Vous êtes sur la page 1sur 8

( 0900-9892

€ 0,10 p.m.

Windenergie
Algemene informatie

Wind als energiebron


Windenergie is altijd belangrijk geweest voor Nederland. In onze geschiedenis betekende
de wind een onmisbaar hulpmiddel om ons over het water voort te bewegen. De
machtige zeilvloten van de VOC en Michiel de Ruyter werden voortgestuwd door deze
onuitputtelijke bron van energie. Wind werd ook gebruikt om land te winnen; een
aanzienlijk deel van Noord- en Zuid-Holland is met behulp van windmolens
drooggemalen.

Het waait niet overal even hard op


aarde. Boven open zee of
uitgestrekte vlakten waait het harder
dan boven stad of bos. Obstakels
zoals bomen, huizen of gebouwen
remmen de wind af, maar dit effect is
minder merkbaar op grotere hoogte.
Daarnaast hangt de hoeveelheid wind
natuurlijk ook af van grootschalige
weersystemen. Nederland ligt wat
wind betreft vrij gunstig. Windrijke
depressies ontstaan boven de Atlan-
tische oceaan en de Noordzee en
trekken via een zuidwestelijke
stroming regelmatig over ons land.
Bovendien zijn met name de kustprovincies erg vlak en open. Nederland blijkt bijzonder
geschikt om energie in de vorm van elektriciteit op te wekken met windturbines.

Ontstaan van wind


De zon verwarmt de lucht op aarde. Warme lucht is lichter dan koude lucht. Omdat de
aarde ongelijkmatig wordt verwarmd, ontstaan er dichtheids- of drukverschillen.
Drukverschillen veroorzaken samen met de draaiing van de aarde een grillige stroming
van de lucht: wind.

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie


Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04
e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl
( 0900-9892
€ 0,10 p.m.

Hoe werkt een windturbine?


Windturbine
Het belangrijkste onderdeel van een windturbine is het rotorblad; door de uitgekiende
vorm van het blad wordt de energie van de langsstromende lucht omgezet in een
draaiende beweging. De rotorbladen zitten vast aan de hoofdas of naaf, waarvan de
draaiende beweging wordt versneld in een tandwielkast. De sneldraaiende, uitgaande as
van de tandwielkast drijft op zijn beurt een generator aan die elektriciteit opwekt
–vergelijkbaar met de werking van een fietsdynamo. Assen, tandwielkast en generator
zijn ondergebracht in de gondel bovenop de mast.

Tegenwoordig worden er ook windturbines geproduceerd zonder tandwielkasten. Deze


direct drive turbines hebben speciale vermogenselektronica en een grote ringgenerator,
die bij het relatief lage toerental van de
rotor elektriciteit met de gewenste
netfrequentie levert.
De windvaan op de gondel meet de Rotor-
windrichting. Zodra de windrichting Blad
Rotor-
verandert, zorgt een kruimotor ervoor dat
diameter
de gondel weer recht op de wind wordt
gericht.
Bron: 'Wind werkt', Novem 1996

Grootte
De energie-opbrengst neemt toe
naarmate de rotordiameter toeneemt. Ook Ashoogte
neemt de opbrengst toe naarmate de
Mast
hoogte van de turbine toeneemt. “Hoge
bomen vangen veel wind”, luidt het
gezegde en dat geldt ook voor

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie


Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04
e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl
( 0900-9892
€ 0,10 p.m.
windturbines. De grootte van een windturbine kan met behulp van verschillende
kenmerkende afmetingen worden aangeduid. De rotordiameter is de middellijn van de
cirkel die de uiteinden van de rotorbladen beschrijven. De ashoogte geeft de hoogte aan
van de hoofdas ten opzichte van de grond. Ook het elektrisch generatorvermogen van de
turbine wordt gebruikt om de grootte van de windturbine aan te duiden.
De ontwikkeling is dat windturbines steeds groter worden. In 1988 was het vermogen
van de gemiddelde windturbine nog zo’n 100 kilowatt met een rotordiameter van
20 meter en een ashoogte van 30 meter. Momenteel worden veel projecten gepland
waarbij de turbine een vermogen heeft van rond de 1.500 kilowatt (= 1,5 megawatt). De
bijbehorende rotordiameter is 60 tot 70 meter en de ashoogte kan oplopen tot wel
100 meter.

Opbrengst
De elektriciteitsopbrengst hangt sterk af van de hoeveelheid wind op een locatie. Langs
de kust heerst een hogere windsnelheid dan in het binnenland. En in een vlakke, weidse
polder waait het harder dan boven een dicht bos. Een klein verschil in de gemiddelde
windsnelheid veroorzaakt een groot verschil in de opbrengst. Om te voorkomen dat
windturbines elkaars opbrengst beïnvloeden moeten ze dan ook op een bepaalde
minimale afstand van elkaar staan: gemiddeld zesmaal de rotordiameter. Toch is het zo
dat op een locatie van een gegeven grootte, een klein aantal grote windturbines meer
opbrengst geeft dan een groot aantal kleinere windturbines.

Vermogenskarakteristiek
Percentage van het geïnstalleerde vermogen

100%

75%

50%

25%

0
0 5 10 15 20 25 30

Windsnelheid (meter/seconde)
(Bron: 'Wind werkt', Novem 1996)

De elektriciteitsopbrengst hangt af van de grootte en het type van de turbine. Een


karakteristiek die de opbrengst bepaalt is hierboven afgebeeld. Bij lage windsnelheden
levert de turbine nog geen vermogen. Vanaf windkracht 2 (3 meter per seconde) begint
de turbine te draaien en ongeveer bij windkracht 6 (12-13 meter per seconde) wordt het
maximale vermogen van de turbine geleverd. Bij windsnelheden boven de 25 meter per
seconde (windkracht 10) wordt de windturbine om overbelasting te voorkomen stilgezet.

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie


Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04
e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl
( 0900-9892
€ 0,10 p.m.
Op een goede locatie levert een gemiddelde turbine jaarlijks een elektriciteitsopbrengst
van zeker 850 kilowattuur per vierkante meter rotoroppervlak. Ter vergelijking: een
gemiddeld huishouden verbruikt jaarlijks 3250 kilowattuur elektriciteit. Als rotoroppervlak
en generatorvermogen goed op elkaar zijn afgestemd, dan geldt als vuistregel: aantal
huishoudens stroom = 0,6 à 0,7 maal het generatorvermogen in kilowatten. Dus een
750 kW windturbine is goed voor het verbruik van zo'n 500 huishoudens.

Kosten
De kostprijs van windenergie is erg afhankelijk van de locatie van de windturbines. Per
locatie zijn het windaanbod en de kosten voor o.a. de aansluiting op het elektriciteitsnet
verschillend. Bij commerciële exploitatie (exploitatiebegroting en afschrijving over
10 jaar) varieert de kostprijs van 5 €cent per kilowattuur op goede windrijke locaties tot
zo'n 8 €cent per kilowattuur landinwaarts. Ter vergelijking: de kostprijs van elektriciteit
uit fossiele brandstoffen zoals gas en steenkool bedraagt circa 4 €cent per kilowattuur.
De vergoeding voor de geleverde kilowatturen bestaat uit vermeden brandstofkosten,
produktiesubsidie MEP en een deel dat door de markt voor duurzaam opgewekte stroom
wordt bepaald.
De gemiddelde investering voor een windturbineproject bedraagt tussen de
€ 900,- en € 1200,- per kilowatt geïnstalleerd vermogen. Behalve voor de windturbine
zelf zijn bij de investering kosten gemoeid voor o.a. de planontwikkeling, het bouwrijp
maken van de locatie, de fundatie en de netaansluiting. Bovendien moeten leges worden
betaald.
Tijdens de exploitatie zijn o.a. kosten gemoeid met het gebruik van het elektriciteitsnet,
onderhoud en verzekeringen. Een gemeente heft over het algemeen onroerende-
zaakbelasting over een windturbine.

Waarom windenergie?
Beschikbaarheid van elektriciteit vinden we vanzelfsprekend. We staan er niet vaak bij
stil dat productie van elektriciteit uit aardgas of steenkool blijvende schade toebrengt aan
ons leefmilieu. Bij de verbranding van deze brandstoffen komen schadelijke gassen vrij.
Eén daarvan is het broeikasgas CO2 dat bij doorgroeiende uitstoot zelfs tot een
verandering van ons klimaat kan leiden. Vrijkomende stikstofoxiden en zwaveloxiden
veroorzaken zure regen.
Ook zullen de brandstofvoorraden ooit opraken. Afhankelijkheid van deze bronnen maakt
de energievoorziening kwetsbaar. Bij elektriciteitsopwekking met behulp van
windturbines komen geen schadelijke gassen vrij. Het is schoon. En wind zal altijd blijven
waaien; de energiebron is dus onuitputtelijk en duurzaam.

Beleid
Doelstelling
De algemene doelstelling van de Nederlandse overheid is dat in 2010 5% en in 2020
10% van onze energiebehoefte wordt opgewekt uit duurzame bronnen. Windenergie zal
hier een grote bijdrage aan moeten leveren met 1500 MW opgesteld vermogen op land
en 6000 MW in zee. Voor het eerste windpark op zee is inmiddels een locatie gekozen.

BLOW

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie


Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04
e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl
( 0900-9892
€ 0,10 p.m.
Om de ontwikkeling van windenergie op land te stimuleren is in juli 2001 de
Bestuursovereenkomst Landelijke Ontwikkeling Windenergie (BLOW) ondertekend. Deze
overeenkomst is afgesloten door het rijk, de provincies en de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG). De partijen zijn overeengekomen dat op 31 december
2010 op provinciaal ingedeeld territoir, inclusief provinciaal ingedeelde grote wateren,
1500 MW windvermogen zal zijn opgesteld. Hiertoe is per provincie een taakstelling
vastgelegd. Deze taakstelling ziet er als volgt uit:

Prov Gr Fr Dr Ov Ge Fle Utr NH ZH Ze NB Li


MW 165 200 15 30 60 220 50 205 205 205 115 30

Financiële stimulering
Door de overheid worden fiscale stimuleringsregelingen en subsidies ter beschikking
gesteld ter bevordering van de plaatsing en exploitatie van windturbines. Voorbeelden
zijn energie-investeringsaftrek (EIA) en groen beleggen.
Per 1 juli 2003 geldt de regeling Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie (MEP). Met deze
subsidieregeling wordt de binnenlandse productie van duurzame elektriciteit
gesubsidieerd. Meer informatie over de MEP is te vinden in het informatieblad
‘Duurzame energie, Financiële stimuleringsregelingen’, verkrijgbaar bij het
Informatiecentrum Duurzame Energie. Of kijk op onze website: www.duurzame-
energie.nl.

Groencertificaten
Sinds 1 juli 2001 kunnen consumenten zelf kiezen bij welke leverancier ze hun groene
elektriciteit kopen. Om hen de zekerheid te geven dat de elektriciteit daadwerkelijk
duurzaam is opgewekt, is een systeem van groencertificaten geïntroduceerd.
Producenten van groene elektriciteit, zoals exploitanten van windenergie, kunnen hun
productie aanmelden bij de door de overheid aangewezen uitgifte-instantie, CertiQ. De
door deze instantie uitgegeven elektronische documenten, groencertificaten, geven aan
dat een bepaalde hoeveelheid elektriciteit duurzaam geproduceerd is.
De groenproducenten verkopen de groencertificaten aan stroomleveranciers, zoals
energiebedrijven. Om elektriciteit als groene elektriciteit te kunnen verkopen aan
afnemers (en in aanmerking te komen voor MEP), moeten de leveranciers de
groencertificaten weer inleveren bij de CertiQ.
Meer informatie over groencertificaten: www.certiq.nl.

Stand van zaken


In Nederland staan per 1 januari 2003 1467 windturbines, met een gezamenlijk
windvermogen van 679 megawatt, goed voor een stroomproductie van 910 GWh.
Daarmee wordt een kwart miljoen huishoudens van stroom voorzien. Uit onderstaande
grafiek blijkt dat 2002 een jaar was met een matig windaanbod.

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie


Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04
e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl
( 0900-9892
€ 0,10 p.m.

MWe GWh/jaar

Gegevens 2000-2002: KEMA Sustainables


700 1000
900
600
800
500 700
600
400 opgesteld vermogen (Mwe)
500
productie (Gwhe/jaar)
300
400

200 300
200
100
100
0 0
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Vergunningen
Voor het plaatsen van windturbines is minimaal een bouwvergunning nodig; afhankelijk
van de omvang en aard van een gepland windenergieproject moet eerst een
milieuvergunning worden aangevraagd. Gemeenten kunnen beide aanvragen tegelijk
behandelen om tijd te besparen. Voor projecten kleiner dan 15 megawatt is, mits aan
bepaalde voorwaarden wordt voldaan, geen milieuvergunning nodig. Die voorwaarden
staan beschreven in het Besluit voorzieningen en installaties milieubeheer.
Bij windparken groter dan 10 megawatt of meer dan tien turbines, geldt dat het bevoegd
gezag (de overheid die met een ruimtelijk plan de plaatsing van de windturbines mogelijk
maakt: gemeente of provincie) een beoordeling maakt of een milieu-effectrapportage
(m.e.r) noodzakelijk is. In de eventueel uit te voeren m.e.r. worden voor- en nadelen van
het windpark afgewogen tegen mogelijke alternatieven. De grens voor de m.e.r.-
beoordelingsplicht zal door het ministerie van VROM worden opgetrokken naar
15 megawatt.

De gemeenten zijn door de wet en binnen de beleidskaders van de provincie bevoegd


een eigen beleid te voeren. Het beleid ten aanzien van het afgeven van vergunningen en
de criteria die men daarvoor hanteert, verschillen dus per gemeente.
Naast de benodigde bouw- en (soms) milieuvergunning, kan op veel plaatsen een
‘verklaring van geen bezwaar’, ontheffing of vergunning van andere (semi) overheden of
instanties nodig zijn. Zo is Rijkswaterstaat de toetsende instantie bij plaatsing langs snel-
of waterwegen en het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij bij plaatsing in
of bij natuurgebieden –voorzover provinciaal beleid dat toelaat. Vliegvelden, spoorlijnen
en gebieden met gas- en pijpleidingen zijn voorbeelden van andere plaatsen waar
mogelijk ontheffingen van de beherende instanties nodig zijn.

Lokale effecten van windenergie


Windturbines kunnen plaatselijk hinder veroorzaken. Zorgvuldigheid tijdens het
planproces kan deze hinder tot een minimum beperken. Bij het selecteren van locaties
dient men dan ook veel partijen te betrekken. Hieronder staan enkele effecten kort
beschreven. Zie ook het informatieblad 'Geschikt in het landschap'.

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie


Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04
e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl
( 0900-9892
€ 0,10 p.m.
Vogels
Vogels kunnen op verschillende manieren hinder ondervinden van windturbines. Het
geluid van de turbines kan de vogels verjagen uit hun leefgebied. De aanwezigheid van
de windturbines kan ertoe leiden dat vogels moeten omvliegen en daardoor
foerageerplaatsen links laten liggen. Ook kunnen vogels tegen windturbines aanvliegen
of door de wervelingen achter de rotor gegrepen worden.
Bij het bepalen van locaties voor windturbines moet rekening worden gehouden met
trekroutes en met zogeheten vogelrichtlijngebieden. In deze gebieden is de Europese
Vogelrichtlijn van kracht, die als doel heeft het beschermen van in het wild levende
vogels en het in stand houden van hun leefgebieden. Nederland telt
79 vogelrichtlijngebieden. Nieuwe activiteiten in deze gebieden mogen geen verstoringen
opleveren. Daarom wordt plaatsing van windmolens in een vogelrichtlijngebied vaak niet
toegestaan.

Geluid
Windturbines produceren geluid. De rotor maakt een zoevend geluid en ook de generator
en de tandwielkast kunnen hoorbaar zijn. Zorgvuldig ontworpen rotorbladen, een niet al
te hoog toerental en een goede geluidsisolatie van tandwielkast en generator zorgen
voor beperking van de geluidsemissie. Door voldoende afstand tot woonbebouwing of
andere geluidsgevoelige plaatsen te bewaren wordt geluidshinder voorkomen.

Schaduw
Als de zon schijnt veroorzaakt een draaiende rotor bewegende schaduwen. Bij een lage
winterzon kan dat hinderlijk zijn wanneer die zogeheten slagschaduw bijvoorbeeld door
een raam naar binnen in een woonkamer valt. Een juiste oriëntatie van windturbines ten
opzichte van woningen is voldoende om dit probleem te voorkomen. Als per jaar slechts
een klein aantal uren hinder van de schaduw wordt ondervonden, dan kan de wind-
turbine op die momenten worden stilgezet zonder al te veel opbrengstverlies.

Landschappelijke inpassing
Windturbines zijn markante elementen in het landschap. Voor de inpassing kan
bijvoorbeeld worden verkozen turbines in een lijnopstelling langs een dijk of vaart te
plaatsen. Er wordt dan rekening gehouden met de lijnen in het landschap. Uit
draagvlakmetingen is gebleken dat clusteropstellingen eerder worden geaccepteerd
indien omwonenden duidelijk is geworden dat daarmee een grote opbrengst wordt
gegenereerd. Of een windturbine-opstelling uiteindelijk wel of niet mooi gevonden wordt,
blijft een kwestie van smaak.
De absolute hoogte van een windturbine in het landschap blijkt overigens moeilijk te
schatten. Belangrijker voor de aanblik is de verhouding van ashoogte en rotordiameter
en ook het toerental van de rotor; grotere rotoren draaien langzamer en worden
daardoor als rustiger ervaren.

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie


Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04
e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl
( 0900-9892
€ 0,10 p.m.

Meer informatie?
Neem voor meer informatie over windenergie of andere vormen van duurzame energie
contact op met het Informatiecentrum Duurzame Energie.

Andere uitgaven over windenergie

Windenergie geschikt in het landschap


Informatieblad over omgevingseffecten en regelgeving

Windenergie op maat voor agrariërs


Praktijkgericht informatieblad voor particuliere initiatiefnemers

Windturbines 2000-2001
Overzicht van windturbines op de Nederlandse markt

Kleine windturbines
Overzicht van turbines voor de gebouwde omgeving

De Windwijzer
Uitgebreide adressenlijst van instanties op het gebied van windenergie

Windenergie: Handleiding participatie


Over de mogelijkheden van participatie in windparken

Handboek Risicozonering windturbines


CD-rom: Leidraad voor de toetsing van veiligheidscriteria (Novem)

Informatie over andere vormen van duurzame energie

• Aardwarmte
• Bio-energie
• Energie-opslag
• Groene elektriciteit
• Warmtepompen
• Waterkracht
• Zonnestroom
• Zonnewarmte
„ Projectbureau Duurzame Energie
Tekst: PDE. Foto's: Hans Pattist. Dit informatieblad is met de grootste zorg samengesteld. Aan de inhoud kunnen echter
geen rechten worden ontleend. WE001/02072003/tb

Informatiecentrum Duurzame Energie is een onderdeel van Projectbureau Duurzame Energie


Postbus 12 • 6800 AA Arnhem • telefax: (026) 355 74 04
e-mail: info@duurzame-energie.nl • internet: www.duurzame-energie.nl