as
the result of

556
12. LEKCJA DWUNASTA

Is this sklep spo˝ywczy (food store) making a statement about the three basic
food groups?

557