Vous êtes sur la page 1sur 68

Rozdział l

SYMBOLIZM l IDEOGRAFIA
Symbol jest zawsze dla tego, kto ma
oczy ku widzeniu, mniej lub bardziej
jasnym objawieniem tego, co jest Bogu
podobne... We wszystkim przebłyska
coś z Myśli BoŜej...
Carlyle
Badanie ukrytego znaczenia kaŜdej religijnej i świeckiej legendy, wszystkich wielkich czy małych
narodów, zwłaszcza tradycji Wschodu, zajęło większą część Ŝycia autorki. NaleŜy ona do tych, którzy
są głęboko przekonani, Ŝe Ŝadna opowieść mitologiczna, Ŝadne zdarzenie przekazane w podaniu
ludowym nie było nigdy czystym wymysłem lub fikcją i Ŝe kaŜde takie opowiadanie ma zawsze swój
istotny historyczny odpowiednik. Pod tym względem autorka nie zgadza się z tymi symbologami,
choćby najsławniejszymi, którzy w Ŝadnym micie nie widzą nic ponad jeszcze jeden dowód, iŜ umysł
staroŜytnych ludów był skłonny do przesądu, i uwaŜają, Ŝe wszystkie mitologie pochodzą od mitów
słonecznych i na nich się opierają. Z takimi powierzchownymi myślicielami rozprawił się wspaniale
Gerald Massey, poeta i egiptolog, w odczycie StaroŜytna i nowoczesna luniolatria. Jego ostra krytyka
zasługuje na powtórzenie w tej części ksiąŜki, gdyŜ dobrze oddaje nasze własne uczucia,
wypowiedziane otwarcie jeszcze w 1875 roku, gdy pisaliśmy Izis odsłoniętą'.
W ciągu ostatnich trzydziestu lat profesor Max Muller nauczał w swych ksiąŜkach i wykładach, na
łamach “Timesa", “Saturday Review" i innych czasopism, z estrady Instytutu Królewskiego, z kazalnicy
Westministerskiego Opactwa i ze swej katedry w Oxfordzie, Ŝe mitologia jest chorobą języka i Ŝe
symbolizm staroŜytny był wynikiem czegoś w rodzaju pierwotnego niedorozwinięcia.
Wiemy, powtarza w ślad za Maxem Mullerem Renouf w swych Hibbertowskich wykładach, Ŝe
mitologia jest chorobą, powstającą na pewnym stopniu kultury ludzkiej. Takie oto płytkie wyjaśnienie
nieewolucjonistów przyjmuje jeszcze publiczność brytyjska, która lubi, by ją wyręczano w myśleniu.
Profesor Max Muller, Cox, Gubernatis i inni zwolennicy teorii mitu słonecznego przedstawili nam
prymitywnego twórcę mitów jako rodzaj zgermanizowanego Hindusa-metafizyka, który rzuca własny
cień na mgławice myśli i rozprawia sprytnie na temat dymu lub przynajmniej chmur; niebo nad jego
głową staje się kopułą nad krajem urojeń, pelne upiornych obrazów pierwotnej wyobraźni. WyobraŜają
sobie człowieka pierwotnego jako podobnego do nich samych i kaŜą mu być przewrotnie skłonnym do
samomistyfikacji lub, jak powiada Fontenelle: “do widzenia rzeczy, których nie ma!" Wypaczali oni
obraz pierwotnego lub archaicznego człowieka, przedstawiając go jako poddającego się od samego
początku bezmyślnie swej ruchliwej a niesfornej wyobraźni, kaŜącej mu wierzyć w róŜne urojenia,
którym stale przeczyły jego własne bezpośrednie doświadczenia codzienne. Przedstawili go jako
głupca – ofiarę wyobraźni w twardej rzeczywistości, Ŝłobiącej w nim ślady doświadczeń, na kształt
lodowca pozostawiającego swój ślad na skałach podmorskich.
Wypada stwierdzić, a pewnego dnia zostanie to ogólnie przyjęte, Ŝe ci uznani obecnie nauczyciele,
nie są bliŜsi rozumieniu początków mitologii i języka aniŜeli Burns'owski poeta, Wiflie, rozumieniu
pegaza. Odpowiedź moja brzmi: Jest tylko urojeniem teoretyka metafizyki twierdzenie, Ŝe mitologia
była chorobą języka czy czegokolwiek innego poza jego własnym mózgiem. Pochodzenie i znaczenie
mitologii zostało zupełnie nie zrozumiane przez tych “słoneczników"! Mitologia była pierwotnym
sposobem myślenia, była prymitywną myślą. Opierała się na faktach natury i dziś jeszcze daje się
sprawdzić przez zjawiska przyrody. Nie ma w niej nic chorobliwego, nic nierozumnego, jeśli się ją
rozwaŜa w świetle ewolucji i jeśli się naleŜycie, dokładnie zrozumie jej język znaków jako sposób
wyraŜania się. Niedorzeczność tkwi raczej w uznaniu jej za historię człowieka lub za Boskie
Objawienie *[Zgadzamy się, jeśli chodzi o Boskie Objawienie lecz nie, jeśli chodzi o ludzką historię. W
większości bowiem alegorii i mitów Indii ukrywa się historia, prawdziwe i istotne zdarzenia]. Mitologia
jest zasobem prastarej wiedzy ludzkiej i, co głównie nas tu obchodzi, jeśli się ją właściwie wyjaśni,
połoŜy koniec tym wszystkim fałszywym teologiom, które mimo woli zrodziła *[Gdy rozwieją się
fałszywe teologie, wtedy odnajdzie się prawdziwa przedhistoryczna rzeczywistość, zawarta
szczególnie w mitologii Ariów i staroŜytnych Hindusów, a nawet przedhornerowskich Hellenów].
We współczesnej frazeologii mówi się nieraz o jakimś twierdzeniu, Ŝe jest mityczne, gdy uznaje się
je za nieprawdziwe; lecz mitologia staroŜytna nie była wcale systemem fałszywym w tym znaczeniu.
Baśnie były jej sposobem przedstawiania faktów; nie były one ani fałszerstwami, ani fikcjami. Na
przykład Egipcjanie przedstawiający księŜyc jako kota nie byli takimi głupcami, aby przypuszczać, Ŝe
istotnie jest kotem, ani teŜ ich ruchliwa wyobraźnia nie widziała Ŝadnego podobieństwa księŜyca do
koła; mit kota nie był teŜ samym tylko rozszerzeniem przenośni słownej; nie mieli równieŜ zamiaru
stwarzać zagadek i łamigłówek... Po prostu zaobserwowali, Ŝe kot widzi w ciemności, Ŝe źrenice jego
stają się okrągłe i najbardziej świecą w nocy. KsięŜyc był widzącym w nocy na niebie, a kot jego
odpowiednikiem na ziemi; w ten sposób kota domowego poczęto uwaŜać za przedstawiciela, za
naturalny znak i jakby Ŝywy obraz księŜycowej tarczy... Stąd teŜ i słońce, widzące w nocy w drugim,
podziemnym świecie, mogło być takŜe nazwane kotem, skoro równieŜ widziało w ciemności. Kotta w
języku egipskim to mau, co oznacza widzącego, od mau – widzieć. Pewien autor piszący o mitologii
twierdzi, Ŝe Egipcjanie “wyobraŜali sobie poza słońcem wielkiego kota. a słońce uwaŜali za jego
źrenicę". Lecz taka interpretacja jest na wskroś nowoczesna. Pochodzi od Mullerowskiego kramu.
KsięŜyc jako kot był okiem słońca, poniewaŜ odbijał światło słoneczne, a oko odbija obrazy w swym
zwierciadle. W postaci bogini Paszt kot czuwa i trzyma straŜ przy słońcu, trzymając łapę i raniąc
pazurem głowę węŜa ciemności, zwanego jego odwiecznym wrogiem.
Ten mit księŜycowy jest wiernym odzwierciedleniem zjawiska astronomicznego. Selenografia
jednakŜe jest najmniej ezoteryczną częścią symbolizmu księŜycowego. Aby opanować całkowicie –
jeśli wolno ukuć nowe siowo – seleriognosis, trzeba się znać nie tylko na jej znaczeniu
astronomicznym. KsięŜyc, jak to wykazaliśmy w stancy szóstej, w tomie l, jest ściśle spokrewniony z
Ziemią i bardziej bezpośrednio związany ze wszystkimi tajemnicami naszego globu aniŜeli nawet
Wenus-Lucifer, tajemna siostra i alter ego Ziemi [Zob. rozdział IX, KsięŜyc, Deus Lunus, Febe].
Niezmordowane badania symbologów zachodnich, zwłaszcza niemieckich, w ciągu ostatniego i
obecnego stulecia doprowadziły najbardziej nieuprzedzonych ludzi, i oczywiście kaŜdego okultystę, do
przekonania, Ŝe bez pomocy syrnbologii, z jej siedmiu działami, o których współcześni nic nie wiedzą,
nie moŜna dokładnie zrozumieć Ŝadnego staroŜytnego pisma świętego. Sym-boiogię trzeba studiować
we wszystkich jej aspektach, kaŜdy bowiem naród posiadał własne, sobie właściwe metody wyraŜania
się przez symbole. Krótko mówiąc, Ŝadnego papirusu egipskiego, Ŝadnej hinduskiej o/a/', asyryjskiej
tabliczki czy hebrajskiego pergaminu nie naleŜy czytać ani rozumieć dosłownie.
O tym dziś wie kaŜdy uczeń. JuŜ sarnę znakomite odczyty Geralda Masseya wystarczają, aby
przekonać kaŜdego uczciwego, bezstronnego chrześcijanina, Ŝe interpretowanie Biblii według martwej
litery jest równoznaczne z popadaniem w większe błędy i przesądy, aniŜeli wytworzone przez mózgi
dzikich z wysp mórz południowych. Jednak faktem, na który zdają się być ślepi nawet najbardziej
kochający prawdę i jej szczerze szukający orientaliści – zarówno indolodzy, jak i egiptolodzy – jest to,
Ŝe kaŜdy symbol papirusów lub liści palmowych to wielościenny diament, przy czym kaŜda jego
ścianka nie tylko ma kilka znaczeń, ale odnosi się do kilku nauk. Ilustracją tego jest przytoczona
powyŜej interpretacja kota jako symbolu księŜyca – przykład tworzenia niebiańsko-ziemskich obrazów;
u innych narodów księŜyc ma jeszcze inne liczne znaczenia.

T Po tamilsku (gtówny język południowych Indu – przyp wyd.) olai przyp. red.].

Jak to wykazał w swej Royal Masonie Cyclopaedia uczony mason i teozof, Kenneth Mackenzie,
istnieje wielka róŜnica pomiędzy słowem – emblemat i symbol". Pierwszy obejmuje większy zakres
myśli aniŜeli symbol, o którym moŜna powiedzieć, iŜ przedstawia raczej jakieś jedno pojęcie lub ideę.
Stąd w kilku krajach spotykane są symbole, na przykład księŜycowe lub słoneczne, z których kaŜdy
przedstawia jakieś jedno pojęcie lub ich szereg, tworząc zbiorowo emblemat ezoteryczny. Emblemat
jest: konkretnym widzialnym obrazem lub znakiem wyobraŜającym zasady lub szereg zasad, a
rozpoznawalnym dla tych, którzy otrzymali pewne nauki, tj. wtajemniczonych. WyraŜając to jeszcze
jaśniej, emblemat jest zwykle szeregiem obrazów graficznych, rozpatrywanych i objaśnianych jako
alegorie, rozwijających pewne pojęcia jedno za drugim, niejako panoramicznie. Takimi emblematami,
czyli seriami symbolów, są pisane na przykład “Purany", oba Testamenty, MojŜeszowy i
chrześcijański, czyli Biblia, jak i wszystkie egzo-teryczne święte pisma. Jak dowodzi tenŜe autor:
Wszystkie towarzystwa, ezoteryczne, jak: Związek Pitagorejczyków i Eleuzyjski, Bracia
Hermetyczni Egiptu, RóŜokrzyźowcy i Wolnomularze, posługiwały się emblematami i symbolami.
Wielu z tych symboli nie moŜna publicznie wyjawić, a bardzo nieznaczna zmiana moŜe powaŜnie
wpłynąć na znaczenie całego symbolu lub ich serii. Pieczęcie magiczne, oparte na pewnych zasadach
liczbowych, mają ten właśnie charakter; i choć w oczach ludzi nie przygotowanych mogą się wydawać
dziwne i śmieszne, przekazują całokształt pewnej nauki tym, którzy posiadają wiedzę do ich
odczytania.
W języku polskim stówo “emblemat'' znaczy gocfto, nie sądzę, aby moŜna je zastosować do serii
powiązanych ze sobą symbolów, jak to określa się powyŜej; naleŜałoby raczej omawiać lub uŜywać
określenia “symbol zbiorowy" lub “seryiny" [pr^yp. wyd.].

Wszystkie wymienione powyŜej zrzeszenia są stosunkowo młode, Ŝadne z nich bowiem nie sięga
czasów wcześniejszych niŜ średniowiecze. O ileŜ tedy było słuszniejsze, Ŝe uczniowie najstarszej ze
staroŜytnych szkól wykazywali ostroŜność i strzegli się wyjawiania tajemnic o wiele waŜniejszych dla
ludzkości (niebezpiecznych bowiem w niepowołanych rękach) aniŜeli którekolwiek z tak zwanych
tajemnic wolnomularskich, które stały się dziś, jak mówią Francuzi, tajemnicami poliszynela. Lecz
zastrzeŜenie to moŜe się odnosić tylko do psychologicznej, a raczej psychofizjologicznej i kosmicznej
strony znaczenia symbolów, i to tylko częściowo. ChociaŜ bowiem kaŜdy wtajemniczony musi
odmówić podania warunków i środków prowadzących do poznania wzajemnej współzaleŜności
elementów – czy to psychicznych, czy fizycznych – co mogłoby być uŜyte dla wywołania zarówno
dobroczynnych, jak i szkodliwych skutków, jednak jest on zawsze gotów przekazać powaŜnemu
uczniowi tajemnice myśli staroŜytnej we wszystkim, co dotyczy historii ukrytej pod osłoną
mitologicznego symbolizmu; tyrn samym gotów jest dostarczyć wiadomości jeszcze o paru waŜnych,
przełomowych wydarzeniach w dziejach świata, pozwalających spojrzeć wstecz, w odległą przeszłość,
która zawiera wiele uŜytecznych wiadomości o pochodzeniu człowieka, ewolucji ras i ezoterycznej
stronie wiedzy o Ziemi. Mimo to słyszy się nieraz głośne narzekania, nie tylko wśród teozofów, ale i
nielicznych profanów interesujących się tym przedmiotem: Dlaczego wtajemniczeni nie przekazują
tego, co wiedzą? Na to moŜna tylko odpowiedzieć: A dlaczegóŜ by mieli to czynić, skoro wiadomo z
góry, Ŝe Ŝaden człowiek nauki nie zechce przyjąć podanych faktów nawet jako hipotez, a tym mniej
jako teorii lub aksjomatów. CzyŜ uznano lub choćby uwierzono w to ABC filozofii okultystycznej, jakie
przedstawia się w The Theosophist, w Buddyzmie ezoterycznym Sinnetla i innych ksiąŜkach i
czasopismach? CzyŜ nawet ta odrobina podanej wiedzy nie została ośmieszona i wyszydzona oraz
przeciwstawiona z jednej strony teorii zwierząt Huxleya i Haeckla, a z drugiej Ŝebru Adama i jabłku
Ewy? Pomimo tak mało zachęcających perspektyw, podajemy w tej ksiąŜce wiele faktów rzucających
światło na sprawę pochodzenia człowieka, ewolucji naszego globu oraz ras ludzkich i zwierzęcych, a
przedstawia się je tak wyczerpująco, jak tylko autorka potrafi. Dowody na potwierdzenie odwiecznych
nauk rozrzucone są obficie po księgach staroŜytnych cywilizacji. Parany, Zend-Awesta i dzieła
dawnych klasyków są pełne takich faktów; nikt jednak nie podjął dotąd trudu zebrania ich i
porównania, gdyŜ wszystkie zdarzenia zapisane są tam symbolicznie; a najlepsi uczeni, najtęŜsze
umysły wśród naszych indo- i egiptologów, zbyt często bywały zamroczone przez uprzedzenia, a
jeszcze częściej jednostronne poglądy na tajemne znaczenie tych symbolów. A przecieŜ nawet
przypowieść jest symbolem, a nie zmyśleniem lub bajką, jak myślą niektórzy; a my powiadamy: jest
alegorycznym przedstawieniem rzeczywistości Ŝycia, zdarzeń i faktów, l podobnie jak wyciągano
zawsze z przypowieści pewien sens moralny, a ten przedstawiał istotną prawdę i fakty Ŝycia
ludzkiego, tak historyczne konkretne zdarzenia odczytywali z symboli przechowanych w staroŜytnych
archiwach świątyń ci, którzy znali hieratyczne nauki tajemne. Religijna i ezoteryczna historia kaŜdego
narodu była odtwarzana w symbolach, nie wyraŜano jej nigdy wieloma słowami. Wszystkie myśli i
uczucia, cała nauka i wiedza pierwszych ras, objawiona im lub zdobyła, znajdywała swój wyraz w
alegorii i przypowieści. Dlaczego? PoniewaŜ słowo mówione posiada potęgę nie tylko nie znaną, lecz
nawet nie podejrzewaną, a nie znajdującą wiary u “mędrców" współczesnych; poniewaŜ dźwięk i rytm
są ściśle związane z czterema Ŝywiołami staroŜytnych; poniewaŜ takie lub inne wibracje w powietrzu
wywołują niechybnie odpowiadające im moce, a jednoczenie się z nimi moŜe wywołać tak dobre, jak i
złe skutki. Nikomu z uczniów nie wolno było nigdy opowiadać głośno i w wyraźnych i
niedwuznacznych słowach zdarzeń historycznych, religijnych lub innych, które rzeczywiście miały
miejsce, aby moce związane z tymi •zdarzeniami nie zostały jeszcze raz wywołane i przyciągnięte.
Wolno było o tym mówić tylko w czasie wtajemniczenia, a kaŜdy uczeń musiał robić notatki i wyraŜać
to, co usłyszał, w odpowiednich, własną myślą tworzonych symbolach, które były potem badane przez
jego Mistrza, zanim je ostatecznie przyjęto. W ten sposób powstał chiński alfabet, podobnie jak
jeszcze wcześniej ustalono hieratyczne symbole w staroŜytnym Egipcie. W języku chińskim, którego
pismo czytać moŜna w kaŜdym języku*, a które – jakeśmy powiedzieli – jest tylko trochę mniej
staroŜytne od egipskiego alfabetu Tota, kaŜde słowo ma odpowiadający sobie symbol, wyraŜający w
obrazie znaczenie danego słowa. W języku tym jest wiele tysięcy takich liter-symboli, czyli
logogramów, z których kaŜdy wyraŜa całe słowo; właściwych bowiem liter, czyli alfabetu, jak my go
rozumiemy, w języku chińskim nie ma, jak nie było go w języku egipskim aŜ do stosunkowo późnej
epoki.
' Na przykład Japończyk nie rozumiejący ani słowa po chińsku. spotkawszy się z Chińczykiem,
który nigdy nie słyszał jego języka, moŜe

Spróbujemy teraz podać objaśnienie głównych symboli i ich serii, gdyŜ tomy traktujące o
antropogenezie, byłyby niezmiernie trudne do zrozumienia bez przygotowawczego zapoznania się co
najmniej z symbolami metafizycznymi.
Nie byłoby teŜ słuszne, gdybyśmy przystąpili do ezoterycznego odczytywania symbolizmu bez
wyraŜenia wpierw naleŜnego uznania człowiekowi, który w tym stuleciu połoŜył dla tej sprawy
największe zasługi, przez odkrycie głównego klucza do staroŜytnej symboliki hebrajskiej, tak ściśle
związanej z metrologią, będącego teŜ jednym z kluczy do powszechnego ongiś języka misteriów.
Składamy więc dzięki Ralstonowi Skinnerowi z Cincinnati, autorowi The Key to the Hebrew-Egiptian
Mystery and the Source of Measures (Klucz do hebrajsko-egipskiej tajemnicy i pochodzenia miar).
Jako urodzony mistyk i kabalista pracował w tym kierunku przez wiele lat, a jego wysiłki uwieńczył
niewątpliwie wspaniały rezultat. Według jego własnych słów:
Autor jest pewien, Ŝe istniał staroŜytny język, który został, jak do dziś dnia się zdaje, zagubiony, ale
liczne jego ślady istnieją dotąd [...] Autor odkrył, Ŝe ten stosunek geometryczny (stosunek integralny
średnicy do obwodu koła) był bardzo staroŜytnym, prawdopodobnie boskiego pochodzenia,
początkiem [...] miar liniowych [...] Wydaje się prawie pewnym, Ŝe ten sam system geometrii, liczb,
stosunków i miar był znany i stosowany w Ameryce Północnej, jeszcze zanim poznali go potomkowie
Semitów [...}
Osobliwością tego języka było to, Ŝe mógł być ukryty w innym, utajony i niedostrzegalny dla kogoś
nie mającego specjalnych wskazówek; litery i zgłoskowe znaki posiadały równocześnie potęgę, czyli
znaczenie liczb, figur geometrycznych, obrazów, czyli ideogramów i symboli, których zamierzony cel
wzmacniano przypowieściami, w formie pełnych lub ułamkowych opowiadań; moŜna teŜ było podać to
znaczenie oddzielnie, niezaleŜnie, i w rozmaity sposób, przez wizerunki kute w kamieniu lub
przedstawiane w budowach z gliny. Aby wyjaśnić dwuznaczność wyrazu “język", nadmieńmy, Ŝe
słowo to określa w pierwszym rzędzie wyraŜanie pojęć w mowie ludzkiej, w drugim zaś moŜe
oznaczać takŜe wyraŜanie ich wszelkim innym sposobem. Ten język staroŜytny jest tak wstawiony w
hebrajski tekst, Ŝe przy uŜyciu liter pisma, które przy czytaniu wyraŜa to pierwsze oczywiste
znaczenie, moŜna świadomie i wyraźnie przekazać zupełnie inny szereg pojęć, odrębny od tych, jakie
wyraŜa odczytywanie znaków dźwiękowych. Ten język wtórny podawał pod pewną osłoną szeregi idei,
będących odtworzonymi przez wyobraźnię obrazami rzeczy istniejących dotykalnie, które by moŜna
oddać konkretnie, jak i wzorami rzeczy, które moŜna zaliczyć do rzeczywistych, choć nie są
namacalne; na przykład liczba 9 moŜe być uwaŜana za realną, mimo Ŝe nie jest dotykalna; podobnie
krąŜenie księŜyca, odrębne od samego niebieskiego ciała, które wykonuje ten ruch, moŜna uwaŜać za
źródło lub przyczynę pewnego realnego pojęcia, choć ten ruch nie ma konkretności uchwytnej
zmysłami. Ten język idei moŜe składać się z symboli, ograniczonych do dowolnych terminów i
znaków, i posiadać bardzo ciasny krąg pojęć, więc być całkiem bez wartości; a moŜe teŜ być
odczytywaniem tajemnic przyrody w pewnych jej przejawieniach, o wartości wprost niezmierzonej dla
ludzkiej cywilizacji. Obraz jakiegoś przedmiotu naturalnego moŜe dać początek ideom
spokrewnionym, które podobnie jak szprychy koła, rozchodzą się promieniście w róŜnych, nawet
przeciwnych kierunkach i wytwarzają konkretne naturalne pojęcia w dziedzinach mających moŜe mało
wspólnego z pozorną treścią, jaka się wyłania przy odczytaniu pierwotnego obrazu. Dane pojęcie
moŜe wywołać pojęcia pokrewne, lecz jeśli się to stanie, to wszystkie wynikłe w ten sposób pojęcia,
chociaŜby byty pozornie niezgodne, muszą pochodzić od pierwotnego obrazu i wiązać się lub
pozostawać ze sobą w harmonijnym stosunku. [...] A więc z pewnego zobrazowanego pojęcia, o dość
podstawowym znaczeniu, moŜe wyniknąć wyobraŜenie kosmosu, nawet ze szczegółami jego budowy.
Taki sposób uŜywania zwyczajnego języka jest obecnie przestarzały; autorowi narzuciło się jednak
pytanie, czy w pewnej epoce, w dalekiej przeszłości nie był on, czy inny podobny, językiem świata i
powszechnego uŜytku, który jednak w miarę, jak coraz bardziej kształtował arkana swych form,
przeszedł w posiadanie tylko wybrane] klasy lub kasty. Rozumiem prze? to, Ŝe języka potocznego,
ludowego uŜywano nawet w jego początkach jako narzędzie do tego szczególnego sposobu
przekazywania pojęć. Dowodów na to jest duŜo, w istocie mogłoby się wydawać, Ŝe w historii rasy
ludzkiej miało miejsce – z przyczyn, których w tej chwili przynajmniej nie moŜemy uchwycić ~
zapomnienie lub zatrata pierwotnego, doskonałego języka i doskonałego systemu wiedzy. Czy dlatego
doskonałego, bo był boskiego pochodzenia i nadania?
“Boskie pochodzenie" nie oznacza tu objawienia danego przez antropomorficznego Boga na górze,
wśród grzmotów i błyskawic; a jak rozumiemy, był to język i system wiedzy, przekazany pierwotnej
ludzkości przez ludzkość o tyle wyŜszą w ewolucji, Ŝe w oczach owej niemowlęcej ludzkości wydawała
się boska; inaczej mówiąc, przez “ludzkość" z innych sfer; w pojęciu tym nie ma nic nadnaturalnego, a
jego przyjęcie lub odrzucenie zaleŜy od stopnia zarozumiałości i pychy człowieka, który o nim
posłyszy. Gdyby bowiem profesorowie współczesnej nauki zechcieli tylko przyznać, Ŝe choć nic nie
wiedzą o przyszłości człowieka zmarłego – a raczej nic nie chcą przyjąć – to jednak przyszłość ta
moŜe być brzemienna dla nich w niespodzianki i nieoczekiwane objawienia, gdy tylko jaźnie ich
uwolnią się od swych grubych ciał; wówczas materialistyczna niewiara miałaby mniejsze niŜ obecnie
widoki powodzenia. KtóryŜ z nich wie, lub potrafi powiedzieć, co moŜe się stać, gdy okres Ŝycia
naszego globu dobiegnie końca i gdy nasza matka Ziemia zapadnie w swój ostatni sen? KtóŜ miałby
dość śmiałości, aby twierdzić, Ŝe boskie jaźnie naszej ludzkości – przynajmniej najwyŜsze, wybrane z
wielkiej ciŜby przechodzących w inne sfery – nie staną się same z kolei “boskimi" nauczycielami nowej
ludzkości, stworzonej przez nie na nowym globie, powołanym do Ŝycia i działania przez “zlotnione"
pierwiastki naszej Ziemi? Wszystko to mogłoby być doświadczeniem przeszłości, a te dziwne zapiski
leŜą ukryte w tajemnym języku przedhistorycznych wieków, w języku zwanym obecnie symbolizmem.
Rozdział II
JĘZYK TAJEMNY l JEGO KLUCZE
Niedawne odkrycia wielkich matematyków i kabalistów dowodzą, nie pozostawiając cienia
wątpliwości, Ŝe wszelka teologia, od najwcześniejszej do najpóźniejszej, pochodzi nie tylko ze
wspólnego źródła wierzeń abstrakcyjnych, lecz i od jednego powszechnego języka ezoterycznego,
czyli języka “tajemnicy". Uczeni ci posiadają klucz do powszechnego języka staroŜytności i obrócili nim
z powodzeniem, choć wprawdzie tylko raz, w dotąd hermetycznie zamkniętych drzwiach,
prowadzących do Przybytku Tajemnic. Wielki system archaiczny znany od przedhistorycznych wieków
jako święta Nauka Mądrości, system, który zawiera się i daje się odczytać w kaŜdej dawnej i nowej
religii, miał, i nadal ma, swój ogólny powszechny język – jak to przypuszczał wolnomularz Ragon –
język hierofantów, zawierający siedem dialektów lub odmian, z których kaŜda odnosi się i jest
specjalnie dostosowana do jednej z siedmiu tajemnic przyrody. KaŜdy z nich miał swój własny
symbolizm. MoŜna więc było odczytywać za pomocą symbolów prawdy przyrody jako całości albo teŜ
rozpatrywać jakąś jedną jej stronę.
Dowodem tego są niezwykłe trudności, jakie do dziś spotykają orientaliści w ogóle, a indolodzy i
egiptolodzy szczególnie, przy interpretowaniu pism alegorycznych Ariów i hieratycznych kronik
staroŜytnego Egiptu. Dzieje się tak dlatego, Ŝe nie chcą oni nigdy pamiętać, iŜ wszystkie staroŜytne
kroniki pisane były w języku powszechnym i ogólnie znanym w staroŜytności, nieobcym wszystkim
narodom, który dziś rozumieją tylko nieliczni. Podobnie jak cyfry arabskie, które zrozumiałe są dla
człowieka kaŜdej narodowości – lub jak słowo angielskie and, które dla Francuza jest et, dla Niemca
und, i tak dalej, moŜna wyrazić prostym znakiem & dla wszystkich cywilizowanych narodów – tak
słowa owego tajemnego języka oznaczały to samo dla kaŜdego człowieka bez względu na jego
narodowość. Było paru wybitnych ludzi, którzy próbowali stworzyć na nowo taki powszechny i
filozoficzny język – Defgarme, Wilkins, Leibnitz; lecz tylko Demaimieux w swej Pasigraphie dowiódł, Ŝe
jest to moŜliwe. Schemat Valentiniusa, zwany “Kabałą grecką", a opierający się na kombinacji liter
greckich, mógłby słuŜyć za wzór.
Wielorakie i róŜnorodne oblicza tego tajemnego języka doprowadziły do przyjęcia duŜej rozmaitości
dogmatów i obrzędów w egzoteryzmie rytuałów kościelnych. One to równieŜ są źródłem większości
dogmatów Kościoła chrześcijańskiego, takich jak: siedem sakramentów, Trójca święta,
zmartwychwstanie, siedem grzechów głównych i siedem cnót. Siedem kluczy do tego tajemnego
języka było zawsze przechowywanych przez najwyŜszych wtajemniczonych hierofantów staroŜytności,
a tylko część z nich przeszła, dzięki nieprawnemu ich wyjawieniu przez niektórych z pierwszych ojców
Kościoła – uprzednio wtajemniczonych w misteria wielkich świątyń – w ręce nowej sekty
nazareńczyków. Niektórzy z pierwszych papieŜy byli wtajemniczeni, lecz ostatnie okruchy ich wiedzy
dostały się dziś jezuitom, którzy stworzyli z nich zupełnie wypaczony system.
Utrzymuje się twierdzenie, Ŝe Indie – nie w obecnym swym obrębie, lecz w staroŜytnych granicach
– są jedynym krajem na świecie, który wśród swych synów ma mistrzów, znających wszystkie siedem
działów, jak i posiadających klucz do całego systemu. Od czasu upadku Memfisu, Egipt zaczai tracić
jeden klucz po drugim, a Chaidea przechowała tylko trzy do dni Bero-zusa. Co do Hebrajczyków – to
we wszystkich swych pismach wykazują tylko dokładną znajomość systemów: astronomicznego,
geometrycznego i liczbowego, symbolizujących wszystkie ludzkie, a zwłaszcza fizjologiczne, funkcje.
WyŜszej wiedzy nie posiadali nigdy.
Gaston Maspero, wielki francuski egiptolog i następca Mariette Beya, pisze:
Ilekroć słyszę ludzi rozprawiających c religii Egiptu, bierze mnie pokusa, by zapytać, o której to
spośród religii egipskich mowa? Czy to chodzi o religię egipską czwartej dynastii, czy o religię egipską
epoki Ptolemeuszów? Czy chodzi o religię pospólstwa, czy o religię ludzi uczonych? Czy o tę, której
uczono w szkołach Heliopolis, czy teŜ o tę drugą, jaka kwitła w umysłach i pojęciach klasy kapłańskiej
Teb ? Pomiędzy pierwszym grobowcem Memfisu, zawierającym mumie króla z trzeciej dynastii, a
ostatnimi kamieniami rytymi w Esneh za cesarza Filipa Arabskiego jest bowiem przerwa co najmniej
pięciu tysięcy lat. Jeśli nawet pominiemy najazd pasterzy Hiksosów, panowanie etiopskie i asyryjskie,
podbój perski, kolonizację grecką i tysiąc przewrotów w Ŝyciu politycznym, to przecieŜ Egipt przeszedł
w ciągu tych pięciu tysięcy lat wiele przemian moralnych i intelektualnych. Rozdział dwunasty “Księgi
umarłych", który zdaje się zawierać wykład systemu świata zgodnie z tym, jak go rozumiano w
Heliopolis, za czasów pierwszych dynastii, znany nam jest tylko z kilku kopii z czasów jedenastej i
dwunastej dynastii. KaŜdy ze składających się na nie wierszy był juŜ wtedy wykładany na trzy lub
cztery róŜne sposoby, tak dalece róŜne, Ŝe według tej lub innej szkoły Demiurg stawał się albo
słonecznym ogniem – Raszu, albo wodą pierwotną. A piętnaście stuleci później liczba wersji znacznie
wzrosła. Czas zmienił pojęcia o wszechświecie i siłach nim rządzących. W ciągu krótkich osiemnastu
stuleci istnienia chrześcijaństwa wypracowywało ono, rozwijało i przekształcało większość swych
dogmatów; ileŜ więc razy kapłani egipscy mogli zmienić swoje dogmaty, w ciągu tych pięćdziesięciu
stuleci, które dzielą Teodozjusza od królów, budowniczych piramid?".
Sądzimy, Ŝe znakomity egiptolog posuwa się w tym za daleko. Dogmaty egzoteryczne mogą się
zmieniać często, ezoteryczne nigdy. Nie bierze on pod uwagę świętej niezmienności pierwotnych,
podstawowych prawd objawianych tylko podczas misteriów wtajemniczenia. Kapłani egipscy wiele
zapomnieli, lecz nic nie zmienili. Przyczyną utraty duŜej części nauki pierwotnej były nieraz nagłe
zgony wielkich hierofantów, którzy odchodzili, zanim mieli czas przekazać je swym następcom;
najczęściej z braku godnych dziedziców swej wiedzy. Jednak zachowali oni w swych rytuałach i
dogmatach główne zasady nauki tajemnej.

' Guide au Musee de Boulaq, s. 148-149.

l tak we wspomnianym przez Maspero rozdziale Księgi umarłych znajdujemy, Ŝe: 1) Ozyrys mówi,
iŜ jest Tum – twórczą siłą przyrody, nadającą kształt wszystkim istotom, duchom i ludziom,
samorodną, samoistną i samobytną – wyłonioną z Nun, rzeki niebieskiej zwanej Ojcem-Matką Bogów,
prabóstwem które jest chaosem lub głębią (Otchłanią), zapłodnioną przez niewidzialnego Ducha; 2)
znalazł on Szu, energię słoneczną, na schodach grodu Ośmiu (dwa sześciany Dobra i Zła} i unicestwił
Dzieci Buntu, złe pierwiastki w chaosie; 3) jest on ogniem i wodą, to znaczy Nun, pra-ojcem, i stworzył
bogi ze swych członków – czternastu bogów, (dwa razy siedem), siedmiu ciemnych i siedmiu jasnych
bogów – siedem duchów obecności u chrześcijan i siedem ciemnych złych duchów; 4) jest on prawem
istnienia i bytu, Binnu lub Feniksem, ptakiem zmartwychwstania w wieczności, w którym następuje noc
po dniu, a dzień po nocy – aluzja do okresowych cyklów zmartwychwstania kosmicznego i reinkarnacji
człowieka. CóŜ bowiem innego moŜe to znaczyć? Wędrowiec, który przemierza miliony lat, jest
imieniem jednego, a Wielka Zieleń (woda pierwotna lub chaos) imieniem drugiego; jeden rodzi miliony
lat po kolei, drugi pochłania je, aby je odtworzyć z powrotem; 5) mówi on o Siedmiu Istotach
Świetlistych, które postępują za panem swym, Ozyrysem, wymierzającym sprawiedliwość w Amenti.
Okazuje się obecnie, Ŝe wszystko to było źródłem i początkiem chrześcijańskich dogmatów. To, co
śydzi przejęli z Egiptu przez MojŜesza i innych wtajemniczonych, zostało później pomieszane i
zniekształcone; a to, co Kościół otrzymał z obu tych źródeł, zostało jeszcze bardziej przekręcone.
Wszelki system pierwszych dogmatów Kościoła, a zwłaszcza jego dział symbolizmu – klucz do
tajemnic astronomii związany z tajemnicami poczęcia i płodności – jest, jak się obecnie okazuje,
identyczny z pojęciami staroŜytnych religii, z których rozwinął się takŜe pierwiastek falliczny teologii.
śydowski system świętych wymiarów, stosowany do symboli religijnych, jest ten sam w swych
geometrycznych i liczbowych kombinacjach co i systemy Grecji, Chaldei i Egiptu, gdyŜ został przyjęty
przez Izraelitów w ciągu stuleci ich niewoli pod jarzmem tych narodów*. CóŜ to był za system? Jest
głębokim przekonaniem autora ksiąŜki The Source of Measures (Pochodzenie miar), Ŝe:
zamierzeniem Księgi MojŜesza było przedstawianie, za pomocą specjalnie dobranej mowy,
geometrycznego i liczbowego systemu nauki ścisłej, który by słuŜył jako początki miar. Piazzi Smyth
Ŝywi podobne przekonanie. System ten i wymiary, jak odkryli niektórzy uczeni, jest identyczny z
systemem zastosowanym w budowie Wielkiej Piramidy, lecz tylko częściowo. Podstawą tych
wymiarów był stosunek Parkera, powiada Ralston Skinner w The Source of Measures.
Autor tej naprawdę niezwykłej ksiąŜki odkrył to, jak sam powiada, wykorzystując stosunek
integralny średnicy do obwodu koła, stosunek odkryty przez Johna A. Parkera z Nowego Jorku.
Stosunek ten wynosi 6,561 dla średnicy i 50,612 dla obwodu. Dalej odkrył on, Ŝe ten stosunek
geometryczny był bardzo staroŜytnym i prawdopodobnie boskim początkiem tego, co przez
egzoteryczne manipulacje i praktyczne zastosowanie stało się obecnie brytyjskimi miarami liniowymi,
których podstawowa jednostka, mianowicie cal, była tak samo podstawą jednego z królewskich
egipskich łokci i rzymskiej stopy.

' Jak powiedzieliśmy w Izis odsłonięte! (li, s. 438-439): aŜ do chwili obecne/, pomimo wszystkich
sporów i poszukiwań, historia i nauka nie odkryły dotąd pochodzenia śydów. Mogą oni być równie
dobrze wygnanymi ze staroŜytnych Indii Czanda/ami, owymi “murarzami'', o których wspomina
Weda-Wjasa i Manu, jak i Fenicjanami Hemdota, czy Hykso-sami Josefusa lub potomkami pasterzy
Pali, lub wreszcie mieszaniną ich wszystkich [...] Biblia nazywa Tyryjczyków ludem pokrewnym i rości
prawo do panowania śydów nad nimi. [...] Kimkolwiek jednak byli, stali się narodem mieszańców
niedługo po czasach MojŜesza, gdyŜ jak to Biblia wskazuje, wchodzili swobodnie w związki
małŜeńskie nie tylko z Kana-anilami, ale i z kaŜdym innym narodem i rasą, z jaką się zetknęli.

Odkrył on równieŜ, Ŝe istniała nieco zmieniona postać tego stosunku, mianowicie 113 do 355 (co
wyjaśnia w swej ksiąŜce) i Ŝe stosunek ten, który pochodzeniem swym wskazywał dokładną wartość
Pi, czyli 6,561 do 20,612, słuŜył takŜe za podstawę obliczeń astronomicznych. Autor odkrył, Ŝe pewien
system nauki ścisłej, obejmującej geometrię, naukę o liczbach i astronomię, system, który oparł się na
tych stosunkach i który został zastosowany w budowie Wielkiej Piramidy egipskiej, stanowił część
treści iego języka, zawartego i ukrytego pod wielu słowami hebrajskiego tekstu Biblii. Cal i
dwu-stopowa linia o 24 calach, których uŜycie objaśniano za pomocą elementów koła i wspomnianych
stosunków, stanowią, jak się okazało, podstawę, czyli fundament owego naturalnego, egipskiego i
hebrajskiego systemu nauki; wydaje się przy tym dość oczywiste, Ŝe system ten sam w sobie
uwaŜano za podany przez boskie objawienia i przypisywano mu boskie pochodzenie.
Zobaczmy jednak, co mówią oponenci profesora Piazzi Smytha.
Petrie zdaje się kwestionować pomiary piramidy dokonane przez niego i w ogóle obalać zupełnie
jego twierdzenia, pozostające w związku z Biblią. Tak samo czyni Proctor, który od wielu lat jest
szermierzem “zbiegu okoliczności" w kaŜdej sprawie dotyczącej staroŜytnej sztuki i nauki. Mówiąc o
mnóstwie stosunków niezaleŜnych od piramidy, które ujawniły się, gdy jej badacze usiłowali powiązać
ją z Układem Słonecznym, powiada:
Te zbieŜności (Morę zachodziłyby nadal, choćby piramida nie istniała) są ciekawsze, aniŜeli
istniejące pomiędzy samą piramidą a liczbami astronomicznymi; pierwsze są zarówno ścisłe i godne
uwagi, jak i rzeczywiste, drugie zaś, które są tylko wytworem wyobraźni, ustalone zostały za pomocą
procesu, który uczniowie nazywają “naciąganiem", i dzięki ostatnio dokonanym pomiarom całą tę
pracę trzeba wykonać od nowa".
Słusznie teŜ zauwaŜa C. Staniland Wake, Ŝe: zbieŜności jednak musiały być czymś więcej niŜ
przypadkami, jeśli budowniczowie piramidy posiadali wiedzę astronomiczną, którą wykazali w
doskonałej jej orientacji i w jej innych cechach wyraźnie astronomicznych.
Posiadali ją niewątpliwie; na tej to właśnie wiedzy opierał się program misteriów i szeregu
wtajemniczeń; stąd budowa piramidy, ten wiecznotrwały dokument i niezniszczalny symbol tych
misteriów i wtajemniczeń na Ziemi, jak drogi gwiazd są nim na niebie. Cykl wtajemniczeń był
odtworzeniem w miniaturze owej wielkiej serii zmian kosmicznych, której astronomowie nadali miano
niebieskiego lub gwiezdnego roku.
Tak jak przy końcu tego niebieskiego lub gwiezdnego roku (25 868 lat) ciała niebieskie wracają do
tych samych względem siebie połoŜeń, jakie zajmowały na jego początku, tak przy końcu cyklu
wtajemniczenia człowiek wewnętrzny odzyskuje stan pierwotnej czystości i boskiej wiedzy, z którego
wyszedł, by podjąć krąg swych ziemskich inkarnacji.
MojŜesz, jeden z wtajemniczonych w egipską mistykę i magię, oparł misteria religijne nowego
narodu, który załoŜył, na tych samych abstrakcyjnych formułach, wywodzących się od owego
gwiezdnego cyklu, a usymbolizowanych w kształtach i wymiarach świętego przybytku, jaki miał
zbudować na pustyni. Na podstawie tych liczb późniejsi arcykapłani Ŝydowscy stworzyli alegorię
świątyni króla Salomona – gmachu, który nigdy nie istniał w rzeczywistości, podobnie jak król
Salomon, który jest takim samym mitem słonecznym, jak i późniejszy Hiram Abif Wolnomularzy, co
dokładnie wykazał Ragon. Jeśli więc wymiary lej alegorycznej świątyni – symbolu cyklu
wtajemniczenia – zgadzają się z wymiarami Wielkiej Piramidy, to dzięki temu, iŜ pierwsze pochodziły
od wymiarów świętego przybytku MojŜesza.

*Początek i znaczenie wielkiej piramidy

Na to, Ŝe nasz autor odkrył niezaprzeczalnie jeden, a nawet dwa klucze, mamy dowody w jego
cytowanym przed chwilą dziele. Wystarczy je przeczytać, aby coraz bardziej umocnić się w
przekonaniu, Ŝe ukryte znaczenie alegorii i przypowieści Testamentów zostało odsłonięte. Lecz jest
równie, jeśli nie bardziej, pewne, Ŝe odkrycie to zawdzięcza on więcej swemu własnemu geniuszowi
niŜ Parkerowi i Piazzi Smythowi; gdyŜ, jak to wykazaliśmy, nie jest wcaie pewne, czy wymiary Wielkiej
Piramidy rozpatrywane i przyjęte przez biblijnych “piramidologów" są ścisłe. Dowód na to moŜna
znaleźć w dziele F. Petrie noszącym tytuł The Pyramids and Tempies of Gizeh, jak równieŜ w innych
późniejszych dziełach, pisanych w celu przeciwstawienia się wspomnianym obliczeniom, które ich
autorzy nazywają stronniczymi. Z dzieł tych wynika, Ŝe prawie kaŜdy pomiar Piazzi Smytha róŜni się
od późniejszych i staranniej wykonanych pomiarów Peiriego, który wstęp do swej ksiąŜki kończy
następującym zdaniem:
Co do wyniku całości tych badań, to moŜe wielu zwolenników tej teorii zgodzi się z pewnym
Amerykaninem, który gorąco w nią wierzył, zanim przybył do Gizeh. Miałem tam przyjemność
korzystać z jego towarzystwa przez parę dni, a przy ostatnim naszym wspólnym posiłku powiedział do
mnie ze smutkiem: “Tak, czuję się jak na pogrzebie. Niech stare teorie mają przystojny pogrzeb, ale
powinniśmy się strzec, aby Ŝadna z zakwestionowanych teorii nie została w pośpiechu pogrzebana
Ŝywcem.
Co do obliczeń J. A. Parkera w ogólności, a specjalnie jego trzeciego wniosku, zasięgaliśmy opinii
paru wybitnych matematyków. Stwierdzili oni, iŜ rozumowanie Parkera opiera się na uczuciowych
raczej niŜ matematycznych przesłankach i pod względem logicznym nie jest przekonujące, a
zwłaszcza jego wniosek IN, Ŝe: Koło stanowi naturalną podstawę wszelkiej powierzchni, a to, Ŝe w
matematyce uczyniono nią kwadrat, jest sztuczne i dowolne – jest przykładem dowolnego wniosku, na
którym nie moŜna oprzeć rozumowania matematycznego. Ta sama uwaga odnosi się w jeszcze
większym stopniu do wniosku VII, który brzmi:
PoniewaŜ koło jest pierwotnym kształtem w naturze, a stąd podstawą powierzchni, i poniewaŜ
mierzy się je i jest równe kwadratowi tylko w stosunku połowy swego obwodu do promienia, przeto
obwód i promień, a nie kwadrat średnicy są jedynymi naturalnymi elementami powierzchni, dzięki
którym wszystkie figury regularne dadzą się sprowadzić do kwadratu i koła.
Wniosek IX jest uderzający jako przykład błędnego rozumowania, a na nim właśnie głównie opiera
się kwadratura Parkera. Twierdzi on:
Koło i trójkąt równoboczny we wszystkich elementach swej budowy są sobie przeciwne i odwrotne,
stąd ułamek średnicy jednego koła, który jest równy średnicy pewnego kwadratu, pozostaje w
odwrotnym stosunku do podwójnej średnicy trójkąta równobocznego, którego powierzchnia równa się
jeden, itd.
Przypuśćmy, by ułatwić rozumowanie, Ŝe moŜna mówić o trójkącie, iŜ posiada promień w takim
znaczeniu jak koło – to bowiem, co Parker nazywa promieniem trójkąta, jest promieniem koła
wpisanego w trójkąt, a zatem nie jest w ogóle promieniem trójkąta; przyjmijmy teŜ na chwilę inne
dowolne twierdzenie matematyczne, które wprowadza on w swe załoŜenia. Dlaczego jednak mamy z
tego wyciągnąć wniosek, Ŝe jeśli trójkąt równoboczny i koło we wszystkich elementach swej budowy
są sobie przeciwne, to średnica jakiegokolwiek określonego koła ma być w odwrotnym stosunku do
podwójnej średnicy jakiegokolwiek równowaŜnego trójkąta? JakiŜ tu logiczny związek zachodzi
pomiędzy załoŜeniami a wnioskiem? Taki sposób rozumowania nie jest znany w geometrii i nie
mógłby być przyjęty przez ścisłych matematyków.
Czy cal angielski pochodzi od archaicznego systemu ezoterycznego, czy nie, ma małe znaczenie
dla rzetelnego i prawdziwego metafizyka. A ezoteryczny sposób czytania Biblii Ralstona Skinnera nie
okaŜe się niesłuszny tylko dlatego, Ŝe wymiary piramidy mogą się nie zgadzać z wymiarami świątyni
Salomona czy arki Noego, lub dlatego, Ŝe matematycy nie przyjmują kwadratury koła Parkera. Sposób
czytania przez Skinnera opiera się bowiem głównie na metodach kabalistycznych i wartościach, jakie
rabini nadają literom hebrajskim. Ale jest rzeczą nadzwyczaj waŜną stwierdzić, czy rniary uŜywane w
ciągu ewolucji religii symbolicznej Ariów, w budowie ich świątyń, w alegoriach Puranów, a zwłaszcza
w ich chronologii, w ich symbolach astronomicznych, w długości cyklów i innych obliczeniach, były czy
teŜ nie były te same, co uŜywane w wymiarach i glifach biblijnych. To bowiem moŜe dowodzić, Ŝe
śydzi, jeśli swego świętego łokcia i wymiarów nie wzięli od Egipcjan – MojŜesz był przecieŜ
wtajemniczony przez ich kapłanów – to musieli otrzymać je z Indii. W kaŜdym razie przekazali je
pierwszym chrześcijanom. A więc to okul-tyści i kabaliści są prawdziwymi dziedzicami wiedzy lub
mądrości tajemnej, którą moŜna jeszcze znaleźć w Biblii, tylko oni bowiem rozumieją obecnie jej
rzeczywiste znaczenie, podczas gdy profani, Ŝydowscy i chrześcijańscy, trzymają się jej zewnętrznej
strony i martwej
litery. To, Ŝe właśnie system miar doprowadził do wynalezienia imion boŜych Elohim i Jehowah
oraz do zastosowania ich w fallizmie, jak i to, Ŝe Jehowah jest niezbyt pochlebną kopią Ozyrysa,
zostało obecnie udowodnione przez autora dzieła The Source of Measures. JednakŜe i on, i Piazzi
Smyth pracują, jak się zdaje, w przekonaniu, Ŝe: pierwszeństwo systemu naleŜy się Izraelitom, gdyŜ
język hebrajski jest językiem boskim, i Ŝe ten język powszechny naleŜy do bezpośredniego objawienia.
Ta druga hipoteza jest słuszna tylko w tym znaczeniu, jakie wskazane zostało w ostatnim
paragrafie poprzedniego rozdziału, musimy jednak porozumieć się co do natury i charakteru boskiego
“Objawiciela". Pierwsza hipoteza, odnosząca się do pierwszeństwa Izraelitów, zaleŜeć będzie
oczywiście dla profana od: dowodów wewnętrznych i zewnętrznych potwierdzających objawienia i od
indywidualnych uprzedzeń kaŜdego uczonego. To zaś nie moŜe zapobiec, aby zarówno kabalista
teista, jak i okultysta panteista wierzyli kaŜdy na swój sposób, nie przekonując wcale jeden drugiego.
Dane, jakich dostarcza historia, są zbyt skąpe i niezadowalające, aby kaŜdy z nich mógł przekonać
sceptyka, Ŝe ma rację.
Z drugiej strony dowody, jakich dostarcza tradycja, są odrzucane tak uporczywie, iŜ nie moŜemy
się spodziewać załatwienia tej sprawy w obecnym wieku. Tymczasem nauka materialistyczna będzie
jednakowo wyśmiewać kabalistę i okultystę. Wszelako, jeśli to sporne zagadnienie pierwszeństwa
zostanie odłoŜone na bok, to nauka, w swym dziale filologii i religii porównawczej, stanie wreszcie
wobec konieczności podjęcia tego zagadnienia i będzie zmuszona wziąć pod uwagę ogólne zdanie.
Nauka przyjmuje jedno zdanie po drugim, gdyŜ jeden uczony po drugim czuje się zmuszony uznać
fakty podawane przez doktrynę tajemną, choć rzadko który przyznaje, Ŝe wyprzedzony został w swych
twierdzeniach. Tak na przykład, w czasie gdy Piazzi Smyth był u szczytu chwaty, jego teoria w
sprawie piramidy w Gizeh głosiła, Ŝe sarkofag porfirowy z komory królewskiej stanowił jednostkę miary
dla najbardziej oświeconych narodów na ziemi: Anglii i Ameryki i Ŝe nie był on niczym więcej, jak tylko
skrzynią na zboŜe. Zaprzeczyliśmy temu z całą mocą w Izis odsłoniętej, która właśnie wtedy się
ukazywała. A prasa Nowego Jorku powstała wówczas gwałtownie przeciw naszej krytyce tak wielkiej
naukowej sławy. W tym dziele powiedzieliśmy, Ŝe gdy Herodot pisał o tej piramidzie, mógł dodać, iŜ z
zewnątrz symbolizowała ona twórczy pierwiastek Natury i wyobraŜała równieŜ zasady geometrii,
matematyki, astrologii i astronomii. Wewnątrz zaś była to imponująca świątynia w której mrocznych
głębiach odbywały się misteria, której ściany bywały często świadkiem obrzędów wtajemniczeń
członków rodziny królewskiej. Sarkofag porfirowy, który profesor Piazzi Smyth sprowadza do rzędu
skrzyni na zboŜe, był chrzcielnicą; po wynurzeniu się z niej neofita był urodzonym powtórnie i stawał
się Mistrzem.
Twierdzenia nasze zostały w owym czasie wyśmiane, zarzucono nam, Ŝe idee swe czerpiemy od
“maniaka" Shawa, angielskiego pisarza, który utrzymywał, Ŝe sarkofagu tego uŜywano w obrzędach
misteriów Ozyrysa, chociaŜ nigdy dotąd nie słyszeliśmy o tym pisarzu. A oto, co pisze Staniland Wake
w sześć czy siedem lat później ( po roku 1882):
Tak zwana Komora Królewska, o której entuzjastyczny wielbiciel Piramidy powiada: lśniące ściany,
wspaniałe materiały, imponujące proporcje i wyniosła budowa, mówią o “oczekiwanej chwale" – a jeśli
nie, to “komora doskonałości" grobu Cheopsa była prawdopodobnie miejscem, do którego
dopuszczano wtajemniczanego, gdy przebył wąskie przejście wiodące w górę i wielki kruŜganek z
jego niskim zakończeniem, co przygotowywało go stopniowo do końcowego stadium świętych
misteriów".
Gdyby Staniland Wake był teozofem, to mógłby dodać, Ŝe wąskie przejście, wiodące na górę do
Komory Królewskiej, posiadało naprawdę “wąską bramę", tę samą “ciasną bramę", która “prowadzi do
Ŝywota", czyli do nowego duchowego narodzenia, o którym napomyka Jezus u św. Mateusza"*, i Ŝe tę
bramę w Świątyni Wtajemniczenia miał na myśli autor, który przytoczone słowa zapisał jako
wypowiedziane przez wtajemniczonego.
Wówczas najwięksi uczeni współczesnej nauki, zamiast wyśmiewać się z owej rzekomej
“mieszaniny bezsensownych zmyśleń i przesądów", jak się powszechnie nazywa literaturę bramińską,
będą usiłowali nauczyć się powszechnego języka symbolicznego oraz jego kluczy liczbowych i
geometrycznych. W tym jednak takŜe trudno im będzie osiągnąć powodzenie, jeśli podzielają pogląd,
Ŝe Ŝydowski system kabalistyczny zawiera klucz do całej tajemnicy, albowiem go nie zawiera. Nie
zawiera go teŜ obecnie Ŝadne inne pismo święte w całości, gdyŜ nawet Wedy nie są kompletne.
KaŜda dawna religia to tylko jeden lub dwa rozdziały z całego olbrzymiego tomu prastarych
archaicznych tajemnic; jedynie wschodni okultyzrn moŜe się poszczycić, Ŝe posiada całą tajemnicę, z
jej siedmiu kluczami. Przeprowadzimy tu porównania i damy tyle objaśnień, tle będzie moŜliwe; resztę
pozostawiamy własnej intuicji ucznia. Mówiąc, Ŝe wschodni okultyzm posiada tę tajemnicę, nie
roszczę sobie pretensji do zupełnej lub nawet przybliŜonej jej znajomości, gdyŜ byłoby to
niedorzecznością. To, co wiem – podaję; to, czego nie mogę wyjaśnić, uczeń musi odkryć sam.

' S. Wake, The Origin and Signiiicance of the Great Pyramid, 1382, s. 93.
'• Ewangelia św. Mateusza, VII, 14.

Wszelako, choć moŜemy przypuszczać, Ŝe całkowity cykl powszechnego języka Tajemnicy nie
zostanie opanowany przez całe przyszłe stulecie, to jednak drobna cząstka, odkryta dotąd przez
niektórych uczonych w Biblii, wystarcza w zupełności, aby dowieść naszego twierdzenia
matematycznie. PoniewaŜ judaizm uŜywał dwóch kluczy z siedmiu, a te dwa zostały obecnie na nowo
odkryte, przeto nie jest to juŜ sprawa indywidualnych spekulacji i hipotez, a tym bardziej “zbiegu
okoliczności", lecz ścisłego odczytania biblijnych tekstów, podobnie jak czyta liczby i sprawdza
dodawanie kaŜdy obeznany z arytmetyką. Właściwie wszystko, co powiedzieliśmy w Izis odsłoniętej,
znajduje potwierdzenie w Egyptian Mystery lub The Source of Measures, jeśli czytamy Biblię według
liczbowego i geometrycznego klucza.
Za kilka lat system ten wyeliminuje czytanie Biblii według martwej litery, jak to zresztą uczyni z
kaŜdą wiarą egzoteryczną, gdyŜ wykaŜe rzeczywiste, istotne znaczenie dogmatów. A wtedy to
niezaprzeczalne, choć niepełne, znaczenie odsłoni tajemnicę Bytu i zmieni całkowicie współczesny
system naukowy antropologii, etnologii, a zwłaszcza chronologii. Pierwiastek falliczny dający się
odnaleźć w kaŜdym imieniu BoŜym i w kaŜdej opowieści Starego Testamentu, do pewnego stopnia i
Nowego Testamentu, moŜe równieŜ zmieni z czasem powaŜnie współczesne materialistyczne poglądy
na biologię i fizjologię.
Pozbawione swej współczesnej odpychającej brutalności, te poglądy na przyrodę i człowieka,
opierające się przy tym na autorytecie ciał niebieskich i ich tajemnic, odsłonią ewolucję umysłu
ludzkiego i pokaŜą, jak naturalny był ten rodzaj myśli. Tak zwane symbole fal-liczne nabrały cech
odraŜających tylko z powodu obecności w nich czynnika grubej materialności i zwierzęcości. Na
początku symbole te były całkiem naturalne, gdyŜ zrodziły się wśród ras archaicznych, które
pochodziły, wedle ich własnej wiedzy, od androgynicznych przodków i były w ich oczach pierwszymi
konkretnymi przejawami rozdziału płci oraz wynikającej z tego tajemnicy ich własnego tworzenia. Jeśli
rasy późniejsze, a w szczególności “naród wybrany", poniŜyły te symbole, nie zmienia to w niczym ich
pochodzenia. To małe plemię semickie – jedno z najmniejszych odgałęzień skrzyŜowania czwartej i
piątej podrasy, mongołoturanskiej i tak zwanej indoeuropejskiej, po zatopieniu wielkiego kontynentu –
mogło przyjąć swą symbolikę tylko w takim sensie, jaki był mu był nadany przez narody, od których
pochodziła. Jest prawdopodobne, Ŝe w początkach religii MojŜeszowej symbolizm ten nie był tak
brutalny, jak stał się nim później pod wpływem Ezdraasza, który przetwarzał Pentateuch. Na przykład
glif o córce faraona (kobieta), Nilu (wielka otchłań i wody) oraz chłopcu niemowlęciu znalezionym w
pływającym koszu z sitowia nie był pierwotnie ułoŜony ani przez MojŜesza, ani teŜ dla niego.
Wyprzedzają go znalezione na tabliczkach babilońskich urywki historii króla Sargona, który Ŝył
znacznie wcześniej od MojŜesza.
W swych Assyrian Antiquities George Smith powiada: IV pałacu Sennacheriba w Koujundzik
znalazłem inny urywek osobliwej historii Sargona, [...] ogłoszony w mym przekładzie w “Transactions
of the Society of Biblical Archeology". Stolicą Sargona, babilońskiego MojŜesza, “było wielkie miasto
Agadi, zwane przez Se-mitów Akkad ~ a wzmiankowane w Genesis' jako stolica Nimroda. [...} Akkad
leŜało w pobliŜu miasta Sippara nad Eufratem i na północ od Babilonu". Inny osobliwy “zbieg
okoliczności" widoczny jest w fakcie, Ŝe nazwa tego sąsiedniego miasta Sippary jest taka sama, jak
imię Ŝony MojŜesza – Zipporah". Oczywiście opowieść ta jest zręcznym dodatkiem Ezdraasza, który
nie mógł nie wiedzieć o jej pierwowzorze. Osobliwa ta opowieść znajduje się na fragmentach tabliczek
z KoujundŜik i brzmi następująco:
1. Jam jest Sargon, potęŜny król; królem Akkadu jestem;
2. Matka ma była księŜniczką, ojca mego nie znałem; brat ojca mego rządził krajem;
3. W mieście Azupiran, które leŜy na brzegu rzeki Eufratu;
4. Matka ma, księŜniczka, mnie poczęła, a z trudnością mnie porodziła;
5. l umieściła mnie w koszu z sitowia, a smołą pokryła jego dno;
6. l spuściła mnie na rzekę, która mnie nie zatopiła;
7. Rzeka zaniosła mnie do Akki, roznosiciela wody, który mnie wychował;
8. Akki, roznosicie! wody, z tkliwą litością mnie pod-niósf".
A teraz porównajmy to z biblijnym opowiadaniem w Exodus:

• Genesis, X, 10.
" Exodus, II, 21.
•" George Smith. Chaidean Account o! Genesis, s. 299, 300.

A gdy go juŜ dłuŜej taić [matka MojŜesza] nie mogła, wzięła koszyk z sitowia, wytępiła go gliną i
smołą i włoŜyła weń dzieciątko; i postawiła go wśród trzcin na skraju rzekł.
G. Smith powiada dalej:
UwaŜa się, Ŝe historia ta zdarzyła się około 1600 roku przed Chrystusem, znacznie wcześniej niŜ
przypuszczalny wiek MojŜesza; jak wiemy sława Sargona dotarła do Egiptu, przeto jest wielce
prawdopodobne, Ŝe opowieść ta miała związek z wydarzeniami podanymi w Exodus, gdyŜ kaŜde
zdarzenie, które się raz stanie, łatwo się powtarza.
Ale oto profesor Sayce przesunął odwaŜnie daty królów chaldejskich i asyryjskich o przeszło dwa
tysiące lat wstecz, Sargon więc musiał wyprzedzić MojŜesza o co najmniej 2000 lat. Stwierdzenie
zastanawiające, lecz liczbom brak jeszcze jednego lub dwu zer.
JakiŜ jest z tego logiczny wniosek? Mamy prawo sądzić, iŜ z historią, jaką nam opowiada Ezdraasz
o MojŜeszu, zapoznał się w czasie swego pobytu w Babilonie i Ŝe alegorię opowiadaną o Sargonie
zastosować do Ŝydowskiego prawodawcy. Krótko mówiąc, Exodus nie został nigdy napisany przez
MojŜesza, a Ezdraasz ze starych materiałów na nowo go skomponował.
A jeśli tak, to dlaczegoŜ by inne symbole i gfify, o bardziej surowym pierwiastku fallicznyrn, nie
miały być dodane przez tego adepta późniejszego chaldejskiego i sabejskiego kultu fallicznego?
Mówią nam, Ŝe pierwotna religia Izraelitów była całkiem inna od tej, jaka została rozwinięta w wiele
stuleci później przez talmudystów, a przed nimi przez Dawida i Ezekiela.

• Exodus, ||, 3

Pomimo pierwiastka egzoterycznego, wszystko to, co obecnie znajduje się w obu Testamentach, w
zupełności wystarcza, aby Biblię zaliczyć do dzieł ezoterycznych i by jej system tajemny powiązać z
symbolizmem Indii, Chaldei i Egiptu. Cały cykl glifów i liczb biblijnych – jak widać z obserwacji
astronomicznych, astronomia i teologia ściśle się ze sobą wiąŜą – moŜna znaleźć w hinduskich
egzoterycznych i ezoterycznych systemach. Figury te lub ich symbole, znaki zodiaku, planety, ich
aspekty i węzły – ten ostatni termin przeszedł nawet do naszej współczesnej botaniki (noctespo ang.
równieŜ “kolanka") – znane są w astronomii jako sekstyle, kwadratury i tak dalej, a były one uŜywane
przez wielki i eony przez ludy pierwotne i w pewnym sensie mają to samo znaczenie co hebrajskie
liczebniki. Najdawniejsze figury elementarnej geometrii musiały się niewątpliwie nasunąć przy
obserwacji ciał niebieskich i ich ugrupowań. Stąd najpowszechniejszymi symbolami w ezoteryzmie
wschodnim są: koło, punkt, trójkąt, pięciobok i sześciobok oraz inne figury płaskie o róŜnych bokach i
kątach. Dowodzi to, Ŝe znajomość symbolizmu geometrycznego i posługiwanie się nim są tak stare jak
świat.

' Dla przypomnienia, jak ezoteryczna religia MojŜesza zostata wielokrotnie pognębiona, a na jej
miejsce postawiony, choćby przez Ezechie-la, kult Jehowy, w postaci ustalonej ponownie przez
Dawida, porównaj Izis odsłoniętą. Musiały na pewno istnieć powaŜne przyczyny, dla których
Saduceusze, z których wywodzili się prawie wszyscy arcykapłani Judei, trzymali się praw MojŜesza, a
odrzucali rzekome księgi MojŜeszowe, Pentateuch, Synagigi i Talmud
Łatwo wobec tego zrozumieć, Ŝe sama Natura, nawet bez pomocy boskich nauczycieli, mogła
nauczyć pierwotną ludzkość pierwszych zasad liczbowego i geometrycznego języka symboli*.
Dlatego teŜ w kaŜdym archaicznym i symbolicznym piśmie świętym spotykamy liczby i figury uŜywane
dla wyraŜania i zapisywania myśli. Z drobnymi tylko odmianami są one zawsze te same i pochodzą od
figur pierwszych. Tak więc ewolucja i współzaleŜność tajemnic kosmosu, jego wzrostu i rozwoju –
duchowego i fizycznego, abstrakcyjnego i konkretnego – były najpierw widoczne w zmianach
geometrycznych kształtów. KaŜda kosmogonia zaczynała się od koła, punktu, trójkąta i kwadratu lub
sześcianu, aŜ do liczby 9, gdy znajdywała swą syntezę w pierwszej linii i kole, czyli pitagorejskiej
Dekadzie mistycznej, sumie wszystkiego, obejmującej i wyraŜającej tajemnice całego kosmosu;
tajemnice, zapisane sto razy pełniej niŜ gdzie indziej w systemie hinduskim, dla kaŜdego, kto moŜe
zrozumieć jego mistyczny język. Liczby 3 i 4, w ich kombinacjach – 7, równieŜ 5, 6, 9 i 10 są
kamieniami węgielnymi kosmogonii okultystycznej. Dekadę tę i tysiąc jej kombinacji moŜna znaleźć w
kaŜdej części naszego globu. Rozpoznaje się ją w grotach i kutych w skale świątyniach Hindustanu i
Azji Środkowej, w piramidach i głazach Egiptu i Ameryki, w katakumbach Ozimandajów, w śniegiem
pokrytych basztach warowni kaukaskich, w ruinach Palenque, na Wyspie Wielkanocnej, wszędzie,
dokąd dotarł staroŜytny człowiek. Liczby 3 i 4, trójkąt i kwadrat, czyli ogólnie przyjęte męskie i Ŝeńskie
glify, pokazujące pierwszy aspekt ewoluującego bóstwa, są zaznaczone na zawsze w KrzyŜu Południa
na niebie oraz w egipskim Crux Ansata. Jak to dobrze wyraził autor The Source of Measures:
Sześcian rozłoŜony na płaszczyźnie jest krzyŜem Tau lub egipską postacią krzyŜa, albo teŜ
postacią krzyŜa chrześcijańskiego [...]; koło, dodane co pierwszego, daje nam KrzyŜ Kotwiczny, czyli
Crux Ansata [...], a liczby 3 i 4, liczone na krzyŜu, pokazują postać złotego (Ŝydowskiego) świecznika
(w Świętym Świętych): 3+4=7 i 6+1=7 dni w kole tygodnia jako 7 świateł słońca. Podobnie jak tydzień
z siedmiu świateł dal początek miesiącowi i rokowi, tak jest on równieŜ wskaźnikiem czasu urodzenia.
[...] Forma krzyŜa ukazuje się następnie w łącznym uŜyciu formy 113:355, a symbol ten zostaje
uzupełniony przez umieszczenie człowieka przytwierdzonego do krzyŜa'. Ten rodzaj wymiaru został
stworzony, aby uzgodnić go z pojęciem prapoczątku Ŝycia ludzkiego, stąd kształt falliczny.
Stance księgi Dzjan świadczą o tym, Ŝe krzyŜ i te liczby odgrywają wybitną rolę w dawnej
kosmogonii. Tymczasem moŜemy skorzystać z dowodów, zebranych przez tegoŜ autora w rozdziale,
który nazwał słusznie: Pierwotne ślady symboli, aby wykazać toŜsamość tych symboli i ich
ezoterycznego znaczenia wszędzie na świecie.
Z ogólnego punktu patrzenia na naturę form liczbowych [...] staje się rzeczą niezmiernie ciekawą
dochodzenie, gdzie i kiedy po raz pierwszy poznano ich istnienie i ich uŜytek. Czy stało się to drogą
objawienia, w czasie znanym nam jako epoka historyczna – w czasie niemal współczesnym, jeśli się
zwaŜy wiek rasy ludzkiej? Wydaje się w istocie, Ŝe data ich posiadania przez człowieka jest o wiele
bardziej oddalona w przeszłości od staroŜytnych Egipcjan, aniŜeli ci ostatni od nas.
Wyspy Wielkanocne na środku Pacyfiku ukazują nam zarysy pozostałych szczytów gór
zatopionego kontynentu, gdyŜ są one pełne cyklopowych posągów, szczątków cywilizacji licznego i
kulturalnego ludu, który musiał prawdopodobnie zajmować duŜy teren. Na plecach tych posągów
widnieje wyryty “krzyŜ kotwiczny" (Crux Ansata) i tenŜe krzyŜ zarysowujący posiać człowieka.
Dokładny opis wraz z ilustracją ukazującą krajobraz z gęsto rozsianymi posągami oraz ich kopie
rnoŜna znaleźć w styczniowym numerze “London Builder" z 1870 roku.

Jeszcze raz przypomnijmy posąg Witoby Hindusów (jedna z pozstaci Wisznu) rozkrzyŜowanego w
przestrzeni, znaczenie "znaku świętego", tj. swastyki oraz opisanego przez Platona – człowieka w
przestrzeni przeciętego na krzyŜ, itd.

W “Naturalist", wydawanym w Salem w Massachusetts, w jednym z wczesnych numerów (mniej


więcej 36), znajduje się opis pewnej bardzo staroŜytnej i osobliwej rzeźby na ścianie grani górskiej w
Ameryce Południowej, a o wiele starszej, jak udowodniono, od obecnie Ŝyjących ras. Osobliwość tej
rzeźby polega na tym, Ŝe przedstawia ona zarysy człowieka rozpostartego na krzyŜu, ale
płaskorzeźba jest tak wykonana, Ŝe krzyŜ moŜna wziąć za człowieka albo człowieka za ...krzyŜ.
Wiadomo, Ŝe tradycja Azteków przekazała potomności bardzo dokładny opis potopu. Baron
Humboldt powiada, Ŝe za Aztalan, pierwotny kraj Azteków, powinniśmy uwaŜać kraj połoŜony na
wysokości co najmniej 42 równoleŜnika szerokości północnej; wędrując stamtąd, dotarli oni wreszcie
do doliny Meksyku. W dolinie tej kopce ziemne dalekiej północy stają się wytwornymi kamiennymi
piramidami i innymi budowlami, których szczątki moŜna znaleźć i obecnie. Podobieństwo pomiędzy
szczątkami Azteków i zabytkami Egiptu jest dobrze znane. Po zbadaniu setek z nich. Attwater jest
przekonany, Ŝe ich twórcy posiadali znajomość astronomii. Humboldt podaje następujący opis jednej z
najdoskonalszych budowli piramidalnych Azteków:
Kształt tej piramidy (w Papantla), mającej siedem pięter, jest bardziej spiczasty, aniŜeli w
którymkolwiek innym z odkrytych dotąd podobnych pomników, lecz jej wysokość nie jest znaczna,
gdyŜ wynos/ tylko 57 stóp, a podstawa mierzy tylko 25 stóp z kaŜdej strony. JednakŜe jest ona
ciekawa pod jednym względem: zbudowana jest całkowicie z ciosanych kamieni niezwykłej wielkości i
bardzo pięknie obrobionych. Trzy rzędy schodów prowadziły na szczyt, a byty one ozdobione
rzeźbami hieroglificznymi i małymi niszami, rozłoŜonymi z wielką symetrią. Liczba tych nisz zdaje się
przypominać 318 prostych i złoŜonych znaków dni ich świeckiego kalendarza". 318 jest wartością
gnostyczną Chrystusa oraz słynną liczbą obrzezanych sług Abrahama. Jeśli się zwaŜy, Ŝe 318 jest
pewną abstrakcyjną i powszechną wartością, jako Ŝe wyraŜa wartość stosunku średnicy do obwodu
koła o długości równej jedności, to zastosowanie jej do układu kalendarza świeckiego staje się
oczywiste".
Identyczne glify, liczby i symbole ezoteryczne znajdują się w Egipcie, Peru, Meksyku, na Wyspach
Wielkanocnych, w Indiach, Chaldei i Azji Środkowej – ukrzyŜowany człowiek oraz symbole
pochodzenia ewolucji ras ludzkich od bogów; a jednak nauka odrzuca myśl o rasie ludzkiej nie
stworzonej na nasze podobieństwo; teologia trzyma się uparcie swych 6000 lat stworzenia,
antropologia uczy nas o pochodzeniu człowieka od małpy, a kler wywodzi go od Adama, na 4004 lata
przed Chrystusem.

* Zob. dalej podany opis wczesnoaryjskiego wtajemniczenia – opis Wiszwakarmana KrzyŜującego


Stonce. Wikartany, pozbawionsgo swych
" B. F. Skinner, The Source of Measures.

CzyŜ z obawy naraŜenia się na miano przesądnego głupca, a nawet kłamcy, naleŜy się
powstrzymać od przyłączania dowodów – równie dobrych jak kaŜde inne – tylko dlatego, Ŝe jeszcze
nie zaświtał ten dzień, gdy wszystkie siedem kluczy zostanie wręczonych nauce, a raczej uczonym
zajmującym się badaniami symbolizmu? CzyŜ w obliczu przytłaczających odkryć geologii i
antropologii, które dowodzą niezbicie staroŜytności człowieka, mamy – aby uniknąć zwykłej kary, jaka
oczekuje kaŜdego, kto zboczy z utartych dróg teologii lub materializmu – trzymać się uparcie 6000 lat i
“osobnego stworzenia" lub przyjąć w pokornym zachwycie naszą genealogię i pochodzenie od małpy?
Stanowczo nie, dopóki wiadomo Ŝe kroniki tajemne posiadają wspomniane siedem kluczy do
tajemnicy pochodzenia człowieka. Teorie naukowe jakkolwiek błędne, matehalistyczne i stronnicze, są
jednak tysiąc razy bliŜsze prawdy aniŜeli dziwactwa teologii. Dziwactwa te dziś zamierają dla kaŜdego,
kto nie jest najzagorzalszym bigotem i fanatykiem. A moŜe to raczej niektórzy z ich obrońców są
całkowicie zaślepieni, gdy na przykład, wobec oczywistych niedorzeczności martwej litery Biblii,
moŜna jeszcze spotkać teologów utrzymujących, Ŝe choć: Pismo Święte starannie powstrzymuje się
(?) od udzielenia bezpośredniego poparcia wiedzy naukowej, to jednak nigdy nie potknęło się ono na
Ŝadnym twierdzeniu, które by nie wytrzymało światła idącej naprzód nauki...
Nie mamy zatem innego wyboru, jak tylko przyjąć śiepo wywody nauki albo teŜ odsunąć się od
niej, stając z nią nieustraszenie twarzą w twarz i głosić to, czego nas uczy doktryna tajemna,
przygotowując się przy tym do poniesienia wszystkich tego konsekwencji.
Spójrzmy jednak, czy rnaterialistyczne spekulacje nauki, a nawet i teologia w swej upartej walce o
pogodzenie 6000 lat od czasu Adama z sir Charles'a Lyella Geological Evidences of the Antiquity of
mań (Geologiczne dowody staroŜytności człowieka) nie podają nam bezwiednie pomocnej dłoni.
Zdaniem niektórych naj-uczeńszych filarów etnologii, niepodobna nie zdać sobie sprawy z
róŜnorodności ras ludzkich, nie przyjmując hipotezy o stworzeniu kilku Adamów. Mówią oni o białym,
czarnym i Ŝółtym Adamie. Gdyby to byli Hindusi wyliczający wcielenia Wamadewy z księgi Linga
Purany, mogliby powiedzieć nieco więcej. Wyliczając kolejne narodzenia Sziwy, nadają mu bowiem w
jednej kalpie cerę białą, w drugiej czarną, a w jeszcze innej czerwoną, po czym Kumara staje się
czterema młodzieńcami barwy Ŝółtej. Ten osobliwy “zbieg okoliczności", jakby to nazwał pan Proctor,
przemawia tylko na korzyść intuicji naukowej, gdyŜ Sziwa-Kumara przedstawia po prostu alegorycznie
rasy ludzkie w rozwoju genetycznym człowieka. Doprowadziło to jednak do innego fenomenu intuicji –
tym razem w szeregach teologii. Oto nieznany autor ksiąŜki: Primeval Mań' w rozpaczliwym wysiłku,
aby obronić objawienie Boskie przed bezlitosnymi i wymownymi odkryciami geologii i antropologii,
zauwaŜa, Ŝe byłoby to rzeczą niepomyślną, gdyby obrońcy Biblii zostali zepchnięci na takie
stanowisko, iŜ musieliby albo wyrzec się natchnienia Pisma Świętego, albo zaprzeczyć wnioskom
geologów – i znajduje kompromis. Ba, poświęca gruby tom, aby udowodnić fakt, Ŝe: Adam nie był
pierwszym człowiekiem stworzonym na tej ziemi*"', wydobyte z ziemi szczątki przedadamowego
człowieka zamiast zachwiać naszą wiarą w Pismo Święte, dostarczają dalszych dowodów jego
prawdziwości. W jaki sposób? W najprostszy, jaki sobie moŜna wyobrazić; autor bowiem tak dalej
uzasadnia: moŜemy pozostawić uczonych w spokoju, niechaj prowadzą dalej swe badania i nie
starajmy się ich powstrzymać z obawy przed herezją. Wywoła to zapewne westchnienie ulgi u wielu
uczonych.

' Primevai Mań Unveiled or the Anthmpology of tnę Bibie (Człowiek pierwotny lub antropologia
Biblii), w: The Stars and the Angeis (Gwiazdy i aniołowie) 1870, s. 14.
" Zwłaszcza w obliczu dowodu, jakiego dostarcza sama autoryzowana Biblia w Genesis IV, 16, 17,
mówiąc, Ŝe Kain udaje się do ziemi Nod i tam pojmuje Ŝonę

Opowiadanie Biblii nie zaczyna się od stworzenia, jak to się zwykle przypuszcza, lecz od
ukształtowania Adama i Ewy miliony lat po stworzeniu naszej planety. Jej poprzednie dzieje, jeśli
chodzi o Pismo Święte, nie zostały jeszcze napisane. [...] Mogło istnieć dwadzieścia, a nie jedna,
róŜnych ras na Ziemi przed Adamem, tak samo jak moŜe istnieć dwadzieścia róŜnych ras ludzkich w
innych światach.
KtóŜ to, lub raczej cóŜ to były za rasy, skoro autor nadal utrzymuje, Ŝe Adam jest pierwszym
człowiekiem naszej rasy? Oto była to rasa i rasy sataniczne. Szatan nigdy nie był w niebie, a aniołowie
i ludzie to jeden rodzaj. Była to przedadamowa rasa aniołów, którzy zgrzeszyli. Szatan, czytamy, był
pierwszym księciem tego świata. Gdy w wyniku swego buntu zmarł, pozostał na ziemi jako duch
bezcielesny i kusił Adama i Ewę.
Pierwsze wieki rasy satanicznej, zwłaszcza te z czasów Ŝycia szatana na ziemi (!) mogły być
okresem cywilizacji patriarchalnej i względnego odpoczynku – czasy Tubal Kainów i Jubalów, gdy
zarówno nauki, jak i sztuki usiłowały zapuścić korzenie w tę przeklętą ziemię. [...] CóŜ za temat dla
epika. [...] Zdarzenia nieuniknione, które musiały zajść. Widzimy przed oczyma [...] wesołego
pierwotnego kochanka, gdy do swej rumieńcem płonącej narzeczonej zaleca się na rosą pokrytej
murawie, pod dębami duńskimi, które rosły wtedy tam, gdzie dziś Ŝaden dąb rosnąć nie będzie [...]
owego patriarchę pierwotnego [...} pierwotne potomstwo, igrające niewinnie u jego boku. [...} Tysiąc
takich obrazów powstaje przed oczyma naszymi.
Ten rzut oka wstecz na ową sataniczną rumieńcem płonącą narzeczoną, na dni niewinności
szatana nie straci nic na poetyczności, jeśli zyska coś na oryginalności. Wręcz przeciwnie.
Współczesna narzeczona chrześcijańska – która w naszych czasach nieczęsto rumieni się przed
swymi wesołymi kochankami – mogłaby nawet wziąć lekcję moralności od tej córki szatana,
stworzonej w bujnej wyobraźni swego pierwszego ludzkiego biografa. Obrazy te – a ocenić ich
prawdziwą wartość moŜna tylko wtedy, gdy się przeczyta cały tom, który je opisuje – podyktowała
chęć pogodzenia nieomylności objawionego Pisma Świętego z dziełem sir Charles'a Lyella Antiquity
of Mań i z innymi “szkodliwymi" dziełami nauki. To jednak nie przeszkadza, Ŝe u podstaw tych bujd,
których autor nie ośmielił się podpisać własnym, lub choćby nawet przybranym, nazwiskiem, kryją się
fakty. Jego rasy bowiem przedadamowe – nie sataniczne, lecz po prostu atlantyckie, a przed nimi
hermafrodyckie – wspomniane są w Biblii, jeśli się ją czyta ezoterycznie, tak samo jak i w doktrynie
tajemnej. Siedem kluczy otwiera przeszłe i przyszłe tajemnice siedmiu wielkich ras głównych i siedmiu
kalp. Choć nauka na pewno odrzuci podawane przez ezoteryzm twierdzenia o pochodzeniu człowieka,
jak i o geologii, tak samo jak rasy sataniczne i przedadamowe, to jednak jesteśmy pewni, Ŝe jeśii
uczeni, nie mając Ŝadnego wyjścia ze swych trudności, będą zmuszeni wybrać, wybiorą – pomimo
Pisma Świętego – naukę staroŜytną, kiedy tylko jej język zostanie przez nich chociaŜ w przybliŜeniu
poznany.
Rozdział III:
SUBSTANCJA PIERWOTNA l MYŚL BOśA
Byłoby rzeczą nierozsądną twierdzić, Ŝe znamy juŜ wszystkie istniejące przyczyny, toteŜ mamy
pełne prawo wprowadzić w razie potrzeby nowy działający czynnik. [...]
Przyjmując to, co jak dotąd jest niezupełnie ścisłe, Ŝe hipoteza undulacyjna wyjaśnia wszystkie
fakty, pozostaje nam jeszcze do rozstrzygnięcia, czy dowodzi ona istnienia falującego eteru. Nie
moŜemy stanowczo twierdzić, Ŝe Ŝadne inne przypuszczenie nie wyjaśni faktów. [...] Uznaje się, Ŝe
hipoteza korpuskularna Newtona załamała się na interferencji, ale nie ma dotąd Ŝadnej rywalki.
Wszelako we wszystkich takich hipotezach jest rzeczą niezmiernie poŜądaną znaleźć jakiś dowód
postronny istnienia tego hipotetycznego eteru. [...]
Pewne hipotezy składają się z przypuszczeń co do drobinowej budowy i działania ciał. Z natury
rzeczy przypuszczeń tych nie moŜna bezpośrednio dowieść. Jedyną ich zasługą i wartością jest to, Ŝe
słuŜą do tłumaczenia zjawisk. Są to fikcje zastępcze".

• Alexander Bain, Logic. 1373.

Eter – ten hipotetyczny Proteusz, jedna z takich fikcji zastępczych współczesnej nauki, która mimo
to była tak długo przez nią przyjęta – jest jednym z niŜszych “pierwiastków" tego, co nazywamy
substancją pierwotną [lub pramaterią kosmiczną, mula-prakriti Wedanty – przyp. tłumacza] – akaszą w
sanskrycie. Był on jednym z marzeń w staroŜytności i stał się równieŜ marzeniem nauki współczesnej.
Jest to największa i najśmielsza z teorii staroŜytnych filozofów, jakie przetrwały ! do naszych dni. Dla
okultysty eter i pramaterią kosmiczna są najzupełniej realne. Mówiąc jasno: eter to światło astralne, a
pramaterią to akaszą, upadhi [czyli przewodnik, naczynie, ciało lub podstawa – przyp. tłum.] ' myśli
BoŜej.
W języku współczesnym byłoby moŜe lepiej to nazwać – twórczą myślą kosmiczną, duchem, a eter
– substancją kosmiczną lub pramaterią. Jedno i drugie – alfa i omega bytu – są to tylko dwa oblicza
jedynego absolutnego bytu. Nie zwracano się doń w staroŜytności nigdy, nie wspominano nawet pod
Ŝadnym imieniem, poza alegorią. W najstarszej rasie aryjskiej – hinduskiej ' – kult religijny klas
oświeconych nie wyraŜał się nigdy, pomimo najgłębszej jego Ŝarliwości, w uwielbieniu piękna formy i
sztuki, jak to było u Greków, co ich w końcu doprowadziło do antropomorfizmu. Ale podczas gdy
filozof grecki czcił formę, a mędrzec hinduski widział istotę stosunku pomiędzy pięknem ziemskim a
prawdą wieczystą, warstwy nieoświecone kaŜdego narodu nie rozumiały nigdy ani jednego, ani
drugiego.
Nie rozumieją ich i dziś. Ewolucja pojęć o Bogu postępuje tak szybko wraz z rozwojem
intelektualnym i psychicznym człowieka, Ŝe najbardziej wzniosły ideał, do jakiego zdoła się wznieść
duch religijny jednego wieku, wydawać się moŜe filozoficznym umysłom epoki następnej niemal
karykaturą. Sami filozofowie musieliby być wtajemniczeni w pewne tajemnice pojęć, by mogli
zrozumieć prawdziwą myśl staroŜytnych w sprawach
najwyŜszej metafizyki. Bez takiego wtajemniczenia zdolność pojmowania kaŜdego myśliciela
wyznacza mu pewne granice, równie wyraźnie i nieubłaganie, jak prawo karmy wyznacza granice
rozwoju w obrębie jednego cyklu dla narodów i ras. Bez wtajemniczenia idealizm współczesnej myśli
religijnej będzie miał zawsze podcięte skrzydła i zupełną niezdolność do wyŜszego lotu; gdyŜ tak
idealiści, jak realiści, a nawet wolnomyśliciele, są tylko wynikiem, naturalnym wytworem swego
środowiska i swej epoki. Ideały kaŜdego z tych myślicieli będą zawsze tylko nieuniknionym rezultatem
jego własnej natury i wyrazem stopnia myślowego rozwoju, jaki jego naród w swym całokształcie
osiągnął. Dlatego to, jak juŜ zaznaczyliśmy, nawet najwyŜsze wzloty współczesnej metafizyki Zachodu
są dalekie od prawdy. Większość współczesnych agnostycznych spekulacji o istnieniu praprzyczyny
niewiele się róŜni od pewnej odmiany materializmu – tylko terminologię ma inną. Nawet tak wielki
myśliciel, jak Herbert Spencer, mówi czasem o niepoznawalnym, wykazując zgubny wpływ
materialistycznych koncepcji, które jak gorące sirocco wysuszyły i zatruły współczesne teorie
ontologiczne.
Gdy na przykład nazywa niepoznawalne, praprzyczynę – potęgą, która przejawia się przez
zjawiska, oraz nieskończoną i wieczną energią, jasne jest, Ŝe zauwaŜył tylko fizyczny aspekt tajemnicy
bytu, to znaczy energie pramaterii kosmicznej. Aspekt współwieczysty Jedynej Rzeczywistości –
twórcza myśl, uszła jego uwagi, a jeśli chodzi o jej noumenon, zdaje się w ogóle nie ma dlań miejsca
w umyśle tego wielkiego filozofa. Nie ulega wątpliwości, iŜ to jednostronne ujęcie całego zagadnienia
naleŜy przypisać w duŜej mierze szkodliwemu przyzwyczajeniu Zachodu, uwaŜającemu świadomość
za podległą materii lub za “wtórny wytwór" ruchu molekularnego.
Od pierwszych wieków czwartej rasy, gdy wielbiono tylko ducha, a tajemnica była objawiona, aŜ do
ostatnich dni chwały sztuki greckiej, a zarania chrześcijaństwa, tylko Helleni odwaŜyli się wznieść
publicznie ołtarz “Nieznanemu Bogu". Cokolwiek miał na myśli w swej głębokiej duszy święty Paweł,
oświadczył on Ateńczykom, iŜ ten “Nieznany Bóg", którego czcili w swej nieświadomości, jest Bogiem
prawdziwym, o którym i on mówi; w kaŜdym razie nie był to Jehowa ani teŜ “Stwórca świata i rzeczy
wszelkiej". Albowiem to nie Bóg Izraela, a “Nieznany" zarówno staroŜytnych, jak i współczesnych
panteistów jest tym, który – nie mieszka w świątyniach rękami wzniesionych.
Myśli Boskiej nie moŜna określić ani teŜ wytłumaczyć jej znaczenia poza nieskończoną ilością
przejawień pramaterii, w której ci, którzy są do tego zdolni, mogą odczuwać duchowo jej obecność.
Rzec to, po nazwaniu jej bóstwem, nieznanym, bezosobowym, abstrakcyjnym, bez rodzaju i płci, które
musi być u podstaw kaŜdej kosmogonii i jej dalszej ewolucji, znaczy to samo, co nie powiedzieć nic.
Jest to podobne do próby rozwiązania równania, gdy do znalezienia prawdziwych wartości posiada się
tylko pewną liczbę niewiadomych. Owo “nieznane" zaznacza się na pierwotnych tablicach
symbolicznych staroŜytności, gdzie, jak juŜ mówiliśmy, jest przedstawiane przez nieskończoną
ciemność, na której tle pojawia się pierwszy punkt centralny – biały – symbol współwieczystej i
współrzędnej duch-materii, pojawiającej się w świecie zjawiskowym przed swoim pierwszym
zróŜniczkowaniem. Gdy “jedyne staje się dwójnią", moŜna ją wówczas nazwać duchem i materią, Do
ducha naleŜy wszelki przejaw świadomości, wyraŜającej się bezpośrednio lub przez odbicie, oraz to,
co tak
zwana filozofia Zachodu nazwałaby “skłonnością nieświadomą", którą widać w pierwiastku
Ŝywotnym oraz w poddaniu się przyrody wspaniałemu porządkowi niezłomnego Prawa. Tę pramaterię
trzeba uwaŜać za najczystszą obiektywność w swej abstrakcji; za samoistne podłoŜe czy teŜ
podstawę, której siedmiorakie zróŜniczkowania w kaŜdej manwantarze stanowią konkretną,
obiektywną rzeczywistość, leŜącą u podstaw wszystkich zjawisk, w kaŜdym okresie świadomego
istnienia.
Podczas powszechnej pralai Twórcza Myśl Kosmiczna nie istnieje, a rozmaite stany
zróŜniczkowania pra-materii kosmicznej powracają do pierwotnego stanu obiektywności abstrakcyjnej,
potencjalnej.
Pierwszym impulsem Ŝycia na początku manwantary jest przebudzenie się Twórczej Myśli
Kosmicznej lub Wszechduszy (Universal Mind) ze stanu pralai, równocześnie i równolegle do
ponownego początkowego wyłonienia się pramaterii kosmicznej z jej niezróŜniczkowanego stanu; ona
to stanowi na całą manwantarę przewodnik lub narzędzie Boskiej Myśli. Wówczas Mądrość Absolutna
odbija się w swej Myśli (tworzącej idee); a to w procesie transcendentnym, przewyŜszającym wszelką
moŜność zrozumienia przez ludzką świadomość, zmienia się w Kosmiczną Energię, zwaną fohat.
Wibrując w łonie nieruchomej pramaterii, fohat wprawia ją w ruch i kieruje pierwszymi jej
zróŜniczkowa-niami we wszystkich siedmiu sferach lub planach świadomości kosmicznej. Tworzy się
tym sposobem siedem protylt, jak się je teraz nazywa (Ariowie staroŜytni zwali je – siedem prakriti),
lub odmiana Przyrody, z których kaŜda słuŜyła za względnie jednorodne podłoŜe, w miarę zwiększania
się róŜnorodności w ewolucji wszechświata, róŜniczkujące się w ową przedziwną i cudowną złoŜoność
zjawisk, istniejących w kaŜdej sferze naszego postrzegania.
Słowa “względnie" uŜyliśmy umyślnie, samo bowiem zaistnienie procesu, w którym dokonywa się
pierwsze podzielenie się niezróŜniczkowanej pramaterii kosmicznej na siedem podstaw lub podłoŜy
ewolucji zmusza nas do uwaŜania protyli kaŜdej sfery tylko za pośrednią fazę, jaką przybiera ona w
swym przejściu od abstrakcyjnej przedmiotowości do obiektywności całkowitej*.
Mówi się, iŜ tworzenie idei w Myśli BoŜej* nie istnieje podczas okresów pralai, dla tej prostej
przyczyny, iŜ nie ma nic i nikogo kto by mógł skutki jej działania postrzegać. Świadomość,
półśwtadomość, a nawet nieświadoma skłonność nie mogą się przejawiać inaczej, jak przez narzędzie
lub powłokę z materii; innymi słowy w tej naszej sferze istnienia, gdzie świadomość w swym
normalnym stanie nie moŜe wznieść się wyŜej ponad to, co jest znane jako transcendentalna
metafizyka. Duch moŜe się ześrodkować i wyrazić strumieniem indywidualnej lub podświadomej
podmiotowości tylko przez jakieś agregaty lub budowy molekularne (organizm). A Ŝe pramateria
istniejąca poza postrzeganiem jest tylko abstrakcją, przeto obie te postacie: Absolut – Substancja
Kosmiczna i Twórcza Myśl BoŜa – są wzajemnie od siebie zaleŜne. Ściśle biorąc, aby uniknąć
nieporozumień i pomieszania pojęć, termin materia powinien być uŜywany dla oznaczenia wszelkich
moŜliwych do postrzegania przedmiotów, termin substancja zaś do noumenów. Wszystkie zjawiska
naszej sfery są bowiem tworem postrzegającej Jaźni – odmianami jej własnej subiektywności
(podmiotowości) – przeto stany materii przedstawiające ogół postrzeganych przedmiotów mogą mieć
dfa mieszkańców naszej ziemi tylko względne i zjawiskowe istnienie. Współczesny idealista*
powiedziałby, Ŝe współdziałanie podmiotu i przedmiotu stwarza w rezultacie obiekty zmysłowego
postrzegania oraz zjawiska.

' Termin protyl pochodzi od profesora Crookes'a, znakomitego chemika, który mianem lym obdarzył
pramaieria. jeśli moŜna tak nazwać pierwotną i jednorodną substancję, z jakiej przypuszczalnie, bo
jeszcze jej nie odkryło doświadczalnie, skrada się według nauki, atom. JednakŜe początkowy podział
materii pierwotnej na atomy i drobiny odbywa się w następstwie ewolucji naszych siedmiu protyli.
Protyl, którego poszukuje profesor Crookes, stwierdziwszy moŜliwość jego istnienia w naszej sferze,
jest z nich ostatnim.
" Bławatska przyjmuje dla Myśli BoŜe] nowy termin angielski Ide-ation, nie dający SIĘ przełoŜyć na
polski język. Oznacza on: “Myśl BoŜą, która tworzy idee. obrazy, prawzory" dla przyszłego stworzenia;
najpierw poczyna się ono w Jego Twórczej Myśli, potern dopiero konkretyzuje się we wszechświat.
Przyjmujemy tu termin Twórcza Myśl BoŜa, czytelnik zechce zapamiętać to określenie [przyp. tłum.].

Ale to niekoniecznie ma prowadzić nas do wniosku, iŜ tak samo się dzieje we wszystkich sferach;
Ŝe współdziałanie tych dwóch czynników w sferach ich siedmiorakiego zróŜniczkowania ma tworzyć
siedmiorakie zespoły zjawisk, które są tak samo nie istniejące per se (tj. same przez się), choć
całkowicie konkretne i realne dla istności, które ich doznają jako części swoich doświadczeń, podobnie
jak skały i rzeki, które nas otaczają, są zupełnie realne dla przyrodnika, a stanowią nieistotną ułudę
zmysłów dla metafizyka. Byłoby błędem twierdzić, a choćby nawet myśleć, Ŝe jest inaczej. W ujęciu
najwyŜszej metafizyki cały wszechświat, z bogami włącznie, jest ułudą (Maja). Ale ułuda tego, który
sam w sobie jest ułudą, róŜni się w kaŜdej sferze świadomości. Nie mamy Ŝadnego prawa do
wygłaszania dogmatycznych twierdzeń o moŜliwym rodzaju zdolności poznawczych Jaźni, na przykład
w szóstej sferze, jak nie mamy prawa do utoŜsamiania naszych postrzegań i ustalania ich jako
sprawdzianów na przykład dla mrówki, na jej poziomie świadomości. Twórcza Myśl BoŜa
ześrodkowana w jednym pierwiastku lub w upadhi (narzędzie, przewodnik lub podstawa) staje się
świadomością jaźni indywidualnej. Na przykład przez upadhi zwane manasem, przejawia się jako
świadomość myślowa lub mentalna; a przez o wiele subtelniejszy i bardziej zróŜniczkowany
przewodnik (upadhi) szóstego stanu materii, buddhi – wspierając się na doświadczeniach myślowych
– przejawia się jako prąd lub potok duchowej intuicji.

Idealista – termin uŜyty w znaczeniu człowieka, który uznaje tworzenie idei za początek i podstawę
wszelkiej konkretyzacji [przyp. tłum.].

Przedmiot sam w sobie poza naszą świadomością jest nam nieznany i niedostępny naszemu
poznaniu, póki Ŝyjemy w trójwymiarowym świecie, znamy bowiem tylko reakcje, jakie wywołuje w
naszej postrzegającej jaźni, l dopóki będzie trwać dla naszego intelektu przeciwstawność przedmiotu i
podmiotu, dopóki uŜywamy naszych pięciu zmysłów i Ŝadnego innego, i nie umiemy wyplątać,
uniezaleŜnić naszej wszech poznającej jaźni od niewoli tychŜe zmysłów – dopóty będzie
niemoŜliwością dla osobowej jaźni przełamać zaporę, jaka ją oddziela od poznania, “rzeczy samych w
sobie" albo pramaterii.
Jaźń, rozwijając się i wznosząc po łuku coraz większej podmiotowości, musi wyczerpać
doświadczenia kaŜdej sfery. Ale zanim “jednostka" (świadomości) pogrąŜy się we wszystkości – w tej,
czy teŜ w innej sferze – i zarówno podmiot, jak i przedmiot znikną w całkowitej “negacji" stanu nirwany
– negacji, znów trzeba pamiętać, tylko z punktu naszej sfery – do tego czasu ten szczyt
wszechwiedzy, jakim jest poznanie “rzeczy samych w sobie", będzie nam niedostępny; a tym bardziej
niemoŜliwe będzie zbliŜenie się to tej stokroć straszniejszej a tajemnej zagadki, przed którą nawet
najwyŜszy mistrz i archanioł (dyan czochan) moŜe się tylko skłonić w milczeniu i pokorze niewiedzy –
wobec tej niewymownej, niedosięgłej tajemnicy, którą wedantyści zwą – parabrahman.
Dlatego to wszyscy, którzy starali się nadać jakiekolwiek imię owemu niewiadomemu i
niepoznawalnemu, po prostu je poniŜyli. Nawet mówienie o Kosmicznej Myśli Twórczej, poza jej
zjawiskową, przejawioną postacią, jest podobne do usiłowania zamknięcia w jakieś ramy pierwotnego
chaosu lub do chęci stosowania etykietek do... wieczności.
CzymŜe więc jest ta “substancja pierwotna", ten tajemniczy przedmiot, o którym wciąŜ mówiła
alchemia, treść spekulacji filozoficznych wszystkich wieków? CzymŜe ostatecznie moŜe ona być,
nawet w swym zjawiskowym prazróŜniczkowaniu? Nawet to jest wszech-ogółem przejawionej
przyrody, a niczym dla naszych zmysłów. Pod róŜnymi imionami wspomina o niej kaŜda kosmogonia i
kaŜda filozofia, a przecie zdaje się aŜ do naszych dni wciąŜ nieuchwytnym proteuszem Natury.
Dotykamy, a nie czujemy jej, patrzymy na nią, a nie widzimy; oddychamy, a nie moŜemy jej dostrzec,
słyszymy i wąchamy bez najmniejszego przypuszczenia o jej obecności; zawarta jest bowiem w
kaŜdej cząsteczce tego, co w naszej niewiedzy i ułudzie uwaŜamy za materię, w którymkolwiek z jej
stanów, lub doświadczamy jej jako czucia, myśli i wzruszenia. Krótko mówiąc, jest to upadhi, czyli
przewodnik (narzędzie, podstawa) wszelkiego moŜliwego zjawiska fizycznego, myślowego czy teŜ
psychicznego. W pierwszych zdaniach Genezis i w kosmogonii chaldejskiej, w Puranach Indii, i w
Księdze umarłych Egiptu, wszędzie mówi się o niej jako o będącej u prapoczątków kaŜdego cyklu
przejawienia. Nazywa się ją chaosem, głębią, Obliczem Wód zapłodnionych przez Ducha
(jakiekolwiek mu nadamy miano, zob. rozdz. IV), który pochodzi od Niepoznawalnego. Autorzy
świętych ksiąg Indii sięgają głębiej w prapoczątki ewolucji aniŜeli Tales czy Job, gdyŜ mówią (Parany)'.
Od mahatu – w połączeniu z awidią (niewiedzą – Iszwarą, jako osobowym bóstwem), za pomocą
jego twórczej potęgi', mającej moc rzutowania, czyli projekcji, w której guna tamasu" przewaŜa,
pochodzi eter (akasza); od eteru –powietrze; od powietrza – ciepło; od ciepła – woda; a od wody –
ziemia, ze wszystkim, co na niej istnieje...
Z Tego, z tego samego Atmana został Eter (Akasza) stworzony – mówią Wedy.
Jest więc jasne, Ŝe to nie ten eter – pochodzący od czwartego ruchu i emanacji mahatu
połączonego z awidią, jest tym najwyŜszym elementem, ową boską Istnością czczoną przez Greków i
Latynów pod imieniem Pater Omnipotens Aether i Magnus Aether w jego kolektywnym całokształcie.
Siedmioraki stopniowany podział i niezliczone poddziały, jakie robili staroŜytni róŜnicując potęgi eteru
od zewnętrznych skutków przezeń wywołanych, tak dobrze znanych naszej nauce, aŜ do nieuchwytnej
substancji, klóra była juŜ raz przyjęła jako eter przestrzenny, ale dziś jest niemal odrzucana; ten eter
był zawsze utrapieniem i zagadką dla kaŜdej gałęzi nauki. Współcześni specjaliści od mitologii i
symboliki, zbici z tropu przez niezrozumiałą gloryfikację z jednej strony, a z drugiej obniŜanie tej samej
ubóstwianej Ist-ności w tych samych religijnych systemach, dochodzą nieraz do najzabawniejszych
pomyłek. Kościół, nieugięty jak opoka w kaŜdym ze swych licznych wczesnych błędów interpretacji,
uczynił z eteru mieszkanie dta szatańskich zastępów. Cała hierarchia upadłych aniołów tam się ma
znajdować: Kosmokratory – “światonoścy" wedle Bossueta; Mundi Tenentes – “podpory świata", jak je
nazywa Teriulian; Mundi Domini– “władze świata", a raczej jego władcy; Curbati– “pochyleni" itd., tym
sposobem z gwiazd i ich niebieskich dróg czyniąc – diabłów!

' Szakti – energia lwórcza [przyp. tłum.].


" Trzy guny Przyrody, nieodłącznej je) właściwości: tamas – bezwład, ocięŜałość, bierność; radŜas
– ruchliwość; satwa – harmonia, tytm. Obszerne wyjaśnienie znajdzie czytelnik w przypisach do
polskiego tłumaczenia Bhagawaó Gity (1956) [przyp. tłum.].

W ten bowiem sposób wytłumaczył Kościół stówa: Albowiem nie mamy walki przeciw ciału i krwi,
ale przeciwko ksiąŜętom i władzom, przeciwko rządcom świata tych ciemności'. Dalej św. Paweł
wspomina o “duchowych złościach (“niegodziwości" w tekście angielskim) pod niebem" – spiritualia
nequitiae coelestibus – łaciński tekst daje wiele imion tym “złościom", które są tylko niewinnymi
elementalami. Ale tym razem Kościół ma rację, choć myli się nazywając wszystkie te istności diabłami.
Światło astralne lub niŜsze sfery eteru, są przepełnione świadomymi, półświadomymi i zupełnie
nieświadomymi istotami, tylko Ŝe Kościół ma mniej nad nimi władzy niŜ nad niewidocznymi mikrobami
albo komarami.
RóŜnica pomiędzy siedmioma stanami eteru –- który jest sam jednym z siedmiu kosmicznych
pierwiastków, podczas gdy eter staroŜytnych jest ogniem powszechnym – zaznacza się w
pouczeniach Zoroastra i Pseliusa. Pierwszy mówił: Pytaj i radź się go tylko wówczas gdy jest bez
kształtu ni postaci – absque forma et figura – to znaczy bez płomieni i Ŝarzących się węgli. Gdy ma
kształt, formę, nie zwracaj nań uwagi, naucza Psellus, lecz gdy jest bez kształtu, słuchaj go, jest to
bowiem wówczas ogień święty, a wszystko, co ci objawi, będzie prawdą. Słowa te dowodzą, iŜ eter –
będący postacią akaszy – posiada sam z kolei parę aspektów lub pierwiastków.

' List DoEtezjari, VI, 12.


" Pod niebem – w przestworzach niebieskich. Dosłownie: zte ist-

Wszystkie ludy staroŜytne ubóstwiały eter w jego nieuchwytnej postaci i potędze. Wirgiliusz
nazywa Jowisza – Pater Omnipotens Aether \ Wielkim Eterem. Hinduizm uwaŜa go równieŜ za jedno z
bóstw pod imieniem Akaszy, która jest syntezą eteru. A autor homeomeryjskiego systemu
filozoficznego, Anaksagoras z Clazo-mene, wierzy! niezachwianie, Ŝe duchowe prawzory wszelkiej
rzeczy, jak i jej elementów, moŜna znaleźć w bezgranicznym eterze, gdzie się rodzą, z którego się
rozwijają i doń powracają, a to jest nauką na wskroś okultystyczną.
Wydaje się więc jasne, Ŝe z eteru, w jego najwyŜszym aspekcie, zantropomorfizowało się,
upersonifikowało, zrodziło pierwsze pojęcie twórczego osobowego bóstwa. Filozoficzni Hindusi
uwaŜali Ŝywioły za tamasowe, czyli “nie prześwietlone przez rozum, który zaciemniają".
Pozostaje nam teraz rozpatrzenie mistycznego znaczenia “pierwotnego chaosu" oraz pierwszego
rdzennego pierwiastka i wykazanie, jak były one w staroŜytnych filozofiach połączone z akaszą,
zupełnie nieściśle tłumaczoną jako eter, jak równieŜ z mają – ułudą – której Iszwara (Bóg osobowy)
jest postacią męskiego rodzaju. Będziemy teŜ mówić o pierwiastku rozumnym, a raczej o
niewidzialnych i niematerialnych własnościach w widzialnych i konkretnych elementach, które
“wytrysły z pierwotnego chaosu".
Bo “czymŜe jest ów pierwotny chaos, jeśli nie eterem? – pytaliśmy w Izis odsłoniętej. Oczywiście to
nie eter współczesnych; nie ten, który jest dziś uznany, ale ten, który znali filozofowie staroŜytności na
długo przed czasem MojŜesza – eter ze wszystkimi swymi tajemnicami i ukrytymi właściwościami,
zawierający w sobie zaląŜki wszechstworzenia. WyŜszy, górny eter lub akaszą to Niebiańska Dziewica
i Matka wszystkich istniejących kształtów oraz istności; Macierz z której łona, jak tylko zapłodnił ją
Boski Duch, powstają do bytu materia i Ŝycie, energia i działanie. Ten eter to aditi Hindusów.
Elektryczność, magnetyzm, ciepło, światło i chemiczne reakcje są do dziś tak mało rozumiane, choć
wiedza nasza wciąŜ się rozszerza przez odkrycia nowych faktów. KtóŜ wie, gdzie się kończy potęga
tego proteuszowego olbrzyma – eteru? l skąd bierze swój tajemniczy początek? KtóŜ by zaprzeczał
istnieniu ducha, który w nim działa, wywodzi zeń i rozwija wszystkie widzialne kształty?
Nie będzie nam trudno wykazać, Ŝe legendy kosmogonii na całym świecie opierają się na wiedzy
staroŜytnych, na ich znajomości nauk, które dziś się połączyły w podtrzymywaniu teorii ewolucji; a
takŜe tego, Ŝe dalsze badania mogą udowodnić, iŜ owi staroŜytni byli o wiele lepiej obeznani z
ewolucją, obejmującą tak fizyczny, jak i duchowy rozwój, aniŜeli ludzie naszych czasów.
Dla staroŜytnych filozofów ewolucja była powszechnym niezbitym faktem, nauką ogarniającą
wszystkość, była niewzruszoną zasadą; a nasi współcześni ewolucjoniści są w stanie przedstawić
nam tylko spekulatyw-ne teorie, z poszczególnymi załoŜeniami, choćby nawet niezupełnie
negatywnymi. Na próŜno przedstawiciele naszej współczesnej mądrości chcą zamknąć dyskusję
udając, Ŝe kwestia jest juŜ rozstrzygnięta, tylko dlatego, Ŝe niejasna frazeologia MojŜeszowych...
relacji jest zupełnie rozbieŜna z wyraźną egzegezą “nauki ścisłej". (Izis odsłonięta)
Gdy zwrócimy się do Praw Manu, znajdujemy tam prototypy wszystkich tych pojęć. Niemal
stracone dlaZachodu w swej pierwotnej formie, zniekształcone przez późniejsze wstawki i dodatki,
zachowały pomimo to dosyć dawnego ducha, aby ukazał się ich właściwy charakter.
“[Usuwając ciemność] Samobytny Pan [Wisznu, Narajana itd.] stał się przejawiony [...] [i] pragnąc
stworzyć róŜne istoty ze swego własnego ciała [treści, substancji], wpierw stworzył tylko wody; i w te
wody rzucił nasienie. A to się zmieniło w Złote Jajo.
Skąd ten Samobytny Pan? Nazywa się go TO, i mówi się jako o “Ciemności, nieuchwytnej,
niepoznawalnej, pozbawionej wszelkich cech, jakby pogrąŜonej we śnie". Po przebyciu w tym Złotym
Jaju przez cały boski rok, Ten, “który jest nazwany w świecie Brahmą", rozbija Jajo na dwoje, z górnej
części tworzy niebiosa, z niŜszej ziemię, a ze środkowej nieboskłon i “wieczyste miejsce wód".
Bezpośrednio po tych wierszach następuje coś dla nas waŜniejszego, gdyŜ całkowicie
potwierdzającego naukę ezoteryczną. Od czternastego do trzydziestego szóstego wiersza
przedstawia się ewolucję w porządku przyjętym w filozofii egzoterycznej. Nie jest łatwo temu
zaprzeczyć. Nawet Medhatithi, syn Wiraswamina, a autor komentarzy do Praw Manu (Manubhaszja),
który Ŝył, według zachodnich orientalistów w roku 1000 po Chrystusie, pomaga nam swymi uwagami
w wyświetleniu prawdy. Zdaje się, iŜ albo nie chciał on podać więcej, wiedząc, czego nie naleŜy
wyjawiać profanom, albo sam był zakłopotany. W kaŜdym razie to, co podaje, czyni istnienie
siedmiorakiej zasady w zastosowaniu zarazem do człowieka, jak i przyrody, wystarczająco jasnym.
Zacznijmy od rozdziału pierwszego tych praw, po tym jak Samobytny Pan – nie przejawiający się
Logos niepoznawalnej ciemności – staje się przejawiony w Złotym Jaju. Z tego to Jaja:
11. Tego co jest niezróŜniczkowaną, wieczystą, praprzyczyną, co jest i nie jest, z Tego wyłania się
Męskie, które jest zwane na świecie Brahmą.
Tu, jak w kaŜdym prawdziwym systemie filozoficznym, widzimy iŜ nawet Jajo, Koło czy Zero –
Bezgraniczna Nieskończoność – wzmiankowane jest jako TO", (rodzaj nijaki)v a tylko Brahmą,
pierwsza Jednostka (unii) jako Bóg rodzaju męskiego, czyli pierwiastek za-pładniający, twórczy. Jest
to CD lub 10 (dziesięć). Dekada. Tylko w naszym świecie, w sferze siedmiorakości, jest to zwane
Brahmą; lecz w sferze Zjednoczonej (jednolitej) Dekady, to znaczy Rzeczywistości ten męski Brahmą
jesi takŜe ułudą.
14. ś Atmana stworzył On Manas, który jest i nie jest; a z Manasu – Ahamkara, czyli
samoświadomość, (egoizm,) a) władca, kierownik, b) Pan.
Manas to myśl, (lub umysł-dusza**); Medhatithi, komentator, słusznie zaznacza, iŜ jest odwrotnie i
wykazuje juŜ wstawki i zmiany, gdyŜ to manas wyłania się z ahamkary, czyli samoświadomości
(powszechnej), jak manas w mikrokosmosie wyłania się z mahatu, lub ma-ha-buddhi (buddhi w
człowieku). Manas jest bowiem dwoisty. Jak to widać w tłumaczeniu Colebrooke'a: Manas słuŜący
zarówno zmysłom, jak czynowi, jest organem przez “powinowactwo", będąc pokrewny “reszcie"; ta
“reszta" oznacza tu, Ŝe manas, nasz piąty pierwiastek (piąty tylko dlatego, Ŝe ciafo fizyczne jest
nazywane pierwszym, ale w filozofii liczy się w odwrotnym porządku} jest w powinowactwie zarówno z
atma-buddhi, jak i z niŜszą czwórnią pierwiastków. Stąd nasze twierdzenie, Ŝe manas raŜeni z
atrna-buddhi znajduje się w dewakanie, niŜsze zaś elementy lub resztki manasu pozostają razem z
kamarupą w kamaloce, niŜszej astralnej sferze “skorupek".

• Idealny wierzchołek pitagorejskiego trójkąta kształt psychiki, co pokrywa SIĘ z naszym – “dusza";
zmienia się zaleŜnie
angielskie słowo mind jest wieloznaczne; często oznacza całokształt psychiki, co pokrywa się z
naszym "dusza": zmienia się zaleŜnie od kontekstu - przyp. Tłum.

Takie jest znaczenie manasu, który jest l nie jest, Medhatithi tłumaczy to jako “ten, co jest
świadomy swego “ja", lub ego, a nie “władca", jak to czynią orientaliści. Podobnie tłumaczą oni
następną strofę:
16. On takŜe, gdy sprawił, Ŝe subtelne składniki owych sześciu [wielkiej Jaźni i pięciu organów lub
narządów czucia] o niezmiernej świetlistości weszły w elementy Jaźni (Atmamatrasu, dosłownie część
lub części Atmana) stworzył wszystkie istności.
A podług Madhatithi naleŜy czytać matrabhih*, a nie atmamatrasu, a wówczas strofa brzmiałaby:
On, przeniknąwszy subtelne cząstki owych sześciu, o niezmiernej świetlistości, pierwiastkami swej
własnej Jaźni, stworzył wszystko, co istnieje.
To ostatnie brzmienie powinno być ścisłe, gdyŜ On, Jaźń najwyŜsza, jest tym, co nazywamy Atmą,
więc stanowi siódmy pierwiastek, syntezę sześciu. Takie jest równieŜ zdanie wydawcy Manawa
Dharma Szastra, który, jak się zdaje, wniknął intuicyjnie o wiele głębiej w ducha filozofii aniŜeli tłumacz
Praw Manu, doktor Burnell, gdyŜ nie waha się wcale pomiędzy tekstem Kulluka Bhatta a
komentarzami Medhatithi. Odrzucając tanmatry, czyli “elementy subtelne", jak i atmamatrasu, o
których mówi Kulluka Bhatta, stosując nazwę pierwiastki do Jaźni Kosmicznej, powiada:
Sześć zdają się raczej manasem plus pięć Ŝywiołów: eteru, powietrza, ognia, wody i ziemi;
zjednoczywszy pięć cząstek owych sześciu z duchowym elementem (siódmym) stworzył (tym
sposobem) wszystko istniejące; [...] atmamatra jest więc duchowym atomem w przeciwstawieniu do
atomu elementarnego, a wcale nie odbiciem “elementów siebie samego".

' Dosłownie – marzyć.

ToteŜ poprawia tłumaczenie strofy 17:


PoniewaŜ subtelne elementy form cielesnych, tego Jednego, zaleŜą od tych sześciu, przeto ludzie
rozumni zwą jego kształt Szafira.
Dodaje przy tym, Ŝe “elementy" oznaczają tu cząstki, części (lub pierwiastki}, a taka interpretacja
znajduje potwierdzenie w wierszu 19, który mówi:
Ten nie-wieczny [Wszechświat] wyłania się zatem z Wieczystego, za pomocą subtelnych
elementów form tych siedmiu, wielce wzniosłych Pierwiastków, (czyli Purusz).
Komentując ten dodatek Medhatithi zauwaŜa: pięć elementów plus Manas i Ahamkara'
(samoświadomość) oznaczają zapewne: “subtelne elementy", jak oznaczały poprzednio lotne
składniki form (lub elementów). Wskazuje na to strofa 20, gdy mówi o tych pięciu elementach lub
“lotnych składnikach formy" (rupa plus manas i ahamkara – samoświadomość), iŜ stanowią “Siedmiu
Purusza" lub “Siedem podstaw zasadniczych" (pierwiastków) zwanych w Puranach “Siedmioma
(odmianami) prakriti.
Przy tym te pięć “elementów" lub “subtelnych cząstek" określa się w wierszu 27 jako te, które się
nazywa cząstkami atomowymi zniszczalnymi, a więc róŜnią się one od atomów Njaji.

' Ahamkara jako samoświadomość powszechna posiada, jak i manas. trzy postaci, gdyŜ to pojęcie
“ja", czyli ego, jest albo o naturze salwy – czystym spokojem; albo okazuje się jako radŜas – ruch,
działanie; albo teŜ pozostaje tamasem - bezwładem, w stagnacji i ciemnocie. NaleŜy do nieba i ziemi i
przybiera wlaściwości jednego lub drugiego.

Ten twórczy Brahma wyłaniający się ze Złotego Jaja, lub Jaja Wszechświata' łączy w sobie
zarówno męskie, jak i Ŝeńskie pierwiastki. Jest więc tym samym co i wszyscy twórczy Proto-Sogoi". O
Brahmie jednak nie dałoby się powiedzieć jak o Dionizosie, Ŝe jest: pierworodnym, dwupłciowym,
trójpostaciowym, niepohamowanym Bachusowym Panem, świętym dwuroŜnym, dwoi-słnym, którego
imienia publicznie wymawiać nie wolno, czyli księŜycowym Jehową, prawdziwym Bachusem,
tańczącym wraz z Dawidem, nago, przed swoim symbolem w arce – Ŝadne bowiem wyuzdane
igrzyska, w stylu dionizyjskich, nie istniały nigdy pod jego imieniem i na jego cześć. Wszelkie takie
publiczne obchody i kulty były egzoteryczne, a wielkie wszechogólne symbole były wszędzie
wypaczane, tak jak na przykład cześć Szri Kriszny jako dziecięcego Boga jest obecnie wypaczona
przez sektę Wallabhaczariów w Bombaju. Ale czyŜ te bóstwa ludowe to prawdziwy Bóg? Czy są one
szczytem i syntezą siedmiorakiego stworzenia, z człowiekiem włącznie? Przenigdy! KaŜde i wszystkie
razem są tylko jednym stopniem w wielkiej siedmio-szczeblowej drabinie Boskiej Świadomości, wedle
pogan czy chrześcijan. Mówią, Ŝe Ain Sof przejawia się poprzez siedem liter imienia Jehowy, który
zająwszy miejsce Bezgranicznego Niewiadomego, został obdarzony przez swych czcicieli Siedmiu
Aniofami Obecności – w istocie to jego siedem pierwiastków. A jednak wspomina się o nich w kaŜdej
szkole. W szkole czystej filozofii Sankhji Mahat, Ahamkara i pięć łanmatr, zwane są siedmioma
prakriti, czyli odmianami Przyrody, a liczy się je od maha-buddhi lub mahatu w dół aŜ do ziemi.

* Htranjagarbha.
Liczba mnoga od Logos – słowo; przyp. tłum.

Pomimo to, chociaŜ pierwotna wersja elohistyczna została przez Ezdraasza, dla celów
rabinicznych, zniekształcona, chociaŜ odpychające jest nieraz teŜ ezoteryczne znaczenie pergaminów
hebrajskich, nawet o wiele bardziej aniŜeli ich zewnętrzna szata lub osłona, jednak gdy się raz
wyeliminuje te części o Jehowie, księgi MojŜeszowe okazują się pełne bezcennej i czysto
okultystycznej wiedzy, a zwłaszcza pierwszych sześć rozdziałów.
Jeśli się je czyta, pomagając sobie Kabałą, moŜna w nich znaleźć niezrównaną świątynię prawd
okultystycznych, krynicę głęboko utajonego piękna, ukrytego pod budowlą, której widzialna
architektura, pomimo swej pozornej symetrii, nie jest w stanie się ostać wobec krytyki chłodnego
rozumu ani teŜ umoŜliwić poznanie wieku swej ukrytej prawdy, gdyŜ ta naleŜy do wszystkich stuleci.
Pod staroŜytnymi baśniami Puran i Biblii kryje się więcej mądrości aniŜeli we wszystkich
egzoterycznych faktach i naukach, zawartych w literaturze całego świata, i więcej prawdziwej
okultystycznej wiedzy, aniŜeli jest w “ścisłej nauce" wszystkich akademii. UŜywając bardziej
dosadnych i mocnych słów: niektóre części egzoterycznych Puran i Pentateuchu zawierają w sobie
tyleŜ ezoterycznej mądrości, ile zdradzają bezsensu i świadomie dziecinnych fantazji, jeśli się je czyta
dosłownie, według martwej litery oraz zabójczo ciasnych interpretacji dogmatycznych religii, zwłaszcza
róŜnych sekt.
Trzeba przeczytać pierwsze strofy Genezis i zastanowić się nad nimi, a zobaczymy, Ŝe tam Bóg
rozkazuje innemu “bogu", który te rozkazy wykonuje; tak właśnie to wygląda, nawet w ostroŜnym
angielskim, protestanckim autoryzowanym przekładzie króla Jakuba I.
Mówi się, Ŝe na początku –w języku hebrajskim nie ma bowiem w ogóle słowa na wyraŜenie
pojęcia wieczności* – Bóg kształtuje niebo i ziemię; a ziemia jest bezkształtna i pusta, a niebo w
rzeczywistości nie jest niebem, a “otchłanią", chaosem, z ciemnościami na swym obliczu".
A Duch BoŜy unosił się nad Obliczem Wód, czyli ponad wielką otchłanią nieskończonej przestrzeni.
A Duch ten to Narajana, czyli Wisznu.
I rzekł Bóg: Niechaj będzie utwierdzenie (firmament)..." (l, 6) l “bóg", ten drugi, usłuchał i uczynił
utwierdzenie (firmament) (l, 7). / rzekł Bóg: Niech się stanie światło, l stało się światło. Ale to nie
oznacza wcale światła, lecz podobnie jak w Kabale androgynicznego Adama Kadmona, czyli Sefirota
(Światło Duchowe), gdyŜ są oni jednym, albo według chaldejskiej Księgi Liczb, anioły wtóre – pierwsze
Elohim – które są zespołem tego stwarzającego, to znaczy kształtującego Boga. Do kogóŜ bowiem są
skierowane te rozkazodawcze słowa? l kto jest tym, który rozkazuje? Tym, co rozkazuje, jest Prawo
Odwieczne, a tym, który słucha, jest Elohim, wielkość znana, działająca w x i 2 x, czyli współczynnik
wielkości nieznanej, Jedynej Siły. Wszystko to jest okultyzmem, który moŜna znaleźć w archaicznych
strofach [Księgi Dzjan, najstaroŜytniejszego dokumentu świata, przyp. tłum.]. Jest zupełnie obojętne,
czy nazwiemy je siły dyani czochanami, czy, w ślad za Ezechielem, aufanimami.

' Słowo “wieczność", którym teologowie chrześcijańscy tłumaczą termin “na zawsze i zawsze", nie
istnieje w języku hebrajskim Oulam, powiada Le Clerc, oznacza tylko czas, gdy początek lub koniec
nie jest “zawsze" w Starym Testamencie znaczy tylko “długi czas". W Puranach nie uŜywa się równieŜ
słowa "wieczność" w znaczeniu chrześcijańskim. W Wisznu Puranach mówi się wyraźnie, Ŝe przez
“wieczność" i “nieśmiertelność" naleŜy rozumieć tylko istnienie do końca kalpy (Księga ii, rozdz. VIII).
" Teogonia orficka jest z ducha swego czysto wschodnia i hinduska. RóŜne kolejne przemiany,
jakie przechodziła, oddaliły ją od ducha kos-mogonii staroŜytnej, jak to moŜna stwierdzić choćby
porównując z Teogonią Hezjoda. Jednak prawdziwie aryjsko-hinduski duch przebija się wszędzie
zarówno u Hezjoda, jak i w systemie orfickim (zob. godne uwagi dzieło Jamesa Darmestetra
Cossnogonies Aryerines w ]ego Essais Orien-faujt). Na przykład, pierwotne pojęcie greckie chaosu
jest pojęciem Tajemnej Religii Mądrości. U Hezjoda więc chaos jest nieskończony, bezbrzeŜny,
bezgraniczny, nie mający początku ni końca w swym trwaniu, jest abstrakcją, a jednocześnie
widzialną obecnością, Przestrzenią wypełnioną ciemnością, która jest materią pierwotną w swym
przedkosmi-cznyrn stanie. W znaczeniu etymologicznym chaos według Arystotelesa jest przestrzenią,
a przestrzeń w naszej tilozoiii stanowi na wieki niewidzialne i niepoznawalne Bóstwo

Jedna wszechogólna światłość, która dla człowieka jest ciemnością – istnieje zawsze, powiada
chaldejska Księga Liczb. Z niej wylania się rytmicznie co pewien czas energia, która odbija się w
obliczu głębi, lub chaosu, w którym drzemią zaląŜki wszystkich przyszłych światów; a raz zbudzona
daje impuls i zapładnia utajone potencjalne siły, które są w niej zawsze obecne jako wieczyste
potencjalności. Wówczas to budzi się na nowo wielu Brahmów i Buddów – współwieczystych sił – i
rodzi się nowy wszechświat...

' Duch przejawiony: Absolut, Duch BoŜy jest jednym z absolutną Boską Substancją, Parabrahman i
Mulaprakriti są w swej treści nieroz-dzielną Dwójnia. Wobec tego Kosmiczna Twórcza Myśl i
Substancja
" Sefer Jetzireh, Rozdz. l, Miszna IX.

W Sefer Jetzireh, kabalistycznej Księdze Stworzenia, autor jej powtórzył widocznie słowa Manu.
Mówi bowiem, Ŝe Boska Substancja jest jedyną, która istniała od wieczności, bezkresnej i absolutnej; i
ona to wydaje z siebie Ducha*. Jeden jest Duch Boga Ŝywego, błogosławione niech będzie imię Tego,
który Ŝyje na wieki! Głos, Duch i Słowo – oto Święty Duch'". A jest to kabalistyczna abstrakcyjna
Trójca, tak bezceremonialnie uczłowieczona przez ojców Kościoła. Z troistej Jedni wyłonił się cały
kosmos. Najpierw z Jednego wyłoniła się liczba Dwa lub Powietrze (Ojciec), pierwiastek stwórczy;
potem liczba Trzy, Woda (Macierz) wyłoniła się z Powietrza; Eter lub Ogień dopełnia mistyczną
Czwórnię, Arboal*. Gdy Utajone utajonego zechciało Siebie objawić, uczyniło najpierw Punkt [Punkt
najpierwszy, prapunkt, czyli Pierwszy Sefirot, Powietrze lub Duch Święty], ukształtowały go w świętą
Postać [dziesięć se-firotów to człowiek niebiański) / oblekło ją w bogatą, wspaniałą szatę, jaką jest
wszechświat.@@@
On Wiatr uczynił Swymi wysłańcami, Ogień płonący Swoimi sługami, powiada Jetzireh,
zaznaczając kosmiczny charakter objaśnianych później euhemerystycz-nych Ŝywiołów i podkreślając,
Ŝe Duch przenika kaŜdy atom wszechświata.
Wszędzie w całych Aktach święty Paweł niewidzialne istoty kosmiczne nazywane “Ŝywiołami", ale
teraz Ŝywioły zostały zdegradowane i ograniczone do atomów, o których jak dotąd nic nie wiadomo i
które podobnie jak i eter są tylko przyjęte z konieczności.
Tę substancję pierwotną lub pramaterię niektórzy nazywają chaosem, a Platon i Pitagorejczycy
zwali ją Duszą Świata, po zapłodnieniu jej przez Ducha Tego, co się unosi nad głębią wielkich
pierwotnych wód, czyli chaosu. Przez odbicie siebie w nich (wodach), mówią kabaliści, unoszący się
nad nimi Duch stworzył całą tę ułudę widocznego, przejawionego wszechświata. Jako chaos przed i
jako eter po tym “odbiciu", jest To wciąŜ Bóstwem przenikającym Przestwór jak i wszystkość. Jest
niewidzialnym, nieuchwytnym Duchem wszelkiej
" Seler Jetzireh: od Arba pochodzi Abram.
rzeczy oraz niewidzialnym, ale aŜ nadto uchwytnym, fluidem płynącym z palców zdrowego
magnetyzera; jest to bowiem Ŝyciotwórcza elektryczność – samo Ŝycie. Nazwane ongiś ironicznie
przez markiza de Mirville “mglistym Wszechmocnym", jest do dziś znane teurgom i okultystom pod
nazwą – “Ŝywy ogień"'; a nie ma Hindusa, który by praktykując o świcie pewien rodzaj medytacji, nie
znał jej wpływu. Jest to “Duch Światłości" i Magnes. Jak słusznie wyraził to jeden z naszych
przeciwników, Magus i Magnes są dwoma konarami, wyrastającymi z tego samego pnia i wydającymi
te same owoce. A w tej nazwie “Ŝywy ogień" moŜemy równieŜ odkryć znaczenie zagadkowego zdania
Zend Awesty: istnieje Ogień, który daje znajomość przyszłości, wiedzę i przyjemną mowę; to znaczy,
który budzi i rozwija niezwykły dar wymowy u Sybilli i u ludzi bardzo wraŜliwych, a nawet u niektórych
mówców.
O tym ogniu mówią wszystkie hinduskie święte księgi, jak równieŜ dzieła kabalistów. Zohar nazywa
go
' Pisząc o tym przedmiocie w ,,Izis odsłonięte]", powiedzieliśmy: Święty Ogień Zoroastra, czyli
“Atasz-Behram" Parsów; ogień Hermesa, ogień E/ma staroŜytnych Germanów, błyskawica Cybeli,
płonąca pochod-
Akropolu i iv świątyni Wesly, płomienie ognia na hełmie Plutona, iskry błyskające na czapkach
Dioskurów, na głowie Gorgony, na hełmie Pa/ias Ateny i lasce Merkurego' egipski P!ah-Ra, grecki
Zeus Kataibates (Zstępujący) u Pausaniasza; języki ogniste Zielonych Świąt, Krzak Gorejący
MojŜesza, Siup Ognia w “Exodus1' i “paląca się lampa'' Abrahama, Ogień
gwiaździste rózokrzyŜowców, Akasza mędrców hinduskich; światło astralne “Elilasa Lew", aura
nerwowa i fluid magnetyzerów, “Od" Reicheriba-cha, Psycrtod i siła ekteniczna Thury'ego, silą
psychiczna sierŜanta Coxa i magnetyzm atmosferyczny niektórych przyrodników; galwanizm i w końcu
elektryczność – wszystko to są tylko róŜne nazwy wielu rozmaitych przejawów lub skutków tej samej
tajemniczej, wszystko przenikającej Przyczyny, zwanej przez Greków Archeuszem. A my musimy
dodać: jest to iym wszystkim, ale i czymś nieskończenie większym (izis..., tom I).

biatym, ukrytym ogniem w Risza Hawurah (Białej Głowie), której wola sprawia, Ŝe fluid ognisty
płynie 370 prądami we wszystkich kierunkach wszechświata. Jest on identyczny z węŜem, który
posuwa się 370 rzutami, z Sifra Dzeniutha, węŜem, który, gdy “człowiek doskonały", metatron,
podniesie się, to znaczy, gdy człowiek boski zamieszka w człowieku zwierzęcym, staje się trzema
duchami, czyli według naszego teozoficznego słownictwa* atma-buddhi-manasem.
A zatem, Duch, czyli Twórcza BoŜa Myśl i Kosmiczna Substancja – której jednym z pierwiastków
jest eter – są jednym i zawierają w sobie Ŝywioły, w znaczeniu, jakie im nadaje święty Paweł. Te
Ŝywioły to zespół lub ukryta synteza, która przedstawia dyani czochanów, dewy, sefiroty,
ameszaspenty, archanioły itd., itd. Eter nauki – iluś Berozusa lub protyl chemii – stanowi, jeśli moŜna
się tak wyrazić, względnie surowe tworzywo, z którego wspomniani “budowniczowie", idąc według
planu wyznaczonego im od wieków w Myśli BoŜej, kształtują róŜne działy wszechświata. Materialiści
mówią nam, Ŝe są oni tylko mitem. Odpowiadamy: nie są nim ani więcej, ani rnniej niŜ wasz eter lub
atom. Te ostatnie są bezwzględną koniecznością nauk przyrodniczych, tak jak budowniczowie są
równie bezwzględną koniecznością metafizyki. Stawia się nam zarzut, Ŝe nigdy ich nie widzieliśmy. A
my pytamy materialistów: czy wy widzieliście kiedykolwiek eter albo swoje atomy, czy teŜ swą
energię? Jeden z największych ewolucjoni-stów Zachodu za naszych czasów, który obok Darwina był
wspótodkrywcą teorii doboru naturalnego, A.R. Wal-lace, gdy rozpatruje jej niewystarczalność, jeśli
chodzi o wytworzenie się fizycznego organizmu człowieka,
' Liczne znaczenia “Wojny w niebiosach".
przyjmuje działanie kierownicze wyŜszych rozumnych istności jako nieodzowną część wielkich
praw, które rządzą fizycznym wszechświatem".
Te wyŜsze rozumne istności to są wfaśnie dyani czochani okultystów.
W istocie istnieje niewiele mitów w systemach religijnych godnych tej nazwy, które by nie posiadały
równieŜ historycznej i naukowej podstawy. Mity – mówi słusznie Pococke – są uwaŜane za baśnie,
gdy się ich nie rozumie, a za prawdy, gdy się je pojmuje, jak je niegdyś prawdziwie rozumiano.
Najcharakterystyczniejszą, ogólnie przyjętą ideą, jaką znajdujemy we wszystkich staroŜytnych
naukach o ewolucji kosmicznej i o pierwszym “stworzeniu" naszego globu, wraz ze wszystkimi jego
tworami, organicznymi i nieorganicznymi – dziwne to zaiste słowo dla okultysty – jest ta, Ŝe cały
wszechświat wyłonił się z Myśli BoŜej. Myśl ta zapładnia pramaterię, która jest współwi e czysta z
Jedyną Rzeczywistością; i wszystko, co istnieje, co Ŝyje i oddycha, wyłania się i rozwija z emanacji
Jedynego, niezmiennego Parabrahmana Pra-kriti, jedynego wieczystego źródła i rdzenia wszystkości.
Parabrahman w swej postaci Jedynego Punktu w Cen-irze, zwróconego, jeśli moŜna tak powiedzieć,
do wewnątrz, ku dziedzinom rozumowi ludzkiemu absolutnie niedostępnym, jest bezwzględną
Abstrakcją; natomiast w swym aspekcie mulaprakriti, wiecznego Źródła i Rdzenia wszystkości,
przedstawia dia nas, choćby najbardziej mglistą, moŜliwość wniknięcia w tajemnicę bytu. Dlatego teŜ
uczono w świątyniach wewnętrznych, Ŝe ten widzialny wszechświat ducha i materii jest tylko
konkretnym obrazem abstrakcyjnej idei; Ŝe został on
" A. R. Wallace, Contnbutions to the Theory o! Natural Seleclion.

zbudowany na wzór pierwszej Myśli BoŜej. Wszechświat istniał więc w utajonym stanie od
prawieczności; duszą oŜywiającą ten czysto duchowy wszechświat jest Słońce Centralne, sam Bóg
najwyŜszy. Konkretną postać myśli zbudowało nie Jedyne, lecz Pierworodny, a gdy zbudowana
została w kształcie geometrycznym dwunasto-ścianu*, Pierworodnemu spodobało się uŜyć 12 000 lat
na jej stworzenie. Ta liczba podana jest w kosmogonii tyrreńskiej", która mówi o stworzeniu człowieka
w szóstym tysiącleciu. Zgadza się to z teorią egipską mówiącą o 6000 “lat""' i z rachubą Ŝydowską.
Jest to jednak jej postać egzoteryczna. Rachuba tajemna wyjaśnia, Ŝe: 12 000 i 6000 lat to lata
Brahmy, przy czym jeden dzień Brahmy to 4 320 000 000 lat. Sanczuniaton mówi w swej Kosmogonii,
Ŝe gdy Wiatr (Duch) zakochał się w swych własnych pierwiastkach (Chaos), dokonało się dogłębne
zjednoczenie, które to zespolenie nazwane zostało Po-thos i z niego powstało nasienie wszystkiego.
Chaos zaś nie znal własnych tworów, gdyŜ był bez czucia; lecz z uścisku jego z Wiatrem zrodził się
Mot, czyli Iluś (Muł). Z niego powstały zarodki stworzenia i narodziny wszechświata, {Izis odsłonięta,
tom l.}.
Wszystkie bóstwa wyraźnie zdradzają swe ukryte znaczenie: Zeus-Zen (eter) oraz Chtonia
(chaotyczna ziemia) i Melis (woda), jego małŜonki; Ozyrys – przedstawiający równieŜ Eter, pierwszą
emanację NajwyŜszego Bóstwa Amun, pierwotnego źródła^Swiatłości; Izis--Latona, bogini ziemi i
wody; Mitras , bóg zrodzony ze skały, symbol męskiego Powszechnego Ognia, czyli
' Platon, Jimeus.
" Suidas, sub voce “Tyrrhenia", zob. Córy, Ancient Fragmenis, wyd. 2, s. 309.
•" Czytelnik winien zrozumieć, Ŝe “lata" oznaczają wieki, a nie tytKO okresy liczące po 13
księŜycowych miesięcy.
"" Wśród Persów Mithras uchodzi za boga ze skały.
uosobienie Pierwotnego Światła; Mitra, bogini ognia, jednocześnie matka jego i Ŝona – czysty
pierwiastek ognia, czynny lub męski pierwiastek, uwaŜany za światło i ciepło, w połączeniu z ziemią i
wodą, czyli materią, to jest Ŝeńskim lub biernym pierwiastkiem kosmicznego stworzenia; Mitras, który
jest synem BordŜu, perskiej góry świata , z której wystrzelił jako świetlisty promień światła; Brahma,
bóg ognia, i jego płodna oblubienica; i hinduski Agni, jaśniejący blaskiem bóg, z którego ciała wypływa
tysiąc strumieni chwały i siedem języków płomienia, na którego cześć niektórzy bramini do dziś stale
utrzymują nie gasnący ogień; Sziwa, uosobiony w Meru, legendarnej górze świata Hindusów,
straszliwy bóg--ogień, o którym mówi podanie, Ŝe zstąpił z niebios, jak Ŝydowski Jehowa, jako “słup
ognia"; oraz wiele innych archaicznych dwupłciowych bóstw. A jakieŜ mogłoby być dwoiste znaczenie
tych mitów, jak nie psychoche-miczna podstawa pierwotnego stworzenia; pierwsza ewolucja w swym
troistym przejawieniu ducha, energii i materii; boska współzaleŜność w swym pierwszym,
początkowym punkcie, której alegorią jest małŜeństwo ognia i wody, wytworów elektryzującego Ducha
– zjednoczenia czynnego męskiego pierwiastka z Ŝywiołem Ŝeńskim biernym, które stają się rodzicami
swego ziemskiego dziecięcia, materii kosmicznej, Prima Materia, której duszą jest eter, a cieniem
światło astralne.
Ale fragmenty systemów kosmogonicznych, jakie do nas doszły, są obecnie odrzucane jako baśnie
bez sensu. Mimo to nauka tajemna – która przeŜyła nawet wielki potop, co pochłonął
przedpotopowych olbrzymów, a wraz z nimi wszelką o nich pamięć, z wyjątkiem zapi-
BordŜ – tak się nazywa góra ognista, wulkan: dlatego zawiera ona ogień, skalę, ziemię i wodę;
męskie, czyli czynne, Ŝeńskie, czyli bierne, pierwiastki. Wymowny mit.

sków zachowanych w Doktrynie tajemnej, w Biblii i innych świętych pismach – posiada dotąd klucz
do wszystkich zagadnień świata.
Zastosujmy tedy ten klucz do rzadkich fragmentów dawno zapomnianych kosmogonii i na
podstawie rozproszonych ich części spróbujmy odtworzyć niegdyś powszechną kosmogonię Doktryny
tajemnej. Klucz nadaje się do kaŜdej z nich. Nikt nie moŜe studiować powaŜnie filozofii staroŜytnych i
nie dostrzec, Ŝe uderzające we wszystkich podobieństwa koncepcji, w ich postaci egzoterycznej
spotykane tak często, a w ich duchu ukrytym zawsze, nie są wynikiem przypadku, lecz wyrazem
jednego zamysłu. Są wynikiem takŜe i tego, Ŝe za czasów młodości rodzaju ludzkiego istniał tylko
jeden język, jedna wiedza i jedna religia powszechna, w której nie było Ŝadnych kościołów, wyznań lub
sekt, lecz kaŜdy człowiek był sam dla siebie kapłanem. A jeśli się wykaŜe, Ŝe juŜ za owych wczesnych
dni, które przysłaniają przed naszym wzrokiem nazbyt wybujałe tradycje, myśl religijna człowieka
rozwijała się w kaŜdym zakątku świata jednolicie i w jednakowym wzajemnym zrozumieniu, to staje się
oczywiste, Ŝe ta myśl, gdziekolwiek się zrodziła, na zimnej Północy czy na gorącym Południu, na
Wschodzie czy na Zachodzie, była natchniona przez to samo objawienie i Ŝe człowiek wychowywał się
w opiekuńczym cieniu tego samego drzewa poznania.
Rozdział IV
CHAOS, THEOS, KOSMOS
Tych troje stanowi zawartość Przestrzeni. Jak to określił uczony kabalista: Przestrzeń wszystko
zawierająca, a sama w niczym nie zawarta jest pierwszym wcieleniem prostej jedności, [...] bezkresną
roziegloścf. Lecz pyta on znowu: Bezkresna rozciągłość czego? – i daje słuszną odpowiedź: tego
nieznanego, co zawiera w sobie wszystko, nieznanej Praprzyczyny. Jest to najściślejsze określenie i
odpowiedź najbardziej ezolerycz-na i prawdziwa, z kaŜdego punktu widzenia nauki okultystycznej.
Przestrzeń, którą w swej ignorancji i obrazoburczej skłonności do niszczenia kaŜdego
filozoficznego pojęcia staroŜytności współcześni mędrkowie nazwali pojęciem abstrakcyjnym i próŜnią,
jest w rzeczywistości Czarą i Ciałem Wszechświata z jego siedmioma pierwiastkami. Jest ona ciałem
o bezkresnej rozległości, którego pierwiastki, według słownictwa okultystycznego – a kaŜdy z nich jest
z kolei siedmioraki – przejawiają w naszym świecie zjawiskowym tylko najgrubszą materię swych
poddziatów. Nikt nigdy nie widział pierwiastków w całej ich pełni, mówi doktryna tajemna. Musimy
szukać naszej mądrości w oryginalnych wyraŜeniach
1 Henry Pratt, New Aspects of Life, M.D. s. 3 i 4.

i synonimach ludów pierwotnych. Nawet śydzi, lud naj-późniejszy spośród nich, ukazują to samo
pojęcie w swych naukach kabalistycznych, gdy mówią o sie-dmiogłowym WęŜu Przestrzeni zwanym
Wielkie Morze.
Na początku Alhim stworzył Niebo i Ziemię; Sześć [Sefirotów] [...] Stworzyli Sześć, a na tych
opierają się rzeczy wszystkie. Te zaś (Sześć) zaleŜą od Siedmiu postaci Czaszki aŜ do Dostojeństwa
ponad wszelkie Dostojeństwo".
Wiatr, powietrze i duch miały zawsze u wszystkich narodów to samo znaczenie, Pneuma (Duch) i
Anemos (Wiatr) u Greków, a Spiritus i Ventus u Latynów, były terminami zamiennymi, nawet w
oderwaniu od pierwotnego pojęcia “Tchnienie Ŝywota". W “energiach" nauki widzimy tylko materialny
skutek skutku duchowego jednego lub drugiego z czterech pierwotnych Ŝywiołów, przekazanych nam
przez czwartą rasę w ten sam sposób, jak my przekaŜemy w całej pełni eter, a raczej jego grubszą
odmianę, szóstej rasie głównej.
StaroŜytni nazywali “chaos" nie mającym czucia; skoro chaos i przestrzeń były jednoznaczne –
przedstawia! on i zawierał w sobie wszystkie pierwiastki w ich pierwotnym, nie zróŜniczkowanym
stanie. Eter, piąty pierwiastek, uwaŜali za syntezę pozostałych czterech; eter greckich filozofów nie był
bowiem najgęstszą częścią chaosu; wiedzieli oni więcej niŜ obecnie (w roku 1889) wie nauka o tych
najniŜszych jego częściach, o których siusznie się przypuszcza, Ŝe działają jako narzędzie wielu sił,
przejawiających się na Ziemi. Ich eter był Akaszą Hindusów; eter o jakim się mówi w fizyce jest tylko
]ednym z jego poddziałów, naleŜącym do
• Siphrah Dzenioutha, l, lozdz. 16.
naszej sfery; jest światłem astralnym kabalistów, ze wszystkimi jego złymi i dobrymi wpływami.
PoniewaŜ sama treść eteru (jego esencja), czyli przestrzeń niewidzialna, była uwaŜana za boską,
gdyŜ przypuszczano, iŜ jest ona Zasłoną na obliczu Bóstwa, mniemano, Ŝe pośredniczy pomiędzy tym
a następnym Ŝywotem. StaroŜytni sądzili, Ŝe gdy kierujące, aktywne, rozumne istności – bogowie –
wycofują się z jakiejś części eteru w naszej przestrzeni, czyli z części czterech dziedzin, które
nadzorują, wówczas ta strefa zostaje oddana we władanie zła, tak nazywanego z powodu
nieobecności w niej dobra.
Materializm zaprzecza istnieniu Ducha w tym ogólnym pośredniku tj. eterze; teologie natomiast
czynią zeń Boga osobowego. Ale kabalista utrzymuje, iŜ jedni i drudzy są w błędzie, i mówi, Ŝe w
eterze pierwiastki przedstawiają tylko materię, ślepe kosmiczne energie przyrody; natomiast Duch
przedstawia Rozum, który nimi kieruje. Aryjskie, hermetyczne, orfickie i pitagorejskie nauki
kosmogoniczne, jak równieŜ doktryny Sanczuniatona i Berozusa, opierały się na niezbitej formule, Ŝe
Eter i Chaos, lub w języku platońskim – Myśl [mind] / Materia były dwoma pierwotnymi i wieczystymi
pierwiastkami Wszechświata, całkowicie niezaleŜnymi od czegokolwiek poza nimi. Pierwszy z nich był
wszechoźywiającym pierwiastkiem rozumnym; natomiast Chaos był bezkształtnym płynnym
pierwiastkiem, “bez formy ni rozumu"; ze zjednoczenia tych dwóch powstał do bytu Wszechświat, a
raczej wszechogóiny Świat, pierwsze Bóstwo Androgyniczne – przy czym materia chaotyczna stała
się jego ciałem, a eter jego duszą. Zgodnie z terminologią pewnego urywka z Hermiasa: “Chaos,
otrzymując z tego zjednoczenia z Duchem rozum, zabłysnął uciechą, i tak został stworzony
Protogonos

Światło, (pierworodne)'. Jesi to Trójca ogólna, oparta na metafizycznych pojęciach staroŜytnych,


którzy rozumując przez analogię uczynili z człowieka, będącego połączeniem Rozumu i Materii,
Mikrokosmos Makrokos-mosu, czyli Wielkiego Wszechświata".
Natura nie uznaje próŜni – mawiali perypatełycy, którzy, choć byli na swój sposób materialistami,
rozumieli być moŜe, dlaczego to Demokryt, wraz ze swym nauczycielem Leucypem, nauczał, Ŝe
pierwszymi pierwiastkami wszystkich rzeczy zawartych we wszechświecie były atomy i próŜnia. Ta
ostatnia oznacza po prostu Bóstwo utajone, czyli energię, która przed pierwszym swym
przejawieniem, kiedy to stała się wolą udzielającą pierwszego impulsu tym atomom – była wielką
Nicością, Ain Sofem, czyli Niczym; i dlatego dla wszelkiego zmysłu była próŜnią, czyli chaosem.
Chaos ten jednak stał się, według Platona i pitago-rejczyków, “duszą świata". Według nauki
hinduskiej bóstwo w postaci eteru, czyli akaszy, przenika wszelką rzecz. Dlatego teŜ było ono zwane
przez teurgów “Ŝywym ogniem", “duchem światłości", a czasem “magnesem". Według Platona
najwyŜszy Bóg sam zbudował wszechświat w geometrycznej postaci dwunastościanu, a jego
“pierworodny" zrodził się z chaosu i światłości pierwotnej – Centralnego Słońca. Ten “pierworodny" był
jednak tylko zastępem “budowniczych", pierwszych sił budujących, które kosmogonie staroŜytne
nazywają przedwiecznymi, zrodzonymi z głębin, czyli chaosu i pierwszego punktu. On to jest zwany
Tetragrammato-nem, stojącym na czele siedmiu niŜszych sefirotów. Taka równieŜ była wiara
Chaldejczyków. śyd Filon, wy-
1 Damasdus nazywa je w swej teogonii D/s, szafarzem wszelkiej rzeczy, Córy, Ancient Fragmenls,
s. 314. " Izis odsłonięta, l.
powiadając się bardzo zuchwale o pierwszych nauczycielach swoich przodków, pisze następująco:
Chaldejczycy ci byli zdania, Ŝe Kosmos, wśród rzeczy, które istnieją (?), jest jeno jednym Punktem
i albo sam jest Bogiem (Theos), albo w nim jest Bóg, zawierający Duszę wszech rzeczy'.
Chaos, theos i kosmos są to tylko trzy aspekty wspólnej ich syntezy – Przestrzeni. Nie moŜna mieć
nadziei na rozwiązanie kiedykolwiek tajemnicy tego Te-traktis, jeśli będziemy się trzymać martwej
litery nawet staroŜytnych filozofii w ich obecnie posiadanej formie. Lecz i w nich chaos, theos, kosmos
(Przestrzeń, są utoŜsamiane na całą wieczność z Jedyną Nieznaną Przestrzenią, o której ostatnie
słowo nie będzie moŜe nigdy wypowiedziane przed nadejściem naszego siódmego kręgu. Niemniej
alegorie i symbole metafizyczne, odnoszące się do pierwotnego i doskonałego Sześcianu, nawet w
egzoterycznych Puranach są godne uwagi.
W nich równieŜ Brahma jest theosem, rozwijającym się z chaosu, czyli Wielkiej Otchłani, z wód,
nad którymi Duch (Przestrzeń), upostaciowany przez ajana (okresy), poruszający się ponad obliczem
przyszłego bezkresnego kosmosu – unosi się w milczeniu, w pierwszej godzinie nowego
przebudzenia. Jest to równieŜ Wisznu śpiący na Ananta Sesza, wielkim WęŜu Wieczności, z którego
teologia Zachodu, nie znająca Kabaty, jedynego klucza otwierającego tajemnice Biblii, uczyniła –
diabła. To pierwszy trójkąt lub pitagorejska triada, “Bóg o trzech postaciach", zanim przez doskonałą
kwadraturę Nieskończonego Koła, nie przetworzy się w Brahmę, zwanego czterolicym. Z niego, który
jest, a jednak nie
' Wędrówka Abrahama (Migration ot Abraham), s. 32.

jest, z niebytu, z praprzyczyny wieczystej, zrodzi się Istność, Purusza', powiada prawodawca
Manu.
W mitologii egipskiej Knef, wieczny, nie objawiony Bóg, jest przedstawiany przez symbol WęŜa
Wieczności, otaczającego urnę z wodą, z giową unoszącą się ponad tymi wodami, które zapładnia
swoim oddechem. W tym wypadku wąŜ to Agatodajmon, Dobry Duch, jego aspektem odwrotnym jest
Kakodajmon, Zły Duch.
W skandynawskich “Eddach" miodna rosa, owoc bogów i twórczo pracujących pszczół Yggdrasilu,
pada w ciągu godzin nocnych, gdy atmosfera nasycona jest wilgocią; i jako bierny pierwiastek
stworzenia przedstawia, w mitologiach północnych, stworzenie wszechświata z wody. Wilgoć ta jest
światłem astralnym w jednym z jego połączeń i posiada zarówno twórcze, jak i niszczące własności.
W chaldejskiej legendzie Berozusa Oannes lub Dagon, człowiek-ryba, nauczając lud wskazuje
świat-niemowlę stworzony z wody i mówi, Ŝe wszystkie istoty zrodziły się z tej Prima Materia. MojŜesz
naucza, Ŝe tylko ziemia i woda powołać mogą do bytu Ŝywą duszę; czytamy teŜ w Piśmie Świętym, Ŝe
zioła nie mogły rosnąć, zanim Wieczysty nie zesłał deszczu na ziemię. W meksykańskiej “Popol Vuh"
człowiek stworzony został z mułu, czyli gliny (terre glaise), wziętej spod wody. Brahma stwarza
wielkiego Muni, czyli pierwszego człowieka, siedzącego na swym lotosie, dopiero po powołaniu do
bytu duchów; one więc w stosunku do śmiertelnych cieszą się pierwszeństwem istnienia; a stwarza go
z wody, powietrza i ziemi. Alchemicy twierdzą, Ŝe pierwotna, czyli przedadamowa Ziemia,
sprowadzona do swej pierwszej substancji, znajduje się w swoim drugim stadium przemiany jako
czysta Woda, pier-
' Being – byt oraz istota, Purusza jest uwaŜany w hinduizmie za islność i boskiego człowieka
[ptzyp. tłum.].
wszym zaś stadium jest właściwy Alkahest. Powiada się, iŜ ta pierwotna substancja zawiera w
sobie istotę (esencję) wszystkiego, z czego ma powstać człowiek; nie tylko wszystkie Ŝywioły jego
fizycznego organizmu, ale nawet “tchnienie Ŝycia" w stanie utajonym, gotowe do obudzenia się.
Pochodzi ono z “zapłodnienia" przez Ducha BoŜego unoszącego się nad obliczem wód – chaosu. W
istocie substancja ta jest właśnie chaosem. O niej to twierdził Paracelsjusz, Ŝe potrafi z niej stworzyć
swych humunkulusów; dlatego teŜ Tales, wielki filozof natury, utrzymywał, Ŝe woda była podstawą
wszystkiego w przyrodzie" [...] Job powiada, Ŝe rzeczy martwe są formowane pod wodami, jako teŜ jej
mieszkańcy. W tekście oryginału zamiast “martwe rzeczy" jest napisane “martwi Refaimi", olbrzymy,
czyli potęŜni ludzie pierwotni, od których pewnego dnia ewolucja wyprowadzi naszą obecną rasę. (Izis
odsłonięta)
W pierwotnym okresie stworzenia – powiada Polier w “Mythologie des Hindous"– zaczątkowy
wszechświat pogrąŜony w wodzie spoczywał w łonie Wisznu. Brahma, architekt świata, wyłaniając się
z tego chaosu i mroku, leŜąc na liściu lotosu, unosił się na wodach, nic nie mogąc dojrzeć oprócz
ciemności i wody. Widząc ten smutny stan, w przeraŜeniu rzekł Brahma do siebie: “KimŜe ja jestem ?
Skąd przychodzę?" A wówczas usłyszał głos": “Skieruj twą myśl ku Bhagawat'f". Brahma podnosi się i
siada na lotosie, w postawie medytacyjnej
' U Greków bogowie rzeki, będący synami pierwotnego Oceanu-
plemion helleńskich. Ola nich ocean był ojcem bogów; w lym skojarzeniu wyprzedzili oni teorie
Talesa, jak to słusznie zauwaŜył Arystoteles (Me-taph., l, 3-5).
energii, czyli potęgi okultystycznej.
Bhagawat – przenajwyŜszy, przedwieczny [przyp. tłum.].

/ rozmyśla głęboko nad Przedwiecznym, który rad z tego dowodu poboŜności, rozprasza pierwotny
mrok i budzi jego rozumienie. Potem Brahma wychodzi z Jaja Wszechświata [Nieskończonego
Chaosu] jako światłość, albowiem rozum jego jest teraz otwarty, i zabiera się do dzieła. Porusza się na
wodach wieczystych, pełen ducha BoŜego w sobie; i w charakterze poruszającego wody jest on
Wisznu, czyli NarajanĄ'.
Jest to oczywiście ujęcie egzoteryczne; jednak w głównej myśli jest niemal identyczne z
kosmogonią egipską, która w początkowych swych zdaniach przedstawia Athtor, czyli Matkę Noc –
wyobraŜenie bezgranicznych ciemności – jako Ŝywioł pierwotny, pokrywający nieskończone otchłanie,
oŜywione przez wodę i ducha Przedwiecznego, który przebywał w chaosie sam. Podobnie w Piśmie
Świętym śydów historia stworzenia rozpoczyna się od Ducha BoŜego i jego twórczej ema-nacji – jako
innego bóstwa*.
Zohar uczy, Ŝe pierwiastki pierwotne – trójca Ognia, Powietrza i Wody – cztery strony świata i
wszystkie energie przyrody tworzą zbiorowo Głos Woli Memrab, czyli Słowo, Logos, Absolutnej
Milczącej Wszystkości. “Punkt niepodzielny, bezgraniczny i niepoznawalny" rozprzestrzenia się w
przestworzach i powstaje w ten sposób zasłona, mulaprakriti parabrahmana, która ukrywa ten
absolutny punkt.
W kosmologiach wszystkich narodów właśnie ci “budowniczowie" określani są zbiorowo jako
Demiurgos, a w Biblii jako Elohim lub Alhim; oni to kształtują kosmos 2 chaosu i oni teŜ są zbiorowym,
rnęsko-Ŝeńskim theosem, duchem i materią. Przez szereg (yom) podstaw (hasoth) Alhim spowodowali
istnienie ziemi i nie-
' Nie w ogólnie preyjętej Biblii, ale w prawdziwym Ŝydowskim Piśmie Świętym, które objaśnia się w
świetle kabalistycznej wiedzy.
ba". W Genes/s jest to najpierw Alhim, potem Jahwe-AI-him, a w końcu Jehowah, po rozdzieleniu
się płci w rozdziale czwartym. Warto zaznaczyć, Ŝe nigdzie, z wyjątkiem późniejszych ostatnich
kosmogonii naszej piątej rasy, Imię** niewysłowione i niewymowne – symbol Nieznanego,
wspominane tylko w Misteriach – nie pojawia się w związku ze stworzeniem wszechświata. Pracę
stworzenia dokonują ruchotwórcy, gońcy lub theoi*" “wysłańcy manwantarycznego prawa", którzy w
chrześcijaństwie stali się po prostu “wysłańcami" (Malachim). To samo, zdaje się, zachodzi w
hinduizmie lub wczesnym brahrninizmie. W Rig Wedzie bowiem nie Brahrna stwarza, lecz szereg
pradŜapatich “Władców Istnienia", którzy są równieŜ riszi; wyraz riszi, według profesora Mahadeo
Kunie, ma związek ze sfowem “ruszać się", “prowadzić naprzód", a stosuje się do nich, gdy w swym
ziemskim charakterze, jako patriarchowie, prowadzili swe zastępy nad siedem rzek.
Co więcej, samo słowo God (Bóg) w liczbie pojedynczej, które obejmuje wszystkich bogów, czyli
theoi, przyszło do wyŜszych, cywilizowanych narodów z osobliwego źródła, które jest równie wybitnie i
uderzająco falli-czne, jak i hinduski Lingam. Próby wyprowadzenia słowa God z anglo-saksońskiego
synonimu Good (dobry), zostały juŜ zarzucone, gdyŜ w Ŝadnym innym języku, od perskiego Khoda do
łacińskiego Deus, nie znaleziono przykładu, aby imię Boga pochodziło od cechy dobroci (Goodness).
U ras latyńskich pochodzi ono od aryjskie-
• Zob. Genesis, II, 4.
" Jest ono niewymowne, niewypowiadalne z tej prostej przyczyny.
ze nie istnieje. Nie było ono nigdy imieniem ani w ogóle słowem, ale
zostało dopiero w stuleciu poprzedzającym naszą erę
'" Od greckiego stówa “biec" – w oryginale przytoczone po grecku
[przyp tłum.].

go Dyaus (Dzień); u Słowian od greckiego Bakchusa (Bagh-bog)', a w rasach saksońskich wprost


od hebrajskiego Yod lub Jod. Jest to hebrajska litera-liczba 10, męska i Ŝeńska, a Yod jest “hakiem"
fallicznym. Stąd pochodzi saksońskie Godh, germańskie Gott i angielskie God. Ten termin
symboliczny przedstawia, rzec moŜna, Stwórcę ludzkości fizycznej, w sferze ziemskiej; ale na pewno
nie miał on nic do czynienia z formowaniem, czyli “stwarzaniem" ducha, bogów lub kosmosu.
Chaos-Theos-Kosmos, Bóstwo Troiste*, jest wszystkim i we wszystkim. Dlatego mówi się o nim, Ŝe
jest męskie i Ŝeńskie, dobre i złe, dodatnie i ujemne; poza tym ma jeszcze wiele przeciwstawnych
cech. Utajone w praiai jest nie do pojęcia i staje się Bóstwem Niepoznawalnym. MoŜna je poznać tylko
w jego funkcjach aktywnych; więc jako materia-energia i Ŝywy duch, róŜne współzaleŜności i wynik,
raczej wyraz, w sferze widzialnej, ostatecznej i niepoznawalnej Jedności.
To troista jednostka (unit) stwarza z kolei cztery Ŝywioły pierwotne", które w naszej widzialnej,
ziemskiej przyrodzie znane są jako siedem (dotąd pięć) Ŝywiołów, pierwiastków, z których kaŜdy dzieli
się na czterdzieści dziewięć – siedem razy siedem – podpierwiastków, spośród których chemia zna
około siedemdziesięciu. KaŜdy z Ŝywiołów kosmicznych, takich jak ogień, powietrze, woda i ziemia,
uczestnicząc we własnościach i niedoskonałościach swych pierwiastkowych Ŝywiołów, jest w swej
naturze – dobrem i złem, energią lub du-
;_ Bóg w trójcy.
go na pustyni, była kwadratowa j przedstawiała cztery strony świata i cztery Ŝywioły, jak mówi
swym czytelnikom Josefus (Antiq. l, VIII, rozdz. XXII). Pomysł został wzięły z piramid w Egipcie i w
Tyrze, gdzie piramidy stały się kolumnami. Geniusze, czyli anioły, przebywają w tych czterech
punktach stron świata.
chem i materią, dlatego teŜ kaŜdy z nich jest zarazem Ŝyciem i śmiercią, zdrowiem i chorobą,
działaniem i przeciwdziałaniem. Kształtują one wciąŜ materię, pod nigdy nie ustającym impulsem
Jedynego Pierwiastka, Niepoznawalnego, reprezentowanego w świecie zjawisk przez eter. Są one
nieśmiertelnymi bogami dającymi narodziny i Ŝycie wszystkiemu.
W Pismach filozoficznych Salomona Ben Jehudah Ibn Gebirola, mówi się o budowie
wszechświata. Napisano: Elohim rzekły: Niech będzie utwierdzenie (firmament) pomiędzy wodami.
(Genesis i, 6). Pójdź, patrz! W czasie, w którym Święty [...] stworzył świat, stworzył 7 niebios w Górze.
Stworzył 7 ziem w Dole, 7 mórz, 7 dni, 7 rzek, 7 tygodni, 7 lat, 7 czasów i 7000 lat, przez które istniał
świat. [...] Święty jest w siódmym ze wszystkich (w tysiącleciu)'.
Oprócz przedziwnej toŜsamości z kosmogonią Pu-ran", potwierdza to całą naszą naukę o liczbie
siedem, podaną w krótkości w Buddyzmie ezoterycznym.
Dla wyraŜenia tej idei Hindusi posiadają nieskończony szereg alegorii. W chaosie pierwotnym,
zanim stał się on Sapta Samudra, czyli siedmiu oceanami – symbolizującymi siedem guń, czyli
uwarunkowanych cech, złoŜonych z Triguna, to jest trzech [sattwa, radŜas i ta-mas], drzemią utajone:
zarówno Amrita, czyii nieśmiertelność, jak i Wiszą, czyli trucizna, śmierć, zło. Taka jest treść
alegorycznej legendy o poruszaniu kosmicznego oceanu przez bogów na wzór ubijania masła. Amrita
jest ponad wszelkie guny, jest bowiem sama przez się nie uwarunkowana; ale z chwilą gdy zstąpiła w
tworzenie zjawiskowe, została połączona ze złem, z chaosem, z utajonym w nim theosem, zanim się
zeń kosmos wy-
- Isaac Myer, Oabbaiah, 1688. " Jak np. w Wisznu Purana.

łonił. Stąd Wisznu, uosobienie Wieczystego Prawa, co pewien czas powołuje kosmos do działania,
czyli w języku alegorycznym dobywa z Pierwotnego Oceanu, lub Bezkresnego Chaosu, Amritę
Wieczności, przeznaczoną tylko dla bogów i dewów; a w pracy tej musi uŜywać nagów i asurów, czyli
demonów egzoterycznego hinduizmu. Cała ta alegoria jest wysoce filozoficzna i w istocie odnajdujemy
ją w kaŜdym staroŜytnym systemie filozoficznym. Spotykamy ją u Platona, który przyjąwszy w pełni
idee przyniesione przez Pitagorasa z Indii, ułoŜył je i ogłosił w postaci bardziej zrozumiałej aniŜeli
pierwotne tajemnicze liczebniki greckiego mędrca. Kosmos jest u Platona “synem", mającym za ojca
Boską Myśl, a za macierz materię*.
Egipcjanie – powiada Dunlap – rozróŜniali Starszego i Młodszego Horusa; pierwszy jest bratem
Ozyrysa, drugi zaś synem Ozyrysa i Izis". Pierwszy jest ideą świata, pozostającą w myśli Demiurga,
zrodzoną w Ciemności, zanim powstał Świat. Drugi Horus jest tą Ideą wyłaniającą się z Logosu,
okrywającą się w materię i przybierającą konkretne istnienie.
Wyrocznie chaldejskie mówią o Bogu Świata, wiecznym, bezkresnym, młodym i starym, o
falującym kształcie. Ten “falujący kształt" symbolicznie wyraŜa ruch wibracyjny świata astralnego, z
którym kapłani staroŜytni byli doskonale obznajomieni, choć sama nazwa “światło astralne" została
wymyślona przez rnartynistów.
Nauka współczesna patrzy na kosmolatrię i jej przesądy z pogardą. Zamiast ją wyśmiewać,
powinna jednak najpierw, jak to radził pewien uczony francuski przerobić całkowicie własny system
kosmo-pneumatologicznego wychowania. Są f/s eloquentiae, sapientiae parum! (Du-
• Plutaroh, De Iside et Osinde.
" S. F. Dunlap, Vestige$of the Spirit History ot Mań, s. 182 (51858).
Ŝo słów, lecz mało sensu). Kosmoiatria, podobnie jak panteizm, w ostatecznym swym określeniu
moŜe być wyraŜona w tych samych słowach, w jakich Purany opisują Wisznu:
Jest on tylko przyczyną idealną' potęg, które mają być powołane do bytu w dziele stworzenia; od
niego teŜ pochodzą potęgi, które mają być stworzone, po tym jak się stały rzeczywistą przyczyną.
Oprócz tej jednej idealnej przyczyny nie ma Ŝadnej innej, do której moŜna by zastosować to słowo. {...]
Dzięki mocy tej przyczyny kaŜda stworzona rzecz poją wia się przez właściwą sobie naturę".
' Przyczyną idealną, lo znaczy w idei, w myśli (przyp. ttum.]. " Wisznu Putana, łom l, s 66.
Rozdział V
O UTAJONYM BÓSTWIE,
JEGO SYMBOLACH
l GLIFACH
Trzeba prześledzić, jaka jest treść i ostateczne źródło Logosa, czyli Boga twórczego, w kaŜdej
religii – Słowa które stało się ciałem. W Indiach jest nim Prote-usz o tysiącu ośmiu boskich imionach i
aspektach w kaŜdej ze swych osobowych przemian – od Brahmy-
-Puruszy, przez siedem boskich riszich i dziesięciu na pół boskich pradŜapatich (równieŜ riszich),
aŜ do bosko-
-ludzkich awatarów. Ten sam zagadkowy problem Jednego w wielu i wielości w Jednym moŜna
spotkać w innych religiach: w egipskiej, greckiej i chaldejsko-judai-stycznej, przy czym ta ostatnia
powiększyła jeszcze zamieszanie, przedstawiając swych bogów jako euhe-meryzacje* w postaci
patriarchów. A tych patriarchów przyjmują obecnie za fakt ci, którzy odrzucają Romulusa jako rnit, ich
zaś przedstawiają jako Ŝyjące i historyczne postacie. Verbum satis sapienti (jedno słowo wystarcza
mądremu").
W ZortarAin Sof jest równieŜ Jedynym, Nieskończoną Jednią. Było to znane bardzo nielicznym
uczonym ojcom Kościoła, którzy wiedzieli, Ŝe Jehowa to nie naj-
1 Od Euhernerosa, filozofa greckiego (ok. 310 roku przed Chr.). który usiłował tłumaczyć mity w
sposób realistyczny [przyp. tłum.].
" Odpowiada polskiemu przysłowiu: Mądrej głowie dość dwie słowie.
wyŜszy Bóg, ale trzeciorzędna potęga. JednakŜe Ŝaląc się gorzko na gnostyków i mówiąc: nasi
heretycy utrzymują [...], fŜe Propator znany jest tylko synowi Jednoro-dzonemu* (który jest Brahmaj, to
jest duszy (umysłowi [mind\), Ireneusz nie wspomina, Ŝe śydzi mówili to samo w swych prawdziwych
tajemnych księgach. Walentinus, “najgłębszy doktor gnozy", utrzymywał, Ŝe: przed Bytho-sem
[pierwszym Ojcem o niezgłębionej naturze, który jest Drugim Logosem], istniał Aion doskonały, zwany
Propatorem, Ten Aion wystrzela jako Promień z Ain Sof, który nie stwarza, ale to Aion stwarza, a
raczej przez niego wszystko zostaje stworzone i rozwija się. Jak bowiem uczyli Bazylidianie:
NajwyŜszym Bogiem, który stworzył Myśl (Duszę) [Mind, Mahat w sanskrycie, Nous po grecku] był
Abrasar. Z Myśli wyłoniło się Słowo, Logos; ze Słowa Opatrzność (raczej Boska Światłość); a od niej
Cnota i Mądrość w księstwach, potęgach, aniołach itd. Anioły te stworzyły 365 eonów. Pomiędzy
najniŜszymi z nich i tymi, którzy stworzyli ten świat, umieścił on [Bazylides] na szarym końcu Boga
śydów, któremu odmawia boskości (i bardzo słusznie), twierdząc, Ŝe jest on jednym z Aniołów.
Znajdujemy tu więc ten sam system, co i w Pura-nach, gdzie Niepojęte rzuca Nasienie, które staje
się Złotym Jajem (Świata), a z niego wyłania się Brahma. Brahma stwarza Mahat, itd. JednakŜe
prawdziwa ezoteryczna filozofia nie mówi ani o “stworzeniu", ani o “ewolucji" w tym znaczeniu, w jakim
to czynią religie egzoteryczne. Wszystkie te uosobione potęgi nie rozwijają się kolejno jedna z drugiej,
lecz są wieloma aspektami jednego jedynego przejawienia Absolutnej Wszy-stkości.
' Podobnie jak Iszwara Logos, jak go zwie T. Subbha Rów, sam tylko zna rnulaprakriti.

Ten sam system, co w emanacjach gnostycznych, panuje w sefirotycznych aspektach Ain-Sofu, a


poniewaŜ aspekty te są w przestrzeni i czasie, przeto zachowany jest pewien porządek w kolejnym ich
pojawianiu się. ToteŜ nie sposób nie zauwaŜyć wielkich zmian, jakim uległ Zoharw tłumaczeniach
wielu pokoleń mistyków chrześcijańskich. Albowiem nawet w metafizyce Talmudu “Twarz NiŜsza" lub
“Oblicze Mniejsze", czyli – Mikroprosopus, nie mogła być nigdy umieszczana w tej samej sferze
ideałów abstrakcyjnych, co “Twarz WyŜsza" lub “Oblicze Większe", czyli Makroprosopus. Ta ostatnia
w Kabale chaldejskiej jest czystą abstrakcją, Słowem, czyli Logosem (po hebrajsku Dabar); Słowo to,
chociaŜ właściwie staje się liczbą mnogą, czyli Słowami, D (a) B (a) R (i) M, gdy odzwierciedla się lub
przemienia w aspekt Zastępu (aniołów lub sefirotów – “Liczba"), jest nadal zbiorowo Jednym, a w
sferze idei jest zerem – nicością. Jest ono bez kształtu lub bytu, bez podobieństwa do czegokolwiek
innego'. Nawet Filon nazywa Stwórcę, Logosa stojącego najbliŜej Boga, Drugim Bogiem, gdy mówi o
Drugim Bogu, który jest Jego (Boga NajwyŜszego) Mądrością". Bóstwo nie jest Bogiem. Jest ono
ciemnością i niczym. Jest bezimienne i dlatego zwie się je Ain Sof, bo słowo Ayin oznacza “nic""*.
“Bóg NajwyŜszy", “Logos Nieprzejawiony" to Syn owego Bezimiennego.
Większość systemów gnostycznych, jakie do nas doszły, w ich postaci zniekształconej przez ojców
Kościoła, nie jest dziś niczym więcej jak zewnętrzną i spaczoną formą pierwotnych spekulacji. Co
więcej, nie były
• Franek, Die Kabała, s. 126. '• Philo, Ouaest et Solut.
'" Franek, Op. cit.. s. 153. zob. równieŜ rozdział 12, Teogonia bogów-stwórców.
one nigdy dostępne dla publiczności, to znaczy dla przeciętnego czytelnika; gdyby ich ukryte
znaczenie, czyli ich ezoteryzm, zostaio wyjawione, przestałyby być naukami ezoterycznymi, a to się
nie mogło stać. Mar-kus, przywódca Markoszianów, który Ŝył w połowie drugiego stulecia, nauczał, Ŝe
bóstwo naleŜy ujmować symbolem czterech zgłosek; podał on więcej prawd ezoterycznych niŜ
którykolwiek z gnostyków. TakŜe i on nie był jednak nigdy dobrze rozumiany. Tylko czytając jego
Objawienia powierzchownie i według martwej litery moŜe się zdawać, Ŝe Bóg jest Czwórnią, to jest
Niewysło-wionym, Milczeniem, Ojcem i Prawdą, gdy w istocie jest to całkiem błędne i ujawnia tylko
jeszcze jedną zagadkę ezoteryczną. Ta nauka Markusa była nauką wczesnych kabalistów i jest teŜ
nauką naszą. Czyni on bowiem z bóstwa liczbę 30, w czterech zgłoskach, co w przekładzie
ezoterycznym oznacza Triadę lub Trójkąt, i Czwór-nię, czyli Kwadrat, w sumie Siedem, które w sferze
niŜszej utworzyło siedem boskich lub tajemnych liter – z nich składa się imię Boga. Wymaga to
udowodnienia. W Objawieniu swym, mówiąc o tajemnicach boskich, wyraŜonych przy pomocy liter i
liczb, Markus opowiada jak Tetrada NajwyŜsza zstąpiła ku niemu z dziedziny, której nie moŜna
widzieć ani nazwać, w postaci kobiece;, albowiem świat nie zdołałby znieść ukazania się jej pod
postacią męską, i objawiła mu narodziny i powstanie wszechświata nie opowiedziane przedtem
nikomu z bogów ani ludzi.
JuŜ pierwsze zdanie ma podwójne znaczenie. Dlaczego świat miałby łatwiej znieść lub słuchać
zjawy w postaci kobiecej aniŜeli w postaci męskiej? Pozornie wydaje się to nonsensem, jednak dla
kaŜdego obeznanego z językiem Tajemnicy jest to zupełnie jasne i proste. Filozofię ezoteryczną, czyli
mądrość tajemną, wyobraŜano symbolicznie w postaci kobiecej, postać me-

ska zaś przedstawiała tajemnicę odsłoniętą. Stąd świat, nie będąc gotowy do przyjęcia jej, nie
mógłby jej znieść, a Objawienie Markusa musiało być podane alegorycznie. Pisze on co następuje:
“Gdy najpierw jej (tj. Tetrady) Ojciec [...] Niepojęte, ponad byt i płeć (kabalistyczny Ain Sof),
zapragnął, aby się narodził Jego Niewysfowny (Pierwszy Logos lub Aeon), a Jego Niewidzialny okrył
się kształtem, usta Jego otwarły się i wypowiedziały Słowo podobne do Niego Samego. To Słowo
(Logos), stojąc blisko, ukazało Mu, czym On był, przejawiając się w postaci Niewidzialnej Jedni.
Wypowiedzenie zaś imienia niewysłownego (poprzez Słowo) dokonało się w ten sposób: On (Logos
NajwyŜszy) wypowiedział pierwsze Słowo swego Imienia [...], które było połączeniem (sylabą)
czterech elementów (liter). Następnie drugie połączenie zostało dodane, równieŜ z czterech
elementów. Potem trzecie, złoŜone z dziesięciu elementów, a potem zostało wypowiedziane czwarte,
które zawierało dwanaście elementów. Wypowiedzenie całego Imienia składało się więc z trzydziestu
elementów i czterech połączeń. KaŜdy element posiada swe własne litery i właściwy sobie charakter,
wymowę, ugrupowania i podobieństwa; ale Ŝaden z nich nie postrzega postaci (formy) tego, czego jest
elementem, ani teŜ nie rozumie wyraŜenia swego sąsiada ni słowa własnego, jakby wymawiał
wszystko (co moŜe); uwaŜa za słuszne nazywać to całością. [...] A dźwięki te są tymi, które
przejawiają w formie Eona, tego który jest ponad byt i ponad narodziny, i te oto są postacie zwane
aniołami, patrzącymi nieustannie w oblicze Ojca'. (Logosa, “Drugiego Boga" który według Filona stoi
najbliŜej Boga “Niepojętego")".
" “Siedmiu Aniołów Oblicza" u chrześcijan. " Philosopbumena, VI, 42
Jest to tak jasne, jak tylko mogła na to pozwolić pradawna tajemność ezoteryczna. Jest to równie
kaba-listyczne, choć mniej przysłonięte, jak Zohar, w którym imiona, lub atrybuty mistyczne, są takŜe
czterozgłosko-wymi, dwunasto-, czterdziestodwu-, a nawet siedemdzie-sięciodwusylabowymi
słowami. Tetrada ukazuje Marku-sowi prawdę w postaci nagiej kobiety i oznacza literami kaŜdy
członek tej postaci, nazywając jej głowę literami AW, jej szyję BY, ramiona i ręce FX, itd. Łatwo w tym
rozpoznać sefirę: głowa, czyli Korona, Kether, ma liczbę 1; mózg, czyli Czokmah – 2; serce, czyli
rozum – Binah, 3; a siedem innych sefirotów przedstawia członki ciała. Drzewem sefirotycznym jest
wszechświat; Adam Kad-mon przedstawia je na Zachodzie, jak Brahma w Indiach.
Dziesięć sefirotów przedstawia się zawsze w podziale na wyŜsze Trzy, czyli Triadę duchową i na
niŜsze Siedem. Prawdziwe ezoteryczne znaczenie świętej liczby Siedem, choć tak umiejętnie
przysłonięte w Zohar, zdradza się w podwójnym sposobie pisania wyraŜenia “Na początku", tj.
Beraszith i Be-raiszath', to drugie znaczy “wyŜsza lub górna mądrość". Jak wykazują S.L. Mac Gregor
Mathers* i Izaak Myer", a kaŜdy z tych kabali-stów ma poparcie najlepszych powag staroŜytnych,
słowa te posiadają podwójne, tajemne znaczenie. Braiszith barah E/o/J/m znaczy, Ŝe sześć, nad
którym stoi siódma Sefira, naleŜy do niŜszej materialnej klasy lub, jak powiada autor: Siedem [...]
odnosi się do NiŜszego Stworzenia, a Trzy do Człowieka Duchowego, do Pierwowzoru Niebiańskiego,
czyli Pierwszego Adama.
Gdy teozofowie i okultyści mówią, Ŝe Bóg nie jest Istotą, gdyŜ jest Ono Nicością, czyli nie jest
Niczym – to wyraŜają tym samym więcej szacunku i religijnej czci
' Zob. The Kabbalach Unveilsd, s. 47. '• Zob. J. Myer, Oabbalah, s. 233.

dla bóstwa, aniŜeli ci, którzy mówią o Bogu On, i czynią z Niego gigantyczną męską Istność.
Kto studiuje Kabałę, ten odkrywa wkrótce tę samą ideę w najwyŜszej myśli jej autorów,
najwcześniejszych wielkich wtajemniczonych hebrajskich, którzy tę mądrość tajemną otrzymali w
Babilonie od hierofantów chaldejskich, podobnie jak MojŜesz otrzymał ją w Egipcie. Systemu Zoharu
nie moŜna naleŜycie osądzić na podstawie późniejszych jego przekładów na łacinę i inne języki, w
których wszystkie jego pojęcia zostały złagodzone i przystosowane do poglądów i polityki swych
chrześcijańskich tłumaczy; pierwotne jego idee były bowiem identyczne z pojęciami wszystkich innych
systemów religijnych. RóŜne kosmogonie dowodzą, Ŝe Wszechdusza uwaŜana była przez wszystkie
narody staroŜytne za Myśl Stwórcy-Demiurga i nazywana Matką, Sophią lub Ŝeńską Mądrością u
gnostyków; Sefirą u śydów; Saraswati\ub Wakh u Hindusów; Duch Święty jest równieŜ pierwiastkiem
Ŝeńskim.
Stąd zrodzony z niego Kyrios, czyli Logos był u Greków “Bogiem Rozumem" (Nous). OtóŜ Koros
(Kyrios) [...] oznacza czystą, niczym nie zabarwioną naturę Rozumu (Mądrości)– powiada Platon w
Kratylosie', Kyrios zaś jest Merkurym (Mercurius, Markyrios), Boską Mądrością; “Merkury jest Soi"
(Słońce), od którego Thot--Hermes otrzymał swą boską mądrość. RównieŜ podczas gdy Logosy
wszystkich krajów i religii pozostają w swym aspekcie seksualnym we współzaleŜności z Ŝeńską
Duszą Świata lub “Wielką Otchłanią", Bóstwo, od którego tych dwoje w jednym mają swój byt, jest na
zawsze utajone i nazywa się Jedynym Ukrytym; a ze “stworzeniem"" jest tylko pośrednio związane,
gdyŜ mo-
1 UŜywamy tego słowa jako przyjętego i uświęconego zwyczajem, a Ŝalem bardziej zrozumiałego
dla czytelnika.
Ŝe działać tylko za pośrednictwem Energii Dwoistej, wyłaniającej się z Wieczystej Treści. Nawet
Eskulap, zwany “Zbawicielem wszystkich", jest według staroŜytnych pisarzy klasycznych identyczny z
egipskim Ptah, Rozumem Twórczym, czyli Mądrością Boską, oraz z Apollinem, Baaiem, Adonisem i
Herkuiesem; Ptah w jednym ze swych aspektów jest teŜ “Animą Mundi", Wszechdusza (powszechną)
Platona, “Duchem BoŜym" Egipcjan, “Duchem Świętym" pierwszych chrześcijan i gnostyków, “Akaszą"
Hindusów, a nawet, w swym niŜszym aspekcie – światłem astralnym. Ptah bowiem był pierwotnie
bogiem umarłych, w którego łono byli oni przyjmowani, a stąd był “Limbusem" greckich chrześcijan,
czyli światłem astralnym. Dopiero znacznie później Ptah został zaliczony do bogów słonecznych, bo
imię jego oznaczało: fen, który otwiera: przedstawiano go jako pierwszego, który odsłaniał twarz mumii
zmarłego, aby wezwać duszę do przejścia i Ŝycia w jego łonie. Knef, wieczny Nieprzejawiony,
przedstawiany jest przez symbol węŜa wieczności, otaczającego urnę z wodą i unoszącego głowę
ponad wodami, które swym oddechem zapładnia – jest to inna odmiana jedynego, pierwotnego
pojęcia “Ciemności", o promieniu poruszającym się nad wodami, itd. Jako Logos-dusza ta odmiana
nosi imię Ptah; jako Logos-stwórca staje się on imhote-pem, jego synem, Bogiem o pięknym obliczu.
W pierwotnym swym charakterze stanowili ci dwaj pierwszą dwójnię kosmiczną – Nut, przestrzeń,
czyli “niebo", i Nun – “wody pierwotne", Jedność Androgyne, ponad którą było utajone Tchnienie
Knefa. KaŜde zaś z nich posiadało poświęcone sobie święte zwierzęta i rośliny wodne, takie jak ibis,
łabędź, gęś, krokodyl i lotos.
Wracając do bóstwa kabalistycznego, owa utajona Jedność to – Ain Sof (wszystkość,
nieskończone) Bezkresne, Bezgraniczne, Nieistniejące, dopóki Absolut jest

zawarty w Ulom*, bezkresnym i nieograniczonym Czasie; jako taki Ain Sof nie moŜe być stwórcą
ani kształtującym wszechświat, ani nawet Aur(Św\a\iem). Dlatego to Ain Sof jest takŜe Ciemnością.
Niezmiennie nieskończone i absolutnie bezgraniczne nie moŜe ani chcieć, ani myśleć, ani działać. Aby
to móc, musi się stać ograniczonym Skończonym, a czyni to przez swój Promień, który przenika w
Jajo Wszechświata, czyli w nieskończoną Przestrzeń i wyłania się z niej jako Bóg ograniczony.
Wszystko to ma czynić Promień, utajony w Jedynym. Gdy czas nadchodzi, Wola Absolutna rozszerza
w naturalny sposób zawartą w niej energię, według prawa, którego jest sama wewnętrzną i ostateczną
treścią. Hebrajczycy nie uŜywali symbolu jaja, zastąpili je “podwójnym niebem". Tłumacząc ściśle
zdanie: Bóg stworzył niebiosa i ziemię, powinno ono brzmieć: We własnej swej Treści i 2 niej jako łona
(Jajo Wszechświata), Bóg stworzył dwoje niebios. Chrześcijanie natomiast obrali
toiębicę, ptaka, zamiast jaja, za symbol swego Ducha więtego.
Ktokolwiek zapozna się z Hod, Mercabah i Lahgasz (mowa tajemna lub zaklęcie), nauczy się
tajemnicy tajemnic. Lahgasz ma znaczenie prawie to samo co Wakh, ukryta moc mantramów.
Gdy nadszedł okres aktywności, z wnętrza wiecznej treści Ain Sofu wyłania się sefira, potęga
aktywna, zwana Punktem Pierwotnym i Koroną, Kether. Tylko przez nią mogła “Mądrość
nieograniczona" nadać postać konkretną Abstrakcyjnej Myśli. Dwa boki górnego Trójkąta jasno
symbolizują treść niewysłowioną i jej ciało przeja-
Jak wykazał Le Clarc, słowo Ulom oznaczało u staroŜytnych śydów po prostu czas, którego
początek lub koniec nie był znany. Ściśle mówiąc, termin “wieczność" nie istniał w jeŜyku hebrajskim w
znaczeniu, jakie na przykład wedantyści stosują do parabrahmana.
wionę, wszechświat; bok prawy i podstawa składają się z linii nieprzerywanych; bok trzeci, lewy,
jest punktowany. Wyłania się przezeń sefira. Rozprzestrzeniając się w kaŜdym kierunku, obejmuje w
końcu cały Trójkąt. W tej emanacji tworzy się Triada. Z niewidzialnej rosy spadającej z górnej
unitriady, “Giowy" – pozostawiając tym samym tylko 7 sefirotów – sefira stwarza wody pierwotne, czyli
innymi słowy chaos przybiera kształt Jest to pierwsze stadium ku zestaleniu się Ducha, który przez
róŜne przemiany stworzy Ziemię. Potrzeba ziemi i wody, aby stworzyć Ŝywą duszę – mówi MojŜesz,
Potrzeba obrazu ptaka wodnego, aby zespoiić ją z wodą, Ŝeńskim pierwiastkiem rozmnaŜania, z jajem
i ptakiem, który je zapładnia.
Gdy sefira wyłania się jako potęga czynna z Bóstwa Utajonego, jest postacią Ŝeńską; a gdy
obejmuje urząd Stwórcy, staje się męską; zatem jest Androgyne. Jest ona Ojcem i Matką, Aditi,
kosmogonii hinduskiej i doktryny tajemnej. Gdyby się zachowały najstarsze hebrajskie rękopisy,
współcześni czciciele Jehowy odkryliby, jak liczne i niepowabne były symbole tego “Boga
stwarzającego". śaba na księŜycu, ze względu na sposób rozmnaŜania się, naleŜała do
najczęstszych. Wszystkie plaki i zwierzęta zwane obecnie w Biblii “nieczystymi", były symbolami tego
bóstwa za czasów staroŜytności. “Maskę" nieczystości umieszczono na nich po to, aby zachować je
przed zniszczeniem, gdyŜ były zbyt święte. WąŜ miedziany nie jest ani trochę poetyczniejszy niŜ gęś
lub łabędź, jeśliby brać te symbole dosłownie.
Według słów Zoharu:
Punkt niepodzielny, który nie ma granic i nie moŜe być zrozumiany z powodu swej czystości i jaśni,
rozprzestrzenić się na zewnątrz, wytwarzając blask, który posłuŜył temu Niepodzielnemu Punktowi za
zasłonę; [jednak i ta zasłona] nie mogła być widziana z powodu

ogromu swojej Światłości. On równieŜ rozszerzał się na zewnątrz, a to rozprzestrzenianie się


stworzyło jego Szatę. Tak oto przez ciągłe rozszerzanie się i podnoszenie (ruch) powstał w końcu
świat.
Duchowa substancja wyłoniona przez Nieskończoną Światłość jest pierwszą sefirą, czyli Szekinah.
Sefira, mówiąc egzoterycznie, zawiera w sobie wszystkie pozostałe dziewięć sefirotów; według
ezoteryzmu zawiera w sobie tylko dwa. Czokmah, czyli Mądrość, “aktywną, męską energię, której imię
boskie jest Jan", i Binah, czyli Rozum, Ŝeńską energię, która reprezentuje boskie imię Jehowah; te
dwie energie razem z sefirą jako trzecią tworzą Trójcę Ŝydowską, czyli Koronę, Kether. Te dwa
sefiroty, zwane Abba – Ojciec i Amona – Matka, stanowią Dwójnię, czyli męsko-Ŝeńską jedność
Logosa, z którego wyłania się siedem innych sefirotów. Ta pierwsza Irójca Ŝydowska (Sefira,
Czokmah i Binah) odpowiada hinduskiej – Trimurti". Pomimo wszystkich zasłon w księdze Zohar i
jeszcze większych w egzotery-cznym panteonie Indii, kaŜdy szczegół związany z jedną z nich,
powtarza się w drugiej. PradŜapati to sefiroty. Choć z Brahmą jest ich dziesięć, schodzą do siedmiu,
gdy Trimurti – Triada kabalistyczna – oddziela się od reszty. Siedmiu budowniczych (czyli stwórców)
staje się siedmioma pradŜapati, czyli siedmioma riszi, w tym samym porządku jak sefiroty stają się
stwórcami, potem patriarchami itd. W obu systemach tajemnych jedna Wszechtreść jest niepojęta,
nieczynna w swej absolut-ności i z budową wszechświata moŜe mieć tylko pośredni związek. W obu
systemach mamy z jednej strony pierwotny męsko-Ŝeński lub androgyniczny prapierwia-
Stwórca, którego siedmiu urodzonymi z jego myśli “synami1' są pierwotni
stek i jego dziesięć i siedem emanacji Brahma-WiradŜ i Aditi-Wakh; a Elohim-Jehowah, czyli
Adam-Adami (Adam Kadmon) i Sefira-Ewa, z drugiej strony; które razem ze swymi pradŜapati i
sefirotami reprezentują w swej catości przede wszystkim archetyp człowieka – protologosa; tylko w
swym drugorzędnym aspekcie stają się siłami kosmicznymi i astronomicznymi, czyli gwiezdnymi
ciałami. Jeśli Aditi jest Matką Bogów, De-wa-Matri, to Ewa jest Matką wszystkiego, co Ŝyje; obie są
Szakti, czyli Ŝeńskim aspektem potęg stwórczych i rodnych “Człowieka Niebiańskiego", obie są
zjednoczonymi stwórcami. Gupta Widja Sutra powiada:
Na początku Promień, wychodzący z Paramarthika (Jednego i jedynego istotnego Bytu) przejawił
się we Wjawaharika (Bycie umownym), który posłuŜył jako narzędzie – Wahań – zstąpienia w Macierz
wszechświata i spowodował jej rozrastanie się i rozszerzanie (pęcznienie – brih).
A Zohar stwierdza:
Jedność Nieskończona, bez kształtu i z niczym podobieństwa, posłuŜyła się Formą Człowieka
Niebiańskiego, gdy ten został stworzony. Nieznana Światłość' (Ciemność) uŜyła niebiańskiego kształtu
(Adam llaah) jako Rydwanu (Mercabah), aby przezeń zstąpić, i Ŝyczyła sobie, aby być nazywaną
imieniem tej Formy, która jest świętym imieniem Jehowah.
l jak znów mówi Zohar.
Na początku była Wola Króla, zanim się pojawiło jakiekolwiek istnienie [...] Ona (Wola) nakreśliła
formy
' Rabbi Symeori powiada1 O, towarzysze, człowiek jako emanac/a byt zarówno męŜczyzną, jak i
kobietą, zarówno po stronie Ojca, jak i po stronie Matki. To jest znaczeniem stów: i Elohim rzekły:
Niech się stanie światło i staio się światto{...} i to jest dwoisty człowiek. (Anszuge aus dem Sobar, 13,
15} Światło przedstawiało w Genes/s Promień Androgyniczny, czyli “Człowieka Niebiańskiego".

rzeczy wszystkich, które byiy ukryte, lecz teraz staty się widome, l wyszła z głowy Ain Sofa, jako
tajemnica najgłębsza, mgławicowa iskra materii, bez postaci ni formy. [...] śycie dobywa się z dołu, a
od góry jego źródło się samo odnawia; morze zawsze jest pełne i wszędzie rozpościera swe wody.
Bóstwo przyrównuje się więc do bezbrzeŜnego morza, do wody, która jest “krynicą Ŝycia"*. Siódmy,
po łacinie “źródło Ŝywota", jest pierwszym w szeregu od góry". Stąd pochodzi zasada kabalistyczna,
wygłaszana w Przypowieściach wargami prawdziwego kabalisty – Salomona: Mądrość zbudowała
swój dom; ona wyciosała siedem jego kolumn"".
SkądŜe by więc pochodziła ta cała toŜsamość pojęć, jeśli nie byłoby pierwotnego ogólnego
objawienia? Tych kilka podanych dotąd przykładów to jakby kilka źdźbeł trawy w stogu siana, w
porównaniu z tym, co zostanie odsłonięte w dalszym ciągu tego dzieła. Jeśli zwrócimy się do
kosmogonii chińskiej, najbardziej mglistej ze wszystkich, nawet w niej znajdziemy to samo pojęcie.
Tsi-Tsai, Samobytne, jest nieznaną Ciemnością, źródłem Wu-liang-szeu (Bezkresnego Wieku);
Amitabha i Tien (Niebo) pojawiają się później. Wielkie Ostateczne Konfucjusza oddaje to samo
pojęcie, pomimo jego “źdźbeł". Te ostatnie pobudzają do kpin misjonarzy, wyśmiewają oni kaŜdą
“pogańską" religię, pogardzają i nienawidzą religii swych braci, chrześcijan innego wyznania, a
przecieŜ kaŜdy z nich i wszyscy razem, przyjmują swą własną Genesis dosłownie.
Jeśli zwrócimy się do religii chaldejskiej, widzimy w niej Anu, Bóstwo Ukryte, Jedynego, którego
imię
• Zohai, III. s. 290. " TamŜe, II, s. 261. "* Rozdz IX, 1.
wskazuje ponadto swe sanskryckie pochodzenie; Anu bowiem oznacza w sanskrycie “atom",
anijamsam-ani-jasam (najmniejsze w małych), i w filozofii Wedanty określa się tak parabrahmana –
jako mniejsze od najmniejszego atomu i większe od największej sfery wszechświata – Anagranijas i
Mahatoruwaf. W pierwszych wierszach Genesis akkadyjskiej odkrytej w tekstach klinowych na
tabliczkach, czyli Lateres Coctiies, według przekładu George'a Smitha, mamy Anu, bóstwo bierne,
czyli Ain Sof; Bela, stwórcę, ducha BoŜego, sefirę, unoszącego się ponad Obliczem Wód, a zatem
będącego i samą Wodą; oraz Heę, czyli Wszechduszę, mądrość tych trzech połączonych.
Osiem pierwszych wierszy brzmi następująco:
1. Gdy w górze nie byty jeszcze stworzone niebiosa;
2. A w dole na ziemi nie wyrosła jeszcze Ŝadna roślina;
3. Otchłanie nie przełamały jeszcze swoich granic.
4. Chaos (lub Woda) Tiamat (Morze) było Rodzica ich wszystkich (jest to kosmiczne Aditi i Sefira);
5. Wody te na początku byty zarządzane; lecz
6. Drzewo nie rosło, a kwiat się nie rozchylił.
7. Gdy Bogowie się nie pojawili, ani jeden z nich,
8. Roślina nie wyrosła i ład nie zaistniał'.
Był to okres chaosu, czyli przedgenazyjski; Łabędź dwoisty i Łabędź ciemny, który staje się biały,
gdy zostało stworzone światło"**.
' Największe z wielkich.
" Chaldean Account ol Genesis, s. 62-3.
'" Siedem Łabędzi, które miały zstępować z nieba na jezioro Mana-sarowara, to według wierzeń
ludowych siedmiu riszi Wielkiej Niedźwiedzicy, Morzy przybierają tę postać, aby odwiedzić
miejscowość, gdzie były pisane Wedy.

Symbol wybrany dla oddania majestatu najwyŜszego ideału Wszechducha moŜe się wydawać
niestosowny i niezdolny do wyraŜenia jego świętości. MoŜna oczywiście uwaŜać, iŜ gęś, a nawet
łabędź są symbolami zgoła nieodpowiednimi dla wyraŜenia potęgi i wielkości Ducha. Jednak symbol
ten musiał mieć jakieś głębokie okultystyczne znaczenie, jeśli spotykamy go nie tylko w kaŜdej
kosmogonii i kaŜdej wielkiej religii świata, ale i wśród krzyŜowców, tych średniowiecznych chrześcijan,
którzy obrali go za naczynie Ducha Świętego; miał on prowadzić ich armię do Palestyny, aby wydrzeć
grób Zbawiciela z rąk Saracenów. Jeśli mamy wierzyć twierdzeniu profesora Drapera (w jego Dziejach
rozwoju umysłowego w Europie), armia krzyŜowców pod wodzą Piotra Eremity była poprzedzana
przez Ducha Świętego w postaci białego gąsiora, któremu towarzyszyła koza. Seb, egipski bóg czasu,
niesie na głowie gęś; Jowisz przybiera postać łabędzia, podobnie jak Brahma; a u źródeł tych
wszystkich symbolów kryje się tajemnica tajemnic – Jajo Wszechświata. NaleŜy poznać sens i
przyczyny symbolu, zanim się go zlekcewaŜy. Dwoisty Ŝywioł powietrza i wody jest elementem ibisa,
łabędzia, gęsi i pelikana, ale takŜe krokodyla i Ŝab oraz kwiatów lotosu, lilii wodnych itd; stąd wywodzą
się najmniej przystosowane symbole wybierane zarówno przez współczesnych, jak i staroŜytnych
mistyków. Pan, wielki bóg przyrody, był zwykle przedstawiany w otoczeniu ptaków wodnych,
zwłaszcza gęsi; podobnie i inni bogowie. Jeśli później, w miarę upadku religii, bogowie, którym gęsi
były poświęcone, stawali się bóstwami prijapi-cznymi, to nie wynika stąd wcale, Ŝe ptactwo wodne
poświęcone zostało Panu i innym bóstwom fallicznym, jakby to chciał ten i ów szyderca, nawet w
staroŜytności, lecz Ŝe abstrakcyjna i boska potęga Płodnej Natury uległa grubej antropomorfizacji.
RównieŜ łabędź Ledy
nie przedstawia prijapicznych wyczynów i jej na tym tle rozkoszy, jak to skromnie wyraŜa Hargrave
Jennings; mit ten bowiem jest tylko inną odmianą tego samego filozoficznego ujęcia kosmogenezy.
Łabędzie spotyka się często łączone z Apollinem, gdyŜ są one symbolem wody i ognia oraz światła
sfonecznego przed rozdzieleniem się Ŝywiołów.
Nasi współcześni symbolodzy moŜe skorzystają nieco z kilku uwag znanej autorki, Lidii Marii Child,
która powiada:
Od niepamiętnych czasów czczono w Hindustanie emblemat wyobraŜający stworzenie lub
pochodzenie Ŝycia [...] Sziwa, lub Mahadewa, jest nie tylko stwórcą postaci ludzkich, ale równieŜ
pierwiastkiem zapładnia-jącym, potęgą stwórczą, która przenika wszechświat. Emblemat macierzyński
ma podobnie religijny charakter. Ta cześć dla stwarzania Ŝycia wprowadziła do kultu Ozyrysa symbole
seksualne. CzyliŜ jest dziwne, Ŝe ci ludzie odnosili się z czcią do wielkiej tajemnicy narodzin człowieka
? CzyŜ byli przez to nieczyści? Czy to nie my moŜe jesteśmy nieczyści, Ŝe ją za godną czci nie
uwaŜamy? JednakŜe Ŝaden czysty i myślący umysł nie moŜe nie mieć dla niej czci. Wiele
przewędrowaliśmy dróg – a nie byty one bynajmniej czyste – od owych zamierzchłych epok, gdy
sędziwi pustelnicy po raz pierwszy mówili o Bogu i duszy, w giębi swych pierwotnych, uroczystych i
p&łnych majestatu świątyń. Nie patrzmy dziś z uśmiechem politowania na ich wysiłki dotarcia i
przeniknięcia czegoś z nieskończonej, niepojętej praprzyczyny przez tajemnice natury; czyniąc tak
rzucamy bowiem cień swego prostactwa na ich patriarchalną prostotę.

Rozdział VI
JAJO KOSMICZNE
Skąd ten powszechny symbol? W kosmogonii kaŜdego ludu na całej kuli ziemskiej spotykamy jajo
jako święty znak; wszędzie było ono czczone, zarówno dla swego kształtu, jak i wewnętrznej
tajemnicy, którą przedstawia. Od najwcześniejszych koncepcji myślowych człowieka było znane jako
najlepiej oddające pra-początki i tajemnicę bytu. Stopniowy rozwój niewidocznego zaląŜka wewnątrz
zamkniętej skorupki; dokonywanie się wewnętrznej pracy, pozornie bez udziału jakiejkolwiek siły z
zewnątrz, oprócz odrobiny ciepfa, wytwarzającej z utajonego n i c, aktywne coś, które po swym
stopniowym ukształtowaniu się w Ŝywe, konkretne stworzenie, rozbija skorupkę i objawia się naszym
zewnętrznym zmysłom niby samorodne i samobytne istnienie – wszystko to od początku musiało
wydawać się człowiekowi nieustającym cudem.
Nauka tajemna wyjaśnia przyczynę tej czci przez symbolizm przedhistorycznych ras. Początkowo
praprzyczynie nie nadawano Ŝadnego imienia. Później myśliciele wyobraŜali ją sobie w postaci
niewidzialnego, tajemniczego ptaka, który rzucał jajo w chaos; z tego jaja powstawał wszechświat.
Stąd Brahma zwany był Kalahamsą – “Łabędziem w przestrzeni i czasie". Stając się “Łabędziem
wieczności", Brahma na początku
kaŜdej Maha-manwantary składa Złote Jajo, które wyobraŜa wiefkie koło, czyli O, będące
symbolem wszechświata i jego sferycznych ciał.
Drugą przyczyną, dla której obrano jajo za symbol wszechświata i naszej Ziemi, był jego kulisty i
sferyczny kształt; a jajowaty kształt naszego globu musiał być znany od początku istnienia
symbolizmu, skoro jajo było tak powszechnie przyjęte jako jego symbol. Wiara, iŜ kosmos przejawił się
pierwotnie w kształcie jaja, była w staroŜytności szeroko rozpowszechniona. Bryant" wykazuje, iŜ był
to symbol przyjęty u Greków, Syryjczyków, Persów i Egipcjan. W rytuale egipskim mówi się, iŜ Seb –
bóg czasu i ziemi, złoŜył jajo, czyli wszechświat; jajo poczęte w godzinie wielkiej jedni dwoistej siły.
Podobnie jak Brahmę, takŜe Ra przedstawiano jako rozwijającego się we wnętrzu Kosmicznego
Jaja. Umarły jaśnieje w Jaju Krainy Tajemnic". Jest to bowiem Jajo, któremu dane jesl Ŝycie pośród
bogów"". Jest to Jajo wielkiej gdaczącej Kokoszy, Jajo Seba, z którego wylania się on pod postacią
Sokoła"".
Wśród Greków Jajo Orfickie było opisywane przez Arystofanesa i stanowiło część dionizyjskich i
innych misteriów, w ciągu których poświęcano Jajo Kosmiczne i wyjaśniano jego znaczenie; Porfiriusz
wskazuje równieŜ, Ŝe wyobraŜało ono wszechświat (tu następuje grecki tekst): jajo wyraŜa i
przedstawia świat""'. Faber i Bryant usiłowali udowodnić, Ŝe jajo wyobraŜało arkę Noego – pomysł
nonsensowny, jeśli się nie uwaŜa arki za czystą alegorię i symbol. Mogło ono wyobraŜać arkę
• Ań Analysis o! Antienl Mythology, tom 3, s. 165. " Księga umarłych, IV, 3.
*'* Księga umarłych XXII, 1
-- TamŜe, XIII, 13.
'"" Wisznu Purana l, rozdz. II, s. 39.

tylko jako synonim KsięŜyca – Argha, która przechowuje powszechne nasienie Ŝycia; ale na pewno
nie ma nic wspólnego z arką biblijną. W kaŜdym razie wiara, Ŝe wszechświat istniał na początku w
kształcie jaja, była ogólna. A jak powiada Wilson:
Podobnie mówi się o pierwszym skupieniu elementów w postaci jaja we wszystkich “Puranach", ze
zwykłym przymiotnikiem “Haima" lub “Hiranja", czyli “złote", jak to mamy u “Manu" 1, 9.
Jednak Hiranja znaczy raczej “jaśniejący", “świetlisty", niŜ “złoty", jak tego dowodzi wielki uczony
hinduski, Swami Dajanand Saraswati w swej nie wydanej polemice z profesorem Maxem Mullerem.
Wisznu Purany mówią:
Rozum (Mahat) [...] razem z (nie przejawionymi) cięŜszymi pierwiastkami utworzył jajo [...] i [...] Pan
wszechświata [...] sam w nim zamieszkał w postaci Brahmy. [...] W tym Jaju, o braminie, były
kontynenty, morza i góry zawarte, planety i działy wszechświata, bogowie, demony i cały ludzki
rodzą/'.
Zarówno w Grecji, jak i w Indiach pierwszy widzialny męski byt, który jednoczył w sobie naturę obu
płci, przebywał w jaju i z niego się wyłonił. Tym “Pierworodnym świata" był u niektórych Greków
Dionizos, bóg, który wychyli! się z Kosmicznego Jaja i od którego się wywodzili śmiertelni i
nieśmiertelni. W Księdze umarłych przedstawione jest, jak bóg Ra promienieje w swym Jaju (Słońcu) i
rusza z miejsca, gdy tylko bóg Szu (energia słoneczna) budzi się i daje mu swój impuls". Przebywa On
w Jaju Słonecznym, któremu dane jest śycie wpośród Bogów"'. Bóg słoneczny wołał: Jestem Duszą-
' Wisznu Purana, s. 39-40.
" Księga umarłych. XIII, 50, 51.
"' TamŜe, XIVII, 13.
-Stwórcą Niebieskiej Otchłani. Nikt nie widzi mego gniazda, nikt nie moŜe rozbić mego Jaja. Jam
jest Pan. Wobec tego ksztaitu koła, i tego “l" wywodzącego się z “O", czyli z Jaja, tj. pierwiastka
męskiego wyłaniającego się z Ŝeńskiego, w androgyne, dziwne się wydaje, Ŝe uczony powiada, iŜ
staroŜytni Ariowie nie znali systemu dziesiątkowego liczb, albowiem nie ma o tym wzmianki w
najstarszych rękopisach indyjskich. Liczba 10, jako liczba święta wszechświata, była tajemna i
ezoteryczna, zarówno jako jednostka, jak i zero – koło. Co więcej, profesor Max Muller powiada, Ŝe
“dwa wyrazy: cyfra i zero (cipher and zero), które po angielsku znaczą to samo, są wystarczającym
dowodem, Ŝe nasze cyfry zostały zapoŜyczone od Arabów"*. Cyfra – cipher to arabski cifron i oznacza
“próŜny", co jest przekładem sanskryckiego szunjam (lub sunjan), czyli “nic", powiada profesor".
Arabowie przejęli cyfry z Indii i nigdy nie przypisywali sobie ich odkrycia. Co do Pitagorejczyków, to
wystarcza zwrócić się do staroŜytnych rękopisów traktatu Boetiusa De Arithmetica, powstałego w VI
stuleciu, aby wśród liczb pitagorejskich znaieŜć J" i “O" jako pierwszy znak i ostatni*". Porfiriusz zaś
cytując z pitagorejskiego Moderatusa"", powiada, Ŝe liczby Pitagorasa były symbolami
hieroglificznymi, za pomocą których objaśniał on idee dotyczące natury wszechrze-czy, czyii
pochodzenia wszechświata.
' Zob. Max Muller, Our Figures.
" Kabalista byłby raczej skłonny uwierzyć, Ŝe jak arabskie cifron wzięte zoslało z sanskryckiego
sunjam, czyli “nic" – zera, tak Ŝydowskie kabalistyczne sefirot (Sefrim) wziĘte zostało od słowa cifer,
nie w znaczeniu próŜni, lecz stworzenia przez liczbę i stopniową ewolucję. A seli-
**" Zob. King, Gnosiics and their Remains. wyd. 2. s. 370. ""* De Vita Pithag.

Jeśli z jednej strony najstarsze rękopisy hinduskie nie wykazują, jak dotąd, ani śladu dziesiętnego
układu liczb, a Max Muller stwierdza bardzo jasno, Ŝe znalazł tytko dziewięć liter, będących literami
początkowymi ficzb sanskryckich, to z drugiej strony posiadamy równie stare zapiski dostarczające
nam brakującego dowodu. Mamy na myśli rzeźby i święte posągi w najstarszych świątyniach
Dalekiego Wschodu. Pitagoras czerpał swą wiedzę z Indii, a sam profesor Muller potwierdza tę tezę,
przyznając, Ŝe neopitagorejczycy uczyli pierwsi wśród Greków i Rzymian “cyfrowania" (ciphering) i Ŝe
w Aleksandrii lub Syrii zapoznali się oni z cyframi hinduskimi i przystosowali je do pitagorejskiego
Abakusa (naszych cyfr). To ostroŜne przyznanie zawiera załoŜenie, iŜ sam Pitagoras znał tylko
dziewięć cyfr. MoŜemy wobec tego słusznie odpowiedzieć, Ŝe choć egzoterycznie nie mamy pewnego
dowodu, Ŝe układ dziesiątkowy był znany Pitagorasowi, który Ŝył przy samym końcu archaicznych
epok, to jednak mamy dostateczną podstawę, by wykazać, Ŝe pełny układ liczb, jaki podaje Boetius,
znany byt pitagorejczykom, i to wcześniej, aniŜeli zbudowana została Aleksandria". Dowód ten
znajdujemy u Arystotelesa, który powiada: niektórzy filozofowie utrzymują, iŜ idee i liczby są tej samej
natury i Ŝe jest ich ogółem dziesięć". Wystarczyło, jak sądzimy, do udowodnienia, Ŝe układ
dziesiątkowy był irn znany co najmniej na cztery stulecia przed Chrystusem, gdyŜ nie wydaje się, by
Arystoteles uwaŜał to za jakąś innowację neopitagorej-czyków.
Wiemy jednak coś więcej; wiemy, Ŝe układ dziesiątkowy musiał być w uŜyciu ludzkości od
najdawniejszych archaicznych czasów, poniewaŜ cała część tajemnego
' To znaczy przed 332 rokiem przed Chrystusem. " Methaphisics, VII.
języka kapłańskiego, mianowicie część związana z astronomią i geometrią, zbudowana była na
zasadzie liczby 10, czyli kombinacji pierwiastków męskiego i Ŝeńskiego, i poniewaŜ tak zwana
Piramida Cheopsa zbudowana jest na podstawie miar tego systemu dziesiątkowego, a raczej liczb
jednocyfrowych i ich zestawień z zerem. O tym jednak dość powiedziano w Izis odsłoniętej i
zbytecznym byłoby to powtarzać.
Symbole bóstw słonecznych i księŜycowych są tak zagmatwane i pomieszane ze sobą, Ŝe prawie
niepodobna rozdzielić takich glifów, jak jajo, lotos i “święte" zwierzęta. Ibis na przykład był otaczany
najwyŜszą czcią w Egipcie i poświęcony bogini Izis, którą często przedstawiano z głową tego ptaka;
był równieŜ poświęcony Merkuremu, czyli Thothowi, o którym powiadano, Ŝe przybraf jego postać, gdy
uchodził przed Tyfonem. He-rodot (De Cultu Egypt) mówi nam, Ŝe istniały dwa rodzaje ibisów w
Egipcie: jeden całkowicie czarny, drugi biało-czarny. O pierwszym mówi się, Ŝe walczył i niszczył węŜe
skrzydlate, które przylatywały kaŜdej wiosny z Arabii i dawały się we znaki ludności. Drugi rodzaj
poświęcony był KsięŜycowi, poniewaŜ planeta ta jest biała i błyszcząca od swej strony zewnętrznej,
ciemna zaś i czarna od strony, którą nigdy nie zwraca się ku Ziemi. Ponadto ibis zabija węŜe ziemne i
czyni najstraszliwsze spustoszenia wśród jaj krokodyli, wybawiając tym Egipt od plagi opanowania
Nilu przez te groźne płazy. Wierzy się, Ŝe ptak ten czyni to przy świetle księŜyca, dzięki czemu
doznaje pomocy Izis, której symbolem gwiezdnym jest księŜyc. Ściślejszą jednak prawdą ezoteryczną,
stanowiącą podłoŜe tych ludowych mitów, jest to, Ŝe Hermes, jak to wykazał Abenephius, czuwał nad
Egipcjanami pod postacią tego ptaka i na-uczat ich sztuki i wiedzy okultystycznej. Oznacza to po
prostu, Ŝe ibis religiosa miał i ma “magiczne" cechy, na

równi z wieloma innymi ptakami, a zwłaszcza albatrosem i miiycznym białym łabędziem, łabędziem
wieczności lub czasu – Kalahamsą.
Gdyby było inaczej, czemuŜ by wszystkie ludy staroŜytne, które nie były wcale głupsze od nas,
miały tak zabobonny lęk przed zabijaniem niektórych ptaków? W Egipcie człowiek, który zabił ibisa lub
złotego sokoła, będącego symbolem Słońca i Ozyrysa, naraŜał się na śmierć, której niełatwo mógł
uniknąć. Cześć dla ptaków była u niektórych narodów tak wielka, Ŝe Zoroaster w swych przykazaniach
zakazuje ich zabijania jako wstrętnej zbrodni. Za naszych czasów wyśmiewamy się z wszelkich wróŜb
i przepowiedni. Dlaczego jednak tak wiele pokoleń wierzyło w przepowiadanie przyszłości z ptaków, a
nawet w zoomancję, którą, jak powiada Suj-das, miał przekazać Orfeusz i uczyć, jak i w jakich
okolicznościach moŜna poznać z Ŝółtka i białka jaja, co ptak z niego zrodzony miał zobaczyć w ciągu
swego krótkiego Ŝywota. Dziś sztuka okultystyczna, która 3000 lat temu wymagała wielkiej uczoności i
najbardziej zawiłych obliczeń, znajduje się na samym dnie upadku; dziś z białka jaja w szklance tylko
stare kucharki i wróŜki odczytują przyszłość dziewczętom szukającym męŜa.
Niemniej nawet chrześcijanie posiadają do dziś dnia swoje święte ptaki, na przykład gołębicę,
symbol Ducha Świętego. Nie zapomnieli oni równieŜ o świętych zwierzętach, a ewangeliczna
zoolatria, z bykiem, orłem, lwem i aniołem – w rzeczywistości cherubinem lub serafinem, będącym
węŜem o ognistych skrzydłach – jest równie “pogańska", jak egipska lub chaldejska. Są one w
rzeczywistości symbolami czterech Ŝywiołów i czterech niŜszych pierwiastków człowieka.
Odpowiadają fizycznie czterem konstelacjom, które tworzą niejako świtę lub dwór boga słonecznego i
w czasie zimowego przesilenia dnia z nocą znajdują się w czterech'głów-
nych stronach zodiakalnego kręgu niebieskiego. Tych czworo “zwierząt" moŜna oglądać w wielu
egzemplarzach rzymskokatolickiego Nowego Testamentu, w których zamieszczono portrety
ewangelistów. Są to zwierzęta Ezechielowej Mercabah.
Jak słusznie twierdził Ragon:
Hierofanci staroŜytni tak zręcznie powiązali dogmaty i symbole swych religijnych filozofii, Ŝe
symbole te moŜna w pełni wyjaśnić tylko przez połączenie i znajomość wszystkich ich kluczy.
MoŜna je tłumaczyć tylko w przybliŜeniu, nawet gdy się odkryje trzy spośród tych siedmiu układów:
antropologiczny, psychologiczny i astronomiczny. Dwa główne tłumaczenia, najwyŜsze i najniŜsze, to
znaczy duchowe i fizjologiczne, przechowywane były w najgłębszej tajemnicy, dopóki to ostatnie nie
wpadło w ręce profanów. Tak było, jeśli chodzi o hierofantów przedhistorycznych, u których to, co
obecnie stało się czystym – lub nieczystym – fallizmem, było nauką równie głęboką i tajemniczą, jak
obecnie biologia i fizjologia. Była ona ich wyłączną własnością, owocem ich badań i odkryć. Pozostałe
dwa tłumaczenia zajmowały się bogarnt-stwór-cami, czyli teogonią i człowiekiem twórcą – to znaczy
idealnymi praktycznymi misteriami. Tłumaczenia te były tak zręcznie przysłonięte i połączone, Ŝe
wielu, którym się udało odkryć jedno znaczenie, trudziło się nadaremnie nad pozostałymi; nie zdołali
oni nigdy rozwiązać zagadki w takim stopniu, aby mogli popełnić niebezpieczne niedyskrecje.
NajwyŜsze z nich, pierwsze i czwarte – teogonia w jej stosunku do antropogonii – były prawie
niemoŜliwe do zgłębienia. Dowody tego znajdujemy w Ŝydowskim Piśmie Świętym.
WęŜe stały się symbolami mądrości i emblematem Logosów, czyli Samorodnych, dlatego Ŝe
sąjajorodne. W świątyni w Philae w Górnym Egipcie sporządzano

sztuczne jaja z gliny zmieszanej z róŜnymi rodzajami kadzideł. W wyniku osobliwego procesu z jaja
tego wy-ięgał się cerastes, czyii Ŝmija z rogami. To samo czyniono w świątyniach indyjskich z kobrą.
Twórczy bóg wyłania się z jaja, które wychodzi z ust Knefa, w postaci węŜa skrzydlatego, jest bowiem
symbolem wszechmą-drości absolutnej. U śydów to samo bóstwo przedstawiano pod postacią
latających, czyli “ognistych" węŜów MojŜesza na pustyni; u mistyków aleksandryjskich staje się ono
Orfio Christosem, Logosem gnostyków. Protestanci usiłują wykazać, Ŝe alegoria “węŜa miedzianego" i
“węŜów ognistych" odnosi się bezpośrednio do tajemnicy Chrystusa i ukrzyŜowania, chociaŜ
naprawdę ma ona o wiele bliŜszy związek z tajemnicą poczęcia, gdy się ją oddzieli od jaja z
zarodkiem centralnym lub koła z jego środkowym punktem. Teologowie protestanccy chcieliby nas
przekonać do swojej interpretacji tylko dlatego, Ŝe wąŜ miedziany podniesiony by! w górę na słupie;
tymczasem ma on związek raczej z jajem egipskim, stojącym pionowo, a podtrzymywanym przez
święte Tau\ jajo i wąŜ są bowiem nierozdzielne w staroŜytnym kulcie i symbolizmie Egiptu – zarówno
wąŜ miedziany, jak i węŜe ogniste były serafinami, “płonącymi", “ognistymi" wysłańcami, czyli boskimi
Naga Indii. Bez jaja był to symbol czysto falliczny, połączony zaś z nim odnosił się do kosmicznego
stworzenia. WąŜ miedziany nie miał wcale tak świętego znaczenia, jak protestanci chcieliby mu
przypisać, nie wysławiano go teŜ ponad “węŜe ogniste", na których ukąszenia był naturalnym
lekarstwem; w znaczeniu symbolicznym bowiem słowo “miedziany" oznacza pierwiastek Ŝeński,
natomiast słowo “ognisty" lub “złoty" pierwiastek męski. (Miedź była metalem symbolizującym świat
niŜszy, świat łona, w którym Ŝycie ma być dane. Hebrajskim słowem
określającym węŜa było nachasz, ale oznaczało ono równieŜ miedź).
Opowiada się w Księdze liczb (Numeri), Ŝe śydzi uskarŜali się na pustyni na brak wody*, a wtedy
Pan zesłał węŜe ogniste, aby ich pokąsały; następnie, by MojŜeszowi faskę uczynić, dał mu jako
lekarstwo węŜa miedzianego na słupie, aby na niego patrzyli; kaŜdy gdy spojrzał na węŜa
miedzianego [...] Ŝyt. Potem: Pan, zebrawszy lud dokoła studni w Beer, dat mu wody, a wdzięczny
Izrael śpiewał pieśń: “Wytryśnij, o źródło''". Gdy po głębszym studiowaniu symbolizmu czytelnik
chrześcijański poczyna rozumieć wewnętrzne znaczenie tych trzech symboli: wody, miedzi i węŜa, i
jeszcze kilku innych, w sensie nadawanym im w Biblii, trudno mu będzie połączyć święte imię swego
Zbawiciela z “węŜem miedzianym". Serafiny, czyli ogniste węŜe skrzydlate, są bez wątpienia
nierozdzielnie związane z pojęciem “WęŜa wieczności – Boga", jak to objaśnia Apokalipsa
Keneaiy'ego; lecz słowo “cherub" oznaczało równieŜ, w pewnym znaczeniu, węŜa, choć jego
bezpośrednie znaczenie było odmienne, albowiem cherubiny"" i perskie gryfy skrzydlate, które były
straŜnikami złotej góry, są tym sarnym; a imię złoŜone z pierwszych liter wskazuje, jaki jest ich
charakter, gdyŜ składa się ono z KR, koła, i z AUB lub OB, węŜa, znaczy więc “wąŜ w kole". To zaś
potwierdza falliczny charakter węŜa miedzianego i usprawiedliwia, dlaczego Ezechiasz go skruszył.
Verbum satis sapienti.
W Księdze umarłych mówi się często o jaju. PotęŜny Ra pozostaje w swyrn jaju podczas walki
pomiędzy “dziećmi buntu" i Szu, energią słoneczną, a Smokiem
" Numeri, XXI. 5 i nasi. " TamŜe, 17. "• Kerubim.

Ciemności. Umarły jaśnieje w swym jaju, gdy zbliŜa się do kraju tajemnicy. Jest jajem Seba. Jajo
było symbolem Ŝycia w nieśmiertelności i wieczności, a zarazem i symbolem rodzącej macicy,
natomiast Tau, z nim złączone, było tylko symbolem Ŝycia i narodzenia przez płodzenie. Jajo
Wszechświata było umieszczone w Khum, “wodzie przestrzeni", czyli abstrakcyjnym Ŝeńskim
pierwiastku; po upadku ludzkości i popadnięciu w rodzenie i fallizm Khum staje się Ammonem, bogiem
tworzącym. Gdy Ptah, “bóg płomienny" niesie Jajo Wszechświata w swej dłoni, znaczenie tego
symbolu staje się całkowicie ziemskie i konkretne. W połączeniu z sokołem, symbolem Ozy rys a-
Słoń ca, symbol ten jest podwójny i odnosi się do obu Ŝywotów – śmiertelnego i nieśmiertelnego.
Rycina z pewnego papirusu w Oedipus Egyptiacus* Kir-chera, ukazuje jajo unoszące się ponad
mumią. Jest to symbol nadziei i obietnicy drugiego narodzenia się umarłego, zjednoczonego z
Ozyrysem: dusza jego po naleŜnym oczyszczeniu w Amenti będzie dojrzewać w łonie tego Jaja
Nieśmiertelności, aby narodzić się z niego z powrotem do nowego Ŝycia na ziemi. Jajo to bowiem w
nauce ezoterycznej to dewakan, przybytek szczęśliwości; skarabeusz skrzydlaty jest innym symbolem
tego samego; ,,kula uskrzydlona" jest tylko inną postacią jaja i ma to samo znaczenie co i skarabeusz,
khopiru – od źródłosłowu khopru, “stawać się", “odradzać się" – co odnosi się zarówno do ponownego
wcielenia człowieka, jak i jego odrodzenia się duchowego. W teogonii Mochusa znajdujemy najpierw
eter, a następnie powietrze, dwa pierwiastki, z których Ulom, bóstwo zrozumiałe (Nontos), widzialny
wszechświat materii, urodził się z Jaja Kosmicznego *.
• Tom 3, s. 124.
" Movers. Phoinizer, s. 282
W Hymnach orfickich Eros-Phanes rozwija się z jaja boskiego, które zapładniają wiatry eteryczne,
przy czym wiatr oznacza lu “Ducha BoŜego", a raczej “Ducha Nieznanej Ciemności" – boską ideę
Platona, o której się mówi, Ŝe porusza się w eterze*. W hinduskiej Katha Upaniszad Purusza, Duch
BoŜy, stoi juŜ przed prama-terią (pierwotną), a z ich zjednoczenia wyłania się Wielka Dusza Świata,
Maha-Atma, Brahma, Duch śycia" itd. (wszystkie te nazwy są jednoznaczne z Anima Mundi lub
wszechduszą, czy światłem astralnym kabalistów i okultystów, lub “Jajem Ciemności"). Istnieje oprócz
tego wiele pięknych alegorii na ten temat, rozsianych po świętych księgach braminów. W jednym
miejscu mówi się, Ŝe Ŝeński Stwórca jest najpierw zarodkiem, potem kroplą rosy niebieskiej, perłą, a w
końcu jajem. W takich wypadkach, których jest zbyt wiele, by je wymieniać oddzielnie, jajo wydaje z
siebie cztery Ŝywioły wewnątrz piątego, eteru, i pokryte jest siedmioma powłokami, które stają się
później siedmioma wyŜszymi i siedmioma niŜszymi światami. Po pęknięciu na dwoje, skorupa jaja
staje się niebem, a jego zawartość Ziemią, przy czym białko przekształca się w ziemskie wody. Potem
znowu Wisznu wyłania się z jaja z lotosem w dłoni. Winata, córka Dakszy, a Ŝona Kasjapy –
Samorodnego, który wyłonił się z Czasu, jednego z siedmiu “stwórców" naszego świata, wydala jajo, z
którego zrodził się Garuda, nośnik (wahań) Wisznu; ta ostatnia alegoria odnosi się tylko do naszej
Ziemi, gdyŜ Garuda przedstawia wielki cykl.
Jajo było poświęcone Izydzie i dlatego kapłani Egiptu nigdy nie jedli jaj (Izis prawie zawsze
przedstawia się
• Zob. Izis odsłonięta, l, s. 56. " Weber, Akad-Vorles, s. 213 i in.

z lotosem w jednej dioni, kołem i krzyŜem w drugiej – crux ansata).


Diodor Sycylijski twierdzi, Ŝe Ozyrys narodził się z jaja, podobnie jak Brahma. Z jaja Ledy zrodzili
się Apollo i Latona, jak równieŜ Kastor i Polluks, bliźnięta świetliste. A choć buddyści nie przypisują
takiego samego pochodzenia swemu załoŜycielowi, to jednak tak jak staroŜytni Egipcjanie i
współcześni bramini nie jedzą jaj z obawy, by nie zniszczyć utajonego w nich zarodka Ŝycia i tym
samym nie popełnić grzechu. Chińczycy wierzą, Ŝe ich pierwszy człowiek narodził się z jaja, które Tien
zrzucił z nieba na Ziemię, w wody*. Niektórzy uwaŜają dotąd, Ŝe jajo symbolizuje ideę pochodzenia
Ŝycia, co jest prawdą naukową, chociaŜ ovum ludzkie jest gołym okiem niewidoczne. Dlatego od
najodleglejszej staroŜytności symbol ten otaczano szacunkiem wśród Greków, Fenicjan, Rzymian,
Japończyków, Syjamczy-ków, wśród plemion Ameryki Północnej i Południowej, a nawet wśród dzikich
ludów najdalszych wysp.
U Egipcjan ukrytym bogiem był Amon (lub Mon, “ukryty" najwyŜszy duch). Wszyscy ich bogowie
mieli dwa aspekty, jeden prawdziwy naukowo, dla świętych chramów, a drugi – jego odbicie, bajkowa i
mityczna istota dla mas. Na przykład, jak widzieliśmy w rozdziale Chaos, theos, kosmos, Horus
Starszy przedstawiał ideę świata pozostającą jeszcze w Umyśle Demiurga, ideę zrodzoną z ciemności
przed stworzeniem świata; drugi Horus przedstawiał tę samą ideę, wyłaniającą się z Lo-gosa,
przywdziewającą szatę materii i przyjmującą konkretne istnienie. Starszy Horus jest pradawnym aspe-
' Chińczycy, jak się zdaje, wyprzedzili w len sposób teorią sir Wil-liama Thomsona, Ŝe pierwszy
Ŝywy zarodek spadł na ziemię z jakiejś przelatującej komety Pytanie, dlaczego tę teorię nazywa się
“naukową", a chińską ideą uwaŜa się za głupią?
ktem boga Słońca, współczesnym Ra i Szu Haroiri, bywa często niesłusznie utoŜsamiany z Horem
(Horsu-si), synem Ozyrysa i Izis. Egipcjanie przedstawiali bardzo często wschodzące słońce pod
postacią Hora Starszego, powstającego z w pełni rozkwitłego lotosu, czyli wszechświata, przy czym
na głowie sokolej tego boga widzimy zawsze tarczę słoneczną. Haroiri jest Khnu-mem. To same
dotyczy Khnuma i Amona; obu bowiem przedstawia się z głową barana i obu często się utoŜsamia,
choć ich funkcje są róŜne. Khnum jest “modela-torem ludzi", dobywającym ludzi i rzeczy z Jaja
Kosmicznego i urabiającym ich na garncarskim kole; Amon-Ra zaś, rodziciel, jest aspektem wtórnym
Bóstwa Utajonego. Khnumowi oddawano cześć w Elefancie i Filae*. Amonowi w łebach. Ale jedynym
najwyŜszym, planetarnym pierwiastkiem, który wyrzuca wraz z tchnieniem jajo ze swych ust, jest
Emepht, który wobec tego jest tym samym co Brahma. Cieniem bóstwa kosmicznego i
wszechogólnego, tego które unosi się ponad jajem i przenika je swym Ŝyciodajnym duchem, aŜ
zawarty w nim zarodek dojrzeje, był bóg tajemniczy, którego imię było niewypowiadalne. Jest to Ptah–
ten, który otwiera, otwierający Ŝycie i śmierć", wyłaniający się z Jaja Wszechświata, aby rozpocząć
swą podwójną pracę.
Według Greków widzialny kształt Kemisu (Kemi, staroŜytny Egipt), który unosi się na falach
eterycznych empirycznej sfery, został powołany do bytu przez Horu-sa-Apolla, boga Słońca, który
sprawił, iŜ pojawił się on i rozwinął z Kosmicznego Jaja.
' Odpowiadającymi mu boginiami są: Sati i Anuki. Sziwa. Jest on bogiem stonecznym tylko dzięki
temu, iŜ ogień słoneczny miennyrn bogiem o “pięknym obliczu".

Brahmanda Purana zawiera w pełni tajemnicę złotego jaja Brahmy; i to jest moŜe przyczyną,
dlaczego niedostępna jest dla orientalistów, którzy powiadają, Ŝe tej Purany, podobnie jak Skandy, nie
moŜna dostać w całości, lecz Ŝe reprezentują ją rozmaite Khandy i Ma-hatmaje, które się uwaŜa za
pochodzące od niej. Brahmanda Puranę opisuje się jako dzieio, które w 12 000 wierszy głosiło
wspaniałość jaja Brahmy i które zawiera wiadomości o przyszłych kalpach [...] wedle objawienia
Brahmy . Istotnie tyle ich jest, a moŜe i o wiele więcej.
W kosmogonii skandynawskiej, którą profesor Max Muller uwaŜa za o wiele wcześniejszą od Wed,
w poemacie Woluspa (Pieśń Prorokini} widzimy znów Jajo Kosmiczne w widziadlanym zaląŜku
wszechświata, który przedstawia się jako złoŜony w Ginnungagap, czarze złudzeń – mai – bezkresnej
i pustej otchłani. W tę Macicę Świata, będącą pierwotnie dziedziną nocy i pustki, w Nifel-heim (strefa
mgły, mgławicy, jak to się obecnie nazywa, światło astralne) wpadł promień zimnego światła, który
przepełnił całą tę czarę i w niej zamarzł. Wtedy Niewidzialne powiało wiatrem upalnym, który roztopił
zamarzłe wody i rozproszył mgłę. Wody te (Chaos), zwane strumieniami Eliwagaru, sącząc się
oŜywczymi kroplami, opadły w dół i stworzyły Ziemię oraz olbrzyma Ymira, który rniał tylko
“podobieństwo człowieka" (człowieka niebiańskiego) i krowę Audumle (Matkę, światło astralne lub
duszę kosmiczną), z której wymion wypłynęły cztery potoki mleka – cztery strony świata; cztery źródła
czterech rzek Edenu, itd. – które to “cztery" symbolizuje się alegorycznie przez sześcian we
wszystkich jego rozmaitych i mistycznych znaczeniach.
' Wilson. Wisznu Purana, tom 1.
Chrześcijanie – zwłaszcza Kościoły grecki i rzymski – przyjęły ten symbol całkowicie i uwaŜają, iŜ
przypomina Ŝycie wieczne, zbawienie i zmartwychwstanie. Znajdujemy potwierdzenie tego w
uświęconym przez czas obyczaju wymieniania się lub dzielenia się jajkiem wielkanocnym. Od
anginum, jaja druidów “pogańskich", których samo imię przyprawiało Rzym o lęk, aŜ do czerwonych jaj
wielkanocnych chłopów słowiańskich, przeminęła cała epoka. A jednak czy to w cywilizowanej
Europie, czy wśród dzikusów Ameryki Środkowej znajdziemy ciągle tę samą archaiczną, pierwotną
myśl, jeśli jej tylko zechcemy poszukać, i jeśli – w pysze naszej i domniemanej umysłowej i fizycznej
wyŜszości – nie zniekształcimy pierwotnej idei symbolu.

Rozdział VII
DNIE l NOCE BRAHMY
Tak się nazywa olbrzymie okresy manwantary (Ma-nu-antara, czyli pomiędzy dwoma manu) i
pralaje, czyli roztwarzanie się, rozpraszanie; jedna z nich odnosi się do okresów aktywnych
wszechświata, druga do okresów jego względnego lub zupełnego spoczynku, zaleŜnie od tego, czy
przychodzi ona przy końcu dnia, czy teŜ “wieku" (Ŝycia) Brahmy. Okresy te, następujące po sobie
regularnie, nazywa się równieŜ małą i wielką kalpą, mniejszymi i wielkimi maha-kalpami; chociaŜ
właściwie mówiąc, maha-kalpa nie jest nigdy dniem, lecz całym Ŝyciem, czyli wiekiem Brahmy, gdyŜ w
Brahma Wajwar-(a powiada się: Chronologowie liczą Katpę wedługZycia Brahmy. Mniejsza Kalpa, jak
Samwarta i inne, są liczne. Prawdę mówiąc jest ich nieskończenie wiele; nie miały bowiem nigdy
początku, czyli innymi słowy nie było nigdy pierwszej kalpy ani teŜ nigdy w wieczności nie będzie
ostatniej.
Jedna parardha, czyli poiowa istnienia Brahmy, według zwykłego pojmowania tej miary czasu,
upłynęła juŜ w bieŜącej maha-kalpie; ostatnią kalpą była Padma, czyli kalpą Złotego Lotosu, obecna
zaś jest Warahą , czyli “inkarnacją" lub “Awatarem Dzika".
• Osobliwy urywek znajduje się w buddyjskich tradycjach ezoterycznych.
Uczony studiujący religię hinduizmu na podstawie Puranówna jedną rzecz musi zwrócić
szczególną uwagę: nie powinien ich twierdzeń brać dosłownie ani teŜ w jednym tylko znaczeniu; a
zwłaszcza jeśli chodzi o manwantary lub kalpy. Tak tedy nazwy tych okresów odnoszą się zarówno do
wielkich, jak i małych epok, do maha-kalp i do mniejszych cyklów. Awatar Matsja, czyli Ryba, pojawił
się przed Warahą, to znaczy awatarem dzika: alegorie te zatem muszą się odnosić zarówno do
Padmy i obecnej naszej manwantary, jak i do pomniejszych cyklów, które miały miejsce od czasu
ponownego przejawienia się naszego łańcucha światów i ziemi. A poniewaŜ Awatar Wisznu – Matsya,
i potop Wajwas-waty są ściśle związane z pewnym zdarzeniem, które miało miejsce na naszej Ziemi
podczas tego kręgu, przeto jest rzeczą oczywistą, Ŝe choć moŜe się ono odnosić do zdarzeń
prakosmicznych (w znaczeniu na-
Egzoteryczna, czyli alegoryczna biografia Gautamy Buddy podaje, Ŝe
siego. Tłumaczy się to alegorycznie tym, Ŝe urodził się on w Waraha-kal-pie, czyli kalpie Dzika, w
które] Wisznu przybrał postać tego zwierzęcia, aby wydźwignąć Ziemię z “Wód Przestrzeni". PoniewaŜ
uwaŜa się. iŜ bramini pochodzą bezpośrednio od Brahmy i, by tak rzec, utoŜsamia się
mamy tu ciekawą wskazówkę alegoryczną i powiązanie myśli. Braminizm w kalpie Dzika, czyli
Waraha zabii religię Buddy w Indiach i zmióttjąz ich powierzchni; stąd mówi się o Buddzie, którego
utoŜsamia się z jego filozofią, Ŝe umart od skutków jedzenia mięsa dzikiej świni. Sama myśl,
Ŝycia zwierząt, który odrzucił nawet jedzenie jaj jako zawierających utajone przyszłe Ŝycie, mógł
umrzeć z niestrawności wywołanej mięsem, jest absurdalną niedorzecznością, która niejednego
orientalistę wprowadziła w zakłopotanie; jednak to wyjaśnienie uchyla zasłonę alegorii i tłumaczy
resztę. Waraha jednak nie jest zwykłym dzikiem; zdaje się, iŜ przedstawiał na początku jakieś
przedpotopowe zwierzę, Ŝyjące w jeziorach i “lubiące igrać w wocfzie" (Waju Puruna)

szego kosmosu, czyli Układu Słonecznego), w naszym wypadku odnosi się to do odległej epoki
geologicznej. Nawet filozofia ezoteryczna nie moŜe rościć prawa do wiadomości o tym, co się działo
przed pojawieniem się naszego Układu Słonecznego, czyli przed jego obecną inkarnacją i przed
ostatnią maha-pralają; chybia tylko przez wyciąganie wniosków z analogii. Uczy ona jednak wyraźnie,
Ŝe po pierwszym zaburzeniu geologicznym, jakie dotknęło oś ziemską, które zakończyło się zalaniem i
uniesieniem na dno mórz całego drugiego kontynentu wraz z jego pierwotnymi rasami – aŜ tych
kolejnych kontynentów, czyli “ziem", Atlantyda była czwartym – przyszło następne zaburzenie z
powodu powrotu osi ziemskiej do pierwotnego stopnia nachylenia, co nastąpiło równie gwałtownie, jak
poprzednia zmiana; wówczas ziemia zostaia istotnie jeszcze raz podniesiona z wód; – “jak w górze,
tak w dole" i vice versa. Za owych dni Ŝyli na ziemi bogowie, a nie ludzie, jakich znamy obecnie,
powiada tradycja. W czwartym tomie obecnego dzieła wykaŜemy, iŜ rachuba okresów w hinduizmie
egzoterycznym odnosi się zarówno do wielkich wypadków i kataklizmów kosmicznych, jak i do małych
ziemskich zdarzeń, i to samo moŜna wykazać w stosunku do imion i nazw. Na przykład imię
Judisztira, pierwszego króla rodu Sacae lub Szaków, który rozpoczyna erę Kali Juga, mającą trwać
432 000 lat, jest imieniem rzeczywistego króla, który Ŝył w 3102 roku przed Chrystusem, ale odnosi się
równieŜ do nazwy i wszystkiego, co dotyczy wielkiego potopu za czasów pierwszego zatopienia
Atlantydy. Jest on “Judisztira^, urodzonym
' Według pułk. Wilforaa, “Wielka Wojna" zakończyła się w roku 1370 przed Chr. (Asiatic
Researches, IX, s. 88-89); według Bentley'a w 575 roku ptzed Chr., wolno nam Ŝywić nadzieję, Ŝe
przed końcem tego stulecia (XIX) usłyszymy, Ŝe epopeję Maha bh ara ty ogłoszono za identyczną z
woj-
na górze o stu wierzchołkach, na końcu świata, poza który nikt nie moŜe wyjść i bezpośrednio po
potopie. Nic nam nie wiadomo o “potopie" w 3102 roku przed Chrystusem, nie jest to równieŜ potop
Noego, gdyŜ według chronologii Ŝydowsko-chrześcijańskiej wydarzył się on w 2349 roku przed
Chrystusem.
Odnosi się to do ezoterycznego podziału czasu i do tajemnicy wyjaśnionej w innym miejscu, toteŜ
moŜna to na razie pozostawić na boku; wystarczy zauwaŜyć, Ŝe wszystkie wysiłki wyobraźni
Wiifordów, Bentleyów i innych rzekomych Edypów ezoterycznej chronologii hinduskiej, w smutny
sposób zawiodły. śadna z zagadek rachuby czasu, czy to jeśli chodzi o cztery wieki, czy manwantary,
nie została jeszcze dotąd rozwiązana przez naszych uczonych orientalistów, którzy wobec tego
przecięli węzei gordyjski, głosząc, Ŝe wszystko to “jest zmyśleniem braminów". NiechŜe tak będzie i
niechaj wielcy uczeni odpoczywają w pokoju. To “zmyślenie" podajemy przy końcu komentarza do
stancy drugiej Antropogenezy, w tomie czwartym, wraz z dodatkami ezoterycznymi.
Zobaczmy jednak, jakie były trzy rodzaje pralai i jakie są o nich ludowe wyobraŜenia. Jeszcze raz
bowiem zgadzają się one z ezoterycznymi.
O pralai, która poprzedza czternaście manwantar, mających takąŜ ilość rządzących nimi manu, a
na końcu których dokonywa się prafaja wtórna lub drugorzędna (incidenta!) lub pralaja Brahmy,
Wisznu Purana powiada w zwięzłej parafrazie:
Przy końcu tysiąca epok o Czterech Wiekach, które składają się na “Dzień Brahmy", ziemia jest
niemal wyczerpana. [...] Wieczysty (Awjaja) Wisznu przybiera wówczas cechy Rudry Niszczyciela
(Sziwy) i zstępuje,
' Rudra – groźna i niszcząca postać Sziwy.

aby wchłonąć w Siebie z powrotem wszechstworzenie i je ze Sobą zjednoczyć. Wchodzi On w


Siedem Promieni Słońca i wszystkie wody globu wypija, i wszystkiej wilgoci kaŜe [...] wyparować, a to
caią ziemię wysusza. Ulatniają się morza, rzeki, potoki górskie, wysychają źródła [...]. A Siedem
Promieni słonecznych, odŜywionych [...] tak obfitą wilgocią, rozrasta się w Siedem Słońc i trzy światy
spłomienia. [...] Harf, wszechrzeczy Niszczyciel [...], który jest Czasu płomieniem (Kala-ag-ni)" w
końcu i ziemię pochłania. Wówczas Rudra, stając się DŜanardaną"" z tchnienia swego wydaje chmury
i deszcz.
RóŜne i ficzne są rodzaje pralai, ale trzy główne są specjalnie wymieniane w starych księgach
hinduskich. Pierwsza z nich, jak podaje Wilson, zwie się Najmit-tika"", jest drugorzędna (nie
najwaŜniejsza), a spowodowana jest przedziałami pomiędzy “dniami Brahmy"; jest ona zniszczeniem
stworzeń, wszystkiego, co Ŝyje i ma kształt, lecz nie zniszczeniem samej substancji, która pozostaje in
status quo, aŜ do nowego następującego po tej nocy świtu. Druga nazywa się Prakritika, ta przychodzi
na końcu wieku, czyli okresu Ŝycia Brahmy, gdy wszystko, co istnieje, rozpada się do stanu
prapierwiastków, aby przy końcu tej o wiele dłuŜszej nocy, ukształtować się na nowo. Trzecia –
Atjantika –
' Hari – imię Wisznu (Hara-Sziwy).
" Kalagni: Kala – wiek, Agni – ogień i bóg ognia.
'" DŜanardaną – imię Wisznu [przyp. tłum.].
"" W Wedancie i Njaji podaje się, Ŝe Nimitta, od której się wywodzi Najminika. jest przyczyną
sprawczą, w przeciwstawieniu do upadany. czyli przyczyny fizycznej lub materialnej. W filozofii Sankhii
pradhana jest przyczyną niŜszą od Brahmy, a raczej Brahma, będąc sam Przyczyną, jest wyŜszy od
pradhany. Dlatego teŜ nazwa wtórna lub “drugorzędna" (incidentat) jest przekładem niewłaściwym,
powinno być. jak to podają niektórzy uczeni: “przyczyna idealna" lub nawet “przyczyna rzeczywista lub
istotna".
nie dotyczy światów ani kosmosu, a tylko indywidualności niektórych ludzi. Jest to niejako pralaja
indywidualna, czyli nirwana, po której osiągnięciu nie jest moŜliwe daisze istnienie ani ponowne
wcielenie, przed końcem maha-pralai. Ta ostatnia noc – trwająca 311 040 000 000 000 lat – a mogąca
trwać niemal i dwa razy tyle, jeśli szczęśliwy DŜiwanmukta" osiągnie nirwanę we wczesnym okresie
manwantary – jest dostatecznie długa, aby ją uwaŜać za wieczną, choć nie jest bynajmniej
nieskończona. Bhagawata Purana mówi o czwartym rodzaju pralai – Nitja, czyli o nieustającym
rozkładzie i rozpadaniu się, wyjaśniając, iŜ jest to przemiana odbywająca się we wszechświecie
niepostrzeŜenie i ciągle. Jest to wzrost i upadek – Ŝycie i śmierć.
Gdy nadchodzi maha-pralaja, mieszkańcy swarloki (wyŜszej sfery) zaniepokojeni poŜogą, szukają
schronienia u swych przodków, pitrich, u manu, siedmiu riszich, róŜnych hierarchii niebiańskich istot i
bogów, w mahar-loce. A gdy i tu dosięga poŜoga, wszystkie te istności uchodzą z maharloki i chronią
się z kolei w dŜanaloce, w swych subtelnych, lotnych kształtach, by zgodnie z przeznaczeniem wcielić
się znów, w podobnym jak uprzednio stanie, gdy świat zaistnieje na nowo, na początku następnej
kalpy".
Chmury, potęŜne wielkością, a grzmotem głośne, przestrzeń caią (Nabhas-tala) wypełniają.
Potokami ulewy gaszą ognie straszliwe [...], a potem ślą deszcze przez sto boskich lat nieprzerwanie i
cały zatapiają świat (System Słoneczny). Lejąc kropię wielkie jak kości do gry, deszcze te pokrywają
Ziemię, wypełniają sferę środkową (Bhuwaloka) i zatapiają niebo. Świat cały jest
' DŜiwanmukta – człowiek wyzwolony, najwyŜszy stan osiągalny w ludzkości, w całej pełni
nadczlowiek [przyp. tłum.]. " Waju Purana.

teraz ciemnością spowity; zginęła wszelka rzecz, tak oŜywiona jak nieoŜywiona, a chmury wciąŜ
spływają ulewą, a noc Brahmy króluje niepodzielnie nad tym obrazem zagłady".
To właśnie w nauce ezoterycznej nazywamy pralają Systemu Słonecznego. Gdy wody docierają do
dziedziny siedmiu riszich i świat, czyli Układ Słoneczny, jest jednym oceanem, wówczas się
wstrzymują. Oddech Wisznu staje się wichrem potęŜnym, który wieje przez następnych sto boskich
lat, aŜ się wszystkie chmury rozproszą. A wtedy wicher zostaje wchłonięty z powrotem i To:
Z którego pochodzi rzecz wszelka, Pan przez którego wszystkość istnieje, Ten który jest niepojęty i
bez początku, a Sam jest wszechświata początkiem, który spoczywa uśpiony na WęŜu
Nieskończoności – Sesza – wśród głębin otchłani; Stwórca (Adikrit) Hari, śpi na wodach Oceanu
Przestrzeni w postaci Brahmy, wysławianego przez Sanakę"' i Świętych (Siddhów) [...] DŜa-naloki i
przez błogosławionych mieszkańców Brahmalo-ki, wpatrujących się w Niego we czci, a ostatecznego
wyzwolenia spragnionych; w Brahmę, który pogrąŜon jest w mistyczny sen, w niebiańskie uosobienie
Swej własnej ułudy"". Taką [...] jest owa drugorzędna prataja (Pratisanczara) zwana tak, gdyŜ Hari jest
jej idealną przyczyną""". Gdy Wszech-duch się budzi, świat powraca do Ŝycia; a gdy oczy zamyka –
rzecz wszelka po-
' Wilson, Wisznu Purana, tom 5, s. 194.
" Sanaka lub Sanal Kumara, główny z czterech kumarów, “bóg dziewiczy", dyan czochan, który
powstrzymuje się od stwarzania, pierwowzór św. Michała, który równieŜ powstrzymuje się od
tworzenia.
"* Ułuda – ma/a – jako twór jego własnej myśli-wyobraźnt [przyp-tłum. j.
"" Patrz wiersze końcowe rozdziału Chaos, theos. kosmos- mówią one o Wisznu: Jest On
przyczyną potęg idealna (tj. w idei, w myśli Swej).
pada w mistyczny sen. Podobnie jak tysiąc wielkich wieków stanowi jeden Dzień Brahmy [w
oryginale jest Padmajoni – to samo co Abjajoni – “z lotosu zrodzony", a nie Brahma], jak Jego Noc z
tyluŜ się składa okresów. [...] Budząc się z końcem swej Nocy, On, nie-zrodzony[...} stwarza
wszechświat na nowo.
Taka jest drugorzędna lub wtórna pralają, jaka jest prakrittika, czyli pralają Ŝywiołów? Paraszara
tak ją opisuje, mówiąc do Majtrei:
Gdy wszystkie światy i patale" (piekła) zostały zniszczone przez ogień, rozpoczął się rozpad i zanik
Ŝywiołów". Najpierw wody połknęły cechę specyficzną ziemi (która jest podstawą węchu), a ziemia
pozbawiona swej zasadniczej właściwości poczyna niszczeć, aŜ staje się jednym z wodą. [...} Gdy
wszechświat został tak zalany falą wodnego Ŝywiołu, Ŝywioł ognia [...} zlizuje jego charakterystyczny
podstawowy posmak i same wody są zniweczone [...] i stają się jednym z ogniem; więc wszechświat
cały wypełniają i przenikają odtąd płomienie (eteryczne) [...], które stopniowo się rozprzestrzeniają,
ogarniając cały świat. A gdy przestrzeń jest jednym płomieniem, [...] Ŝywioł wichru chwyta cechę
podstawową, czyli formę, która jest przyczyną światła, a gdy to znika (prallina), wszystko przyjmuje
naturę powietrza. Gdy podstawa formy uległa zniszczeniu, a ogień (Wib-hawasu) został pozbawiony
swej podstawy, powietrze gasi ogień i rozszerza się [...] na całą przestrzeń, która jest bezświetlna, gdy
ogień wsiąka w powietrze. Wówczas powietrze wraz z dźwiękiem, który jest źródłem
' MoŜliwość ta nie bardzo by odpowiadała teologii chrześcijańskiej, która dla swych wyznawców
woli wieczne, zawsze trwające piekło.
" “śywioły" naleŜy rozumieć nie tylko w znaczeniu widzialnych i fi-
terminu; nazywa on Ŝywiołami duchowe, rozumne potęgi – anioły, de-

eteru, rozpościera się wszędzie poprzez dziesięć dziedzin [...], aŜ eter sięga po dotyk [Sparsza –
styczność, kontakt, dotyk], jego (powietrza) podstawową cechę, przez której utratę powietrze ulega
zniszczeniu, a eter (Kha) pozostaje bez zmiany; bez formy, bez smaku, bez dotyku (Sparsza) i węchu,
istnieje on bezkształtny (murttimat) i olbrzymi, i całą wypełnia przestrzeń. Eter (Akasza) którego
specyficzną cechą i podstawą jest dźwięk [Słowo] istnieje sam, zajmując całą próŜnię przestrzeni (a
raczej wypełniając całą przestworów pojemność) [...]. Wówczas prapoczątek* (Noumenon?) Ŝywiołów
(Bhutadi) poŜera dźwięk (zbiorowego Demiurga i zastępy Dyani Czochanów), a wszystkie istniejące
elementy [...] pogrąŜają się nagle w swoje pierwowzory. Tym podstawowym, prapoczątkowym
elementem jest świadomość, połączona z cechą Tamasu, tj. mrokiem (raczej ciemnotą duchową) i
sama zostaje połknięta przez Mahat (Wszechmyśl kosmiczną), którego specyficzną cechą jest Rozum
(Buddhi); a ziemia i Mahat są wewnętrzną i zewnętrzną granicą wszechświata. Więc jak (na początku)
liczono siedem odmian lub pierwiastków Przyrody (Prakritich – w liczbie mnogiej) od Ma-hatu do
ziemi, tak w czasie Maha-pralai te siedem wchodzi jedno w drugie kolejno z powrotem".
• W oryginale Ahankara [przyp. Dum.].
wzajemny związek Ŝywiołów świata moŜe lepiej wyjaśnić współzaleŜność
teozolowie zauwaŜą, Ŝe prakriti posiada siedem postaci, czyli odmian lub pierwiastków, “licząc od
Mahatu do Ziemi". “Wody" oznaczają tu “Matkę" mistyczną, tono Abstrakcyjnej Natury, w którym
wszechświat przejawiony zostaje poczęty. Siedem “sfer" odnosi się do siedmiu działów wszech-
alegorią.
Jajo Brahmy (Sarwa-mandala) rozpuszcza się w otaczających je wodach, razem z siedmiu sferami
(dwipas), siedmiu oceanami, siedmiu krainami wraz z ich wyŜem górskim. Istotę wody wypija ogień;
ognia warstwę pochłania powietrze; a powietrze łączy się z eterem (Akasza); element pierwotny
(bhutadi) [początek, a raczej przyczynę pierwotnego elementu] poŜera eter, a sam zostaje wchłonięty
przez Rozum (Mahat, Wielki powszechny Umysł, Wszechmyśl), który wraz ze wszystkimi tamtymi
zostaje schwycony przez Przyrodę (Prakriti) (i znika) [...]. Ta Prakriti jest zasadniczo tą samą – czy się
składa z części oddzielnych, czy nieoddzielnych (wi-krita i awikrita) tylko to, co jest oddzielne zatraca
się w końcu, czyli zostaje wchłonięte przez to, co jest niepodzielne. RównieŜ duch [Pums – istota,
Dziwa], który jest jeden, czysty, niezniszczalny, wieczny, wszechprze-nikający, jest cząstką tego
Ducha najwyŜszego, który jest wszystkością. Duch ten, (Sarwesza), który jest odrębny od ducha
(wcielonego) i w którym nie istnieją cechy imienia, rodzaju [naman i dŜati lub rupa, stąd raczej ciało niŜ
rodzaj] i tym podobnych [...} pozostaje jako jedyny [...] byt (Salta). [...] Przyroda [...] / duch [Purusza]
znikają (w końcu) oboje w Duchu NajwyŜszym .
Taką jest pralaja ostateczna" – śmierć kosmosu; po której duch jego wypoczywa w nirwanie, czyli
w tym, dla którego nie istnieje dzień ani noc. Wszystkie inne pralaje są okresowe i następują po
manwantarach w regularnej kolejności, jak noc następuje po dniu w Ŝyciu
' Wisznu Purana, tom 5, s. 196-200 Pomyłki Wilsona zostały po-
" PoniewaŜ jest tu opisana Maha, czyli wielka lub ostateczna (Ma-habhuta) pralaja, przeto kaŜda
rzecz zostaje wchłonięta z powrotem przez swój pierwotny jedyny Ŝywioł, mówi się, iŜ nawet bogowie,
Brahma i wszyscy inni umierają i znikają podczas tej długiej nocy.

kaŜdej ludzkiej istoty, zwierzęcia i rośliny. Cykl stwarzania Ŝywych istności w kosmosie wyczerpuje
się i kończy, gdyŜ energia “Słowa" przejawionego wzrasta, osią-ga szczyt i powoli zmniejsza się i
zanika, jak i wszystko czasowe, chociaŜby okres jego trwania był niezmiernie długi. Energia twórcza
jako Noumenon jest wieczna; jako zjawiskowe przejawienie w swych aspektach ma początek, więc
musi teŜ mieć i koniec. A w tym czasie ma swe okresy działania i okresy spoczynku. Są nimi dnie i
noce Brahmy. Lecz Brahman, Noumenon, nie spoczywa nigdy, albowiem nie zmienia się Ono nigdy, a
zawsze jest, choć nie moŜna o Nim powiedzieć, Ŝe jest tu lub tam...
Kabaliści Ŝydowscy odczuwali konieczność tej niezmienności w wieczystym, nieskończonym
bóstwie i dlatego zastosowali tę samą myśl do Boga osobowego (antropomorficznego). idea ta jest
poetyczna i bardzo właściwie zastosowana. Czytamy w Zohar.
Gdy MojŜesz czuwa) na Górze Synaj w obcowaniu z Bogiem, chmurą przed jego wzrokiem
zakrytym, poczuł trwogę wielką i przemoŜną i zapytał nagle: “Panie, gdzieś jest [...], czy śpisz, o
Panie?" [...] A Duch odpowiedział mu: “Ja nie śpię nigdy, gdybym zapadł w sen choć na chwilę przed
mym czasem, wszystko stworzenie rozpadłoby się w jednej chwili i znikło".
To przed mym czasem jesi bardzo znamienne. Dowodzi, Ŝe Bóg MojŜesza jest tylko czasowym
zastępcą, podobnie jak męski Brahma jest zastępcą i tylko jednym aspektem Tego, które jest
niezmienne, nie moŜe więc uczestniczyć w “dniach" lub “nocach" ani brać jakiegokolwiek udziału w
akcji lub zaniku (pralai).
Okultyści Wschodu rnają siedem sposobów interpretacji pism, a śydzi tylko cztery, a mianowicie:
prawdziwy mistyczny, alegoryczny, moralny i dosłowny, czyli Pa-szut. Ten ostatni jest kluczem
Kościołów egzoterycz-
nych i nie warto nad nim dyskutować. PoniŜej mamy parę zdań, które czytane według pierwszego,
czyli mistycznego, klucza, wykazują toŜsamość załoŜeń w budowie kaŜdego Pisma Świętego. Są one
znakomicie podane w studium Izaaca Myera o dziełach kabalistycz-nych, które zgłębił, jak się zdaje,
dostatecznie. Cytuję dosłownie:
,,B'raiszith barah eiohim ath haszymya'em w'ath haa'-retz", tzn. “Na początku stworzył (li) Bóg
(Bogowie) niebo i ziemię; (znaczenie tego jest następujące:) wszystkie sześć (Sefirotów budowy), nad
którymi stoi B'rai-szith, naleŜy do Dołu. Stworzyło ono sześć i na nich wspierają się (istnieją) wszystkie
rzeczy. Te zaś zaleŜą od siedmiu postaci Czaszki, aŜ do Dostojeństwa ponad wszelkie Dostojności. A
druga “Ziemia" nie wchodzi w rachubę i dlatego powiedziano: “A z niej (tej ziemi), która popadła pod
klątwę, wyłoniła się"... “Była ona (Ziemia) bez kształtu i pusta; a ciemność unosiła się ponad obliczem
Otchłani, a duch Eiohim [...] słał tchnienie [oddycha! – me'racza'feth tzn. unosił się, krąŜył w zadumie,
poruszał się...] nad wodami". Trzynaście wspiera się na trzynastu (postaciach) najczcigodniejszej
Dostojności. Sześć tysięcy lat wisi (jest wymienionych) w pierwszych sześciu słowach. Siódmy (tysiąc
– millennium) ponad nią (ziemią wyklęła) jest ten, który jest Sam przez Siebie silny, l została ona
całkowicie spustoszona w ciągu dwunastu godzin (jednego... dnia...) W Trzynasty przywróci ją Ono
(Bóstwo)... i wszystko będzie odnowione jak przedtem; i wszystkie owe sześć będą trwać'.
“Sefiroty budowy" to sześć dyani czochanów, czyli manu, lub pradŜapatich, mających swą syntezę
w siód-
w Ouabbalah. s. 232-233.
mym B'raiszith, Pierwszej Emanacji, czyli Logosie, i dlatego nazywają się one budowniczymi
niŜszego, czyli fizycznego wszechświata, i wszystkie naleŜą do dołu. Tych sześciu l$l, których treścią
jest Siódmy, są U pad-hi, tzn. podstawą, czyli kamieniem węgielnym, na którym wszechświat
obiektywny jest zbudowany, są Noumena-mi wszechrzeczy. Dlatego teŜ są one równocześnie
Energiami Przyrody; Siedmiu Aniołami Obecności; szóstym i siódmym pierwiastkiem w człowieku;
duchowo--psychofizycznymi sferami łańcucha siedmiorakiego; siedmiu rasami głównymi itd. Wszyscy
zaleŜą od siedmiu postaci czaszki aŜ do najwyŜszego. Druga ziemia nie wchodzi w rachubę, poniewaŜ
nie jest to ziemia, lecz chaos, czyii Otchfań Przestrzeni, w której spoczywał wszechświat
paradygmatyczny, czyli archetypowy lub prawzorowy, w obrębie Myśli-ldei – Wszechduszy, która
unosiła się nad nirn w zadumie. Termin “klątwa" jest bardzo mylący, oznacza bowiem po prostu los lub
przeznaczenie, czyli tę fatalność, która posłała ją w stan obiektywności. Dowodem tego są słowa, Ŝe
ta “Ziemia pod klątwą" jest “bezkształtna i pusta", a w jej głębiach otchłannych “Oddech" Elohimów
(czyli zespołu Logosów) odtworzył, odbił, jeśli moŜna tak rzec, jak fotografię, pierwszą Boską Myśl –
Boskie wyobraŜenie rzeczy przyszłych. Proces ten powtarza się po kaŜdej prałat, przed rozpoczęciem
się nowej manwantary, czyli okresu indywidualnego czującego bytu. Trzynaście wspiera się na
trzynastu postaciach, odnosi się do trzynastu okresów, upostaciowanych przez trzynastu manu, oraz
czternastego Swajambhuwa – 13 zamiast 14 jest dodatkową zasłoną – to owych czternastu manu,
którzy rządzą w granicach Maha Jugi, lub “Dnia" Brahmy. Tych trzynastu-czternastu obiektywnego
wszechświata zaleŜy od trzynastu-czternastu paradygmatycznych idealnych postaci. Znaczenia
sześciu tysięcy lat, które wiszą
w pierwszych sześciu słowach naleŜy znowu szukać w mądrości hinduskiej. Odnoszą się one do
sześciu (siedmiu) “królów Edomu", którzy przedstawiają światy lub sfery naszego łańcucha podczas
pierwszego kręgu, jak równieŜ jego ludzi pierwotnych. Są oni siedmioraką praadamicką pierwszą rasą
główną, czyli tymi, którzy istnieli przed rasą trzecią, rozdzieloną'. PoniewaŜ byli cieniami i nie posiadali
zmysłów, nie poŜywali bowiem jeszcze owocu z Drzewa Poznania, nie mogli widzieć Parzufima, czyli:
Twarz nie mogła widzieć Oblicza; oznacza to, Ŝe ludzie pierwotni byli nieświadomi. Dlatego pierwotni
(w liczbie siedmiu) królowie umarli, tzn. zostali zniweczeni. KimŜe więc oni są? Królowie ci, to siedmiu
riszich, pewne bóstwa drugorzędne – Indra (Szkra), Manu i jego synowie królowie, którzy są stworzeni
i giną w jednym okresie, jak nam powiada Wisznu Purana". Siódmy (“tysiąc") bowiem, który nie jest
tysiącleciem egzoterycznego chrześcijaństwa, a tysiącleciem antro-pogenezy, przedstawia zarówno
“siódmy okres stworzenia", fizycznego człowieka, według Wisznu Purany, jak i siódmego tak makro-,
jak i mikrokosmicznego pierwiastka oraz pralaję po siódmym okresie, “Noc", która trwa równie długo
jak i “Dzień" Brahmy. Została ona całkowicie spustoszona w ciągu dwunastu godzin, a w trzynastej
(dwa razy sześć i synteza) wszystko będzie odbudowane, i sześciu będzie trwać.
OtóŜ autor Kabaty całkiem słusznie zauwaŜa: Na długo przed czasem jego (Ibn Gebirola) [...] na
wiele stuleci przed erą chrześcijańską istniała w Azji Środkowej “Religia Mądrości"; ułamki jej nauk
pozostały potem wśród uczonych staroŜytnego Egiptu i wśród starodawnych Chińczyków, Hindusów
itd. [...} “Kabała" naj-
' To znaczy przed rozdziałem ptci. " Tom 1, s. 50.

prawdopodobniej wzięta początek ze źródeł aryjskich, poprzez Azję Środkową, Persję, Indie i
Mezopotamię, gdyŜ Abraham i wielu innych przybyło do Palestyny z Ur i Haru .
Przekonanie to podzielał C. W. King, autor dzieła The Gnostics and their Remains.
Wamadewa Mudaliar opisuje nadejście “Nocy" z prawdziwą poezją. Choć opis ten był podany w
tzis odsłoniętej, warto go jednak powtórzyć.
Zgiełki osobliwe płyną zewsząd, [...] to Nocy Brahmy zwiastuny; zmrok się podnosi znad horyzontu,
a Słońce znika poza trzydziestym stopniem Makary (dziesiąty znak zodiaku), nie dotrze juŜ do znaku
Mina (zodiakalny znak Ryb). Liczni guru świątyń, wyznaczeni by baczyć na Rasziczakram (zodiak),
mogą juŜ połamać swe koło i swe narzędzia, są bowiem im odtąd bezuŜyteczne.
Stopniowo światło blednie i zmniejsza się ciepło; mnoŜą się nie zamieszkane na ziemi miejsca;
coraz bardziej rozrzedzone staje się powietrze, źródła wód wysychają, wielkie rzeki widzą zamierające
swe fale, a ocean świeci piaszczystym dnem; giną rośliny; ludzie i zwierzęta karłowacieją. śycie i ruch
tracą swój pęd, planety ledwie się poruszają w przestworach; gwiazdy, jedna po drugiej, gasną jak
lampy, w które ręka słuŜebnego zaniedbała dolać oliwy. Surja (Słońce) błyska i zagasa, a stan materii
to rozpad i zanik (pralaja); a Brah-ma pogrąŜa się z powrotem w Djaus, Boga nieprze-jawionego; a
Jego zadanie spełnione zapada w sen. Przeminął jeszcze jeden dzień, nastaje noc, będzie trwać aŜ
do następnego świtu. Wchłania On z powrotem w Złote Jajo swej Myśli zaląŜki wszechistnienia, jak
nam boski Manu opowiada. Podczas Jego cichego spoczyn-
• Kabata, s. 219-221.
ku Ŝywe istoty, obdarzone pierwiastkiem działania, zaprzestają swych czynności i wszelkie czucie
(manas) usypia. Gdy wszystkie zostaną wchłonięte przez Duszę NajwyŜszą, wówczas ta Dusza
wszechistot pogrąŜa s/ę w sen, w pełnię spokoju, aŜ do Dnia, gdy na nowo przybiera swój kształt i
budzi się znów ze swej pierwotnej ciemności'.
Jak Satya Juga jest zawsze pierwsza w szeregu czterech wieków, czyli Jug, tak Kali Juga
przychodzi zawsze ostatnia. Kali Juga panuje obecnie wszechwładnie w Indiach i zdaje się pokrywać
z takąŜ epoką na Zachodzie. W kaŜdym razie zadziwiające jest, jak proroczy, prawie pod kaŜdym
względem, był autor Wisznu Puranów, gdy przepowiadał Majtrei pewne ciemne wpływy i grzechy tej
Kali Jugi. Powiedziawszy bowiem, Ŝe “barbarzyńcy" będą panami wybrzeŜy Indusu, Czan-drabhagi i
Kaszmiru, dodaje:
W owych czasach będą istnieć monarchowie, rządzący ziemią, królowie prostackiego charakteru, a
gwałtownego usposobienia, stale oddani fałszowi i niegodzi-wości. Będą zadawać śmierć kobietom,
dzieciom i krowom"; będą przywłaszczać dobra swych poddanych [według innej interpretacji nastawać
na Ŝony drugich]; moc ich będzie ograniczona, [...} Ŝycie krótkie, a ich pragnienia nienasycone. [...]
Ludzie róŜnych krajów, obcując i łącząc się z nimi, pójdą za ich przykładem; a barbarzyńcy będą
potęŜni [w Indiach] pod opieką ksiąŜąt, podczas gdy czystsze kasty będą zaniedbywane, a lud będzie
ginął [lub jak powiada komentator: “Mlecz-chowie'" będą w środku, tj. na pierwszym miejscu,
' Zob. Jocolliot, Les Fils de Dieu i Linde do Brahmes, s. 236.
czczona jako symbol macierzyństwa we wszechświecie [pfzyp. tłum.j.
'" Czyli pariasi, ludność najniŜszego stanu, poza kastową budową społeczną, nie-Ariowie |przyp.
tłum.].

a Ariowie będą na końcu, tj, na ostatnim'*"]; bogactwo i naboźność będą się z kaŜdym dniem
zmniejszać, aŜ świat caty ogarnie zepsucie. [...] Tylko materialne dobra będą decydować o
stanowiskach i znaczeniu; bogactwo będzie jedynym źródłem i celem samooddania, a namiętność
jedynym związkiem dwojga płci; fałsz stanie się wyłącznym środkiem powodzenia w procesach; a
kobieta będzie jeno przedmiotom zadowolenia zmysłów. [..,} Zewnętrzne cechy będą jedyną oznaką
odrębności róŜnych społecznych klas; nieuczciwość (anjaja) będzie powszechnie przyjętym środkiem
w zdobywaniu utrzymania; słabość [...] przyczyną zaleŜności; pogróŜki i zarozumiałość będą
namiastką wiedzy i uczoności; wolnomyślność będzie poboŜnością; [...} wzajemna zgoda będzie
małŜeństwem; piękna szata będzie stanowić o dostojeństwie. [...] Najsilniejszy będzie rządził [,..],
ludność, nie będąc w stanie dźwigać cięŜkiego brzemienia [khara-bhara, cięŜar podatków], będzie
szukać schronienia w dolinach. [...] Tak oto w Kali Judzę rozkład będzie się szerzył, aŜ rasa ludzka
zbliŜy się do unicestwienia (pralaja). Gdy [...] koniec Kali Jugi będzie bliski, wówczas cząstka tej Istoty
Boskiej, która istnieje mocą Swej własnej duchowej natury, {...] zstąpi na ziemię, ośmiu nadludzkimi
władzami obdarzona (Kalki Awatara). Ona to sprawiedliwość przywróci na ziemi; a dusze tych, co Ŝyją
przy końcu Kali Jugi, zbudzą się i staną się jak kryształ przejrzyste. Ludzie tak przemienieni [...] będą
jako zaląŜki nowych istot ludzkich i dadzą początek rasie, która będzie iść za prawem Krita Jugi (czyli
wieku czystości). Jak powiedziano; “Gdy słońce, księŜyc i (dom księŜyca) Tiszja oraz planeta Jowisz
będą w jednym domu, powróci Krita, czyli Satya Juga''*...
' CóŜ to jest jeśli nie proroctwo?
" Wilson. Wisznu Purana, tom 4, s. 284-229.
Dwie Istoty, Dewapi, z rasy Kuru i Maru (Moru) z rodu Ikszwaku [...] Ŝyją bez przerwy przez cztery
wieki i przebywają w [...] Kalapa'. Powrócą one tu na początku Krita Jugi". [...] Maru (Moru), syn
Szigry, Ŝyje jeszcze wciąŜ, przez moc samooddania (Jogi) [...] i będzie odnowicielem plemienia
Kszatriów, Dynastii Słonecznej"".
Czy to ostatnie prorociwo jest sfuszne, czy nie, błogosławieństwa Kali Jugi zostały opisane
świetnie i pasują przedziwnie nawet do tego, co się widzi i słyszy w Europie i innych chrześcijańskich i
cywilizowanych w pełni krajach XIX i u progu XX stulecia, naszej wielkiej ery Oświecenia.
' Matsya Purana podaje – Kalapa.
" Max Muller tłumaczy to imię jako Morya, z dynastii Morya, do której nalGŜal Czandragupta (zob.
History ofAncient Sanskrit Literaturę}. W Matsya Puranach w rozdziale OCLXXII jest mowa o dynastii
dziesięciu Mo-ryów lub Mauryów. W tym samym rozdziale jest powiedziane, Ŝe Moryo-wie będą
pewnego dnia panować w Indiach, po odrodzeniu się rasy Kszatriów za wiele tysięcy lat. Ale królestwo
to będzie czysto duchowe i “nie z tego świata". Będzie ono królestwem następnego awatara.
Pułkownik Tod jest przekonany, Ŝe imię Morya (lub Maurya] jest zniekształceniem nazwy Mori,
szczepu radŜputanskiego, a komentarz do Mahawan-sa podaje, Ŝe niektórzy ksiąŜęta wzięli swe imię
Maurya od swego miasta, zwanego Mori, lub, jak podaje prolesor Muller, Morya-Nagara, co ściślej
spattja, jak mówi nam nasz brat H. Ragunatha Rao z Madrasu, pomieszcza Katapę (Kalapę) w
północnej stronie Himalajów, a zatem w Tybecie. To sarno twierdzi Bhagawata Purana. Skanda XIII.
'" Wisznu Purana, t. 3, s. 325; Waju Purana powiada, Ŝe Moru przywróci Kszatriów do władzy w
przyszłej dziewiętnastej judzę.

Rozdział VIII
LOTOS JAKO POWSZECHNY SYMBOL
Nie istnieje Ŝaden symbol staroŜytny, który by nie miał głębokiego, filozoficznego znaczenia, a im
jest starszy, tym waga i doniosłość jego są większe. Do takich symbolów naleŜy lotos. Jest to święty
kwiat w przyrodzie i poświęcony jej bogom, a przedstawia zarówno abstrakcyjny, jak i konkretny
wszechświat, stanowiąc emblemat sił twórczych, tak duchowej, jak i fizycznej natury. Od
najdawniejszych czasów uchodził za święty u aryjskich Hindusów, Egipcjan, a potem u buddystów.
Czczą go Chiny i Japonia, a Kościoły: grecki i rzymski przyjęły go za embiemat chrześcijański, czyniąc
zeń symbol zwiastowania; chrześcijanie zastąpili go później lilią wodną.
W religii chrześcijańskiej na kaŜdym obrazie przedstawiającym zwiastowanie archanioł Gabriel
ukazuje się Dziewicy Marii, trzymając w ręku gałązkę lilii wodnej. Gałązka ta, przedstawiająca ogień i
wodę, czyli ideę tworzenia i rodzenia, symbolizuje ściśle tę samą ideę, co i lotos w dłoni Bodhisattwy,
zwiastującego Mahanai, matce Gautamy, narodzenie się Buddy, Zbawiciela Świata. Egipcjanie
przedstawiali równieŜ z kwiatem lotosu Ozyrysa i Morusa, bogów słońca lub ognia; podobnie jak do
dziś przedstawia się Ducha Świętego
w Dziejach Apostolskich pod postacią “języków ognistych".
Lotos miał i nadal ma jednakowo mistyczne znaczenie u wszystkich narodów na ziemi. Odsyłamy
czytelnika do sir Williama Jonesa*. U Hindusów lotos jest symbolem rodnej siły natury, działającej za
pośrednictwem ognia i wody, czyli ducha i materii. O Ty, Wieczysty, widzę w Tobie Brahmę, Stwórcę,
na lotosowym swym tronie – mówi wiersz Bhagawad Gity". A sir W. Jones wykazuje, jak
zaznaczyliśmy przy stancach, Ŝe nasiona lotosu, jeszcze przed zakiełkowaniem, zawierają całkiem
ukształtowane listeczki, miniaturę tego, czym się staną w przyszłości jako doskonale rośliny. W
Indiach lotos jest symbolem płodnej ziemi i, co waŜniejsze, góry Meru. KaŜdy z czterech aniołów lub
geniuszów czterech stron nieba, zwanych w stancach maharadŜami, stoi na lotosie. Lotos jest
podwójnym symbolem boskiego i ludzkiego hermafrodyty, będąc niejako podwójnej płci.
U Hindusów duch ognia (lub ciepła) – który pobudza, zapładnia i rozwija w konkretną postać (z
idealnego pierwowzoru) wszystko, co jest zrodzone z wody, czyli ziemi pierwotnej – wyłonił Brahrnę.
Kwiat lotosu, wyrastający ze splotu słonecznego boga Wisznu, spoczywającego na wodach
przestrzeni, na węŜu nieskończoności, jest najbardziej obrazowym symbolem, jaki kiedykolwiek
stworzono. Jest to wszechświat rozwijający się z centralnego Siońca, z punktu, z wiecznie utajonego
zaląŜka. Lakszmi, która jest Ŝeńską postacią Wisznu i zwana jest równieŜ Padmą-Lotosem, w Rama-
' Zob. Dissertations Relating to Asia.
" W polskim przekładzie z wyd. 2 Biblioteki Polsko-lndyjskiej (nakładem wydawnictwa: “Ludziom
Dobrej Woli". Madras 1956] wiersz ten brzmi: Widzę oto, o Panie, w Twym łonie wszystkość światów
całą [...} oto Brahma na lotosowym swym tronie...

Janie bywa takŜe przedstawiana jako postać unosząca się na wodach na kwiecie lotosu podczas
“stworzenia" oraz “ubijania" oceanu' przestrzeni oraz w postaci wyłaniającej się z “Mlecznego
Oceanu", podobnie jak We-nus-Afrodyta z jego piany.
...A wówczas na lotosie,
Wzniosła się z fal promienna Bogini Piękna,
Nieporównana Lakszmi... śpiewa angielski orientalista i poeta, Monier Williams.
Idea kryjąca się w tym symbolu jest bardzo piękna i, co więcej, dowodzi, Ŝe symbol ten ma
jednakowe źródła we wszystkich systemach religijnych. Czy to jako lotos, czy jako lilia wodna,
wyobraŜa on tę samą myśl filozoficzną: obiektywne wyłania się z subiektywnego, boska idea – myśl –
przechodzi z abstrakcji w konkretność i przybiera widzialny kształt. Skoro tyiko ciemność, a raczej to,
co jest dla niewiedzy ciemnością, znika w swym własnym królestwie wieczystego światła,
pozostawiając za sobą jedynie swój boski przejawiony świat idei, otwiera się rozumienie
logosów-stwórców; i widzą w tym świecie idei (dotąd utajonym w Myśli BoŜej) prawzory (archetypy)
form wszelkiej rzeczy, i przystępują do odtwarzania ich, czyli kształtowania według siebie zarówno
form przemijających, jak i wyŜszych nadzmysłowych i transcendentnych.
Na tym stopniu dziaiania demiurgos nie jest jeszcze architektem. Zrodzony w półmroku działania,
musi najpierw ujrzeć plan, zrozumieć kształty i idealne formy, które leŜą na dnie łona wieczystej Myśli
BoŜej – świata
• W oryginale uŜywa się często powtarzającego się w księgach
idei – podobnie jak przyszłe listki lotosu, nieskalane jego płatki, spoczywają ukryte w nasionku tej
rośliny*.
W jednym z rozdziałów Księgi umarłych, zwanym Przeistoczenie się w Lotos, Bóg, przedstawiony
w postaci głowy wychylającej się z kwiatu, woła:
Jestem czystym Lotosem, wynurzającym się z łona Istot Świetlistych. [...] Niosę wieść Horusa.
Jestem czystym Lotosem, który przychodzi ze Słonecznych Pól.
Ślady idei lotosu moŜna odnaleźć nawet w pierwszym, elohistycznym rozdziale Genesis, jak to
zostało stwierdzone w Izis odsłoniętej. Do tej idei musimy się zwrócić, aby odnaleźć pochodzenie i
wyjaśnienie wiersza kosmogonii Ŝydowskiej, który brzmi: / rzekł Bóg, niech ziemia wyda [...} drzewa
rodzące owoce, zawierające w sobie swe nasiona, kaŜde według rodzaju swego.
W kaŜdej pierwotnej religii bóg-twórca jest “synem ojca", to znaczy jego myślą, która się staje
widzialna; przed erą chrześcijańską najwyŜsze trójjedyne bóstwo kaŜdego narodu – od hinduskiej
Trimurti do kabał istycznych Trzech Głów Pisma Świętego, jak objaśniali je śydzi – było jasno
określone i skonkretyzowane w jego alegoriach.
Takie jest kosmiczne i idealistyczne znaczenie tego wielkiego symbolu narodów wschodnich. Ale w
zastosowaniu do praktycznego i egzoterycznego kultu, który
' W filozofii ezoterycznej Demiurgos, czyli Logos, uwaŜany za stwórcę, jest po prostu terminem
abstrakcyjnym, ideą, jak słowo ..armia". Podobnie jak to siowo jest wszystkoobejmującym terminem,
który oznacza zorganizowany zespól sit aktywnych lub działających j ed n ost e k-Ŝołnierzy, tak
Demiurgos jsst zespołem jakościowym wielu twórców, czyli budowniczych. E. Burnout, wielki
orientalista, wyłoŜył doskonale tę ideę, gdy powiedział, Ŝe Brahma nie stwarza Ziemi, jak i reszty
wszechświata. Mówi on: Wyłoniwszy się Sam z Duszy Wszechświata, gdy raz się oddzielił od
Prą-Przyczyny, emanuje i wylania z siebie całą Naturę. Nie stoi on ponad nią, lecz jest z nią spleciony;
Brahma i wszechświat tworzą jedno istnienie (jeden Byt), kaŜda cząsteczka wszechświata jest w swej
treści samym Brahmą, który jest samobytny i samoistny.

równieŜ posiada swą symbolikę ezoteryczną, z biegiem czasu lotos stał się wykładnikiem i
wyrazicielem bardziej ziemskiej idei.
śadna dogmatyczna religia nigdy nie uniknęła wpływu pierwiastka seksualnego; po dziś dzień
piękno moralne zasadniczej idei symbolizmu jest nim skalane. Przytaczamy tu ustęp z tego samego
kabałistycznego rękopisu, który cytowaliśmy juŜ parokrotnie:
Lotos rosnący na wodach Nilu miał to samo znaczenie. Nadawał się on specjalnie na symbol
czynności rodzących, dzięki rodzajowi swego wzrostu. Kwiat lotosu, który po dojrzeniu nosi w sobie
nasienie dla rozmnaŜania, jest związany jakby łoŜyskową więzią z matką--ziemią – z łonem Izydy,
przez wody łona, tj. Nilu – do sznura podobną łodygą, niby pępowiną. Nic jaśniejszego nad ten
symbol; a chcąc uczynić go jeszcze doskonalszym wyraŜeniem nadawanego mu znaczenia,
przedstawia się czasem niemowlę wychylające się z kwiatu lub siedzące na nim. Tak oto Ozyrys i Izis,
dzieci Kronosa, czyli bezkresnego Czasu w rozwoju swych naturalnych energii stają się w tym obrazie
rodzicami człowieka pod imieniem Morusa.
Nie moŜna dość silnie podkreślić uŜywania tej funkcji rodzenia jako podstawy języka symbolów i
jako rodzaju naukowej “sztucznej" mowy. Zastanowienie się nad tą ideą prowadzi od razu do
rozmyślania nad przyczyną stwórczą. Widzimy, iŜ Natura wytworzyła w swych pracach przedziwny
okaz Ŝywego organizmu kierowanego przy tym przez Ŝywą duszę, a jej Ŝyciowy rozwój, przeszłość,
teraźniejszość i przyszłość przeznaczeń, przekraczają wszelkie moŜliwe wysiłki ludzkiego intelektu .
KaŜde nowo narodzone dziecię jest powtarzającym się od nowa cudem; dowodem, iŜ we wnętrzu
łona matki działa rozumna twórcza siła, aby połączyć Ŝywą duszę z mechanizmem fizycznym.
Zdumiewająca cudowność tego faktu nadaje specjalną świętość wszystkiemu, co się wiąŜe z
organami rozmnaŜania jako miejscem przebywania i wyraźnego twórczego pośrednictwa bóstwa".
Oto ścisłe oddanie podstawowych idei staroŜytności, czysto panteistycznych, bezosobistych, a
pełnych czci idei prastarych filozofów przedhistorycznych czasów. Inaczej jednak jest, gdy te idee są
prze2 grzeszną ludzkość stosowane w ordynarnych, bo z osobowością związanych, pojęciach.
Dlatego teŜ Ŝaden filozof pan-teista nie omieszka stwierdzić, Ŝe uwagi następujące po powyŜszym
ustępie, a przedstawiające antropomorfizm symbolizmu Ŝydowskiego, są niebezpieczne dla świętości
prawdziwej religii i odpowiednie tylko dla naszego materiał istycznego wieku, który jest bezpośrednim
skutkiem tego antropomorfizmu. Jest to bowiem zasadniczy ton całego ducha i treści Starego
Testamentu, jak to stwierdza tenŜe rękopis, omawiając symbolizm alegorycznego języka Biblii:
Dlatego łono naleŜy uwaŜać za miejsce najświętsze, za Sanctum Sanctorum i za prawdziwą
świątynię Boga śywego"". MęŜczyzna zawsze uwaŜał posiadanie kobie-
' Ale nie wysiłki wysoko rozwiniętych zdolności psychicznych wtajemniczonego w metafizykę
Wschodu i w misteria twórczej natury. To tylko profani późniejszych wieków poniŜyli czysty ideał
twórczości kosmicznej wyłącznie cło symbolów ludzkich rozrodczych i seksualnych funkcji;
zadaniem nauki ezoterycznej i wtajemniczonych przyszłości jest i będzie wniesienie i przywrócenie
dawnej czystej szlachetności tym prymitywnym wyobraŜeniom, w tak poŜałowania godny sposób
poniŜonych przez ich prostackie zastosowanie do egzoterycznych dogmatów i personifikacji przez
teologicznych i kościelnych fanatyków. Cicha cześć dla abstrakcyjnych, noumenalnych, potęg
przyrody jedynego boskiego przejawienia – jest jedyną uszlachetniającą religią ludzkości.
* The Source of Measures, rękopis, s. 15-16.
*" Niewątpliwie słowa dawnego wtajemniczonego w pierwotne misteria chrześcijaństwa: “Czy nie
wiecie, Ŝe jesteście Świątynią Boga" (List

ty za istotną część siebie samego, by dwoje stopić w jedno, i zazdrośnie strzegł świętości tego
aktu. Nawet część zwykłego domu lub pomieszkania, przeznaczona dla Ŝony nazywała się penetralia,
miejsce tajemne i święte; stąd teŜ pochodzi przenośnia świętego świętych oraz poświęcanych
gmachów, jakie budowano wedle pojęcia o świętości narządów rozrodczych. Posuwając tę metaforę
do skrajności", opisuje się w księgach świętych tę część domu lub mieszkania jako: “połoŜoną
pomiędzy udami domu"; a niekiedy uŜywa się tego samego porównania do architektury wielkich
wejściowych odrzwi kościelnych, umieszczonych we wnęce pomiędzy dwoma kolumnami".
Pierwotni staroŜytni Ariowie nie wytworzyli nigdy podobnych, do “skrajności posuniętych", pojęć.
Dowodzi tego fakt, Ŝe w okresie wedyckim ich kobiety nie mieszkały oddzielnie od męŜczyzn w
penetraliach lub zena-nach'". To odosobnienie rozpoczęło się dopiero, gdy mahometanie – najbliŜsi po
Kościele chrześcijańskim spadkobiercy symbolizmu Ŝydowskiego – podbili kraj i stopniowo narzucili
swe obyczaje Hindusom. Kobieta przed- i powedycka była równie swobodna jak męŜczy-
do Koryntów, III, 16). nie mogą być zastosowane w tym znaczeniu do ludzi chociaŜ takie znaczenie
istniało bez wątpienia w umysłach kompilatorów hebrajskich Starego Testamentu, l tu kryje się
przepaść pomiędzy symbolizmem Nowego Testamentu a kanonem Ŝydowskim. Przepaść ta
utrzymałaby się i stale powiększała, gdyby chrześcijaństwo, a zwłaszcza, i to najjaskrawiej, Kościół
łaciński, nie przerzuciło nad nią pomostu. Współczesne papiestwo wypełniło ją dziś całkowicie przez
swój dogmat o dwóch niepokalanych poczęciach i przez antropomorficzny charakter, jaki nadało
Matce swego Boga.
• Doprowadza się ją do skrajności tylko w hebrajskiej Biblii i jej niewolniczej kopii – teologii
chrześcijańskiej.
" The Source ot Measures, rękopis, s. 16-17.
"' Zenany to oddzielne mieszkania dla kobiet muzułmańskich, do dziś istniejące na Wschodzie
[przyp. tłum.].
zna; Ŝadna teŜ nieczysta ziemska myśl nie łączyła się u pierwotnych Ariów z symbolizmem
religijnym. Zarówno sama idea, jak jej zastosowanie są czysto semickie. Potwierdza to autor wyŜej
wspomnianego, wielce uczonego i kabalistycznego pisma, gdy na końcu przytoczonych ustępów
dodaje:
Jeśli z tymi narządami jako symbolami kosmicznych sił twórczych moŜna połączyć ideę
pochodzenia miar i okresów, to zaiste w budowie świątyń jako przybytków Bóstwa, czyli Jehowy, ta
część, Mora jest przeznaczona na święte świętych, czyli miejsce najświętsze, powinna wywodzić swą
nazwę od uznanej świętości narządów rozrodczych, uwaŜanych zarówno za symbole miar, jak i za
przyczynę stwórczą. Mędrcy staroŜytni nie mieli imienia, pojęcia ani teŜ symbolu dla Praprzyczyny.
Oczywiście, Ŝe nie mieli. Woleli raczej nie poświęcić jej nigdy ani jednej myśii i pozostawić ją na
zawsze bezimienną, jak to czynili najdawniejsi panteiści, aniŜeli poniŜyć świętość tego ideału nad
ideały przez sprowadzenie jego symbolów do tak antropomorficznych form. Widzimy tu znowu
przepaść, jaka dzieli aryjską myśl religijną od semickiej na dwa przeciwległe bieguny – jawność i
tajemność. Dla braminów, którzy naturalnych funkcji rozrodczych człowieka nie łączyli nigdy z
pojęciem grzechu pierworodnego, jest obowiązkiem religijnym dać Ŝycie synowi; w staroŜytności
bramin, po spełnieniu swego zadania jako twórcy Ŝycia ludzkiego, odchodził do puszczy i tam spędzał
resztę swych dni na medytacji religijnej. Spełniwszy swą powinność wobec natury jako człowiek
śmiertelny i jej współpracownik, poświęcał odtąd wszystkie myśli swej duchowej i nieśmiertelnej
istocie, uwaŜając ziemską tylko za ułudę, za
• The Source of Measures, s. 17.

znikomy sen, którym jest ona w istocie. U Semitów było inaczej. Wymyśiili oni kuszenie ciała w
rajskim ogrodzie i ukazali swego boga – ezoterycznie kusiciela i władcę przyrody – jako
przeklinającego na zawsze akt, który leŜał w logicznym zamierzeniu tejŜe natury'. Wszystko to
egzoterycznie, jak pod zasłoną martwej litery Genesis i innych ksiąg. Jednocześnie ezoterycznie
uwaŜali rzekomy grzech i upadek za akt tak święty, Ŝe wybrali organ, który był sprawcą grzechu
pierworodnego, za najodpowiedniejszy i najświętszy symbol tegoŜ Boga, który – jak go przedstawiano
– piętnował jego działanie jako nieposłuszeństwo.
KtóŜ zdoła przeniknąć głębie paradoksalności se-mickiego umysłu! A ten element paradoksalności,
z pominięciem najgłębszego wewnętrznego znaczenia, przeszedł teraz całkowicie do teologii i
dogmatyki chrześcijańskiej.
Czy pierwsi ojcowie Kościoła znali ezoteryczne znaczenie hebrajskiego Starego Testamentu, czy
teŜ tylko niektórzy z nich byli jego świadomi, podczas gdy inni nie znali tajemnicy, o tym moŜe
rozstrzygnie przyszłość. Jedno jest w kaŜdym razie pewne: poniewaŜ ezoteryzm Nowego Testamentu
zgadza się całkowicie z ezotery-zmem hebrajskich ksiąg MojŜeszowych, a równocześnie pewna liczba
czysto egipskich symboli i “pogańskich" dogmatów – na przykład Trójca – została przejęta i
wprowadzona w pisma synoptyków i św. Jana, więc wydaje się oczywiste, Ŝe toŜsamość tych symboli
była znana autorom Nowego Testamentu, kimkolwiek
' Ta sama idea została przeprowadzona egzoterycznie w zdarzeniach związanych z wyjściem
faraona z Egiptu. Bóg kusi okrutnie faraona i doświadcza go wielkimi plagami z obawy, aby król nie
uszedł kary i nie mógł wówczas dostarczyć pretekstu do jeszcze jednego triumfu jego
oni byli. Musieli oni równieŜ uznawać pierwszeństwo ezoteryzmu egipskiego, gdyŜ przyjęli szereg
symboli, w swym wewnętrznym i zewnętrznym znaczeniu wyraŜających czysto egipskie pojęcia i
wierzenia, których nie moŜna odnaleźć w kanonie Ŝydowskim. Jednym z nich jest lilia wodna w ręku
archanioła na wczesnych obrazach, przedstawiających jego ukazanie się świętej Dziewicy Marii; te
symboliczne obrazy przechowały się do dziś w ikonografii greckiego i rzymskiego Kościoła. Podobnie
woda, ogień i krzyŜ, jak równieŜ gołębica, baranek oraz inne święte zwierzęta, w róŜnych
połączeniach posiadają to samo ezoteryczne znaczenie i musiały być przyjęte jako ulepszenie
zwykłego judaizmu.
Lotos i woda bowiem naleŜą do najstarszych symboli, a ich pochodzenie jest czysto aryjskie, choć
w okresie rozgałęziania się piątej rasy stały się własnością powszechną. Podajmy przykład: zarówno
wszystkie litery, jak i liczby miały mistyczne znaczenie, czy to w swych zestawieniach, czy brane
oddzielnie. Najświętsza ze wszystkich jest litera M. Jest ona zarówno Ŝeńska, jak męska, czyli
androgyne; symbolizuje wodę w jej prapoczątku, wielką otchłań. Jest to litera mistyczna we wszystkich
językach Wschodu i Zachodu, i jako glif wyraŜa fale: AAA. W ezoteryzmie aryjskim i semickim litera ta
przedstawiała zawsze wody. W sanskrycie na przykład Makara, dziesiąty znak Zodiaku, przedstawia
krokodyla, a raczej potwora wodnego, łączonego zawsze z wodą. Zestawienie MA jest równoznaczne
i odpowiadające liczbie 5, która jest dwoista, składa się z dwójni, symbolu dwóch płci rozdzielonych,
oraz z trójni, symbolu trzeciego Ŝycia, potomstwa dwójni. Ta liczba zaś bywa często symbolizowana
przez Penlagram, czyli pięciokąt, który jest świętym znakiem, boskim “monogramem"; Maitreya jest
tajemnym imieniem piątego Buddy i Kalki Awatara braminów, tj. ostatniego Mesjasza,

który przyjdzie, gdy Wielki Cykl będzie w swoim zenicie. Tą samą literą zaczynają się greckie
słowa metis, czyli mądrość boska, mimra. Słowo, czyli Logos; mithras (mihr), monada, misterium.
Wszystkie te czynniki zrodziły się z Wielkiej Otchłani i z niej się wyłoniły; są dziećmi Mai – wielkiej
Macierzy, w Egipcie – Muł; w Grecji Minerwy (mądrości boskiej); Marii lub Miriam, czyli Myrrhy – matki
Logosa chrześcijańskiego, i Mai – matki Buddhy. Madhawa i Madhawi to imiona jednych z
najwaŜniejszych bogów i bogiń w panteonie hinduskim. A wreszcie mandala oznacza w sanskrycie
ko)o lub krąg (sferę kulistą), a takŜe dziesięć podziałów Rig Wedy. W Indiach najświętsze imiona
zaczynają się najczęściej od tej litery, od Mahatu, pierwszego przejawionego Rozumu, i Mandary,
wielkiej góry, uŜytej przez bogów do “zgęszczania" Mlecznego Oceanu*, aŜ do Mandakini niebiańskiej
Gangi (czyli Gangesu), Manu, itd., itd,
CzyŜ moŜna to nazwać przypadkiem? Osobliwym zaiste byłby ten przypadek, jeśli nawet MojŜesz,
znaleziony na wodach Nilu, ma tę symboliczną literę w swym imieniu. Córka Faraona: nazwała go
imieniem MojŜesz i rzekła: albowiem wydobyłam go z Wód", Prócz tego jedno z hebrajskich imion
Boga ma równieŜ literę M; jest to Meborach, “Święty" lub “Błogosławiony"; a nazwą
" Powtarzający się symbol kształtowania się planet z oceanu nie-
mleka" w symbologii hinduskiej; przy czym Mandara słuŜy za środkowy wałek, który poruszany za
pomocą sznurów przez bogów wprawia mleko w ruch i kondensuje w masło. Do dziś ten sposób
ubijania masła jest stosowany w Indiach [przyp. tłum.).
" Exodus, II, 10. Było siedem córek kapłana Midianitów, które przyszły czerpać wodę i którym
MojŜesz pomagał napoić ich trzodę; za tę usługę Midianita oddaje MojŜeszowi za Ŝonę swą córkę,
imieniem Zippo-rah. czyli Sippara, co znaczy – Fala Świetlista (Exodus, II. 16-21).
wód potopu jest – M'bul. Przypomnienie trzech Marii przy ukrzyŜowaniu oraz ich związku z Marę,
morzem lub wodą, moŜe zakończyć szereg tych przykładów. Dlatego to w judaizmie i chrześcijaństwie
mesjasz zawsze jest łączony z wodą i przez chrzest z rybami, znakiem zodiaku zwanym w sanskrycie
Minam, oraz awatarem Ma-tsja (Ryba) i z lotosem, symbolem łona, albo z lilią, która ma to samo
znaczenie.
W wykopaliskach staroŜytnego Egiptu widzimy, Ŝe im starsze są symbole ofiarne i emblematy na
wydobytych przedmiotach, tyrn częściej znajdujemy kwiaty lotosu i wodę w związku z bogami
słonecznymi. Bóg Knum, potęga wilgoci, czyli woda, która, jak uczy Tales, jest pierwiastkiem obecnym
w kaŜdej rzeczy, siedzi na tronie w środku lotosu. Bóg Bes stoi na lotosie, gotów poŜreć swe
potomstwo. Thot, bóg mądrości i tajemnicy, święty kronikarz Amenti, noszący tarczę słoneczną jako
hełm, siedzi; z głową byka – święty byk Mendes jest jedną z postaci Thota – i ciałem człowieka, na
rozkwitłym, w pełni rozchylonym lotosie. A wreszcie Bogini Hi-kit, w swej postaci Ŝaby, spoczywa na
lotosie; wykazuje tym swoje powinowactwo z wodą. Z tego niepoetyczne-go kształtu Ŝaby jako
symbolu, bezsprzecznie najstarszego glifu z egipskich bóstw, egiptoiodzy usiłowali na próŜno odkryć
tajemnicę i funkcje tej bogini. Przyjęcie tego symbolu przez pierwszych chrześcijan wskazuje, Ŝe znali
go lepiej niŜ nasi współcześni orientaliści. “Bogini Ŝab lub ropuch" była jednym z głównych bóstw
kosmicznych, związanych ze stworzeniem, dzięki ziem-no-wodnej naturze tego zwierzęcia, a głównie
z powodu jego pozornego zmartwychwstawania po długich stuleciach samotnego Ŝycia, wśród starych
murów, skał itd. Uczestniczyła ona nie tylko w ukształtowaniu świata, wespół z Knumem, lecz była
równieŜ związana z do-

gmatem zmartwychwstania". Z tym symbolem musiało być związane bardzo głębokie i święte
znaczenie, skoro pomimo niebezpieczeństwa posądzenia o wstrętną formę zoolatrii, pierwsi
chrześcijanie egipscy wprowadzali go do swych kościołów. Lampy kościelne, z wyrytymi na nich
słowami – Jam jest zmartwychwstanie", miały kształt Ŝaby lub ropuchy wewnątrz kwiatu lotosu lub bez
tego symbolu. Te boginie-Ŝaby znajdują się równieŜ na wszystkich mumiach.
* U Egipcjan zmartwychwstaniem było ponowne narodzenie się po 3000 lat oczyszczenia, c?y to w
dewakanie, czy teŜ na “Polach szcząsh-
" Takie “boginie-Ŝaby" moŜna oglądać w Bulak, w kairskim muzeum. Za wiadomość o lampach
kościelnych w kształcie Ŝab i napisach na nich odpowiedzialny jest uczony dyrektor tegoŜ muzeum, M.
Gaston Maspero (zob. jego Gnidę au Musee de Boulag, s. 146).
Rozdział IX
KSIĘśYC, DEUS LUNUS, FEBE
Archaiczny ten symbol naleŜy do najbardziej poetycznych i zarazem najbardziej filozoficznych.
StaroŜytni Grecy wysunęli go na pierwszy plan, a poeci współcześni uŜywali go aŜ do zupełnego
zbanalizowania. Królowa Nocy, sunąca po niebie w majestacie swego niezrównanego światła,
usuwająca w cień wszystko, nawet Hespe-rus, Gwiazdę Wieczorną, rozpościerająca swój srebrzysty
płaszcz nad całym gwiezdnym światem, byfa zawsze ulubionym tematem wszystkich poetów
chrześcijaństwa, od Miliona i Szekspira, aŜ po ostatniego wierszokletę. Ale jaśniejąca fampa nocy, ze
swym orszakiem niezliczonych gwiazd, przemawiała tylko do wyobraźni profanów. AŜ do niedawnych
czasów religia i nauka nie miały nic wspólnego z tym pięknym mitem. A przecieŜ zimny, dziewiczy
księŜyc, który, według słów Shelley'a:
...upięknia wszystko, nad czym się uśmiechnie, ten wędrowny relikwiarz miękkiego, a jak lód
zimnego płomienia, co wciąŜ się zmienia i wciąŜ jest ten sam, i świeci, a nigdy nie grzeje'...
pozostaje w bliŜszym związku z Ziemią, niŜ którekolwiek z innych ciał niebieskich. Słońce jest
dawcą Ŝycia

dla całego planetarnego układu, a księŜyc jest dawcą Ŝycia dla naszego globu; pierwsze rasy
ludzkie wiedziały i rozumiały to dobrze, nawet w swym niemowlęctwie. Jest on królową", a zarazem
królem. Był królem Somą, zanim przemienił się w Febe i dziewiczą Dianę. Jest bóstwem chrześcijan,
śydów MojŜesza i Kabały, choć świat cywilizowany mógł być przez długie wieki tego nieświadomy, w
istocie od czasu, gdy umarł ostatni wtajemniczony ojciec Kościoła, zabierając ze sobą do grobu
tajemnice dawnych świątyń pogańskich. Dla takich ojców, jak Orygines lub Klemens Aleksandryjski,
księŜyc był Ŝywym symbolem Jehowy, dawcą Ŝycia i śmierci, zarządcą bytu w naszym świecie. Jeśli
bowiem Artemis była Luną na niebie, a u Greków Dianą, na Ziemi księŜycem, i otaczała opieką
narodziny dziecka i jego Ŝycie, to u Egipcjan była Hekat (Hekate) w piekle, boginią śmierci, władczynią
magii i czarów. A nawet więcej: jako uosobienie księŜyca o trojakich cechach Diana-Hekate--Luna są
trójcą w jednym. Jest ona bowiem Diva trifor-mis, tergemina, triceps (T rój kształtna, troista, trójgłowa
bogini) z trzema głowami na jednej szyi, podobnie jak Brahma-Wisznu-Sziwa, a więc jest ona
prototypem naszej Trójcy, która nie zawsze była wyłącznie męska. Liczba 7, odgrywająca tak duŜą
rolę w Biblii, święcona siódmym dniem, czyli szabatem, przyszła do śydów z odległej staroŜytności, a
pochodzenie swe wywodzi z poczwórnej liczby 7, zawartej w 28 dniach księŜycowego miesiąca, przy
czym kaŜdą siedmiodniową jego część przedstawia jedna kwadra księŜyca.
Warto przedstawić w tym dziele, w skrócie, pochodzenie i rozwój mitu i kultu księŜycowego za
czasów historycznej staroŜytności w naszej części globu. Naj-
" KsięŜyc zarówno w angielskim, jak i we francuskim jest rodzaju Ŝeńskiego [przyp. tłum.].
wcześniejsze jego początki są niedostępne dla nauki ścisłej, która odrzuca wszelką tradycję; dla
teologii zaś, która pod kierownictwem sprytnych papieŜy potępifa kaŜdą cząstkę literatury, nie mającą
imprimatur Kościoła rzymskiego, archaiczne jego dzieje są księgą zamkniętą na siedem pieczęci. Czy
starsza jest filozofia religijna Egiptu, czy teŜ aryjskich Indii – nauka tajemna twierdzi, Ŝe ta druga –
niewielkie ma w tym wypadku znaczenie, gdyŜ kulty księŜycowy i słoneczny są najstarsze na świecie.
Oba się utrzymały i oba do dziś istnieją na całej ziemi, juŜ to otwarcie, juŜ to – jak na przykład w
symbolice chrześcijańskiej – w ukryciu. Kot, symbol księŜycowy, poświęcony był Izis, która w pewnym
znaczeniu była księŜycem, jak Ozyrys był słońcem; i moŜna go często oglądać na szczycie Sistrum w
ręku bogini. Zwierzę to było czczone w mieście Bubastis, które w razie śmierci świętych kolów
okrywało się głęboką Ŝałobą, gdyŜ Izis jako księŜyc była specjalnie wielbiona w tym mieście misteriów.
Związany z tym symbolizm astronomiczny został juŜ podany w rozdziale pierwszym, a nikt lepiej go
nie opisaf aniŜeli Gerald Massey w swych Lectures i w The Natura! Genesis. Powiada się, iŜ oko kota
zdaje się naśladować fazy księŜyca w jego przybieraniu i zmniejszaniu się, a źrenice kota świecą jak
dwie gwiazdy w ciemności nocy. Stąd pochodzi alegoria mitologiczna, która mówi, iŜ Diana ukryła się
na księŜycu pod postacią kota, gdy w towarzystwie innych bóstw usiłowała ujść przed pościgiem
Tyfona, jak to opowiada w Metamorfozach Owidiusz. KsięŜyc w Egipcie był zarówno “okiem Morusa",
jak i “okiem Ozyrysa", słońca.
To samo dotyczy Kynokefalosa; maipa o głowie psa była glifem, symbolizującym kolejno Słońce i
KsięŜyc, choć Kynokefalos jest symbolem raczej hermetycznym niŜ religijnym. Jest to bowiem hieroglif
Merkurego jako

planety i Merkurego filozofów alchemicznych, którzy powiadają, Ŝe:


Merkury musi być zawsze blisko Izis, jako jej pomocnik, gdyŜ bez Merkurego ani /Ŝyda, ani Ozyrys
nie mogą niczego dokonać w Wielkim Dziele.
Kynokefalos czy to przedstawiany z kaduceuszem, czy półksięŜycem lub lotosem, jest glifem
“filozoficznego" Merkurego; ale gdy trzyma trzcinę lub rolkę pergaminu, przedstawia Hermesa,
sekretarza i doradcę Izydy; w Indiach Henuman sprawował ten sam urząd u Ramy.
Choć Parsów, prawowiernych czcicieli Słońca, jest niewielu, jednak nie tylko większa część
mitologii i historii hinduskiej opiera się na tych kultach i z nimi przeplata, ale nawet religia
chrześcijańska. Od samego ich powstania aŜ do naszych czasów kult ten zabarwił teologię zarówno
Kościoła rzymskokatolickiego, jak i Kościołów protestanckich. Zaiste, róŜnica pomiędzy wiarą
aryjsko-hinduską a aryjsko-europejską jest bardzo mała, jeśli weźmie się pod uwagę ich podstawowe
pojęcia. Hindusi sami nazywają siebie z dumą: Surjawamsza i Czandrawamsza, tj. potomkami
słonecznej i księŜycowej dynastii. Chrześcijanie ośmielają się uwaŜać to za bałwochwalstwo, a
tymczasem wyznają religię opartą całkowicie na słonecznym i księŜycowym kulcie. PróŜnym i
bezcelowym jest zarzucanie katolikom przez protestantów “mariolatrii", opierającej się na staroŜytnym
kulcie bogiń księŜycowych, gdy sami oddają cześć Jehowie, Bogowi wybitnie księŜycowemu, i gdy
oba Kościoły przyjęły do swych teologii Słońce-Chrystusa i Trójcę KsięŜycową.
Niewiele wiemy o chaldejskim kulcie księŜyca, o babilońskim bogu Sin, zwanym przez Greków
Deus Lunus, ale to “niewiele" moŜe łatwo zmylić badacza profana, który nie zdota pojąć
ezoterycznego znaczenia symboli. Według tego, co było wiadome staroŜytnym nie wtaje-
mniczonym filozofom i pisarzom, wtajemniczonych bowiem zobowiązywała do milczenia przysięga
– Chaldejczycy czcili księŜyc pod róŜnymi jego i jej imionami, tak samo jak i śydzi, którzy po nich
przyszli.
We wspomnianym juŜ – nie wydanym dotąd – rękopisie napisanym obrazowym językiem, który
podaje klucz do tego, jak się tworzy staroŜytny język symbolów, przytoczone jest równieŜ logiczne
uzasadnienie tego podwójnego kultu. Rękopis ten jest dziełem uczonego i głębokiego mistyka o
świetnym przygotowaniu, który podaje swe wyjaśnienia w jasnej i zrozumiałej formie hipotezy.
Hipoteza ta jednak staje się z konieczności faktem dowiedzionym w historii ewolucji myśli religijnej dla
kaŜdego, kto miał moŜność wniknięcia w tajemnice symboliki staroŜytnej. Oto, co mówi:
Jednym z pierwszych zajęć ludzi, wśród konkretnie im potrzebnych, byłoby poznanie okresów'
znaczących na sklepieniu nieba wyłaniającego się i wznoszącego ponad równą linię horyzontu lub
taftę cichych wód. Okazałyby się one okresami dni i nocy, faz księŜyca, jego gwiezdnego i
synodycznego obiegu, oraz okresem roku słonecznego, z powracającymi rytmicznie jego porami;
zastosowaniem do tych okresów naturalnej miary dnia lub nocy, albo dnia podzielonego na światło i
ciemność. Odkryłoby się równieŜ, Ŝe w okresie roku istnieje jeden najkrótszy dzień słoneczny oraz
dwa dni w słonecznym roku mające dzień równy nocy; Ŝe te dni moŜna by oznaczyć w ciągu roku z
największą dokładnością według grup gwiezdnych na niebie, czyli konstelacji,
' Mitologia staroŜytna zawiera w sobie zarówno dawną astronomię, jak i astrologię. Planety były
jakoby rękami wskazującymi na tarczy naszego Układu Słonecznego godziny pewnych periodycznych
zdarzeń, l tak Merkury był wyslaricem, mającym liczyć godziny i rytm codsiennych słonecznych i
księŜycowych zjawisk; poza tym byt związany z bogiem i boginią światłości.

z zastrzeŜeniem, by wziąć pod uwagę ich ruch wsteczny, Mory wymagałby z biegiem czasu
poprawek, jak to miało miejsce przy opisie potopu, gdzie trzeba było dodać 150 dni do okresu 600 lat,
w ciągu których zamieszanie co do znaków – wskaźników czasu – wciąŜ się zwiększało. To naturalnie
musiało mieć miejsce [...] w kaŜdej rasie i w kaŜdej epoce, a wiedzę łąką naleŜy uznać za wrodzoną
rasie ludzkiej, zarówno przed tym, co nazywamy okresem historycznym, jak i podczas niego. Na tej
podstawie autor szuka jakiejś naturalnej fizycznej funkcji wspólnej rasie ludzkiej, a związanej z
przejawami periodycznymi, tak aby związek pomiędzy tymi dwoma rodzajami zjawisk ustali! się w
ogólnym, powszechnym uŜyciu. Znajduje ją:
1. W kobiecym objawie fizjologicznym kaŜdego miesiąca księŜycowego, liczącego 28 dni, czyli 4
tygodnie po 7 dni, tak iŜ 13 periodów powinno zajść w ciągu 364 dni, co stanowi słoneczny rok,
złoŜony z 52 siedmiodniowych tygodni.
2. W poruszeniu się płodu w łonie matki, które ma miejsce po 126 dniach, czyli 18 tygodniach po 7
dni.
3. W okresie zwanym “okresem zdolności Ŝyciowej" (viabi!ity) wynoszącym 210 dni, czyli 30
tygodni po 7 dni.
4. W okresie ciąŜy, trwającym 280 dni, czyli 40 tygodni po 7 dni albo 10 miesięcy księŜycowych po
28 dni, tub 9 miesięcy kalendarzowych po 31 dni; jeśli mierzyć będziemy na królewskim łuku
sklepienia niebieskiego okres przejścia, od głębi mroku w łonie matki w światło i chwałę świadomego
istnienia, tę niezgłębioną tajemnicę wciąŜ powtarzającego się cudu. Te zaobserwowane okresy,
wyznaczające dokonywanie się funkcji rodzenia, mogły się stać naturalną podstawą obliczeń
astronomicznych. [...] MoŜemy teŜ stwierdzić [...], Ŝe taki był sposób liczenia uŜywany przez wszystkie
narody, przyjęty przez nie samodzielnie albo przekazany im przez
nauczanie. Taki byt sposób liczenia Hebrajczyków, gdyŜ nawet dziś kalendarz ich opiera się na
354 i 355 dniach roku księŜycowego, a specjalne dane, jakie mamy, pozwalają nam sądzić, Ŝe taki
sam był sposób liczenia w staroŜytnym Egipcie; dowodem tego jest następujący fakt:
Zasadniczą ideą, podstawą religijnej filozofii Hebrajczyków było twierdzenie, Ŝe Bóg ogarnia Sobą
wszy-stkość*, a człowiek, takŜe kobieta, jest jego obrazem. [...] Miejsce, jakie u Hebrajczyków
zajmowali męŜczyzna i kobieta, u Egipcjan zajęły byk i krowa, poświęcone Ozyrysowi i Izydzie";
przedstawiano ich jako męŜczyznę z głową byka i kobietę z głową krowy i oddawano tym symbolom
cześć. Wiemy, Ŝe Ozyrys przedstawiał słońce i rzekę Nil, rok tropikalny o 365 dniach; ta liczba
odpowiada wartości słowa “Neilos" i “byk", który przedstawiał równieŜ pierwiastek ognia i Ŝyciodajnej
siły; izis zaś była księŜycem, łoŜyskiem Nilu lub matką ziemią, która dla swych rodnych energii
potrzebowała wody. izis była teŜ rokiem księŜycowym 354-364 dni oraz siłą kierującą okresami ciąŜy,
takŜe krową ze znakiem młodego przybierającego miesiączka.
Ale fakt, Ŝe Egipcjanie nadali krowie rolę, jaką u Hebrajczyków zajmowała kobieta, nie wyraŜało
zasadniczej róŜnicy znaczenia, tylko po prostu wynikało ze zbieŜności nauki i miało zastąpić symbol o
ogólnym, powszechnym znaczeniu; opierało się ono na tym, Ŝe okres ciąŜy krowy i kobiety uchodził za
jednakowo trwający 280 dni, czyli 10 miesięcy księŜycowych po 4 tygodnie. Właśnie ten okres
stanowił istotną wartość
' Jest to skarykaturowane pojęcie wedanty o parabrah marne, Mory zawiera w sobie cały
wszechświat, gdyŜ jest sam tym bezkresnym wszechświatem, i nic poza nim nie istnieje.
" To samo istnieje do dziś w Indiach; byk jest poświęcony Sziwie; krowa przedstawia róŜne
postacie Szakti, czyli “Potęgi"-Boginie.

tego symbolu zwierzęcia, którego znakiem był księŜyc przybierający'. [...] Te naturalne etaŜowe
okresy byty, jak moŜna stwierdzić, przedmiotem symbolizmu na całym świecie. UŜywano ich [...] u
Hindusów, występują teŜ najwyraźniej u staroŜytnych mieszkańców Ameryki, na tabliczkach
Richardsona i Gęsta, w KrzyŜu Palenque i gdzie indziej; stanowią równieŜ wyraźną podstawę
tworzenia form kalendarzowych przez Majów Jukatanu, Hindusów, Asyryjczyków, staroŜytnych
Babilończyków, jak równieŜ Egipcjan i dawnych Hebrajczyków. Naturalnymi symbolami [...] bytyby
albo fallus, albo fallus i joni, tj. męskie i Ŝeńskie; w istocie słowa tłumaczone w terminach
uogólniających jako: męskie i Ŝeńskie, to w 27. wierszu pierwszego rozdziału “Genesis" [...] sacr i
cab-wah, czyli dosłownie: faiius i joni". WyobraŜanie emblematów fallicznych zaledwie napomyka o
organach płciowych ciała ludzkiego, i to tylko biorąc pod uwagę ich funkcje i rozwój pęcherzyków
nasiennych z nich wydzielanych; wynikałoby z tego raczej, iŜ były pewnym sposobem mierzenia
księŜycowych okresów, a przez nie okresów słonecznych.
Oto jest fizjologiczny i antropologiczny klucz do symbolizmu księŜycowego. Klucz, który odsłania
tajemnicę teogonii, czyli ewolucji bogów manwantarycznych, jest bardziej złoŜony i nie ma w sobie
wcale pierwiastka fallicznego. Wszystko w nim jest mistyczne i boskie. Jednak śydzi, poza tym Ŝe
Jehowę połączyli bezpośrednio z KsięŜycem jako Boga rodzenia, woleli nie brać pod uwagę hierarchii
wyŜszych i uczynili z niektórych konstelacji zodiakalnych i bogów planetarnych swoich patriarchów,
egzoteryzując tym ideę czysto teozoficzną i ściągając ją do poziomu grzesznej ludzkości. Rękopis,
1 Siad kuł! KsięŜyca u Hebrajczyków. •' ..Męskie i Ŝeńskie, stworzył je ON".
z którego czerpaliśmy powyŜsze wyjątki, wykazuje jasno, do jakiej hierarchii bogów naleŜał
Jehowah i kim był ten Ŝydowski Bóg, gdyŜ w jasnych słowach mówi to, co autorka niniejszego dzieła
zawsze z naciskiem podkreślała, Ŝe Bóg, którego brzemię przyjęli chrześcijanie, nie był niczym innym
jak księŜycowym symbolem twórczych, rodnych potęg Natury. Nie poznali oni nigdy nawet
hebrajskiego Boga tajemnicy – Ain Sof kabali-stów, a pojęcie to wśród najwcześniejszych
kabalistycz-nych i mistycznych idei było równie wzniosłe i wielkie, jak Parabrahman. Ale oczywiście
nie w Kabbala Rosen-rotha naleŜy szukać prawdziwych i oryginalnych nauk Symeona Ben Jochai,
które były jak najbardziej metafizyczne i filozoficzne. A iluŜ to wśród uczniów Kabały nie zna z niej nic
ponad parę zniekształconych tłumaczeń łacińskich? Przypatrzmy się idei, która doprowadziła śydów
staroŜytnych do przyjęcia Boga zastępczego w miejsce Nigdy-Niepoznawalnego, a która wprowadziła
chrześcijan w błąd i sprawiła, Ŝe przyjęli i uwaŜali za rzeczywiste to, co było tylko zastępcze.
Jeśli z tymi narządami [faiius i joni], jako symbolami twórczych sił kosmicznych, moŜna zespolić
ideę [...] czasu, tedy zaiste w budowie kaŜdej świątyni będącej mieszkaniem bóstwa, czyli Jehowy, ta
część, która jest przeznaczona na święte świętych, miejsce najświętsze, powinna by wywodzić swą
nazwę od uznanej świętości organów rozrodczych uwaŜanych za symbole miar, jak i przyczyny
stwórczej.
Mędrcy staroŜytni nie mieli dla Praprzyczyny Ŝadnego imienia, Ŝadnego pojęcia i Ŝadnego
symbolu.
' PoniewaŜ była zbyt święta. W Wedach określa się ją jako To. Jest to przedwieczna praprzyczyna,
więc nie moŜna o niej mówić jako o “przyczynie pierwszej", gdyŜ termin ten nasuwa myśl, Ŝe istniał
czas, gdy jej nie było

U Hebrajczyków pośrednie jej pojęcie ukrywało się w stówie zaprzeczającym moŜliwość


rozumienia, tj. “Ain Sof", co znaczy bezgraniczny. Ale symbolem jego pierwszego dającego się pojąć
przejawienia było koło ze średnicą, dla oddania pojęcia równocześnie geometrycznego, fallicznego i
astronomicznego [...], albowiem jedynka bierze swój początek z zera (O), czyli koła, bez którego by
nie mogła istnieć; od jednostki, czyli pierwszego jednego, pochodzi 9 liczb, a geometrycznie wszystkie
figury płaskie. Więc w “Kabale" to koło ze średnicą przedstawia Wsefirotów, czyli emanacji, które
tworzą razem Adama Kadmona, tj. człowieka archetypowego [pierwowzór], początek stwórczy rzeczy
wszelkiej. Myśl powiązania obrazu koła i jego średnicy, to jest liczby 10, ze znaczeniem organów
rozrodczych i miejsca najświętszego [...] przeprowadzana była w budowie Komory Króla, czyli
świętego świętych Wielkiej Piramidy, Arki MojŜesza i świętego świętych Świątyni Króla Salomona. [...}
Jest to wyobraŜenie podwójnego łona, gdyŜ w języku hebrajskim litera – H jest równocześnie liczbą 5 i
symbolem łona (macicy), a dwa razy 5, czyli 10, to liczba falliczna".
To “podwójne łono" wykazuje równieŜ dwoistą ideę sprowadzaną w dóf, z najwyŜszej, czyli
duchowej, do niŜszej, czyli ziemskiej sfery; a przez śydów ograniczonej do tej ostatniej. Poza tym u
nich Nczba siedem zajęta najwaŜniejsze miejsce w religii egzoterycznej, która była kultem form
zewnętrznych i pustych obrzędów; przykładem tego jest szabat, siódmy dzień poświęcony ich bóstwu,
KsięŜycowi, jako symbolowi płodnego Jehowy. Ale u innych narodów liczba siedem przedstawiała
ewolucję teogoniczną, okresy, czyli cykle, sfery kosmiczne
' The Source of Meastires, rękopis, s. 18-20.
oraz siedem potęg utajonych w kosmosie, pojętym jako bezgraniczna całość, której pierwszy górny
trójkąt był uwaŜany za nieosiągalny dla ograniczonego rozumu ludzkiego. Podczas gdy inne narody, w
ramach nieuniknionego ograniczenia kosmosu w przestrzeni i czasie, zajmowały się tylko jego
siedmiorako przejawioną sferą, śydzi stosowali tę liczbę wyłącznie do KsięŜyca i na tym opierali
wszystkie swe święte obliczenia. Dlatego autor cytowanego rękopisu tak pisze o Ŝydowskiej
metrologii:
Jeśli się pomnoŜy 20 612 przez 4/3, to otrzymany iloczyn stanowić będzie podstawę do ustalenia
średniego czasu obiegu KsięŜyca; a jeśli ten iloczyn pomnoŜy się ponownie przez 4/3, to nowy iloczyn
dostarczy nam podstawy do dokładnego obliczenia czasu roku słonecznego, [...] forma ta [...] okazuje
się bardzo uŜyteczna przy obliczaniu astronomicznych okresów'.
Ta liczba podwójna – męska i Ŝeńska – jest usym-bolizowana równieŜ w niektórych dobrze
znanych bóstwach, na przykład:
Ardhanari-lszwara, hinduska Izis, Eridanus lub Ar-dan, lub hebrajski Jordan, czyli źródło zstąpienia.
Stoi ona na pływającym na wodzie liściu lotosu. Znaczyło to, iŜ jest to [...] bóstwo androgyniczne lub
hermafrodyczne. tj. fallus ijoni w jednym, liczba 10, hebrajska litera Jod, czyli zawartość Jehowy. Ona,
a raczej ona-on podaje minuty tego samego koła o 360 stopniach".
Jehowa w swym najlepszym aspekcie jest Binah, “górną, pośredniczącą Macierzą, Wielkim
Morzem, lub Duchem Świętym", i dlatego jest raczej synonimem Marii, matki Jezusa, aniŜeli jego
Ojca; owa “Matka, będąca łacińskim Marę", Morzem, jest równieŜ Wenus, Stellą del Marę, czyli
“Gwiazdą Morza".
• The Source ot Measures, s 21-22.
•• TamŜe, s. 23-24.
Przodkowie księŜycowi tajemniczych Akadyjczyków – Czandrawamszów i Induwamszów, królów
księŜycowych, o których mówi tradycja, Ŝe panowali w Prajagu (dziś Allahabad) na całe wieki przed
naszą erą – przybyli z Indii i przynieśli ze sobą kult swych przodków, Somy i jego syna Buddy, który
stał się później kultem Chaldejczyków; kult ten wszakŜe, poza ludowym ubóstwianiem gwiazd i słońca,
nie byt wcale bałwochwalstwem. W kaŜdym razie nie więcej niŜ współczesny rzymskokatolicki
symbolizm, który Dziewicę Marię, będącą Magna Mater Syryjczyków i Greków, łączy z księŜycem.
Kultem tym wysoce się szczycą najpoboŜniejsi katolicy rzymscy i głośno się do niego przyznają. W
Memoi-re Akademii Francuskiej, markiz De Mirville powiada:
Jest to całkiem naturalne, Ŝe w nieświadomej przepowiedni Ammon-Ra był małŜonkiem swej matki,
gdyŜ Magna Mater chrześcijan jest właśnie małŜonką syna, którego poczęła. [...] My (chrześcijanie)
moŜemy teraz zrozumieć, dlaczego Neith rzuca blask na Słońce, choć pozostaje nadal KsięŜycem,
gdyŜ Dziewica, która jest Królową Niebios, jak nią była Neith, przyodziewa Chry-stusa-Słońce, tak
samo jak to czyni Neith, i jest przez niego przyodziana; “Tu vestis solem et te soi vestit" (jak to
śpiewają rzymscy katolicy podczas swego naboŜeństwa).
My (chrześcijanie) rozumiemy równieŜ, Ŝe sławny napis w Sais mógł twierdzić, iŜ “nikt nigdy nie
podniósł mej zasłony (peplum)", zwaŜywszy, Ŝe zdanie to dosłownie przetłumaczone jest główną
treścią tego, co się śpiewa w kościele w dniu Niepokalanego Poczęcia .
• Pneumalologie Des Esprits, tom 3, .Archeologie de la Vierge Merę", s. 117.
Trudno o bardziej szczere wyznanie. Usprawiedliwia ono całkowicie to, co Gerald Massey
powiedział w swym odczycie StaroŜytna i współczesna luniolatria:
Człowiek w KsięŜycu (Ozyrys-Sut, Jehowah-Szatan, Chrystus-Judasz, oraz inne pary bliźniąt
księŜycowych) bywa często oskarŜany o złe prowadzenie się. [...] W zjawiskach księŜycowych KsięŜyc
był jeden, dwojaki co do płci, a trojaki w swym charakterze jako matka, dziecię i dorosły mąŜ. Tym
sposobem dziecię KsięŜyca stawało się małŜonkiem własnej matki. Nie moŜna było tego uniknąć, jeśli
w ogóle miało zaistnieć rozmnaŜanie. Jego musem było – stać się własnym ojcem. Te stosunki zostały
przekreślone przez socjologię późniejszą, a pierwotny człowiek księŜycowy odrzucony. Ale w swej
ostatniej najbardziej niezrozumiałej fazie, stało się to centralną doktryną najgrubszego na świecie
przesądu, gdyŜ właśnie te zjawiska księŜycowe i ich po ludzku przedstawione pokrewieństwa, aŜ do
kazirodztwa włącznie, stanowią podstawę chrześcijańskiej Trójcy w Jedności. Z powodu
nieznajomości symboliki proste wyobraŜenie dawnych czasów stało się najgłębszą tajemnicą religijną
we współczesnej luniolatrii. Kościół rzymski, nie krępując się wcale tym dowodem, maluje Dziewicę
Marię odzianą w stonce, z księŜycem pod stopami, trzyma -jącą w ramionach dzieciątko księŜycowe
–jako dziecię i małŜonka matki KsięŜyca. Matka, dziecię i dorosły mąŜ są podstawą. [...] W ten sposób
moŜna dowieść, Ŝe nasza chrystologia jest zmumifikowaną mitologią i tradycją legendarną, która w
“Starym" i “Nowym Testamencie" udaje przed nami objawienie boskie, wypowiedziane głosem
samego Boga".
' G. Massey: StaroŜytna i współczesna luniolatria, s. 23.

W Zoharze znajdujemy śliczną alegorię, która lepiej niŜ cokolwiek innego odsłania prawdziwy
charakter Jehowy, czyli YHVH, w pierwotnej koncepcji hebrajskich kabalistów. Znajduje się ona teraz
w filozofii Kabaty Ibn Gebirola, przetłumaczonej przez Izaaca Myera.
W napisanym przez R. Hizgee'yah wstępie, bardzo starym i stanowiącym część wydania “Zoharu"
Brody'e-go, znajduje się opis podróŜy podjętej przez R. Efazara, syna R. Szim-ona b. Jo'hai i R.
Abbaha. [...] Spotkali oni człowieka niosącego duŜy cięŜar. Zaczęli z nim rozmawiać [...], a [...]
objaśnienia Tory, jakie podawał ów człowiek niosący brzemię, były tak zadziwiające, Ŝe zapytali o jego
imię; odpowiedział: “Nie pytajcie mnie kim jestem; idźmy raczej wszyscy dalej w wyjaśnieniach Tory
(Prawa)". A oni zapytali: “Kto kazał ci iść niosąc tak wielki cięŜar?" Odpowiedział on: “Litera Jod, która
się równa 10 i jest literą symboliczną przedstawiającą Kether, a stanowi jądro i treść Świętego Imienia
YHVH, ona sprowadziła wojnę itd." [...] Rzekli tedy do niego znów: “Jeśli zechcesz powiedzieć nam
imię twego ojca, ucałujemy proch twoich stóp". Odpowiedział: “... Co do ojca mego, mieszka on w
Wielkim Morzu i był w nim rybą [podobnie jak Wisznu i Dagon lub Oannes], która (najpierw) zniszczyła
Wielkie Morze [.,.], był on wielki i potęŜny i przedwieczny, aŜ połknął wszystkie inne ryby Wielkiego
Morza".[...] R. E!'azar słuchał jego słów i rzekł doń: “Tyś jest synem Świętego Płomienia, ty jesteś
synem Rab Ham-nun-ah Sabah'a starego [ryba po ara-mejsku lub chaldejsku jest nun lub noun], ty
jesteś Synem Światłości Tory (Dharmy) itd"
Autor wyjaśnia następnie, Ŝe sefira Ŝeńska, Binah, jest nazywana przez kabalistów “Wielkim
Morzem": dla-
• l. Myer, Oabbalah. s. 336.
tego to Binah, którego imionami boskimi są Jehowah, Jahu, Elohim, jest to po prostu chaldejska
Tiamat, potęga Ŝeńska, Thalath Berozusa, która rządzi chaosem, a która zmienia się później w teologii
chrześcijańskiej w węŜa i szatana. Ona-On (Jah-howah) to niebiańskie Hę i Ewa. Ten Jah-howah
zatem, czyli Jehowah, jest identyczny z naszym Chaosem – Ojcem, Matką i Synem – w sferze
fizycznej i w czysto materialnym świecie; jest to jednocześnie Deus i Demon, Słońce i KsięŜyc, dobre i
złe, Bóg i czart.
Magnetyzm księŜycowy rodzi Ŝycie, utrzymuje je i niszczy, zarówno psychicznie, jak i fizycznie. A
jeśli astronomicznie księŜyc jest jedną z siedmiu planet staroŜytnego świata, to w teogonii jest on
jednym z ich władców; u chrześcijan w tej samej mierze obecnie co i u pogan, przy czym pierwsi
nazywają go imieniem jednego ze swych archaniołów, drudzy imieniem jednego ze swych bogów.
Dlatego to moŜna łatwo zrozumieć znaczenie “bajki", przełoŜonej przez Chwolsona z arabskiego
tłumaczenia starego rękopisu chaldejskiego, w której posąg księŜyca naucza Qutamy'ego. Seldenus
jak i Majmonides wyjaśniają nam tę tajemnicę w swym Guide to tnę Perplexed (Przewodnik dla
straconych lub zbłąkanych)'. Czciciele Terafima, czyli wyroczni Ŝydowskich, rzeźbili posągi i
utrzymywali, Ŝe światło głównych gwiazd (planet) przenikało je na wskroś, a wówczas chóry anielskie
(czyli władcy tych gwiazd i planet) rozmawiały z nimi, przekazując im bardzo wiele uŜytecznych nauk i
sztuk. Seldenus objaśnia, Ŝe Terafim były tworzone i układane według połoŜenia pewnych planet,
które Grecy nazywali Ŝywiołami, oraz według pewnych figur znajdujących się
1 Moreh Nebhuchim, III. XXX.

na niebie, a zwanych obrońcami, czyli bogami opiekuńczymi. Ci, co wywoływali Ŝywioły, nazywali
się wróŜącymi lub wróŜbitami Ŝywiołów.
Takie właśnie zdania w Rolnictwie Nabathejskim tak przestraszyły uczonych, Ŝe orzekli, iŜ dzieło to
jest albo apokryfem, albo bajką, niegodną uwagi członka Akademii. W tym samym czasie, jak
wykazaliśmy, gorliwi katolicy rzymscy i protestanci darli je, mówiąc w przenośni, na strzępy; pierwsi
dlatego, Ŝe “opisywały kult demonów", drudzy, poniewaŜ były “bezboŜne". Jeszcze raz wszyscy nie
mają zupełnie słuszności. Nie jest to bajka, a jeśli zaś chodzi o poboŜnych chrześcijan, to ten sam kult
moŜna pokazać w ich własnym Piśmie Świętym, jakkolwiek jest ono dziś zniekształcone przez
tłumaczenia. Kult słońca, księŜyca oraz gwiazd i Ŝywiołów znalazł miejsce w teologii; moŜna go
wyśledzić i w chrześcijaństwie. Bronią go papiści, a protestanci mogą wytrwale mu zaprzeczać na
własną odpowiedzialność i ryzyko. MoŜemy tu podać dwa przykłady.
Ammianus Marcellinus uczy, Ŝe wróŜb staroŜytnych dokonywano zawsze przy pomocy duchów
Ŝywiołów {Spiritus Elementorum)'.
Ale obecnie okazuje się, Ŝe planety, Ŝywioły i zodiak były przedstawiane za pomocą dwunastu
kamieni, zwanych “tajemnicami Ŝywiołów" (elementorum arcana) nie tylko w Heliopolis, ale takŜe w
świątyni Salomona i, jak to wykazują róŜni pisarze, w paru starych kościołach włoskich, a nawet w
Notre Damę w ParyŜu, gdzie moŜna je do dziś oglądać.
śaden symbol, nie wyłączając słońca, nie był bardziej złoŜony w swej wielości róŜnorodnych
znaczeń, niŜ symbol księŜycowy. Płeć jego była oczywiście podwój-
na. U niektórych narodów była męska, jak na przykład hinduski król Soma i chaldejski Sin; u innych
Ŝeńska – przykładem są piękne boginie Diana-Luna, lllicja (łaskawa lub przyjazna bogini) i Lucina. U
laurów składano ofiary ludzkie Artemidzie, jednej z postaci bogini księŜycowej; Kretericzycy nazywali
ją Diktynną, a Medowie i Persowie Anaitis, jak o tym świadczy pewien napis w Koloe: Artemidzie lub
Dianie obrończyni. Ale w tej chwili najbardziej obchodzi nas najczystsza i najjaśniejsza z bogiń
dziewiczych – Luna-Arternis, której pierwszy Pamfos nadał przydomek “najpiękniejsza" i o której
Eurypides pisał w Hippolitusie: na/cudniejsza pośród wielu dziewic". Owa Artemis-Lochia, bogini
opiekująca się poczęciem i narodzeniem (Iliada, Pausaniasz itd.), była w swych funkcjach jako troista
Hekate bóstwem orfickim, poprzedniczką Boga rabinów i przedchrześcijańskich kabalistów oraz jego
księŜycowego charakteru. Bogini Trójkształtna stanowiła uosobiony symbol róŜnych kolejnych
aspektów przedstawianych przez KsięŜyc w kaŜdej ze swych trzech faz; interpretację tę podawali juŜ
stoicy", podczas gdy orficcy mędrcy objaśniali przydomek “Trójkształtna" jako władczyni trzech
królestw przyrody. Zazdrosna, Ŝądna krwi, mściwa i wymagająca Hekate-Luna była godnym
odpowiednikiem “zazdrosnego Boga" proroków Ŝydowskich.
Cała zagadka słonecznego i księŜycowego kultu, którego ślady moŜna i dziś odnaleźć w
Kościołach, opiera się w istocie na tej starej jak świat tajemnicy – zjawisk księŜycowych.
WspółzaleŜne energie “Królowej Nocy", dotąd dla nauki współczesnej ukryte, lecz według wiedzy
adeptów wschodnich w pełni działające, doskonale tłumaczą liczne obrazy i wizerunki księŜyca przed-
- Pausaniasz. VIII, s. 35-38.
" Cornutus, De Natura Deomm, XXXIV, s. 1.

stawiane przez staroŜytnych. Dowodzi to równieŜ, o iie głębiej wniknęli staroŜytni w misteria Seleny
niŜ nasi współcześni astronomowie. Cały panteon księŜycowych bogów i bogiń, Neftys lub Neith,
Prozerpina, Melitta, Kybela, Izis, Astarte, Wenus i Hekate z jednej strony, a Apollo, Dionizos, Adonis,
Bachus, Ozyrys, Atis, Tam-muz itd. z drugiej, dowodzą swymi imionami i tytułami – “synów" i
“małŜonków" swych “matek" – swojej toŜsamości z Trójcą chrześcijańską. We wszystkich systemach
religijnych funkcje bogów, jako ojca, syna i małŜonka, stapiały się w jedno, a boginie utoŜsamiano z
małŜonką, matką i siostrą boga “męskiego"; w pierwszym przedstawiano syntezę ludzkich atrybutów
jako “Słońce, dawcę Ŝycia"; w drugich zaś łączyły się wszystkie inne cechy i przymioty w wielkiej
syntezie, znanej pod ogólnym imieniem: Maja, Maya, Maria, itd. Maja otrzymała u Greków imię
“Matki", w sposób nieco naciągnięty, od źródłosłowu ma (mamka) i nawet nadała nazwę miesiącowi
majowi, który poświęcony był wszystkim boginiom, zanim został poświęcony Marii", Pierwotnie jednak
była to Maya, Durga, co orientaliści przetłumaczyli jako “niedostępna", a co naprawdę znaczy
“niedosięŜna" jako złuda i nierzeczywistość, gdyŜ jest źródłem i przyczyną czarów i uosobieniem
ułudy.
W religijnych obrzędach księŜyc słuŜył dwojakiemu celowi: jako bogini, Ŝeńska potęga, dla celów
egzotery-cznych, a jako bóg męski, w alegorii i symbolu; w filozofii okultystycznej satelita nasz
uwaŜany był za potęgę bezpłciową, którą naleŜy starannie badać, gdyŜ moŜna się jej bać. U
wtajemniczonych Ariów, Khaldiów {Chal-
' Katolicy rzymscy zawdzięczają pomysł poświęcenia miesiąca maja Dziewicy Marii “poganinowi"
Plutarchowi, który dowodzi, Ŝe maj poświęcony jest bogiń: Mai. czyi: Weście (Aulus Gellius sub </oce
Ma/a), uosobieniu naszej matki-ziemi, naszej piastunce i karmicielce.
dejczyków), Greków i Rzymian, Soma, Sin, Arternis So-teira (hermafrodyczny Apollo, którego
znakiem była lira, i brodata Diana z łukiem i strzafą), Deus-Lunus, a zwłaszcza Ozyrys-Lunus i
Tot-Lunus*, byli tajemnymi potęgami KsięŜyca. Jednak KsięŜyc, jako męski czy Ŝeński, jako Tot czy
Minerwa, Soma lub Astarta, jest okultystyczną tajemnicą tajemnic i bardziej symbolem złego niŜ
dobrego. Siedem jego faz według pierwotnego ezoterycznego podziału dzieli się na trzy
astronomiczne zjawiska i na cztery czysto psychiczne okresy. śe księŜyc nie zawsze był otaczany
czcią, dowodzą misteria, w których śmierć boga-księŜyca – trzy fazy stopniowego zmniejszania się i
ostateczne zniknięcie – przedstawiono alegorycznie; księŜyc wyobraŜa) geniusza zła, który na pewien
czas triumfuje nad światło nośnym i dającym Ŝycie bogiem-stońcem; i potrzeba było ogromnej
zręczności i uczoności staroŜytnych hierofantów, aby ten triumf zamienić w poraŜkę.
W najstarszym spośród wszystkich kultów, bo w kulcie trzeciej rasy naszego kręgu, rasy
hermafrodytów, męski księŜyc stał się święty, gdy po tak zwanym upadku dokonał się podział płci.
Deus Lunus stał się wtedy androgynicznym, kolejno męskim i Ŝeńskim, aby w końcu słuŜyć czwartej
rasie głównej, atlantyckiej, jako potęga dwoista, do czarów, W naszej rasie piątej, kult
słoneczno-księŜycowy podzielił ludy na dwa odrębne wrogie sobie obozy. Doprowadził on do
wydarzeń opisywanych po wielu wiekach w wojnie Mahabharaty; wojna ta dla Europejczyków jest
baśniową, ale dla Hindusów j okultystów historyczną, walką pomiędzy rodami zwanymi Surjawamsza i
Induwamsza. Wziąwszy początek w podwójnym aspekcie księŜyca, to znaczy w kulcie
* Tot-Lunus jest to indyjski Budda-Soma, czyli Merkury i KsięŜyc.

męskich i Ŝeńskich pierwiastków, walka ta zakończyła się przyjęciem dwóch odrębnych kultów –
słonecznego i księŜycowego. W rasach semickich przez długi czas Słońce było Ŝeńskie, a KsięŜyc
męski; to ostatnie pojęcie przyjęli oni z tradycji atlantyckich. KsięŜyc nazywano “Panem Słońca",
Bel-Szemesz, przed kultem Szeme-sza. Nieznajomość przyczyn pierwotnych takiego rozróŜniania, jak
równieŜ zasad okultystycznych, doprowadziła narody do antropomorficznego kultu boŜyszcz. W
okresie, o którym nie mówią księgi MojŜesza, mianowicie od wygnania z raju (Edenu), aŜ do
alegorycznego potopu, śydzi, razem z innymi Semitami, czcili Dajanisf, “Wszechrządcę ludzi",
“Sędziego", czyli Słońce. ChociaŜ kanon Ŝydowski i chrześcijaństwo uczyniły w Biblii ze Słońca “Pana
Boga" i “Jehowę", jednak ta sama Biblia jest pełna dość niedyskretnych wzmianek o bóstwie
androgynicznym, którym byt Jehowah, Słońce i Astarta, KsięŜyc, w swym Ŝeńskim aspekcie
całkowicie wolny od nadawanego mu obecnie metaforycznego znaczenia. Bóg jest “ogniem
trawiącym", ukazuje się “w ogniu" i jest “ogniem okolony". Ezechiel nie tylko widział, Ŝe śydzi “oddają
cześć Słońcu". Baa! Izraelitów, Sze-mesz Moabitów i Moloch Ammonitów – byti identyczni ze
“Słońcem-Jehową" i do dziś są “Królami Zastępów Niebieskich", Słońcem, tak samo jak Astarta była
“Królową Niebios", czyli KsięŜycem. “Słońce Sprawiedliwości" dopiero teraz stało się wyraŜeniem
metaforycznym. Jednak religia kaŜdego staroŜytnego narodu była oparta przede wszystkim na
ukrytych przejawieniach czysto abstrakcyjnej energii lub praprzyczyny, zwanej obecnie “Bogiem". JuŜ
samo ustanowienie tego rodzaju kultu dowodzi w swych szczegółach i obrzędach, Ŝe filozofo-
' Dajamsz W oryginale po hebrajsku (przyp. tłum.]. " Ezechiel, VIII, 16.
wie, którzy stworzyli tego rodzaju systemy subiektywnej i obiektywnej przyrody, posiadali głęboką
wiedzę i znali wiele naukowych faktów. Poza ich czysto okultystyczną stroną, obrzędy kultu
księŜycowego opierały się, jak juŜ wykazaliśmy, na znajomości fizjologii – nauki, którą uwaŜamy za
całkiem nowoczesną– psychologii, świętej matematyki, geometrii i metrologii, we właściwym ich
zastosowaniu do symbolów i figur, które są tylko glifami, zaznaczającymi zbadane naturalne i
naukowe fakty; krótko mówiąc, opierały się na najdokładniejszej i głębokiej znajomości przyrody.
Magnetyzm księŜycowy rodzi Ŝycie, utrzymuje je i niweczy; a Soma wyraŜa troistą potęgę Trimurti,
choć do dziś pozostaje to nieznane dla profanów. Alegoria, według której Soma-KsięŜyc powstał przez
“skrupianie w masło" [czyli konkretyzowanie się materii lotniejszej w stałą – przyp. tłum.] Oceanu śycia
(Przestrzeni) przez bogów w innej manwantarze, to znaczy w pra-genetycznym dniu naszego
planetarnego układu, oraz mit, który mówi, iŜ riszi doją Ziemię jako krowę, której cielęciem jest
Soma-KsięŜyc, mają głębokie znaczenie kosmogoniczne. Nie naszą to bowiem Ziemię “doją" ani teŜ
KsięŜyc, który zwany był tym cielątkiem". Gdyby nasi “mędrcy" nauki tyle wiedzieli o tajemnicach
przyrody, co staroŜytni Ariowie, na pewno nie wyobraŜaliby sobie nigdy, Ŝe KsięŜyc odprysł od Ziemi.
Trzeba jeszcze raz sobie przypomnieć i rozwaŜyć, iŜ w najstarszym z teo-gonicznych przeobraŜeń syn
staje się wiasnym ojcem, a matka zostaje przez syna poczęta; trzeba się w to
• W alegorii tej Ziemia ucieka, aby ratować swe Ŝycie, przed Pritu, który ją ściga. Przybiera ona
postać krowy i drŜąc z przeraŜenia ucieka
tego w kaŜde) księdze Puranów cielę nosi inne imię- W jedne] to Manu Swajambhuwa, w innej
Indra, w treeciej Himawat (Himalaje), Meru zaś jest “dójką". Jest to głębsza alegoria, niŜ moŜna
przypuszczać.

wgłębić, jeśli rnamy zrozumieć symboliczny język ludów staroŜytnych. W przeciwnym razie
mitologia będzie zawsze przeraŜać orientalistów jako niezdrowe fantazje pojawiające się na pewnym
etapie ludzkiej kultury! – jak to powaŜnie oświadcza Renouf w Hibbert Lecture.
Ludy staroŜytne nauczały o sarnorództwie bogów. Jedyna boska najwyŜsza i nie przejawiona
substancja nieustannie wypromieniowuje z siebie drugą przejawioną istność, a ta druga jaźń
androgyniczna w swej naturze rodzi niepokalanie wszystkość, tak w makrokos-micznym, jak i
mikrokosmicznym wszechświecie. WyraŜa się to w symbolu koła i średnicy lub w świętej dekadzie –
dziesiątce f 10), o czym mówiliśmy wyŜej.
Jednak nasi orientaliści, pomimo największej chęci odkrycia jednorodnego pierwiastka w
przyrodzie, nie chcą go widzieć. Ograniczeni w swych badaniach tą swoją niewiedzą, arioiodzy i
egiptolodzy w swych spekulacjach schodzą stale na manowce. Na przykład Rou-ge nie jest w stanie
zrozumieć w tekście przez siebie tłumaczonym znaczenia tego, co Ammon-Ra powiada do króla
Amenofisa, który jest przypuszczalnie Memno-nem: Tyśjest mym Synem, ja cię zrodziłem. A znajdując
tę samą myśl w wielu tekstach i w rozmaitych formach, ten chrześcijański orientalista czuje się
wreszcie zmuszony do stwierdzenia:
Aby ta myśl mogła powstać w umyśle hierogramma-tysty, musiała istnieć w jego religii mniej lub
więcej określona doktryna, dopuszczająca moŜliwość zaistnienia boskiego i niepokalanego wcielenia
w ludzką postać.
Tak istotnie byio. Po cóŜ jednak szukać wyjaśnień w niemoŜliwym wstecznym proroctwie, gdy całą
tajemnicę daje się wyjaśnić tym, Ŝe religia późniejsza szła za wcześniejszą?
Nauka ta była powszechna i nie powstała wcale w umyśle jakiegoś jednego hierogrammatysty;
awatary hinduskie właśnie tego dowodzą. Doszedłszy do “jaśniejszego zrozumienia"', czym był u
Egipcjan “Boski Ojciec i Syn", de Rouge nadal błądzi i nie umie wyjaśnić i pojąć, jakie funkcje
przypisywano postaci Ŝeńskiej w tym prastworzeniu. Nie widzi tego w bogini Neith z Sais, choć
przytacza całe zdanie wypowiedziane do Kambizesa przez dowódcę przy wprowadzaniu tego króla do
świątyni w Sais: Wskazałem Najjaśniejszemu Panu, jak wielkie jest dostojeństwo Sais, które jest
przybytkiem Neith, wielkiej (Ŝeńskiej) Stwórczyni, Rodzicielki Słońca, które jest pierworodnym, a które
przecie nie jest zrodzone, a jeno wydane na świat; a zatem jest owocem Matki Niepokalanej.
O ileŜ wspanialsza, bardziej filozoficzna i pełna poezji – dla kaŜdego, kto potrafi ją zrozumieć i
ocenić – jest istotna róŜnica pomiędzy dziewicą niepokalaną staroŜytnych “pogan" a współczesnym
pojęciem papieskim. U pierwszych wiecznie młodzieńcza Matka Przyroda, odbicie jej prawzorów,
Słońca i KsięŜyca, rodzi i wydaje z siebie swego “z myśli zrodzonego" syna – wszechświat. Słońce i
KsięŜyc jako męsko-Ŝeńskie bóstwa zapładniają Ziemię-Matkę mikrokosmiczną, a ona z kolei poczyna
i rodzi światy. U chrześcijan “Pierworodny" (primogenitus} jest naprawdę zrodzony (genitus non factus
– zrodzony, nie stworzony) i faktycznie poczęły i narodzony: Virgo pariet (Dziewica narodzi), objaśnia
Kościół rzymski. Tak to Kościół obniŜa wzniosły ideał duchowy Dziewicy Marii do poziomu Ziemi i, czy-
' Jego jasne zrozumienie jest takie, Ŝe Egipcjanie przepowiadali Jehowę (!) i jego wcielonego
Odkupiciela (dobry wąŜ) itd.; utoŜsamia nawet Tyfona ze złym węŜem z rajskiego ogrodu, l to uchodzi
za powaŜną i trzeźwą naukę!

niąc ją “na wskroś ziemską", zniŜa ideał, który ona przedstawia, do rzędu antropomorficznych
bogiń ludowych.
Zaprawdę Neith, Izis, Diana itd., jakimkolwiek ją zwano imieniem, była boginią-demiurgiem,
zarazem widzialną i niewidzialną, posiadającą miejsce w niebie, a pomagającą przy rozmnaŜaniu się
gatunków, krótko mówiąc była księŜycem. Niezliczone są jej okultystyczne potęgi i aspekty; w jednym
z nich księŜyc staje się u Egipcjan Hator, jedną z postaci Izis' i obie te boginie przedstawia się jako
karmiące Morusa. W egipskiej sali British Museum warto spojrzeć, jak faraon Totmes oddaje cześć
Hator, stojąc pomiędzy nią a Panem Niebios. Monolit ten przywieziono z Karnaku. Na tronie tej samej
bogini jest wyryty następujący napis: Boska Rodzica i Pani, czyli Królowa Nieba, jak równieŜ Gwiazda
Zaranna i Światłość Morza – Stella Małutina i Lux Maris. Wszystkie boginie księŜycowe miaty aspekt
dwoisty: jeden boski, drugi piekielny. KaŜda była Dziewicą-Matką niepokalanie poczętego i
zrodzonego Syna – Słońca. Raoul Rochette dowodzi, Ŝe u Ateńczyków bogini księŜycowa, Pallas lub
Kybele, Minerwa czy teŜ Diana – trzymająca w ramionach swe dziecię-syna – wzywana była podczas
uroczystości jako “Jednorodzona Boga", “Jedyna Matka BoŜa", siedząca na lwie, a otoczona
dwunastoma postaciami, w których orientalista pozna dwunastu wielkich bogów, a poboŜny
orientatista chrześcijański apostołów, a raczej greckie, pogańskie o nich proroctwo.
Obaj będą mieli rację, gdyŜ niepokalana bogini Kościoła łacińskiego jest wierną kopią staroŜytnych
bogiń
' Hator jest Izis piekielną, szczególnie zaś boginią Zacnodu lub
pogańskich; liczba (dwanaście) apostołów jest liczbą dwunastu plemion, te zaś są uosobieniem
dwunastu wielkich bogów i dwunastu znaków zodiaku. Niemal kaŜdy szczegół w dogmatach
chrześcijańskich jest zapoŜyczony od pogan. Semele, Ŝona Jowisza i matka Bachusa, Sfońca, została
równieŜ według Nonnusa “wniebowzięta", czyli po śmierci uniesiona do nieba, gdzie panuje pomiędzy
Marsem a Wenus jako królowa świata lub wszechświata; a na jej imię, jak na imię Hator, Hekate i
innych bogiń piekła, drŜą wszystkie szatany.
Demony pierzchają przed Samalą". Ten napis grecki na małej świątyni, wyryty na kamieniu
znalezionym przez Bergera, a skopiowanym przez Montfaucona, jak opowiada nam De Mirville, mówi
o zdumiewającym fakcie, Ŝe Magna Mater staroŜytnego świata była bezwstydnym “plagiatem"
szatana, szydzącym z Niepokalanej Dziewicy, Matki jego Kościoła. Tak czy teŜ odwrotnie – nie ma
dlań znaczenia. W kaŜdym razie ta zupełna identyczność archaicznej kopii i współczesnego oryginału
jest godna uwagi.
Gdybyśmy mogli znacznie rozszerzyć ten rozdział, chętnie byśmy pokazali, jaką zadziwiającą
zimną krew i obojętność przejawiają niektórzy wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego, gdy im się
stawia przed oczy odkrycia przeszłości. Na uwagę Maury'ego, Ŝe Dziewica Maria objęła w posiadanie
wszystkie świątynie Wenus i Cerery, Ŝe obrzędy pogańskie, które szerzono i odprawiano na cześć
tych bogiń, zostały w znacznej mierze przeniesione i zastosowane do Matki Chrystusa", wy-
' Pochodzi to od De Mirville'a. który z dumą przyznaje to podobieństwo, a on powinien wiedzieć.
Zob. Archeologie de la Vierge Marie w jego Des Esprits, tom 3, s. 111-113.
" Magie, s. 153.

znawca ten odpowiada, iŜ jest tak w istocie, ale to wszak całkiem naturalne i tak właśnie być
powinno:
PoniewaŜ dogmat, liturgia i obrzędy wyznawane i praktykowane przez rzymski Kościół apostolski w
1862 roku znajdują się wyryte na pomnikach, zapisane na papirusach i w manuskryptach niewiele
późniejszych od potopu, nie moŜna zaprzeczyć istnienia pierwotnego, przedhistorycznego katolicyzmu
(rzymskiego), którego tylko wiecznym przedłuŜeniem jest nasz obecny [...]; ale podczas gdy pierwszy
był szczytem, “summum", bezwstydu demonów i czarnej magii, ten drugi jest boski. Jeśli w naszym
(chrześcijańskim) Objawieniu (Apokalipsie) Maria, słońce i księŜyc mająca pod stopami, nie ma juŜ nic
wspólnego ze skromną słuŜebnicą (servante) z Nazaretu (sid), to dlatego, Ŝe stała się teraz
największą z teologicznych i kosmologicznych potęg w naszym wszechświecie".
Zaprawdę tak jest, bo juŜ Pindar śpiewał o jej wniebowzięciu: Siedzi na prawicy Ojca swego
(Jowisza) [...], a potęŜniejsza jest od wszystkich aniołów lub bogów – hymn, który moŜna zastosować i
do Dziewicy Marii. A święty Bernard, wedle cytatu Corneliusa a Lapide, zwraca się do Dziewicy Marii,
mówiąc: Słońce-Chrystus Ŝyje w tobie, a ty Ŝyjesz w nim"'.
TenŜe sam prostoduszny święty mąŜ przyznaje dalej, Ŝe Dziewica Maria jest równieŜ księŜycem.
Do niej jako Lucyny Kościoła mają się według niego odnosić słowa Wergilego w chwili narodzenia
dziecięcia Casta fave Łacina, tuus jam regnat Apollo (“Łaskawą bądź, dziewicza Lucyno, twój Apollo
jest teraz królem"). Po-
' De Mirvil!e, op. cit., s. 116 i 119. " Pindar, Hymny do M/nerwy, s. 19.
dobnie jak księŜyc, Dziewica Maria jest Królową Nieba, dodaje ten święty prostaczek.
To rozstrzyga całą kwestię. Według takich pisarzy, jak de Mlrville, im więcej znajduje się
podobieństw pomiędzy pojęciami pogan a dogmatami chrześcijan, tym bardziej boska wydaje się
religia chrześcijańska i tym bardziej naleŜy ją uwaŜać za jedyną prawdziwie natchnioną, zwłaszcza w
jej rzymskokatolickiej postaci. Niewierzących uczonych i członków Akademii, którzy w Kościele
łacińskim waŜą się widzieć coś odwrotnego niŜ boskie natchnienie i odrzucają wiarę w sztuczki
szatańskie będące “plagiatem przez antycypację", ostro się strofuje. Ale oni nie wierzą w nic i
odrzucają nawet “Rolnictwo Nabaitejskie" jako romans i zbiór przesądnych bredni, skarŜy się autor
Memoire'u. Według ich przewrotnego zdania boŜek KsięŜycowy Qu-tamy'ego i posąg Madonny są tym
samym! Szlachetny markiz (J. E. de Mirville) napisał sześć ogromnych tomów, czyli jak je nazywa
Memoire'ów Akademii Francuskiej, w jedynym celu: by wykazać, Ŝe katolicyzm rzymski jest objawioną
i natchnioną religią. Przyłącza on na dowód niezliczone fakty, które mają udowodnić, Ŝe cały świat
staroŜytny, poczynając od potopu, popełniał przy pomocy szatana stale i systematycznie plagiaty
obrzędów, ceremonii i dogmatów przyszłego świętego Kościoła, który miał się narodzić w wiele
wieków później, l cóŜ by powiedział ten wierny syn Rzymu, gdyby usłyszat, Ŝe jego współwyznawca
M. Renouf, znakomity egiptolog z British Museum, oświadcza w jednym ze swych uczonych
wykładów, Ŝe: ani Hebrajczycy, ani Grecy nie zapoŜyczyli Ŝadnego ze swych pojęć z Egiptu'1?
' Cytai z odczytu G. Masseya.

A moŜe Renouf chciał powiedzieć, Ŝe Egipcjanie, Grecy i Ariowie poŜyczyli swe idee od łacińskiego
Kościoła? A jeśli tak, to dlaczego choćby w imię logiki odrzucają papiści dodatkowe informacje, jakie
mogą im podać okultyści o czczeniu KsięŜyca, skoro wszystkie one zmierzają do wykazania, Ŝe kult
rzymskokatolickiego Kościoła jest równie stary jak świat sabeanizmu i astroiatrii?
Wczesnochrześcijańska i późniejsza rzymskokatolicka astrolatria, czyli symboliczny kult słońca i
księŜyca, kult identyczny z takimŜe u gnostyków, choć mniej filozoficzny i czysty aniŜeli “kult Słońca"
wyznawców Zoro-astra, jest naturalnym skutkiem jej powstania i pochodzenia. Przyjęcie przez Kościół
łaciński takich symbolów, jaki woda, ogień, słońce, księŜyc, gwiazdy oraz wielu innych, jest wprost
przedłuŜeniem starego kultu narodów pogańskich przez pierwszych chrześcijan, l tak Odyn zdobył
mądrość, moc i wiedzę u stóp Mimira, po trzykroć mądrego Jotuna; całe Ŝycie spędził on u krynicy
mądrości odwiecznej, której kryształowo przejrzyste wody codziennie pogłębiały jego wiedzę. Mimir
czerpał z tej krynicy najwyŜszą wiedzę, świat bowiem narodził się z wody, więc mądrość pierwotna
musiała się kryć w tym tajemniczym Ŝywiole. Okiem, które Odyn miaf ofiarować, aby zdobyć tę
wiedzę, mogło być słońce, które oświeca i przenika rzecz wszelką, a drugim okiem jego jest księŜyc,
którego odbicie jaśnieje z głębiny, a który w końcu, o zachodzie, zapada w ocean . Ale kryje się w tym
coś więcej. Loki, bóg ognia, miał kryć się w wodzie i w księŜycu, światłodawcy, którego odbicie w niej
znalazł. Wiara, iŜ ogień znajduje schronienie w wodzie, nie ograniczała się do starodawnych Skandy-
' Wagner i Mc Dowali, Asgaró and tnę Gods, s. 86.
nawów. Wyznawały ją wszystkie narody, a w końcu przyjęli ją i pierwsi chrześcijanie, którzy
przedstawiali Ducha Świętego symbolicznie w postaci ognia, rozszczepionych języków jakoby ognia –
oddechu Ojca Słońca. Ogień ten zstępuje równieŜ w wodę lub morze – Marę, Marię. Gołębica była
symbolem duszy u wielu narodów; była poświęcona Wenus, bogini zrodzonej z piany morskiej, a
później stała się symbolem chrześcijańskiej Anima Mundi, czyli Ducha Świętego.
Jeden z najbardziej okultystycznych rozdziałów Księgi umarłych nosi tytuł: Przeistoczenie w Boga,
dającego światło ścieŜce ciemności, rozdział, gdzie “Kobiece Światło Cienia" słuŜy lotowi podczas
jego ucieczki na KsięŜyc. Powiada się, Ŝe Tot-Hermes ukrywa się tam, gdyŜ jest on przedstawicielem
mądrości tajemnej. Jest on Logosem przejawionym swą świetlistą stroną, a bóstwem ukrytym lub
“mądrością ciemną", gdy rzekomo odchodzi na przeciwną półkulę. Mówiąc o swej mocy księŜyc nieraz
nazywa się “światłem, które świeci w ciemności", i “Kobietą-Światłością". Dlatego to stał się przyjętym
symbolem wszystkich bogiń dziewiczych matek. Jak bowiem nikczemne duchy zła walczyły przeciw
księŜycowi w pradawnych czasach, tak – przypuszcza się – wojują i dziś, ale nie są w stanie wziąć
góry nad istotną Królową Niebios, Marią, KsięŜycem. Stąd teŜ KsięŜyc byf we wszystkich teogoniach
pogańskich ściśle związany ze Smokiem, swym wieczystym wrogiem. Dziewica, lub Madonna, stoi na
przedstawionym tak symbolicznie mitycznym szatanie, który leŜy zmiaŜdŜony i bezsilny pod jej stopą.
A to dlatego, Ŝe głowa i ogon Smoka, które do dziś w astronomii wschodniej przedstawiają wstępujący
i zstępujący węzeł księŜyca, były równieŜ symbolizowane w staroŜytnej Grecji jako dwa węŜe.
Herkules je zabija w dniu swych narodzin i to samo czyni Dzieciątko w ramionach swej Matki-Dziewi-

cy. Jak trafnie w związku z tym zauwaŜył Gerald Mas-sey:


Wszystkie takie symbole przedstawiały od początku tylko własne swe fakty i nie były prefiguracją
faktów innych zupełnie odrębnego rzędu. Ikonografia (jak i dogmaty) zachowały się w Rzymie z
dawnych przedchrześcijańskich czasów. Nie było w tym ani fałszerstwa, ani dodatków i uzupełnień;
nie byio w tym nic oprócz ciągłości obrazowania, z przekręcaniem jego znaczeń.
Rozdział X
KULT DRZEWA, WĘśA l KROKODYLA
Jako przedmiotu swego przeraŜenia lub czci, ludzie nieprzejednanie nienawidzą węŜa lub skłaniają
się przed jego geniuszem. Przyzywa go kłamstwo, rości doń prawo roztropność, zawiść nosi go w
sercu, a krasomówstwo na swym kaduceu-szu. W piekle jest zbroibat Furii, w niebie jest symbolem
Wieczności.
De Chateaubriand
Ofici głosili, Ŝe pomiędzy Bogiem a człowiekiem istnieje wiele rodzajów geniuszów; Ŝe o względnej
ich wyŜszości rozstrzyga stopień uŜyczonego kaŜdemu z nich światła; utrzymywali oni równieŜ, Ŝe
węŜa naleŜy stale przyzywać i być mu wdzięcznym za usługi, jakie wyświadczył ludzkości. On to
bowiem uczył Adama, Ŝe jeśli spoŜyje owoc z Drzewa Wiadomości Dobrego i Złego, niezmiernie
podniesie swą istotę przez wiedzę i mądrość, jaką przez to zdobędzie. Takim było ezoteryczne
uzasadnienie czci węŜa.
Łatwo dostrzec, skąd pochodzi pierwotne pojęcie dwoistego jak Janusowe oblicze, charakteru
węŜa – dobrego i złego. Jest to jeden z najstarszych symbolów, gdyŜ gady poprzedziły ptaki, a ptaki
istniały przed ssą-

karni. Stąd wiara, a raczej przesąd, dzikich plemion, Ŝe dusze przodków Ŝyją pod ią postacią, i
powszechne kojarzenie węŜa z drzewem. Niezliczone są podania na temat róŜnych znaczeń, jakie
wąŜ przedstawia; ale Ŝe większość z nich jest alegoryczna, więc uwaŜa się je dziś za baśnie oparte na
ciemnocie i zabobonie. Gdy na przykład Fiiostraios opowiada, Ŝe mieszkańcy Indii i Arabii spoŜywali
serce i wątrobę węŜów, aby się nauczyć mowy wszystkich zwierząt, albowiem według ich wiary węŜe
tę zdolność posiadały, to na pewno nigdy nie sądził, Ŝe słowa jego mogą być brane dosłownie*. Jak
się nieraz w trakcie tych rozwaŜań okaŜe, “WąŜ" i “Smok" były imionami nadawanymi mędrcom, czyli
wtajemniczonym staroŜytności. To ich mądrość i wiedzę poŜerali, czyli przyswajali sobie, uczniowie, i
stąd powyŜsza alegoria. Gdy się baja o skandynawskim Sygur-dzie, Ŝe upiekł serce smoka Fafnira,
którego zabił, i Ŝe przez to stał się najmądrzejszym z ludzi, znaczenie jest to samo. Sygurd stal się
uczony w runach i czarach magicznych, otrzymał “Słowo" od wtajemniczonego imieniem Fafnir lub od
czarownika, który potem umarł, jak czyni wielu z nich po “przekazaniu Słowa". Epifa-niusz zdradza
tajemnicę gnostyków, usiłując zdemaskować ich herezje. Ofici gnostyccy, powiada, mieli powód do
otaczania czcią węŜa: on to bowiem nauczył pierwszych ludzi misteriów. Zaprawdę tak jest; jednak
nauczając tego dogmatu, nie mieli na myśli Adama i Ewy w raju, lecz po prostu to, co stwierdziliśmy
powyŜej. Nagowie hinduskich i tybetańskich mędrców byli ludzkimi węŜami (Naga), a nie gadami. Co
więcej, wąŜ był zawsze obrazem kolejnych i okresowych odmłodzeń, nieśmiertelności i czasu.
' Zob. De VitaApollonii\, XIV.
Liczne i niezmiernie ciekawe fakty, wersje i interpretacje odnoszące się do kultu węŜa, które Gerald
Massey podaje w The Natural Genesis, są bardzo pomysłowe i naukowo ścisłe. Jednak daleko im do
ogarnięcia całości jego głęboko ukrytego znaczenia. Odsłaniają one tylko tajemnice astronomiczne i
fizjologiczne oraz niektóre zjawiska kosmiczne. W najniŜszej sferze material-ności wąŜ był
niewątpliwie wielkim emblematem tajemnicy w misteriach, i bardzo prawdopodobne, Ŝe uwaŜano go
za symbol dojrzewania niewieściego, dzięki zrzucaniu starej skóry i są m o od n a wian i u się. Tak
było istotnie, ale tylko w stosunku do tajemnic związanych z ziemskim, zwierzęcym Ŝyciem; gdyŜ jako
“symbol przywdziewania nowej szaty i ponownych narodzin w misteriach [powszechnych] w ich fazie
końcowej', a raczej powin-nibyśmy powiedzieć, w ich fazie początkowej i szczytowej, nie naleŜał wcale
do tej sfery. Te fazy powstawały w czystej dziedzinie światła idealnego; a dokonawszy obiegu całego
cyklu przystosowań i symbolizmu, misteria wracały tam, skąd wyszły, to jest do treści niematerialnej
przyczynowości. NaleŜały one do najwyŜszej gnozy. l na pewno nie otrzymałyby nigdy swej nazwy, jak
i nie zdobyłyby swej sławy na podstawie samego tylko wniknięcia w funkcje fizjologiczne, zwłaszcza w
funkcje kobiece.
Jako symbol wąŜ posiadał równie wiele aspektów i znaczeń okultystycznych, co i drzewo, “Drzewo
śycia", z którym był emblematycznie prawie nierozłącznie związany. Drzewo i wąŜ rozpatrywane czy
to jako symbol metafizyczny, czy teŜ fizyczny, razem lub oddzielnie, nie były nigdy tak poniŜane przez
staroŜytnych, jak są obecnie, w tym naszym wieku burzenia boŜyszcz, nie
" Zob. Gerald Massey, The Natural Genesis I. s. 340/1883.

w imię prawdy wszakŜe, a w imię gloryfikowania najgrubszej materii. Komentarze i objaśnienia w


Rivers of Life generała Forlonga wywołałyby zdumienie czcicieli drzewa i węŜa za dni panowania
archaicznej chaldeckiej i egipskiej mądrości; nawet pierwsi Szajwici Ŝachnęliby się z oburzeniem,
słysząc teorie i przypuszczenia autora wspomnianego dzieła. Pomysł Payne Knighta i Inma-na, Ŝe
krzyŜ lub tau to tylko wyobraŜenie organu męskiego w postaci triadycznej, jest z gruntu fałszywy, pisze
Massey, i na to, co mówi, ma dowody. Ale jest to twierdzenie, które by moŜna zastosować do niemal
kaŜdej współczesnej interpretacji staroŜytnych symbolów. The Natural Genesis to monumentalne
dzieło zawierające badania i przemyślenia najbardziej wyczerpujące w lym przedmiocie spośród
wszystkich dotąd opublikowanych, dzieło, które obejmuje znacznie szerszy obszar i wyjaśnia o wiele
więcej niŜ wszyscy dotychczasowi symbolodzy razem wzięci; a jednak i ono nie wychodzi poza
“psychoteistyczne" stadium myśli staroŜytnej. Payne Knight i Inman nie byii całkowicie w błędzie, ale
zupełnie przeoczyli, Ŝe ich interpretacja “Drzewa śycia" jako krzyŜa i fallusa odpowiada temu
symbolowi tylko w najniŜszym i najpóŜniejszym okresie rozwoju ewolucyjnego idei dawcy Ŝycia. Było
to ostatnie i najniŜsze fizyczne przeistoczenie Natury w zwierzęta, owady, ptaki, a nawet w rośliny;
albowiem magnetyzm twórczy dwójjedni w postaci przyciągania się przeciwieństw, czyli polaryzacji
seksualnej, działa tak samo u gadów i ptaków, jak u człowieka. Co więcej, współcześni symbolodzy i
orientaliści, od pierwszego do ostatniego, nie znając rzeczywistych misteriów, które odsłania
okul-tyzm, z konieczności mogą widzieć tylko to ostatnie stadium. Gdyby im powiedzieć, Ŝe dzisiejszy
sposób rozmnaŜania się, wspólny teraz wszystkim istotom na tej ziemi, jest tylko fazą przejściową,
środkiem fizycz-
nym potrzebnym do stworzenia odpowiednich warunków dla zjawisk Ŝycia i do wytwarzania tych
zjawisk i Ŝe się on zmieni w naszej, a zniknie zupełnie w następnej rasie głównej, wyśmialiby tak
przesądną i nienaukową myśl. A jednak najuczerisi okultyści tak twierdzą, gdyŜ to wiedzą. Świat
wszystkich istot Ŝyjących jest Ŝywym świadectwem róŜnorodnych sposobów rozmnaŜania podczas
ewolucji zwierzęcych i ludzkich rodzajów i ras, a przyrodnik powinien odczuć intuicyjnie tę prawdę,
choćby nie potrafił jej jeszcze udowodnić. JakŜe by to mógł zrobić przy obecnych nawykach
myślowych! Znamienne wydarzenia, które są jakoby kamieniami granicznymi archaicznej historii
przeszłości, są nieliczne i rzadkie, a jeśli niektóre z nich znajdują się na drodze uczonych, ci biorą je
za zwiastuny naszej małej ery. Nawet tak zwana historia powszechna (?) ogarnia tylko drobną cząstkę
w niemal bezkresnej przestrzeni dotąd niezbadanych dziedzin Ŝycia naszej ostatniej, piątej rasy
głównej. Stąd kaŜdy nowy ślad, jaki się odkryje, kaŜdy nowy glif pradawnej przeszłości, zostaje
dorzucony do zasobu poprzednich wiadomości, by go znów objaśnić według z góry ustalonych pojęć,
bez brania pod uwagę specjalnego kręgu myśli, do którego mógłby naleŜeć. JakŜe moŜna
kiedykolwiek wyświetlić prawdę, jeśli się tej metody nigdy nie zmienia!
Na początku swego wspólnego istnienia jako glifu Nieśmiertelnej Istoty, drzewo i wąŜ były
zaprawdę obrazami rzeczy boskich. Drzewo byfo odwrócone, korzeniami trwało w niebie, wyrastając z
nie mającego początku rdzenia i źródfa wszechbytu. Pień jego wzrastał i rozwijał się, a przechodząc
przez sfery pleromy*, rozszerzało
' Pleroma – pełnia, termin gnostyków. uŜywany równieŜ przez św. Pawia; oznacza boski świat lub
przybytek niewidzialnych bogów lub duszy wszechświata [przyp. red.].

swe krzyŜujące się, bujne konary, najpierw w sferę mało zróŜniczkowanej materii, a potem w dół
coraz niŜej, aŜ wreszcie gałęziami dotknęło sfery ziemskiej. O tym drzewie Aszwatta, drzewie Ŝycia i
przejawionego istnienia, którego zniweczenie prowadzi do nieśmiertelności, mówi Bhagawad Gita, iŜ
rośnie ono, korzenie mając w górze, a konary w dole*. Korzenie przedstawiają najwyŜszy byt,
praprzyczynę, Logos. Ale trzeba wznieść się i ponad te korzenie, aby zjednoczyć się z Kriszną, który,
jak powiada ArdŜuna – jest większy niŜ Brahman i Praprzyczyna [...], niezniszczalny, który jest tym, co
jest, tym, co nie jest, i tym, co jest poza n/m/**. Gałęzie tego drzewa to Hiranjagarbha {Brahma lub
Brahman w najwyŜszych swych przejawieniach, powiada Swami Szridhara i Madhusudana), najwyŜsi
dyani czochani lub dewy. Wedy są jego liśćmi. Tylko ten, kto zdoła wznieść się ponad jego korzenie,
nie wróci tu nigdy, to znaczy nie będzie się juŜ reinkarnował w ciągu obecnego “wieku" Brahmy.
Dopiero gdy jego czyste konary dotknęły mułu ziemskiego w rajskim ogrodzie, mułu naszej
Adamowej rasy, drzewo Aszwatta zostało skalane przez to dotknięcie i utraciło swą pierwotną
czystość; wtedy równieŜ wąŜ wieczności, w niebie narodzony Logos, został poniŜony. W pradawnych
czasach, gdy boskie dynastie rządziły na ziemi, wąŜ, którego dziś kaŜdy się boi, był uwaŜany za
pierwszy promień światłości, wyłaniającej się z otchłani boskiej tajemnicy. RóŜne były formy, w jakich
go wyobraŜano, liczne nadawane mu przyrodnicze symbole w biegu wieków i eonów, odkąd z
nieskończonego
• Rozmowa XV, wiersz 1, 2.
" Rozmowa XI, wiersz 37: O Duchu przenajwyŜszy, Praprzyczyno wszechrzeczy, coś od Brahmy
samego wznioś/ejszy [...] bytu i niebytu wieczysta krynica, niewymowne, ponadstowne TO.
czasu (Kala) spadł w przestrzeń i czas, które powstały z ludzkich dociekań. Formy te były
kosmiczne i astronomiczne, teistyczne i panteistyczne, abstrakcyjne i konkretne. Stał się on z kolei
Smokiem Polarnym i KrzyŜem Południa, Alpha Draconis piramidy, i hindusko-buddyj-skim smokiem,
który podczas zaćmień stale zagraŜa słońcu, lecz nigdy go nie połyka. Drzewo pozostawało do tego
czasu zawsze zielone, gdyŜ było zasilane wodą Ŝywota; wielki smok pozostawał zawsze boski, dopóki
był utrzymany w obrębie gwiezdnych pól. Ale drzewo rosfo i dolne jego gałęzie dotknęły w końcu
dziedzin piekła, czyli naszej ziemi. Wówczas wielki wąŜ Nidhogg – ten, co poŜera trupy grzeszników w
“Domu Nędzy" (Ŝyciu ludzkim), kiedy tylko rzucą się w Hwergelmir, to znaczy kipiący kocioł (ludzkich
namiętności) – podgryzł owo, ongiś korzeniami z góry rosnące, Drzewo Świata. Robactwo
materlalności pokryło zdrowe i potęŜne niegdyś konary i pełznie dziś coraz wyŜej, po wielkim pniu;
tymczasem wąŜ Midgard, zwinięty na dnie mórz. powoli opasuje Ziemię swym zatrutym oddechem,
obezwładniając ją i czyniąc niezdolną do obrony.
Smoki i węŜe staroŜytności mają zawsze siedem głów –jedną głowę dla kaŜdej rasy, a na kaŜdej
głowie jest siedem włosów, jak mówi alegoria. Zawsze – od Ananty – węŜa wieczności, który niesie
Wisznu przez manwantarę, od pierwszego Pra-Szeszy, którego siedem głów stało się w fantazji Puran
“tysiącem giów", aŜ do siedmiogłowego węŜa akkadyjskiego. Przedstawiało siedem podstawowych
pierwiastków w całej przyrodzie i w człowieku; głowa najwyŜsza, czyli środkowa, jest siódmą. Nie o
MojŜeszowym Ŝydowskim szabacie mówi Pilon w swym Stworzeniu Świata, gdy powiada, Ŝe świat
został wykończony “według doskonałej natury liczby 6". Albowiem:

Gdy ten Rozum (nous), który jest święty, zgodnie z liczbą 7, przeniknął w duszę (raczej w Ŝyjące
ciało), liczba 6 została przez to wstrzymana (spętana) i wszystkie rzeczy śmiertelne, które ta liczba
urabia.
l znów:
Liczba 7 jest dniem święta uroczystego całej ziemi; dniem narodzin świata. Nie wiem, czy
ktokolwiek byłby w stanie sławić i święcić liczbę 7 w dość odpowiednich wyrazach.
Autor The Natura! Genesis sądzi, Ŝe:
Siedem gwiazd, widzianych w Wielkiej Niedźwiedzicy (Saptariszi) i siedmiogłowy Smok dostarczyły
widzialnego źródła symbolicznej siódemce czasu w górze. Bogini siedmiu gwiazd była matką czasu
jako Kęp; stąd Kepti i Sebti dla dwóch czasów i liczby 7. Jest to więc gwiazda imieniem Siedmiu (na
podstawie swego imienia). Sewekh (Kronos), syn bogini, ma imię Siedem lub Siódmy. Jak równieŜ
Sefekh Abu, który buduje dom na wysokości, podobnie jak Mądrość (Sophia) budowała swój o
siedmiu kolumnach. [...] Pierwotnych kronotypów było siedem, więc początek czasu w niebie jest
oparty na liczbie i nazwie siedem, dzięki gwiezdnym wskaźnikom. Siedem gwiazd, wykonując swój
roczny obieg, wskazywało jakby palcem prawej ręki, i zakreślało nim koło na górnym i dolnym niebie".
Liczba 7 podsuwała naturalnie myśl o mierze siódemkowej, co prowadziło do tego, co by moŜna
nazwać siódemkowaniem, oraz do rozplanowywania i dzielenia koła na siedem części,
odpowiadających i podporządkowanych siedmiu wielkim konstelacjom; w ten sposób została
stworzona na niebie niebieska heptanomis Egiptu.
' 2 tej samej przyczyny podzielono pierwiastki (elementy) natury człowieka na siedem, gdyŜ
zakreślają one to samo koło w wyŜszei j niŜszej naturze człowieka.
Gdy heptanomis gwiezdna została naruszona i podzielona na cztery ćwierci, była pomnoŜona
przez cztery i dwadzieścia osiem znaków zajęło miejsce pierwotnych siedmiu konstelacji; zodiak
księŜycowy o dwudziestu ośmiu znakach jest zapisaniem rezultatu liczenia według 28 dni
księŜycowych, czyli miesiąca księŜycowego". W układzie chińskim cztery siódemki są poddane
czterem geniuszom, rządzącym czterema stronami świata"", a raczej siedem konstelacji północnych
składa się na Czarnego Wojownika; siedem wschodnich duchów (jesień chińska) tworzy Białego
Tygrysa; siedem południowych – Ptaka Szkarłatnego, a siedem zachodnich (zwanych wiosennymi) –
Smoka Błękitnego. KaŜdy z tych czterech duchów panuje nad swą heptanomis w ciągu jednego
księŜycowego tygodnia. Rodzicielka pierwszej heptanomis (Tyfon siedmiu gwiazd) przybrała teraz
charakter księŜycowy. [...] W tej pierwszej fazie mamy boginię Sefekh, której imię oznacza liczbę 7;
jest ona Ŝeńskim Słowem, czyli Logosem, zamiast Matki Czasu, która była Słowem wcześniejszym
jako bogini Siedmiu Gwiazd"".
Autor wykazuje, Ŝe to bogini Wielkiej Niedźwiedzicy i Matka Czasu była w Egipcie od czasów
najdawniejszych “śywym Słowem"; a Sewekh-Kro n os, którego symbol stanowił krokodyl-smok,
przedplanetarna postać Saturna, nazywany był jej synem i małŜonkiem; on był jej
Słowem-Logosem****.
Jest to całkiem jasne, jednak nie tylko znajojność astronomii doprowadziła staroŜytnych do procesu
sió-
' A więc podział siódemkowy jest najstarszy, poprzedza! on podział czwórkowy. Jest podstawą
klasyfikacji archaicznej.
" W chińskim buddyzmie i ezoteryzmie geniuszów przedstawiała smoki, odpowiadające
maharadŜom stanc.
"' G. Massey, op. cit., s. 312-313.
"" Ibidem, s, 321.

demkowania. Pierwotna przyczyna leŜy znacznie głębiej; wyjaśnimy ją w odpowiednim miejscu.


Cytaty powyŜsze nie są wcale dygresją. Przytoczyliśmy je, bo wyjaśniają, dlaczego wysoki
wtajemniczony nazywany bywał “Smokiem", “WęŜem", “Naga" i dowodzą, Ŝe nasz podział
siódemkowy był w uŜyciu u kapłanów za najwcześniejszych dynastii Egiptu, z lej samej przyczyny i na
tej samej podstawie, co i u nas. Wymaga to jednak dalszego wyjaśnienia. Jak juŜ stwierdziliśmy, lo co
Gerald Massey nazywa czterema geniuszami czterech stron świata, a Chińczycy “Czarnym
Wojownikiem", “Białym Tygrysem", “Ptakiem Szkarłatnym" i “Smokiem Błękitnym", w księgach
tajemnych nazywa się “Czterema Ukrytymi Smokami Mądrości" i “WęŜami-Nagami--Niebieskimi". OtóŜ
siedmiogłowy, czyli siedmioraki Smok-Logos z biegiem czasu podzielił się lub rozszczepił, jeśli moŜna
tak rzec, na cztery części heptanomicz-ne, czyli na dwadzieścia osiem cząstek. KaŜdy tydzień
księŜycowego miesiąca ma specjalne cechy okultystyczne; kaŜdy z dwudziestu ośmiu dni ma równieŜ
właściwe mu cechy charakterystyczne; kaŜda bowiem z dwunastu konstelacji, czy to oddzielnie, czy
teŜ w połączeniu z innymi znakami, ma pewien wpływ okultystyczny, pociągając ku dobremu lub
złemu. Przedstawia to sumę wiedzy, jaką człowiek moŜe posiąść na tej ziemi; wszelako mało jest
ludzi, którzy ją osiągają, a jeszcze mniej prawdziwie mądrych, którzy sięgają w samo sedno wiedzy
usymbolizowanej przez wielkiego głównego Smoka, czyli Logos Duchowy tych widzialnych znaków.
Ci, którzy dochodzą do dna wiedzy, dostają nazwę “smoków", są arhatami czterech prawd i
dwudziestu ośmiu władz, czyli przymiotów; byli oni zawsze tak nazywani.
Aleksandryjscy neoplatończycy twierdzili, Ŝe do tego, by stać się rzeczywistym Chaldejczykiem,
czyli magiem, trzeba opanować naukę lub wiedzę o okresach
Siedmiu Rządców Świata, w których zawiera się wszelka mądrość. Jamblichusowi* przypisuje się
inną wersję, która jednak nie zmienia tego znaczenia, powiada on bowiem:
Asyryjczycy zachowali nie tylko zapiski z dwudziestu siedmiu miriadów lat, jak to twierdzi o nich
Hipparch, ale równieŜ z wszystkich apostaz i okresów Siedmiu Rządców Świata".
Podania wszystkich narodów, zarówno cywilizowanych jak dzikich, świadczą o powszechnej
niegdyś wierze w wielką mądrość i przebiegłość węŜów. Są one “czarodziejami" i “zaklinaczami".
Hipnotyzują swym okiem ptaki, a człowiek nieraz nie potrafi się oprzeć ich urzekającemu wpływowi,
toteŜ symbol ten jest jednym z najtrafniejszych.
Krokodyl jest egipskim smokiem. Był on dwoistym symbolem Nieba i Ziemi, Słońca i KsięŜyca, i
poświęcony był, ze względu na swój ziemno-wodny charakter Ozyrysowi i Izis. Według Euzebiusza
Egipcjanie przedstawiali Słońce jako sternika okrętu, a okręt unosił się ciągnięty przez krokodyla, aby
pokazać ruch Słońca w Wilgotności (Przestrzeni). Krokodyl by) ponadto symbolem Dolnego Egiptu
jako bardziej bagnistego. Alchemicy podają inną interpretację. Powiadają, Ŝe symbol Słońca na
okręcie w eterze przestrzeni oznaczał, Ŝe materia hermetyczna jest pierwiastkiem lub zasadą złota,
czyli słońca filozoficznego; woda, w której krokodyl płynie, jest wodą lub materią upłynnioną; a
wreszcie sam okręt przedstawia statek Przyrody, w której słońce, czyli ognisty pierwiastek siarczanu
działa jako sternik, albowiem to właśnie sfońce dokonuje dzieła przez swe
IV w.
" Procius, Timaeus. I.

działanie na Wilgoć, czyii na Merkurego. PowyŜszy ustęp przeznaczony jest tylko dla alchemików.
Dopiero w średniowieczu wąŜ stał się uosobieniem i symbolem zfa oraz diabła. Pierwsi
chrześcijanie, jak równieŜ gnostycy oficcy mieli swego swoistego Logosa: dobrego i złego węŜa,
Agatodajmona i Kakodajmona. Dowodzą tego pisma Markusa, Walentinusa i wielu innych, a
zwłaszcza Pistis Sophia – które jest niewątpliwie dokumentem pochodzącym z najwcześniejszych
wieków chrześcijaństwa. Na sarkofagu marmurowym grobowca odkrytego w 1852 roku w pobliŜu
Porta Pia widnieje scena adoracji magów – “Trzech króli" – lub teŜ, jak zaznaczył C. M. King w The
Gnostics and their Remains, pierwowzór tej sceny tj. “Narodzenie Nowego Słońca". Posadzka
mozaikowa ukazuje osobliwy rysunek, który moŜe przedstawiać albo Izis karmiącą małego
Harpokratesa, albo Madonnę karmiącą Dzieciątko Jezus. Na mniejszych sarkofagach, otaczających
większy, znaleziono wiefe płyt ołowianych zwiniętych w rolki, z których jeszcze jedenaście trzeba
odcyfrować. Treść ich powinno by się uwaŜać za ostateczne rozwiązanie wielce drastycznej kwestii,
gdyŜ wykazuje ona, Ŝe albo pierwsi chrześcijanie aŜ do VI stulecia byli bona fide poganami, albo teŜ,
Ŝe chrześcijaństwo dogmatyczne zostało całkowicie zapoŜyczone i wprowadziło do Kościoła
chrześcijańskiego – słońce, drzewo, węŜa, krokodyla i wszystkie inne pogańskie symbole.
Na pierwszej [z tych płytek] widać Anubisa [...] trzymającego rolkę; u jego stóp znajdują się dwa
popiersia kobiece: poniŜej tego dwa węŜe oplatające się [...] okoio zwłok “spowitych na kształt mumii".
Na drugiej rolce [...] znajduje się Anubis, trzy mający krzyŜ, “Zna k śycia". Pod jego stopami leŜą
zwłoki, otoczone wieloma skrętami ogromnego węŜa, Agatodajmona, straŜnika umarłych. [...] Na
trzeciej rolce ten sam Anubis niesie w ramionach
podłuŜny przedmiot [...], który trzyma w ten sposób, iŜ zarys całej postaci przemienia się w wyraźny
łaciński krzyŜ. [,..] U stóp boga znajduje się romboid, egipskie “Jajo Wszechświata", ku któremu
pełznie wąŜ zwinięty w krąg. [...] Pod popiersiami [...] znajduje się litera W, powtórzona w jednym
wierszu siedem razy, przypominając “Imiona". [...] Godny uwagi jest teŜ wiersz pisma, zdaje się
palmirskiego, na nogach pierwszego Anubisa. Co do postaci węŜa, to przyjmując, Ŝe talizman ten
wywodzi się nie z wiary w Izis, lecz z nowszej, orfickiej, moŜe on przedstawiać owego “prawdziwego i
doskonałego WęŜa", “prowadzącego dusze wszystkich, którzy mu zaufają, z ciała Egiptu, poprzez
Morze Czerwone Śmierci, do Ziemi Obiecanej, chroniąc je po drodze przed WęŜami Pustyni, to
znaczy przed Władcami Gwiazd'.
Ten zaś “prawdziwy i doskonały WąŜ" to Bóg o imieniu złoŜonym z siedmiu liter, uwaŜany za
Jehowę i za Jezusa, który jest Jednym z Nim. Do tego Boga o sie-dmiosamogłoskowym imieniu
kieruje kandydata do wtajemniczenia “pierwsza Tajemnica" w Pistis Sophia, dziele wcześniejszym od
Objawienia św. Jana, a pochodzącym widocznie z tej samej szkoły. WąŜ siedmiu grzmotów
wypowiedział te siedem samogłosek, ale objawienie mówi: zapieczętuj to, co powiedziało siedem
grzmotów, i nie zapisuj tego ". Czy szukacie tych tajemnic?– pyta Jezus w Pistis Sophia. Nie ma
tajemnicy wspanialszej od nich [siedmiu samogłosek], one to bowiem zaprowadzą wasze dusze w
światłość światłości, to znaczy w mądrość prawdziwą. Me ma więc rzeczy wyŜszej nad tajemnice,
których szukacie, oprócz tajemnicy siedmiu samogłosek i ich czterdziestu dziewięciu potęg oraz ich
• G. Massey, op. cit., s. 366-368. " Objawienie św. Jana, X, 4.

liczb, a takŜe ich czterdziestu dziewięciu płomieni, czyli aspektów albo “ich liczb".
Te siedem samogłosek przedstawiają na koronach siedmiu głów WęŜa Wieczności znaki swastyki,
tak w in-diach, wśród buddystów ezoteryków, w Egipcie, w Chal-dei itd., jak i wśród wtajemniczonych
innych krajów. Są one według pism hermetycznych siedmioma strefami wznoszenia się istot po
śmierci (post mortem), strefami, w których “śmiertelnik" pozostawia kolejno po jednej ze swych “dusz",
czyli pierwiastków; aŜ wzniósłszy się w sferę najwyŜszą pozostaje tam jako wielki WąŜ Absolutnej
Mądrości, czyli pozakształtna Boska Istota. Sie-dmiogłowy wąŜ ma w naukach tajemnych wiele
znaczeń. Jest on siedmiogłowym Drakonem, a kaŜda jego głowa jest gwiazdą Małej Niedźwiedzicy;
ale był równieŜ, a nawet głównie: “WęŜem ciemności", to znaczy ponad wszelkim pojęciem i
rozumieniem, węŜem którego siedem głów to siedem Logosów, siedem odbić prze-jawieri jedynej i
najpierwszej przejawionej praświatłości, czyli Logosa Kosmicznego.
SPIS TREŚCI
Rozdział l Symbolizm i ideografia ....................... 5
Rozdział II Język tajemny i jego klucze .................. 18
Rozdział III Substancja pierwotna i Myśl BoŜa ............. 45
Rozdział IV Chaos, theos, kosmos ...................... 73
Rozdział V O utajonym bóstwie, jego symbolach i glifach .... 86
Rozdział VI Jajo Kosmiczne .......................... 102
Rozdział VII Dnie i noce Brahmy ....................... 118
Rozdział VIII Lotos jako powszechny symbol .............. 136
Rozdział IX KsięŜyc, Deus Lunus, Febe ................. 149
Rozdział X Kult drzewa, węŜa i krokodyla ............... 179