Vous êtes sur la page 1sur 884

1

Piotr DMOCHOWSKI

KORESPONDENCJA POMIDZY

ZDZISAWEM BEKSISKIM
A PIOTREM DMOCHOWSKIM

TOM PIERWSZY

LATA 1983 - 1995

APD
3

Redakcja Piotr Dmochowski


Projekt okadki Piotr Dmochowski
Wydrukowane w Polsce
Wydanie pierwsze 2005
Ilo egzemplarzy 200
Copyright Piotr Dmochowski
ISBN 83-922434-0-4

WSTP
Ci, ktrzy czytali Zmagania o Beksiskiego znaj moj wersj naszej
dwudziesto dwu letniej wsppracy i znajomoci. Czytajc teraz niniejsz
korespondencj bd oni mogli wyrobi sobie o niej bardziej obiektywne
zdanie.
Pierwszy tom obejmuje lata 1983 do 1995, to znaczy od momentu
naszego poznania si, do momentu zerwania naszych ukadw
handlowych oraz znajomoci w wyniku narastajcych midzy nami
konfliktw.
Poczym, po upywie okoo czterech lat, w maju 1999 roku, Zdzisaw
napisa do mnie list z propozycj wypalenia fajki pokoju.
Od tego czasu korespondowalimy na nowo, z okoo roczn przerw,
wymieniajc e-maile a do momentu jego mierci, 21 lutego 2005 roku.
Okres od 1999 roku do 2005 roku stanowi tre drugiego i trzeciego
tomu..
Zdzisaw nie yczy sobie bym wydawa nasz korespondencj za jego
ycia.

Co do jej publikacji po jego mierci (o ile ja bym go przey) nie mia


sprzeciww. Jedyny jego wymg dotyczy obszaru tekstu do
opublikowania. Ja proponowaem porobi liczne cicia, bo wielokrotnie
tematy poruszane przez nas nie wydaway mi si interesowa szerszej
publicznoci. On natomiast nalega by, jeli ju publikowa, to wszystko.
Tote zaproponowaem mu wyjcie polubowne polegajce na tym, e
partie tekstw mogce zainteresowa wielu czytelnikw zostan
wydrukowane zwykym drukiem, za te, ktre mgby zainteresowa (w
moim mniemaniu) tylko ich nieliczn garstk, zostan wydrukowane
drobn czcionk. Na co si zgodzi.
Sygnalizuj jeszcze kilka innych informacji:
- dla uatwienia lektury, listy Zdzisawa bd drukowane jednym
charakterem czcionki, za moje drugim. Teksty cytowane przez niego lub
przeze mnie oraz teksty osb trzecich bd pisane kursyw.
- nie zawsze listy zazbiaj si i nie zawsze odpowiadaj jedne na
kwestie poruszone w drugich. Std, zwaszcza w pierwszym tomie pewne
wraenie chaosu. Wynika to z tego, e midzy kad ich wymian
wielokrotnie rozmawialimy przez telefon rozstrzygajc sprawy w nich
poruszone lub poruszajc nowe. Na dodatek, w owych czasach
korespondencje pomidzy Paryem a Warszaw podroway niekiedy
nawet i trzy tygodnie. W midzyczasie wiele spraw tracio wic
aktualno tak, i nie powracalimy ju do nich w nastpnych listach,
natomiast powracalimy do tych, ktre w midzyczasie wynikay z
rozmw telefonicznych.
- nasze listy, pisane w latach 83-95 na maszynie, nie nadawaly si do
zeskanowania poniewa pene byy rcznych dopiskw i skrele. Tote
w celu przygotowania ich do druku musiay by uprzednio przepisane
przez maszynistk na czysto. Co spowodowao e wszystkie znaki
przystankowe oraz bdy maszynowe lub ortograficzne poczynione przez
nas obu zostaly przez ni niepotrzebie poprawione.
Natomiast w dwch nastpnych tomach, ktre zoone s z listw
pniejszych, drukowanych z komputera po ich korekcie na ekranie lub z
6

e maili te przez nas samych poprawionych przed ich wysaniem nie


zostao zmienione w niniejszej ksice nic wcznie z bdami
przystankowymi, ortograficznymi i maszynowymi jakie ewentualnie
moglimy poczyni. Tego sobie yczy Zdzisaw. Jedynie liternictwo w
moich listach pisanych na klawiaturze bez znakw polskich zostao
poprawione tak by uatwi lektur polskiemu czytelnikowi (a zmienione
na , e zmienione na , l zmienione na et c)
- co do moich e maili to po napisaniu ich natychmiast je drukowaem w
celach archiwalnych, poczym zdarzao mi si niekiedy poprawi na
ekranie jakie sowo czy zdanie i dopiero wtedy e mail wysyaem.
Poczym dokonanych na ekranie poprawek ju nie nanosiem na
zachowane przeze mnie wydruki. Tote poniej publikowane moje listy
drukowane dzi ze skanw czasami rni si w minimalnych detalach od
tych ktre rzeczywicie otrzyma ode mnie Zdzisaw i ktre znajduj si
na twardym dysku jego komputera.
- nieszczliwa manipulacja poczyniona pewnego dnia przez mojego
technika spowodowaa i caa korespondencja e mailowa z lat 2000-2003
zostaa wymazana z mego komputera. Na szczcie zawsze nie tylko moje
przed wysaniem ale i wszystkie e maile Zdzisawa po ich otrzymaniu
natychmiast drukowaem. Tak i mogem potem skanujc owe wydruki
bez trudu odtworzy cao naszej korespondencji z owego okresu, z
wyjtkiem zacznikw (zdjcia) ktre w wikszoci przepady. Tylko
cz z nich udao mi si odtworzy.
- poniewa nieustannie przewijajcym si tematem w naszej
korespondencji z lat 83-95 (ale i pniej) jest spr o interpretacj umowy,
ktr zawarlimy, uznaem za stosowne zamieci na kocu pierwszego
tomu, w formie aneksu, jej tre. Ci z czytelnikw, ktrzy chcieliby
wyrobi sobie zdanie o zasadnoci wzajemnych zarzutw bd w ten
sposb mogli odwoa si do ich rda.
- niniejsza ksika jest wydana moim wasnym nakadem w dwustu
egzemplarzach, z ktrych poowa jest przeznaczona do rozdania w krgu
najbliszego grona znajomych i mionikw Beksiskiego. Pozostaych
sto zostanie udostpnionych szerszej publicznoci.
7

Pary 25 maja 1983 r.


Wielce Szanowny Panie
Podczas mej ostatniej bytnoci w Warszawie pozwoliem sobie, tu
przed jej opuszczeniem zadzwoni do Pana.
Wspomniaem Panu wwczas, i od lat jestem wielkim
admiratorem Jego talentu i e po pierwsze dla mej wasnej kolekcji
a po wtre dla projektowanej przez m maonk maej galerii
sztuki polskiej w Paryu bybym wielce wdziczny za umoliwienie
mi zobaczenia najnowszych obrazw Pana i zakupienia czci z
nich.
Co si tyczy wizyty w Paskiej pracowni odrzek mi Pan wwczas,
i jest ona utrudniona z uwagi na prace remontowe, lecz e bya by
moliwa w przyszoci.
Co si tyczy kupna Pana obrazw napomkn Pan, i o ile panie
Wahl posiadaj ekskluzywne prawa do ich sprzeday w Polsce, o
tyle nie widzi Pan przeszkd bym wszed z Nimi w bezporedni
kontakt z chwil, gdy chodzi o wywz za granic.
Niniejszy list ma na celu po pierwsze przypomnie si askawej pamici
Pana.

Nastpnie chciabym zapyta czy i kiedy mgby mnie Pan przyj.


Wiem bowiem e wymogi Jego pracy narzucaj Mu konieczno
unikania wizyt osb, ktre przeszkadzaj w skupieniu.
Osobicie najwygodniejsza byaby dla mnie druga poowa lipca.
Jeli jednak cz obecnej kolekcji miaaby by w midzyczasie
sprzedana, lub z innych przyczyn proponowaby Pan inne daty ze
wszech miar postaram si do nich dostosowa.
Z wyrazami gbokiego szacunku pozostaj
Piotr Dmochowski
9

10

11

***

Warszawa 7.6.83.
Szanowny Panie Doktorze!
Prosz wybaczy, e pisz na maszynie, ale moje pismo jest tak
nieczytelne, i miabym sam trudnoci z odczytaniem tego, co napisaem.
Prosz te o wybaczenie, e nie mogem Pana przyj wtedy, gdy Pan
telefonowa - miaem naprawd mieszkanie obrcone do gry nogami, a
moje mieszkanie jest bardzo, bardzo mae i strasznie zagracone jakikolwiek najmniejszy remont stanowi problem na miar wypicia piwa
bez otwierania puszki. Tak wic w lipcu na pewno bdziemy mie lepsze
warunki do spotkania si i porozmawiania ni w maju, gdy Pan
telefonowa. Nie mam jednak w domu a tak wielkiej iloci obrazw, by
okrelenie "obecna kolekcja", ktrego Pan uy, mogo mie w peni
pokrycie. Po pierwsze nie mam ich z braku miejsca by je mie, po drugie
stale co sprzedaj, a poniewa nienawidz wrcz wasnych wystaw, to
ich prawie nie robi, co powoduje, e moje prace rozchodz si w sposb
wolny, lecz rwnomierny, [co pewien czas jedna lub dwie], a nie etapami
od wystawy do wystawy. Poniewa z drugiej strony rzecz nawietlajc,
maluj bardzo powoli i dugo, to mimo nieustannej, systematycznej pracy
[inaczej nie potrafi] przyrost ilociowy nowych prac jest rwnie
powolny i rwnomierny. Najoglniej, jeeli idzie o kwesti cen to
zaskakujcy dla Pana fakt, z ktrym zetkn si Pan w Galerii jest
uzgodniony ze mn, o czym nie chciaem Panu mwi przez telefon, gdy
nie wiedziaem, z kim rozmawiam, a w Polsce prawie wszystko jest
nielegalne lub niedozwolone, a oprcz tego wszystkiego to jeszcze sporo
ponadto te jest nielegalne i niedozwolone, moe ten gszcz przepisw, w
ktrym gubi si nawet urzdnicy nie stanowi nieprzebytej dungli dla
doktora praw, ale ja jestem tylko malarzem i dlatego naduywajc prawa
[a nie ma sposobu by go nie naduy] wol porusza si wytyczonym i
wyprbowanym szlakiem. Midzy innymi kadego potencjalnego klienta,
ktry dzwoni do domu, odsyam z kwitkiem. Ot te rnice cen tak
zaskakujce dla Pana wynikay z tego, i malujc stale i z jednakowym
przyspieszeniem, maluj jednak wedug wasnej opinii raz lepiej raz
12

gorzej i s obrazy, ktrych nigdy nikomu nie sprzedam, obrazy, ktre


sprzedam tylko klientom, ktrzy skonni byliby przekroczy grn
granic, z ktr si Pan spotka, oraz obrazy normalne, ktre sprzedaj
przez galeri po cenie, z ktr te si Pan spotka. Te ostatnie te w
zasadzie sprzedawane s z pewn domieszk walutowej ekwilibrystyki na
linii galeria - twrca, z czym pt. klient ju si w zasadzie nie styka.
Wynika to z tego, e w Polsce zrealizowalimy, [czego by moe Pan nie
zauway] marzenia mistykw komunistycznych z przeszoci mianowicie zlikwidowalimy pienidz. Oczywicie cud nie uda si w
peni, bo rwnoczenie zlikwidowalimy towar, ale nawet poowa cudu
jest ju cudem. Nie mona by malkontentem. Tym niemniej brak towaru
i rozrastanie si sieci sklepw walutowych Pewex powoduje to, e
sprzedanie w zasadzie jednego obrazu rocznie zaatwia cakowicie
potrzebny zapas zotwek. Reszta oczywicie nie jest milczeniem, ale
zostawiam j Paskiej domylnoci. Natomiast, jeli idzie o obrazy tych
trzech wymienionych wyej kategorii to oczywicie nie rni si one
zewntrznie i w sposb cile materialny niczym: Maj ten sam format,
podobn tematyk, ten sam wkad pracy et c. et c. Sam nie potrafibym
wyjani, dlaczego niektre obrazy uwaam za swoje osignicia, inne za
standard, a na cz wrcz nie mog patrze i je po namalowaniu
wyrzucam. To byoby tyle wstpnych informacji, ktre w zasadzie
niezrcznie byo mi przekazywa przez telefon w czasie naszej rozmowy.
Nisko si kaniam i serdecznie pozdrawiam.
Beksiski

13

14

15

***

Szanowny Panie!

Warszawa 15.7.83

Na Boga, troch za duo jak dla mnie. Odpowiadam "telegraficznie":


Obrazw z kalendarza VARIMEX, [ktry drukowano trzy lata] ju nie
ma. Cztery z nich ma moja ona, ale ona ich nie sprzeda. Czy mam inne
obrazy w tym typie i czy je robi, tego nie wiem, oraz nawet nie chc na
taki temat rozmyla, bo jest to wpltywanie si w ukad zalenoci. Przed
laty miaem klienta, ktry stale pyta czy mam jeszcze jaki obraz
erotyczny, w typie takim jak co tam, co mu raz sprzedaem - wreszcie
znienawidziem i jego przy okazji znienawidziem erotyzm w malarstwie
od tej pory przestaem malowa obrazy o treci erotycznej - czuem jakby
mi kto na sandwicz pooy ab... adnych zobowiza, adnych
informacji: co jest jakie i kiedy bdzie takie jak byo, a czy moe jest ju
jedno takie i tak dalej! Maluj stale w sposb kilkuwtkowy oraz cz
obrazw akrylem, a cz olejem, co samo z siebie wpywa ju na kolor (a
i na to, co jest namalowane), ale tego oczywicie nie da si wyjani
komu, kto sam nie maluje. W kadym razie ja musz czu caym sob, e
nikt niczego po mnie nie oczekuje, bo inaczej zaczynam czu na karku
kierat!!! Tak wic lepiej pozostamy przy ukadzie jaki by czyli
porednictwie galerii. Mona by niby zorganizowa trway most
fotograficzny na linii Warszawa - Marly Le Roi, aby sobie Pan na bieco
wybiera co Pan chce z tego, co namaluj, ale przecie to musiaby kto
dla Pana zrobi! Ja nie bd za adne pienidze! O wanie - pienidze:
Musiaby Pan poza tym wiedzie czy ceny Pana urzdzaj, a one nie bd
nisze ni w galerii. Nie wiem zreszt, co poczciwa Alicja Wahl tam
wymyla, bo jej nie kontroluj, a ona nie wszystkie obrazy ma ode mnie,
lecz sprzedaje czasem mj obraz, ktry kto zbywa za jej porednictwem,
czasem za kupuje ode mnie obraz i jako swoj wasno moe sprzeda
za ile chce i ile wytarguje - te w kadym razie, ktre s u niej "w
komisie", s podzielone na trzy grupy cenowe, podobnie jak wszystko, co
sprzedaj bez jej porednictwa, co sprzedaj (sprzedawaem - bo na razie
zawiesiem z nimi swj kontakt) przez ARS POLONA za granic. Musi
16

wic Pan by przygotowany, e s trzy ceny: 500 dolarw, 1000 dolarw i


2000 dolarw. Ta pierwsza jest cen za obrazy, na ktrych mi najmniej
zaley, ta druga to cena typu "standard", ta trzecia jest to cena za nieliczne
najlepsze w mym odczuciu obrazy i taniej ich nie sprzedam. W zasadzie
moe gupio robi, e w ogle je od czasu do czasu sprzedaj. Cena
zotwkowa to fikcja w tej chwili. W czasach Gierka wynosia ona mniej
wicej rwnowarto 300 dolarw, ale w czasach Gierka za zotwki
mona byo co dosta i za zotwkow rwnowarto 300 dolarw
mogem naby na pewno wicej ni za 1000 dolarw na Zachodzie. W tej
chwili nie mog nie sprzeda za zotwki pewnej iloci obrazw w
Galerii, bo inaczej zainteresuj si mn Wadze Finansowe (kontakt z
ARS POLONA - jak pisaem - zerwany). Mj roczny dochd jest niestety
obserwowany, a ja naprawd nie jestem paranoikiem tego typu, z jakim
styka Pana zapewne praktyka sdowa. Polska jest to kraj Neonw, ktre
reklamuj nieistniejce towary, zarobkw, ktre s zasona dymn, et c et
c taka wie Potiomkina na du skal. To ju lepiej wycenzurowa, bo jak
jestem lekko zy to zaraz pisz za wiele - zreszt nie jestem zy na Pana,
lecz na sytuacj i fakt, e ja bardzo trudno wyjani komu zza granicy jeszcze Panu tysic razy atwiej ni np. Anglikowi. No, wic tak si
sprawy przedstawiaj. Jak ju pisaam mogaby istnie ewentualno
zorganizowania "mostu fotograficznego", ale to wtedy gdyby Pan by na
duszy okres zainteresowany. No i to kto musiaby organizowa - nie ja,
ja nie mam czasu, nawet w warunkach francuskich, gdzie wszystko da si
zaatwi albo w sklepie, albo na telefon, a benzyna jest w kadej stacji i w
kadej iloci. Nie mwi jeszcze o wysyce, ktra te nie jest prosta tak,
jeeli idzie o formalnoci, jak jeeli idzie o stron techniczn, a to
klkanie i mody stolarza by raczy wykona skrzynk, a to podobne
mody poczone z tacem brzucha najmodszej crki, aby takswkarz
raczy przyjecha furgonetk: s to kapitalne przyczyny, e wszystko
zaatwia mi galeria, a ja nie mam nawet ochoty patrze im na palce, czy
przypadkiem nie sprzedaj obrazw taszych jako drosze et c. No to by
byo tyle. Piknie pozdrawiam i reasumujc: oczywicie lepiej jest by Pan
w ciemno do Warszawy nie jecha - dla mnie to te byoby krpujce wiele osb, ktre zebray kolekcje moich obrazw tego typu [wierz],
jakie im odpowiaday, robiy to przez kilka lat, wybierajc sukcesywnie z
tego, co malowaem. Maluj 20-30 obrazw rocznie i oprawiam je w
kilku [3 - 4] etapach. Zazwyczaj wtedy, gdy powstaje nadmierny tok
poopieranych o ciany obrazw. W tym okresie obrazy s do ogldania
17

[przedtem nie], ewentualnie dostarczane s po jednym czy dwa do galerii


et c. Ostatecznie mgby je kto dla Pana w tym okresie fotografowa, a ja
wstrzymywabym si na 3 tygodnie [termin wielokrotnie sprawdzony i
realny] do momentu paskiego telefonu i potem uwaabym obraz za
kupiony przez Pana i odkadabym "za szaf" na moment paskiego
przyjazdu lub te dla porednika zajmujcego si kupnem i wysyk na
paski adres. Ale to wymagaoby doszlifowania i to tylko w tym
wypadku jeli rzeczywicie ma Pan na to ochot w wietle istniejcych
ukadw. Tym razem definitywnie ju kocz i serdecznie pozdrawiam
Beksiski
***
Pierre DMOCHOWSKI
Avocat la Cour
Docteur dEtat en Droit
Enseignant la Facult de Droit de lUniversit Paris II
253 av. Daumesnil
Tl : 346 75 68
Pour contacter rapidement
Palais de Justice
4, Bd du Palais Paris Ier - E 268
Tl : 958 32 47 (Domicile)

Pary 24 lipca 1983


Szanowny Panie,
Przed chwila otrzymaem list Pana. Dowcipny, zoliwy (nie pod
moim adresem), precyzyjny i jasny.
Doskonale rozumiem Pana stanowisko. Tote cakowicie poddaj
si Jego warunkom. Nie stawiam adnych pyta, co do typu,
kolorw czy rozmiaru obrazw. Pana ceny nie bd z adnym
wypadku dyskutowane. W zamian oczywicie nie podejmuj sam
18

adnych zobowiza. Czy w takich warunkach gotw byby Pan


przyj mnie i pokaza mi swoje obrazy w drugiej poowie sierpnia?
Jeeliby data nie odpowiadaaby Panu prosz zaproponowa inn,
a dostosuj si
Na koniec i na marginesie dodam, i nie mog odaowa, e gdy
lat temu 8 - 9 zobaczyem po raz pierwszy Pana obrazy (a przecie
natychmiast doceniem ich wag) byem jeszcze biednym
studentem i nie mogem wykupi ich jak najwikszej iloci, cho
cena ich bya o ile przystpniejsza a moje ycie o tyle mniej
skomplikowane.
Kto w Warszawie, kto twierdzi, i z daleka zna Pana wspomnia
mi, i jest Pan amatorem pyt. By odkupi si za przeduajc
korespondencj, (ktra przecie odrywa Pana od pracy a nic w
zamian nie przynosi na razie) z wielka radoci dooybym ma
cegiek do na pewno ju bogatej kolekcji. Jak?
Pozdrawiam Szanownego Pana najserdeczniej i skadam Mu
wyrazy gbokiego podziwu
Piotr Dmochowski
***
Szanowny Panie!

Warszawa 14.8.83

Paski list datowany z dnia 24 ubiegego miesica otrzymaem wczoraj


wieczorem. Nie byem nigdzie na urlopie i nie przelea si w skrzynce.
Po prostu tak go dorczono, co nie jest specjalnie dziwne gdy chyba
poprzednie Paskie listy te nie przybyway zbyt szybko, tyle, e nie
sprawdzaem tego. Tak wic o ile umwimy si jak Pan proponuje w
drugiej poowie sierpnia to zapewne bdzie do tego celu trzeba cofn
czas, gdy nie sdz by mj list, ktry wyl jutro, dotar do Parya przed
pocztkiem wrzenia. Chyba, e w tamt stron idzie szybciej. W kadym
razie ja jestem w Warszawie zarwno przez cay sierpie jak i przez cay
19

wrzesie - by moe w kocu wrzenia wyjad na dwa dni do Sanoka i


Dynowa by przywie moj mam i teciow z wakacji. Nie wykluczam
te wyjazdw losowych, ktrych nie mona przewidzie, dlatego te
proponowabym by Pan uprzedzi telefonicznie na numer 47-05-87. Nie
wiem czy proponowaem Panu w licie poprzednim [czy tylko mylaem
na ten temat] co w rodzaju "mostu fotograficznego". Tzn. by kto dla
Pana wykonywa kolorowe zdjcia z wszystkiego, co spywa z tamy
produkcyjnej, a Pan rezerwowaby sobie w oparciu o zdjcia te obrazy,
ktre Pan kupuje. Transakcj finalizowa mona by raz w roku bez
tracenia czasu i kopotw zwizanych z przyjazdem do Warszawy.
Dawaoby to Panu mono wybrania tego, co Panu najbardziej
odpowiada, za dla mnie nie byoby kopotliwe pod warunkiem, e
fotograf nie zawracaby mi gowy co miesic, tylko powiedzmy trzy razy
do roku gdy oprawiam, podpisuj grup obrazw. Robi to zawsze hurtem
gdy zajmuje mniej czasu, a przed tym obrazy trzymam umocowane w
takich uchwytach dookoa pracowni, ktra jest ciasna jak kabina
kosmiczna. Gdy miejsca na uchwytach zabraknie oprawiam wszystko, co
zrobiem, poczym dopiero niektre przekazuje galerii. Ale oczywicie jak
Pan zechce. Bdzie mi mio pozna Pana osobicie - miabym jednak
wyrzutu gdyby jecha Pan na darmo, std propozycja "mostu
fotograficznego". Piknie pozdrawiam i czekam na telefon.
Beksiski.
PS. Piknie dzikuj za mi propozycj kupienia jakiej pyty, ale mam
chyba wszystko, co mie chciaem, a ostatnio pyty doprowadzaj mnie na
skutek swej podatnoci na uszkodzenia i zabrudzenia, jak te coraz
gorszej jakoci toczenia do takich stresw [jestem ich uytkownikiem a
nie kolekcjonerem], e jednym wyjciem wydaje si wyrzucenie
wszystkiego i przejcie na compact-disc. Z tym, e nie wiem, jaka jest
aktualnie poda tytuw na rynku, chyba jeszcze niewielka. No i
oczywicie wymaga to kupna nowej aparatury: od gramofonu poczwszy,
na boxach skoczywszy...
***

20

Marly- le- Roi le 14 septembre 1983


Szanowny, Drogi Panie
Dzikuje serdecznie za list z 14go sierpnia 1983 roku. Propozycja
"mostu fotograficznego" wydaje mi si wyborna, chciabym j na
przyszo zaadoptowa. Tymczasem bd sam w Polsce (z
przyczyn rodzinnych) okoo 24go listopada. Mam nadziej, e
przyjmie mnie Pan i e mc bd kupi od Pana to, co obecnie
znajduje si wrd jego prac.
Wyrazi Pan jeszcze niesprecyzowane yczenie compact disc.
Poniewa przyjad samochodem z przyjemnoci przywizbym
Panu cay zestaw tzn. "platine" (sam aparat, do ktrego wkada si
pyty), amplikator i goniki, (ktre s klasyczne i jeli ma Pan
najwyszej jakoci takowe nie warto kupowa nowych. Natomiast,
jeli te, ktre Pan posiada nie s teje jakoci trzeba kupi nowe i
najlepsze, bo czysto dwiku, jak zapewnia compact disc
wychodzi dopiero przy znakomitym amplifikatorze i wysokiej klasy
gonikach). W tej chwili jest na rynku okoo 350 tytuw pyt
najrniejszego rodzaju (w tym wikszo muzyki powanej). Co
miesic ukazuje si okoo 50 nowych tytuw Jakakolwiek byaby
muzyka ktra Pana interesuje na pewno znalazbym wrd tych 50,
4 -5 tytuw, ktre by Pana zainteresoway i z najwysz
przyjemnoci przesyabym je Panu regularnie.
Pozdrawiam Pana najserdeczniej i nisko si kaniam
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 5.10.83

Bardzo dzikuj za mi propozycj zakupu gramofonu laserowego,


wzmacniacza i boxw i zwiezienie tego do Warszawy. Niestety nie jestem
21

jeszcze zdecydowany tak, co do modelu jak te i do tego czy w ogle na


razie jest sens si w to pakowa. Tak wic na razie prosz nic nie
kupowa, myl, e nasz znajomo i Paskie pobyty w Polsce nie
skocz si w tym roku, a wic bd jeszcze nastpne okazje. Moja
obecna wiedza na temat CD jest wiksza ni przed miesicem, gdy
pisaem do Pana, ale nadal nie jest oszaamiajca. Dostaem z Niemiec
czasopismo czy te katalog AUDIO SPEZIAL "ALLES UBER CD"
powicony problemowi CD, wic wiem ju mniej wicej jak wyglda i
ile kosztuje sprzt dostpny obecnie na rynku, znam te przybliony spis
dostpnych aktualnie na Zachodzie pyt, ktry niestety jak na razie jest
mao imponujcy i jest to przyczyna numer 1, e w tej chwili si jeszcze
powanie waham. Moje urzdzenia do grania nie s imponujce, a w
wielkiej swej czci solidnie przestarzae i potwornie wyeksploatowane
(gram przy pracy zazwyczaj 10 - 14 godzin dziennie), tym niemniej mj
zestaw na 1500 pyt jest wyborem (w 85 %) tego, co najbardziej lubi, a
wic gwnie muzyki drugiej poowy XIX wieku i muzyki najnowszej.
Bdzie trzeba jeszcze bardzo dugo czeka, by na pytach CD znalazo si
2/3 tego, co posiadam - obecnie jest 1/50. Problem bowiem polega na
tym, e dla mnie muzyka zaczyna si od Schuberta, ju Beethovena
sucham w niewielkich fragmentach, a za Bacha czy Haendla nieomal nie
sigam. Zreszt nieomal tego nie posiadam, czasem kupuj, prbuj si
przyzwyczai i po roku daj to komu, kto to lubi. Tymczasem gros tego,
co si ukazuje tak na pytach Winylowych jak na CD, to Barok. W tym
ukadzie dugo jeszcze bd musia czeka. Jeeli idzie o muzyk POP,
ktrej te czsto sucham, to posiadam bardzo duy zestaw tam
nagranych mi, a raczej nagrywanych dla mnie przez cae lata przez mego
syna, ktry kolekcjonuje pyty od wielu lat. To wszystko zaczo si, gdy
jeszcze magnetofony kasetowe byy niewiele warte - dzi trudno to robi
powtrnie, gdy kosztowaoby to ze dwa lata pracy, tak wic gin pod
tamami szpulowymi i pytami winylowymi, dodawa do tego jeszcze CD
dla kilkunastu tytuw nie warto, bo u mnie w pracowni niestety liczy si
kady decymetr szecienny. Mieszkamy w potwornej ciasnocie gdy
sprowadzajc si w 1977 roku do Warszawy i kupujc sobie meldunek
(prawo do zameldowania si uzyskiwao si kupujc w LOCUM
mieszkanie za dolary), kupiem dwa mieszkania jedno dla nas dwojga (4
pokoje), drugie dla syna. Na skutek licznych zgonw w rodzinie doszy
teraz do nas dwie babcie: moja matka i teciowa, ktrymi trzeba si
opiekowa i zajy dwa pokoje. Wraz z on gniedzimy si wic na 10
22

metrach, a najwikszy pokj zagracony tak, e wyglda na kabin


kosmiczn, zajmuje moja pracownia. W tej chwili nie ma co marzy o
jaki zmianach, gdy musiabym kupowa setki rzeczy, ktrych w
kryzysie polskim po prostu nie ma, a wic trzeba by przej przez pieko
"zaatwie" i handlw wymiennych. Nie mam na to czasu i zdrowia. Pisz
o tym midzy innymi po to by uprzedzi Pana, i ogldanie obrazw u
mnie w domu nie bdzie naleao do czynnoci prostych i relaksujcych.
Wszystko, co mam, wisi albo w mojej pracowni albo w korytarzu, (bo hall
na skutek zabudowania zamieni si w korytarz), albo w pokoiku, w
ktrym pimy. Owietlenie jest nienadzwyczajne i nie ma si za bardzo
gdzie oddali - oczywicie mona kady obraz przenie na sztalugi i
owietli, ale ustawienie dwch obok siebie i porwnanie to ju problem,
ktrego sam nie umiem dla siebie rozwiza!!! To wszystko nie znaczy,
e zamierzam Pana spawi lub te nie chc Panu pokaza, co mam na
skadzie. Bardzo prosz i bdzie mi naprawd przyjemnie, chc tylko
uprzedzi jak to jest, gdy nie dalej jak tydzie temu wyposzyem jak
szwajcarsk klientk, ktra przez cay czas pobytu mylaa, e ukrywam
przed ni mieszkanie i najlepsze obrazy, bo zapewne mylaa, e jej
jeszcze nie wpuciem do rodka... No to by byo tyle.
Pikni pozdrawiam i czekam w listopadzie
Beksiski
PS. Jednym z zasadniczych problemw z kupnem czego na Zachodzie
jest to, e kupowa to trzeba z Polski jak dziak na ksiycu, ktr si
poogldao przez teleskop i prbuje si w oparciu o to wnioskowa jak
moe wyglda zachd soca w cieniu wybranego wulkanu. Po prostu
moe wej do sklepu lub salonu reklamowego i zada
zademonstrowania okrelonego sprztu. Ja musz wczytywa si w
prospekty reklamowe i wyobrazi sobie, czym rni si w suchaniu
system 14 - bit od systemu 16 - bit i to w sytuacji, gdy o rachunku
binarnym mam zaledwie zgrubne wyobraenie. Nikt nie odpowie mi na
liczne wtpliwoci takie jak np: czy dioda laserowa si zuywa, a jeli si
zuywa to czy potrafi j sam wymieni (wreszcie uywam tego 14
godzin na dob) czy te to trzeba robi w warsztacie, ktrego przecie w
Polsce nie ma et c et c.
BEX
23

***
Drogi Panie!

Warszawa 14. 11. 83.

Zapewne nie spodziewa si Pan tak szybkiej reakcji na swoj uprzejm


propozycj zaatwienia czasem jakiego drobiazgu w Paryu. Ow tak
si akurat skada, e mam taki drobiazg od dwch dni na swojej licie
"spraw do zaatwienia", nie kosztuje on wiele, a poza tym umwilimy
si, e gdyby po wpacie Frankw na moje konta zostaa jaka kocwka,
to Pan j wyrwna. Ow wpacaem te 400 Frankw dopiero dzi, bo w
pitek by za pno, w sobot bya wolna sobot, a wic wczeniej nie
mogem i oni przeliczyli to na 471, 44 dolara, czyli mam u Pana cae
28,56 i BARDZO prosibym o kupno za t sum (tak, aby i porto si w
tym zamkno) kilku kaset magnetofonowych firmy SANYO
przeznaczonych do urzdzenia Telephone Answering System tej firmy. W
instrukcji powiadaj, e nadaj si do tego celu wycznie tamy
produkcji SANYO o nazwie ENDLESS TAPE model - 20. S to kasety z
zamknitym obiegiem tamy o dugoci cyklu 20 sekund i suce do
zapowiedzi. Kaset takich za Boga nie ma w Pewexie, natomiast znajomy,
ktry mi nadesa to urzdzenie z Tokyo zaczy tylko jedna kaset. W
instrukcji jest powiedziane, e wystarczy ona na ca 2000 razy, poczym
naley j wymieni. W moim wypadku jest to ca 2 miesice, bo
urzdzenie suy gwnie memu systemowi, a mnie o tyle, e zwalnia od
nieustannego podnoszenia suchawki i odpowiadania, e Tomka nie ma
lub notowania jaki obkanych informacji z zakresu ycia polskich
dyskotek, diskdokejw, pyt, tam, tytuw "kawakw" w jzyku
angielskim et c et c. Jak si Pan domyla on nie ma telefonu i korzysta z
mojego. Tak wic teraz w gorce dni wczam toto na okrgo przez cay
czas i mam z gowy problem notowania co pi minut, z uprzednim
wytarciem rk z farby, ciszeniem wzmacniacza i przerwaniem sobie w
najlepszym miejscu finau z symfonii 2 Mahlera. Tym niemniej Endless
tape si zuyje i znowu bd mia problemy. Sdz, e to bdzie po jakie
5 dolarw. Tylko nie moe by innej firmy ni SANYO! OK? Nie jest to
sprawa nader pilna i w ogle bardzo przepraszam za kopot. Piknie si
kaniam i serdecznie pozdrawiam.
24

Beksiski
***
PIOTR DMOCHOWSKI
AVOCAT A LA COUR DAPPEL DE PARIS
Docteur dEtat en Droit
253 av. Daumesnil Paris XII
Tl. 958 32 47
E 268
adres domowy
5 sq. des Montferrants
78160 Marly le Roi

Marly le Roi le 19 novembre 1983


Szanowny Drogi Panie
Mam nadziej, i ptno, ktre poyczy mi Pan do opakowania
obrazu dotaro do Niego z powrotem.
W rozmowach z wieloma ludmi w trakcie ktrych pokazuj
Paskie obrazy i kalendarz coraz bardziej upewniam si, i na
pewno by si w Francji "przyjy".
W zwizku z tym mj pocztkowy projekt zakupu ich wikszej iloci
w celach sprzeday tutaj byby do zrealizowania.
Spostrzegam jednak, i w niezmienny sposb Francuzi preferuj
obrazy z kalendarza od oryginaw, ktre im pokazuj podkrelajc
a) ostro, jasno i wyrazisto barw
b) gbi przestrzeni i perspektywy
25

Wiem, i by Pan raczej niezadowolony z owych zdj i z


rozjaniania kolorw, jakie nada im fotograf, a co do przestrzeni
wyjani mi Pan, i byo na obrazach z kalendarza zupenie
przypadkowa.
Na dodatek ju raz da mi Pan do zrozumienia w jednym z listw, i
nie znosi Pan adnego "kieratu", w tym rwnie narzucania Mu
jakichkolwiek wymogw dotyczcych Jego obrazw.
Mimo tych dwch ostrzee pozwalam sobie jeszcze raz zapyta
czy na moje zamwienie, (bo przecie wszyscy malarze rwnie
najwiksi, zawsze akceptowali zamwienia a tym samym jakie
tam wymogi tematyczne, rozmiarowe czy nawet formalne ze strony
swych klientw) i dla wyprbowania gustw francuskich zgodzi si
Pan namalowa, cho kilka obrazw w barwach rwnie ostrych jak
owe z kalendarza i z rwnie gbok, kosmiczn przestrzeni jak w
nich? Zamwienia te poparbym oczywicie zadatkiem, jaki by Pan
sobie yczy.
O ile moja propozycja nie odpowiada Panu bardzo prosz mi to
powiedzie a wicej do tego tematu nie bd ju wraca
ograniczajc si do kolekcjonowania Pana obrazw do mego
wasnego zbioru w sposb, jaki mi Pan sugerowa w jednym z
listw to znaczy bardzo stopniowo i za pomoc "mostu
zdjciowego".
Przypominam Panu, i z przyjemnoci bdzie dla mnie mc Mu w
czym uatwi nieproste w Polsce ycie przesyajc lub przywoc
co, czego tam dosta nie mona. Pozdrawiam Pana
najserdeczniej i skadam Mu wyrazy gbokiego szacunku.
Piotr Dmochowski
***

26

M. Z. Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m 31
02 - 744 W - wa

Marly, le 7 decembre 1983


Szanowny, Drogi Panie
Adres firmy Sanyo, ktry poda mi Pan jest ju nieaktualny od czterech
lat i list mj mi odesano. Odnalazem ich jednak i podaj na wszelki
wypadek adres: F. Labo 3 of 4 impasse d Anny 75011 Paris tel. 379 - 06
- 79.
Tama kosztuje 120 Fr hors taxes. W sumie wic do 140 Fr (okoo $17).
No to jednak by j zamwi trzeba im poda typ aparatu jaki Pan
posiada TR 9918? Czy TAF 3000? Czy te inny. Prosibym o
sprecyzowanie tego.
Mgbym wprawdzie ryzykowa gdy przypuszczam po rozmowie ze
sprzedawc, i ma Pan prawdopodobnie TAF 3000, lecz boj si
pomyki gdy nie jest pewnym, i mona byoby zwrci tam gdyby
okazaa si niewaciwa.

Pozdrawiam Pana serdecznie


Piotr Dmochowski
***
adres domowy
5 sq des Mantferrants
78160 Marly le Roi

Marly le Roi, le 2 janvier 1984


Drogi, Szanowny Panie
27

1) Natychmiast po powrocie do Parya zwrciem si do sprzedawcy


tam. Twierdzi on e tamy, ktre mi da s mimo wszystko dobre.
a) co do dugoci anonsu i sygnau dwikowego wyzwalajcego
nagrywanie: cho tama ktr przywiozam przewidziana jest na
maximum 45 sekund (zamiast maximum 20 sekund) nic nie przeszkadza
nagra anons nawet picio sekundowy i nacisn na guzik "answer".
Sygna dwikowy wystpowa bdzie wtedy nie po 45 sekundach, lecz
po czasie, jaki upyn midzy pocztkiem anonsu a momentem, w jakim
nacisn Pan guzik "answer", tym samym korespondent Pana nie bdzie
musia czeka 45 sekund by powiedzie to, co ma do powiedzenia.
b) co do zbkw to pono rwnie nie ma to adnego znaczenia bo nie
one cign tam lecz (o ile zrozumiaem) kauczukowy krek. Poza tym
owe zbki nie przeszkadzaj w zaoeniu tamy do aparatu.
2) Wyjcie z sytuacji jest nastpujce:
a) albo yczy Pan sobie bym w takim razie z powrotem odesa Panu
zakupione dla Niego tamy i by jednak sprbowa Pan je zainstalowa.
b) Jeli woli Pan nie prbowa bd musia poczeka 3 - 4 miesice
zanim mj sprzedawca (jedyny we Francji) bdzie nareszcie mia tamy
20 sekundowe, takie dokadnie jakie Pan obecnie posiada i bd mg
dokona wymiany.
c) Jeli ani jedno ani drugie wyjcie Panu nie odpowiada bd musia
wyrzuci posiadane tamy bo w sprzedawca gotw mi jest je nawet na
co rwnowartociowego wymieni, ale poniewa on wycznie
sprzedaje Sanyo a ja nie mam nic tej firmy nic od niego wzi nie mog.
Oczywicie nie zwolni mnie to z dugu kocwki, ktry ureguluje przy
okazji.

3) Ciesz si bardzo, i jestem posiadaczem Paskiego nowego


dziea (myl o akcie, jaki zgodzi si Pan telefonicznie mi
sprzeda).
Poniewa nie mogem ju przed wyjazdem zaatwi pozwolenia na
wywz (pienidze nawet znalazem natychmiast), pozwol sobie
przysa do Pana m przyjacik pani Ann Szczycisk, (ktra
28

bya u Pana ze mn) lub pana Michaa Rymsz mego


warszawskiego przyjaciela. Wrcz oni Panu umwion kwot
(1000) i sami zajm si uzyskaniem pozwolenia i przesaniem mi
tego obrazu. Bdzie to prawdopodobnie w kocu stycznia - poowie
lutego.
4) Jak Pan organizuje sobie wysyanie obrazw za granic i czy
mgbym skorzysta z Paskiego systemu, bo za kadym razem to
dla mnie prawdziwy problem?
Pozdrawiam Pana najserdeczniej
Piotr Dmochowski
***

Drogi Panie!

Warszawa 23. 01. 84.

Paski list w sprawie tam doszed dopiero dzi (trzy dni po telefonie) i
wyjem go ze skrzynki po powrocie ze szpitala, w ktrym na oddziale
medycyny nuklearnej wpompowano mi do y tyle izotopw
promieniotwrczych, e pisze ten list wiecc sobie oczami, bez uycia
arwki. Pomimo bardzo skomplikowanej operacji kamieni ciowych
rozsianych po caej wtrobie, ktr odbyem w kwietniu roku 1982 i po
ktrej jak wszystkie badania wykazay jestem oczyszczony w sposb
cakowity - ataki blw (sterowane gwnie zmianami pogody, ale te
niewielkimi naduyciami gastronomicznymi) pozostay, a nawet bywaj
bardziej bolesne. Chirurg jest przekonany, e co tam jednak musiao
zosta i dlatego poddaje mnie coraz wymylniejszym diagnozom, a to
tomografia komputerowa, a to ultradwiki, a to izotopy.
Ogromnie mi przykro, e facet do tam nie chce od Pana przyj z powrotem
towaru i ja jestem tego przyczyn. Drogi Panie: zrbmy to tak: Niech mi Pan
jednak zatrzyma te chyba dwie 45 minutowe tamy i przywiezie je przy okazji
Wielkiej nocy. Niezalenie od tego prosz te o: EL-20. Jestem przekonany, e
29

przydadz si wprawdzie nie do tego, do czego potrzebuj typu EL - 20, ale tzw.
"Messages, co te musz wykona od czasu do czasu.

To znaczy wychodzc z domu, a liczc si z telefonem od np. Pana,


wkadam zamiast normalnej tamy 20 sekundowej tam Message i
mwi: Wiadomo automatyczna dla Pana Piotra D: namalowaem obraz
z przestrzeni i ruchem w kadrze, w kolorach jaskrawych, obraz
przedstawia Jana Pawa drugiego na motocyklu, jak te liczne psy, konie i
sztandar z Was, obok Jaruzelski wyrywa resztki wosw z rozpaczy, e
doy tej chwili, na horyzoncie wschodzi jutrzenka swobody, ktr
obserwuje starzec - pielgrzym wsparty na kiju, a obok Matka Polka
ukazuje niewinnemu pacholciu szpital swego imienia, mamy tam jeszcze
ojczyzn zrywajc kajdany oraz kmieci wspartych na pugach,
robotnikw na koach zbatych i inynierw na cyrklach i ekierkach,
cao 132 / 97,5 cena normalna, czy Pan rezerwuje czy te mam dzwoni
do Glempa? Po sygnale prosz nagra swoje uwagi "piiiiiii"...
Czego takiego potrzebuj od czasu do czasu i 45 sekund byoby czasem akurat
na ten cel chyba wystarczajcym, mimo, i jak wiem w podobnej lub tej samej
cenie s tamy 60 sekundowe i nawet 120 sekundowe. Niestety sprzedawca nie
ma racji z tym, e magnetofon uruchamia si na dwik "piiip". Ja tak te
mylaem i by moe s takie, co si tak uruchamiaj, ale podejrzewam, e mj
jest najtaszy, kosztowa zaledwie rwnowarto 145 dolarw w Tokio i nie ja
go wybieraem, lecz po prostu prosiem koleg by mi kupi co takiego w
granicach 250 dolarw - poniewa on to wysa poczt, a Jeny mu si skoczyy,
wic wybra jak twierdzi najlejszy, bo cargo podobno sporo kosztowao. Mj
wic uruchamia si wycznie na kocu tamy 20 sekundowej gdzie jest
wklejony kawaek folii metalizowanej. Robiem prby, dlatego te moja
informacja, e "mwi dopiero po sygnale" poprzedzona jest chwil ciszy, a
sygna nagraem na uamek sekundy przed kocwk, na ktrej jest owa folia.
Takie jest ycie. A propos: Jeli we Francji znajdzie Pan prospekty takich
urzdze, ale droszych i lepszych, bybym zobowizany za ich przesanie przy
okazji. Szczeglnie szukabym takiego automatu, ktry ma wbudowany zegar
kwarcowy z datownikiem i przy nagraniu koduje take na tamie czas i dat
nagrania i potem przy odczycie wywietla na monitorze ten czas i dat - nie
wiem oczywicie czy co takiego si produkuje, ale nie wykluczam, e tak.
Nasze Pewexy tego w ogle nie prowadz, a ja nie miaem dostpu do
prospektw - gdy kolega wyjeda do Japonii poprosiem by kupi mi co
takiego, co "gono mwi" bym zawsze wiedzia czy mam podnie suchawk
czy te raczej uda, e mnie w domu nie ma... No to tyle.
30

Obraz dla Pana jest zarezerwowany i prosz si nie denerwowa; nie


sprzedam go nikomu pod tym wzgldem jestem zawsze sowny i
nieprzekupny. Zapewne do poowy kwietnia bd mie na skadzie co
wicej, ale na razie nie wiem co, bo robota bardzo mi si rwie ze wzgldu
na dolegliwoci z wtrob. Wczoraj np. cay dzie miaem na straty z
powodu ataku - dzi do pnego popoudnia byem w szpitalu, a poza tym
boli mnie dzi gowa na skutek cisej diety przez dwa dni poczonej ze
rodkami rozkurczajcymi, jutro dla odmiany musz pj w poudnie po
wyniki, co te rozbije dzie i tak czas wycieka mi midzy palcami...
Piknie pozdrawiam.
Beksiski
PS. Wyjem jeszcze list z koperty by dopisa. A wic co do moich
metod wysyki to ju mwiem przez telefon, e nie mam adnych od
momentu gdy mieszkamy tak ciasno, e nie mam gdzie wykona aktu
pakowania do skrzyni. Co do pacenia to by moe, (o czym nie
mwilimy) pacenie we frankach byoby dla Pana korzystniejsze? Jedyna
trudno polega na tym, e wpacajc na moje konto "A" (ktre jest
prowadzone w dolarach amerykaskich) musi Pan wpaci nieco wicej
ni by to wynikao z biecego kursu. Po prostu (jak to jest zapewne i na
Zachodzie kada waluta ma trzy kursy: sprzeday, nabycie i redni.
Pierwszy jest najkorzystniejszy rzecz jasna, chocia nie jest to warto
staa, lecz rna dla rnych walut. Przy operacji wpacania we Frankach,
a ksigowania w dolarach bank traktuje to jako "kupno frankw" oraz
"sprzeda dolarw", stosujc doln granic dla frankw, za grn dla
dolarw. Tym niemniej o ile byoby to dla Pana korzystniejsze, to moe
Pan zawsze dokona w Polsce takiej wpaty na moje konto, z tym, e
naleaoby najpierw spyta "ile mam wpaci frankw by zaksigowano
1000 dolarw". No i raczej nie chciabym dostawa forsy zza granicy lub,
jeli nawet tak, to wolabym by bya na ten temat jaka prawdopodobna
legenda, gdy mnie nie wolno sprzedawa obrazw za granic inaczej jak
za porednictwem BHZ Ars Polona - za Ars Polona dzieli kad sum na
p: poow ksiguje w bonach na koncie, z ktrego mog podj tylko
bony i ktre na dodatek nie jest ani oprocentowane ani rewaloryzowane i
liczone jest w zotych dewizowych, aby byo dziwniej - kadej wic
dewaluacji zotego dewizowego odpowiada topnienie mego konta, drug
31

za poow wypacaj w zotwkach po kursie podstawowym. Tak to


wyglda niestety. Ju byo tak, e gdy mi wpyna z zagranicy forsa na
konto "A" musiaam skada zeznanie czy to nie za obraz...
***
Marly, le 7 marca 1984
Szanowny, Drogi Panie
Mam nadziej, i nadszed ju do Pana "aerostyl" i ryza papieru
maszynowego, ktr pozwoliem sobie przesa Panu po
spustoszeniach, jakie poczyniem kolejnymi redakcjami na paskim
papierze naszych umw.
Korzystam ze sposobnoci by zarezerwowa sobie (ostateczn
decyzje podejm podczas mej bytnoci w Warszawie w lecie).
1) nietoperza (za tysic)
2) murzyna w podkoszulku (za tysic)
3) wiszcy na krzyu korpus (o ile byby Pan askaw poprawi
uszkodzenie. Prcz tego omielam si zaproponowa - o ile takie
rzeczy w ogle si robi - by troch go Pan oywi. Na slajdzie
kolory s ywe, lecz pamitam, i w rzeczywistoci jest utrzymany
w barwach, ktre w cudzysowie zaznaem "nieprzystpnymi".
Naturalnie gdyby takich rzeczy si nie robio i tak jestem tym
obrazem zainteresowany za cen, ktr bymy ustalili)
4) gwk z wyrastajcym z niej krzewem (za cen, jak Pan
zada)
5) gow zawieszon nad morzem (za cen, jaka pan zada)
6) Krzy (za dwa tysice). O tym nie rozmawialimy tak, i
cakowicie decyzja zaley od Pana.
Prcz tego ureguluj przy okazji zakupion ju "par w ucisku".

32

Mam sta nadziej, i obraz z lejc si lawa poprzez "bunkry,


do ktrego jak Pan powiedzia "nie ma (Pan) w tym momencie
stosunku" uda mi si od Pana odkupi. Jeli przy sposobnoci
Paski stosunek do postaci nioscej znicz ulegby zmianie lub
maonka Pana ulega memu jak najbardziej uroczemu umiechowi
i daa si skusi na sprzedanie mi krajobrazu z kolumnami i
morzem po rodku bybym najszczliwszym z ludzi.
Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej
Piotr Dmochowski
(Ten list zosta wysany przeze mnie, lecz w midzyczasie poprosiem
Beksiskiego przez telefon by mi go zwrci nieotwieranym. Zosta mi
odesany z adnotacj odnoszc si do rozmazanego stpla
pocztowego: Ta piecztka taka przysza. Nie znaczy to ze list by
otwierany nad par!
A na odwrocie ze strzak wskazujc miejsce zaklejenia A moe to
nasze ory od kontroli korespondencji? Bo s jakby lady otwierania.)

***
Marly le Roi le 10 marca 1984
Szanowny Drogi Panie
Po ilu tam wersjach naszych rozmw i ich spisu poczyniem
spustoszenia w paskich zapasach papieru. Pozwalam sobie przesa
Panu dwie ryzy. Jednoczenie wysyam "aerostyl", drc czy aby dobry
po nieudanych prbach zakupienia waciwych tam Sanyo.

Przy sposobnoci pozwalam sobie na kilka ucile


potwierdzajcych nasz rozmow telefoniczn z 2 ego marca 1984
roku.

33

1) oczywist jest rzecz, i nie moe Pan pracowa pod adn


presj czy kagacem dotyczcym liczby czy techniki prac. Jak
powiedziaem ilo ktr okrelilimy jest przybliona i ma na celu
suy za zasad interpretacyjn. Co do techniki jest Pan jedyn
osob kompetentn i ani myl narzuca Panu czegokolwiek.
Jedyn rzecz do ustalenia pozostanie wwczas sprawa, ktra
oczywicie nie przedstawi wikszych trudnoci. Wiele naszych
uzgodnie pozostawionych jest rozstrzygniciu w przyszoci, wic
i to na pewno nie stanie si adn przeszkod.
2) Co do obecnego roku proponuj Panu odkupienie wikszej iloci
obrazw ni ta do ktrej si zobowizaem. Chodzi mi bowiem o
stworzenie kapitau prac ktrymi mgbym swobodnie operowa by
zainteresowa ludzi.
W licie, ktry nadejdzie do Pana prawdopodobnie za kilka dni
poczt, okreliem obrazy, ktre mnie interesuj. Nie jest to jednak
liczba ostateczna i bdc w lecie w Polsce dokadniej to okrel
funduszujc spraw jednoczenie.
3) W owym licie pozwoliem sobie rwnie na prob o oywienie
obrazu korpusu wiszcego na krzyu a ktrego Pan niezbyt lubi.
Tego rodzaju proby i uwagi mog Pana mczy. Prosz wic nie
przywizywa do nich wikszej uwagi i jeli rzecz jest sprzeczna z
Pana przyzwyczajeniami (ktrych niektre ju znam lecz nie
wyczuwam jeszcze granicy ktrej nie naley przekracza) po
prostu nie reagowa.
4) Co do dawnych Pana obrazw, ktre s mi ogromnie bliskie
gdy na co dzie widz je na wiszcym u mnie kalendarzu bd
prawdopodobnie od czasu do czasu testowa czy aby nie zmienili
Pastwo zdania. Rwnie prosz zbytnio nie bra do serca
ewentualnej odmowy z Pastwa strony jak i ja jej bra nie bd.
(Co nie przeszkadza e po jakim tam czasie znw wypuszcz
prbny balon).
Pozdrawiam Pana najserdeczniej i rce Maonki Pana cauj.
34

Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 20. 03. 84

Piknie dzikuj za tyle wspaniaych gatunkw piwa i w imieniu ony za


herbaty. Dziki Panu chodz zalany ju od trzech dni, ale na skutek tego
wzrosa moja wiedza w zakresie smakw piw grnej fermentacji, ktre
jak widz nale do Paskich ulubionych, a moe po prostu "specyfika
rynku"? Musz si pochwali, e dwa spord gatunkw przesanych
przez Pana, a wic PILSEN URQUELL oraz HEINEKEN w puszkach
znam: pierwsza bywa u mego chirurga, ktry obcina lub przyszywa nog
jakiemu czeskiemu piwowarowi i std doywotnio chyba dostaje kartony
tego piwa z bratniej republiki, drugie dosy czsto jest do nabycia w
Pewexie. S to zreszt jedyne (oprcz nieznanego mi do tej pory
LOHRER BIER z Bawarii) gatunki dolnofermentacyjne. Z wszystkich
pozostaych najbardziej smakoway mi zapewne nie te, ktre s
najznakomitsze (sdzc po sposobie butelkowania). A wic dwa pierwsze
miejsca maj wg mnie: MARTINS PALE, ale oraz CLUB STELLE
ARTOIS, ale to moe dlatego, e ja w ogle za bardzo przywykem do
piwa ciemnego. ona wolaa ciemne piwo, ale jej zdanie o piwie jest o
tyle miarodajne, co moje o herbacie. Z najwytworniej butelkowanym
piwem, czyli KRIEK LAMBIC ST LOUIS miaem najwicej kopotu jeli
idzie o znalezienie przyjemnoci w jego piciu i wraz z
KULMBACHEREM EKU 28 zaliczybym je do dwch najmniej mi
odpowiadajcych, chocia sdzc po opakowaniu s chyba
najwytworniejsze. Ja jestem radziecki czowiek: kiszka z gazety i piwo z
musztardwki, brak mi wyrafinowania gastronomicznego i wymaga.
Podobne kopoty miaem z degustacj francuskich serw, ktre partiami
przywozi z Parya nasz przyjaciel i mieszkajcy tam Amerykanin,
wreszcie za trzecim czy czwartym razem po przegryzieniu 40 gatunkw
zdecydowaem, e nie ma to jak "tylycki - klasa trzecia". Jest to jednak
oczywicie kwestia rozsmakowania si i potem, gdy czowiek przywyknie
to nieszczcie gotowe, bo ju musi si wtedy sprowadza ser z Parya...
35

Prosz Pana: nie da rady podpisywa obrazw po stronie prawej! Sowo


daj nie da rady!!! Duej trwa podpisywanie i zamalowywanie podpisu
ni malowanie obrazu. Mnie to RAZI, a w kadym razie razi na moich
obrazach i w moim wykonaniu. Po pierwsze pisz jak kura pazurem. Po
drugie mam trudnoci z utrzymaniem ksztatu i poziomu podpisu. Po
trzecie podpis musi mie jaki walor, kolor i wielko i jest to jakby nie
byo dodatkowy element obrazu, a ja jak si okazuje nie umiem tego
znie!! Od czasu Paskiego wyjazdu namalowaem dwa obrazy plus
trzeci, ktry by na ukoczeniu na sztalugach w trakcie paskiej bytnoci i
zrobiem dwa podpisy z przodu, a dzi po caym przedpoudniu walki z
podpisem na trzecim, wanie ukoczonym obrazie, zamalowaem o
godzinie 15,00 oba poprzednie podpisy oraz to, nad czym biedziem si
od rana i powiedziaem sobie: PODPISY BD TAM GDZIE BYY.
CZYLI Z TYU! TOCZKA! Inaczej zwariuj od tego. Mnie podpis razi
gdy staje si elementem obrazu. Staraem si go skrci do BEK, BEX,
ZB, B, ale nic z tego. Nie umiem tego zrobi tak, aby byo adnie. Ani
dobra koloru, ani waloru, ani ksztatu liter ani wreszcie jakiej takiej
rwnolegoci do ram. Nie umiem! Nie bd! Koniec! Aha: (pozornie bez
cigu logicznego, ale zapomniaem poprzednio). Z ciemnych piw tylko
CHIMAY nie budzi mego wyranego sprzeciwu i nawet mi smakuje, a
pisze o tym w tej chwili, gdy otworzyem druga butelk, aby napi si po
trudach wyjanienia sprawy podpisw. Wszystkie poprzednie butelki
wypiem robic notatki przy kadej i tylko przy CHIMAY byo napisane,
e "toto mog polubi" i w tej chwili mi si to potwierdza. Prcz
oczywicie MARTINS PALE, ale i CLUB STELLA ARTOIS, ktre
stawiam na pierwszym miejscu. Teraz Alicja Wahl: Ow jak na razie
udao si wej "po stycznej" bez krzykw i protestw. Daem do galerii
dwa obrazy (wyznaczone przez Pana) z prob by tak ustalili cen, by to
nie poszo szybciej ni do czerwca, bo mam nadwyki na koncie, a
jeszcze nie wiadomo jak bdzie z pienidzmi, gdy Gos Ameryki
donosi, i byy ju strajki wkniarek w odzi i dyrekcje zakadw ugiy
si i day podwyki 17% - no, wic jak tak dalej pjdzie to nastpny skok
inflacyjny mamy dosownie za pasem. By to argument zrozumiay dla
urka (z Alicj nie rozmawiaem), bo wreszcie wszyscy staramy si nie
zarabia ani jednej zotwki wicej ni jest to konieczne na bieco.
Powiedziaem take w sposb ogldny o naszych ukadach, twierdzc, e
ma Pan "ius primae noctis", bo kupuje Pan "bardzo wiele" obrazw i e
niczego teraz nie dam do Galerii bez uprzedniego zademonstrowania
36

Panu. Zostao to przyjte w sposb, ktry inaczej ocenia moja ona, a


inaczej ja - ona twierdzia, e strona informowana zwyczajnie ocipiaa i
komputer w mzgu pracowa a trzeszczao, ja natomiast nic takiego nie
zauwayem, ale sdz, e urkowi wydaa si bardzo prawdopodobna
wersja przedstawiona przeze mnie i nawet sadzi, e mam aktualnie spory
dopyw gotwki, bo akurat, (ale z innych przyczyn, mianowicie
obkanych decyzji GIEGE, ktre zmniejszyy normy na samochody
maolitraowe do trzech tankowa na miesic po 8 litrw) pytaem go o
opini o samochodach z silnikiem DIESLA, aby co takiego kupi.
Mymy zamykali si do tej pory w oparciu o dwa mae FIATY, teraz
trzeba kupi albo trzeciego maego FIATA, (co troch mnie peszy, gdy i
tak caa rodzina i znajomi maj mnie za co w rodzaju zupenego idioty
wydajcego pienidze bez sensu) albo samochd na rop, ktra nie jest na
razie limitowana. Ja nie uwaam si za idiot, ale za logicznie mylcego
czowieka w konkretnych warunkach, (ktre s z filmu braci MARX) nie zaley mi na "szpanowaniu" jak to si u nas mwi, lecz na tym by mi
deszcz na gow nie pada, gdy musz jecha do miasta, wic w skrajnym
wypadku nawet 10 maych FIATW jest logiczniejszym rozwizaniem w
naszych warunkach ni jeden FORD SIERRA za t sam cen. (Czy ja
pisze jeszcze gramatycznie? Od pocztku tego listu wypiem ju trzy
piwa, w tej chwili pij PELFORTH BRUNE - czy to jest to paskie
ulubione? Bo zapomniaem. Dla mnie jest ono zbyt agodne w smaku,
aczkolwiek nie jest niedobre tak jak KRIEK LAMBIC i ECU 28 genialne s te butelki po 0,25 dla mnie 0,33 to ju za duo) w kadym
razie z Alicj Wahl na razie wszystko jest OK, z Nyczkiem te; gorzej z
banda przygodnych znajomych lub z przyjacimi, ktrzy ju dostali od
Pana listy i teraz pytaj mnie: "co jest grane", wic musz z mniejszym
lub wikszym wspczynnikiem bujdy (ale tym niemniej z racjonalnym
jdrem pod idealistyczn skorup jak pisa Jzef Wissarionowicz o
zalenoci Marxa od -a moe od Hegla ?- Feuerbacha) wprowadza ich w
zagadnienie.
Piknie pozdrawiam.
Beksiski
Powinienem ten list podpisa jak Witkacy: CLUB STELLA ARTOIS
razy 2 + CHIMAY + PELFORTH + LEFFE RADIEVSE razy 2 +
37

MARTINS PALE, ale + CALRISBERA + LOHRER BIER (jestem


zalany!)
PS : Kopii na kasecie jeszcze nie zrobiem, ale zanim Pan przyjedzie
zrobi to.
***
Drogi Panie!

Warszawa 27. 03. 84.

Przed paroma minutami dzwonia paska znajoma z Warszawy, e ma dla


mnie "aerostyle" od Pana i papier maszynowy i e Pan prosi bym nie
przejmowa si tym, co napisa Pan w ostatnim licie. Listu adnego nie
dostaem do tej pory, bo listy z Parya id przez trzy tygodnie i duej,
wic ustalilimy, e podr go od razu przed przeczytaniem, co uczyni
naprawd, a nie na niby i jeli tym licie, byy jakie inne istotne
informacje to prosz to przekaza po raz wtry! W kadym razie, jeli to z
paskiej strony bya kokieteria, to ja nie kokietuj, bo jak Pan wie nie
cierpi czyta opinii na temat jak mam malowa, a tam podobno takie
opinie o kolorach byy. Jak na razie ukady z Panem dziaaj na mnie w
sposb bogosawiony o tyle, e mam psychologiczny argument
pozwalajcy mi na odcicie si od opinii mych przyjaci, krewnych i
wasnego syna i maluj "na skad" nareszcie od kilku lat po raz pierwszy
na jakim takim psychicznym luzie, nie zamierzam wic psu sobie tego
luzu strumieniem opinii od tamtej strony elaznej kurtyny. Dowcip
polega po prostu na tym, e ja do tej pory nie umiaem odmwi, gdy
kto chcia kupowa i stale obrazy wyciekay mi spod rki - teraz ju
zauwaam ogoszenia w gazecie, e obrazy Beksikiego kupi, co moe
(chyba) oznacza, e proces podcinienia si rozpocz nie tyle, jeli idzie
o galeri Wahl (bo im jak ju pisaem chyba, daem dwa wyznaczone do
tego celu przez Pana obrazy z prob by podnieli cen tak by nie poszy
przed czerwcem, bo mam za duo forsy) co jeli idzie o "galerie
nielegalne", a zawsze entuzjastw podejrzewaem o to, e handluj
towarem dalej. Czy niejaki Nizioek, ktry ogasza si ju po raz drugi w
"yciu Warszawy" to moe jest jedn z macek kapitalisty
38

Dmochowskiego? Bardzo przepraszam, ale bywam paranoikiem oczywicie moe Pan sobie dziaa na ten nasz pseudorynek jak Pan chce,
nie sadze jednak by wrd ludu ukryte byy jakie pereki, ktre uda si
Panu w ten sposb wyuska. Co do pytania ktre przed chwil
usyszaem przez telefon od paskiej znajomej, to nigdy nie malowaem
na ptnie, prcz nielicznych prb, ktre zreszt spaliem opuszczajc
Sanok. By moe s ze trzy, cztery obrazy u ludzi, ktre mog sprawia
(na zej reprodukcji) wraenie, e s na ptnie, bo po prostu zrobiem na
pycie pilniowej przed przystpieniem do malowania pseudoptno czyli
faktur w ten sposb, e grunt kadem dwukrotnie i grubo: raz cignc
linie od pdzla diagonalnie, a raz wertykalnie. Moe ma Pan taka
reprodukcj przed oczami? Potem z tego zrezygnowaem, bo taki grunt
robi trzeba byo z olejem, a grunty olejne nie s dobre i te dawne obrazy
bardzo szybko zmatowiay i trzeba je teraz jeden w jeden werniksowa niektre zreszt, gdy byy trzymane w zych warunkach w wilgoci w
ogle pociemniay, z czym spotykam si od czasu do czasu z racji tego, e
ludzie si rozwodz, a obrazy trafiaj do galerii, gdzie je mog obejrze.
Teraz wanie ktremu z klientw (krajowiec dewizowy) odbio na
punkcie wicemiss Polonii i zamieszka z ni w Victorii, podczas gdy
lubna maonka szybko wynosi z willi i upynnia obrazy (przytaczam na
odpowiedzialno Alicji Wahl) po raz wic trzeci od kilku lat ogldam ten
sam obraz, ktry kto chyba zawsze trzyma w piwnicy lub w sadzawce
ogrodowej przez okres od jego nabycia do rozwodu i jak tak dalej pjdzie
to go sam odkupi, wysusz, wyprostuj, powerniksuj, bo mi go po
prostu szkoda... Czy ja pisaem o piwie? Bo gdy pisaem to byem akurat
nim zalany i teraz nie prosz o podarcie listu, ale o wyrozumiao przy
jego lekturze. Piwa byy znakomite w odwrotnej kolejnoci do ich
domniemanej klasy (sdzc po embalau, bo ceny Pan pooddziera).
Niektre chtnie bym przy okazji Paskiego przyjazdu samochodem sobie
poprbowa w wikszej iloci, ale wolabym zna ich ceny, bym wiedzia
czy mnie na nie sta?? Przytaczam list wg zalet smakowych, (co wykpi
mj znajomy dokej, ktry bywa w Belgii i Francji) - na pocztku s
najlepsze na kocu absolutnie niedajce si wypi:
1) MARTINS PALE ALE
CLUB DE STELLA ARTOIS
CHIMAY - PERES TRAPPISTES (mgbym polubi ciemne piwo gdyby
zawsze byo takie dobre) - 3 najlepsze
39

2) LEFFRE RADIEUSE - 10
LOHRER BIER
PELFORTH - klasa rednia
3) PILSEN URQUELL
KULMBACHER EKU - 28
KRIEK LAMBIC ST. LOUIS - nie do picia (dla mnie!)

Heineken jak pisaem jest bardzo czsto w Pewexie. Pilsen jest taki sam
zy jak u nas, (gdy jest, bo jest bardzo rzadko) std plotki o tym, e na
Zachd wysya si lepszy towar s tylko plotkami. Nasze demoludowe
piwa maj bardzo silny "wspczynnik mokrego psa, czyli rodzaj
posmaku, ktry w mojej opinii jest wad podstawow kadego piwa. Np.
krajowe piwo Warka ma taki smak jakby przez cay dzie kpay si w
nim tabuny kundli wszelkiego rodzaju. Im niszy wspczynnik mokrego
psa, tym lepsze piwo. Co do Kulmbachera eku - 28, to w moim odczuciu
smakuje tak jak filianka NESCA przyporzdzona z omiu kopiastych
yeczek koncentratu i omiu yeczek cukru. Moe jakby go rozrzedza
wod sodow...? Lambic (jak mi wyjani dokej z brzuchem) serwuje si
go w koszykach na leco, ale c z tego, gdy ma w moim odczuciu smak
jak domowy podpiwek z sokiem malinowym - Pamita Pan t anegdot o
jakim amerykaskim admirale, ktry wsawi si depesz "co jest do
cholery z tym zepsutym demem: gdy po zwycistwie stalingradzkim
helikoptery dostarczyy na wszystkie amerykaskie jednostki pywajce
kawior rosyjski? Ja jestem takim admiraem, jeli idzie o subtelno
podniebienia. A propos, chocia nie a propos: Mia Pan racj: benzyn w
Polsce mona obecnie kupi po prostu za dolary bez adnych
paszportowo numerowych ogranicze, po 70 centw. I tym samym
rozwizaem problem samochodu. To, co ponad przydzia, po prostu
dokupi. Nie miaem pojcia!!! Dawniej byo tylko na jakie okrge
numery...
Piknie pozdrawiam.
Beksiski
PS : Aby unikn wtpliwoci z Pana strony nie podr listu lecz zwrc
Panu nie rozpiecztowany. OK?

40

***
Drogi Panie!

Warszawa 28 na 29 marzec 1984.

Bardzo przepraszam za poprzedni list, ktry by moe wywoa panik.


Po prostu, poniewa bolaa mnie dzi gowa (ocieplenie) odoyem
malowanie i zabraem si za szlifowanie iglicy. Odciem zagite trzy
milimetry, zrobiem z deseczek urzdzenie do uchwycenia podoyem
gumk i stosujc kolejno papiery szlifierskie a do jednego mikrona
wykonaem rzecz tak, e chyba fabryczna nie jest lepsza. Po prostu
przypomniaem sobie, e przed laty, (gdy budowaem sobie w Sanoku
studio dwikowe i samemu wykonywaem niektre gowice
magnetofonowe) sprowadziem z Anglii przy pomocy mego wuja ca
kup papierw i past szlifierskich i e to gdzie przecie ley. Znalazem
gdzie i zabraem si za robot i jak sdz w tej chwili problem jest "z
gowy". Gdyby taka iglica za jakie tanie pienidze bya dostpna, to
prosz j przy okazji kupi, to porwnam czy jest lepsza od mojej
produkcji - gdyby bya droga to prosz to skreli. Podobnie prosz
skreli dysz. Dysza jest OK. Nic jej nie brakuje. Tak wic po strachu, a
ja moe niepotrzebnie narobiem paniki, ale baem si, e jak bd duej
czeka to Pan moe pomyli, e sam przy pracy uszkodziem urzdzenie, a
na sklep KREMLIN zwalam. Teraz jest ju pnoc i do tej pory
malowaem przy pomocy aerografu tak gow - nie jest to rzecz, ktra mi
si bez reszty podoba (aerograf), bo efekty s takie zbyt mgawicowe,
dobrze byoby to poczy z inna technik, np. najpierw namgli
aerografem, a potem doda rysunek nieco innym kolorem, potem jeszcze
domgli na kocu tu i tam - na razie i tak to musz odoy ad acta, bo
mam na tapecie obrazy olejne. Piknie pozdrawiam i przepraszam za
zrobienie paniki. Nie pamitam czy podzikowaem za pikny papier
kancelaryjny. Nie bd go jednak uywa do pisania listw, bo ten lepszy
uywam do szkicowania, gdy mona na nim maza gumk. Papiery,
ktre s dostpne w kraju w ogle nie nadaj si do gumki. No to ju
kocz, Ukony.
Beksiski.

41

***
Wielmony Pan Zdzisaw Beksiski
ul. Sonaty 6 m. 314
Warszawa

Marly le Roi le 7 avril 1984


Szanowny, Drogi Panie
1) Przed chwil otrzymaem trzy listy od Pana: ten z 20 III, ten z 27
III i wreszcie kopert z moim wasnym listem, o ktrego nie
czytanie prosiem a ktry nieczytany, (w co nie wtpi) zosta mi w
ten sposb zwrcony. Dzikuj serdecznie.
2) Dzi jeszcze zakupi wiksz ilo wskazanych mi przez Pana
rodzajw piw i przel. Poniewa widz, e woli Pan piwo jasne i
gorzkie docz kilka prbnych butelek innych rodzajw tego typu.
3) Wspomnia Pan o samochodzie. Oczywicie, jeli yczy Pan
sobie, gotw jestem Panu kupi taki jak Pan wskae. Rozliczymy
si w obrazach.
4) "Nizioek" to jedna z "macek kapitalisty Dmochowskiego".
Okazuje si jednak, i ludek posiada obrazy Zdzisawa
Beksiskiego, cho zna ich obecne ceny i za takie tylko gotw je
sprzeda. Czego "Nizioek" nie myli kontestowa.
5) Sprawa podpisu na obrazach nie wikszego znaczenia.
Zdecydowalimy zreszt, o ile mnie pami nie myli, i bdzie je
Pan tylko numerowa.
6) Ciesz si, i jak pisze Pan, pracuje Pan "na luzie
psychicznym". Powtarzam to, co ju powiedziaem podczas jednej
z naszych rozmw telefonicznych: jedyna reakcja, na jak bd
sobie od czasu do czasu pozwala (przynajmniej wprost) moe by
tylko zachwyt nad tym czy innym obrazem. W licie, ktrego
nastpnie prosiem nie czyta istotnie poczyniem pewne sugestie
42

dotyczce kolorw po entuzjastycznych reakcjach, jakie


niezmiennie wywoyway barwy obrazw z kalendarza u
posiadaczy galerii i konserwatorw muzew, ktrych w ostatnich
dwch miesicach poznaem w pokanej iloci. Dodaj (to si
nazywa przewrotno), i rozmwcy moi ciesz si i gratuluj, i
obecnie maluje Pan wiksze formaty. Ale to nie ja...
7) W tym licie z 4 kwietnia prosiem Pana o zduplikowanie mi
negatyww zdj wszystkich paskich prac; o paski yciorys lub
przynajmniej jak najliczniejsze jego elementy; o negatyw jakiego
dobrego paskiego portretu; o polecenie p. Glinickiego dyrektorowi
muzeum w Sanoku by udostpni mu wszystkie paskie obrazy do
sfotografowania; i wreszcie o sprawdzenie przed odesaniem
slajdw przez p. Glinickiego do mnie czy s one zawsze wierne
kolorystycznie. Wszystkie te proby ponawiam.
8) Pokrtce chciabym zda Panu spraw z konkluzji, jakie
nasuwaj si po rozlicznych rozmowach, jakie odbyem ze spor
iloci ludzi a ktre poparte byy projekcj przeroczy i zdj, ktre
kazaem z nich porobi.
a) Istnieje moliwo wstawienia Pana obrazw na aukcj lub do
dobrych galerii. Wynik finansowy bdzie prawdopodobnie saby. O
ile wszyscy uznaj wielk jako paskiego malarstwa o tyle we
Francji kupno obrazu jest przede wszystkim operacja lokaty
kapitau. Kupno obrazu odbywa si wic nie w zalenoci od
jakoci malarstwa lecz renomy nazwiska. Te oczywista prawdy
wypadao sprawdzi. Wynik potwierdzi paskie przypuszczenia.
b) W zwizku z tym naley rozpowszechni paskie nazwisko
przez wystawy w muzeach i w galeriach, ktre wynajmuj swj
lokal za ustalony ryczat. Na wystaw w muzeach jeszcze mam
nadziej, cho spotkaem si z odmow w kilku miejscach, na ktre
bardzo liczyem. Co do galerii wynajmujcych lokal znalazem
chyba najlepsz "Bernheim le Jeune" na rogu Fg Ste Honore i
avenue Matignon. Na to by jednak wystawa wypalia trzeba w ni
woy sumy bardzo powane. Oczywicie o sprzeday za ceny,
jakich godne jest paskie malarstwo nie byoby jeszcze mowy. W
43

zwizku z tym, by nie "zama cen" zaczynajc zbyt nisko nie


byoby sprzeday lub, jeli bym w ogle proponowa sprzeda za
ceny tak wysokie, i nikt przy pierwszej wystawie nie kupiby.
Trzeba wic byoby po tej wystawie dalszych wystaw bez
dochodowych do czasu a nazwisko Pana zostanie tutaj sawne.
Takie te rozwizanie dugofalowe naley chyba zaadoptowa.
c) W midzyczasie, zanim po trzech, czterech latach obrazy Pana,
stale wystawiane w podobnych warunkach (a wic na wystawach
urzdzanych na mj koszt) zaczy by si sprzedawa za ceny
jakich s naprawd warte, na to by dotrzyma mego zobowizania
zapewnienia Panu poziomu dochodw jaki osign Pan ostatnimi
laty, sam bd od Pana odkupywa przynajmniej dwanacie
obrazw rocznie. Tak to zreszt Pan przewidzia i znw wydaje mi
si, e mia Pan racj.
d) Okres wystawiania obrazw Pana zanim stanie si Pana
nazwisko znane tutaj mona by chyba skrci gdybym mg
dysponowa pewnymi obrazami ktre nazwabym "samograjami"
gdy jednomylnie wzbudzaj entuzjazm mych rozmwcw i
zapewniyby jeli nie natychmiastowy to przynajmniej szybki
sukces. Poniewa te obrazy nie znajduj si ju w paskim
posiadaniu, czy istnieje ewentualno porobienia ich replik w
duych rozmiarach? Byaby to znakomita karta wizytowa, ktra
ogromnie uatwiaby mi zadanie.
Podkrelam, i jeli nie jest w paskich zwyczajach robienie replik
czy wariantw w adnym wypadku nie bd forsowa tego
rozwizania. Prosz w takim razie po prostu zapomnie o mej
sugestii.
W wypadku przeciwnym okrelam natychmiast obrazy, ktre
jednomylnie wzbudzaj zachwyt: posta siedzca wrd fal,
morze z wyrzuconymi na brzeg rupieciami, postacie siedzce na
ogniskach na stoczkowatych skaach, may czowieczek w budce
na wysepce (wszystkie te obrazy s w posiadaniu syna Pana),
budowl z balkonikami operowymi, twarz skomponowana z
44

ogromnego poncego gmachu, niebo z odwalon tablic w zotej


szacie z wieloma rkami, posta w zotej szacie odwrcona tyem
idca w wietrze i trzymajca ponce dziecko za rk, i kilka
innych.
e) Co do daty pierwszej wielkiej wystawy wydaje mi si, i nie
naleao by jej robi zanim nie miabym 45 "samograjw" tak by
spowodowa podany efekt.
To rozwizanie daoby mi poza tym pewno, i nawet w wypadku
gdyby jaka zmiana przepisw pooya kres naszej wsppracy lub
zawiesiaby j na duszy czas, moje wysiki i koszta nie poszyby
na marne gdy posiada bd na wasno tyle Pana obrazw
"samograjw, i dalsze propagowanie paskiego talentu nie tylko
Jemu, ale i mnie (jako najwikszemu kolekcjonerowi Jego
obrazw) i tak bdzie profitowao.
Sdz, e powysze wyjanienia mojej "polityki, (do jakiej
doszedem po dwch miesicach rozmw w Paryu) nie zrazi
Pana, lecz umocni nasze wizi. W kadym razie jest ona zgodna z
naszymi umowami gdy w adnym wypadku nie podwaa staego i
z gry okrelonego paskiego dochodu przez najblisze trzy cztery lata, a jednoczenie stwarza nam obu szans najlepszego
starty do szerszych perspektyw, po tym przygotowawczym okresie.
Poza tym polityka ta zgodna jest z wielk wartoci paskich
obrazw, ktrych bdem byo by sprzedawanie za byle jakie
pienidze byle tylko najszybciej.
Z gbokim szacunkiem i sympati pozostaj.
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 13. 04. 84.


45

Niestety ani moja ona ani sownik (najwikszy, jaki mam) jzyka
francuskiego nie mog mi wyjani ostatecznie pewnych kwestii. Ow
naprawd chciabym Pana zadowoli i podpisywa si od frontu, ale nie
mog nad podpisem siedzie duej ni nad obrazem, a poniewa robiem
ostatnio na wypoyczonym od szwagra magnetofonie kopie tam naszych
rozmw i suchaem fragmentw w trakcie tej roboty, to usyszaem, e
zadowalaby Pana monogram lub jaki znak, wic pomylaam, e moe
bdzie to dla mnie atwiejsze do wykonania, gdy gwny problem polega
na dugoci mego nazwiska i dwukrotnym powtarzaniu si tak litery "S"
jak i "K" - to moe wyglda miesznie, co pisz, ale dla mnie adne
pisanie by zawsze problem, po pierwsze utrzymania poziomu (by nie
leciao w d lub w gr) - poza tym jestem chyba nadwraliwy, ale gdy
pisz szybko i podpisuj si na odwrocie kopert na listy, zawsze wydaje
mi si, e sposb w jaki pisz w danym momencie brzuszki przy "B"
straszliwie mnie dekonspiruje w sensie psychografologicznym, caa moja
persona i zarozumiao pod mask skromnoci, inne cechy wstydliwe,
oraz to, co chciabym w danym dniu lub w ogle ukry przed ludmi i
przed adresatem wyskakuje jak pryszcz na nosie w tych brzuszkach od
"B"!! Wiec podpisujc obraz, musz pisa powoli, a wic wszelka szansa
na spontaniczny ruch pdzla odpada, gdy utrzymanie maski na twarzy,
jest dla mnie sprawa podstawow w yciu. Czyli sprawa prawie nie do
rozwizania, bo wtedy podpis jest wrcz okropny, wymczony i psuje mi
cay obraz. Tak wic pomylaem by podpisywa si znakiem np. RYB
(bo jest to mj znak zodiaku) lub pokrewnym mu znakiem lub jeszcze
inaczej, a wic monogramem ZB lub literami BEX, ktre czytaj si po
polsku jako pocztek mego nazwiska (trzy litery dam chyba rad napisa
tak by mnie to nadmiernie nie razio). Mylaem te nad pewna
kaligraficzn deformacj owych trzech liter, ktra by mnie jako uwolnia
od tego paskudnego "B" i przeksztacia jako w co, co wygldaoby jak
13, od liczby 13 jako czowiek biegy w semiotyce ezoterycznej
doszedem od razu do astrologicznego symbolu Saturna i te go
wyprbowaem, jak te hebrajskiej litery "mem" i wreszcie wielkiego
"M", ktre jest symbolem mierci, a potem pomylaem o poczciwych
abojadach na jakiej licytacji i daem spokj i przeszedem na trzy litery
BEK jako na pocztek mego nazwiska z pen wiernoci ortograficzn.
Ale tu zaczyna si paska rola. Nie precyzujc ostatecznie i nie
podpisujc jeszcze tego, co zrobiem ani przez BEX ani przez BEK ani
46

przez stylizowane BEK, chciabym najpierw dowiedzie si, (bo sownik


nie rozwia moich wtpliwoci) czy przypadkiem BEX lub BEK nie
znaczy po francusku czego dosy okrelonego, a np. wulgarnego lub
miesznego np. gwno po ludowemu, czy damskie narzdy pciowe w
stylu "proletariackim", czy kretyn w gwarze szkolnej, lub sopel
zwieszajcy si z nosa w narzeczu z Prowansji. Bardzo Pana prosz o
ewentualny komentarz zanim zaczn podpisywa! Tak samo chciabym
(bo nie zamierzam zmienia nazwiska i od tyu nadal i niezmiennie bd
podpisywa tak jak to robiem do tej pory, czyli ogromnymi kulfonami i
penym nazwiskiem) wiedzie czy sowo BEK lub BEX bdzie si po
francusku czytao fonetycznie tak jak pocztek nazwiska Beksiski?
Ktre z tych trjliterowych pseudonazwisk brzmi Pana zdaniem lepiej? (Z
myl oczywicie, e nie jest to pseudonim ani nowe nazwisko tylko po
prostu skrt do podpisywania). To tyle. Zaczam wycinek z gazet gdzie
zakreliem najcenniejsze myli. Oczywicie nie musi to oznacza
najgorszego, ale u nas nie czyta si nigdy gazety wprost tylko w sposb
talmudyczny. Wykadnia moe wic brzmie, e oto przed
zdezorientowan zgraja szamanw i czarownikw do jakich si zaliczam,
miosierna Wadza zawiesza marchewk, ale nie za bardzo wierzy w
atrakcyjno jej wygldu i zapachu, wic na wszelki wypadek przygotuje
sobie take moliwo uycia bata. Siedem kaset skopiowanych ciurkiem
jak leci (na stykach dublowaem zawsze kilka sekund, tak, aby niczego
nie brakowao) czeka albo na Pana albo na osob, ktra to dla Pana
zabierze. Nie zmieci si tylko koniec naszej rozmowy, wtedy, gdy
przyszed ju Nyczek -, ale zawsze mog Panu dokopiowa do koca, o
ile uwaa Pan, e byo tam co istotnego. Przekopiowujc suchaem tylko
fragmentw, bo bym od tego zwariowa! Potem dla kontroli
przesuchaem pierwsza kaset i myl, e mona zrozumie wszystko,
chocia rzecz jasna nie jest to HIFI. Gdyby w innych kasetach byy jakie
usterki lub bdy, to oczywicie nagram raz jeszcze. Piknie si kaniam i
ycz Wesoych wit.
Aha aha. Poniewa listy id trzy tygodnie tam, trzy tygodnie z powrotem,
to na wszelki wypadek wolabym wiedzie czy Glinicki ma ju dobre
filmy??? Bo gdy bd chcia za jaki miesic czy ptorej przystpi do
oprawiania tych kilku obrazw, ktre ju s, to wolabym wtedy nie
czeka, oraz mie pewno, e reprodukcje bd na dobrym poziomie. Na
razie nie dzwoni do niego, bo obawiam si, e on powie mi, e wszystko
47

jest OK, a tymczasem potem okae si, e nie i nie bdzie ju moliwoci
wyjcia obrazu z ramy tzn. bdzie, bo zawsze jest, ale mnie si ju tego
robi nie bdzie chciao - oprawianie to dla mnie katorga.
Piknie pozdrawiam
Beksiski
***
Drogi Panie!

Warszawa 5. 04. 84.

Wanie uszczliwiono mnie nowym cennikiem na sztuk w oparciu o


Rozporzdzenie Rady Ministrw z ub. roku i za obraz sztalugowy naley
si od 7.200 z do 72.000 z - nie wiem tylko czy rzd wielkoci bdzie
brany pod uwag przy ewentualnych cach wywozowych? nie byoby to
a tak ze! Jest take cena za "projekt wstpny" obrazu sztalugowego
(zapewne do zatwierdzenia przez PT Mecenasa - ach jake by to by Panu
odpowiadao Panie Mecenasie takie zatwierdzenie projektw wstpnych,
hi) i wynosi ona od 900 do 3.600 z. Za czasw Wielkiego Sternika
chudonik dostawa na powielaczu wybr tematw na nastpn OWP i
byo tych tematw rednio ponad 500. Chodzio o to by nie krepowa
wyobrani twrczej. Chudonik wybiera temat np. "Wodzimierz Lenin
rozmnaa cudownie wino na weselu w Dubnej pod Moskw" robi to, co
teraz nazywa si projektem wstpnym, po czym szed na Komisj.
Komisja akceptowaa projekt lub nie, (ale pacia za) postulowaa swoje
zmiany, obliczaa ilo postaci stojcych, siedzcych i lecych,
kompozycj, to et c (za wszystko liczyo si w rachunku by np. "dodatek
za kompozycj"). Wypacaa zaliczk i dawaa bumag do sklepu z
farbami aby chudonik mg pobra przeklte, kapitalistyczne farby (za
zaliczk kupowa natomiast wdk) i w ten sposb roso Dzieo Sztuki na
miar Wielkich Czasw. Jak wida idea ta nie umara w gowach
Urzdnikw i wszystko zaczyna mi wyglda na to, e "wraca Nowe" jak
mwi starzy ludzie. Wczoraj wieczorem odwiedzi nas Palczewski z
dug opowieci o sprzeday jakiego wyremontowanego Sirocco, ktre
odpali mu syn w zamian za jego wkad w urzdzenie mieszkania tego
48

syna (najzabawniejsze byo, e znaem "wnioski mowy" zanim si ona


zacza, bo bywam czasami inteligentny gdy nie pij piwa) w kadym
razie po upynnieniu Sirocco na giedzie ma mu wpa nieco forsy o on
chciaby wej (tu byy te inne wnioski") w posiadanie jakiego mojego
obrazu lub lepiej dwch obrazw - musiaem go wic ostronie i
czciowo wtajemniczy w nasze ukady poczym okazao si, e nie tylko
zna dokadnie Pana po nazwisku, ale rozpracowa ju poprzednio owego
Nizioka ktry ogasza si w "yciu" i jakiego pana R. ktry stoi za
nim" i oczywicie jak mi wyzna w sekrecie niejakiego pana D. ktry stoi
"za panem" R. Nie wiem czy ten pomys z Pana strony by najlepszy,
gdy znam kilku takich Palczewskich i oni wszyscy jak po nitce przyjd
do mnie, bo jedno co bezbdnie umiej robi (gdy robi to nieustannie)
to liczy fors i zarabia nawet na tym na czym powinno si straci jak
np. delegacje subowe. Gdy wic oni do mnie przyjd to bd jednak
musieli uzyska jakie wytumaczenie faktu, e nie mog im sprzeda
obrazu lub obrazw, a wic podobnie jak Palczewski jak pprawd,
tym niemniej jak gwki zaczn pracowa, a elementy mozaiki ukada
si w sensowny wzr, to nasze wsplne chci ukrycia tego przed
niektrymi Galeriami i ich wacicielkami stan si wycznie pobonym
yczeniem. Ten wiatek w Warszawie jest niewielki, a ja w nim tkwi
jako producent faszywych pienidzy, ktre jak na razie nie dewaluuj si
w stosunku do zotwki. Oczywicie obmurowaem si w swym
Krysztaowym Paacu i ewentualny atak poczciwej Alicji z krainy czarw
odepr (gdyby takowy nastpi), ale wolabym (jak ta glizda) nie stawa
na polu z otwarta przybic o czym esmy sobie zreszt rozmawiali i co
wydawao si Panu zrozumiae. Tak wic jak mi si wydaje to Nizioek
troch namiesza w zupie czarownic lub te dorzuci jednego zdechego
szczura do smaku, w kadym razie jej zapach zaczyna si rozchodzi!!
Oczywicie to Paski interes nie mj, bo mnie to tylko "napdza
koniunktur", z ktrej nie korzystam, ale rosn we wasnych oczach i w
oczach moich blinich.
A propos "napdzania koniunktury" o czym mwiem ju przez telefon w
trakcie naszej rozmowy, ale nie wiem czy wyraaem si wtedy do
jasno: Chodzi o to, e w punkcie 10 zrobilimy waciwie (z wyjtkiem
moe ostatniego zdania) niedo mnie satysfakcjonujce sformowanie.
Szczeglnie gdy idzie o punkty 25 i 33. Ja nie jestem prawnikiem i dobre
pomysy zawsze przychodz mi po fakcie, ale tutaj chodzio mi o
49

zrobienie jakiego aneksu czy suplementu gdy w czerwcu bdzie Pan w


Warszawie (a teraz byoby dobrze gdyby Pan to jako wymyli, ma Pan
dwa miesice czasu). Po prostu jak wiadomo koniunktura napdzana jest
na Zachodzie midzy innymi sta, kontrolowan inflacj kadej waluty,
ktra posiada jakby zmniejszajc si w funkcji lat, z roku na rok,
zdolno nabywcz. Oczywicie dodatkowo nastpuj wahania giedowe,
windujce jedne waluty wzgldem drugich i to, co w jednym kraju traci
zdolno nabywcz w innym moe okresowo zyskiwa, dlatego jest to
trudne do ujcia i dlatego ma Pan te dwa miesice, by to jako wymyle
jak to uj. Faktem jest bowiem, e suma minimalna za obraz, ktra dzi
wydaje mi si przyzwoita, moe sta si za par lat mieszna, choby
nawet wzajemne relacje walut wzgldem siebie nie ulegy wikszym
wahaniom. Mnie nie przychodz lepsze pomysy do gowy jak to, by pod
koniec kadego roku kalendarzowego ustala wsplne realia na rok
nastpny o ile by te realia ulegy zmianie. Jest to trudne, bo nie bardzo jak
mi si wydaje jest si czego trzyma. Jeeli bowiem np. ESCORT w
tamtym roku (strzelam cenami "na niby") kosztowa 6000, a obecnie
kosztuje 6500 to zawsze firma powie, e nie jest to ten sam ESCORT, bo
wprowadzono nowe zawieszenie i poprawiono ekonomi zuycia paliwa w obecnym wiecie nie wiele jest rzeczy staych tak jak to byo drzewiej,
a rzeczy stae (kawa, herbata) miewaj niezalena od oglnego spadku
wartoci pienidza wahania spowodowane pogod, polityk plantatorw
et c. By moe, e istniej w tej materii jakie mniej lub wicej
obiektywne dane i e te dane s publikowane. Nawet co mi si wydaje,
e przed rokiem co takiego w jakim przedruku z Zachodu czytaem w
pimie FORUM (przedruki z prasy kapitalistycznej). Moe si Pan w tym
zorientuje? Nasze perspektywy s na wierwiecze i wahania bd bez
znaczenia o ile udaoby si wystrzeli ponad ceny minimalne, ale o ile si
nie da, to lepszy wrbel w garci ni kanarek na dachu i idzie w tym
wypadki o to by ten wrbel nie by z roku na rok cora cieszy! Inne
dziury w caym nie przyszy mi na myl mimo, i od dwch miesicy (no,
nie mamy jeszcze dwch) myl o tym nieustannie. Ciekaw jestem take
czy paskie projekty rozwijaj si w przewidywanym kierunku czy te
nastpiy jakie mielizny? W razie czego prosz si ni krepowa, tylko
pisa od razu, e "z bliska perspektywy wygldaj niezachcajco" et c
gdy nie jest jeszcze za pno, nic kompletnego nikomu, a szczeglnie
pani Alicji nie mwiem, wic zawsze mona si jeszcze cofn. Ale
sdzc po szalejcym Nizioku wszystko idzie OK.
50

Piknie pozdrawiam.
Beksiski
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m 314
Polska

Marly le Roi, le 20 avril 1984


Szanowny, Drogi Panie
Odpisuj na list Pana z 5-go IV 1984 podejmujc problemy w
kolejnoci odwrotnej do tej, w ktrej s w nim poruszane:
A) W przedostatnim zdaniu Pana listu otwiera mi Pan furtk do
odwrotu na wszelki wypadek gdyby moje wysiki napotkay na
"mielizny". "W razie czego - pisze Pan - prosz si nie krpowa...
gdy nie jest jeszcze za pno wic mona si jeszcze cofn."
Oczywicie s i bd "mielizny" co nie przeszkadza i:
1) wiem, i prdzej czy pniej wypyniemy na szerokie wody. Ta
pewno nie ulega adnym wahaniom. Tylko czas, ktry nas od
tego dzieli i gboko wd moe si waha. Pewno ta opiera si
na trzewej wiadomoci niezwykej klasy Paskiego malarstwa i
na dowiadczeniu, ktre uczy mnie, i na Zachodzie prdzej czy
pniej to, co jest rzetelnie dobre zostaje uznane.
2) zaangaowalimy si obaj sawem i wielokrotnie podkrelilimy
w naszej umowie, i jest nieodwracalna z wyjtkiem sytuacji
stworzonej przez si wysz. Moemy "poluzowa" nasze
wzajemne zobowizania to tu czy tam np. przez pierwsze lata
51

zaspokajajc mniej "samograjowymi" obrazami polskich nabywcw


tak by nie komplikowali Panu ycia nagabywaniem i dociekaniem.
Inne "poluzowania" s rwnie moliwe i za obopln zgod
moemy do atwo do nich doj. Natomiast do kontraktu odstpi
ju nam nie wolno bez konsekwencji, jakie przewidzielimy.
B) Niepokoi Pana sprawa deprecjacji monetarnej i konieczno
uwzgldnienia jej w umowie. Nic prostrzego. Po prostu wystarczy
doda, i cena kadego obrazu o ktry chodzi liczona bdzie w
monecie o wartoci staej. Znaczy to konkretnie, i co roku do ceny
wyjciowej dorzucana bdzie pewna kwota, ktra odpowiada
bdzie procentowi dewaluacji monety w stosunku do towarw, a
ktra to dewaluacja jest oficjalnie ogaszana co roku i obecnie
wynosi okoo 3 do 4 procent w skali rocznej. Jeli ten procent
inflacji interesujcej nas monety utrzyma si w 1985 roku bd
Panu paci okoo 1040 za obraz, w roku 1986 okoo 1090 itd. Jeli
ta formua nie wydaje si Panu najlepsza zapewniam Pana, i
znajdziemy inn i e w poszukiwaniu jej bd jak najbardziej
gitkim negocjatorem.
C) Sprawa Nizioka - akt drugi. W prologu (tzn. jednym z
poprzednich listw) wyjaniem Panu naczelna myl much na pozr
nieuzasadnionych poczyna. Myl ta polega na maksymalnym
zabezpieczeniu si przed sytuacja, w ktrej, z powodu zmiany
przepisw, Pana choroby czy zoliwoci wadz nasza umowa
zostaa by zawieszona na czas duszy lub, co gorsza wziaby w
eb. Zabezpieczenie to polegaoby na jak najszybszym stworzeniu
kolekcji 45 obrazw "samograjw" (tak nazwaem w jednym z
poprzednich listw do Pana te jego obrazy, ktre wywouj
jednogony zachwyt), kolekcji, ktra gwarantowaaby mi, i moje
wysiki i wydatki nawet w przypadku zerwania umowy lub jej
zawieszenia i mnie bd profitoway jako najwikszemu
kolekcjonerowi Pana obrazw.
Std moje prby odkupienia od Pana jego dawnych "samograjw",
odkupienia ich od Pana syna, od polskich i zagranicznych
kolekcjonerw i wreszcie od anonimowych posiadaczy kty, jak to
sprawdziem, istniej.
52

Std rwnie zapytanie, ktre Panu zadaem w ostatnim licie czy


nie mgby Pan zrobi dla mnie kilku replik dawnych "samograjw"
ktre wyszczeglniem w poprzednim licie. Sdz, i w licie z
odpowiedzi na mj poprzedni odpowie mi Pan na te propozycje
tak, i obecnie nie powracam do niej ograniczajc si tylko do
wyjanienia jej wewntrznej logiki.
D) Kilka drobiazgw:
1) czy pan Glinicki robi takie slajdy ktre zadowalaj Pana?
Uprzedziem go, i nie zaakceptuj innych.
Przyznam si, i troch nim jestem zawiedziony a sprawa ley mi
na sercu gdy dowiadczenie tych niezliczonych krokw jakie
czyni od ponad dwch miesicy by dotrze do waciwych ludzi
nauczyo mnie, i nie rusz naprawd dopki nie bd mia
dobrego katalogu.
Poniewa chciabym zrobi od razu katalog kompletny pozwalam
sobie molestowa Margonariego, Baaele, Banacha i innych o
pozwolenie mi sfotografowania posiadanych przez nich obrazw,
(co pozwoli na reprodukcje kolorowe) a Pana samego o
udostpnienie mi slajdw czarno - biaych. W tej ostatniej sprawie
pisaem do Pana w ostatnim licie tote nie powracam do niej
bliej.
2) czy mgby Pan poda mi dane dotyczce fotografa ktry zrobi
zdjcia do kalendarza? Chciabym odkupi od niego slajdy, ktre
mu z pewnoci zostay.
3) czy promienie soca jakie przez pewn cz dnia padaj na
wiszce u mnie przepikne Paskie obrazy, po duszym czasie
nie spowoduj spowienia kolorw? Czy naley wic stara si
protegowa obrazy w porach dnia gdy specjalnie operuje soce?
Pozdrawiam Pana najserdeczniej i rce Szanownej Maonki Pana
cauj.
53

Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 28.4.84

Pisz do Pana ze strachem, bo znowu reklamacja i obawiam si, e uzna


mnie Pan za obkanego maniaka, ktry z niczego nie jest zadowolony zreszt mam z tym trudnoci nawet, gdy sam co w sklepie kupi i w
domu okae si, e nie dziaa jak powinno - trac zaraz na wadze i
wolabym unikn podejrze, e sam co uszkodziem na skutek
wrodzonego idiotyzmu i cikiej rki. Ale rk mam naprawd lekk i
nigdy niczego nie uruchamiam nie obejrzawszy najpierw tysic razy
delikatnie dookoa i nie przestudiowawszy instrukcji. Rzecz w tym, e w
tym aerografie zgita jest iglica - zawr na samym szpicu, co zobaczy
mona dopiero przez bardzo siln lup.
Oczywicie on dziaa i nawet ju nim troch malowaem, by zobaczy na ile
umiem, ale dokadno kocwki iglicy jest niesychanie wana, gdy idzie o
cieniutkie linie kadzione cakiem z bliska, strumie farby ukada si wtedy
wzdu iglicy i gdy jej wierzchoek jest zgity, to strumie ten jest mniej
dokadny, bardziej rozpylony po brzegach i w ogle nieco szerszy ni mgby
by, gdyby iglica bya dobra. Gdy przed dwoma laty w Warszawie w
INTRACO byo przedstawicielstwo KREMLINA, ogldaem ich potny
katalog i widziaem, e byo w nim setki czci wymiennych, zawleczek,
podkadek, sprynek etc. S wic na pewno take zapasowe iglice-zawory do
tego typu aerografu, ktry Pan naby, bo rzecz jest zbyt droga w moim odczuciu,
by nie robiono do niej zapasowych czci. Przecie taka iglica moe uszkodzi
si w trakcie czyszczenia! Nie wiem jak doszo do uszkodzenia, ale
podejrzewam, e kto w sklepie demonstrowa jak si tym pracuje i nacisn i
potem puci zbyt gwatownie cyngiel, (o czym napisane jest w instrukcji, aby
tego nie robi) i doszo do uszkodzenia (endommager le pointeau), co Pan
przetumaczy jako mechanizm /?/ wytryskujcy farb. Pointeau to na
pewno szpic tej igy, ktry jest uszkodzony. Tego si nie da ani naprawi, ani
zrobi u mechanika precyzyjnego, bo kosztowaoby wicej ni cay mechanizm,
gdy jest to tysic razy ostrzejsze od igy i ma szpic mierzony na pewno w
tysicznych czciach milimetra. To na pewno robi jaka zautomatyzowana
54

maszyna. Nie wiem jak nazywa si ta cz, ale wyglda jak dugi na ca 13 cm
drut o rednicy ca 1mm zakoczony od jednej strony ostro tak jak iga (na oko),
natomiast wykonany w rzeczywistoci o wiele ostrzej od najostrzejszej igy. O
ile cz zamienna opakowane jest fabryczni w co zabezpieczajcego j przed
uszkodzeniem i o ile jest fabrycznie zaplombowana, to mona j kupi bez
ogldania. O ile czci takie s luzem, naley obejrze szpic przed kupnem na
biaym tle (!) pod 10-krotn lup (obracajc drut dookoa w palcach) czy szpic
nie jest zagity. Bardzo bym prosi o kupno 4 takich wymiennych czci, gdy
po pierwsze obawiam si, e przegapi Pan jednak ze dwie z bdami, a ze dwie
chc mie na wypadek gdyby mi kiedy samemu si to uszkodzio - chciabym
to mie na lat par, bo dla mnie jest to dosy drogie. Zaraz w sklepie (o ile to
jest luzem) naley to naklei na sztywn, grub tektur lub plastik przy pomocy
paskw adhezyjnych, tak jak na szkicu, bo inaczej uszkodzi si, gdy Pan to
tylko woy do portfela. To jest delikatne jak patek ry!

Poza tym wszystko inne jest OK i ju jak pisaem prbowaem tym


malowa przy pomocy chiskiego tuszu i zabawa jest bardzo fajna myl, e jak bd mia dobr iglic, to uzyskam lepsze wyniki, jeli idzie
o cienkie linie. Zasada jej dziaania polega na tym, e ten zaostrzony szpic
zamyka otwr - dysz wytryskujc farb i pod wpywem nacinicia
cyngla cofa si do tyu, a farba wytryskujc przez otwr formuje si w
strumie wok wystajcej z otworu kocwki iglicy, czyli pointeau.
Jest to zreszt zasada generalna kadego pistoletu malarskiego, nawet
takiego, ktrym lakieruje si pot, tyle, e nigdzie nie jest wymagana a
taka precyzja jak w aerografie. Niej szkice wyjaniajce, Przepraszam za
kopot, ale ostrzegaem, e trzeba patrze na to, co si kupuje!
Pozdrowienia i ukony, wczoraj wysaem dwa listy, bo po napisaniu i
zapiecztowaniu listu nadszed ten list od Pana, ktrego zgodnie z
zaleceniem pani Szczyciskiej (o ile zrozumiaem dobrze nazwisko przez
telefon) miaem nie czyta tylko podrze i wyrzuci. Odesaem wic by
Pana uspokoi, e nie czytaem. Ukony.
Beksiski
(Rysunek)
P.S. Rozpiecztowaem jeszcze raz list, by dopisa:

55

Po pierwsze zapomniaem zwrci Panu uwag (a moe to by istotne), e


aerograf, mimo, i firmowany jest na pudeku przez KREMLIN, wykonany jest
w Niemczech Zachodnich przez firm EFSE HANNOVER jak wiadcz napisy
na obudowie. Poniewa nie wykluczam, e dla KREMLINA robi to nie tylko ta
jedna niemiecka firma subwykonawcza, to nie jest take wykluczone, e mog
by drobne rnice wykonanie czci zamiennych i np. iglica od niemieckiego
aerografu nie pasuje do woskiego i przeciwnie. Naley wic zwrci na to
uwag sprzedawcy. To jedno.

Druga to sprawa dyszy.


Nie wykluczam, e uszkodzona iglica uszkodzia lub moga uszkodzi dysz,
czyli mwic prociej otworek 0,3mm, ktry jest przez ni zatykany. Poniewa
pamitam na pewno z katalogu, e dysze zamienne mona byo bez trudu
zamwi i kupi, to prosibym take o jedn dysz wymienn na wszelki
wypadek. Bdzie to rzecz mniejsza od iglicy z gwintem po jednej stronie i
uchwytem dla klucza odkrcajcego z drugiej. Myl, e nie powinna chyba
kosztowa majtku.

Oczywicie ja za wszystko zwrc, bo mam wyrzuty sumienia, e Pana


goni po sklepach - jest Pan typem czowieka, ktremu nie naley
powierza nabywania aparatu fotograficznego, mikrofonu, komputera etc.,
o tym si ju przekonaem - w praktyce jak wiem od lat nawet na zgniym
Zachodzie gdzie rzekomo wszystko jest na najwyszym poziomie, w
sklepach trzeba uwaa, by nie wcisnli kitu. Najczciej zreszt
sprzedawca sam nie wie, e wciska kit, bo sam si na tym nie za bardzo
zna lub nie posiada wymaga. Ja z kolei jestem pedantem, co zreszt
wida na obrazach, najpierw przed kupnem przez rok si waham, poczym
chciabym mie narzdzie idealne, a zwykle mam co, co jest albo
uszkodzone, albo nie cakiem takie jak by powinno. Piknie pozdrawiam
i ju wicej nie zawracam gowy - prosz jednak po nabyciu nie wysya
tego poczt, bo znowu dojdzie tylko szmelc. Ja wol poczeka, a mie
rzecz cakiem OK!
Beksiski
***
56

Monsieur Zdzisaw Beksiski


Warszawa
ul. Sonaty 6 m 314

Marly le Roi, le 4 avril 1984


Szanowny, Drogi Panie!
1) Oba listy z dnia 29 i 30 marca dotyczce aerostyl dostaem.
Ciesz si, e dziki Paskim zachodom udao si nam unikn
dalszych poszukiwa iglicy.
Nie otrzymaem natomiast jeszcze potwierdzenia dojcia paczki z
drobiazgami (piwem) i wskazwek, ktre piwo Panu odpowiada i
czy mgbym Panu przesa ich wiksze iloci. Jest rwnie
wietne piwo bezalkoholowe, ktre sam pij ku radoci mej
maonki.
2) Proces rozpowszechniania Pana twrczoci jest tu klasyczny:
wszyscy przyznaj warto i nikt nie zrobi pierwszego kroku.
Ze slajdw zrobiem (do marne technicznie, lecz dajce dokadna
wizj) due odbitki.
Niezbdny jest jednak katalog.
18 go bm. bd mia wreszcie przerocza 10 x 12 obrazw, ktre
sam posiadam (12 sztuk). Prosiem rwnie Margonariego i Bade
by mi pozwolili podesa im mego fotografa by fotografowa to, co
oni maj. Mam nadziej, i odpowiedz w tych dniach pozytywnie.
W Polsce pan Glinicki otrzyma ju bony, ktre mu wysaem.
Bdzie wiec robi przerocza 6 x 6 (niestety) w najbliszych dniach.
Zapewni mnie o tym dzi telefonicznie.
W zwizku z jego prac
57

a) bardzo prosz poleci go do muzeum w Sanoku by udostpnili


mu obrazy i pozwolili je sfotografowa
b) bardzo prosz sprawdzi czy jako tym razem zrobionych
przeroczy przez pana Glinickiego jest kolorystycznie poprawna.
Uprzedziem go, i dotd ma robi a Pan uzna, e kolor jest
dobry. Dopiero wtedy ma mi przysa (w pocztkach maja przez
mych przyjaci przyjedajcych do Parya) wszystkie paskie,
syna Pana i sanockie zdjcia.
3) Niezalenie od jego pracy:
a) bagam niech mi Pan zrobi duplikaty negatyww wszystkich
Paskich prac. Jest mi potrzebna pena dokumentacja wszystkich
paskich obrazw z data stworzenia, rozmiarami, materi i
reprodukcj choby czarno - bia. A te posiada tylko Pan. Wiem
jak niebezpieczna jest operacja duplikowania negatyww, lecz
przecie po to one s by suyy powielaniu. I moim wanie
zadaniem jest powielenie ich w katalogach i albumach. Powielenie,
do ktrego potrzebne mi s negatywy. Podkrelam - nie prosz o
negatywy Paskie, lecz duplikaty. Koszta oczywicie pokrywam od
A do Z. Jeli s Panu potrzebne jakie filmy do tego prosz
napisa a natychmiast przyl.
b) czy mgby mi Pan przysa paski yciorys, ktry po
przetumaczeniu mgbym umieci w katalogu? Jeli nie chce go
Pan redagowa, prosz tylko o podanie mi precyzyjnie jak
najwikszej iloci danych o Panu (szczeglnie dotyczcych
twrczoci, w tym rwnie incydent spalenia czci modzieczych
prac) a sam zredaguj i podam Panu do aprobacji. Potrzebny mi
rwnie paski portret fotograficzny (negatyw) do katalogu.
4) Fala szkieletw onierzy nadpywajca w kotlinie wisi nad moim
biurkiem i mimo niepowodze, na jakie na razie napotykam
utwierdza mnie w przekonaniu, i jest Pan niezwykym malarzem
Pozdrawiam Pana najserdeczniej
Piotr Dmochowski
58

***
Drogi Panie!

Warszawa 2.5.84

Listy dochodz jak chc tak w jednym jak i w drugim kierunku. W tej
chwili otrzymaem list z 4 kwietnia, podczas gdy przedwczoraj wysaem
odpowied na list z 7 kwietnia. Z Paskich potwierdze widz, e to samo
jest w tamt stron. Oczywicie pisaem zaraz po otrzymaniu pierwszej
paczki z piwem list dzikczynny informujc, co mi najlepiej smakowao
(dosza ta paczka jeszcze 15 marca, gdy mam notatki na temat, ktre
lepsze" w swym terminarzu). Teraz przed kilkoma dnia dostaem dwie
paki z piwem i ju pisaem przedwczoraj i dzikowaem za nie nawet ju
rozpiem wszystkie gatunki, aby wiedzie, co jest najlepsze - to wszystko
zreszt jest bardzo fajne, a problem, ktre najlepsze zaley od okazji: raz
smakuje lepiej to raz inne, oglnie byem przyzwyczajony do tej pory do
kilku gatunkw, jakie z mniej lub wicej dokadn czstotliwoci
wystpuj w PEWEXIE w Warszawie: s to piwa w butelkach niemieckie
BECK i BERLINER KINDL oraz reszta w puszkach: Kronnenberg,
Carlsberg, Tuborg, DAB, DAB ARTIEN ALT, HANSA PILS,
ORANJENBOOM PILS, SKOL, BERLINER KINDL, HEINEKEN,
AMSTEL, BAVARIA wsio, bolsze niczewo. Wszystkie zreszt s to
lekkie piwa dolnofermentacyjne i z wyjtkiem ARTIEN ALT piwa jasne.
To, co w pierwszej paczce nadeszo od Pan a byo do zaskakujce dla
mnie jeli idzie o moje przyzwyczajenia, a poza tym baem si
przyzwyczaja czy polubi co z Zachodu, bo u nas piwo potaniao teraz
na 35 centw, a stamtd zawsze bdzie droej, wic jest to tylko (przy
moim pokanym zuyciu) wymylanie sobie nowego upustu dla dewiz.
Tym niemniej od razu urzeko mnie piwo MARTINS PALE, ale i obecna
paczka potwierdzia to urzeczenie. Bardzo te oryginalna bya CLUB DE
STELLA ARTOIS i teraz te si potwierdzio mimo, i obecnie byo to
chyba piwo belgijskie, a tamto poprzednie byo chyba francuskie (by
moe licencyjne) gdy obecne zwie si STELLA ARTOIS, a tamto CLUB
DE STELLA ARTOIS - trudno teraz gdy nie mam ju tamtego porwna
dokadnie smak. wietne ciemne byo (i jest te) CIMAY, naprawd
wietne, nie sdziem, e ciemne moe by tak dobre, ale to "siekiera" 59

zaraz po nim krci si w mej sabej gowie! Piwo bezalkoholowe o nazwie


33 jest bardzo dobre, chocia dosy agodne w smaku, moe zbyt agodne
jak na moje upodobania. Podobnie jest w tuborgiem francuskim, ten
duski, ktry tu bywa w puszkach jest nieco inny, ale oba s dla mnie za
agodne. Ja uwielbiam siln gorycz. W piwie rzecz jasna. Jeszcze raz
strasznie dzikuj za tyle kopotu. Teraz do spraw mniej przyjemnych:
Czytaem kilkakrotnie Paski list z dnia 7 kwietnia i dzi ten z dnia 4
kwietnia. Jak widz ma Pan kopoty, ktrych Pan nie przewidywa. Czy
nie byoby wic sensowne zrezygnowa z zabawy zanim nie bdzie za
pno, to znaczy zanim koszta nie stan si takie, e trzeba ju bdzie i
wycznie do przodu. Ogldam ten mechanizm, pjcia za daleko, na co
dzie w tym nieszczsnym ustroju, w jakim przyszo mi y i z roku na
rok umacniam si w przekonaniu, e jest to sprawa "kosztw" poniesiono za wysokie koszta (take w zabitych) nie mona si ju w
ogle wycofa i trzeba ten idiotyzm pcha, mimo, i wszyscy widz, e z
tej mki chleba nie bdzie. Ju dzi wida w perspektywie mizerny
upadek Imperium. Czy naley powtarza w Paskiej skromnej skali ten
bd? Lubi Pan moje obrazy. OK wierz w to. Ale nie znaczy to, e
abojady je polubi do tego stopnia by lokowa w nich kapita. Czy nie
lepsza, wic bya moja skromna propozycja sprzed chyba roku, by mia
Pan ius primae noctis" (a chtnie to Panu zapewni, bo widz, e Pan to
autentycznie lubi) odnonie wszystkiego co namaluj, ale nabywa
wycznie dla siebie i tylko to, co si naprawd podoba? Bo jak zakupi
Pan w cigu 4 lat 48 obrazw i potem nic z tego nie sprzeda, a jeszcze
dodatkowo poniesie koszta na promocj, to moe by bryndza. Nie? Dla
Pana rzecz jasna, nie dla mnie, bo ja wychodz na swoje i mam na
dodatek luz. Pisaem o tym luzie i Pan na niego si powoa, ale nie za
bardzo chyba wie Pan na czym on polega. Ot jako dugoletni
wychowanek p. Awangardy mam na amen zakodowane w mzgu, i
twrca winien w kadym sezonie lub na kadej nastpnej wystawie
zaskakiwa czym "nowym". Gdy nie mam na skadzie nic nowego,
jestem peen wyrzutw sumienia i nie mam najmniejszej chci robi
wystawy. Fakt, i rzecz oceniam z dystansu nie znaczy wcale, e
wewntrz odczuwam dystans. Tak zostaem uksztatowany. Przez lata
cae zabawiaem si zaskakiwaniem widza i byo to autentyczne, bo stale
mogem trafi na to, co chciaem ostatecznie robi. Gdzie okoo 1972
roku wyksztacio si to, co byo mi najblisze. Moe czciowo
60

wczeniej, czciowo pniej, ale jako taka uchwytna granica ley na


przeomie 1972-73. I od tego momentu nie chciaem ju robi nic innego,
lecz spoytkowa (mwic dziennikarsko) swoje dowiadczenia z lat
"burzy i naporu". Brzmi to fajnie, ale nieustannie mam opory, e ludzie
powiedz "to ju byo", a po kadej nastpnej wystawie czuj si coraz
gupiej i obiecuj, e nastpnej ju nie robi. Otwarcie nagle rynku, na
ktrym nikt mnie nie zna, z rwnoczesnym prawie cakowitym
zamkniciem rynku na ktrym wstydz si by "taki sam jak do tej pory"
zaowocowao na moment poczuciem "luzu psychicznego". Mog
namalowa znowu "przypyw morza" i nikt mi nie bdzie mia tego za
ze!! Nikt nie powie, e to "nic nowego". Et cet. c. Nad tym jednak aby
tego luzu byo jak najmniej zaczyna teraz czuwa Pan: Zaczyna si
stawianie bramek slalomowych pt: wicej koloru, repliki -, ale wiksze,
najlepiej podoba si to, a nie tamto et c etc oczywicie "ja nic nie mwi,
ja tylko informuj o zdaniu Francuzw". O do cholery! Nieopatrznie
napisaem przed trzema dniami, e duy obraz kosztuje dwa razy wicej
wysiku i dwa razy wicej czasu. Ale ZA DWA RAZY WICEJ FORSY
NIE BD MALOWA DWA RAZY WIKSZYCH OBRAZW!!!
Howgh jak powiadaj Apacze! Bo zaczynam si obawia, e padnie taka
propozycja. Ceny zostay ujednolicone - formaty nie, jako te nie.
Jako nie jest zalena od formatw. Ja nie lec za fors za wszelk cen.
I nie maluj mniejszych, by atwiej zarobi wicej pienidzy. Po prostu
chciabym zaskoczy w robot i mie troch na skadzie. Panu chyba te
zaley bym si nie wkopa w jakie gwno na miesic lub ptorej przy
niepewnym rezultacie!? Prdzej czy pniej due formaty te bd, bo po
to przecie z cholernym nakadem wysiku (czy Pan wie ile MNIE to
kosztowao roboty, ktr sam musiaem wykona rezygnujc z malowania
przez kilka miesicy i przerabiajc, przygotowujc etc) przygotowaem
sobie cae zaplecze umoliwiajce mi t robot. Niektre pomysy widz
tylko na duym formacie... Inne wol wykona n a rednim, inne na
cakiem maym. Tak byo zawsze do tej pory. Poza tym dziaa ta cholerna
ciasnota! Jak maluj mae to nie rednie. Jeli rednie to nie due. Jeli
due to nie mae. Musi by jaka dyscyplina technologiczna w tej
ciasnocie, inaczej si nie da! Mnie to i tak zazyna, prosz mi jeszcze nie
dokrca dodatkowej ruby, bo to nic nie da. Zreszt ju o tym pisaem.
Reprodukcje moich negatyww: Ale drogi Mecenasie JAK na Boga?
Nawet nie wiem jak to si robi. Nie mam przyrzdw. NIE MAM
CZASU! Czy Pan zdaje sobie spraw, e nic prawie nie robi tylko na
61

okoo maluj? A tymczasem wymaga Pan ode mnie roboty, do ktrej si


nie zobowizywaem, ktra na moje wyczucie nie jest waciwie Panu do
niczego potrzebna, bo przecie uzyska Pan od Glinickiego takie kupy
doskonaych slajdw kolorowych, e jeszcze dwa razy czy nawet trzy
razy tyle kiepskich reprodukcji czarnobiaych niczego tu nie zmieni, nie
doda, w niczym nie wzbogaci. Na skutek MOICH OSOBISTYCH
domniema: potrzebuje Pan teraz tych reprodukcji, aby wiedzie przy
odkupywaniu obrazw czy s to moje obrazy czy falsyfikaty. Jest na to
tysic lepszych sposobw ni mczenie kury, ktra ma za zadanie znosi
zote jajka, jest pojona piwem i obsypywana komplementami, ale jeszcze
na dodatek: kurko, kurko, moe by jeszcze w przerwie nauczya si
fotografowa i porobia mi fotki jajek. Te lepsze sposoby wygldaj tak:
W Polsce niech biskup Nizioek dzwoni z Kurii do Glinickiego, ktrego
naley zaopatrzy w POLACOLOR i troch filmw. O ile jest obraz i
Biskup Nizioek nie jest tylko pewien czy ten obraz jest mj (to swoj
drog paranoja, ale innego wytumaczenia dla akcji pt "kopie negatyww"
nie ma) to Glinicki robi fotk i na miejscu sprawdza czy wysza i szybko
wskakiwa w gablot, chodu na Suew: Panie Beksiski chwila przerwy,
niech si Pan nie nata, bo Panu przepuklina pknie, zanim zniesie Pan
nastpne jajo niech Pan powie czy to obecnie sfotografowane zostao
uprzednio zniesione przez Pana? I ja mwi! I cze! Nie byo wreszcie
takiej kupy obrazw, bym nie pamita. A dat i tak nie notowaem! Data
jest na odworcie obrazu, a w moich n egatywach s tylko negatywy i moja
czciowa wiedza, co do tego gdzie poszy te obrazy i kiedy. Co do
zagranicy: Robi Pan sam zdjcia POLACOLOR u posiadacza obrazu lub
zdjcie posya Panu on sam, jeli zaley mu na sprzeday. Pan wysya to
do mnie lub w razie popiechu podaje przez pilota LOTu Glinickiemu,
ktry jest mody, wic na telefon moe ciga na Okcie i odbiera
fotografi - po czym ja wysyam do pana telegram potwierdzajcy lub
zaprzeczajcy. Ale to jeszcze wiksza paranoja ni w wypadku Polski. Za
granic produkuje si "Nieznanego Rafaela", bo to wikszy zysk lub
Dubufeta, bo to atwiej. Nikt nie bdzie na razie faszowa Beksiskiego,
a jak ju zostalibymy obaj sawni i bogaci to nawet podaruj Panu te
moje negatywy. Ale na razie jest to dla mnie JEDYNY (i to kiepski) lad,
e co takiego namalowaem by. Jeeli sprezentuje mi Pan klasery firmy
bodaje HAMA (niemieckie) na formaty 6 x, 6, ale w takiej super
transparentowej wersji, ktre umoliwiaj dokonywanie drugorzdnych
powiksze. (Bdzie wiksze zapylenie (woski, kropki et c) i ewentualnie
62

piercienie Newtona) (moe nawet lepszych ni drugorzdne - ja znam to


tylko z reklamy i tam mwi, e mona dokona pierwszorzdnych
powiksze, w co nie wierz) bez wyjmowania negatywu z klasera, to
razem z zapiecztowanymi przez siebie klaserami dam cao
Glinickiemu i niech zrobi Panu komplet tak jak leci. O ile to Panu
odpowiada, to prosz da zna, a wtedy podam potrzebn ilo sztuk
take dla formatu leicowskiego, bo starsze rzeczy s na leicowskim. Wie
Pan chyba jak to wyglda i podobnie jak Pattersony, w ktrych
pokazywaem Panu moje negatywy, ale absolutnie przeroczyste.
Najlepsze byy nie cae arkusze, lecz podune koperty o szerokoci filmu,
by mona to byo pcha do powikszalnika bez koniecznoci rozcinania
na paski, bo wtedy odpada poowa. Bdzie to jednak koszt, ktry nie
wiadomo, czemu bdzie suy. Tak jak ja to oceniam. yciorys: O Rany!
Nieche Pan co wymyli w oparciu o katalogi i xero. Bagam!! Co ja
mog napisa?
Aha! Obrazy spaliem w Sanoku w roku 1977 w trakcie wprowadzania
si. Czy to takie wane? abojady i tak kupiliby obraz dopiero gdybym
wyprodukowa ze dwadziecia idiotowatych skandali w rodzaju
zatrzymania hamulcem expresu Pary Saint Tropez (o ile taki jest) po to
by si wysiusia w anie yta, bo mam taki "artystyczny zwyczaj",
przedstawia jako rodzony brat papiea i nielubny syn Hitlera - o ile
wiem jest to uwicona droga do sawy w krajach europejskich. Aha!
Zdaje si, e znalazem czowieka do robienia ramek w Nowej Wsi koo
Komorowa. Na razie dosta prbne zlecenie, by si mia okazj sprawdzi,
ale po trosze odetchnem. To wszystko kosztuje sporo czasu, ale ja
wanie miaem malowa i oprawia, no i dba o materia i narzdzia, co
bez szemrania robi. O zdjciach jednak mowy nie byo.
Aha! Baele napisa ebym poda mu adres Margonariego i informuje
mnie, e napisa do niego facet o "niemoliwym nazwisku
D_M_O_C_H_O_W_S_K_I pyta jak to si czyta "DMOC...?" Po co mu
adres Margonariego? Czyby biedak sdzi, e podaem panu jego adres, a
nie podaem panu Margoneriego, (o ktrym musiaem mu przed laty
chyba pisa, gdy obaj dostarczali pyty) i teraz zawitao mu widmo
zysku? Byby to dobry znak dla Pana: jest bez forsy? Nie (wyglda na
takiego, stale jedzi od Izmiru do Rzymu, a stamtd do Arabii Saudyjskiej
(subowo) i nie byby Belgiem, gdyby nie zarabia na kadej imprezie.
63

On ma kilka obrazw, ale tylko jeden ma duy (zreszt nienajlepszy).


Najlepszy jest wanie cakiem may, z bram obronit czerwonymi
limi. No to chyba tyle tego. Piknie si kaniam, aha: mam i ja tak
nietypow prob.
Czy w Paryu jest sklep firmy ortopedycznej "Sholl"? Moja ona przed 10 lub
12 laty dostaa za porednictwem jednego mego kolegi doskonae drewniaki
ortopedyczne tej firmy i od tego czasu atajc je do niemoliwoci, stale uywa
je w kuchni. Wygldaj ju potwornie, a s podobno doskonae. Czy jakbym
przez kogo, kto by jecha do Francji poda taki jeden drewniak (o ile nie bdzie
si wstydzi) mgby Pan kupi jakie identyczne, jeli idzie o spd? Tamtym
razem wystarczy odcisk stopy pomalowanej tuszem, moe i abojady by to
wystarczyo? Byo by to jak aerograf a conto nastpnego obrazu. Pewex
prowadzi rozmaite rzeczy tej firmy, ale nie drewniaki ortopedyczne. Piknie si
kaniam.

Beksiski
3. 5. 84
PS. Jest co, co z pozoru stoi w sprzecznoci do tego, co napisaem
poprzednio o malowaniu na luzie i co zauwayem w czasie korekty listu.
Ot mgby Pan doj do wniosku, e jedyn rzecz, ktr pragnem i
nadal pragn malowa s "metafizyczne pejzae" i jak teraz zaczn, to ju
t drog pojad bez oporu. Due uproszczenie. Mwiem i pisaem o
"spoytkowaniu swoich dowiadcze" i niechci do zaskakiwania widza
stale czym nowym. Ale w enklawie obejmujcej cao "mojego wiata"
i niechtnie lub raczej z rzadka poszerzanej o niewielkie obszary nowego
terenu na zasadzie dodawania, ktrej to enklawy pragnbym nie
zmienia, nie przesuwa i nie zastpowa enklaw cakowicie inn,
znajduj si nie tylko pejzae, ale te postacie ludzkie i zwierzce, twarze
i w ogle takie konstrukcje antropomorficzne zbudowane z
wyimaginowanego ukadu kostno - mechanicznego i wreszcie to wszystko
co stale jednak do tej pory maluj i malowaem gdy pierwsze zacztki
tego typu konstrukcji s waciwie o wiele wczeniejsze ni pierwsze
prby pejzau i te traktowaem to przed trzema laty jako powrt do
zapomnianej i nieco zachwaszczonej czci ogrodu. Pan jest troch
dyktatorem i nieustannie w ten czy inny sposb usiuje Pan przywiza
mnie do psiej budy stojcej w okrelonym miejscu mojego ogrodu tam
gdzie s metafizyczzne pejzae. Teraz odbywa si to pod ktem
64

"wystawy, ktra bdzie miaa efekt bomby atomowej". Niebezpieczna


koncepcja i to nie tylko dla mnie, ale dla Pana, nie wspominajc ju o
tym, e nie naley zbyt serio bra pod uwag ochw i achw osb
ogldajcych reprodukcje. Ochy i achy s ze wzgldu na Pana, bo
emanuje Pan fanatyzmem, ktry dla mnie jest bardzo miy, ale dla innych
moe by krpujcy, e niby "jak mu to powiedzie, e z tej mki chleba
nie bdzie, skoro tak jest przekonany, e wygrzeba w Polsce co
"nadzwyczajnego". Do tego dochodzi ewentualna przysza krytyka
profesjonalna, ktrej w tamtej czci Europy zdecydowanie nie lubi
"literatury" i "niemieckiego romantyzmu" i w tej mierze znacznie moe
rni si w swych sdach od osb "normalnych". Ale nie tylko o to
chodzi. Chodzi jeszcze bardziej o to (pomijam w ogle fakt, e ja si nie
dam przywiza do budy ani tu, ani tam, ani nigdzie, chobym mia do
koca ycia nie zarobi zamanego centa - jest to wic seria zabiegw
skazanych wycznie na wywoanie stresw po obu stronach) e gdybym
nawet mia w Paryu tak wystaw, ktra w Paskiej wyobrani kojarzy
si z bomb atomow, bo w cigu 4 lat wyselekcjonowa by Pan z tego,
co przez ten czas i poprzednio namalowaem akurat "samograje" i
zestawi je na zasadzie wycznoci, to pomijajc fakt, e czubym si
zuboony i zakadajc nieprawdopodobny inny fakt, e wystawa
odniosaby sukces, przygotowalibymy obaj w ten sposb ptl na moj
szyj! Musiabym potem robi ju pod presj tego sukcesu (a w kadym
razie bybym do tego zmuszony przez Pana jeszcze bardziej ni teraz)
tylko to i takie w stylu i wizji rzeczy, jak te, ktre odniosy sukces! Jest to
wic dziaanie na krtk met. I dlatego odradzam wystaw zoon z
samograjw. I dlatego radz wystaw, ktra W PROPORCJACH
REALNYCH oddawa bdzie to, co w okresie przygotowawczym (i
ewentualnie dawniej) malowaem. To si cakuje wbrew Paskim
obawom i uzupenia wzajemnie, a nawet wzbogaca. Wystawa
"samograjw" (45 sztuk - Jezus Maria!!!) tak jak j Pan widzi, byaby
przeraajco uboga, odrazu wyszoby na jaw sabe strony mojej
wyobrani (tak jak kadej innej zreszt - nie jestem tu specjalnie
skromny) zadziaa i sposobw, stereotypw i brakw wreszcie, czego
daoby si unikn gdyby wystawa bya: kameralna, skomponowana z
tego, co ja doradz (operujc dostpnym nam materiaem) i zrnicowana
wizualnie, kolorystycznie i tematycznie. I nie wicej jak ca 30 obrazw gdyby by sukces handlowy, towar moe by na zapleczu. Zawsze
komponowaem waniejsze wystawy, jeli nawet nie na zasadzie, co,
65

obok czego, to na zasadzie, co. Kada wystawa zawieraa wybrane


okoo 30 obrazw, mimo, i w domu miaem ich o wiele wicej. Ale to
wszystko na wypadek gdyby Pan jednak w ogle nie rezygnowa, po
zastanowieniu si nad tym, o czym pisaem poprzednio. Bo trzeba liczy
si nie tylko z sukcesem, ale jeszcze bardziej z przegran. I wtedy moe
Pan w ogle nie odzyska swego wkadu, ktry (jak ja to oceniam) bdzie
ju po czterech latach pokany. Cyfre czterech lat sam Pan wymyslil!!!
Oczywicie nie wiem, jakie s Paskie moliwoci, by moe te pienidze
za obrazy ( 12 obrazw rocznie) plus katalogi, reklam wynajcia sali et c
rozoone na trzy lata s dla Pana marginesem, ktry moe Pana
zaryzykowa nie rezygnujc z niczego innego - by moe mona imprez
we Francji ubezpieczy od strony sukcesu finansowego - nie wiem tego,
ale po prostu nie chciabym by przyczyn czyjego krachu - zawsze
raczej miaem satysfakcj, e kto na mnie zarobi (nawet, gdy czasem
zarobi nieprzyzwoicie) i jeli nagle przynisbym straty, czubym si
zaamany jak "markowa" kurwa z ambicjami, ktrej nie udao si
zadowoli klienta. Dopisuj to wszystko na drugi dzie po wczorajszym
licie - czekam teraz na klientk dewizow (Heluuu czy to pan
Beksiski?) ktra bolenie si rozczaruje, e nie mam obrazw na
sprzeda, ale jest to sympatyczna pani i ma ju mj jeden obraz, z tym e
zna take Alicj Wahl, mam wic do rozegrania partyjk uprzejmych
kamstw podwjnych tzn. takich ktre gdy zostan powtrzone Alicji
Wahl (bo ona tam zaraz poleci, ale woli obej galeri, bo u mnie
kupowaa za tysic, a tam musi za dwa) nie naprowadz jej na lad
naszych ukadw. Inna rzecz, e Palczewski mg to ju te wypiewa.
Ona te jest w bliskich kontaktach z Alicj Wahl, ale on te zna prawd
nieprawdziw - chodzi o to teraz, by mniej wicej pamita co si komu
zegao aby nie zoya si z tego mozaika. O ile z tych obrazw, ktre
byy u mnie na cianach namalowane przed 23 lutego s takie, ktre
absolutnie Pana nie interesuj pod ktem naszych ukadw, byoby dobrze
gdybym o tym wiedzia ze wzgldu na AW. Obawiam si, e z
pocztkiem czerwca bdzie tu urek lub ona i gdybym im co da, to nie
bardzo wiedzieliby, co myle i znowu byaby peredyszka. Niej szkice
symboliczne i pytania czy na tych obrazach Panu zaley - wiedziabym,
spord jakich mog wybra (o ile w ogle mog).
Ukony.
66

Oj juz nic sie nie zmiesci !


Beksiski
***
Drogi Panie!

Warszawa 8.5.84.

Dzikuj za list z dnia 20 kwietnia. Ma Pan jak widz wicej wiary w


moje umiejtnoci ni ja sam. Oby nie by Pan tym pierwszym, ktry na
mnie straci! A zatem podobnie jak Pan zaczynam odpowiada od koca:
Moje obrazy mog sobie wisie na socu lub pod kwarcwk i nic im to
nie zaszkodzi w sensie trwaoci kolorw - natomiast zaszkodzi w sensie
estetycznym. Podobnie jak urod kobiet - obrazy lepiej jest oglda w
wietle cokolwiek sabszym i rozproszonym. Zyskuj wtedy! W kadym
razie wana jest regua jedna: nigdy nie eksponowa obrazw w wietle
janiejszym i o bogatszym skadzie widmowym ni to, w ktrym byy
malowane. Twrczoci Pana Boga wiato nawet bardzo silne nie jest w
stanie przeszkodzi, gdy ujawiaj si wtedy ukryte przedtem szczegy jeli idzie o zwyke obrazy, wiato silniejsze od tego, w ktrym obraz
malowano, wywala na wierzch cae rusztowanie, wszelkie jego usterki i
sabe miejsca. wiato nieco ciemniejsze gubi moe niektre szczegy,
ale cao w ten sposb zyskuje. Wane jest wiato boczne lub dolne
podwietlenie gdy wtedy unika si refleksw i odblaskw, ktre
przeszkadzaj w ogldaniu. Co do trwaoci to farby dobrych firm
generalnie dziel si na: "absolutnie trwae", trwae", "trwae z
ograniczeniem" i "nietrwae". Nie nabywam w ogle farb "nietrwaych,
mimo, i z reguy s najadniejsze. Produkuje si je ze wzgldu na
tradycyjno niektrych barwnikw, ale powoli wychodz z uycia. Farby
trwae z ograniczeniem" posiadam, ale nigdy do tej pory ich nie uyem
(np. biel oowiowa, bkit pruski et. c. ) gdy utrudniaj prac, nie mona
ich miesza z kad inn farb lecz tylko z wybranymi, s wraliwe np. na
zasady et. c. Uywam wycznie farb absolutnie trwaych" i "trwaych".
S one wszystkie neutralne chemicznie i mona je ze sob miesza w
kadym stosunku. Midzy jednymi i drugimi zachodzi ta rnica, e farby
"absolutnie trwae" nie zmieniaj si pod adnym wpywem w cigu
67

tysicleci (ugry, kobalty, re elazowe et.c.) natomiast trwae" mog


nieco spezn, gdyby byy wystawione przez ile tam setek lat na
bezporedni wpyw promieni soca lub co gorsza dodatkowo rozjanione
biel i potem smaone na socu. Ale to, co dzi nazywamy farbami
trwaymi" tego w ogle nie mia ani Leonardo ani Ucello, wic prosz
si nie lka - na wiato jest to CHOLERNIE TRWAE. Sam
sprawdzaem kadmy czerwone i fiolety quinacridonowe prac je przez
cienk szyb przez ponad dwa lata bezporednio na socu w cieniutkiej
warstwie i nic - adnej dostrzegalnej zmiany. Wspczesna chemia jednak
daa nam lepsze farby ni mieli dawni mistrzowie. Tyle, e malarze s
gorsi. Bardziej obrazom szczeglnie tym jasnym i malowanymi kolorami
niebieskawymi i biaymi szkodzi CIEMNO! Mianowicie wyschnity
olej (linoksyd) ciemnieje na skutek braku wiata, (co wida np. na
drzwiach polakierowanych na biao, jeli wisia na nich np. kalendarz).
Istnieje technika konserwatorska rozjaniania starych, pokych na
skutek trzymania w piwnicy obrazw, przy pomocy nawietlania lamp
kwarcow gdy ciemniony linoksyd daje si potem nieco rozjani, (po
czym znowu ciemnieje, jeli nie ma wiata). Poniewa ciemnienie to ma
charakter knicia, a po latach brzowienia, to obrazy brzowawe,
tawe i czerwone mniej s naraone na widoczne zmiany, ni
niebieskie, biae i stalowe. A w kadym razie te ostatnie trzeba
bezwzgldnie trzyma zawsze na wietle - wtedy zmiany s mniej
widoczne. Wszystko to nie dotyczy akryli. Tzn. pigmenty s te same, ale
nie ma adnego knicia, jednak z kolei nie wszystko da si namalowa
akrylem i mechanicznie jest on atwiejszy do zabrudzenia, a trudniejszy
do oczyszczenia. Jest po prostu z natury porowaty i brud wciska si w te
mikroskopijne pory i nie daje ju usun.
Sprawa druga, mniej dla mnie przyjemna, gdy poniekd delikatna. Czy
pisa Pan moe do pani Nowakowskiej-Dury do Brukseli? Bya to
przygodna klientka, ktra kupia ode mnie przed rokiem obraz za 1000 i
ktrej adres daem zapewne Panu w ramach adresw osb posiadajcych
moje obrazy. Problem dla mnie polega na tym, e ja t pani poznaem
dziki porednictwu prof. Noszczyka, przemiego faceta i genialnego
chirurga z Warszawy, ktry wycina naszej rodzinie wszystko, co jeszcze
jest do wycicia i ktremu jestem teraz (i na przyszo) zobowizany i
troch gupio mi, gdy mu musz odmwi, a tymczasem on nagle dzi
przychodzi, e pani Dury (jego crka bywa na dodatek u niej na
68

wakacjach et. c.) podaa przez zakonnic fors na drugi obraz i on prosi
bym co dla niej wybra, na co ja, e: niestety ukady s takie, jakie s i
nie jestem ju wacicielem samego siebie i e moe w sierpniu gdy facet
(czyli Pan) przyjedzie to co "odpadnie" i wtedy bdzie ta moliwo, ale
problem dla niej i dla N. ktry ma w stosunku do niej ukady
wdzicznociowe (a ja w stosunku do niego) polega na tym, e fors do
Polski mona sobie wwie i moe to zrobi nawet zakonnica (sic!) tyle,
e jest to moliwo jednokierunkowa, ale teraz to nikt przecie nie
bdzie ryzykowa wasnym paszportem, by jej to z powrotem odwozi...
Dlatego te dobrze byoby gdyby w sierpniu (w porozumieniu z Panem)
mg co wybra ze "starego portfela" lub z "odrzutw" i jej zaoferowa o
ILE... Wanie: o ile po prostu Pan do niej poprzednio nie pisa. Bo jeli
Pan do niej pisa, to oznacza, e w niej zagraa po prostu yka kupiecka i
w tym ukadzie to niech mnie ona w dup pocauje, przepraszam, e
jestem cham, ale nie zdaje sobie Pan sprawy jak naiwne s czasami tricki,
z ktrymi stykam si, co kilka dni, szczeglnie, gdy jaki oszalay
Nizioek zaczyna zamieszcza w yciu ogoszenia. Czekam wic na
wyjanienia. Nastpna sprawa to telefon z Biura Handlu Zagranicznego.
Ot wczoraj dzwonia niejaka pani Kwiatkowska (rozmow mam
nagran, nie wydaje mi si by to by podstp), e maj klienta "po
powrocie" i e on reflektuje na mj obraz i czy ja mgbym im udostpni
slajdy. Na co odrzekem, e mam staego klienta i on rezerwuje wszystko
dla siebie do sierpnia (co mi i jemu wolno) "no, ale w sierpniu", "no wic
w sierpniu prosz raz jeszcze zadzwoni" i tu jest pytanie do Pana (bo
BHZ mg, chocia to mao prawdopodobne, czu si zagroonym w
swych prawach o ile starania Nizioka rozeszy si po tym grajdoku jak
krgi na wodzie) czy w sierpniu udostpni im do wyboru obraz, ktry jak
znam ycie i BHZ nie zostanie sprzedany, bo one umiej tylko pi
herbat, a nie handlowa. Obraz oczywicie z tych, ktre namalowane
zostay przed 23 lutym. Po drugie ta Pani prosia mnie czy nie
pozwolibym ich fotografowi porobi u mnie slajdy nie tyle ofertowe, co
pogldowe i na to wyraziem zgod, bo z Alicj Wahl to sprawa
ewentualnej awantury, a z BHZ to sprawa ich niezbywalnych ustawowo
praw, z ktrych oni nigdy nie umieli skorzysta, co polegao na tym, e o
ile ja im klientw nie znalazem, to oni nie znaleli sami nikogo, a jeli, to
tylko groszowych. Tak bdzie nadal i myl, e gdybym wykaza dobra
wole, ktra zagraaby cznie z ich indolencj, to fale by si uspokoiy, a
nasze interesy by nie ucierpiay. Przepraszam za niepowtarzalny styl
69

Piotra Wierchowieskiego usiujcego naladowa kapitana Lebiadkina,


ale jest on z wielu wzgldw na miejscu. Obracamy si w atmosferze
nieomal donosw.
O Boe palec mnie wskazujc coraz bardziej boli, mylaem, e wbiem
sobie tam kawaek szka (moja mama 1 maja wytuka drzwi tzn. przecig
je wytuk, a ja w panice od razu uczuem, e mnie kuje co w palcu
wskazujcym, mimo, i jak ognia unikaem dotykania czego praw rka),
ale dzi chirurg, ktry tu by w sprawie madame Dury uspokoi mnie, e
objawy wskazuj na podranienie jakiego tam zakoczenia nerwu, co
moe si zdarzy bez urazu a u mnie (jak ju sam wiem o sobie)
urodzenie dziecka, gdybym sobie ubzdura, e zmieniam si w kobiet,
nie byoby a tak dziwnym fenomenem - wszystko u mnie ma genez
nerwow - na cae szczcie w malowaniu specjalnie nie przeszkadza, ale
w pisaniu tak - prosz wic wybaczy gdy w przyszoci bd pisa mniej.
Odpowiadam na inne pytania: Glinicki teraz si "stara" i moim zdaniem
robi to dobrze. Cudw, (czyli identycznych slajdw) nie bdzie te we
Francji. Prosz dla przykadu poszuka drogiego wydawnictwa o
luksusowym druku. Prosz poszuka DWCH ksiek z tymi samymi,
najlepiej prostymi obrazami. Np. (wymylam, ale na pewno co
podobnego Pan znajdzie) jedno niech to bdzie monografia Celnika
Rousseau, a drugie nieche to bdzie co w rodzaju "Naiwny Realizm 19
wieku" tak, aby i tu i tu byy te same reprodukcje Rousseau. Prosz je
obejrze rwnoczenie i jeeli Pan znajdzie nie tylko takie same, ale
choby podobne w tonacji, to zjem wasny kapelusz. Tamtych pierwszych
slajdw nie akceptowaem, bo byy zakolorowane na rudo, przewietlone i
na dodatek mtne w kolorach. Obecne uwaam za dobre, ale ich
identyczno zawsze bdzie "mniejsza lub wiksza" w zalenoci od
szeregu czynnikw, o czym ju pisaem w poprzedni m licie. Naiwna
wiara, jak ludzie maj w kolorow fotografi zawsze mnie rozczulaa.
Kolorowa fotografia jest pewnym odniesieniem do rzeczywistoci, ale nie
rzeczywistoci - potrafi by "lepsza" od rzeczywistoci, podobnie jak
pyta laserowa jest "lepsza" od muzyki na sali koncertowej. W kadym
razie ja Glinickiego ju akceptuj, ale tu zawsze trzeba si liczy z
odrzutami i my kadorazowo sprawdzamy wyniki. Wahnicia napicia ju
zmienia temperatur wiata. Dlatego te to musi trwa, a pozatym trzeba
si liczy z powtrkami. Staramy si tak ksztatowa wyniki, by zyskiwa
70

najbardziej prawidow relacj barwn przy ogldaniu w wietle


dziennym lub przy arwce o temperaturze wiata dziennego. Fotograf,
ktry robi zdjcia do kalendarza nazywa si Czarnecki, a robi to dla
firmy AGPOL. Nie sdz by wyniki byy lepsze ni Glinickiego a
reprodukcja zmienia je jeszcze w kierunku cakowitego zafaszowania.
Adres AGPOLU: AGPOL przedsibiorstwo reklamy i wydawnictw
handlu zagranicznego ul. Kierbedzia 4 00-957 WARSZAWA skrytka
pocztowa 7. Redakcj zajmowaa si pani Maria Poszajska, ale nie wiem
czy ona nadal tam pracuje. W ogle to byo redagowane w 1979 roku, u
nas wszystko "koci si" przez kilka lat. Sdz, e Czarnecki nie ma
negatyww, lecz ma je redakcja, o ile ich ju nie wyrzucia. Kolorowe
zdjcia z mojej wystawy warszawskiej w roku 1973 (chyba) ma pani
Liliana Biliska art. fotografik. ktra, o ile wiem dokumentowaa na
kolorze ca wystaw. Zdj tych nie widziaem, ale ona podobno robi
dobrze, mimo, i jest autentycznie wirowata. Obrazw z tej wystawy ju
nie wiadomo gdzie szuka, niektre bd u Margonariego, ale reszta...
adres: Liliana Biliska, ul. Rutkowskiego 6 tel. 26-00-04. Na tym samym
numerze w ksice jest jej matka Alicja - nie wiem ktra tam teraz
mieszka, ale zdjcia robia Liliana - ma take prywatnie dwa obrazy z tej
wystawy. Oprcz tego by moe jakie kolorowe reprodukcje z tamtego
okresu bdzie mia pan Cioek nie pamitam jego imienia, chyba Erazm,
ale bliszych informacji moe udzieli Panu Zwizek Polskich Artystw
Fotografikw ul. niadeckich 10, (tzn. adresu pana Cioka) - jak wiem
specjalizuje si w reprodukcjach dzie sztuki. Innych grzechw nie
pamitam. Robi tu jeszcze zdjcia pan Kopydowski (te informacje o
adresie w ZPAF), ale co s warte, tego nie wiem jego reprodukcje w
"Sztuce" zawsze byy denne. To wszystko. Za chwil palec mi odpadnie i
nic ju w yciu nie namaluj. Piknie pozdrawiam, co zego to nie ja...
Beksiski
9.5.84 PS. Jeszcze jedno sobie przypomniaem: Ot Glinicki naciska
(moe pod wpywem paskich telefonw) by porobi zdjcia tego, co
teraz namalowaem. Nieche wic robi, ale problemw jest kilka.
Pierwszy to fakt, e obrazw skoczonych bez ram jest 8 (dzi zaczynam
dziewity), ale skoczonych w sensie technicznym jest zaledwie 4, inne
da si sfotografowa, ale s na nich jeszcze partie, ktre przed
ostatecznym sfotografowaniem musz by pokryte przeroczyst
71

byszczc substancj, czyli ywic alkidalow, o czym ju pisaem. Nie


mona tego robi "na hurra", bo pod wpywem wcierania ywicy zaczn
rozmazywa si farby o ile nie s wyschnite na pieprz. Czasem proces
taki naley przeprowadzi w dwch ratach (pierwsza partia ywicy
wsiknie miejscami od razu) i wtedy rzecz przedua si o dalsze dwa
tygodnie. Jednym sowem, co nagle to po diable, tak wic moe szkoda
filmw by robi tylko "zdjcia informacyjne", a potem powtarza je raz
jeszcze "na czysto".
Drugi problem to kwestia tych 5 dla mnie. Nie mam innej moliwoci
wyselekcjonowania 5 najlepszych dla siebie jak wybierania zawsze 5 z
kadej nawet najmniejszej partii i potem czekania na parti nastpn i
weryfikowania wyboru: cze z tego, co poprzednio wybraem przechodzi
na Pana, a ja na to miejsce wybieram obrazy inne o ile uznam je za lepsze
i tak a do koca roku kalendarzowego. W skrajnych wypadkach (a
pocztek umowy, czyli rok 1984 to wanie taki wypadek) moe doj do
sytuacji wykorzystania przeze mnie na okres wyboru punktu 41 aby
uatwi sobie podjcie decyzji na wypadek aby potem nie aowa, e
daem np. obraz nr 7, a tymczasem do koca roku aden nastpny nie by
tak dobry. "Dobry" to rzecz jasna pojcie nieco wzgldne, ale po prostu
nie chciabym by Pan zobaczywszy slajdy przywiza si od razu do tego,
co sam lubi najbardziej, bo i tak sprzedaem Panu poprzednio co
najmniej 2 pozycje, ktre w zasadzie byy "moje". To, co pisz brzmi
mtnie, ale prosz wierzy w niczym (w skali rocznej) Pana nie
ograniczy, jeeli liczy rok 1985 i to tak za rok 1985 jak za rok 1984
Obstrukcja jest na razie.
P.S. Z punktu 41 nie bd jednak korzysta w celu uatwienia sobie
wyboru. Prawo zabrania!
***
(PS DO LISTU OD BEKSINSKIEGO, KTREGO POCZTEK
ZOSTA ALBO ZAGUBIONY ALBO UMIESZCZONY GDZIE
INDZIEJ).
72

P.S. Poniewa mia Pan zatelefonowa w sprawie iloci skrzy lub raczej
iloci obrazw i nie telefonuje Pan, wic wysyam orientacyjn
specyfikacj tego, co jest i co z tego, co jest chciabym zostawi sobie w
ramach owych 5. na rok raz (niecztelny dopisek na marginesie) co z tego,
co jest, w jakim jest formacie - bdzie to musztarda po obiedzie, bo gdy to
dojdzie, bdzie ju za pno na budow skrzy, ale umoliwi Panu
orientacj zgrubn a priori. A wic wszystko byo troch na gwat i jak si
zorientowaem teraz, to chyba Glinicki nie zrobi mi wszystkich kopii, tak
abym dysponowa wszystkimi numerami z tego, co mam w schowku lub
na cianach. Zauwayem to dopiero w tej chwili, bo gdy mi da,
wrzuciem po prostu do szuflady. W oparciu o to, co mam informuj:
Moje obrazy domowe nie do sprzedania: 17, 18, 31, 32, 47, 50 (numer 50
bd malowa jeszcze kilkakrotnie w innych, podobnych wersjach i wtedy
by moe konkretny obecny nr 50 bdzie do wzicia, ale to kwestia
przyszoci), 16, 26 (ta ostatnia do przedyskutowania z moj on), 5, 1, 2
(jest to wasno mego kuzyna, ktry jest na kontrakcie w Nigerii, u mnie
tylko na przechowaniu) poza tym obrazy syna, ktre przez pomyk
dostarczy mi Glinicki, a wic 8, 7, 10, 9, 21, 22, 19, 20, poza tym obraz
mojej matki nr 24, wreszcie obraz 51, ktrego wolabym na razie nie
odkrca od drzwi w azience, bo nie mam innego, ktry by pasowa w
jego miejsce, jest to alternatywa wywozowa na przyszo. Ponadto
chciabym zatrzyma z obrazw z roku 1983 oraz 1982 nie a dziesi
jakby wypadao, ale przynajmniej numery: 13, 46, 11, a dla Muzeum w
Sanoku chciabym zarezerwowa nr 42, o czym ju pisaem. To by byo
to, co nie.
Teraz obrazy te, ktre tak z tych, ktre ju tu byy i s reprodukowane
przez Glinickiego (prosz o wybaczenie, jeli co pomin, ale jest w
schowku, a Glinicki na pewno nie da mi wszystkich kopii, on te nie
pamita, co byo u Tomka, a co u mnie, a wtedy, gdy on oddawa na
samolot slajdy dla Pana, mnie nie byo w Warszawie std pewne
niedocignicia). A wic do Paskiej dyspozycji s numery: 41, 39, 44,
40, 45, (co do 38 to mam zdanie podwjne, nie jestem pewien czy chce go
zostawi czy da), 49, 48, 12, 14, 15 (tego ostatniego Pan nie chce, a ja
chyba zostawi go sobie, bo paradoksalnie go lubi, chyba eby mi co
wybucho nagle z Alicj Wahl), wreszcie 4, 3, 2 (te dwa ostatnie
wymagaj retuszu, czego nie podejmuj si zrobi na poczekaniu, s
73

uszkodzone w BHZ, a moe powicimy je na galeri Wahl?). Innych


kopii (a jest ich wicej) Glinicki mi nie zostawi lub zostawi, lecz nie
ponumerowa, tak wic dojdziemy koca na miejscu w kadym razie nic z
wyjtkiem tego, co pisaem nie wycieko z domu - poszed numer 43 oraz
(zaraz po Paskim wyjedzie) trzy obrazy, ktre Pan sam wyznaczy: dwa
do galerii Wahl, a jeden do Nyczka - Glinicki ju teraz nie mg ich
powtrnie sfotografowa. Aha: jeszcze s do dyspozycji 25 i 23, ale ten
drugi bardzo stary te wymaga retuszu, poza tym ramy ma zniszczone, a
nie mam ju ram o tym formacie i nie mam moliwoci by je zdoby. No i
27 oczekuje na Pana. By lekko uszkodzony i go zaretuszowaem. To
wszystko nie, jeszcze co opuciem, a mianowicie nr 30 oraz 29, ten
ostatni bardzo mocno pouszkadzany, chyba nawet dla Wahl nie bdzie mi
si go chciao retuszowa, a jeli, to gdzie w przyszoci. To te dzieo
BHZ. Z tego, co namalowaem obecnie, 12 obrazw jest gotowych z tego
7 bdzie Pan mg zabra, ale naprawd - prosz mi wybaczy, nie umiem
ju teraz dokona ostatecznego wyboru, co na razie zostawi sobie musz oprawi, rozoy, poduma, poprzekada, tak wic dopiero po
swym przyjedzie dowie si Pan co i jak. Z tych obrazw 4 sztuki ma
format 87 x 87 i wicej ju tych formatw nigdy nie bdzie, bo skoczy
mi si materia. Za rok zapewne w to miejsce bdzie format 90 x 90, 92 x
92 lub 89 x 89 (jeden z nich), ale jeszcze nie wiem ktry, bo zaley to od
kilku czynnikw, w tej chwili jeszcze nie mam surowca, a potem musz
go wywie na dacz szwagra, poci cyrkulark, zaimpregnowa,
zaatwi ramy na ten format etc. etc. s to setki godzin pracy fizycznej, nie
majcej nic wsplnego z malowaniem i mas zaatwienia, bo w Polsce
jak Pan wie, nie kupuje si i nie zamawia, ale zaatwia. Na najbliszy
wic rok co najmniej pozostanie nam format 87 x 73, 73 x 73, 61 x 73
oraz due 97,5 x 132, 97,5 x 122, 97,5 x 101. Takie jest ycie. Zawsze
zreszt takie byo tyle, e obecnie Pan w nim wspuczestniczy. Tak wic
wracajc do tego, co wyej, obecnie mam namalowanych 4 formaty 87 x
87 oraz 8 formatw 73 x 87. Najprawdopodobniej zostawi sobie 3
formaty 87 x 87 lub 2 formaty 87 x 87 no i pozostae 73 x 87, ale
naprawd nie umiem jeszcze w tej chwili zadecydowa. Oczywicie jest
to wymiar bez ram, ale taki sam z ramami posiada Pan w domu, wic
naley doda ramy i jeszcze ze dwa centymetry za zapas i mona robi
skrzynie. Odradzabym skrzynie na kwadraty 87 x 87, gdy jak pisaem
mam skrzyni pozwalajc na zapakowanie 6 takich obrazw, spakuje
wic Pan w ni wszystko, co w tym formacie w ogle w domu bdzie, a
74

bdzie do paskiej dyspozycji. W przyszoci za tego formatu ju nie


bdzie, wic szkoda robi specjalnie skrzynie. OK?
To by byo z grubsza wszystko. Z tego, co wisi w zasigu mego wzroku, a
czego nie odbi mi Glinicki, pozostaje jeszcze do paskiej dyspozycji
obraz 73 x 87 przedstawiajcy brudnozielonaw kurtk z czym w rodzaju
niebieskiego mzgu unoszcego si nad ni - nie wiem czy opis jest
adekwatny. Reszta pozostaje chyba w schowku, ale s to mae obrazy i w
ogle nie ma ich ju duo, moe cztery lub pi, sam nie pomn, a
grzeba mi si nie chce.
(monogram)
***
M. Zdzisaw Beksiski
W-wa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly le Roi, le 19 mai 1984


Szanowny, Drogi Panie
W tej chwili otrzymaem list Pana z 8.5.84 (z W-wy do Parya listy
id do szybko, w odwrotnym kierunku trzeba im za to wielu
tygodni).
- Gwarancja, i kolory nie powiej cieszy mnie ogromnie.
- Pisaem do pani Nowakowskiej-Dury z Brukseli. I ja rwnie
sdz, i chodzi o manewr, w ktrym miabym by odbiorc
ostatnio namalowanego obrazu, ktry przywdrowaby do mnie via
Bruksela. Przypominam, i wywiezienie zgoszonych przy wjedzie
pienidzy jest dozwolone (sam robi to wielokrotnie). Zakonnica
moe to wic wywie, jeli zgosia na granicy.

75

- Za kilka dni powinienem ju mie slajdy Glinickiego i nareszcie


bd mg ruszy spraw katalogu. Ciesz si, i jest Pan do
zadowolony z kolorw, gdy mam gwarancj, e nie ruszamy z
lewej nogi.
- BHZ jak i inni "obudzeni" klienci z pewnoci nie obra si
czekajc do poowy lipca (nie sierpnia, gdy nie w sierpniu a w
lipcu myl przyjecha do W-wy).
- Jeeli slajdy Glinickiego s poprawne, kontakt z Czarneckim jest
bezprzedmiotowy.
Natomiast dzikuj serdecznie za adres pani Biliskiej, z ktr
oczywicie postaram si skontaktowa.
- Co do zdj nowych obrazw, Glinicki moe miao poczeka do
okresu poprzedzajcego mj przyjazd tak by Pan mg
przygotowa obrazy do zdj a ja mg je zabra w czasie mego
pobytu.
- Oczywicie godz si na takie rozwizanie, (ktre omwimy
ustnie), w ktrym i Pan i ja bdziemy mogli si zastanowi
dokadnie nad tym, co kady z nas dla siebie bierze i nawet bymy
mogli zmieni zdanie i w kocu wyselekcjonowa co innego ni to,
co kady z nas wybra dla siebie w pierwszym "porywie".
Do innych tematw poruszonych w listach z 14go i 17go maja nie
wracam, gdy w midzyczasie otrzymam z pewnoci Paskie
zdanie na ich temat.
Co do pyty pilniowej (tu zwanej "isorel") zaraz na pocztku
przyszego tygodnia sprawdz, czy zdanie konserwatorw, ktrzy
werniksowali moje obrazy a ktrzy ostrzegali mnie, i rozpada si
po 60 latach potwierdza si w rozmowach z innymi specjalistami.
Pozdrawiam Pana najserdeczniej i licz, i kopoty z palcem ustay.
Sam wiem jak taki drobiazg moe zatru ycie.
Piotr Dmochowski

76

***
Drogi Panie!

Warszawa 20.5.84.

Jak mi powiedzia Glinicki, za kilka dni jedzie do Pana kto z Warszawy i


on przez niego podaje slajdy obrazw, wic myl, e ja mog poda ten
list, ktry w takiej sytuacji nie bdzie jak zwykle szed przez trzy
tygodnie. Jest kilka spraw i niektre wymagaj moliwie szybkiej decyzji
z Paskiej strony. Pierwsza sprawa to sprawa pani Nowakowskiej-Dury z
Brukseli. Pisaem ju o tym przed okoo 10 dniami, ale nie jest
wykluczone lub jest prawie pewne, e list jeszcze do Pana nie dotar, wic
powtarzam raz jeszcze ca histori: Ta pani, [ktrej adres chyba Panu
podaem] kupia ode mnie obraz przed okoo rokiem czasu, a
przyprowadzi j do mnie zaprzyjaniony z nami chirurg, ktry zreszt ma
moje obrazy oraz wycina mi ju to i owo. Ow przed dwoma czy trzema
tygodniami podaa ona przez osob trzeci "pienidze na nastpny obraz"
[chodzi o 1000 dol.] bez wstpnego porozumienia ze mn i w ogle
wygldao to dziwnie, bo nie wygldaa mi na lep entuzjastk tego typu
malarstwa, jakie ja uprawiam. Pienidze te jednak nie zostay
zadeklarowane na cle i nie mog by odesane i wprawdzie pani ow
mog mie w nosie, ale chciabym to zaatwi pozytywnie ze wzgldu na
chirurga, z ktrym jestemy w przyjani. Forma jednak przysania
pienidzy bez uprzedzenia i obarczenia chirurga obowizkiem wybrania
obrazu lub zrobienia slajdw w porwnaniu z ubiegorocznym brakiem
specjalnego entuzjazmu, kae mi obawia si tego, e Pan do baby napisa
[tak jak pod inne adresy podane przeze mnie] i to spowodowao, e
zwietrzya interes, co byoby wprawdzie dziwne (gdy podobno jest osob
majtn), ale nie wykluczone. W tym drugim wypadku absolutnie nie
bybym skonny i jej na rk: jeli jest taka chytra to niech na tym straci
lub kupuje w Polsce za t fors co innego. Chirurga rzecz jasna czciowo
wtajemniczyem, ale nie za wiele, bo to bliski przyjaciel Alicji Wahl, a na
dodatek jej ssiad. W tej sprawie wic prosibym o telefon, a nie list, bo
chodzioby o czas! Gdyby okazao si, e Pan do niej nie pisa, a na
dodatek zgodzi si bym jej udostpni slajdy tych kilkunastu obrazw
sprzed 23 lutego br [z pominiciem tego, co odoone jest dla Pana], to
popiech byby wskazany, gdy w drugiej kolejnoci czeka Muzeum w
Sanoku [te na jeden obraz z tej kolekcji - ja proponowabym postapopiersie en face z trbk-klarnetem i wielk iloci palcw format 87 x 7
77

z ub. roku], a w trzeciej kolejnoci galeria sistr Wahl [tutaj


proponowabym dwie starocie, ktre s uszkodzone i musiabym je
zaretuszowa: posta siedzc ze sztyletem w rce i licznymi
przepuklinami na caym ciele oraz medalion lub wahado z twarz,
zawieszone na czym, co jest skrzyowaniem trzepaka z szubienic, plus
ewentualnie obraz z ub. roku 87 x 87 przedstawiajcy jakie takie
zwierzopodobne zwoki, obronite krzewami lub drzewkami, z wbitym
supem, ktry u gry zakoczony jest hakiem, a za nim wida sierp
ksiyca - obraz ten o ile pamitam nie wzbudza paskiego entuzjazmu].
Wszystkie te hieny zwal si na mnie okoo koca czerwca i wolabym
wtedy mie ju jasno, co do madame Dury. Oczywicie niczego nie
uczyni bez porozumienia si z Panem, ale prosz o telefon - moe by
rano o 7 (o ile pniej si nie da), a wieczorem bez adnych ju
problemw moe by do 23.30, gdy nigdy wczeniej nie idziemy spa.
Teraz jeszcze sprawa trzech obrazw zarezerwowanych dla osb trzecich.
Z tych trzech obrazw jak wszystko na to wskazuje pjdzie tylko jeden.
Tzn. ju wczoraj wreszcie poszed. Ten jako apwka za mieszkanie dla
kolegi. Poszed na ten cel obraz 87 x 87 z roku 1982 przedstawiajcy co
jak pole pokryte sterczcymi czerwonymi patykami lub komi, a na
horyzoncie na tle ciemnego brudno granatowo-zielonawo-szarego nieba
stoi jakie bydl ni to krowa ni to ko ni to so. Slajdy znajdzie Pan
midzy materiaem wykonanym przez Glinickiego. apwka za
umoliwienie mi nabycia zdezelowanej pralni na pracowni jest ju
nieaktualna, bo facet si nie zgosi, a ja zoyem stosowne podanie bez
jego poparcia w spdzielni i czekam na zebranie zarzdu i decyzj "tak"
lub "nie", od ktrej nie bd si odwoywa! Sprawa trzeciego obrazu jest
jeszcze w zawieszeniu, ale chyba te zostanie on w domu. Zostaje
wreszcie sprawa punktu 15 naszej umowy, ktry jednak bdziemy musieli
realizowa jak sdz, w sposb nieco kosztowniejszy dla Pana. Dla Pana,
a nie dla mnie, bo to nie ja usadziem Nizioka z wdk by owi ryby w
mtnej wodzie. Po prostu za duo osb, jak si okazuje wie o wszystkim.
Sam jestem tym zaskoczony, ale obawiam si, e jako musimy w
wikszym ni do tej pory stopniu skomplikowa sprawy sprzeday i
wywozu. Byoby dobre, gdyby byo wicej eksporterw, jeli idzie o
nazwiska, byoby dobre gdyby byo wicej zakupw, jeeli idzie o
wyszczeglnienie [nie tyle finansowe, co ilociowe], co jednak zaowocuje
wyszymi podatkami. To wszystko musimy dogada w Warszawie. Poza
tym poczwszy od obrazw, ktre maluj po 23 lutym nie bd ju
78

stawia daty przy podpisie, za numer kolejny bdzie zakodowany dwoma


literami niezalenie od iloci cyfr wg specjalnej tabeli, ktrej kopi Panu
dostarcz, a ktra umoliwia ponumerowanie 456 obrazw, a wic chyba
wszystkiego, co namaluj. Kadorazowo ustalenie numeru kolejnego
moliwe bdzie w kilka sekund w oparciu o tabel, ale uniknie si
podliczania przez "liskw chytruskw" ile to ju obrazw facet kupi brak daty umoliwi mi podawanie, e niektre obrazy odkupione s przez
Pana od osb trzecich i malowane dawniej. Obaj bdziemy dla swoich
celw wiedzie, od jakiego numeru, do jakiego obrazy pochodz z tego
roku, a od jakiego do jakiego z innego, co si przyda dla krytykw i
Historii. Hi! To by byo tyle.
Czas na rekreacj: A wic ustaliem, e absolutnie najciekawszym piwem
jest Martins Pale Ale. Najciekawszym dlatego, e dobrych i bardzo
dobrych jest wiele, ale smakowo w jakim sensie dubluj one to, co mog
dosta przez Pewex w Polsce. Pomijam rzecz jasna te, ktre mi nie
smakoway. Natomiast Martins Pale, ale jest cakiem inne od wszystkiego
co jest w Polsce, a rwnoczenie bardzo dobre i wprawdzie przy jedzeniu
kolacji wol popija piwem lekkim typu Carlsberg lub Beck [podobnie
jak "33" lub "Tuborg"], ale jeli czasem bior sobie butelk do pokoju na
zasadzie czystej degustacji, to wtedy w gr wchodzi Martins Pale, ale dlatego te przy okazji prosibym o to piwo [bdziemy potrca je z
moich honorariw], o ile byby Pan tak dobry, bo z tym jest kopot. Tyle,
e nie wiem na ile jest trwae i czy mona bra tego od razu wiksz ilo
tak, by leao przez kilka miesicy? Na przyklad Chimay jest malo
trwae i fermentuje nadal w butelce. Moe sprzedawca bdzie wiedzia?
Piknie si kaniam i czekam na telefon w sprawie madame Dury.
Beksiski
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa ul. Sonaty 6 m. 314

Marly le Roi, le 17 mai 1984


Szanowny, Drogi Panie
79

Odpowiadam na list Pana z 2 maja, ktry wczoraj otrzymaem.


Poniewa przesyam list przez kogo jadcego za godzin do
Warszawy, prosz wybaczy mi niejasnoci, jakie mog wynikn
z popiechu i bdy maszynowe.
1) Mio mi, i piwo smakuje. Jak to ju pisaem w licie wysanym
przed trzema dniami, oczywicie jest to prezent.
2) Z przyjemnoci przel chodaki Shoola. Prosz tylko dokladnie
okreli typ i rozmiary (odcisk podany stopy).
3) Co do obrazw, ktre miaby Pan da Wahl lub Nyczkowi lepiej
chyba bymy poczekali do mego przyjazdu okoo 10-15 lipca.
4) Pisaem ju Panu w licie sprzed trzech dni, i wycofuj si na
caej linii z sugestii dotyczcych kolorw, rozmiarw, duplikatw
obrazw i ze sprawy negatyww zdj. Chciabym tylko by owe
sugestie nie wydaway si Panu naciskami i "tyrania", bo tym nie s
i nie byy. We wsppracy, jak podjlimy jest nie do uniknicia by
jeden w jaki sposb (by samemu sobie uatwi ycie lub ochroni
swoje interesy) nie interweniowa w domen drugiego (na przykad
Pan sugerujc mi rozmiary i sklad wystawy). S to rzeczy
naturalne, ktre chyba nie powinny wywoywa innych reakcji ni
po prostu odmow lub akceptacj w zalenoci od tego czy s czy
nie do przyjcia.
5) Co do owego rozmiaru i skadu wystawy mamy jeszcze mas
czasu by si nad tym zastanowi. Na pierwszy rzut oka wydaje mi
si, i w peni ma Pan racj.
6) Co do iloci 45 obrazw wyjaniem ju, i chodzi o posiadanie
przeze mnie na wasno takiej iloci, a nie o wystawienie takiej
iloci. 30 obrazw wystawionych wydaje mi si zupenie
wystarczajce i zupenie si tu z Panem zgadzam.
7) O wycofaniu z umowy chyba w ogle nie powinno by mowy,
chyba, i zapewniby mi Pan prawo do zakupu w absolutnym
pierwszestwie 12 obrazw rocznie (to, co mi Pan proponuje) po
staej cenie tysica za sztuk (oczywicie o wartoci staej), tak jak
mi to Pan zastrzeg. Boj si jednak, i znienawidziby mnie Pan
80

gdyby dowiedzia si Pan, i sam sprzedaj o trzy razy (lub wicej)


droej. I miaby Pan wit racj.
Co do uznania jakoci Pana malarstwa przez "abojadw" to
dalekie jest ono od ulegania "fanatykowi" (mnie), ktremu lepiej nie
wchodzi w drog. S to ludzie ostroni i maomieszczascy w
operowaniu pienidzmi i w lokatach, lecz dalecy od braku
rozeznania w tym, co utalentowane i pikne.
W sumie i tak nie na nich myl zarobi, lecz na Amerykanach i
Niemcach. Natomiast metka paryska jest mi niezbdna. Dlatego
tak zaley mi na doskonaej wystawie i prasie paryskiej.
8) Baele jak i Margonari koresponduj ze mn. Opini o nich wol
wyrazi ustnie. Oglnie powiem, i o ile Margonari jest
antypatyczny i Baele przymilny, o tyle z pierwszym chtnie nawi
kontakty a z drugim ogranicz je do minimum.
9) Chc na przyjazd do Polski przygotowa skrzynie, by nie
naraa obrazy na uszkodzenie. Ile bdzie tych, ktrych rozmiary
s 73 x 87?, a ile tych o rozmiarach 87 x 87?
10) Pisaem ju Panu, i tutejsi konserwatorzy uwaaj, e pyta
pilniowa, ktrej Pan uywa nie trwa duej ni 60 lat, gdy te na
ktrych malowali Amerykanie zaraz po pierwszej wojnie dzi
rozpadaj si i s nie do uratowania. Zanim jednak zaczn
"naciska" i "tyranizowa" Pana o zmian materiau sprawdz
jeszcze u kilku innych konserwatorw czy na pewno jest to prawda.
11) Pisaem ju Panu, i i ja chciabym zmiany kilku punktw
naszej umowy (o ktrej myl tylko w kategoriach jej adaptacji lecz
w adnym wypadku jej unicestwieniu). Te zmiany zmierzaj do
zapewnienia
midzy
nami
penej
rwnoci
(poza
zagwarantowanymi
dwunastoma
tysicami).
Chodzi
o
upowanienie mnie do przejcia na pi obrazw do ktrych bd
mia prawo po tysic (tak jak Pan przeszed do piciu, ktre bdzie
Pan mg wycofa z obiegu), do podziau ca (gwnie
francuskiego, ktre w przyszoci moe by wysokie, gdy wbrew
temu czego Pan si obawia jestem pewien, i stanie si Pan
uznanym i bardzo drogim malarzem), a wreszcie do podziau
81

asekuracji (z takich samych przyczyn). Podkrelam, i chodzi tu o


rozwizania na dalsz przyszo, gdy na razie i tak sam bd
zakupowa za Pana zgod jak najwiksz ilo by zdoby owe 45
obrazw na wasno, o ktrych mwiem. Na razie rwnie
kwestia ca i asekuracji jest bez wikszego znaczenia gdy
deklarowane ceny nie s wysokie.
Pozdrawiam Pana najserdeczniej i z niecierpliwoci czekam na
otwarcie si Sezamu (Paskich drzwi) i na obejrzeniu skarbw,
ktre si tam w midzyczasie nazbieray.
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 21.5.84.

Mam przed sob list z dnia 17 bm, ktry nadszed przed chwil przysany
z Warszawy przez osob, ktrej go Pan dorczy. Odpowiadam
telegraficznie na kup problemw, ktre Pan poruszy, w kolejnoci:
Zaraz zrobimy odcisk stp na drewniaki i zacz - poprzednio jak ona
twierdzi odcisk wystarczy w celu dobrania drewniaka. To odnonie
punktu 2. Teraz punkt 3, e lepiej by Wahl i Nyczek poczekali do
Paskiego przyjazdu. Nyczek nie ma na co czeka, bo mu wytumaczyem
co i jak i zadowoli si o ile co zostanie przez Pana odrzucone, a jak nic
nie zostanie odrzucone, to te si zadowoli - rzecz w tym, e z Nyczkiem
mog si dogada bez obawy spazmw. Gorzej z Wahl. Poprzednio
liczc, e Pan bdzie w czerwcu [takie byy ustalenia] obiecaem, e w
kocu czerwca co moe zostanie dla niej. Dlatego prosz rozway moje
propozycje z wczorajszego listu, konfrontujc je ze zdjciami
Glinickiego. Oczywicie proponuj, a nie nalegam. Powyszy wywd
dobitnie wiadczy o tym, e spazmy skutkuj. Czy nie naleaoby ich
stosowa w polityce midzynarodowej? Odnonie punktu 7 [poprzednie
nie wymagaj komentarza], to jest tu pomieszanie z popltaniem, czyli
dopuszcza Pan moliwo wycofania si z umowy w zamian za ius
primae noctis odnonie 12 obrazw rocznie po staej cenie 1000, o
wartoci zakupu z dnia 23 lutego br. Ale musi Pan zdecydowa, o co
Panu chodzi: czy o posiadanie moich najlepszych obrazw [wg wasnego
82

uznania] czy te o wylansowanie mnie i zarobienie na interesie. Nie da si


(jak mi si wydaje) poczy idei posiadania 12 "najlepszych" i
lansowanie w oparciu o tak kruche podstawy, bo wtedy choby A. Wahl
wejdzie jak po male na przygotowany przez Pana rynek z pozostaymi 12
"gorszymi", po tej samej lub "lepszej" cenie, nie woywszy w imprez
ani grama pienidzy i ryzyka. Pojcia "lepsze", "gorsze" s okreleniami,
ktrych bez obawy poparzenia si nie powinien Pan uywa w
odniesieniu nawet do rynku francuskiego wczeniej ni po 10 latach
praktyki w tej brany!!! Natomiast, jeli chce Pan po prostu kupowa dla
siebie [z moliwoci odsprzeday, jeli trafi si klient za dowoln cen]
najlepsze wg siebie moje obrazy, to do licha proponowaem to Panu
dziesi, co najmniej razy i nadal nic przeciw temu nie mam - no
oczywicie cena 1000, po wylansowaniu mnie, by moe byaby niska,
ale mj Boe, w ten sposb przecie i tak z lansowania nici...Mnie si
jednak wydaje, e cay ten punkt jest nieprzemylany zbyt dokadnie.
Punkt 8, czyli skrzynie: Prosz zaczeka do pocztku czerwca. Ja mam
skrzynie 87 x 87 oraz 73 x 87 oraz 61 x 73, ktre wrciy przed paru laty
z wystawy w RFN. Skrzynie te le na daczy u szwagra, ktry teraz do 10
czerwca bawi w Krynicy. Le w garau, wic moe nieco ulegy
zawilgoceniu. Gdyby mi Pan przez telefon poda, komu je mam podrzuci
[by nieco przeschy do paskiego przyjazdu] i rwnoczenie uprzedzi
tamt osob, to po 10 czerwca przerzuc je pod wskazany adres. Dwie
wiksze byy prymitywne, lecz solidne i robione na miar na 6 obrazw
87 x 87, 7 obrazw 87 x 73 oraz 9 obrazw 61 x 73, tyle ile zawieraa owa
wystawa. Mogyby suy kilkakrotnie. Punkt 10, czyli trwao pyty
pilniowej. Spotykam si z takim zdaniem wielokrotnie. Za 60 lat ani
Pana ani mnie nie bdzie na wiecie, ale oczywicie jest to punkt sporny,
jeli idzie o pokupno - ludzie przywykli do ptna. Sam nie
wypowiadam si na ten temat. Mnie si wydaje, e pyta dobrze
zaimpregnowana zawsze jest trwaa, konserwatorzy uwaaj za trwae
tylko to, co si sprawdzio w czasie. Nie wykluczam, e maj racj. Poza
tym pyta pycie, gruntowanie gruntowaniu, obraz obrazowi, a warunki
przechowywania warunkom nierwne. Niektre moje obrazy z roku 1974
wygldaj jakby miay 200 lat, inne tak jakby byy namalowane przez
rokiem. Malowane byy identycznie w identycznych warunkach, ale
wilgo cian, gupota posiadaczy [kto tam "odwiea" przed witami
mj obraz pocierajc go wat umaczan w denaturacie] skad atmosfery
[lsk] rzutuje na stopie zniszczenia czy postarzenia si. Mog dokona
83

prb malowania na ptnie, ale: zawieszamy na okres tych prb (a


zapewne i po) brzmienie punktu 36. Ja w warunkach polskich nie
podejmuj si znale wykonawcy krosen z sezonowanego,
niewraliwego na zmiany wilgotnoci atmosferycznej drewna! Gdy
maluje si mae obrazki [a fabryczne krosna bardzo rzadko przekraczaj
rozmiary moich rednich obrazw 87 x 87] mona uywa przecitnych
krosen (vide katalog Winsora and Newtona). Do obrazw wikszych lub
duych krosna musz by najwyszej jakoci i ich cena jest wtedy te
najwyszej jakoci [na Zachodzie, bo w Polsce jest tylko szajs]. Krosna,
ktre w wyniku waha wilgotnoci atmosferycznej ulegn pokrceniu
nawet niewielkiemu maj fatalny wpyw na stan ptna, ktre faduje si
gwnie na rogach, ale take na caym obrazie i nie da si tego ju
powtrnie napi. Scenki zdejmowania lub wycinania obrazu z krosen,
rolowania go i wsadzania do rury [tak czste w filmach kryminalnych] s
pomysem scenarzystw, dziki czemu wiele obrazw ulega potem
bezpowrotnemu zniszczeniu, bo kino i TV stanowi szko ycia, co
zrczniej okreli Wilde ["ycie naladuje sztuk"]. Im wikszy obraz tym
wikszy wpyw negatywny o ile krosna ulegn wypaczeniu. Tym
niemniej o ile chce Pan zaryzykowa moim czasem i wasnymi obrazami
[bd musia np. straci czas bezproduktywnie, bo np. nic z tego nie
wyjdzie, a materia, czyli krosna i ptno ulegn zuyciu], to prosz
przywie kilka fabrycznych blejtramw napitych ptnem ju u
producenta, by nie byo potem na mnie, e nie umiaem tego waciwie
zrobi i dlatego si pofadowao. Ptno musi mie drobny (ale nie ostry)
gren, a blejtramy wraz z ptnem i ebkami od gwodzi nie mog by
szersze ni 97,2 cm i dusze ni 120 cm, gdy inaczej nie zmieszcz mi
si na stalugi. Tzn. mog by ciut dusze, ale nie mog by szersze, a
taka proporcja jak podaem jest najadniejsza dla mnie. Ptno winno by
typu "Winton" lub "Herga", oczywicie idzie o typ wg zaczonej
fotografii, a niekoniecznie o firm Winsor and Newton. Za nic nie rcz i
zakadam, e jest to materia do prb, po czym mog napisa po dwch
tygodniach, e nie umiem na tym malowa, materia si zmarnuje, a na
dodatek nie powstan dwa nastpne obrazy, ktre by powstay gdybymy
niczego nie ryzykowali. Tym niemniej doceniam motywacj pt. Klienteli
aby w domu mie "ptno" a nie jak tam pyt pilniow - spotykam si
z tym gadaniem czsto i dlatego mog sprbowa NIE RECZAC ZA
REZULTATY, a raczej bdc niepewny rezultatw, gdy dziaa
wieloletnia praktyka i przezwyczajenie, by moe nawet pdzle
84

musiabym kupowa inne ni mam....Punkt 11: Ale to nie bdzie po


rwno jeli dostaniemy po 5 sztuk, Pan doywotnio pi po 10000, a ja
pi najlepszych, co do ktorych ma Pan prawo pierwokupu! Chyba, e
zrezygnuje Pan z tego prawa pierwokupu! No i te pi moich i Paskich
sztuk musiaoby by ju oboone zastrzeeniem nr 2, e "pi sztuk, ale
nie wicej ni 20 % rocznej produkcji", bo jak zostan starcem i z
trudnoci wydol 10 obrazw rocznie, z tego 1 wemie polskie muzeum,
cztery zostawi sobie, a pi Pan kupi po 1000, to przyjdzie mi zemrze z
godu. No jako to trzeba w Warszawie doformuowa, ale jest Pan ode
mnie modszy, wic ja lepiej znam ycie, mimo, i jestem gupi malarz i
to z prowincji - to, co jest w tym ukadzie najprawdopodobniejsze, a co
jako Panu do gowy nie wpada, to raczej prawdopodobiestwo, e za
kilka lat minie Panu bzik na moim punkcie. Ja ju takie odczarowania
przeywaem i ogldaem. To tyle. Jak co mi jeszcze do gowy wpadnie
napisz, na razie id robi odcisk stopy. Aha: Zaczam katalog Winsora
do zwrotu (gdy Pan przyjedzie). Na stronie 42 s wzory pcien
gruntowanych fabrycznie. Jak ju pisaem w gr wchodzi typ taki jak
Winton lub Herga lniane!!! W adnym wypadku nie baweniane. Moe
by nylon, ale takiej awangardy technologicznej w Paryu jeszcze nie ma.
W USA maluj na nylonie specjalnie gruntowanym. Gren typu "Kenton"
jest za gruby, do tego typu malarstwa jak moje. Pozdrowienia.
Beksiski
Kupujc gotowe krosna trzeba sprawdzi by nie byly skrcone jak migo:
(RYSUNKI )
Bo wtedy nadaj sie tylko do palenia w kominku.
Wad s fady na ptnie i klinami si tego nie poprawi zreszt dzi
kliny wychodz z uycia a krosna s sklejane na sztywno
PS. Zauwayem dopiero teraz, czytajc list powtrnie, e proponuje Pan
zmian umowy, jeeli idzie o co i asekuracj. Ale jeli idzie o co to
zapomnia Pan brzmienia punktu 29, w ktrym jest to zastrzeone przez
Pana! Co do ubezpieczenia i ca w przyszoci, ktr widzi Pan w tak
wietlanych barwach, to przynajmniej co - jak sdz - nam odpadnie, pod
warunkiem, e barwy bd a tak wietlane jak Pan widzi, a
ubezpieczenie moemy wtedy pokrywa po poowie, ale nie wiem po co,
85

skoro problemy aukcji "na niby" i inne takie bdziemy mieli z gowy, a
obrazy bd nam spywa wprost ze stalug i zamienia si w
siedmiocyfrowe czeki. Ja wynajm pracowni na 60 pitrze w Paryu z
wasn wind i gorylami o pitro niej - Pan zamwienia na obrazy od
gw koronowanych przyjmowa bdzie ze swego jachtu drog radiow i
za porednictwem jednego ze stewardw. Obrazy za ubezpiecza sobie
bd ich Szczliwi Waciciele. Ja nawet gotw jestem wmontowywa w
nie systemy alarmowe, tak jak miaem przed rokiem ochot wmontowa
mechanizmy zegarowe i wskazwki, tyle, e akurat zabrako na rynku
zegarw [pomys na razie odoony, ale nie cakiem zaprzepaszczony].
Ha. Na razie jednak ja nadal umiem liczy tylko do dwunastu i to minus
jeden, bo moje dzieci umie przynajmniej wydawa fors, a ja nie mam
na to ani czasu ani pomysw. Waciwie jak pomyl co bym chcia
mie, to okazuje si, e nic. Nie to ebym by bez poda, ale jestem ju
w tym wieku, e zza kadej zachcianki wida raczej prchno i marno
rodem z Eklezjasty. Oczywicie malowanie obrazw jest te bzdur, ale
co trzeba robi, kada inne alternatywa jest rwnie bez znaczenia. ona
mwia mi przed kilkoma dniami [co lnio si na jezdni, ale okazao si,
e to psia kupka], e chciaaby znale skarb. Mnie si to czsto ni. (W
dziecistwie jednak nio mi si czciej). Id i znajduj: tu skarb, tam
skarb, skarb za skarbem, za kadym krzakiem, pod kad darni, tylko
nog ruszy, api, napycham kieszenie, zbieram cae narcze i potem si
budz i jeszcze czuj jak rkami ten skarb ciskam, ale rce s ju puste.
W yciu przychodzi taki moment, e widzimy, i rce s puste i zawsze
bd puste i wszyscy zawsze bd mieli puste rce - chwytamy wasne
sny nic wicej. Ukony.
Beksiski
PS.
Moe skombinowaby Pan taki katalog jak Winsora, lecz francuski? Np.
firmy "Lefranc et Bourgeois" lub innych, ktrych nie znam.
PS.2.
Pisa Szydo, e Pan do niego pisa i przysa mi dwa foldery z wystaw,
ktre robi w ub. roku.
PS. Wtorek:
86

Jeszcze jeden dopisek w dniu 22 maja 84 - poniewa dzi Glinicki ma


przyj zrobi mi zdjcia [nie bdzie ju czasu wybra, na ktrych
wygldam najpodobniej, wic musi to Pan sam zrobi] a jutro o wicie
wyjedziemy z on na drugi koniec Polski by odwie teciow na lato do
jej brata, to wszystko co pisz zostanie podane przez Paskiego Wuja w
czwartek. Chodzi o to ptno, a raczej o pyt pilniow. Szkopu, ktrego
si obawiam, gdy nigdy nie malowaem na ptnie, polega na tym, e po
pierwsze powierzchnia obrazu jest szorstka, a nie gadka i moe to [i
naprawd bdzie - czy Pan uwierzy, e na tzw. "pomysy" wikszy wpyw
ma typ farby i rodzaj pdzla, ni wyobrania - pisz to bez nadziei, e Pan
uwierzy, ale tak jest - na ptnie mog zacz malowa inne pod kadym
wzgldem obrazy i to jest jedyna przyczyna, e czuj ciekawo - nie
wiem jednak czy Panu to bdzie odpowiadao] wpyn na typ
stosowanego pdzla, jak te na swobod, a raczej rodzaj swobody w
posugiwaniu si nim - nasze ograniczenia bowiem jakie niesie materia i
wasna nieudolno owocuj po latach ich powtarzania "indywidualnym
stylem".
Drugim problemem [pomijajc obawy o jako krosen, bo nie ptno jest
najwaniejsze, a krosna, ktre nie mog pod adnym pozorem ulega
wypaczeniom pod wpywem: suszy lub deszczw, kaloryferw lub
zmiany klimatu - musz by wysezonowane jak drewno do budowy
skrzypiec] jest to, e ptno stanowi sprysty rodzaj podobrazia i
wikszo malarzy sobie to ceni nie mogc poj jak ja potrafi malowa
na pycie, ktra si nie poddaje pod pdzlem. Doceniam ten argument, bo
to moe by uatwienie, ale dla kogo, kto do tego przywyk!!! Dla kogo,
kto od pocztku kariery maluje na podou sztywnym i niesprynujcym
pod pdzlem, ptno moe by przeklestwem, jeli nie doywotnio, to na
bardzo, bardzo dugi czas. Trzeba si z tym liczy.
Po trzecie obraz na ptnie wyglda inaczej. atwiej maluje si due,
gadkie lub pynnie przechodzce jedna w drug powierzchnie, gdy gren
rozbija dukt pdzla i wyrwnuje optycznie nierwnoci, z ktrymi tyle
kopotu jest przy pycie, ale image tego samego obrazu [zamy, e
bdzie dwie kopie: jedna na ptnie druga na pycie - to bd INNE
obrazy, kady z nich bdzie mia dla oka co innego do zaoferowania, a
czego innego bdzie si wstydzi] bdzie inne i trzeba si z tym liczy!!!
Dlatego te mam tak dodatkow propozycj prcz tego by Pan przywiz
na prb kilka gotowych blejtramw z ptnem (dobrej firmy) 87

mianowicie nie wykluczam, e w dziedzinie "hardboard, czyli


substytutw pyty pilniowej nastpi postp techniczny i by moe firmy
malarskie maj do zaoferowania gotowe, usztywnione, zagruntowane i w
ogle idealne hardboard nie koniecznie z pyty, lecz z winylu,
polipropylenu, poliestru etc., etc. nawet ze specjalnego grubego na dwa
milimetry kartonu powlekanego poliestrem z narzuconym grenem ptna
lub sklejonego z ptnem etc., etc. W tej sytuacji proponowabym, [ale to
bdzie koszt!] prbne materiay w iloci po dwa, trzy kadego typu, plus
katalogi, by wiadomo byo w jakich formatach i cenach mona potem taki
materia nabywa!!! Z tym, e w takiej sytuacji gdybymy na co takiego
przeszli to punkt 36 musiaby wzi w eb, bo to mog by podobrazia o
cenie 25 % mojego obrazu, szczeglnie te w duym formacie. Takie
podobrazia zapewniyby jednak, e i wilk trwaoci i owca sztywnego
podoa byyby cae i klient zadowolony, e nie jest to mie ze
Wschodniej Europy, lecz podoe wykonane przez Duponta lub 3M z
gwarantowan trwaoci na 15.000 lat. Ja nie mam nic przeciw temu, pod
warunkiem, e zmienimy brzmienie punktu 36 i pod warunkiem, e tego,
co tu pisz nie potraktuje Pan jako uroczyste zobowizanie si do
sukcesu, lecz po prostu ch poprbowania bez gwarancji sukcesu, a
raczej wrcz przeciwnie, czyli bez nadziei na szybki sukces. Tyle.
Beksiski
PS. Podobno Wuj ma gryp, wic w razie czego list si opni lub wyl
go poczt. Ale moe pojedzie. Tak dzwoni mi Glinicki.
***
Drogi Panie!

Warszawa 30. 04. 84.

Przedewszystkim bardzo dzikuj za dwie paki z piwem, ktre przyszy


przedwczoraj i ktre ju zaczem uywa, ale nie wiem czy to mam
traktowa jako prezent witeczny i rewanowa si suchymi grzybami i
lalkami w stroju owickim (typowe prezenty z Polski) czy te, a conto
przyszych transakcji? Z samochodem to na Boga prosz niczego nie
robi, gdy ja nie jestem bynajmniej zdecydowany na kupno samochodu,
gdy u nas problem wyglda troch nietypowo: ja w ogle nie prowadz
88

tylko moja ona i zmuszanie jej by zacza prowadzi co wikszego ni


malucha nie jest bynajmniej takie proste, zwaywszy na dodatek, e jako
czowiek skrajnie tolerancyjny o bardzo silnie wszczepionych
zachowaniach demokratycznych, jestem po prostu pantoflem. Oczywicie
mgbym si sam nauczy, co byoby o tyle prostsze, e w modoci
prowadziem motocykle (w ogle byem bardziej zwariowany ni dzi) i
e mam prawo jazdy (i to wane na samochd osobowy), ale poniewa na
podobiestwo wielu innych rzeczy zdobyem je za apwk (podobnie jak
na motocykl), bo nie chciao mi si chodzi na kurs, to nie mam za sob
nawet dziesiciu minut za kierownic samochodu i gdy siadem na prb
w maluchu, to okazao si, e jest to co innego ni motor - dzi nawet
mgbym si na Hond czy Suzuki i odrazu jecha, bo mam to we krwi
i w odruchach, ale samochd to w ogle co do czego musiabym si
dopiero przyzwyczai. I to zajoby mi sporo czasu. I pozbawio
przyjemnoci korzystania z piwa nawet niskoalkoholowego. I wreszcie
nie wiadomo, po co, skoro nie czsto wyjedam z domu. Wic tylko
zmikczaem ostatnio grunt pod kupno jakiego DIESLA, bo problemy
benzynowe w Polsce doprowadz prdzej czy pniej do koniecznoci
korzystania wycznie z benzyny lub ropy dolarowej lub turystycznej, jak
kto woli. A ropa jest tasza, za DIESLE pal mao. To wida ju w
perspektywie. Jestemy jakby w przededniu kupna FORDA - ESCORTA
z silnikiem DIESLA, ale jeszcze nie przygotowaem wystarczajcego
gruntu, a kupi to mona w Warszawie bezporednio w
przedstawicielstwie FORDA, za midzy innymi traktuj to jako test
prbny zachowa wadz finansowych. Mam pewn niewielk ilo
dolarw wyjtych z wasnego rachunku biecego przed stanem
wojennym w oparciu o paszport, ktry suy mia tylko temu celowi
(Bez paszportu nie miaem nigdy prawa podj nic z tego, co zarobiem za
porednictwem ARS POLONA inaczej jak w bonach PKO - za w oparciu
o paszport miaem to prawo). S to wic dolary "legalne" i gdy kupi
samochd za cz z tych dolarw, to bd mie test zachowa wadz
finansowych, oraz w razie wezwania "pene pokrycie". Da mi to pewne
pojcie na wypadek jaki wydatkw w przyszoci w oparciu o dolary nie
zarobione za porednictwem Handlu Zagranicznego, lecz indywidualnie.
Ale jak ju pisaem nie jest to jeszcze postanowione.
Teraz kwestia obrazw, ktre okrela Pan jako "samograje". Prosz
zrozumie, e reprodukcje w kalendarzu (a take zapewne slajdy z
89

nowych obrazw, jakie zrobi Glinicki) zawsze s "adniejsze" od


oryginau, w tym sensie, e kolory wypadaj bardziej czysto czasami
landrynkowato. Ja osobicie mog robi tylko to, do czego mam
przekonanie - jeeli wic jaki kolor uwaam za zbyt surowy lub prostacki
to nie mog na si ka tego koloru, aby zadowoli potencjalnego
klienta, bo jest w trakcie roboty potrzebne przekonanie do tego, co robi i
wiadomo, e robi to najlepiej jak potrafi. Namalowaem w yciu
bardzo niewiele obrazw intensywnie kolorowych i jeszcze mniejsza ilo
ich jest obrazami, ktre uwaam za dobre lub, ktre bybym w stanie z
czystym sumieniem namalowa w ten sposb dzisiaj. Oczywicie maluj
te (i malowaem dawniej, o czym jako nie chce Pan jakby wiedzie)
obrazy z zaoenia w kolorach przytumionych lub wrcz odpychajcych,
a to w tym celu by zwikszy np. okrelony wyraz obrazu, a nie jego
adny wygld. Byo to jakby dziaanie celowo zgrzytliwym kolorem i
wygldem. Nie mog sobie odmwi tego te teraz, po prostu maluj i
umiem malowa tylko to, co przychodzi mi do gowy, a zalene jest to tak
od nastroju jak te od zmczenia jakim typem obrazw, ktre
malowaem dajmy na to przez pl roku czy nieco krcej i teraz jako
reakcja przerzucam si na co innego, czasem takie zmczenie pojawia si
po jednym nawet obrazie jakiego typu i zaraz jest reakcja, poczym moe
by znowu reakcja na reakcj, tak wic w takim ukadzie efekty s
przeciwstawne w czstotliwoci co drugi obraz. Aktualnie to, co maluj
od lutego jest chyba wizualnie bardziej w Paskim typie, tyle, e nie
skrajnie kolorowe - powiedziabym umiarkowanie kolorowe i to nie
wszystko -, ale nie robi tego dlatego, e Pan to sugerowa, bo pierwszy
obraz by ju na sztalugach za zason gdy rozmawialimy na temat
naszych obecnych i przyszych ukadw. Tak po prostu przestawia mi si
wajcha, ale przestawienie na si grozi nerwicow impotencj i to
dokadnie w tym samym typie, co impotencja seksualna. Jest to
mechanizm psychiczny, w ktrym kora mzgowa nie powinna bra
udziau, a w kadym razie nie powinna swym dziaaniem dominowa.
Jeli na si bd chcia by "lepszy" to zaczn by coraz gorszy lub w
ogle stan w miejscu bez koncepcji "co dalej". To powinno by po
prostu odruchowe, bez planowania.
Co do formatw. Pisaem ju, e obecnie dominuj, a waciwie maluj
wycznie formaty rednie. Mam siedem skoczonych, pracuj, a
waciwie zaczem pracowa nad smym. S to formaty 73 x 87 i 87 x
90

87. teraz maluj ostatni kwadratowy format 87 87, bo wicej tego formatu
nie posiadam na skadzie. Oczywicie due te bd, ale w drugim niejako
cyklu. Primo: maluje si je duej i duej oprawia. Musi si oprawia
kade 4 sztuki, bo nie ma gdzie ich trzyma, jeeli s nieoprawione.
Oprawione mona ju opiera jedno o drugi. W obecnej wic sytuacji gdy
obu nam zaley na iloci i przygotowywaniu wystawy, wolabym
najpierw mie ilo, a wic te ca 12 - 14 obrazw, ktre razem, za jednym
posiedzeniem oprawi, tracc na to najmniej czasu. Na tak ilo
nieoprawionych mam miejsca na pkach o ile s to obrazy formatu
redniego. Jest te kwestia ramek. Ramki dla formatu redniego (profil
ramkowy) mam na wykoczeniu i wystarczy na ca 30 - 35 obrazw (na
oko). Mam sporo profilu na obrazy due (97 x 132) i sporo na obrazy
mae (61 x 73 i 73 x 73). Tak wiec w konkretnych warunkach mog by
konkretne wyniki. Oczywicie staram si jak gupi o nowe profile do
formatu 73 x 87, ale nie mog znale wykonawcy dysponujcego
suchym materiaem drzewnym i czasem do pracy. Mam jednego, ale
najwczeniej od koca wrzenia, poczym ja wiem profile winny, co
najmniej p roku polee w mieszkaniu, bo i tak 3/4 wygina si i trzeba
je wyrzuci. Prosz wic zrozumie: staram si jak umiem, ale "tak
krawiec kraje jak mu materii staje" - tak zreszt malowaem do tej pory!
Due formaty zaprogramowaem sobie nie jako "wyczno" na stare
lata, lecz jako "jedn moliwo wicej, ktrej nie miaem w ogle w
interwale 1978 - 83. Nie mog wszystkiego malowa w duych, bo
ustawi je mog wycznie w pionie, a jest to format wyduony, wiec
dziesity taki obraz bdzie ju monotonny.
Teraz kwestia duplikowania wszystkich starych negatyww. Ja mwiem,
e co do starych negatyww to spraw t w przyszoci zaatwimy ku
paskiemu zadowoleniu, ale obecnie nie dam ich nikomu do rki, a sam
ni mam ani czasu ani moliwoci na zrobienie tego!!! Musiabym
przesta malowa! yciorys: o Boe, zapisuj to w terminarzu, ale
yciorys nie bdzie zawiera adnych faktw datowanych ani adnych
wymienionych wystaw, bo nie prowadziem nigdy adnych notatek na ten
temat i w ogle bardzo niewiele wystawiaem, a ju prawie w ogle nie
uczestniczyem w wystawach zbiorowych z lenistwa (wysyki et c) oraz z
obawy o uszkodzenie prac. Zdjcia w pracowni lub portrety niech mi
zrobi Glinicki - uwielbiam si fotografowa, wic bd pozowa z
powiceniem gdzie tylko zechce: w pracowni w plenerze, w miecie et c
91

- moe by po jednej odbitce zrobi te dla mnie? List do Sanoka


napisaem. Co do wiernoci kolorystycznej slajdw (odpowiadam kolejno
na Paskie pytania) to slajdy zawsze bd "adniejsze" - na to nie ma rady,
bo wynika to std, e cao jest zmniejszona, ujednolicona pod
wzgldem poysku i w ogle wyprodukowania przy uyciu barwnikw
transparentowych zmieszanych optycznie (co eliminuje "zabrudzenia"
bdce nie do uniknicia w procesie mieszania farb ze sob). Jest wiec
jednorodna, bo cao wynika z trzech barwnikw wymieszanych
optycznie, podczas gdy obraz pokryty jest kilkudziesicioma barwnikami
o rozmaitym pochodzeniu chemicznym, z ktrych aden nie jest czysty w
sensie optycznym, lecz jest ju a priori mieszank optyczn i te
kilkadziesit barwnikw wymieszanych jest ze sob mechanicznie, czyli
pdzlem. Inne wic zalety i wady ma obraz, inne przerocze i
reprodukcja. Generalnie reprodukcja bywa odbierana jako "adniejsza" - a
ja powiedziabym bardziej jednorodna, przefiltrowana lub przetumaczona
na jzyk optyczny. Tak samo nigdy nie jest moliwe istnienie reprodukcji,
ktra jest identyczna walorowo z obrazem, gdy, jeeli wyjdzie idealnie
czerwie, to wychodzi nieco zielonawy lub za jasny bkit, a jeeli bkit
jest idealny to wtedy czerwie zaczyna by lekko fioletowa i tak dalej. O
tym wie kady fotograf. To samo ma Pan zreszt w kolorowej TV. Gdy
idealnie dobierze Pan kolor twarzy spikera, to okazuje si, e na cianie
powstaj rowawe cienie, a jak ciana jest dobra, to biaa koszula spikera
robi si zielonawa w cieniach, a jeli wszystko jest ju prawie dobre, to
cao jest za blada itd, na to nie ma rady. Moim zdaniem obecne wyniki
Glinickiego s dobre, ale nie jest to przecie idealnie obraz i nigdy nie
bdzie.
Co do Paskiej polityki wystawowej, to nie bd si wtrca, bo nie znam
rynku, replik jednak nie zrobi nawet gdybym chcia - w ogle mam sobie
zaze, e zbyt czsto si powtarzam i mam opory z robieniem w Polsce
wystawy, by nie powiedziano "to przecie nic nowego tylko cigle te
same krajobrazy". Tak wic obecny kontrakt (jeli to tak mona nazwa)
jest dla mnie atrakcyjny o ile mog pokrci si w tej samej przerbli co
poprzednio, ale gdybym musia robi replik to bym przekl chwil, w
ktrej si narodziem. Pisaem ju poprzednio e mam ochot robi raczej
ten sam temat po kilka razy, ale to te bdzie dalekie od repliki. Byoby to
uywajc Paskiej nomenklatury robienie wariantw, a nie replik nie
mog robi wariantw na zadany temat, bo tu wchodzimy w ukad
92

owocujcy impotencj. Jeeli cokolwiek moe Pan dla mnie zrobi, a


(sowo daj) zapaliem zielone wiato, bo chciabym wbrew swemu
sceptycyzmowi by nam si udao, wic jeli moe Pan dla mnie co
zrobi, to prosz da mi woln rk. To niczego nie gwarantuje rzecz
jasna, bo c mona zagwarantowa na tym wiecie, jeeli idzie o rzecz
tak kruch jak twrczo artystyczna, ale brak wolnej rki gwarantuje
wrcz nie tylko martwe pody (repliki - o Boe czy Pan tego nie czuje, e
replika i kopia jest martwa?), ale stressy, awantury et c et c.
Termin wystawy, ktry mimo zakrzyykowania udao si odczyta, jest
moim zdaniem zbyt bliski. Osobicie odradzam robienie czegokolwiek na
termin, bo jest to pistolet przyoony do gowy. Czy nie wydaje si Panu,
e lepiej mie maksimum 30 dobrych prac ni 45? A za to na wypadek
handlu ze 20 obrazow podobnych na zapleczu. Osobicie uwaam, e
efekt sabnie w miar powtarzania - ja czuj si najlepiej (moje obrazy) w
iloci maksimum 30 sztuk lub mniej na kameralnej sali. To nie jest
malarstwo (formaty) na du sal. A formatw generalnie nie zmienimy w
najbliszym czasie, bo albo bd malowa albo szuka i urzdza
pracowni, a wreszcie wiem, w jakim formacie powstay moje najlepsze
obrazy - WSZYSTKIE ktre Pan wymienia to formaty 87 x 87: (posta w
zotej szacie, posta z poncym dzieckiem) 73 x 78: (posta w czerwonej
szacie na krzele, morze z rupieciami na brzegu i czerwonym ptakiem,
postacie przy ogniskach na skaach) i wreszcie 61 x 73: (twarz z
poncych gmachw, niebo z tablicami, budowle z operowymi balkonami,
czowieczek w budce na wysepce). Mam silny pocig do malowania
duych obrazw, ale trzeba pamita te o dugoletnim dowiadczeniu
opartym TYLKO o formaty mae i o moich moliwociach
pracownianych i o transporcie i o tym, e mae obrazy gorzej si
wystawia, ale atwiej sprzedaje - wikszo kolekcjonerw nie ma ju
gdzie wiesza - wikszo niekolekcjonerw ma przecitnej wielkoci
mieszkania - chyba te i we Francji - w kadym razie w Niemczech gdzie
mnie kupowano. Wreszcie wikszy obraz, to wicej roboty, nie ukrywam
tego, e dosy trudno mi jest utrzyma temperatur przez duszy czas trac ch do pracy i przekonanie do obrazu, gdy tkwi on na sztalugach
duej ni 10 - 14 dni. Optimum to 10 dni, potem zaczyna si mka.
Wymalowanie twarzy z poncym miastem (czego rwnie
skomplikowanego) na duym formacie to blisko miesic pracy na oko
rzecz biorc. Mona zwariowa od tego!!! I przekl swoje pomysy!
93

Temperatura psychiczna jest bardzo wana - mczenie czego na si nic


dobrego nie daje. Od czasu do czasu (by moe), ale nie na stale! Tyle
ewangelii. Glinicki mwi, e przyjedzie Pan lipiec - sierpie. To lepiej,
bd mie duszy oddech. Aha mam jeszcze jedn spraw: Dyr. Muzeum
w Sanoku pisa, e chcieliby naby jeden obraz. Nie chciabym
sprzedawa nic z tego, co obecnie robi. Do koca maja ma si
zadeklarowa facet, ktry dostaje obraz za mieszkanie dla mojego kolegi.
Inni odpadli. Teraz Glinicki zrobi zdjcia tego, co mam w domu na
cianach i chciabym (ja dostan numerowane kopie) by mi Pan
powiedzia, z ktrych obrazw namalowanych DO 23 lutego Pan
rezygnuje, bym wiedzia czy mam co dla Alicji Wahl, Muzeum
sanockiego i ewentualnie na zapas. Jeli z adnego, to oczywicie ma Pan
prawo i ja si dostosuj, tyle, e wtedy bd ju musia na ostro zerwa z
galeri AW, a wolabym tego nie czyni i okupywa si przez duszy
nawet czas tym, co Pan odrzucaby. Nie ze wzgldw finansowych, co
oglnie towarzyskich i "zachowania pozorw" w zwizku z pewnym
szumem, ktry si ju wytworzy. No to tyle. Piknie pozdrawiam i
wracam do roboty.
Beksiski
PS. Prbuj ten yciorys, ale bez piwa si nie obejdzie, tak wic
przepraszam jeeli zwyczajowa ilo aliteracji powikszy si pod koniec
tekstu: Poza tym jest to zbir faktw, ktry naley opracowa, a nie
gotowa rzecz do tumaczenia. Z reguy, gdy byem modszy wykrcaem
si yciorysami, ktre byy raczej literackim artem ni faktycznym
yciorysem. W moim yciu NIC si nie dziao takiego, co by poddawao
si pisarstwu! Typowy yciorys Zygmunta Freuda, o ktrym biografowie
powiadaj, e nie ma co pisa, bo nawet si nie rozwid. Nie wspominam
ju o porwaniu przez piratw w modoci, wizieniu za dugi, udziaowi w
przerzucie sprynowych noy i pornografii za Szwecji do Turcji i
Haszyszu z Turcji do Szwecji, jak to robili niektrzy moi znajomi w
dawniejszych latach. Urodziem si w Sanoku 24 lutego 1929 roku w
znaku RYB. ( Dat podan w PROJEKCIE kto sobie sam wymyli, nie
ja, jeeli w oparciu o ni zechcia Pan we mnie inwestowa, to gotw
jestem zwrci sowo - gdy przed kilkoma dniami bylimy na grobie
siostry mej ony, znalazem si nagle przypadkowo w alejce oficerw
wojska i milicji i nagle widz kady z tych zmarych, a szedem wzdu
94

dugiego szeregu grobowcw, ma nie wicej jak 53 lata, 51, 53, 52,52, 53,
51, 52 i tak przez kilkanacie grobowcw, wreszcie trafiem na jakiego
starca w wieku 57 i nikt z nich nie zmar tragicznie, ani w wyniku
wypadku, wszyscy ze staroci, tak wic ju dzi yj na kredyt). W
Sanoku ukoczyem szko redni, przeyem okupacj (oczywicie
przed ukoczeniem szkoy redniej) wreszcie wyjechaem na studia po
wojnie do Krakowa, gdzie po kilku latach ukoczyem jako magister
inynier architekt studia i potem przez trzy lata odpracowywaem nakaz
pracy w Krakowie, Rzeszowie i Sanoku jako poganiacz niewolnikw na
Wielkich Budowach Socjalizmu. W trakcie tego, mieszkajc w hotelu
robotniczym i scenerii "Czowieka z Marmuru" Wajdy, zaczem rysowa
z perspektyw zostania najlepszym malarzem wiata. Z zamiarem a nie z
perspektyw. Tak. Oczywicie utalentowany byem w tej materii ju od
dziecistwa, chyba to zasuga matki, ktra podsuwaa mi ksiki z ycia
"witych" tzn. biografie malarzy i powieci na ten temat oraz
kolekcjonowaa moje bazgroy. Poniewa byem o wiele gorszy od innych
w sporcie i niemiay w stosunku do dziewczt, malowanie byo aktem
hiperkompensacyjnym zgodnie z teori Adlera. Tutaj byem najlepszy w
szkole i na zakoczenie gimnazjum miaem wystaw, chodziem chyba w
glorii sawy, chocia nie jestem tego pewny, raczej si wstydziem, w
Sanoku byem zauwaalny, a nade wszystko nie lubi by widziany,
dostrzegany, pokazywany palcem, lubi ludzi, atwo si z nimi
zaprzyjaniam, ale nienawidz ciekawskich oczu obcych. Tak. Tak wic
w hotelu robotniczym sobie rysowaem, a take nastpi wtedy u mnie
okres zainteresowania literatur i filozofi, czytaem cae tony tego, co
tylko w tym poststalinowskim okresie udao si zdoby z tego, czego
nie nadono zniszczy. Rwnoczenie niepewny czy potrafi rysowa i
malowa fotografowaem i po pewnym czasie wstpiem do Zwizku
Polskich Artystw Fotografikw gdzie udzielaem si intensywnie przez
trzy czy cztery lata, moe krcej, moe duej, nie pamitam. Potem
skoczyem z fotografi gdy uznaem, e bardziej wolny jestem jako
plastyk. Od tego czasu rzebiem i malowaem wszystkiego po trochu.
Zaczynaem jako wyjcy ekspresjonista, potem byem abstrakcjonist,
potem powoli, w pocztku lat 60 zaczem zwraca si w kierunku sztuki
przedstawiajcej. Opisaem to w licznych wywiadach, ma Pan tam gdzie
xeroksy! W krtkim okresie poowy lat szedziesitych prbowaem
pisa i potem to porzuciem. Pisaem takie cigaczki z Borghesa
skrzyowanego z Allain Robbe Grilletem i Kafk. W opowiadaniach nic
95

si nie dziao, lecz opisana bya sytuacja zagszczona domysami i


kombinacjami czasowoprzestrzennymi do granic absurdu - wszystko
raczej obsesyjne z tym, e stylistycznie jak wyej. To samo jest w
obrazach, tyle, e jakby w pisaniu zostaem na etapie malarstwa
abstrakcyjnego i przerwaem - dzi jak sdz pisabym (o ile bym nie
przerwa) co bdc wypadkow Ursuli Lle Guin, Lovraya i Buzattiego,
byaby to ta sama droga rozwoju, (ale i stagnacji), co w malarstwie.
Zmiuj si czowieku, co ja tu jeszcze mam dopisa? Aha! Na razie nie
umarem by moe dlatego, e nie jestem milicjantem ani wojskowym,
ale to by moe analogia dowolna podobna do tej, e nasza rzeczywisto
opanowana jest przez wampiry o duych uszach jak Glemp, Urban i inni.
Wszystko to Jung nazwaby koincydencjami akauzalnymi, co zreszt
byoby wane tylko w stosunku do tych, ktrzy zauwaaj ten rodzaj
fenomenw i je w ten sposb szereguj. Hobby: Rany boskie nie mam
hobby, chocia w demoludowym Who is who napisano, e moim hobby
jest kolekcjonowanie pyt. Nie czytaem, ale wida sam im to napisaem,
bo przed rokiem przysali mi polecenie powikszenia hasa, e "za
zwize". Dodaem wiec, e mam hobby polegajce na nierobieniu
wystaw. Dodaem to z gbokim namysem i myl, e jest to jedna mdra
rzecz (rzeczywicie to Chimay jest boskie. abojady winny robi gwnie
piwo. Nie robi serw. Nie maj pojcia o serach! Piwo!) zapomniaem
ju jak mam to zdanie skoczy. Prosz Pana: takie jest ycie. Nic doda
nic uj. Ukony.
Beksiski
***
Marly le Roi, le 14 mai 1984
Szanowny, Drogi Panie
Odpisuj natychmiast na list Pana z 30 kwietnia, ktry do
szybko doszed. Najpierw ustosunkowuj si do poruszanych przez
Pana kwestii:
96

- oczywicie piwo jest prezentem. Fakt, i smakuje Panu jest dla


mnie najlepsz rekompensat.
- co do kupna samochodu rozumiem, i projekt jest jeszcze pynny.
Jeliby mia nabra konsystencji prosz tylko o uprzedzenie mnie
mocno z gry i o dokladne okrelenie wszystkich parametrw.
- co do kolorw zupenie si z Panem zgadzam i ani myl (i ani
mylaem) si w to naprawd wtrca. Prcz kolorw, ktre sam
Pan nazywa "wrcz odpychajcymi" i ktrych, przyznaj,
niespecjalnie lubi wszystkie s wspaniae.
- doskonale rozumiem to, co mwi Pan o znueniu, ktre powoduje
malowanie duych rozmiarw. I tu te nie wtrcam si a ju na
pewno nie naciskam, cho nie kryj, i Paskie malarstwo a baga
o ogromne formaty tak samo jest potne.
- rwnie w sprawie replik zupenie rozumiem Paskie argumenty i
wycofuj m propozycj.
- i ja uwaam, i na wystawie powinno by pokazanych okoo 30
obrazw. Jeli pisaem o 45 to w tym sensie, i zanim caa machina
pjdzie w ruch chciabym mie na wasno tak du kolekcj, by
ewentualne usugi "yczliwych" lub jakich urzdnikw, ktrzy
zmieniliby przepisy i ucili nasz wspprac nie pozostawiy mnie
"na lodzie".
- moja obawa "wini" podoonej przez "yczliwych" powoduje
rwnie, i ja podzielam Pask trosk o zaspokojenie apetytw
(tymczasowo) pewnej pani. Bdc w Polsce w lipcu zastanowimy
si wsplnie co jej da by daa Panu spokj.
Tyle co do moich spostrzee na kwestie, ktre Pan porusza.
Mnie samego gnbi dwa problemy:
Primo: tutejsze dowiadczenia, jakie wycignem z rozlicznych
rozmw, wskazuj mi, i kilka punktw naszej umowy wymaga
ponownego, wsplnego naradzenia si. Porozmawiamy o nich
bliej w lipcu i jestem z gry przekonany, i uda mi si nakoni
Pana do ich zmian, gdy owe zmiany zgodne s z oglnie
97

panujc midzy nami zasad rwnoci w zyskach i kosztach


(oczywicie, co si tyczy wszystkiego, co przekracza
zagwarantowan Panu sum 12 tysicy). Nadmieniam tylko, i
chodzi mi o co (gwnie francuskie), o ubezpieczenie transportu,
(ktremu nie dam sam rady, gdy deklarowane ceny Pana obrazw
osign poziom, na jaki zasuguj) a zawaszcza o ilo obrazw,
ktre mam prawo zakupi od Pana za tysic od sztuki. Co do tej
ostatniej kwestii obaj wyszlimy z zasady, i kady z nas ma prawo
do trzech. Poniewa nastpnie Pan przeszed do piciu i ja rwnie
pragnbym w tym punkcie zachowa rwno midzy nami i
uzyska prawo do piciu.
Secundo: tutejsi konserwatorzy, ktrym daem dwa obrazy do
pokrycia werniksem uprzedzaj mnie, i pyta pilniowa, ktrej Pan
uywa trwa tylko 60 lat. Maj oni czsto do czynienia z
rozpadajcymi si takimi pytami, na ktrych pono czsto malowali
Amerykanie w latach dwudziestych. Przyznam si, e gdy to
usyszaem krew zastyga mi w yach.
Na koniec informacyjnie donosz, i mimo uznania dla klasy
malarstwa galeria Isy Brachot odmwia wystawienia Pana
obrazw. Cho jest to najlepsza w Paryu galeria malarstwa
fantastycznego nie bardzo si tym martwi i nie wycigam adnych
wnioskw z tej odmowy. Praktykuj oni bowiem procent nie do
przyjcia (do 90!), co znaczyoby, i na to by Pan otrzyma
gwarantowany Mu tysic a i mnie si troszk dostao, musielibymy
narzuci ceny na razie absolutnie nierealne.
Nie mog doczeka si slajdw Glinickiego by nareszcie mc
sporzdzi dwunasto-zdjciowy, may katalog, bez ktrego
wszystko jest utrudnione.
Pozdrawiam Pana najserdeczniej i rce przemiej Maonce Pana
cauj
Piotr Dmochowski
***
98

Monsieur Zdzisaw Beksiski


W-wa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly le Roi, le 26 V 84
Szanowny, Drogi Panie
1) Przesyam drewniaki dla maonki Pana. S o 3 mm mniejsze
ni podany rozmiar. Gdyby byy nieodpowiednie z jakiejkolwiek
przyczyny (prosz przymierzy na czym niebrudzcym) odbior je
podczas mego pobytu i wymieni we Francji. Prosz tylko nie
odrywa metki i stara si nie zabrudzi podeszwy.
2) Przesyam piwo. Z jednego z poprzednich listw
wywnioskowaem, i lubi Pan Chimey'a. Tego wic gwnie
zakupiem i dzi wysyam z innymi do sprawdzenia.
Teraz ju wiem, i Pale, ale odpowiada Panu najbardziej i w
przyszoci takie te bd wysya (chyba, i z nowoci co Panu
przypadnie do gustu).
3) Zdjcia Glinickiego dobre i ciesz si z nich.
4) Z niecierpliwoci czekam na zdjcia nowo namalowanych
obrazw, gdy chciabym umieci niektre z nich w katalogu, o
ktrym wspomniaem w rozmowie telefonicznej.
Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszwa 15. 04. 84.

By tu wczoraj Nyczek po obraz (Trzeci z wyznaczonych przez Pana,


czyli niebiesko - zielony profil pokryty ykami - Alicja Wahl dostaa
granatowo zielon twarz en face z wylatujcymi z niej rozmaitymi
99

mieciami oraz popiersie en face z podniesionymi domi w gecie


modlitewnym, w tej chwili nie mam ju czym strzela jeli idzie o galeri,
ale zastrzegem si, e do koca czerwca musi im to wystarczy, a do tego
czasu zobaczymy si powtrnie i ewentualnie Pan zdecyduje czy jest
jeszcze co co Pana nie interesuje czy te nie - do tej pory nie da znaku
ycia aden z trzech "klientw" ktrzy mieli dosta prezenty, mimo, i w
jednym wypadku ponaglaem).
Nyczek by razem z facetem, ktry mia samochd aby obraz zabra, a
facet (o nazwisku chyba Tomaszewski) jest jakim kumplem Glinickiego
dosy zorientowanym w naszych ukadach; ciepo, ciepo, coraz cieplej,
zaczynamy obraca si w krgach przyjaci; tu pan Nizioek, tu inni, nie
wiem czy krgi na wodzie nie rozchodz si za szybko, tutaj wszyscy od
sztuki jak wida si znaj i zupa czarownic z Makbeta, o ktrej ju
wspominaem, ma coraz bardziej bogaty zapach. Dorzuciem wic par
grzybw zatrutych, par faszywych i kilka plastikowych, ale mimo tego
mozaika moe si jako prdzej czy pniej zoy - tutaj wystarczy
pomacha dolarem by p Polski miao przedwczesny wytrysk. Od
Nyczyka dowiedziaem si, e obraz, ktry on do tej pory mia w Galerii,
wywieziony zosta przez jego wsppracownic do Francji./????/ Czy jest
to Paska inicjatywa? Czy Nyczyka? W kadym razie nie jest to
inicjatywa moja i poniewa caa ta afera stawia mnie w mym wasnym
odczuciu w wietle dwuznacznym, (e to ja byem inicjatorem wciskania
Panu jakiego obrazu wiedziony niskim uczuciem chciwoci) to w tym
miejscu pragnbym si od niej odci. Podobno te, jeeli oprze si na
sowach Nyczyka, proponowa on Panu swoj wspprac jako
ewentualny autor tekstu o mnie do ewentualnego wydawnictwa o ile
takowe kiedykolwiek bdzie miao miejsce. Tutaj dziaa zgodnie z
wczeniejszymi naszymi (moimi i jego) rozmowami, gdy on
rzeczywicie od wielu lat pisa kilkakrotnie na mj temat i nie napisze
bzdur, korespondujemy i rozmawiamy od wielu lat - moe by wic czym
w rodzaju wyraziciela moich punktw widzenia. Oczywicie nie wiem na
ile jednak potrzebuje Pan nie tyle dobrego tekstu napisanego przez
Nazwisko na rynku francuskim (o ile w ogle do czego doszo) wic
niczego nie wymagam, ani na nic nie naciskam, tyle, e popieram ofert
Nyczka w kwestii formalnej. Przed stanem wojennym jeden Amerykanin
polskiego pochodzenia rozpocz prac przy wydawaniu albumu moich
reprodukcji (sprawa upada wraz z 13 grudnia 1981 roku), ktry mia by
100

rdem zysku przeznaczonego na jakie amerykaskie towarzystwo


ochrony ekologicznej ARK, std ja miaem tylko udostpni obrazy i
zrezygnowa z honorarium, na co si zgodziem liczc gwnie na
publicity. Ow ten Amerykanin zamwi tekst na mj temet u jakiej
pani doktor z Zachty chyba, czy innej dostojnej instytucji i ta wysmaya
taka koby, e mylaem, i trupem padn i z radoci powitaem stan
wojenny, ktry ca imprez ostatecznie i nieodwoalnie pogrzeba.
Powoywaa si tam i na Gombrowicza i na Miosza i na Papiea i na
Was nie wspominajc o marszaku Pisudskim, Kociuszce, Puaskim i
Chopinie. Czuem si jak kompletny idiota, ktremu ju tylko krakowska
czapka z pawim pirem (jak na rysunkach Mroka) i kosa naoona na
sztorc jest potrzebna by by postaci z Panoramy Racawickiej. Jeli wic
omielam si sugerowa Nyczka, to nie dlatego, by Panu psu szyki jeeli
idzie o rynek francuski i tamtejszych krytykw, lecz na wszelki wypadek,
zanim Pan zacznie rozmowy z kim w Polsce, kto na skutek paskiej
nieznajomoci tutejszych ukadw mgby by na miar owej pani doktor.
Teraz dopiero dowiedziaem si te, e Glinicki by u mego syna i umwi
si na termin. Syn oczywicie nic mi nie mwi, bo on w ogle znia si
do rozmowy ze mn tylko w tym wypadku, gdy chc mwi o pytach.
Tak wic to, o co pytaem w poprzednim licie okazao si ju
nieaktualne. Co do podpisw to jednak chyba nie dam rady podpisywa
si po prawej stronie! Robiem dzi przez cae niedzielne przedpoudnie
prby i BEX i BE i symbol ryb, naprawd nie umiem tego zrobi tak, aby
byo dobrze. Co do paskich obaw, e podpis z tyu atwy jest do
sfaszowania, to kady podpis zrobiony pdzlem (wymalowany, a nie
napisany z rozmachem) jest atwy do sfaszowania, gdy nie poddaje si
analizie grafologicznej. Myl, e najlepsz metod jest zawsze
weryfikacja, a jak czytaem o Max Erncie, to przynosi ona nawet
dodatkowe pienidze, (gdy w ogle jest, po co weryfikowa, bo nazwisko
si ju liczy) a weryfikacja w sytuacji, gdy kady obraz bdzie
sfotografowany i oznaczony numerem kolejnym jest dziecinnie prosta i
ostateczna. Obecnie mam ju pi obrazw, z tym, e dwa spord nich
(pki co) rezerwuje jako dwa z tych piciu co dla mnie - oczywicie do
koca roku ten wybr moe ulec zmianie i jeden z nich moe si zwolni
dla Pana. Albo oba o ile bd mia dobry rok. Piknie pozdrawiam i
jeszcze raz "Wszystkiego Najlepszego" na wita, mimo, i list dojdzie
ju chyba po witach. Mnie jak na zo pkn mostek w szczce i
101

dentystka wyznaczya mi wizyt dopiero na 8 maja. Mam wic


gastronomi witeczn z gowy, gdy nie wolno mi gry. Ja mam
zawsze takie co przed witami. Dobrze, e przynajmniej nie boli...
Beksiski
***
Drogi Panie!

Warszawa 26. 04. 84.

Pan Glinicki by tu ju kilkakrotnie i robi kilkakrotnie zdjcia u mego


syna i w tej chwili jestem zdania, e te wyniki, ktre ma ostatnio s ju
dobre. Zdjcia nigdy nie bd identyczne z obrazem, kolor na zdjciach
zawsze bdzie troch zimniejszy lub cieplejszy i troch "adniejszy" ni
na obrazie, na to nie ma ju rady, ale wydaje mi si, e w tej chwili jest to,
co mona uzyska - lepszych wynikw ju nie bdzie. On narzeka, e Pan
mu filmy wysya na styk. Proponowabym jednak by Pan mu wysa
nieco wicej filmu ni to bdzie konieczne (oczywicie niechby si potem
przed Panem rozlicza z materiaw i oddawa chybione zdjcia), bo w
wypadku reprodukcji nigdy nie mona pracowa na 100% lecz maksimum
na 75%, cz zdj zawsze musi by do odrzucenia, bo co si nie uda
np. spadnie nieco napicie w sieci na kilka minut i ju jest inna
temperatura barwna, lub baka powietrza osadzi si na filmie w czasie
wywoywania i wyjdzie na rodku plamka et c et c. Najlepsze efekty byy
na Kodaku, ale Agfa po zaoeniu specjalistycznego filtra te bya ju do
przyjcia. Teraz kwestia paskiego przyjazdu i zwizanych z tym planw.
Dla mnie jest to wane i dlatego prosibym o telefon z minimum
dwutygodniowym wyprzedzeniem moe nawet trzytygodniowym. Tak:
trzytygodniwym. Chodzi o to, e zapewne te obrazy, ktrych na razie nie
bd chcia zostawi dla siebie, bdzie Pan chcia zabra. O ile tak, to
musz by ju by do paskiego przyjazdu oprawione, a przedtem
sfotografowane przeze mnie (dla mnie) i przez Glinickiego (dla Pana).
Tego si (wraz z oprawieniem) nie da zrobi w trzy dni!!! Primo: w
momencie uzyskania od Pana informacji "za trzy tygodnie jestem w
Warszawie" bd w trakcie malowania ktrego tam obrazu (wg listy
kolejnoci). O ile bdzie ju zaawansowany to nie mog go porzuci, bo
102

oznaczaoby to, e potem ju do niego nie wrc (tak ju niestety mam


skonstruowany mechanizm dziaania - nie mog przerywa duej ni na
dob). Tak wic musz mie te trzy, cztery czy nawet pi dni na jego
skoczenie, w najgorszym razie tydzie. Potem musz pokry wszystkie
obrazy warstw specjalistycznego lakieru, ktry stanowi ostatni warstw
obrazu i oddziela sam obraz od ewentualnego werniksu, ktry bdzie
pooony za rok. Z tym zawsze czekam najduej jak mona, bo primo
lakier ten trzeba wciera bardzo silnie ostrym pdzlem nylonowym i jeli
obraz jest wiey jest ryzyko rozmazania niektrych kolorw, a poza tym
im pniej pooy si ten lakier tym wolniej potem matowieje i wnika w
obraz, o czym pisaem ju w instrukcji poprzednio. Potem dopiero wolno
fotografowa, bo obraz wtedy ma wyrwnan pod wzgldem poysku
powierzchni (po namalowaniu jest w aty). Po wywoaniu zdj i
ewentualnych powtrkach dopiero mona oprawia, co te zajmuje ze trzy
dni. Jeeli idzie o mnie, to wolabym czynno fotografowania i
oprawienia przeprowadza jak najrzadziej, bo oprawianie jednego obrazu
(wraz ze zdjciami et c) zajmuje cztery dni lub nawet pi, a oprawienie
12 obrazw zajmuje o dzie wicej. Jeli maluj obrazy mae lub rednie
(czerwona twarz, facet na krzele) mog bez ram i bez obawy uszkodzenia
zmieci w pracowni 14 obrazw i dopiero wtedy musz oprawia. Jeeli
maluj due (goa dama z flakami, weseli onierze w doku) mog zrobi
maksimum 4 sztuki i musz oprawia. Mog malowa albo albo, bo due
wykluczaj mae, a mae due z przyczyn adaptacji stalugi, metrau i
monoci poruszania si jak te oprawienia. Obecnie robiem tylko
formaty 87 x 87 i mam ju 6 sztuk, pardon 7 sztuk. Moe nie zawsze
bdzie tak szybko, ale teraz miaem dobry pod wzgldem wydajnoci
okres. Gdyby Pan nie musia zabierania zaczyna od obrazw nowych,
oszczdzioby to nieco czasu na oprawianie i w konsekwencji byoby w
roku jeden lub dwa obrazy wicej. Mwi jak producent mebli w fabryce,
ale tak to od lat u mnie wyglda- nauczyem si myle w tej ciasnocie
technologicznie. Ja ze swej strony wolabym te nowe na razie potrzyma
(nie wszystkie rzecz jasna), aby mc trzewiej oceni, ktre z nich
podpadaj pod punkt 40- trudniej wybiera z 7 sztuk, atwiej z 14, a
jeszcze atwiej z 28, ma si ju wtedy dystans oraz szerszy wybr.
Oczywicie dostosuj si do Pana. Na razie musiabym 3 z tych siedmiu
zostawi dla siebie, z czego potem (by moe) w drodze dalszej selekcji,
za p roku coby odpado na pask korzy. W ogle chciabym, ale nie
wiem czy mi to wyjdzie, bo tak jak w.Joanna sysz gosy, ale nie wiem
103

z gry, co mi one powiedz, trudno wic planowa- wic chciabym


malowa raczej kilkakrotnie ten sam temat, co jak wiem jest pewnym
handlowym uatwieniem w typie "czy s jeszcze morza Beksiskiego",
"czy s jeszcze wiee Beksiskiego" a poza tym mnie pozwala na
wybranie najlepszego "morza" i najlepszej "wiey" dla siebie. Tym
niemniej na razie tylko jedn rzecz (cmentarz raz na tle wiey ,a raz na tle
gr) udao mi si powtrzy, s to zreszt cakiem inne obrazy, ale ja tak
je nazywam "ten sam temat", moe nieco na wyrost. Tak samo chciabym
by si Pan zastanowi dokadnie, co z tych obrazw, ktre ju u mnie w
lutym byy, a nie stanowi dla mnie "wartoci nie do zbycia" interesuje
Pana w sensie zabrania do Parya? Oczywicie te trzy, o ktrych
schowanie Pan prosi, (bo je Pan chce naby dla siebie) s odoone, a
ponadto pamitam o tych dwch, nad ktrymi chce si Pan "zastanawia",
ale poza tym jest jeszcze chyba 13 sztuk na cianach i jeli Pan ich nie
bdzie chcia bra do Parya lub rezerwowa na t okoliczno, to
wolabym wiedzie czy mog nimi dysponowa gdyby np. Alicja Wahl w
czerwcu si odezwaa ( urek obieca da spokj do czerwca - w czerwcu
wic albo co dla niej mam albo musz si demaskowa) dlatego te
musielibymy teraz ju poszczeglnie (ma Pan ich slajdy wprawdzie
sabe, ale s) ustali: "to dla mnie", a "na tym mi nie zaley". OK? To ju
oczywicie w czasie Paskiej bytnoci w Warszawie. Oczywicie
zakadam, e Aljcja Wahl nic jeszcze nie wie, a to nie wyglda mi na
rzecz prawdopodobn, bo p Warszawy wie, nie wiadomo skd, a moe
dlatego e nici nie zawsze ida tam gdzie mylimy. Np. pan R. ktry sta za
panem Niziokiem i ktrego poda mi Palczewski jak na patelni, okazuje
si nagle by znanym mej latoroli jako jeden z dostawcw pytowych dla
ktrego z konkurencyjnych diskdokejw nie zdziwibym si wic
gdyby AW bya ju podczona do gorcej linii. Piknie si kaniam i
serdecznie pozdrawiam. Mam nadziej, e list dojdzie przed grudniem.
Glinicki mwi mi wczoraj, e dosta Pan dopiero jeden mj list, a byo
ich ju chyba pi, jeli nie wicej, plus zwrot nieczytanego listu, o
ktrego nieczytanie prosia mnie w Pana imieniu pani Szczyciska.
Pozdrowienia.
Beksiski
***
104

Para mumii
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly-le-Roi, le 5 mai 1984


Szanowny, Drogi Panie
Przed chwil otrzymaem dwa paskie listy: z 15-go i 26-go
kwietnia br. Odpowiadam w porzdku spraw, ktre poruszaj:
1) Oczywicie nie przyszo mi do gowy, i mgby Pan "wiedziony
niskim uczuciem chciwoci wciska (mi) jaki obraz". Istotnie bya
105

tu jaka pani z galerii Nyczka, ktra zaproponowaa mi obraz, na


ktrego kupno ona moja nie przystaa.
2) Napisaem do Nyczka, i ze wzgldu na Pask rekomendacj
chtnie skorzystam z jego czciowego udziau przy redagowaniu
albumu, ktry jednak nie jest jeszcze projektem dojrzaym.
3) Pisaem ju Panu, i w adnym wypadku nie omielam si
naciska na to, by podpisywa Pan swe obrazy. Zgadzam si
rwnie, i z punktu widzenia identyfikacji, jest to zabezpieczenie i
tak niewystarczajce. Natomiast paski pomys numerowania
obrazw nadal wydaje mi si wyborny.
4) Z panem Glinickim jestem w staym kontakcie telefonicznym.
Zdaje si, i za Pana zgod zdecydowa si na robienie dalszych
zdj na kodakochromie. W zwizku z tym sam bdzie kupowa
nowe bony w Pewexie. W kadym razie wie on doskonale, i jeli
tylko potrzebowaby, dostanie ode mnie tyle bon ile tylko mu
bedzie trzeba i jeli otrzyma 10 rolek agfachromu to tylko dlatego,
i sam tyle zada mimo, i kilkakrotnie proponowaem mu
wysanie ich wikszej iloci.
5) Do Polski wybieram si okoo 10-go lipca.
6) I ja mam kilka propozycji zmian niektrych punktw naszej
umowy, o ktrych porozmawiamy ustnie.
7) Bardzo chciabym w czasie lipcowej bytnoci zakupi kilka Pana
obrazw. W rozmowach z Panem przez telefon a poprzednio
osobistych wskazaem Mu, ktre obrazy mnie "interesuj". Nie
chciabym jednak by znaczyo to, i z gry okrelam, i te wanie
wezm. Bdc w Polsce zobacz je wszystkie i wtedy dopiero
chciabym mc dokona ostatecznego wyboru. Doskonale
rozumiem i zgadzam si, i Pan rwnie nie chce przesdza z
gry, ktre obrazy podpadn pod punkt 40-ty i rezerwuje sobie
okres do namysu i wyboru.
Poza tym wybr obrazw do mej prywatnej kolekcji zaley rwnie
od mej ony, ktra coraz usilniej domaga si uznania i
uwzgldnienia jej dezyderatw.
106

Niezalenie od problemw poruszanych w Paskich listach


chciabym dostarczy Panu kilka tutejszych informacji:
- Muzeum Pompidou ostatecznie odmwio wystawienia Pana
obrazw, mimo mych dwukrotnych, dugich, udokumentowanych i
do napitych rozmw z ca grup decydujcych o tym ludzi.
Przy sposobnoci dodaj, i osoba, ktra z tej ekipy zajmowaa si
zorganizowaniem wystawy polskiego malarstwa w muzeum
Pompidou w 1982 roku, pan Zadora [wietnie mwicy po polsku
Francuz), bdzie w Polsce jesieni, w ramach rewanowej
wystawy malarstwa francuskiego, ktr organizuje w Warszawie.
Na jego prob pozwoliem sobie poda Pana dane, gdy chciaby
Pana pozna. Wiem jak drani Pana wizyty natrtw, ktrzy
przeszkadzaj Panu w pracy. Niemniej wydaje mi si, i warto by
go Pan przyj, gdy jest to czowiek, (cho mody), od ktrego
wiele zaley i jeli on i jego koledzy z Pompidou odmwili
wystawienia Pana obrazw, to miedzy innymi dlatego, e nie znaj
jego osoby. Powolny, mudny proces przyzwyczajania ludzi do
Pana nazwiska i osoby jest, (co za paradoks!) na pozor waniejszy
i trudniejszy ni proces przyzwyczajania ich do Pana malarstwa.
Jest zaskakujcym sysze ze wszech stron od profesjonaw
tutejszych sowa natychmiastowego uznania dla Pana malarstwa i
odmowy udziau w jego propagacji, tylko ze wzgldu na to, i Pana
osoba jest tu nieznana i nieotoczona adn renom.
Ta obsesja renomy nawet u zawodowcw, o ktrych monaby
sdzi, i kieruj si kryteriami wyboru "istotnymi" nie jest
przypadkiem. Wyranie i wielokrotnie powiedziano mi, i chodzi im,
nawet a zwaszcza w wypadku muzew, o zarobienie pienidzy na
paskim malarstwie. A poniewa pienidze pochodz od
publicznoci a ta, jak kade stado krw kieruje si kryteriami
"akcydentalnymi", sami zawodowcy na koniec takimi kryteriami
zmuszeni s si kierowa.
- Gdy tylko Glinicki przele mi slajdy, bd mg przystpi do
robienia krtkiego katalogu z 12-oma reprodukcjami dla celw
reklamowych, ktry zostanie rozesany.
107

- 14 maja mam spotkanie w najpowaniejszej galerii


ekspresjonistw, surrealistw etc. w Paryu "Isy Brachot".
Poinformuj Pana o wyniku, cho na og nie chciabym
wprowadza Pana w detale mych poszukiwa i prospekcji dopki
nie zaczn by nareszcie zachcajce.
Pozdrawiam Pana najserdeczniej i pozostaj coraz bardziej
zakochany w Jego obrazach.
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 27.5.84.

Otrzymaem wczoraj dwa listy [z 5 i 14 maja] i czytajc Pana opis wizyty


w Muzeum Pompidou, miaem wspania wizj sonia w skadzie z
porcelan. Wikszo ludzi to barany i nie trzeba byo dr Goebbelsa by to
stwierdzi, wic jeli zaczyna Pan jako so, to moemy liczy na sukces,
bo prdzej czy pniej barany zabecz na nasz wspln chwa, chodzi
tylko o to by przesta Pan tuc porcelan. Oczywicie jestem daleko i na
prowincji, ale na Boga promocja w Beabourg nie jest adn promocj, bo
tam nie przyjdzie nikt, kto si liczy, a tylko przewalaj si tonny chooty
od 45 letnich hippiesw poczwszy na caych rodzinach z dziemi i
lizakami - to raz. Po drugie sztuk tzw. "nowoczesn" przez cae p
wieku eksponowano w secesyjnych salonach i teraz, gdy nareszcie
zbudowano do tego celu ujedalni w Beaubourg, artyci zaczynaj
odwraca si od laserw, video, holografii i malarstwa komputerowego, a
zaczynaj
w
coraz
wikszej
iloci
pacykowa
obrazy
"dziewitnastowieczne" w treci i formie, co spowoduje, e nastpi dla
odmiany era eksponowania malarstwa "pompierskiego" w salach
zbudowanych z zadciem na 21 wiek. I na dodatek przychodzi nie krytyk,
lecz adwokat polskiego pochodzenia i wciska im trzeciorzdnego epigona
niemieckiego romantyzmu, takiego Friedricha skrzyowanego z
Bcklinem, pochodzcego na dodatek ze wschodniej Europy, "z Polski
czyli znikd", jeli sparafrazowa Jarry'ego. Oni [to oni brzmi
paranoicznie, ale to efekt skrtw mylowych] w Paskiej wizycie i
propozycji widzieli nie to, co Pan, lecz zobaczyli widmo wasnego
108

nadchodzcego upadku [tak jak go oni oceniaj]. By to taniec sonia w


skadzie porcelany. Sowo daj! Czy Pan wie, e gdy mieszkaem w
Sanoku, a wystawiaem w Warszawie [co byo mimo wszystko nie tak le
jak mieszka w Warszawie, a wystawia w Paryu], to jedna z naszych
czoowych krytyczek awangardy napisaa o mnie w jakiej encyklopedii
polskiej sztuki wspczesnej dosownie: "Beksiski mieszka w odlegym
Sanoku dokd nie docieraj wieci o nowych prdach w sztuce". W
domniemaniu byo, e Sanok to takie Macondo gdzie owe wieci dociera
winny wraz z karawanami kupcw i wdrownymi egzegetami Kabay i
Zochar. Jeli ja malowaem jak malowaem, to w opinii tej Lady
malowaem tak dlatego, e nie mogem wiedzie [mieszkajc w
"odlegym" Sanoku], i na wiecie maluje si ju inaczej. Teraz
postawiony zostaem w podobnej sytuacji. Nie mona by
indywidualnoci w Warszawie! Na Boga! W Warszawie mona by
nieoszlifowanym diamentem, a w moim wypadku samorodnym talentem
zmanierowanym na zych wzorach, ktremu ju nawet Pary nie pomoe.
Dajmy temu spokj, bo t ca struktur, w ktrej teraz si znalazem
znam na pami! Co nie znaczy, e nie przyjm z otwartymi ramionami
pana Zaborskiego, ktry mam nadziej nie bdzie mnie klepa po
ramieniu i uczy jak winna wyglda Prawdziwa Sztuka. Nie znam
ukadw, bo od paru lub wicej ni paru lat mam to dosy w dupie, gdy
jestem na to za stary, by mnie to zwilao, ale sdz, e jeli Beaubourg
jest podpite do jakich artystycznych orodkw w Polsce lub raczej
naleaoby powiedzie one s podpite do Beaubourg, to jest to przede
wszystkim Muzeum w odzi i jego dyrektor pan Ryszard Stanisawski.
Jeliby Stanisawski, [przeciw ktremu nic nie mam, a on te nie ma
chyba nic przeciw mnie] mia mnie lansowa to byoby to dla niego to
samo co dla mnie zjedzenie aby na surowo! Podobnie jest z innymi
krajowymi orodkami nalecymi do tej orientacji co Muzeum w odzi i
jego dyrektor. Jeli nie powiedz gono, co myl na temat mojego
malowania, to tylko dlatego by nie tpi kolegi, ktry nikomu nic zego
nie robi, a by przed wielu laty w awangardzie. Ich stosunek do mnie jest
jednak (chyba) w duej mierze stosunkiem do dysydenta trockisty,
kalwina, heretyka, tego, ktrego o tyle si nie rozumie, e przecie sam
wyznawa kiedy Prawdziw Wiar i potem zeszmaci si, schlebia
gustom drobnomieszczaskim, powtarza si, goni w pitk etc., etc. Tak
wic aby wystawia w Beaubourg trzeba mie promocj z Polski poprzez
te wanie koa i pan Zaborski tam si przede wszystkim uda, a tam bd
109

raczej udziela odpowiedzi wymiajajcych. Obym si myli. Co do Galerii


Isy Brachot to oczywicie by to waciwy krok, ale o trudnociach
uprzedzaem by Pana w Warszawie: Za label Paryski si paci i trzeba
zapaci dopiero wtedy, gdy ma si ju potencjalnych klientw na o
wiele wiksz sum ni zapaci si galerii i recenzentom. Robi to
Amerykanie o ile sta ich na "wsad dewizowy" do Galerii paryskiej o
dobrej reputacji, bo potem pierwsza wystawa w USA jest sprzedana w
caoci i wraca z nawizk woone pienidze. To wszystko co wyej
oczywicie nieco mnie (jak si Pan domyla) wkurwio i dlatego raczej
prosibym w przyszoci o nie pisanie mi o tych rzeczach! Przeszkadza mi
to w pracy! Jest to mechanizm nacisku mimetycznego, od ktrego jak
wiadomo [dziki Girardowi] nie ma ucieczki. A ja pragnbym
wsuchiwa si w samego siebie, co oczywicie nie oznacza jakobym
mniema, e spadem z ksiyca i wychowaem si sam z siebie. Ale mam
ju do szumu. Szczeglnie, e ten szum generalnie rzecz biorc jest w
podobny sposb jaowy jak wszystko, co jest lub by moe w wiecie
ludzi. W zwizku z powyszymi listami, [poniewa wkurwiem si na
abojadw] postanowiem nie skraca nazwiska, o czym chyba wczeniej
ni w tym licie donios telefonicznie. Ostatecznie mam ju 55 lat i za
pno na zmiany. Moe Pan natomiast w zalenoci od potrzeb zmienia
pisowni mego nazwiska, z tym, e bdzie si ona wtedy rnia od
podpisu na obrazach, podobnie jak nazwisko Czajkowski pisze si po
wgierski Csajkovszkij, po angielsku Tchaikovsky, po niemiecku
Tschaikowski, po francusku Tchaikowsky, chocia np. Cziffra pisze si
Cziffra (?) - wszystko to spisuj z pyt gramofonowych. To by byo to.
Teraz kwestia ewentualnych zmian w umowie, ktre Pan postuluje w
oparciu o wite prawo egalitaryzmu. Ju na ten temat pisaem w licie
podanym przez paskiego Wuja, ale wracam raz jeszcze, z tym, e nie jest
to jaka decyzja, lecz propozycja do rozpatrzenia, bo jeli rwno to
rwno, a w ukadzie 5 na 5 i z innymi szczegami jak do tej pory to
rwnoci nie bdzie [brzmi to troch jak wywiad Andrieja Kokoszkina dla
"Die Weltwoche" w sprawie Pershingw 2 i SS-20]. Chodzi o to, e Pan
ze swymi 5 sztukami moe zrobi, co Pan chce, a ja mog tylko zachowa
sobie lub sprzeda za Paskim porednictwem lub Panu. Poza tym jedna z
5 "moich" sztuk jest to obraz dla polskiego Muzeum, czyli powiedzmy
sobie prawd "za darmo", co robi ze wzgldu wanie na "polskie
muzeum", a nie ze wzgldu na siebie, a poniewa obaj jestemy z tego
kraju, to moe bymy tak obaj zrezygnowali z tego jednego obrazu
110

rocznie, czyli po p na ebka [fors moemy si podzieli lub wsplnie j


przepi w Victorii, chocia nie - ja mam kopoty z przewodem
pokarmowym, wic uciechy Lukullusa nie dla mnie], a dopiero od tego
momentu wprowadzili rwno, ktr jednak sformuowabym inaczej ni
byo to do tej pory, gdy primo: mog w przyszoci malowa mniej
obrazw rocznie, a secundo: mog ich malowa wicej o ile zaczbym
malowa szkicowo [np. obraz od Hoserw z Komorowa lub obraz z
kawalkad idcych postaci od Turlejskiej] co spowodowaoby zalew
"dzie" z szybkoci jedno na trzy dni lub jedno na dwa dni - o ile
pamitam ten typ malowania nie budzi zastrzee u Pana, a ja nie
zrobibym tego z myl o forsie lecz dlatego, e by moe wytworzyby
si taki akurat klimat pracy! Dlatego te proponowabym oparszy si na
obecnej redniej rocznej [20-30 czyli 25 sztuk to rednia] uzna, e 20 %
rocznej produkcji naley do mnie, a 20 % ma Pan prawo, [bo nie
obowizek!!!] naby dla siebie po staej cenie ustalonej w dniu 23 lutego
br. Mona te uj to w ten sposb : 20%, ale nie wicej jak 5 sztuk.
Wyliczenie, co jest, a co nie jest 20 % polegaoby na zaokrglaniu
uamka, czyli jeeli wypadaoby 5,27 to liczylibymy jako 5, za jeli 5,52
to liczylibymy jako 6 dla kadego, z czego obaj moglibymy korzysta w
peni lub czciowo lub w ogle wg yczenia. To raz. Ale jest jeszcze
jeden warunek rwnoci. Jeli obu nam ma by "po rwno", to ja
chciabym, jeeli idzie o moje 20 %, zachowa prawo do zrobienia z nimi
co mi si podoba. Mog wykluczy (chtnie) wsadzanie ich do Galerii, bo
jak mniemam tego si Pan obawia!! Ale chciabym bez koniecznoci
proszenia Pana o zgod mc je darowa, sprzeda za wysz cen ni
aktualna cena w Paskiej Galerii [by nie by konkurencyjnym) o ile trafi
si jele, sprzeda polskiemu Muzeum lub Muzeum zagranicznemu etc.,
etc. Oczywicie tym samym skrelilibymy ostatnie zdanie punktu 40 jako
nieaktualne. Jeli o mnie idzie to najprawdopodobniej wszystko bd
usiowa zostawi sobie, ale czasem powstaje sytuacja, w ktrej rzecz dla
mnie krpujc jest odmawia lub uzalenia prezent lub nawet sprzeda
zgod z Paskiej strony, tak jak byo z madame Dury [ta sprawa ma ju
ukrcony eb - wczoraj przy mnie dzwoniono do tej pani, e "nic z tego"].
Nie chodzi mi ani o galerie ani o fors, lecz o poczucie, e nie musz si
zawsze pyta czy mi wolno! To by byy propozycje w tej sprawie. Sprawa
kosztw ubezpieczenia i celnych. Miaem tu wiele propozycji, ale
najsensowniejsza z mego punktu widzenia jest taka, e wyra pen
zgod na wszystko, a w tym take obcienie wynikajce z punktu 12,
111

pod warunkiem, e: jednostkowa cena minimalna netto mego obrazu nie


zostanie przez te obcienia cita do wartoci niszej, bo inaczej caa
sprawa przestaje by dla mnie opacalna. Nie naley take zapomnie, e
mog powsta nieco wiksze obcienia z tytuu szerszej nieco
interpretacji czy raczej innego proponowanego sformuowania punktu 45,
o czym ju pisaem. Take te obcienia nie mog rzutowa na moj cen
minimaln. W przeciwnym wypadku zamiana Alicji Wahl na PD, byaby
zamian siekierki na kijek. Co atwo sobie zreszt przeliczy. Oznacza to
dla Pana konieczno ruchu cenowego w gr, co moe by nieosigalne,
ale w takim razie moe zrobi stop zanim nie jest za pno? Od tego, co
wyej te byyby pewne wyjtki: chodzioby primo, o 20 % jaki ma Pan
prawo, co roku i po staej cenie. Ta ilo nic mnie nie obchodzi, jeli idzie
o podatek, co i ubezpieczenie. Dodatkowo nic mnie nie obchodz od tej
samej strony obrazy, ktre nabywa Pan z gry na wasne ryzyko [o ile
zechciaby Pan to robi] po cenie tej, jaka jest aktualna w danym okresie,
gdy traktuj to ju jako "paskie" obrazy nabyte ode mnie w Warszawie i
wszelkie dalsze zwizane z nimi koszta obciayby Pana. Wyjaniam, bo
nie byem chyba za precyzyjny: Zamy, e ceny id w gr i widzi Pan
szanse zarobienia wicej ni w ukadzie p na p w takiej sytuacji prcz
zastrzeonych przez siebie 20 % nabywa Pan [o ile ja si zgodz, bo
miabym tu prawo veta, gdy ja wtedy moe te wolabym poczeka i
zaryzykowa, ale zarobi wicej] jeszcze kilka innych obrazw.
Obcienia za te obrazy nic by mnie nie obchodziy. Po prostu obrazy
przechodz na Pana wasno, a diengi na moj i cze. Czy jest to jzyk
prawniczy? W kadym razie to s moje dezyderaty, a po dyskusji w
Warszawie moemy spisa aneks czy supplement czy wreszcie jak si to
zwie, co potrafi Pan sformuowa w sposb precyzyjniejszy.
Co do blejtramw i ptna to ewentualno na przyszo mogaby
wyglda nastpujco, ale tu oczywicie nie mgbym si wczy
finansowo, bo dla mnie pyta pilniowa jest wystarczajca i o ile prby na
przywiezionych przez Pana kilku blejtramach dayby jaki sensowny
wynik lub zachcajcy wynik, to zmian surowca traktowabym jako
ustpstwo z mej strony, a nie korzy. A wic zagruntowane fabrycznie
ptno wg katalogu musiaby Pan przywozi z Francji, natomiast nie jest
wykluczone, e listwy na krosna byoby sensowniej ulokowa w formie
zamwienia u stolarza, ktry robi krosna dla sklepw ARTu [zaopatrzenie
plastykw]. O ile oczywicie zagraniczne byyby rwnie ze jak nasze,
gdy wg fotografii si nie rni. Po prostu zamwilibymy tego du
112

ilo [ze dwa kubiki] wg okrelonych formatw i przez minimum 1 rok, te


pocite listwy leayby w jakim wynajtym mieszkaniu, gdzie s
kaloryfery. Po roku naleaoby wyrzuci ca 60 %, ktre ulegyby
powichrowaniu na skutek suchego powietrza, za pozostae 40 % by
moe nadawaoby si do zrobienia krosen, co jest ju zajciem prostym.
Robienie krosen z niepewnego materiau [czasem wykrci si tylko jedna
listwa, a cae krosno jest ju do kitu] nie miaoby sensu. Malowanie na
takich krosnach byoby szalestwem!! Oczywicie nie wykluczam, e
zachodnie materiay s lepsze, ni to wida na fotografii, a drewno
wysezonowane i niewraliwe na zmiany wilgotnoci atmosferycznej. Ja
jednak podejrzewam, e tandeta grasuje wszdzie. Ale moe robi ju
krosna z plastiku??? Lub z metalu z wkadkami drewnianymi do wbijania
gwodzi??? Wszystko zaley od rozeznania rynku, ale dopiero wtedy, gdy
prby potwierdz, e warto w to si angaowa.
To by byo wszystko. Oczywicie cz powiem przez telefon za par dni,
ale mwic zapominam zwykle to, co miaem powiedzie, a Pan zapewne
to, co ja powiem te czciowo zapomni, dlatego te lepiej rzecz uj na
pimie, mimo, i zajmuje to czas. Piknie pozdrawiam
Beksiski
Herbata wspaniaa - wielkie dziki. (podpis Zofii Beksiskiej)
***
Drogi Panie!

Warszawa 30.5.84.

Jako od tygodnia gorzej mi si pracuje i nic nowego nie zrobiem, ale


kilka przyczyn si na to zoyo - dzi chyba te nic nie zwojuj, bo dla
odmiany dentystka ciga mi bdzie mostek, a ja w ogle jestem mimoza
i byle co uniemoliwia mi prac. Pisz by doformuowa dokadniej to, co
byo w licie sprzed trzech dni na temat wsplnego pokrywania wszelkich
kosztw dodatkowych, jakie by one nie byy. Napisaem, e zgadzam si
na wszystko i na kady okres czasu pod warunkiem, e moja cena
jednostkowa netto nie bdzie nisza ni ta, ktr ustalilimy dla 12
obrazw w dniu 23 lutego br w wartoci nabywczej z tego dnia. Teraz
sobie myl, e moe to Pan uwaa za dziecinne z mojej strony i
113

wytoczy kolubryn argumentw w stylu, e przecie w kadym kraju


paci si podatki i od tego nie ma ucieczki ite pe ite de. Dlatego te nic nie
zmieniajc, w tym, co napisaem poprzednio chciabym uzasadni swoje
stanowisko i by moe zaproponowa nieco inne rozwizania na
przyszo - wreszcie nie robilimy jeszcze adnych krokw w zakresie
sprzeday, wic wszystko moe by jeszcze przepracowane. Ow o ile
nie widzi Pan moliwoci na spenienie mych dezyderatw, to miabym
propozycj by na razie nie przekracza sumy tych 12 obrazw rocznie lub
takiej sumy obrazw rocznie, ktra umoliwi Panu utrzymanie mojej ceny
jednostkowej netto w graniacach, jakie ustalilibymy jako minimum. Inne
obrazy zostawilibymy na skadzie u Pana lub u mnie rezerwujc je na
lepsze czasy, gdy uda si podbi ceny do tego stopnia, by wilk by syty i
owca caa. Po prostu nie widz celu, by gromadzi zielone papierki, ktre
[gromadzone nawet w banku] z roku na rok traci bd sw warto i to
gromadzi je "za wszelk cen", nawet za cen sprzedawania poowy
namalowanych obrazw za nisz cen ni minimalna, po to by pokry
koszt i podatki. To ju wol gromadzi swoje obrazy, bo wreszcie
rozstawanie si z nimi nie jest dla mnie obojtne, za moje potrzeby tu w
Polsce nie s znowu a tak wygrowane bym za wszelk cen pragn
mie wicej. To minimum, za ktre zgodziem si oprni swoje
kieszenie do dna z wyjtkiem tych 5 obrazw, ktre zostawiam, zostao
sformuowane ju poprzednio i niej nie zejd. Powie Pan, e w
Warszawie sprzedawaem taniej [tzn. cz twrczoci taniej, cz za
tyle samo, a poszczeglne egz. za cen dwukrotnie wysz od naszego
minimum] i oczywicie jest to prawda, ale za to miaem kompletny luz
psychiczny, poczucie wolnoci i niezalenoci [tu te, aby by
sprawiedliwym mog przyzna, e dla mnie - czowieka niemiaego zrezygnowanie z wolnoci bywa czasami ulg, o czym mielimy okazj
porozmawia - brak kontaktu z PT Klientem jest swego rodzaju ulg]
mono przebywania ze swymi obrazami przez wiele lat, gdy je lubiaem
- darowywania ich przyjacioom, gdy miaem na to ochot etc., poza tym
to, co zarabiaem wystarczao mi do tego stopnia, e od wielu lat
waciwie nie wiedziaem co mam robi z fors. Poza tym wiadomo, e
to warszawskie "taniej" jest dla konkretnych ludzi "droej", ni dla
Francuzw jest moje minimum pomnoone przez dwa [cena mojego
obrazu wynosia rwnowarto rocznych zarobkw urzdnika] dawaa mi
psychologiczne zadowolenie, e nie sprzedaj si tanio, czego nie
miabym w ukadzie sprzedawania na Zachd, z uzyskiwaniem w
114

ostatecznym rozrachunku sum niszych ni owo minimum. Tak wic to,


co wyej nieche bdzie uzasadnieniem na to, co napisaem poprzednio.
Poza tym zawsze pozostawiam jeszcze drzwi otwarte do innych
alternatyw, ktre mog Panu wpa do gowy, w tym take owych 12
obrazw rocznie po cenie staej modyfikowanej tylko wspczynnikiem
siy nabywczej. Owo "jeszcze" bierze si std, e powstanie taki moment,
e poodcinam sobie drogi odwrotu. Nie jest to odcicie "dramatyczne"
rzecz jasna, ale byoby mi gupio wycofywa po roku czy dwch to, co
powiedziaem Alicji Wahl, Nyczkowi i innym - by moe w niektrych
wypadkach musiabym zmienia galeri, co nie zawsze byoby mie etc.,
etc.
Za dugo zastanawiaem si z tym samochodem na silnik Diesla, a waciwie
czekaem by ona przywyka do myli, e bdzie musiaa prowadzi co innego
ni malucha, [bo ona uwaa, e maluch jest nieco za wielki, ale poza tym nie ma
na wiecie lepszego wozu, a ja nie prowadz w ogle] i gdy wreszcie
przedwczoraj poszlimy zabuli za tego Escorta okazao si, e stoi ogon jak do
sklepu z misem, gdy zadziaao prawo wielkich liczb - benzyny nie ma - no i
dostawa samochodu bdzie dopiero w poowie padziernika!! W midzyczasie
co wwozowe na samochody zagraniczne [a przy takiej dostawie trzeba
dodatkowo buli co] ma wzrosn od lipca (jak strasz niektrzy) do 1000 z za
kilogram, co spowoduje, e musz liczy si z cem rzdu miliona zotych.
Jeeli wzi pod uwag, e mj roczny obrt ma prawo wynie w br 650 tys., a
dochd tylko 350 tys., to w perspektywie mam jeszcze podatek wyrwnawczy i
zeznania w Wydz. Finansowym, skd wziem fors na co...

Nie miaa baba kopotu. Oto przyczynek do motywacji do zarabiania


wikszych pienidzy w kraju, w ktrym jest kryzys. Co zreszt powoduje,
i myl intensywnie o realizacji punktu 20, gdy tylko pojawiyby si
moliwoci przez ktre przede wszystkim rozumiem nasz wsplny sukces
finansowy....Piknie pozdrawiam
Beksiski
PS:
Bardzo prosz w imieniu ony o zrealizowanie, jeeli to moliwe, recepty, ktr
zaczyem. Fors odtrci Pan z nastpnego rachunku. Ona braa do tej pory
jaki polski rodek podobno analogiczny, ktrego nagle od kilku miesicy
zabrako na rynku i doktor przepisa jej na prb, to, co jest na recepcie. O ile
byoby dobre, to wtedy napisaby wicej recept, bo to chyba trzeba bra stale.
115

PS 2:
Rozkleiem list by jeszcze dopisa, e wanie dostaem odpowied ze
Spdzielni mieszkaniowej, i odmawiaj mi sprzedania owej
nieuywanej pralni na pracowni, gdy bdzie tam mieszkanie dozorcy.
OK. Tym samym mamy z gowy zobowizanie odnonie jednego obrazu,
oraz mamy na przyszo z gowy wiksze formaty ni te, jakie robiem
do tej pory, jak te maksymalne z obecnych formatw w ukadzie
poziomym. Moje maksimum w poziomie to 97,5 i toczka. Tak samo
miaem nadziej, e uda si tam przesuszy owe krosna, o ktrych
pisaem poprzednio w wypadku gdybymy poszli na t koncepcj. To te
odpada i trzeba by wynaj na ten cel pokj w Warszawie [na skadzik, bo
ja ju nie mam gdzie, oraz przesuszenie przez rok i duej]. To by byo
tyle. Ukony.
Beksiski
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly le Roi, le 15 juin 1984


Szanowny, Drogi Panie
Odpowiadam na dwa listy z 27go i 30 maja 1984, ktre nadeszy
wczoraj.
1) Natychmiast udaj si do apteki w poszukiwaniu lekarstwa dla
paskiej maonki. Jeli jest ono francuskie postaram si o tutejsz
recept i albo przel albo przywioz za sob w pocztkach lipca.
Mam nadziej, i sanday przysane dotary i speniy swoj rol.

2) Nie poruszam i wicej nie bd porusza sprawy moich


tutejszych zabiegw w "lansowaniu" Pana. Rozumiem
rozdranienie, jakie wywouje w Panu stanowisko nie tylko
Francuzw, lecz w ogle ludzi zawodowo zajmujcych si handlem
116

lub prezentacj (te w celach pieninych) sztuki. Zapewniam


jednak Pana, i reakcje tzw. publicznoci s spontanicznie
entuzjastyczne i e w kocu to ona (mimo kwalifikacji "baranw")
zawsze decydowaa w historii, kto jest dobrym a kto mniej dobrym
malarzem. Opowieci o toku przygotowania przyszorocznej
wystawy a na razie katalogu pozostawiam do rozmowy ustnej
gdzie gest, ton gosu, odpowied na incydentalne pytania pozwala
na zdepasjonowanie wraenia i zblienie go do realiw.
3) Powracam do propozycji dotyczcych naszej umowy.
Primo w adnym wypadku podatki, asekuracja i co nie mog
wpyn na uszczuplenie zagwarantowanej sumy 12 tys. przy
najniszej cenie 1000 za jeden obraz. Chciabym, by nie niepokoi
si Pan o to, gdy jest to dla mnie jasne i nieulegajce wtpliwoci.
Secundo jest rwnie rzecz oczywist, i nie moe Pan
uczestniczy w opacaniu przeze mnie ca, podatkw i asekuracji
obrazw, ktre zostan przeze mnie zakupione (za tysic czy za
wicej) do mej wycznej dyspozycji.
Tertio. Formua wg ktrej kady z nas ma prawo do 20 procent
(Pan do swej dyspozycji, ja za po 1000) rocznej "produkcji" z tym,
i (dla mnie) nie mniej ni trzy obrazy wydaje mi si zadawalajca i
poddaj j pod dyskusj.
Jest rzecz ewidentn, i z obrazami, ktre pozostan w Paskiej
dyspozycji bdzie Pan mg robi co si Panu podoba bez
adnego pytania mnie o zgod. Nawet, jeli bdzie Pan chcia je
wstawi do galerii nie widz powodu bym si temu mia
sprzeciwia. Ilo bdzie za maa by moga stanowi rwnolegy
konkurencyjny rynek. Panu za da poczucie absolutnej swobody.
Quarto, cho bardzo podoba mi si obraz u pani Turlejskiej ani mi
w gowie sugerowanie Panu malowania szkicowego. W ogle
przyrzekem i powtarzam, i co mnie si tyczy nie bd wicej
wyraa ani opinii (chyba, e pochlebnych) ani propozycji tyczcych
sposobu malowania.

117

4) Co si tyczy skrcenia czy zmiany pisowni nazwiska Pana lepiej


bdzie gdy porozmawiamy o tym ustnie. Dla Francuzw i caego
wiata to w pierwszej fazie uatwienie w ewokacji Pana w
rozmowach, jakie si nieuniknienie bd zawizywa. W nastpnej
fazie bdzie to obojtne, tak jak jest obojtne wymwi nazwisko
"Kandyski" a nawet poczytane za niepotrzebne i uwaczajce dla
Pana "handlowo". Tote by uzyska awantae i adnej ujemnej
opinii z obu tych faz wydaje mi si, i znalazem wyjcie, o ktrym
opowiem ustnie.
5) Wspomina Pan o problemach samochodowych, lecz nie
specyzowa Pan jasno czy yczy Pan sobie bym Mu kupi
samochd i jakiej marki.
Pozdrawiam Pana najserdeczniej i rce przemiej Maonki Pana
cauj
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 5.6.84.

Wszystko wskazuje na to, e nikt nie zaatwi mi tej przekltej kasety z


zamknitym obiegiem tamy i jednak znowu wrci ona boomerangiem do Pana.
Kady, ktremu wsadz to zlecenie, ma za mao czasu za granic, a rzecz trzeba
podobnie jak z Parya zamwi te z Montrealu czy Nowego Jorku w Japonii innej drogi nie ma. Tak wic bardzo prosz o zamwienie 4 takich kaset w
Japonii, za porednictwem owego sklepiku Sanyo w Paryu i gotw jestem
czeka p roku, ale ze wiadomoci, e wreszcie to dostan, bo tak jak jest to
nie mog prawie uywa potrzebnego mi jednak urzdzenia, gdy tama jest ju
bardzo zuyta. Podaj nazw i prosz j w caoci przepisa do notesu i
zamwi w oparciu o t notatk, ale bagammmmmmm!!!!!! adnych
ekwiwalentw, ktre s "rwnie dobre albo nawet o wiele lepsze", a ktre
poradzi sprzedawca dziwic si, e komu si chce zamawia a z Japonii.
Gotw jestem czeka nawet przez rok, ale exactlement na to, o co prosz. OK?
A wic:
Firma: Sanyo
118

Announcement Cassette, Endless Tape, Model EL-20


Total Cycle Time: 20 seconds
Wsio. Przy okazji okazao si, e te tamy o duszym cyklu firmy Sanyo, ktre
maj po jednej stronie zbki nie nadaj si, gdy przy tak dugim cyklu trzeba
mie w magnetofonie specjalny dodatkowy napd na te zbki, inaczej cao si
zakleszczy po paru cyklach - tak wic dobrze, e wtedy tego nie wziem i nie
wsadziem do maszyny. Zreszt tamten cykl by za dugi. Inne firmy znowu
maj kasety nieprzezroczyste i nie widzi si, kiedy jest koniec tamy z paskiem
metalowym i kiedy trzeba nagra "beep" i skoczy zapowied [tak jak to byo z
tam TDK, ktr Pan przywiz]. A wic tylko to, co wyej i w iloci 4 sztuki,
niezalenie od ceny. Bardzo dzikuj z gry i bardzo przepraszam za kopot wicej nie bd!

Druga moja Wielka Proba, o ktrej zaatwienie prosibym przed Pana


przybyciem do Warszawy to najpeniejszy, jaki uda si naby na rok 1984
katalog pyt typu CD [Compact Disc] z muzyk klasyczn, ale take moe
by jazz i pop. Mwi mi znawcy, e jest ju na rynku przeszo 1500
tytuw, wic chyba czas naby urzdzenie. Tym Pana nie obarcz, bo
chyba pojedzie do Niemiec jeden z moich znajomych: maniak sprztu HiFi i jego poprosz, bo on si na tym perfekt zna, a poza tym ma
znajomego waciciela sklepu, wic dostaniemy to nieco taniej, ale pyty
bd zapewne sprowadza z Parya, jeeli zechce Pan w tym pomaga i w
tej sytuacji wolabym katalog dosta te z Francji.
Trzecia proba dotyczy pyty zwykej analogowej z nagraniem 2 symfonii
Ernsta Krenek'a [2 symfonia, opus 12]. By moe bd to dwie pyty, bo
nie wiem czy na jednej si to zmieci. By moe nie ma w ogle tego
nagrania! Jest to modziecza kompozycja Kreneka, wtedy, gdy by on
jeszcze pod wpywem muzyki neoromantycznej i do niedawna mao kto
si tym interesowa, ale w roku ubiegym na Wiener Westwoche [czy
Festwoche?] wykonano ten utwr [syszaem go z radia], co jak wiem
zawsze koczy si nagraniem te dla celw pytowych. By moe bdzie
to w katalogach austriackich. W kadym razie nie w kadym sklepie z
pytami lecz tylko w cile specjalistycznych sklepach z muzyk
klasyczn i to takich, ktre nie poprzestaj na MozartowskoHaydnowskiej sieczce, lecz maj te rzeczy rzadsze, dla kolekcjonerw.
Bardzo by mi na tym zaleao. Z rzeczy, ktre na pewno by powinny w
sklepie z pytami i o ktre te prosz, to niektre utwory Franka Martina.
119

Chodzi o oratorium Golgota, oratorium In Terra Pax, symfoni pierwsz


oraz drug, jak te kilka drobiazgw: Passacaglia na organy, Preludium
aobne [Prelude Funebre] oraz "Stele en forme D'Elegie" - nie jest
wykluczone, e te trzy ostatnie utwory mog by na jednej pycie lub jako
dodatki do innych pyt z muzyk innych kompozytorw, co oczywicie
nie stanowi przeszkody. Miejmy nadziej, e co z tego Pan dostanie, nie
miem marzy e wszystko. Oczywicie tu te idzie o pyty
konwencjonalne, czyli analogowe, gdy na CD nie nagrywa si napewno
jeszcze ani wczesnego Kreneka ani Martina. Poniewa naprawd nie
wiem czy sucha Pan muzyki i interesuje si pytami, informuj [co prosz
mi wybaczy o ile jest dla Pana jasne], e pyty pod adnym pozorem nie
naley wyjmowa i dotyka palcami, jak te pakowa na si do walizki
przyciskajc kanciastymi przedmiotami etc., jak te trzyma na socu i w
intensywnym cieple, najlepiej poprosi w sklepie o pudeko, zamkn to,
co si nabyo, pokaza na cle i potem dostarczy niej podpisanemu.
Fors oczywicie potrcimy z obrazw. Bardzo przepraszam za kopot.
Aha: Martin jako kompozytor szwajcarski bdzie na pewno na pytach
szwajcarskich [na innych oczywicie te, ale tam przede wszystkim]. A
propos Szwajcarii to jeszcze prosibym bardzo o oratorium Le Roi David
Artura Honeggera. OK? Wsio. Jeszcze raz przypominam, e z pytami jak
z jajkiem. Oczywicie bywa tak, e ju w sklepie s felerne, ale
najczciej ulegaj uszkodzeniu gdy kto niefachowy je wydobywa z
koperty - do tego celu s specjalne chwytacze, a poza tym winien to robi
kto, kto to robi wielokrotnie i ma wpraw. Oczywicie bardzo czsto
koperty s plombowane foli i wtedy mona mie pewno [na 50 %, bo i
pod foli widziaem nieraz usterki], e nikt jej nie maca. Piknie
pozdrawiam
Beksiski
PS. Ubawi mnie ten konserwator, ktry powiedzia Panu, e pyta
pilniowa nie jest "szlachetnym tworzywem", a ptno jest. Czy Pan wie
skd si wzio potno? W owym okresie za szlachetne tworzywo
uchodzia deska, a poniewa nie byo desek dostatecznie szerokich, a
pyta z desek po latach pkaa, wic ptnem zlepiano tylko czenia, po
czym pokrywano je grubo gruntem i pobiak i tak dugo szlifowano
pumeksem, psim zbem i diabli wiedz czym, e w ogle grenu nie byo
wida. Poniewa takie drewniane obrazy cholernie wayy, gdy si je
nosio na procesjach, zapierdzielajc po 10 razy dookoa parafii, kto
120

[chyba Rafael] wpad na pomys, by szlachetne tworzywo zastpi


chamem czyli ptnem rozpitym na krosnach, a poniewa znano
zapewne tylko len wic lniane ptno przyjo si. Jeli tak dalej pjdzie
to i pyta pilniowa stanie si po latach tworzywem "szlachetnym". Jakie
wspaniae materiay do malowania monaby dzi wyprodukowa, gdyby
nie ten cholerny konserwatyzm koneserw. Oczywicie nie znaczy to, e
pyt pilniow uwielbiam jako idea - potrafibym jednak w dzisiejszych
czasach "zaprojektowa" idea w oparciu o istniejce surowce i
technologie i to prosty, trway, lekki, tani i doskonay do pracy, ale nikt na
to nie pjdzie. Jest to te przyczyna dla ktrej znane firmy produkuj
midzy innymi farby "fugitive colours" co trudno mi byo Panu
poprzednio wyjani. S po prostu malarze, ktrzy musz malowa
"szlachetnymi" pigmentami, mimo, i s one gwno warte. Szlachetnymi
tzn. historycznymi.
***
Drogi Panie!

Warszawa 11.6.84.

Wczoraj pod nasz nieobecno nadeszy dwie paczki do Pana z piwem i


drewniakami Sholla.
Drewniaki s bardzo dobre, niewielka rnica dugoci, o ktrej Pan pisze
pochodzi by moe z tego, e mierzyem je polsk miark a u nas nie ma dwch
miarek identycznych tak jak nie ma dwch identycznych termometrw i dwch
rwnochodzcych zegarw, co si tumaczy od lat tym, e gdyby te rzeczy byy
identyczne to wystarczaaby jedna sztuka, a tak mamy i mnogo i rozmaito i
rodzim oryginalno, w ktrej jeden metr ma metr i dwa centymetry, a drugie
metr ma metr bez jednego centymetra. By moe wynika to te std, e te
drewniaki, ktre ona miaa do tej pory, miay nieco wyszy obcas, a na skutek
tego nieco inaczej wygit podeszw (czy jak si to w drewniaku nazywa), co
mogo te wpywa na wypadkow dugo, ale te dwa s bardzo dobre, a
poniewa jak z metki wynika Sholl robi 30 typw, to moe w trakcie Paskiego
pobytu obgadamy jaki drugi fason, by w trakcie uycia w cigu roku
zadecydowa, ktry jest wygodniejszy i w przyszoci mie ju jasno typu:
numer taki, model taki, typ stopy Z, typ podbicia G i te de.
121

Za piwo ogromnie dzikuj i dziki Panu stan si ekspertem, co bardziej


nawet sobie ceni ni samo piwo, gdy uwielbiam by ekspertem od
rzeczy ezoterycznych (a piwo w tej chwili w Polsce to, co najmniej trzy
krgi wtajemniczenia: niedostpne w handlu piwo krajowe, ktre zreszt
jest nie do picia, niedostpne dla kieszeni ogu piwo pewexowe i
cakowicie nieznane piwo ze Zgniego Zachodu) przed laty zajmowaem
si w tym celu tarotem, tantryzmem lewej rki, Talmudem i innymi
dziwnymi rzeczami, nie gardzc jednak i wykadami Mr. Palczewskiego
(by on importerem Agrosu jeli idzie o korzenie i owoce zagraniczne),
ktry jest sakramenckim nudziarzem, ale potrafi bezbdnie wyoy
wpyw inwazji na Grenad na cen i poda gaki muszkatuowej na
rynkach wschodnioeuropejskich, co jest mi bardzo potrzebne, bo gdy
znajduj si z kolei w towarzystwie, ktre podejrzewa mnie wycznie o
wiedz z zakresu historii sztuki i rozmowa zejdzie na pieprz i ja nagle
strzelam wykadem na temat bdnej polityki rzdw w stosunku do
plantatorw pieprzu (tu cytuj Palczewskiego ile wlezie, bo przecie o
pieprzu wiem tylko od niego, ale za to dokadnie), po czym przerzuc si
na znaki runiczne i symbolik seksualn zwizan z krzyem zaczepiajc
(dziki Panu) o gatunki i smaki piw produkowane na Zgniym Zachodzie,
mog uchodzi za czowieka, ktry "wie wszystko" chocia de facto nie
wiem nic, czyli idiotyzm salonowy w wykonaniu de luxe. U nas
wikszo Narodu zna si tylko na ZOMO i wypowiedziach ksidza
Popieuszki, std atwo by erudyt, ale te nieustannie trzeb poszerza
zakres swojej salonowej wiedzy. artuj oczywicie.
Co do zdj nowych obrazw, to proponowaem teraz przed tygodniem
Glinickiemu ich sfotografowanie (9 byo i jest ju gotowych w sensie
technicznym i mona je fotografowa - 3 dalsze s namalowane, ale jeszcze nie
gotowe technicznie czyli nie nadaj si do fotografowania - wicej, jeeli je
nawet namaluj do czasu Paskiego przyjazdu, nie bdzie niestety w tym
okresie gotowych w sensie technicznym, gdy wszystkie te procesy schnicia
wymagaj czasu, a na dodatek od kilku dni zrobio si zimno i wilgotno, co je
dodatkowo opnia), ale on twierdzi primo, e Pan domaga si gwnie
Banacha, ktrego z przyczyn topograficznych poczy z Szyd, a potem zrobi
to, co u mnie, bo secundo: boi si, e w lipcu i sierpniu (jak to bywa w
Warszawie) w ogle z powodu urlopw stanie wywoywanie filmw
kolorowych - tu w trakcie lata poowa sklepw jest zamknita i wiele punktw
usugowych te.
122

Ja mam dodatkowo prob do Pana, o ktrej zapomniaem napisa w


poprzednim licie. Ow, gdy tylko jest nieco gorsza pogoda to maluj przy
wietle sztucznym, gdy albo jest za ciemno (chmury) albo dla odmiany
pdzce chmury powoduj, e w rytmie minutowym dosownie lub krtszym
robi si jasno-ciemno, jasno-ciemno i raz inny skad widmowy a raz inny.
Mona od tego zwariowa i zasuwam czarn zason i zapalam lampy. Ow:
arwki elektryczne maj skad widmowy przesunity w kierunku koloru
pomaraczowego, co powoduje, ze obrazy malowane w tym wietle, a ogldane
potem w dziennym maj nadmiernie wyolbrzymione kolory te, z kolei fiolety
w wietle pomaraczowym podobne s do czerni i nagle potem "wida" je, gdy
nadejdzie dzie lub zgasz lamp. Oczywicie maluje obraz przez wiele dni i
ostatecznie retuszuj przy wietle dziennym, ale utrudnia mi to cholernie prac,
bo czasem rano trzeba poprawia to, co namalowao si wieczorem. W trakcie
stanu wojennego, gdy zasypywano nas paczkami z Zachodu, Baele, ktry
wyczyta gdzie, e w Polsce brak arwek, wysa mi midzy innymi arwki i
jedna z nich bya firmy PHILIPS matowa, ale lekko niebieska i miaa chyba
nazw DAYLIGHT, dawaa rzeczywici inne, zimne wiato, ktrego nie
sprawdzaem do malowania, bo maluj przy 8 arwkach 100 Wattowych, a to
bya jedna arwka o mocy chyba 40 czy 60 Watt, wic wkrciem j w
azience, potem si spalia, a teraz nie mam nawet dokadnej nazwy, by j Panu
poda.
Chodzi jednak primo o arwk matow (matowa to nie to samo co mleczna,
czyli opalizujca, pisz to, bo ludzie myl te dwa pojcia - matowa jest po
prostu wykonana ze szka nieprzeroczystego zmatowanego od rodka, ale nie
a tak biaego jak arwka mleczna, ktra wyglda jak wykonana z porcelany).
Secundo chodzi o to, by arwka ta miaa normalny gwint o rozmiarach
"standart", a nie zaczep bagnetowy lub gwint "mignon" lub "goliath" - po prostu
normalny gwint jak kada typowa arwka chyba te na Zachodzie, gdy mam
typowe obsadki nad sztalugami i nie sposb tego przebudowa bez powanej
przerbki idcej w warunkach polskich w tygodnie... Tertio idzie o to by
arwki te miay po 100 Watt, gdy takie mam stabilizatory, a sztalugi
owietlamy via stabilizator napicia. Mniejsze bd za sabe do malowania, a
wikszych "nie pocignie" stabilizator.
Wreszcie chodzi o ilo, a wic potrzebowabym do prby 5 sztuk z dokadn
jednak cen, bo gdyby byy dobre to poprosibym wtedy o jakie 30-50 gdy to
si czsto spala i musz mie pod rk zapas. Podkrelam, e idzie o arwki ze
szkem lekko niebieskim, czyli "daylight". Gdyby byy dwa lub trzy typy tych
niebieskoci, to prosz wzi cz takich, a cz innych, po prbach wybior
123

najlepsze i wtedy poprosz o wicej. Nie wykluczam, e bdzie to w efekcie


gorsze od tego, co mam, a moe trzeba bdzie owietla melanem, w kadym
razie chciabym zrobi prby. Wiem, e s takie polskie wietlwki, ale to na
razie nie wchodzi w gr, gdy trudniej to skoncentrowa na obrazie - ksztat jest
nieporczny. Bardzo przepraszam za kopot. Piknie si kaniam - piwa jeszcze
nie prbowaem - wyglda na de luxe, a strach pi!

Beksiski
PS. Nie chodzi o zarowki do celow fotograficznych bo sa specjalne niebieskie,
ale one maj bardzo ograniczon ywotno, a mnie idzie o zwyke arwki
typu "long life".

***
Drogi Panie!

Warszawa 21.6.84.

Nie powiedziabym, by Paski dzisiejszy telefon by nadmiernie


rozsdny, o czym nie mogem powiedzie, gdy Pan dzwoni, ale majc
nadziej, e nikt tego listu nie otworzy i nie przeczyta, powtarzam raz
jeszcze: Konta za granic nie posiadam i posiada nie mog. Wszelkie
transakcje dewizowe musz ujawnia w cigu dwch tygodni od
momentu ich zawarcia i naleno przela na BHZ, ktry potrca mi 6 %
podatku dewizowego, a poza tym poow wypaci w zotwkach, co cay
mj zysk uczyni wicej ni problematycznym. Wszelkie transakcje
zotwkowe musz przeprowadzi przez PP Sztuka Polska, co zwizane
jest z naszym punktem 15. O tych sprawach moemy sobie gada tak lub
siak, bo Polska jest krajem, w ktrym wszelkie przepisy traktuje si z
przykmniciem oka, jeeli dewizy wpywaj do kraju, a nie wypywaj z
niego -, ale na te temata nie bdziemy wicej ani korespondowa [teraz
robi to, bo jak dalej wyniknie: po prostu musz, by oszczdzi Panu
wydatkw] ani tym bardziej telefonowa. Powiedziaem Panu przez
telefon, e mog przyj na konto "A" dowoln tward walut pod
warunkiem, e wpacajcy poniesie koszt operacji bankowej polegajcej
na skupie przez bank oferowanej waluty oraz sprzeday dolarw, gdy
moje konto prowadzone jest w dolarach, co tumaczy si tym, e w Polsce
tak pewex jak i firmy majce uprawnienia do sprzeday za waluty
wymienialne, operuj tylko cen dolarow i majc konto dolarowe wiem
124

zawsze w konkretnych warunkach, na co mnie sta, niezalenie od


codziennych waha notowa giedowych na wiecie. Tym niemniej potem
powiedzia Pan, e idzie o "due sumy" i to mnie troch przerazio.
Liczyem konkretnie (tak jak to sobie luno gadalimy) na maksimum 4
obrazy: 49, 48, 41, oraz ewentualnie albo 27 albo taka twarz na pniu
drzewa, ktrego nie numerowa Glinicki. By moe okrelenie "due
sumy" dotyczyo oglnych paskich planw, bo jak wiem umawia si
Pan te z innymi ludmi (jak np. Palczewski) i nie znam oglnej liczby
ani cen, na jakie si Pan umwi. Zreszt to mnie nie interesuje. Chodzi
jednak, e ja na konto "A" nie mog ("tak sobie") przyj np. nalenoci
za 10 obrazw, bo wprawdzie przepis powiada, e jeeli pienidze
wpywaj na konto "A", to nikt nie ma prawa pyta skd pochodz, ale
trzewo chyba sdz, e jednorazowo na to konto nie mog wrzuci
wicej ni naleno za 4 obrazy. I dlatego pisz, liczc, e ten list dotrze
do Pana przed wyjazdem z Parya. Jeeli chce Pan naby ode mnie wicej
ni 4 obrazy, musi si Pan liczy z koniecznoci zapacenia mi w
dolarach, a nie we frankach, bo musiabym to woy na razie raczej do
pierzyny ni do banku, a w tym wypadku wolabym jednak mie dolary
ni franki, o czym ju mwilimy. Oczywicie tej operacji wymiany moe
Pan dokona przy uyciu dowolnego polskiego konta lub jako
obcokrajowiec by moe take od rki w Banku, ale ja chc by z tego
wyczony. To wszystko zreszt byo przedmiotem dugotrwaych
rozmw midzy nami, wic chyba nie trzeba do tego wraca? Co do
przyszoci to oczywicie moemy to dodatkowo obgada, bo sprawa
moe by istotna, ale sdziem, e przede wszystkim skupi si Pan teraz
na przygotowaniu wystawy wic, e sukcesy finansowe mam jeszcze na
jakie trzy, cztery lata z gowy i potem (by moe) powstanie moliwo
zastosowania punktu 20. Tak si ustawiam! Jeeli jednak ma Pan jak
now ide, ktra ca operacj sukcesu finansowego przyspieszy, to
oczywicie nie mog mowi z gry i przez telefon ani tak, ani nie, ani jak,
ani co, tylko wszystko odoy do rozmw w cztery oczy. Nie
wykluczam, e moe co wymylimy, chocia Bogiem a prawd jestem
bez koncepcji, a jestem ju za stary na to bymy mieli zawiera ukad
typu Zborowski - Modigliani [o ile nagle co takiego wpado Panu do
gowy] - po prostu mam rodzin, nie znam jzyka, nie bardzo potrafibym
si znale sam w pracowni we Francji, paszport zapewne dostabym od
rki, ale nie bardzo mam nadziej na to by abojady byy rwnie chtne
w udzielaniu mi prawa pobytu i pracy. Obym si myli: oczywicie mog
125

si myli, gdy nigdy si tymi sprawami nie zajmowaem - wreszcie nie


byem nigdy za granic - nawet w Czechosowacji. No to by byo tyle.
Bardzo przepraszam za liczne kopoty zwizane z moimi probami - ona
ju robia mi wymwki, e w sposb egoistyczny Pana obciam. To
kompleks prowincji lub raczej przywara prowincji. Mieszkajc w Sanoku
podobnie obciaem przyjaci z Warszawy i Krakowa. Obiecuj, e
wicej nie bd - rzeczywicie wymyliem nagle ogromn list "spraw do
zaatwienia" i a mi wstyd, gdy j sobie zesumowaem. To tyle dobrego:
aha po Paskim telefonie zaraz zadzwonia Alicja Wahl, po czym bya tu i
obiecaem jej po zaretuszowaniu obrazy 28 i 33, ten drugi bdzie
kosztowa mas roboty, jest cholernie pouszkadzany. To robota BHZ,
ktre zniszczyo mi tak kilkadziesit obrazw - choby z tego powodu nie
chc mie z nimi nic wicej do czynienia. Reaktywowano jednak BHZ
Desa obok BHZ Ars Polona i obok THZ Art On - firm coraz wicej
wszystkie dzwoniy do mnie i zaczynam czu si jak na krze dryfujcej po
oceanie penym rekinw. Kra si ju powoli topi od ciepej wody, a
Dmochowski podgrzewa j jeszcze telefonami....Piknie si kaniam i
czekam tak jakemy si umwili 7 lipca.
Beksiski
PS: Czsto na filmach Zachodnich widz zdumiewajc scen, gdy spod
pooonej w odludnej dzielnicy willi wyrusza Talbot z trzema osobami,
ktre maj wszelkie powody do tego by unikn inwigilacji [a
rwnoczenie podejrzewa j], a rwnoczenie zza rogu odlegego o 50
metrw rusza biay Pontiac z przyciemnionymi szybami, w ktrym siedz
gangsterzy lub gliny, co czasami na jedno wychodzi i nikt niczego nie
podejrzewa!!! Widziaem w tym oczywisty pic, ale po Paskim telefonie
skonny jestem sdzi, e Wy na Zachodzie macie upoledzony organ
alergii, jeeli idzie o inwigilacj. Jak Pan sdzi: dlaczego tak trudno
dosta poczenie? Bo jest jedna linia. A dlaczego jest jedna linia? Po to
by wystarczy jeden magnetofon i jeden decydent o tym czy skasowa czy
wpi w akta. Pozostaje marzy o tym, e myliwy strzelajcy do kaczek
nie zwracaj uwagi na kozy, ale jeli prowadz dodatkowo co w rodzaju
zielnika, to zwracaj uwag nawet na muchy i muchomory. Na wszystko!
Gdy kto ubije nastpnego Przemyka i bd potrzebni winni to
odpowiedzialny za dostarczenie odpowiednio obszernego wachlarza
potencjalnych winnych, [aby byo, w czym wybiera] nie pogardzi nawet
przestpstwami skarbowymi o ile byyby wysokie. Sowo daj, e po
126

Paskim telefonie albo w trakcie jego trwania przez cay czas


zastanawiaem si nawet nad tym czy nie jestem celowo wrabiany
[Przepraszam -, ale nie mogem wykluczy] - na Boga wicej nigdy nie
prowadzimy pertraktacji finansowych przez telefon, a nawet i w licie.
Wszystko zostawiamy do rozmowy w cztery oczy. Nie pisabym tego
listu, gdyby nie obawa, e nagle nawiezie mi Pan za wiele frankw, [bo
post factum przyszo mi do gowy, e by moe przeszed Pan na
koncepcj kupna od razu 12 obrazw!].
***
25.7.1984
Kilka spraw do rozwaenia lub ewentualnego zaatwienia:
Primo arwki. Po namyle powracam do proby o kupno i przysanie takim
samym transportem jak piwo, 40 arwek 100 W w kolorze "dziennym".
Gdyby jakim cudem nagle znalaz Pan przy okazji takie same (100 W + gwint)
arwki, ale matowe to oczywicie bez adnego prbowania prosz o 60 sztuk.

Spisaem dwa protokoy przekazania prac oraz prac, ktre zostaj w moim
posiadaniu - dostaje Pan obie kopie, ale o ile rzecz jest le sformuowana,
to prosz j powtrnie sformuowa dobrze i kopi przesa do Warszawy
przy jakiej okazji. O ile to musi by podpisane przez obie strony [Pan
zna cay ceremonia prawny, ktry rzecz Uwica], to prosz
zadecydowa, jak, kiedy i ja si dostosuj. Takie protokoy wydaj mi si
konieczne, bo inaczej za rok czy dwa nie bdziemy ju nic pamitali. Co
do tego, jakie obrazy maj jakie numery, mamy obaj spisan notatk na
brudno oczywicie, z wyjtkiem tego, co Pan ju zabra, nie
ponumerowaem jeszcze nic innego [z lenistwa], ale obiecuj, e to
uczyni zgodnie z notatk na brudno jak zrobiem w Pana obecnoci.
Sprawa poziomych formatow 87,5 x 97,5, do ktrych przygotowania miaem
przystpi zaraz po Pana wyjedzie, niestety mocno si skomplikowaa. Miaem
materia naby w magazynie w Falenicy, ktry czeka tylko na faktur i potem
zwie i zoy na "daczy" u mojego szwagra gdzie leay zreszt skrzynie. Z
tym, e skrzynie leay w garau, a pyty ze wzgldu na wilgo musiayby lee
w "salonie" i tam te by pocite cyrkulark Black+Decker, co zrobibym sam
127

przy pomocy mojej ony [innej drogi niestety nie ma: co chcesz zrobi
porzdnie, zrb sam]. Ow przedwczoraj wyjanio si, e "dacza" zajta
bdzie w sierpniu i wrzeniu i najbliszy termin wypada w padzierniku
[poprzednio bya mowa, e zajta bdzie tylko w lipcu] i nic tam nie mog ani
zwie ani tym bardziej ci. W zwizku z tym caa sprawa musi by odoona i
to nie wiem na jak dugo, bo z kolei w padzierniku moe si okaza, e pyt nie
bdzie w magazynie, poza tym do rozpuszczenia ywicy do impregnowania
caoci, [ktr Panu pokazywaem] mam tylko rozpuszczalnik nitro [innych na
razie od dwch miesicy brak w handlu, tego zreszt te, ale mam go od roku], a
nim nie mona pracowa pod dachem, bo mona dosta krwotoku od smrodu,
za w padzierniku - by moe - nie da si ju pracowa na dworze, wic jeli
niedobory towarowe i terminowe zo si niekorzystnie [nie wspominam o
ramach, ktre mam zaklepane na 25 % zaledwie "na pikne oczy"] to caa
impreza moe przesun si na wiosn-lato 1985.
Sprawa formatw duych i kwadratw duych. Jak ju mwiem po sklejeniu
(tym razem) dziwnie si to pokrcio. Zreszt zademonstruj o ile nie
zapomnimy obaj, bo nasz kontakt tym razem by jednak chaotyczny. Wg
wyjanie udzielonych przez faceta budujcego dekoracje w TV [na takiego
akurat trafiem przypadkiem] bd jest do usunicia w przyszoci, gdy wynika
z tego, e skrcajc rzecz po sklejeniu skrcaem od krajw, a nie od rodka.
By moe - sprawdz -, ale na razie mam okoo 17 sklejonych, co kosztowao
mnie ponad miesic pracy [jeden skleja si przez dwa dni oczywicie robic
przy tym, co innego, ale zajmuje miejsce i wie si to z nieustannym brudem,
trocinami etc.] i te 17 z wyjtkiem 1 czy 2 najgorszych mam zamiar wyrobi,
gdy w moich szerokich na 5 cm listwach one si prostuj, jako e w sumie s
dosy wiotkie mimo skrzywienia. Chodzi o to, e nie wiem, jakie s ramy
metalowe, o ktrych Pan wspomina i czy s one dosy sztywne oraz jaki maj
profil? Obawiam si bowiem, e nie usztywni krzywego podobrazia i cao
te bdzie krzywa oraz e w ogle nie da si do nich montowa obrazu takiego
jak go ju zaprojektowaem. W zwizku z tym prosibym o prbk takiej listwy
niepozaginan i o dugoci 132 centymetry abym widzia, czy przy skrcaniu
poddaje si podobrazie czy te poddaje si rama. Gdyby takie prbki okazay si
dobre to wysyabym due obrazy bez ram i due kwadraty bez ram, a jedynie
obklejone dystansow listewk, ktra wchodziaby potem pod ramy. Oczywicie
do tego celu potrzebne s specjalne skrzynie, ale aby podj decyzj ich
budowania MUSZE uprzednio wiedzie, w co to bdzie oprawiane we Francji i
czy ta idea ma jaki sens.
(RYSUNEK)

128

Jeeli nie da si przeskoczy tego, co w punkcie poprzednim, a wic albo


sztywnych ram, albo skrcania si podobrazi, albo transportu albo jeszcze
czego, to istnieje ewentualne rozwizanie zastpcze [te wymagajce wiele
czasu] mianowicie oprawiania obrazw duych tak samo jak mae, czyli nie
naklejania od spodu wstpnie przed malowaniem usztywnie, ktre potem s
przyczyn wielu problemw. Usztywnienia te miay na celu wzmocnienie pyty
i o ile by ich miao nie by, to musiabym:
1. Przerobi stalugi, a raczej system zaczepiania duych podobrazi co zajmie jak
licz ca 3 tygodnie wraz z bieganiem za potrzebnymi rzeczami, czekaniem na
schnicie kleju etc. W czasie tego nie bd mg malowa i moja wydajno
spadnie w roku 1984 o dwa lub trzy obrazy.
2. Gruntowa pyty pilniowe, a raczej impregnowa je czym lepszym od
ywicy, ktr Panu pokazaem, a mianowicie lakierem olejno-ywicznym
[oddzielnie opis tego lakieru] tak jak to robiem z formatami mniejszymi wtedy,
gdy jeszcze za Gierka lakier ten lea w kadym sklepie po 40 z. za kilogram.
Teraz od paru lat brak go cakowicie - gdyby by, kosztowaby ca 160-200 z. za
kilogram czyli grosze, ale nie ma, kompletnie nie ma!!
3. Po zagruntowaniu musiabym czeka minimum 3 miesice na wyschnicie
tego lakieru, ktrym nasycibym pyty na zapas na par lat z gry i dopiero
wtedy mgbym na nich malowa, gdy inaczej akryl, ktrego uywam na grunt
nie miaby przyczepnoci nawet po zmatowieniu.
4. Gdyby taki lakier mia by sprowadzany z Francji nie mog za niego paci,
bo nie wytrzymam adnych dodatkowych obcie - wreszcie ja
zaprojektowaem wszystko na miar moich krajowych moliwoci i nie
mylaem, e kto zacznie od wymiany ram i e w ogle przyjdzie mi malowa
niejako en masse due formaty, ktre przewidywaem bardzo, bardzo "od czasu
do czasu".
5. Mgbym wysya due formaty bez ram w specjalnych skrzyniach i
oprawiaby je sobie Pan na miejscu [ja te odcinam si od zwizanych z tym
kosztw dodatkowych], ale co zrobi z obrazami niesprzedanymi, ktre po 3
latach zaczyby mi wraca "en masse" by moe, bez ram??? Bo by je sobie
Pan chcia odzyska? Przecie mam mono oprze o ciany maksimum 2
obrazy bez ram i trzeci na stalugach nie mwic ju o tym, e podklejanie ex
post listwy od spodu i oprawianie "po mojemu" jest niemoliwe. Naley to
zrobi przed malowaniem, nawet przed gruntowaniem. A od rki innych ram w
Polszcze nie zaatwi - to sprawa kilku miesicy i robienia na miar - tak wic
musiabym dostawa od Pana zwroty w ramach na Paski koszt. Absurd chyba, e to dla Pana jest opacalne. Prosz rozway.
129

Jak Pan widzi ilo komplikacji jest ogromna i wszystko zalene jedno od
drugiego - na razie wic prosz o prbne profile francuskie po jednej sztuce
kadego, ale dugie na "maksimum", czyli 132 centymetry abym mg to
wyprbowa i ktry ewentualnie zaakceptowa.
Gdyby szo o ewentualne lakiery, ktrymi miabym nasyca pyt pilniow by
zwikszy jej wytrzymao na uszkodzenia i trwao w czasie, to nie wdajc
si teraz w szczegy, dlaczego to maj by akurat lakiery takie, a nie inne, (bo
o tym trzeba by na kilkunastu kartkach) podaj, e chodzi o:
Lakier olejno-ywiczny bezbarwny
Jest to nazwa najoglniejsza, ktra zapewne nigdy nie wystpuje w handlu w
takiej formie jak podaem, wic wyjaniam kade sowo, co moe uatwi
nabycie prbek:
Sowo lakier oznacza, i roztwr ma charakter przeroczysty w odrnieniu
od emalii lub farby, ktre maj charakter kryjcy.
Okrelenie olejno-ywiczny precyzuje, e substancja skada si z oleju lub
raczej pokostu (rodzaj ugotowanego oleju) z domieszan ywic naturaln lub
syntetyczn, ktra jest albo modyfikowana albo nie, ale to jest ju bez
znaczenia. Najczciej produkowane lakiery olejno-ywiczne bazowane s na
pokocie lnianym oraz ywicy kopalowej (naturalna) lub alkidowej
(syntetyczna). Obie ywice s dobre do moich celw z tym, e wolabym, aby
sam pokost nie by syntetyczny, (bo taki te bywa), lecz lniany. Wic jeeli co
bdzie nosio nazw np. ALKYD-LACK, to najprawdopodobniej skada si
bdzie z modyfikowanej ywicy alkidowej w oleju lub pokocie lnianym. W
Polsce taki lakier nazywa si FTALAK, gdy ywica alkidowa nosi te nazw:
alkidalowej, gliceroftalowej lub ftalowej, aby byo trudniej zgadn. Trudno
przewidzie, jakie nazwy s we Francji. Moe byby katalog lakierw z jakimi
informacjami????
Wreszcie sowo bezbarwny oznacza wcale nie to, co by z pozoru wynikao
(bo FTALAK bezbarwny ma kolor ciemnej herbaty i to mtnej), lecz oznacza,
e do substancji nie zosta dodany aden pigment i jest to po prostu samo
spoiwo, ktre po domieszaniu pigmentu, emulgatora, stabilizatora etc. staje
si emali.
Zdaj sobie z tego spraw, e dla Pana jest to tor przeszkd, ale podaj to na
wypadek gdyby takie rozwizanie okazao si jedyn moliwoci. Na dodatek
nie mam bladego wyobraenia o cenach, ale jeden duy obraz potrafi wchon
ca 1kg takiego lakieru jako impregnatora.
W Polsce 1kg kosztowaby (gdyby by) ca 160-200 z, gdy tyle kosztuje emalia
ftalowa, ktra jest w zasadzie tym samym.
***
130

Piotr Dmochowski
5, sq. des Montferrants
78160 Marly-le-Roi
tl. 3-958-32-47
W.Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly-le-Roi, le 11 aot 1984


Szanowny, Drogi Panie
Dokonaem wielkiego czynu: sfotografowaem w dwch
egzemplarzach ca literatur o Panu i jeden egzemplarz
opracowaem
(to
znaczy
powycinaem,
pocechowaem,
poukadaem w kolejnoci i przygotowaem na planszach wielkoci
szpalty gazetowej. Wystarczy woy teraz to wszystko do
foliowych kopert i woy do press booku). Bya tego ilo tak
imponujca, i caa praca zabraa mi cae cztery popoudnia i
dzisiejsz sobot. Nie omielam si jednak odsya Panu
oryginaw drog, ktr idzie ten list. Poczekam a sam przyjad
do kraju lub bdzie tam jecha kto pewny. T sam drog przel
Panu fotokopie, o ktre Pan prosi (drugi egzemplarz). Nie mam
jednak odwagi "opracowywa" go i pozostawiam to innym.
Przyznam, i czasami egzemplarz, ktry si Panu dostanie bdzie
mia wady gdy sam wziem sobie odbitki, ktre byy bezbdne,
(gdy w trakcie odbijania orientowaem si, e popeniem bd,
drug odbitk robiem stosownie, lecz potem sobie j
zachowywaem). Pisz to by wiedzia Pan, i Jego press book,
ktry sporzdziem, jest technicznie bez zarzutu, o czym nie
monaby przypuszcza po egzemplarzach, ktre si Panu
dostan.
Niestety inne Pana
zapobiegliwoci.

proby

nie

rwnie

zalene

od

mej

Tak wic z ramami musimy poczeka do koca okresu urlopowego, gdy


dwaj moi "ramici" zamknli sklepy na cay sierpie.
131

arwki przesyam w niniejszej paczce. Mimo poszukiwa matowych


niebieskiego koloru nie ma. Gdybym kiedy przez przypadek gdzie
znalaz, oczywicie zakupi wiksz ilo.
Sprawa dla Pana najwaniejsza: pyt, nie wyglda najlepiej. Sklep, z
ktrym wszedem w rozmowy przyrzek mi da odpowied, co do iloci
tytuw, ktre liczy mi znale wczoraj. Gdy si zjawiem odpowiedziano
mi, i ich dostawcy z powodu wakacji i week endu s nie do zapania i e
odpowied bd mia w poniedziaek. W midzyczasie zaczem pyta w
trzech innych sklepach, gdzie ceny s znacznie wysze, lecz gdzie nie
robiono mi wikszych nadziei uprzedzajc, i znalezienie 50-60 procent
tytuw bdzie nadzwyczaj dobrym wynikiem. Pono nie ma we Francji
ani jednej fabryki tych pyt a jedyne dwie znajduj si w Japonii i w
Niemczech. Jeli to prawda to obawiam si, e kopotom w dostawach
nie prdko bdzie koniec. Oczywicie w niczym nie przeszkodzi mi to w
poszukiwaniu interesujcych Pana pozycji i nie na to by pozby si
samemu problemu uprzedzam Pana o czekajcych nas trudnociach.
Poniewa jednak ma Pan przed kocem miesica podj decyzj kupna
aparatury, musi Pan wzi te informacje, (ktre postaram si oczywicie
jak najszybciej sprawdzi i telefonicznie Pana powiadomi o
ewentualnych radosnych zmianach prognozy) pod uwag.

Czy otrzyma Pan mj list z zapytaniami? Bardzo prosz wzi go


pod uwag i w wolnych chwilach, lecz po dugim namyle,
odpowiedzie mi na te pytania lub odmwi odpowiedzi
uzasadniajc to jednak. Tego rodzaju odmowa jest swego rodzaju
odpowiedzi i ci, ktrzy kiedy bd list Pana zawierajcy ow
odmow odpowiedzi czytali lepiej bd mogli zrozumie, dlaczego
pewne wyjanienia nigdy nie zostay przez Pana dane w
wywiadach lub korespondencji, ktr Pan prowadzi z innymi.
List zawierajcy pytania pisaem rano spieszc si przed odlotem i
na dodatek brako mi papieru. Za mao wic zadaem pyta
dotyczcych elementw czysto technicznych i kolorw, o ktrych
kilkakrotnie Pan napomyka w rozmowach, o uywanych farbach, o
rodzajach pdzli i przernych technikach, jakich Pan w malarstwie
prbowa, o Pana wtpliwociach co do ptna i o problemach (lecz
i korzyciach) wynikajcych z pyty pilniowej, o jej utwardzaniu,
ciarze (ktry jest jednym z faktorw uniemoliwiajcych due
rozmiary), o innych przyczynach determinujcych rozmiary
(m.innymi o rozmiarach mieszkania lecz chyba rwnie o jakim
132

zahamowaniu przed duymi rozmiarami, bo przecie w Sanoku


mia Pan warunki doskonae, a mimo tego duych formatw Pan
nie stosowa), o sposobie w jaki Pan maluje tak dla Siebie
charakterystyczne to, zoone z kilku nakadajcych si barw, o
sposobie nakadania farby i stosunku jaki zachodzi pomidzy
szkicem owkiem a szkicem na pycie, o "strategii" malowania, gdy
siada Pan przed sztalugami (czy maluje Pan najpierw szkic czy od
razu do koca mae detale, jedna po drugich i ju wicej do nich
Pan nie wraca, o tym czy Pan maluje siedzc czy stojc, jakich
uywa Pan wiate, czy zasania Pan okno czy te wiato
soneczne pomaga Panu, o tym, i wiele chwil w czasie malowania
jest czysto rzemielniczym wykonywaniem pracy, ktre pozwalaj
Panu sucha muzyki, o tym ile Pan pracuje dziennie godzin, czy
przerywa Pan czsto na telefon, na rozmow czy te nie znosi Pan
by Mu przeszkadzano, czy inspiracja przychodzi Panu w sposb
do rwnomierny czy te s dugie okresy posuchy i czy miewa
Pan lki o to, e wszystko si ju w Panu wypalio i e nic by
moe dobrego ju Pan nie wymyli, o tym czy Pan dyskutuje swoje
projekty z bliskimi czy nie maj oni adnego wpywu na rozwj
koncepcji, o tym czy na og ciko Panu przychodzi malowanie i
stale jest Pan niezadowolony czy te bywaj obrazy, ktre niejako
"same" si robi a inne ani rusz nie chc wyj, o tym, e nie znosi
Pan adnego kieratu i w zwizku z tym nie godzi si nie tylko na
zamwienia lecz nawet na najmniejsz prob przyszego
nabywcy, o tym jaki jest Pana stosunek do klientw i o podstawach
panujcego w Polsce przekonania, i Beksiski nie sprzedaje
swoich obrazw.
To oczywicie drobna czstka pyta "technicznych" (a dla mnie
ogromnie wanych), ktre chciabym by Pan jak najobszerniej
potraktowa.
Dokument, jaki chciabym w ten sposb otrzyma od Pana byby
niejako sum Pana pogldw na wasne malarstwo. Chciabym by
dokument (w wielu odcinkach by moe) by dla potomnoci
rdem najrozmaitszych informacji. Nie sdz, by naleao go za
naszego ycia publikowa. Lecz o jego istnieniu bd wspomina i
czasami si na powoywa.
133

Poniewa chciabym nada owemu dokumentowi pewien charakter


Paskiego credo, bardzo bym prosi o jak najstaranniejsze
zredagowanie go, tak by nie mia on pozorw spontanicznie
napisanego listu, w ktrym wiele rzeczy jest zaledwie
napomknitych lub zgoa przemilczanych, a te, ktre s poruszane
gin pod nawa drugorzdnych detali, ktre nieuprzedzony
czytelnik nie umie oddzieli od sedna sprawy.
Pozwalam sobie przesa przemiej Maonce Pana, wielkiej znawczyni
herbaty i niezrwnanej jej preparatorce, kilka rodzajw tego wybornego
napoju. Wspominaa mi Ona o jakiej herbacie libaskiej. Prosz o
askawe ucilenie, o jak herbat chodzi, bo nie znajduj notatki, jak
natychmiast sporzdziem, gdy mnie o ni prosia. Udam si do sklepw
arabskich i na pewno co znajd.

Pozdrawiam Pana najserdeczniej


PS. W niniejszej paczce wysyam dla mego szwagra Stanisawa
Zylewicza rumianek dla jego nowo narodzonego syna. Bardzo prosz o
uprzedzenie go, i nadszed na nr 26-47-93, tak by mg si do Pastwa
zgosi po odbir.

PS.PS. Wspomina mi Pan o kilku korespondentach, z ktrymi


wymieni Pan szereg liczcych si listw. Czy mgby Pan poda
mi ich adresy? Do Wanka mam, lecz jaki jest Piaseckiego,
Urbanowicza i tego czwartego, ktrego nazwiska zapomniaem?
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 12.8.84.

Nareszcie wczoraj doszed ten Panski list napisany w Warszawie w dniu


1 bm., ktrego oczekiwaem z pewn niechci, bo wiza si [jak Pan
zapowiedzia] z ucilaniem pyta co w zaoeniu ju implikowao
konieczno ucilonych odpowiedzi,a jeeli na co obecnie [tzn.
zaczynajc wiek podeszy] nie mam na pewno ochoty, to na ucilanie
odpowiedzi i teoretyzowanie na temat wasnej twrczoci. Z trudem
przebrnem przez las pyta [z trudem, bo pisane byo rcznie i
134

markerem, co powodowao, e nie naleao do lektury atwej i przejrzystej


- na dodatek wystrzelaem si z tej tematyki w naszej chaotycznej
rozmowie, ktra trwaa przeszo 8 godzin - a propos: czy mam to
kopiowa czy te w zwizku z faktem, e nie wyraziem zgody na
spisanie i publikowanie fragmentw, straci Pan zainteresowanie dla tych
tam? pytam, bo nie zostawi Pan dostatecznej iloci kaset - czy mam je
moe naby w Pewexie i zrobi kopie, czy te zrezygnowa?] i widz, e
na wszystkie te pytania odpowiedziaem poprzednio w szeregu wywiadw
lub raczej "wywiadw" [forma wywiadu bya pretekstem dla mnie bym
mg si wypowiedzie na temat zrozumiaych dla mnie mechanizmw
wasnej twrczoci - korzystaem z tego pretekstu konstruuj "wywiady"
na maszynie do pisania w kadym razie te, o ktrych Panu wspominaem i
ktre wymieni poniej]. Wyjtek bodaje stanowi pytanie, dlaczego
maluj tylko na pycie, a nigdy nie na ptnie, ale na to pytanie sam sobie
Pan umie udzieli odpowiedzi, jako, e od p roku jestemy nieomal
maestwem i pisaem ju na ten temat: Mog w kadej chwili
poprbowa malowania na ptnie, a take na eloksowanych pytach
aluminiowych, okrgych deskach lub blatach do stolikw etc.,
wszystkiemu na drodze stoi brak materiau, lub brak miejsca, lub brak
chci ryzyka ["a co z tego wyjdzie"] lub brak moliwoci transportu ["jak
to pakowa"] etc., etc. Ja jestem "otwarty", ale przestawianie wajchy
zajmie mas czasu i pocignie konieczno przerbek pracowni etc., etc.
czyby Pan zapomnia jak mieszkam - w tych warunkach jakie mam,
mog robi to, co robi - ten warsztat [zapasy materiau, narzdzia etc.]
nie by owocem pjcia do sklepu i kupienia, lecz owocem 10-letniego
"zdobywania" i zbierania, zestawiania etc. i to nie z mojej winy [e to
jestem taki konserwatysta], lecz z winy otaczajcej mnie rzeczywistoci.
Gdybym mia warsztat ustawiony na ptno, zapewne miabym podobne
trudnoci z uruchomieniem malowania na pycie pilniowej.
A teraz wymieniam wszystkie wywiady, ktre byy po prostu moimi
wypowiedziami napisanymi ex post [wywiad przysany do autoryzacji
wyrzucaem do kosza i pisaem raz jeszcze, zachowujc lub nawet nie
zachowujc stylistyk rozmowy]. Inne niewymienione tutaj s
wywiadami autentycznymi lub te tylko czciowo zostay przez mnie
uszminkowane.
Nowy Wyraz
Sztuka
135

Tygodnik Powszechny
Tygodnik Kulturalny
Projekt
Polska (Moja Forma Egzystencji) - wypowied do dzi aktualna
Wypowied w katalogu-plakacie z Teatru "Stu" w roku 1977
(Dochodzi wypowied w katalogu Mity, Marzenia, Wtajemniczenia
(wypowied, ale nie yciorys!) oraz krtka wypowied wydrukowana w
katalogu galerii Pryzmat, ktry daem Panu do kserowania).
oraz wszystko co podpisaem by jako swoj wypowied. Oczywicie daty
s istotne, bo co innego malowaem i mylaem robic wywiad do
NOWEGO WYRAZUu, a co innego malowaem i chyba mylaem robic
jak do tej pory ostatni istotny wywiad do PROJEKTU. Ma Pan
reprodukcje, ma Pan daty na nich [Glinicki pisa] ma Pan wszystkie
teksty, ja umywam rce, mnie si wicej nie chce o sobie pisa. Za kilka
dni wyjdzie zapewne jeszcze ostatni [zastrzegam si] mj wywiad w
yciu w "Radarze", ale bdzie to ple-ple, spisane wprost z tamy, ktrego
nawet nie chciao mi si poprawia, daem po prostu imprimatur na to, co
spisaa ta pani i cz - wyl Panu, ale to bez znaczenia. MAM DOSC!
Wicej nie bd! Z wymienionych wyej aha, jest jeszcze jaki z pisma
rzeszowskiego, ale, zapomnialem jakiego, przeprowadzi go niejaki
Wawrzczak, ktry pod tym jest podpisany, ale ten Wawrzczak by wtedy
reporterem radiowym i robi ze mn ze dwa lub trzy wywiady do
lokalnego radia. Gdy spisa z jakiego wywiadu radiowego i "owoc"
przysal mi do akceptacji, wziem maszyn i napisaem rzecz raz jeszcze,
ale po swojemu, jeeli wic w tym wywiadzie [ma go Pan] jest jaka myl
istotna, to te mona j cytowa w caoci, bo napisaem j - obmyliem i
zredagowaem na zimno, a forma wywiadu jest pretekstem. Wic z
wymienionych wyej pseudowywiadw moe Pan cytowa mnie bez
ogranicze, bo w tym celu je w ogle wymyliem, inna rzecz, e trzeba
przy cytatach dawa dat i wyjania odniesienie do obrazw, ktre wtedy
malowaem. Nie sdz, by dzisiejsze byy identyczne do tych sprzed lat
10. Wsio.
Grzebic po szufladach znalazem przypadkowo gwarancj Sanyo z mojego
automatu telefonicznego i tam s na odwrocie Sanyo Service Centres i jest tam
adres: 30-32 Quai De La Loire, F-75019 Paris, France, tel. 607-0603.
Oczywicie na dole zaznaczone jest "The above adresses are of August 1983",
ale nie wykluczone jest, e nic si przez rok nie zmienio, a te nie jest
136

wykluczone, e jest to wanie ten sklepik, o ktrym Pan mwi. Na wszelki


wypadek jednak wysyam. Podkrelam Sanyo, a nie Sonjo jak Pan z uporem
wymawia, co by moe przyczyn, e kieruj Pana do serwisu innej japopskiej
firmy "Sony".

To na razie tyle. Piknie pozdrawiam oboje Pastwa i przepraszam za


zawd, jeli idzie o wypowiedzi na wasny temat.
Beksiski
PS. Co do pyt CD, to w oparciu o Paski telefon chciabym jeszcze raz
podkreli, e o tym czy mam zaryzykowa kupno: platine, wzmacniacza etc.,
decyduje nie tylko cena jednej CD, ale take moliwo zorganizowania plus
minus tego wszystkiego o co prosiem. Termin nie gra tu wikszej roli i jeeli
sklep zapewni, e np. do maja przyszego roku uda si sprowadzi prawie
wszystko, ale partiami, bo cz zaraz, cz za miesic, a cz po nowym
roku, to ja podejmuj decyzj kupna, w przeciwnym wypadku nie podejmuj.
Poniewa jednak facet, ktry mi to moe zaatwi i przywie ma wyjecha 10
wrzenia, a 1 wrzenia bdzie w Warszawie po fors [on jest z Poznania], to
musz ju do 1 wrzenia mie jakie zapewnienie typu: "da si zorganizowa"
lub "nie ma szans na wicej ni poow". OK? W tym drugim wypadku
zrezygnuj w ogle.

***
Drogi Panie!

Warszawa 14.8.84.

Jak to zwykle bywa na drugi dzie po wysaniu listu miaem nagrane


Paskie zgoszenie na automacie, ktre spowodowao, e poowa z tego,
co poprzednio pisaem stracia na aktualnoci. Bylimy akurat w kinie na
"Rosemarys Baby", ktre z 10 czy wicej letnim opnieniem trafio na
ekrany polskie. Przyczyn podobno bya niech Gomuki do
Polaskiego, ale czy to prawda? Kto mi tumaczy, e by zakaz i nikt
tego potem ju nie jest wadny zrewidowa, nawet, jeli przyczyny ustay.
Pniejsze filmy Polaskiego dochodziy na nasze ekrany, a kilka
wczeniejszych byo zatrzymanych - podobno "Miasto Kobiet" Felliniego
odleao si te lat kilka tylko dlatego, e graa tam polska aktorka Anna
Prucnal, ktra te bya le widziana z jakich tam powodw. Ten kraj
skada si z dewotw - przypominam sobie, gdy przed laty bya jaka
137

dzika zupenie awantura o to, e bodaje Breton czy kto inny wysa na
jak ekspozycj grupy Phases, (ktr mj znajomy pan Bogucki
organizowa w Krakowie) szereg zdj historycznych do gabloty,
majcych obrazowa pocztki surrealizmu we Francji, na jednym z nich
Breton sta w towarzystwie jakiego starozakonnego w cwikierach,
poczciwy pan Bogucki umieci zdjcie sdzc, e jest to moe Tristan
Tsara w przebraniu, a to by sam Bronstein-Trocki i zrobia si Afera, bo
oczywicie kontrolerzy z KC nie odrnili surrealizmu od taszyzmu, ale
Trockiego rozpoznali od pierwszego wejrzenia i oskaryli organizatorw
o "trockizm", co byo o tyle komiczne, e z kolei nikt z organizatorw nie
sysza zapewne nigdy o Trockim [podobnie przed wielu wielu laty
jeszcze jako budowniczy socjalizmu w Rzeszowie oskarany byem o
"Gomukowszczyzn". Gomuka wtedy jeszcze chyba siedzia]. Ale
zgubiem wtek. W kadym razie nie zestarza si ten film i obejrzelimy
go z du przyjemnoci - z perspektywy czasu jawi si jako co raczej
smutnego i nostalgicznego ni demonicznego.
Przyszdszy do domu dowiedziaem si z nagrania, e z laserami wszystko
zapowiada si pozytywnie. Zatem daj facetowi zielone wiato i fors do rki,
nich kupuje laserowy gramofon i wzmacniacz [chyba Revox B-251 bdzie
najlepszym wzmacniaczem, ale kosztuje ca 1000 dol.], kolumny gonikowe
zostawi na razie te co mam, bo gdybym chcia kupowa naprawd dobre, to nie
byyby taniej ni po 3000-4000 od sztuki - a taki fanatyk to ja jednak nie jestem
- wreszcie nigdy mi nie zaleao tyle na wiernoci brzmienia, co na braku
zakce - u mnie w pracowni nie ma zreszt w ogle warunkw na wierno
brzmienia. Gdy tylko doda si basw zaczynaj rezonowa tysice przedmiotw
- wyciszenie tego jest wprost niemoliwoci w tym gigantycznym spitrzeniu
materii, na niewielkiej w kocu przestrzeni. W kadym razie jeszcze raz
podkrelam: nie musi Pan zdobywa tych pyt szybko!!! Dla mnie najwaniejsze
jest, e w kocu bd w terminie do p roku powiedzmy. Natomiast bardzo
bybym wdziczny gdybym mg dostawa albo jakie pismo albo jaki
informator nowoci ukazujcych si na rynku CD [ale take ewentualnie pyt
analogowych] w zakresie muzyki klasycznej, pop i jazzu. W miar monoci
idzie te o cen tego periodyku: nie zaley mi na niczym super eleganckim ani
czsto wydawanym, wystarczyby nawet kwartalnik, ale taki, w ktrym byoby
duo nowoci i ewentualne krtkie recenzje. W kadym wypadku decyduje
raczej cena rocznej prenumeraty, gdy szkoda mi wywala fors na co, co
suy bdzie wycznie pobienej informacji [francuskim posuguj si z tak
sam biegoci jak kadym jzykiem europejskim tzn. z adn, ale z trudem i
ze sownikiem odczytam pobiene omwienie nowej pyty takie jak to si
138

zwykle robi, czyli w trzech, czterech zdaniach; dla bardziej gupich ni ja


zamieszcza si symbole: wykonanie:+++; technika nagrania: +++++; warto
kolekcjonerska: ++; informacja wewntrz: ++ i tak dalej, w RFN najlepszym
tego typu pismem jest AUDIA, by moe zreszt wystarczyby folder
zawierajcy nowe nagrania, ktry ukazuje si bezpatnie i dosta go mona z
okrelon czstotliwoci w sklepach. Zostawiam do Paskiej decyzji, bo nie
znam rynku francuskiego. Licz na Pana, e ewentualne nowoci w
ograniczonej iloci [ca 5-6 na miesic] bdzie mi Pan mg kupowa i co jaki
czas przesa okazj? O ile dobrze pamitam oferowa Pan swoje usugi w tym
zakresie w jednym z pierwszych listw.... Takiej listy jak tym razem ju nigdy
nie bdzie, bo po prostu to jest Lista-Start. No to tyle.

Po "ptaku" = DZ namalowaem ju dobry obraz RE, a aktualnie maluj


[zaczynam] duy obraz KH - nie wykluczam, e oba bd dla mnie, a
wic miaby Pan ju dwa spord poprzednio "zatrzymanych", ale ja
zawsze tak sdz, gdy maluj, a potem mi si zmienia. RE i KH maj
rozmiar taki jak weseli faceci w doku, co bdzie dalej na razie nie
wiem.... Piknie pozdrawiam prosz przekaza ukony onie
Beksiski
***
Drogi Panie!

Warszawa 26.8.84.

Po powrocie do domu [w niedziel i sobot wyjedamy zazwyczaj pod


Warszaw do rodziny w godzinach popoudniowo - wieczornych]
zastaem nagranie od Pana. Bardzo dzikuj za informacje o pytach CD.
Ciesz si, e wszystko jest na dobrej drodze, ja z kolei staram si o sprzt, ale
jeszcze nie wrci z urlopu pan Skrzydlewski z Poznania [te posiadacz jednego
obrazu], ktry obieca zaatwi mi kupno PHILIPSA "CD - 303 schuell" oraz
wzmacniacza LUXMAN "ile tam" [bo nie mam pamici do numerw] z NRF,
we wrzeniu. Kolumny zostawi te co mam, gdy dobre kosztuj horrendalnie
drogo. [Schpitzenklasse: CABASSE ALBATROS V kosztuj po 35000 DM
sztuka, czyli dwie sztuki kosztowayby 70.000 DM, oczywicie inne nie s a
tak drogie, ale ta cena daje pojcie o cenach kolumn wogle, przyczym jak
wiem przyrost jakoci o p procent idzie w parze z podwyszeniem ceny o
100%) i zaraz to wszystko pocz i zaczn gra, sprawdzajc jako pyt, ktre
139

by moe w midzyczasie nadejd (czciowo). Miejmy nadziej, e nowe ca


wywozowe na samochody i sprzt HI - FI nie spowoduj, e bd musia zdj
spodnie przez gow! Za samochd zapac poczwszy od wrzenia co ponad
p miliona zotych, co brzmi dumnie, ale nie przekracza ca 1000 dol. Nie wiem
na ile wzrosy ca od gramofonw, wzmacniaczy i pyt, ale wiem, ze potnie
wzrosy. Co do ce wywozowych nie byo jak na razie mowy (w prasie) na temat
obrazw, wic moe na razie jest wszystko jak byo. By moe, e jeeli idzie o
laser to kupi HITACHI, a nie Philipsa, bo, mimo, i jest gorszy to zdaje si, e
przedstawicielstwo jest w Polsce, bo mam ju ich numer telefonu i jest tu na
miejscu serwis i gwarancja, co byoby bardziej istotne od tego by kupi
najwysz klas, ktrej potem nie ma gdzie zreperowa, gdy si zepsuje.

Ale te sprawy nudz zapewne Pana i wolaby Pan usysze co o


obrazach. Ot dzi (jczc z niechci) zabraem si wreszcie do
retuszowania gowy z kneblem od Szydy i dwch obrazkw Nr 2 i 3,
ktre potem bdzie mg Panu wysa Glinicki. Nie zabrabym si do tego
nawet teraz, gdyby nie fakt, e rzuciem w poowie zaczty obraz ES i
pewnie nie bd go koczy, lecz przemaluj, bo stale mi co
przeszkadzao, a teraz dla odmiany we wtorek musimy wyjecha na dwa
dni by przywie teciow z Dynowa, wic ju wogle obraz by si
przeczeka, tak wic by przed wyjazdem nie marnowa czasu zabraem si
za retusz. Myl, e z obrazem od Szydy wbrew pozorom nie powinno
by a takich kopotw, jakie przewidywaem!! Pierwsza warstwa ju jest
i chyba uda si to zrobi dobrze i bez ladu. Podobnie z obrazem 2.
Najwikszy problem bdzie z obrazem 3 i zostan pewne lady retuszu,
widoczne w bocznym wietle, gdy rysy s gbsze i maj charakter
geometryczny. Co do nowych obrazw czyli DZ [ptak ktrego Pan
widzia] RE [inna, dua wersja katedry ktrych zapowiadaem kilka] oraz
KH [taki rozsypujcy si i ulatujcy statek lub latajca wanna nad
oceanem] tak RE jak KH s due i oba na razie chciabym zostawi sobie
czyli, e ma Pan dwa z poprzednio odoonych. Jak sdz bd to KE oraz
OH chocia ja dabym chtniej zamiast OH obraz OE, a Pan zapewne
chtniej by go wzi, tyle, e moja ona, oraz zaprzyjaniony chirurg,
zaczli seri ochw i achw na temat OE i w zwizku z tym nie bardzo
jestem jeszcze pewien czy nie zostan ubezwasnowolniony w tej materii.
Co do Muzew, to na razie zaatwiona jest rezerwacja dla Krakowa z
obrazu Nr 12. Z Sanoka bd dopiero we wrzeniu. Alicja Wahl nie
odezwaa si wogle, mimo, i skierowaem do niej ze trzech
telefonicznych klientw - moe jest na mnie obraona?
140

By tu wczoraj Glinicki [aha aha: paczka z arwkami, o ktr Pan pyta nie
nadesza jeszcze do dnia dzisiejszego, czyli do niedzieli 26 sierpnia godz 20.30 w domu zawsze kto jest z wyjtkiem kilku godzin przed dziesicioma dniami,
gdy musielimy zawie babci do doktora], wic by tu wczoraj Glinicki i tez
pyta o paczk od Pana, bo oczekuje jakiego filtru fotograficznego, ktry tam
podobno mia by. Przekazaem mu tam adhezyjn i rozmawialimy wstpnie
na temat wysyki. W zasadzie mona by zacz od wysyki obrazu Nr 16, ktry i
tak i siak musi pojecha solo i w specjalnej skrzyni jednorazowej, bo innych
takich wielkich obrazw ani nie ma, ani nie bdzie. Moe wic zacz od niego?
W nastpnym rzucie ju w zasadzie za kilka tygodni mogyby pojecha obrazy
DZ [ptak] oraz dwa nieustalone, najprawdopodobniej: KE i OH. Mogyby te
trzy pj poczt, pod warunkiem zbudowania specjalnej jednorazowej
skrzyneczki. Potem za jaki miesic bdzie mona wysa obraz od Szydy oraz
obrazy 2 i 3. Wolabym jak najszybciej pozbywa si towaru, bo wie Pan jak
jest u mnie z miejscem na skadowanie - wszystkiemu grozi uszkodzenie na
skutek nadmiernej iloci naskadanej na pki. Na razie Glinicki rusza do
robienia zdj w Warszawie, Krakowie i w Muzeach. Pobra adresy i
powiedzia, e to chce zrobi w pierwszej kolejnoci, zanim zacznie wysya.

Co do pyta na ktre mam w przeszoci odpowiada. Tak jak pisaem:


bd odpowiada na pojedyncze pytania dobrze sformuowane tzn.
dotyczce jednej sprawy a nie dziesiciu pod pozorem jednej. Nieche si
Pan nie gniewa, ale pytania typu czy maluj siedzco czy stojco
[podobno zgodnie z poprzednim telefonem takie pytania maj tam by?]
uwaam za bzdur, ale oczywicie mog na to odpowiedzie, czemu nie,
na wszystko da si odpowiedzie, inna rzecz, e zadaje Pan pytania w
stylu sowniczka rosyjskiego dla Wermahtu i SS "ne widjeli wy
krassnoarmyeytzew, zamietili wy pulemyoty, gawaryete prawdu ili was
rosstztrelyayem eto byla infanteria kawalyerria konnitza?" w kocu nie
wiadomo na co si ma odpowiada pod grob rozstrzelania. Jedno
konkretne pytanie w kadym licie. Teraz konkretna odpowied na
pytanie czy maluje na siedzco czy na stojco: Najlepiej malowaoby mi
si na stojco, a w kadym razie nie sposb wrcz konstruowa obraz
inaczej ni na stojco podchodzc i odchodzc by obj wzrokiem cao,
i to w tym wikszym stopniu im wikszy geometrycznie jest obraz.
Niestety w trakcie pracy bol nogi i chwilami si przysiada, a szczeglnie
do wykaczania szczegw. Z innej beczki rzecz biorc: nie jestem w
stanie malowa caego duego obrazu na stojco, bo sufit mam za nisko i
nie mog obrazu dwign na tyle, by jego d by na wysokoci moich
141

oczu. Powoduje to szczeglnie siln uciliwo przy malowaniu dolnych


partii duego obrazu, a gwnie przy ich konstruowaniu gdy musz to
robi siedzc, co jest przyczyn, e unikam w miar moliwoci
malowania obrazw duych w konkretnych warszawskich warunkach
gdy wie si to z utrudnieniami i przykroci pracy.
To tyle ukony dla Obojga Pastwa
Beksiski
***
Monsieur Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly le Roi, le 19 - 08 - 84
Szanowny, Drogi Panie
Zgodnie z zapowiedzi zdobyem 49 tytuw compact disc, w tym jeden
tytu skadajcy si z dwch pyt a wic w sumie 50 pyt. Cz z nich
jest opakowana w celofan, cz za nie. Sprzedawca gotw jest jednak
wymieni te, ktre miay by jaki brak niezalenie od tego czy byy
opakowane czy nie. Mam nadzieje, i wszystkie bd w dobrym stanie,
co oszczdzi Panu zdenerwowania a mnie dodatkowego latania i
zaatwiania, to znaczy rzeczy, ktre kosztuj mnie najwicej gdy patne
s w czasie to znaczy w tym, czym dysponuj najmniej.
Ceny pyt: W "Lido music", najwikszym sklepie pyt na Polach
Elizejskich ceny pyt, ktre ju zakupiem wahaj si od 150 do 250 za
jedn pyt. Po moich dwutygodniowych poszukiwaniach, rozmowach i
przymilaniach si znalazem sprzedawc, ktry, kontaktujc mnie z
hurtownikiem - czego normalnie we Francji nie mona zrobi nie
przechodzc przez jaki sklep, ktry oczywicie zarabia na tym grubo
uzyska dla mnie ceny wahajce si od 105 do 135. Nie znaczy to przy
tym, i pyty s gorszego gatunku lub wybrakowane. S dokadnie takie
same jak w tym esz samym "Lido music". Na dodatek przy kupnie
142

obdarowano mnie prezentem w postaci zniki 5 procentowej. Pozostaje


teraz problem tak zwanej "detaxy" to znaczy dalszej zniki o 33 procent
podatku, tak zwanego "TVA". By rozwiza go trzeba pewnych zabiegw
i czasu. aden mianowicie Francuz ani obcokrajowiec na stae
mieszkajcy we Francji nie moe kupi czegokolwiek bez opacenia
"TVA" nawet, jeli natychmiast wysya zakupion rzecz za granic. Moe
to natomiast uczyni obcokrajowiec, ktry jako turysta czasowo tylko
przebywa we Francji i wywozi ze sob zakupiony przedmiot. Uzyskuje on
wtedy w momencie zakupu od sklepu paragon specjalnie wypeniony,
ktry nastpnie okazuje wraz z przedmiotem na granicy w momencie
wyjazdu. Specjalny (a w zwizku z tym godzinami oblony przez
podrnych na lotnisku) celnik odnotowuje wtedy na paragonie, i
przedmiot zosta rzeczywicie wywieziony i odsya paragon do sklepu, w
ktrym przedmiot zosta zakupiony. Po okoo miesicu zawiadomiony
sklep zwraca owe 33 procent ceny na z gry w paragonie okrelony
adres lub konto kogo pozostajcego we Francji. Wziem wic pyty i
opaciem je lecz na razie nie prosiem o wystawienie paragonu gdy jako
Francuz nie uzyska bym sam "detaxy". Czekam w tym celu a kto
znajomy przyjedzie z Polski i do niej bdzie wraca. Udam si z nim do
mego dostawcy i przedstawiajc jego paszport ka wystawi sobie
paragon. Nastpnie ten kto wracajc do Polski na lotnisku uzyska
"detax" i Panu zawiezie pyty. Ja za po miesicu uzyskam zwrot
wartoci "TVA" (tzn. 33 procent ceny). Szkopu tylko w tym by takiego
kogo znale. Ot pewno mam tylko przyjazdu mojej teciowej,
ktry nastpi dopiero w lutym. By tak dugo nie czeka musz znale
kogo wczeniej a jeli ma to by zaufana osoba sprawa nie jest atwa.
W ostatecznoci pozostaje jeszcze moliwo - o ktrej tylko Pan moe
zadecydowa - nie czekania na tak okazj i machnicia rk na
"detax". Wtedy byle jaka zaufana osoba udajca si do Warszawy
moe wzi ze sob pyty lub ja sam mog je wysa Hartwigiem. Nie
dalej jak wczoraj na przykad jeden z moich przyjaci Francuzw jadcy
do Polski proponowa mi zabra pyty ze sob.
Dalsze tytuy i katalogi: Po wakacjach mj dostawca ma nadzieje
uzyska szereg dalszych wskazanych przez Pana tytuw. Prcz tego
pono ma si ukaza kilkadziesit nowych tytuw. Znajdzie je Pan w
prospektach, ktre Mu wyl. Katalogw z krytykami nadal nie ma.
Tyle pyty.

143

Co do ram to pisaem ju Panu, i zaraz w pocztkach wrzenia zajm


si tym na serio gdy w sierpniu Francja jest sparaliowana urlopami.
Zanim jednak sprawa ram zostanie rozwizana (o ile zostanie...)
sugeruje Panu by nie czerni Pan przez Niego robionych ram na ich
odwrocie, to znaczy na wziutkiej krawdzi ktra styka si ze cian i
czasami przy niezrcznych manipulacjach brudzi j.
arwki: Licz, i paczka z czterdziestoma arwkami dotara ju do
Pana. W midzy czasie zarysowaa si (niepewna jeszcze) perspektywa
ich kupna po znacznie niszej cenie.
Tyle "przyziemne realia".

Mam nadzieje, i pozwol mi one na dugotrwae ominicie rygorw


punktu, o ktrego zmian w kierunku wikszej, (jeli ju nie
cakowitej) rwnoci pomidzy nami bardzo, bardzo prosz. Jeli
bowiem pobudki "materialne", cho wane s w naszych ukadach
stosunkowo drugorzdne dla Pana to jest tak podobnie i w moim
wypadku. Gwnym motorem mego dziaania jest autentyczna
fascynacja, jak wywieraj na mnie niektre Paskie obrazy.
Dlatego drczy mnie myl, i niektre Paskie obrazy, po ktre
pobiegbym na koniec wiata by je zdoby z pewnoci mi si nie
dostan, jeli utrzymamy niezmieniony punkt 37 lub, e bd
musia przeywa lki (jak ostatnim razem) czy aby nie spowoduje
scysji zbyt natarczywymi probami o odstpienie mi ich i czy w
ogle owe proby poskutkuj. Jeli rozwizanie, ktre
zaproponowaem a ktre Pan odrzuci, polegajce na tym, i
pierwszy obraz wybierze Pan, potem ja, potem Pan etc. nie moe
by przyjte, istniej z pewnoci inne warianty moliwe do
zaakceptowania przez obie strony a ktre godziyby nas w tym
zasadniczym dla nas obu punkcie.
Sprawa pyta dotyczcych inspiracji i techniki Paskiego dziea:
uzgodnilimy telefonicznie, i zamiast jednej odpowiedzi na lawin
pyta, jak zasypaem Pana w mych dwch ostatnich listach
bdzie Pan stara si odpowiada na poszczeglne kolejne
pytania, ktre pozwol sobie zadawa Panu w mych kolejnych
listach. Oczywicie nie kryj, i takie rozwizanie pochlebia mi
ogromnie gdy tym samym moja skromna osoba, jako adresat tych
144

wypowiedzi przejdzie do historii. Dzi zadaj wic pierwsze


pytanie. Nie jest ono jak zapowiedziaem natury oglnej, lecz
dotyczy jednego tylko obrazu: ten ktry jest dla mnie najcenniejszy
- tumu szkieletw onierzy zbliajcych si (stojcych ?) z gbi
kotliny ku przepaci znajdujcej si na pierwszym planie. Czy
mgby Pan jak najszerzej opowiedzie (a wczci po prostu
powtrzy to, co w naszych rozmowach warszawskich opowiedzia
mi Pan ustnie) o wszystkim co z tym obrazem jest zwizane: o
inspiracji, temacie, zmieniajcych si koncepcjach malarskich ktre
pokolei po sobie nastpoway, rekwizytach (chemy ktre s rne
w rnych Pana obrazach, szkieletach jakby powizanych
powrozami i czsto wielokoczynowymi, ostrym wietle w maym
punkciku na horyzoncie w gbi kotliny)...
Oczywicie tak postawione pytania wydaj si absurdalne, naiwne i
w ogle takie, na ktre jedyna odpowied moe by tylko "tu w
ogle nie o to chodzi". Tym niemniej instynkt i dotychczasowe
dowiadczenie mwi mi, i wanie w koo tego rodzaju pyta
bd w przyszoci prowadzone niekoczce si spory dotyczce
tego obrazu, ktry, by moe stanie si jednym z symbolw naszej
epoki. Fakt, i twrca sam si na jego temat wypowiedzia nie tylko
owych sporw nie zuboy, lecz z pewnoci je podsyci.
Oczywicie lista pyta dotyczcych tego obrazu ani nie jest
wyczerpujca (kada inna podana przez Pana informacja bdzie
bezcenna) ani imperatywna (oczywicie prosz tylko o odpowiedzi
na pytania, na ktre uwaa Pan za waciwe odpowiedzie). Jeli
jednak pominicie jakiego pytania mogoby by przez Pana
uzasadnione bya by to by moe najlepsza odpowied "a
contrario" lub "implicite". To ju tylko Pan moe zadecydowa.
Pozdrawiam Pan najserdeczniej ywo i z nostalgi wspominajc
nasze u Pana rozmowy a przemiej Pana maonce najunieniej
rce cauj.
Piotr Dmochowski

145

***
Drogi Panie!

Warszawa 4.9.84.

Dzi nadszed list datowany w dniu 19 ub. miesica. Informuj, e paczka z


arwkami i poprzednim listem jeszcze nie nadesza do dzi do godziny 20, w
ktrej zasiadem do odpowiadania na list! A wic sprawa Compact Disc: W
zasadzie nie ma paniki gdy dostawa gramofonu laserowego jak mnie zapewni
facet w sklepiku PHILIPSA, ktry prowadzi naprawy gwarancyjne i
poredniczy w imporcie sprztu trwa ca 6 tygodni. Jutro dokonam przelewu
forsy, a wic nie naley si spodziewa gramofonu laserowego przed 15
padziernika. Po tym terminie jednak bdzie ju nieco "cieplej" gdy problem
ley nie tylko w terminie ewentualnego zwrotu wadliwych pyt, ale take w
terminie gwarancji gramofonu - w sumie chciabym, aby tak gramofon jak i
pyty mogy si zacz sprawdza w sposb dla mnie optymalny. Jeli gramofon
sta bdzie do lutego bezczynnie na pce, to strac niepotrzebnie ponad trzy
miesice gwarancji. Podobnie z pytami. Aby je tylko przesucha trzeba bdzie
kilku adnych dni, a jeli bdzie ich ju ca 100 to nawet wicej. Potem
ewentualnie trzeba je odsya, wic gdybym to zacz robi w marcu, to sklep w
Paryu nie pamitaby ju, e udzieli mi gwarancji na towar! Miejmy nadziej,
e nie trzeba bdzie tego w ogle robi, mnie to pociga jeszcze mniej ni Pana.
Co do wysania wic, to prosz si trzyma moich wstpnych zaoe, ktre
daem Panu na pimie jeszcze w Warszawie: Ta ilo pyt o ktre prosiem
powinna si mieci generalnie wraz ze wszystkimi kosztami [wysyka etc.] w
ramach 2 obrazw i po ich zaatwieniu dwa nastpne obrazy wg. Pana wyboru
ma Pan "zapacone". O ile nie uda si tego wszystkiego zdoby, to musimy [nie
zaniechajc stara i nie traktujc tego, co teraz pisz jako usprawiedliwienia dla
opuszczenia rk] odtrci pozosta cen w stosunku procentowym tzn: 80 %
pyt warte jest dla mnie 80 % z dwch obrazw. OK? Oczywicie doceniam
fakt, e stara mi si Pan oszczdzi kosztw i jestem za to gboko wdziczny,
bo nie nale do Krezusw, ale z drugiej strony nie chciabym Panu utrudni
ycia w poszukiwaniu moliwoci Detaxu etc. gdy zdaj sobie spraw, e jest
Pan zagoniony. Myl, e jest to uczciwe postawienie sprawy. Reszta do
Paskiej decyzji wg, tego, co wyej i wg. tego moliwoci; w kadym razie
przed 15 padziernika nic, ale to nic nas nie goni! I tak leayby u mnie na
pce. Oczywicie mgbym nie wpaca jutro na gramofon, ale dla odmiany
obawiam si, e nagle pyty nadejd szybciej ni mylaem i dla odmiany nie
bd mg ich sprawdzi, bo nie bdzie na czym. To tyle o pytach. Aha aha:
Bardzo bym prosi o skontrolowanie czy zamwiem ponisze pozycje. Nagle
dostaem inny katalog [szwedzki] i poniewa nie pamitam, co zakreliem w
146

Paskim katalogu i nie zostawiem sobie kopii, powstay wtpliwoci czy


zakreliem tam ponisze pozycje i czy one tam wogle byy wymienione mogem albo przeoczy albo mogo ich tam nie by, ale nie wykluczam, e ani
jedno ani drugie i wszystko jest zakrelone i tylko pami mnie myli [a moe
monaby dosta xero z tego, co zakreliem?]
1. SCHUBERT
4+5 symfonia /Marriner/
4100 452
2. BRUCKNER
3 symfonia /Krajan/
4133 622
3. HOLST
Planety
/Krajan/
4000 282
4. MOZART C-moll = po zabojadowemu - UT (Do) mineur GROSSE
MESSE /Krajan/ 4000 672.
5.SZOSTAKOWICZ 10 Symfonia /Krajan/
4133 612
6.WIENIAWSKI
2 Koncert skrzypcowy
SAINT-SANS
3 Koncert skrzypcowy
4105 262
Ta ostatnia pyta moe by pod "Saint - Sans" lub pod "Wieniawski" lub i tu i
tu, w tych katalogach s stale pomyki i braki, tak mi si zdaje, e nic z tego nie
zakrelaem, ale jak ju pisaem nie wykluczam, e zakreliem wszystko, ale
zapomniaem, co byo fatalne, e nie zostawiem sobie kopii. Przepraszam za
kopot o ile bdzie z tym kopot...
Co do katalogw i nowych tytuw to cakowicie wystarcz zestawy nowych
tytuw, nie musz by recenzje.
Co do niemalowania ram od tyu. Dosy powana trudno. Prawie, e nie do
wykonania, mimo, i z pozoru wyglda na gupstwo. Moe wystarczyoby
zaklei to (przed powieszeniem) tam adhezyjn lub plastrem aptecznym od
tyu??? Moe na czterech rogach na paskach pyty pilniowej przybitych wzdu
ram od tyu naklei na 3 - 4 mm. kostki filcu i zaczepia obrazy najduszym,
bardziej wystajcym ze ciany gwodziu, w odlegoci od ciany takiej, jak da
kostka filcu? Do rozwaenia dla Pana.

Co do "rwnowagi" i "ominicia rygorw punktu 37" (jak Pan pisze).


Ale kochany Panie: te obrazy ja chc zostawi SOBIE, a nie wyprzeda
za Atlantyk po komercyjnych cenach! Nikt zreszt mi tych cen nie
oferowa i nie oferuje. Nie ukrywam, e czasami uybym tych obrazw
jako zapaty za zdobycie rzeczy nie tyle wartociowej, co trudno
dostpnej, bez ktrej nie mog pracowa. Np. w tej chwili myl aby
podpaciwszy jednym obrazem, zmobilizowa jednego umiarkowanie
majtnego, ale penego inicjatywy znajomego, by mi zdoby 100 litrw
lakieru bezbarwnego ftalowego, bym mia czym zagruntowa pyty
147

pilniowe na obrazy ca 89 na 89, ktre teraz lub na wiosn musz poci


[pyty ju mam - na cicia mam ochot jak pies na jedzenie trawy, ale to
inna sprawa]. Panu tego nie zlec, mimo, i o lakier w Paryu atwiej ni
w Warszawie, bo sto litrw bdzie kosztowa tyle, co dwa obrazy, plus
porto i co i jeszcze trzebaby najpierw prbki, bo przecie nie wiem jak to
si zwie we Francji. Ja od lat tak w Polsce dziaaem i tak podpacaem za
usugi, ale wcale nie najgorszymi obrazami, bo to nie s wbrew pozorom
najgorsi faceci, mimo, i bez forsy. Szydo np. wiele mi takich spraw
zaatwi za obrazy. Oczywicie poza umow mog aktualnie do
odwoania, [ale nie wiem czy to Pana urzdzi] wrci do generalnych
zasad jakie miaem przed naszym poznaniem si. Wrci w odniesieniu
do tych moich nieszczsnych 25 % z pominiciem ew. obrazw, ktre
ewentualnie wybierze moja ona dla siebie. Poza tym wrci poza
limitem czy te ponad limit ustalony punktem 25. Jak Pan pamita zanim
zglajchsztachtowaem moje ceny na cen redni "minimaln", ktr teraz
si posugujemy, miaem trzy ceny: 1/2 ceny minimalnej za obrazy
"zweite sort", cen zwan obecnie minimalna" za obrazy przecitne, oraz
cen 2 x "minimalna" za obrazy ktrych nie chciaem nie tyle sprzeda co
nie chcialem ich sprzedac w pierwszej kolejnoci. Bya to cena
"zniechcajca" lub, jak kto woli "de luxe". Z mojej strony nic nie stoi na
przeszkodzie, by sprzeda nawet wszystko z tego, co w ramach 25%
zostawiam sobie za cen podwjn i poza limitem czy raczej ponad limit
ustalony punktem 25. Oczywicie do odwoania, bo nie wykluczam, e
wszystko si moe zmieni np. odniesiemy obaj sukces i ceny pjda w
gr lub strac zapotrzebowanie na gotwk et c... Ale z decyzj o ile ma
Pan fors wstrzymabym si do koca roku, bo przecie decyduje
arytmetyka 25%. By moe wemie Pan bez pacenia to, co pocztkowo
byo "tabu".
Teraz sprawa Glinickiego. Dzwoni do mnie i dosta ju list od Pana,
pomog mu ewentualnie, jeli dam rad ustali, ktre prace byy le
oznakowane. Z tego, co mwi idzie o dwa obrazy, ktre w lutym br.
pozwoli Pan da do Galerii Nyczka [profil z ykami] i galerii Wahl
[posta z uniesionymi domi w formacie poziomym kolorowa] jako, i
Pana "nie interesuj". Oba te obrazy zreprodukowane s w zych kolorach,
bo byy reprodukowane jeszcze w pierwszym rzucie, za paskiej bytnoci
w Warszawie w lutym br. - wtedy wszystko byo w zych kolorach z winy
filmu. Inne potem udao si poprawi, ale tych ju wtedy nie byo w moim
148

posiadaniu. Osobicie nie zrywabym kontaktu z Glinickim. Po pierwsze


robi ju bardzo wiernie w kolorach i jeli co tym zdjciom brakuje to
tylko formatu, ale to kwestia zaoenia, e robimy na formacie 6x6 - on
moe robi te na wikszym tyle, e koszta pjd w gr w stosunku
geometrycznym. Po drugie nonsensem byoby poszerza liczb osb
wtajemniczonych czciowo w ukady. Ale oczywicie decyzja naley do
Pana.
Obraz, o ktrym mam pisa. A wic zada Pan pytanie w stylu "Nje
widyeli wy Krassnoarmyeytzeff". W stylu, ktry opisaem w poprzednim
licie. Sto pyta pod pozorem jednego. W roku 1982 po usyszeniu w
"Wolnej Europie" jakiej audycji na temat Katynia, poyczyem od
znajomego wydan chyba w Londynie przed wielu laty ksik pt.
bodaje "Zbrodnia katyska w wietle dokumentw" - waciwie spraw
znaem stosunkowo dobrze od czasw okupacji, a teraz chodzio o
powtrne zweryfikowanie niektrych wyobrae na ten temat. W trakcie
lektury [by to pocztek 1982, stan wojenny i odpowiednia atmosfera do
lektury] w trakcie niektrych fragmentw zacz mi si pojawia obraz
tego, co chciabym namalowa, mimo, i pocztkowo biorc ksik do
rki nie miaem w ogle zamiarw artystycznych zwizanych z lektur..
Pierwsza wersja tego, co namalowaem ma format poziomy 73 x 87 i
zostaa sprzedana poprzez galeri Wahl (chyba) zaraz w 1982 lub na
pocztku 1983. By to obraz cakowicie nieudany, stojce postacie w
hemach i szynelach unosiy si jak chmura w powietrzu, w sumie pomys
bdcy inspiracj do namalowania obrazu wywietrza w trakcie roboty,
sam nie wiedziaem co namalowaem, tyle, e wiedziaem, e jest to
niewiele warte - Siczak nawet chcia to kupi, ale Krauze mu odradza,
e obraz jest "deklaratywny", a widzia w nim reakcj na stan wojenny
co jak "widmo armii nad ojczyzn" czy jeszcze inaczej, oglnie rzecz
biorc nikomu nie zawitaa myl na temat tego, co byo inspiracj.
Czuem, e format musi by wikszy, ale nie miaem wtedy wikszego
formatu i sposobu jak go oprawi, ani w co go oprawi etc. Musiao
upyn dwa lata zanim powtrnie majc ju materia wrciem do wizji
pierwotnej tej z pocztku 1982. W pierwszym zaoeniu postacie stojce i
czciowo wyaniajce si z quasi wykopu miay sta na czym w rodzaju
bajorka wypenionego ciemnoczerwonofioletow ciecz, z ktrej te
miay si wyania jakie szcztki. Oczywicie zadziaao przeklestwo
niskiego sufitu i niemonoci swobodnego malowania u dou obrazu, o
149

czym pisaem w poprzednim licie. Bajorko zmienio si w zaamany


strop, spod ktrego wida byo gowy i hem poniej, strop zosta
zamalowany i w ogle przerabiany by tyle razy, e nie pamitam ju, co
jest obecnie: jaki taki d i wykop czy co niezbyt sprecyzowanego. to,
co wyej malowao si szybciej i atwiej. Do szybko zamiast
poszczeglnych postaci zrobiem co w rodzaju "zrostu" bez wyliczania
czyja rka czy noga, do kogo naley - czuem, e tak jest lepiej, problemy
zaczy pojawia si w trakcie zmczenia tematem - jak zwykle zaczem
czu si ograniczany tym, co sobie zaoyem i wydawao mi si, e
porzucajc zaoenie zrobi lepszy obraz. Jest to zreszt moja normalna
regua postpowania, ktrej nieco si wstydz, std nigdy nie przyjbym
zamwienia nawet od siebie samego, bo obraz rozrastajc si zaczyna
dyktowa prawa dotyczce tego, czym ma by i trzymanie si na si
koncepcji pierwotnej mija si z celem. W trakcie pracy czuj si raczej
sug obrazu, ktry rozrasta si zgodnie ze swymi prawami, ni sug
koncepcji, ktra staa u jego poczcia. Tak wic pojawi si problem tego
typu, e ten tum sta jakby w oczekiwaniu na co, czego w tym obrazie
nie byo, czuem, e konieczne jest dodanie tego czego, a nie wiedziaem
co by to by mogo co by wizao grup ludzi czy tum ludzi
poubieranych w hemy i szynele. Mylaem o czym, co unosioby si na
pierwszym planie w powietrzu np. latajcy hem - musiabym namalowa
to co cakiem inaczej ni reszt, tak, aby byo jakby bardziej materialne,
bardziej ostre, wypolerowane... Porzuciem t myl i zdecydowaem, e
od tyu na tym niebie pojawi si Zeppelin, poniewa jednak to jest
rozmyte, nieostre, postacie na horyzoncie ledwie zamarkowane jako
amorficzny tum, powsta problem, gdy nie mona byo tego, co jest
najdalej, (czyli Zeppelina) namalowa ostrzej ni to, co jest bliej.
Namalowaem go blado, e wyania si od prawej strony, ale wyglda w
najlepszym wypadku jak Pershing. Napisaem wic na pierwszym planie
u stp postaci "Zeppelin". le to wygldao. Zamalowaem napis.
Wysunem Zeppelina do przodu, tak, e wida byo stery, co znacznie
pogorszyo sam wizj [chodzio o to by si wysuwa, a nie sta na niebie
w caej okazaoci], ale wydawao mi si, e ju zaczyna by dobrze. Na
dwch hemach dodaem szpice takie, jakie miaa armia niemiecka w
pierwszej wojnie. Na to przyszed kolega po fachu z on poyczy fors,
ktrej nie odda do dzi, ale na jego obron mog powiedzie, e byem
tego pewien od pocztku, a owe 10 ty traktowaem jako przystpn
opat za to, e bdzie na mj widok przechodzi na drug stron ulicy.
150

Bywam niemiay i przewrotny zarazem. Kolega po fachu by z innej


nieco epoki ni jego maonka. Tak wic kiedy powiedziaem, ze obraz
nazywa si Zeppelin ona miaa na myli grup Led Zeppelin, a on
militaryzm pruski. Przerzucali si egzegetycznym bekotem przez cay
nieomal czas pobytu u mnie i "odsiadywania" poyczki, sdzc, e
sprawiaj mi frajd. Gdy wyszli powiedziaem "kurwa" i zamalowaem
sterowiec, gdy mnie wydawa si by "poetyczny, ale odczytywany by
cakiem "w bok", a mimo wszystko zaley mi na waciwym odczytaniu
przez ludzi tego, czego sam nazwa sensownie nie potrafi. No i na tym
rzecz zakoczyem. Nic ju wicej przy obrazie nie robiem. Wie Pan
wszystko. Czy na tym Panu zaleao? Piknie pozdrawiam oboje Pastwa
i kocz, bo papier si skoczy.

Katy (lub Faceci w doku)


151

P.S. 5. 9. 84. W ramach radosnych niespodzianek okazao si wczoraj przed


pnoc, e bd musia poci wraz z on, [kto inny mi pomoe?] owe p
tony pyt pilniowych, ktre szwagier zwiz na Dacz, bo nie mog
przezimowa [a tak miaem nadziej] gdy on bdzie tam robi Sylwestra. No,
jeli tak, to najlepiej ci pki jeszcze jest wzgldnie ciepo, bo inaczej tam jest
Korea. Tak wic po zakoczeniu obrazu ES [cakowicie go zamalowaem i po
powrocie z Dynowa zaczem malowa na wierzchu od nowa] porzucam na ca
miesic lub nieco duej prac twrcz, by najpierw przygotowa blat do cicia
pyt, potem je poci, potem je zwie, potem je gdzie zmieci, a w tym celu
przerabia schowki, potem ju z biegu wezm si za przerbk HI - FI w
oczekiwaniu na laser i nowe wzmacniacze i goniki [kupi ten cay cham w
"redniej klasie" za 1.541. - dol w Pewexie] aby ju wszystko mie zrobione z
jednego podejcia. Myl, e zajmie to czas do okoo poowy padziernika, a
potem bior si znowu za prac. Tak wic i w tym roku nie bd na tyle
wydajny na ile powinienem. Najgorsze, e nawet po zwiezieniu pyt
pilniowych nie mam ich w ogle, czym zaimpregnowa i jest to zadanie
"strategiczne" na nastpne miesice lub rok. Sam Pan widzi jak to "atwo" idzie.
Po wykonaniu tych wszystkich robt bd mie ca 120 - 140 [nie wiem ile
odpadnie] formatw 90 x 90. Zawsze dobija mnie ten taniec technologii
umoliwiajcej dopiero po ogromnej iloci pracy fizycznej, [do ktrej z biegiem
lat i w miar starzenia si mam coraz mniejsz ch, nie wspominajc nawet o
onie. Syna jak Pan wie mgbym, co najwyej prosi, ale na pewno niczego
bym nie uzyska, jeeli idzie o pomoc] prac twrcz. Na dodatek wczoraj
dentystka zdja mi mostek i wygldam jak wampir, a czuj si jak wrak.
Miejmy nadziej, e zrobi, co potrzeba zanim wyjedziemy na owo cicie pyt.
(dopisek) : Przeloya na 10 bm. Bo technik jeszcze nie wrci z urlopu! Znw
czekanie na Godota! Bdzie to rodzaj pikniku z towarzyszeniem pyu brudu i
lumbago, jedzie si codziennie samochodem 32 kilometry a Warszaw do
domku w lesie, gdzie klczc przez cay dzie na specjalnie wykonanym blacie
na pododze, tnie si dokadnie cyrkulark rczn Black - Decker potrzebne
formaty z ogromnych arkuszy 170 x 275. Do tego celu specjaln prowadnic
przykrcan imadekami musz robi i robi z opar do tapczanw (po robocie
j demontuj) gdy nie mam niczego innego, co miaoby ptora metra i byo
nienagannie proste. O Boe jak ja to lubi! Przede mn jeszcze problem ramek
do tych formatw, ale miejmy nadziej, e facet z Ursynowa, z ktrym
prowadziem rozmowy w lecie, bdzie mi je robi zawsze na danie jak to mi
obieca, a nie wykrci si brakiem materiau... Zrobi na zapas te nie mog, bo
nie mam ani wykonawcy, ktry ma materia i ch, jak te nie miabym ju
gdzie tego zoy gdy byby tego kubik lub dwa. Jeeli pomyl o yciu mojej
152

ony, to jest to nieustanne, wieloletnie grzebanie si we wirach przy braku


"normalnego" domu. Magazyn plus fabryka plus garkuchnia do odywiania
[codziennego] dwch babek, syna i nas. -----Wrciem z banku gdzie dokonaem przelewu na Philipsa + godzina
oczekiwania na stacji benzynowej na 10 litrw + druga godzina oczekiwania
przed kioskiem na gazet, bo akurat by odbir towaru, czyli proszkw do
prania i jakich kremw, za p godziny wychodz do dentystki na wycisk pod
korony, bo wczoraj nie moga go wzi gdy dziso byo podranione, potem
wymontowuj siedzenie w drugim samochodzie i wraz ze szwagrem jad na
Akademi Sztuk Piknych odebra sprark, ktr robi i potem poprawiaj od
stycznia br., raz ju eksplodowaa u mnie [szkoda, bo miabym z gowy tak
bbenki jak i sprzt laserowy, a Pan dostaw Compact Discw], przedtem
jednak musimy znowu odsta na stacji po 10 litrw benzyny, bo wz pusty, a te
do ktrego natankowalimy bdzie potrzebny onie - w ten sposb dzie
przelatuje bezproduktywnie, a szczeliny wypeniam pisaniem listu.

Jeszcze raz wracam do tego, co pisaem wczoraj: Ta moja propozycja


odnonie sprzedawania obrazw zostawianych dla mnie wynika nie z
chci oskubania Pana z forsy, co raczej z otwarcia Panu perspektywy
nabycia czego, z czego nie mgby Pan zrezygnowa, a rosaby w Panu
panika, e sprzedam to do Mexyku. Poniewa przed nasz umow z
lutego praktycznie kady mj obraz by do sprzedania, to pomylaem
sobie, e to, co powstao teraz stanowi pewn dyskryminacj Pana w
stosunku choby do Polaskiego, ktry przecie kupi dwa obrazy z tych
droszych. Ale aby Pana uspokoi wyjaniam raz jeszcze, e jak do tej
pory przed moim domem nie walczyli o pierwszestwo milionerzy z
workami zota na plecach i sukcesy handlowe z serii obrazw w moim
odczuciu najlepszych miaem nader rzadko, z reguy nieomal byo to
zwizane z wizyt, gadaniem, wybieraniem, mwieniem, e to jest nie na
sprzeda, e przecie tamten jest rwnie dobry, ale czasami kto si
upiera, no to paci podwjnie za swoje upodobania lub raczej za to, e
ma takie same upodobania jak ja, bo przecie nie istniao inne kryterium
wyrniajce jeden obraz od drugiego taszego o poow. Z drugiej
strony nie mog si zobowiza w umowie do tego, by zagwarantowa
Panu takie prawo na zawsze, bo przecie chce sobie zostawi jednak
drobny margines wolnoci, inaczej zostan psem acuchowym PD i c z
tego, e w mojej misce zamiast koci lee bdzie codziennie indyk, a w
budzie mie bd sprzt laserowy i mahoniow podog. Sdz, e to Pan
153

rozumie, bo sam Pan co na ten temat wspomina - minimum poczucia


wolnoci "poza systemem" jest koniecznym wentylem bezpieczestwa.
Wybr typu: raz ja, raz Pan i znowu ja i znowu Pan, w sytuacji, gdy w
ogle dokonanie wyboru jest dla mnie poczone z dugotrwaym
stressem, jest kopaniem sobie i naszej umowie mogiy! Zamiast wiedzie
w trakcie pracy, [co potem i tak ulegnie zmianie] e "ten obraz zostawi
sobie" musiabym malowa z myl, e jest on materiaem na licytacj. Z
drugiej strony o ile zechce Pan czego z "dzie wybranych", to radz
czeka do koca roku, bo przedtem zawsze jest szansa, e niektre z nich
wpadn Panu w rk za cen standardow lub w ogle bd mogy by
wzite w komis zgodnie z naszymi ukadami. Bez sensu byoby
gorczkowa si. W Polsce zreszt jest zastj rynkowy spowodowany
albo por wakacyjn albo niezbyt atrakcyjnym towarem w Galerii albo
wreszcie utwardzaniem si zotwki, co daj Boe, Amen. Co takiego
przewidywaem wchodzc w ukady z Panem. Byy dwie alternatywy
krajowe obie niekorzystne: albo zotwka si utwardzi i nie bdzie
klientw na obrazy, albo nadal si bdzie zelizgiwa i wtedy bd
klienci, ale nie bdzie co kupi za zotwki. Dlatego uwaam, e musz
zaczepia si na Zachodzie i wtedy pojawi si Pan jakby na zawoanie,
nawet dyskretnie obserwowaem czy nie utyka Pan na jedn nog, bo
zbieno w czasie wskazywaa na interwencj Piekie. Ukony.
P.S. Paczki nadal nie ma godz 12.00 * 5.9.84
Beksiski
***
Drogi Panie!

Warszawa 9.9.84.

Miejmy nadziej, e par zda napisz, chocia zmczony jestem


potwornie i rce mnie bol, a na dodatek ona w drugim pokoju
odsuchuje z Gosu Ameryki sprawozdania z wizyty papiea w Kanadzie
(chyba) - na papiea to ja nie mam zdrowia, jak w ogle na nic co jest
ceremoniaem, im wikszy ceremonia tym bardziej zamiast ludzi widz
na ekranie mapy we frakach, nie znaczy to, e jestem nudyst, ale jest
154

jaka granica uroczystego stroju, ktra czowieka zamienia w map we


fraku "im wyej wejdzie mapa na drzewa tym lepiej wida jej go dup"
jak powiadaj Chiczycy. Im wicej dzwonw, ornatw i kadzida tym
bardziej uroczysto przypomina opisy z Tarzana. A wic po naszej
przerywanej rozmowie sprzed dwch dni zarzuciem ostatecznie obraz z
morzem i chmurami, bo wiadomo, e musz ci pyty i dodatkowo
przerabia wiele elementw w pracowni, (co odkadaem od paru lat) a na
dodatek przerobi niektre przerbki tych bdw przy sztalugach sprzed
roku, (ktre okazay si chybione) w sumie miesic pracy jak obszy
wic ta wiadomo nie pozwalaa mi na spokojn prac. Wogle do
pracy musz mie psychiczny spokj i luz. Zabralem si najpierw za
przerbki tych bldw przy sztalugach, potem inne rzeczy. Za malowanie
wezm si okoo 6 - 10 padziernika. Prosz zatem wybaczy, e wszelkie
odpowiedzi na paskie listy - o ile bd konieczne - w tym okresie bd
na pocztwkach, bo od jutra nie bdzie gdzie ustawi maszyny do pisania
i w ogle pisa; chyba w kuchni. Poniewa interesuj Pana drobiazgi wic
wyjaniam, e przy sztalugach poszerzam sobie miejsce po lewej stronie
czyli od okna, co wbrew pozorom nie jest proste, gdy wszystko jest
sklejone, wic trzeba "rzebi" w tym, co jest, a potem jak ju jest
wyrzebione trzeba wykleja od nowa lecz inaczej. Mylaem, e jeli
zmieci si obraz to wszystko jest OK tymczasem nie wziem pod
uwag, e maluje si praw rk i nie majc gdzie usun si, musz lew
stron obrazu malowa z bekhendu (jak w tenisie), co jest udrk. Chodzi
o due obrazy rzecz jasna. Udao mi si wci jeszcze 18 cm w strone
okna i obecnie pokj przypomina pobojowisko po wybuchu bomby
neutronowej. Na dodatek przez kady element sklejonej obudowy pokoju
biegn dziesitki kabli, ktre czasami trzeba przecina czasami wyciga i
zakada inn drog. Czuj si jak liliput wewntrz radioodbiornika, ktry
suy mu za sypialni, a potem przerobi j na autobus, a teraz autobus
przerabia na kajak z silniczkiem bez wychodzenia ze rodka. Za jednym
zamachem take wyrzuc swoje HI - FI [co tez wie si z rzebieniem w
regaach i wyciganiem dziesitek kabli ekranowanych i lutowanych, a
zastpowania ich innymi] i zastpi je czym lepszym, midzy innymi
laser, ale take inny gramofon na pyty analogowe i moe magnetofon
kasetowy, ktrego do tej pory nie miaem. To tyle.
Glinickiemu przekazaem pask sugesti, by na razie nie robi zdj w
muzeach. Piknie pozdrawiam i id spa. Na dodatek dentystka zdja mi
155

mostek z ywego zba i nieustannie mi mnie on od tygodnia, a wycisku


nie moe zrobi, bo technik zachorowa. Dopiero jutro.
Ukony dla maonki, pozdrowienia dla Pana. Hey.
Beksiski.
***
Drogi Panie!

Warszawa 11. 9. 84.

Troch zawiesiem robot przy pracowni, bo okazao si szwagier ma


wolny czas do koca tygodnia, wic pomoe mi przy ciciu pyt i jutro
jad na Dacz do tej roboty, o czym ju mwiem przez telefon przed
kilkoma godzinami. Troch mnie Pan zbulwersowa tym, e ma mi Pan za
ze, e oferowaem obrazy do sprzeday BHZ DESA. Ale przecie
uzgadnialimy to, e nie naley zrywa z BHZ DESA, ktra jest jedyn
instytucj [ tzn: BHZ, a nie DESA, bo jest kilka BHZ: DESA, ARS
POLONIA i obecnie ARTEON] majc prawo handlowa za granic
obrazami wspczesnych malarzy polskich. cilej: tylko za
porednictwem BHZ wolno mi sprzedawa. Std [przypominam]
umwilimy si, e bd flexibilny, jeeli idzie o dania BHZ, ale bd
strzela o wiele wyszymi cenami ni poprzednio, by nie by
konkurencyjnym dla Pana, a rwnoczenie zniechca BHZ przy
rwnoczesnym wykazywaniu maximum dobrej woli. Poniewa pn
wiosn miaem w tej sprawie telefon od nich, o ktrym Panu mwiem i
odoyem decyzj na koniec sierpnia; w dniu 27 sierpnia oni zadzwonili
powtrnie. Bya taka propozycja, ze maj "pewnego" klienta, [ale oni
zawsze mwili, e klienci s "pewni" - to nic nie znaczy] i e chcieliby
dwa obrazy, na co odpowiedziaem, e obrazw nie dam, ale mog
udostpni do wyboru slajdy pod warunkiem, e przyl fotografa, bo ja
adnego nie mam, a sam robi nie umiem. Do wyboru miaem im da
obrazy, ktre zostay w ramach punktu 37 oraz punktu 31 tak jakemy to
dogadali. Pani zapytaa o cen i powiedziaem cen trzy razy wysz ni
ta, za ktr kupuje Pan [zakadajc, e sprzeda Pan za dwukrotnie wysz
cen cena trzykrotnie wysza nie jest dla Pana konkurencyjna], co ona z
trudem, ale dzielnie przekna, po czym przez dwa tygodnie nie byo
156

telefonu std wnioskowaem, e gadko zaatwiem dwie rzeczy: dobr


wol i flexibilno z mojej strony plus brak ruchu w interesie, o co nam
obu w zasadzie idzie. Niestety dzi zadzwonia, a poniewa "nie byo
mnie w domu" z racji tego, e tonem w wirach i pyle, telefon odebraa
ona. Z jej relacji wynika [a nie bya niestety wcignita w spraw] e
cena zostaa zaakceptowana przez klienta z zagranicy i oni chc przyj z
fotografem, by zrobi slajdy. Jak si okazuje jest to rzeczywicie klient
zdecydowany, a moe po prostu nadal wszystko jest pobonym
yczeniem BHZ, a tylko dyrektor podpisa im wydanie jednej rolki filmu i
delegacj dla fotografa na jedno przedpoudnie - moja zoliwo wynika
z faktu, e t instytucj znam od lat. W kadym razie nie mog w tej
chwili wycofywa si z tego, co obiecywaem, mimo, i dla mnie interes
nie jest a tak zoty, jako, e jak ju mwiem poow dostaj w
zotwkach po najniszym kursie minus podatek 10 %, a wic ca 130.000
z., a poow w dolarach minus podatek dewizowy a wic ca 1.400. Nie
chodzi tu wic o fors lecz o to by BHZ mia poczucie, "e ma mono"
[o ile znajdzie klienta na zasadzie lepej kury - bo inaczej nie potrafi]
sprzedawa moje obrazy, a nie, e podkupuje im kto nielegalnie cay
towar. Faktem jest, e Pani ta podobno pytaa ony "czy ten odbiorca
zabra mowi wszystkie obrazy, czy co zostao?". "Ten odbiorca" to Pan
w wersji rozpowszechnianej zapewne przez Alicj Wahl. Nie byoby
[powtarzam do znudzenia] dobrze, by w instytucji jedynej, ktra ma
prawo do handlowania mymi obrazami panowaa opinia, e kto im
nielegalnie wszystko podkupuje. Do ceny si nie mieszaj i mog im
skutecznie zablokowa dziaanie podnoszc cen, ale nie sdz by znaleli
kogo drugiego - podejrzewam, e jest to jaki byy klient Alicji Wahl,
ktremu wyscho rdo. Jeszcze raz prosz si nie denerwowa wszystko robi zgodnie z poszczeglnymi punktami - nic nie ucieknie
Panu "nielegalnie, ale musz mie drobn mono politykowania,
zgodnie z mym wyczuciem, bo nie ma rzeczy gorszej ni rozrastajca si
plota. Zreszt moe z tego nic nie bdzie...
Poza tym byli tu przed kilku dniami jacy Holendrzy chyba czy Belgowie,
ktrzy chcieli wykopa Panu [wystpowa Pan w tumaczeniu mego syna
jako "Guy from Paris"], stoek spod siedzenia twierdzc, e oni mnie
wylansuj szybciej ni "Guy from Paris", ale ich gadko spawiem. Poza
tym jaki hiszpaski surrealista Antonio Beneito z on krytykiem sztuki,
ktrzy dugo ogldali a ona chce co "pisa", pytaa o slajdy,
157

skierowaem j do Glinickiego, a on mi na to, e przecie Pan ma


wyczne prawo do slajdw o czym zapomniaem by, w sumie jednak
takich ludzi jak oni jest na pczki, a jej ch pisania minia za tydzie wspominam o tym tylko po to by jeszcze raz podkreli, e nikomu nic
nie oferuj do sprzedania, a tylko chodzi o flexibilno w stosunku do
BHZ. Co do pyt CD, to jeszcze raz przypominam, e do ca poowy
padziernika nie ma paniki, bo primo laser nie musi nadej punktualnie,
po drugie jak mi si miesic odley to te nie ma nieszczcia, bo cay
laser kosztuje raptem ca 450 dol., a wic nie tak znowu drogo w stosunku
do pyt - bardziej delikatnym towarem s pyty, bo laser kupi np. za dwa
lata inny, a pyty bd ju kolekcjonowa latami - analogowe zbieram
nieprzerwanie od pocztku lat szedziesitych... Tak wic bez paniki - a
raczej prosz zwrci uwag by to szo pewn drog, by tego jaki
gupawy celnik nie uszkodzi w trakcie kontroli. Piknie pozdrawiam,
ukony dla ony.
Beksiski
PS. Nie zdyem wyrolowa papieru z maszyny jak zadzwonia pani z
BHZ, e przyle fotografa. Zabawny szczeg: W pierwszej wersji sprzed
kilku miesicy ten niemiecki kolekcjoner, [ ktry podobno ma ju jakie
moje obrazy] nosi nazwisko "Pan Engels". Obecnie mowa bya o "Panu
Marxie". Powoli czuj si osaczony! Rachunek wypisz dla "Pana
Lenina, a po obraz zgosi si osobicie Tow.Stalin" w towarzystwie
Berii, Jagody i Jeowa i zaraz zamkn mnie w piwniczce naszego bloku,
ktra wypisz wymaluj kojarzy si z Lubiank - nasza np. piwnica ma
wymiary 1 x 120. Ukony...
***
Wielmony Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly le Roi, le 27 septembre 1984


158

Szanowny, Drogi Panie


Ciesz si, i nareszcie paczka dosza.
Mam ju 95 pyt (w tym dziesi podwjnych), lecz tylko 85 tytuw.
Liczc w pytach a nie w tytuach (nie ustalilimy tego), na razie
wywizaem si z przyrzeczenia w 95 procentach. Sdz, i reszt
bd mia za par tygodni. Uczciwie zarobiem sobie prawo do
ng na krzele

Nogi na krzele
i do 3450 fr ktre "zarobiem" na tym, i nie pac za dwa obrazy w
pienidzach lecz w pytach. Tyle bowiem wynosi rnica (po
159

detaxie) midzy tym, co zapaciem za pyty a tym, co zapacibym


za obrazy. Niech Pan mi wierzy, i entuzjazm, jaki mam do Pana,
do Pana obrazw, do caej naszej imprezy powoduje, i nie auje,
i naganiaem si jak maratoczyk przeajowiec za pytami. Lecz na
przyszo ju chyba takiego zobowizania nie podejm nawet,
jeli chodzi bdzie o zwyke uzupenianie nowymi pozycjami
Paskiej pytoteki. Wychodz bowiem z ringu zupenie KO i z
powanymi zalegociami w mym gabinecie, ktre naoyy si
wtedy, gdy ganiaem za pytami a ktre teraz musz odrobi nie
bardzo wiedzc gdzie tu znale w wymiarze 24 godzin te godziny,
ktre bd musia powici zalegym rozwodom, spadkom czy
ktniom o miedz.
Prosz tego, co pisz nie przyjmowa jako skarenie si: wrcz
odwrotnie, wiadomo, i wywizaem si ze zobowizania i
wiadomo, i robi to dla Pana, to znaczy dla kogo bardzo
wanego niejako ekscytuje mnie. Lecz na przyszo bd daleko
bardziej ostrony w podejmowaniu zobowiza, ktre w tym
zgniym kapitalizmie s, rwnie trudne do wykonania jak w Polsce.
Bolej nad tym, i na to by zachowa "gitko" trzeba si byo
pozbywa a czterech obrazw i to niektre z puli punktu 37...
Co do paskiej propozycji rozwizania kastetu jaki stwarza w 37
punkt akceptuje j proponujc dwie naprawd nie wielkie poprawki,
ktre w rzeczywistoci, w konkretnym wymiarze tego, co si dzieje
i co w najbliszych latach si prawdopodobnie zdarzy nie powinny
wzbudza Paskich obiekcji.
a) poniewa BHZ przekae Panu 1400 a i sprzedajc przez galeri
rwnie nie dostawa Pan penych dwch tysicy proponuj bym i
ja, jako klient "bezporedni" paci za obrazy z puli punktw 37 po
1600 a nie 2 tysice. Inaczej mwic bym paci cen "czyst" bez
tego, co i tak zostawao w rkach porednikw. Wydaje mi si, i
jestem uczciwy proponujc to.
b) poniewa przez najblisze trzy - cztery lata nie ma wielkich
szans by ceny obrazw osigny puap, ktrego s naprawd
160

warte nie sdz by byo w Pana interesie odwoywa prawo moje


do zakupu po 1600 obrazw z puli pt 37. Tym samym nie sdz by
godzio w Paskie interesy jeli owo prawo nie byoby przewidziane
"do odwoania" lecz byo zagwarantowane na okres piciu lat,
poczem zastanowilibymy si co bdziemy robili dalej.
Takie postawienie sprawy wydaje mi si rwnie uczciwe. W
przeciwnym bowiem wypadku obaj znalelibymy si w
paradoksalnej sytuacji: by Panu nie przysza ochota do odwoania
mego prawa zakupu za 1600 obrazw z puli pt 37 stao by si w
moim interesie dziaa na nasz wspln niekorzy utrzymujc jak
najduej niskie ceny za inne Pana obrazy tak by dysproporcja nie
rzucaa si w oczy i nie sugerowaa Panu odwalania owego prawa.
Jestem szczliwy, i znalelimy porozumienie w tej sprawie (o ile
oczywicie zaakceptuje Pan moje dwie poprawki) gdy wielokrotnie
powtarzaem Panu, i jako czowiek do zamony, nie gardz
pienidzmi i spodziewam si z Panem na tej caej imprezie zarobi,
najistotniejsz dla mnie motywacj jest fascynacja Paskim
talentem i Paskimi obrazami, z ktrych najlepsze za wszelk cen
chc mie dla siebie.
Ju chyba o tym mwilimy, lecz pozwalam sobie przypomnie:
czy by Pan askaw opisa na odwrocie obrazu zakneblowanej
twarzy, jakie byy na niej uszkodzenia i jakimi technikami je Pan
usun?

161

Zakneblowana twarz
Wysyam Panu tamy magnetofonowe: czy udao si Panu
przegra nasze rozmowy?
Czy mgby Pan okreli rozmiary obrazw, ktre moja teciowa
bdzie moga zabra ze sob w pocztkach listopada? Musz
przygotowa skrzyni, ktr ona ze sob zabierze.
162

Przesyam Panu prbk lekkiego kadru, ktry wydaje mi si znakomity


do celw transportowych: jego grubo pozwoli rozdzieli obrazy tak by
si nie stykay. Jednoczenie paczka z obrazami bdzie duo mniejsza i
duo lejsza. Ostateczne kadry zakupibym tu. Koszt jednego kadru,
bardzo adnego, sytuuje si w granicach 60 dolarw. Podzielilibymy
koszt na dwch: Panu by to oszczdzio pracy przy ramowaniu. Mnie
pozwolio na atwiejszy transport.

Pozdrawiam Pana najserdeczniej a rce przemiej Pana Maonki


cauj.
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 27.9.84.

A wic dobiem kresu z mymi zaplanowanymi na jesie robotami, ktre


prcz pocicia pyt pilniowych ograniczyy si do drobnych przerbek w
pracowni i zmiany niektrych pek, co brzmi lekko, ale zajo mi w
sumie chyba trzy tygodnie cikiej pracy, jako, i na kadym metrze
kwadratowym mam 2,5 m szeciennego upchanych po sufit rzeczy i gdy
trzeba ze trzy cztery metry oprni by wydoby lub zaoy z tyu za
szafkami jakie kilka kabli, caa reszta mieszkania zawalona jest towarem
i nie ma gdzie y. Gdyby Pan teraz wszed do pracowni, zapewne nie
zauwayby Pan nawet zmian, ktre w takim pocie czoa z pokaleczonymi
palcami skleiem. Kada robota u mnie to przerbka leccego samolotu na
zanurzon d podwodn bez wysiadania ze rodka i przy pomocy tego
materiau, ktry jest do dyspozycji czyli w drodze kanibalizmu jak mwi
w Nigerii [gdy czciami z jednej maszyny uzupenia si inn, zepsut] w
ten sposb ko przerabiam na szaf, szaf na st, st na sztalugi, a
sztalugi moe pod koniec ycia dadz si jeszcze przefasonowa na
trumn. Tak wic prosz si nie dziwi, e tak wiele czasu zaowocowao
tak skromnymi wynikami. A brud, jaki tu panowa i baagan... Lepiej nie
wspomina. Ju jest czysto. Jutro zabieram si do roboty, czyli do
malowania. Na pocztek sprbuj przez par dni popracowa przy
163

dwukrotnie ju przerabianym obrazie ES, a jeli si "przeczeka" i nie


bdzie si dao nic zrobi, to rzucam go ostatecznie i zabieram si
ponownie do ES, ale na innym formacie i z inn tematyk.
Pyt mam nacitych okoo 130 arkuszy, tym razem bya to beznadziejnie za
pyta, z du tendencj do wichrowatoci, ale miejmy nadziej, e si
wyprostuje. Formaty ujednolicone, maj zblione do kwadratu wymiary
poziome, czyli 88 x 92, by moe 88,2 x 91,8 (aby ju by dokadnym). Ramy
na nie bd zamawia u stolarza lub ramiarza lub u Pana, bo gdybym nawet
znalaz wykonawc (na) listwy ramowe to nie miabym ju gdzie ich trzyma.
Te 130 pyt mnie dorno, jeeli idzie o metra w schowku. Problem w tej
chwili polega na tym, czym te pyty zaimpregnuj bo niczego nie ma w handlu i
nie ma nadziei, by si pojawio. Na razie wic i tak nie bd ich mg
wykorzysta. Mam do dyspozycji rozpuszczalnik NITRO kupiony przed rokiem
w iloci okoo 60 litrw i ywic, ktr w nim mog rozmai, ale jest rzecz
wykluczon robi to w bloku ze wzgldu na smrd - mgby conajwyej
impregnowa po kilka pyt jednorazowa i suszy w pracowni. Wol jednak
robi t brudn robot en masse i mie na kilka lat spokj.

Teraz odpowiadam na temat poruszonego przez Pana (w telefonie sprzed


okoo 10 dni) problemu obrazw, ktre moe wywie Paska Matka.
Problem jest troch skomplikowany i nie mog udzieli wicej
odpowiedzi przed 1 listopada br. Chodzi o to, e zanim Pan telefonowa,
zaoferowaem 5 obrazw trzy z odrzutw a dwa z punktu 37 za
porednictwem BHZ panu Dymitrowowi czy te Mussoliniemu z RFN.
Termin oczekiwania na jego decyzj wyznaczyem do koca
padziernika, bo takie s realia poczty et c a slajdy musi on jednak dosta
do rk wasnych zanim dokona wyboru [slajdy "z rki" robi fotograf
BHZ]. Zestaw zaoferowany skada si z obrazw 7, 13, 22 [punkt 31]
oraz OH i KE [punkt 37]. Problem mj polega na tym, e punkt 37
sformuowany jest w %, a ja nie wiem jeszcze w tej chwili ile obrazw
namaluj do koca roku, std nie ma od czego obliczy procentu.
Zakadajc jednak, e ob. Spengler z NRF nie wybierze nic lub
przynajmniej nie wybierze obrazw OH i KE, to wolabym przekaza
Panu za porednictwem Matki Pana trzy obrazy konserwowane, a wic
"knebel" oraz 2 i 3, obraz duy z krzyem numer 16 [kady z tych
czterech obrazw ma cakowicie inny format i bd z transportem jaja]
jak te trzy obrazy identyczne w formacie 73 x 87 a wic DZ [ptak,
ktrego Pan widzia] jak te OH i KE, ktre s zaoferowane panu
164

Streicherowi czy jak mu tam. Byoby to razem 7 obrazw do


wywiezienia. Gdyby jednak ob. Lucas czy te Dilas wybra akurat
obrazy OH i KE, zmuszony bybym da Panu w zamian za
porednictwem Pana Matki dwa ostatnio namalowane obrazy RE i KH,
oba w formacie 97,5 x 132 czego wolabym pki co unikn: raz ze
wzgldu na konieczno prowizorycznego oprawiania tych kolosw,
drugi raz ze wzgldu na to, e na razie mylaem, e zostawi je sobie.
Tak wic nie mog da adnej decyzji przed 1 listopada - natomiast w tym
dniu zadecyduj bezzwocznie. Prosz wybaczy, ale tak si zoyo, a
przez telefon nie umiaem wszystkiego powiedzie, siedzc na kupie
trocin i bez pomocy w postaci notatek i terminw. Poniewa powiedzia
Pan, e Matka jedzie "za trzy miesice" (tzn. chyba przed witami?) wic
w razie czego na wszystko jeszcze bdzie czas, a do Glinickiego
zadzwoni za tydzie, przygotowawszy uprzednio obrazy do reprodukcji i
poprosz o zrobienie slajdw aby potem niczym ju nie opnia gdyby
jednak trzeba je byo wysa [mwi teraz o RE i KH]. To tyle myl, e
chaotycznie, ale dokadnie.
Teraz zanotowana i obiecana informacja na temat osb, z ktrymi
korespondowaem przed laty. Najstarszy z korespondentw [z lat 195658] nazywa si Bolesaw Schlabs, pardon: Bronisaw Schlabs i mieszka
dawniej na ulicy Zmartwychwstacw 6/18 w Poznaniu. Jest czonkiem
Zwizku Polskich Artystw Fotografikw i oni by moe znaj aktualny
adres. Nie pamitam ju, o czym tam z nim pisywaem. Byem wreszcie
kim innym przed laty. Duo listw napisaem do Marka Piaseckiego
ktry mieszka w Krakowie przy ul. Siemiradzkiego 25/16 i mia telefon
392-77 [razem z rodzicami], by moe dostanie tam Pan aktualny jego
adres w Szwecji dokd wyemigrowa w 1968 roku. Ogromn kup listw
napisaem do poety Jarosawa Markiewicza, sdz jednak, e musiaem je
stylizowa, wiedzc, e mam do czynienia z czowiekiem pira [to samo
zreszt dotyczyo Piaseckiego, bya to czciowo zabawa w literatur].
Adres Markiewicza Warszawa ul Obona 11/24c nie ma telefonu.
Pozatym kup listw dosta Banach. Kup pisaem do Waka. No i
wreszcie Andrzej Urbanowicz z Katowic, ktry teraz jest w USA adresu
nie mam, ale zna go bdzie napewno Markiewicz, Waniek, i bya ona
Urszula Urbanowicz, ktra obecnie mieszka w lesie [ludziom odbio na
punkcie przyrody] pod adresem 58-563 PRZESIEKA woj: Jeleniogrskie
ul. Soneczna 7. Pozatym pisywaem do setki ludzi, ale mniej ilociowo.
165

Aha: Do Turlejskiej pisaem sterty listw. Moe do Nyczka, Boguckiego,


aha: Ignacego Witza [ten nie yje] jego adres: Krasiskiego 16/63 tel: 3321-65, moe tam mieszka kto z jego rodziny, to malarz i krytyk, ktry o
mnie pisa - umar przed ca 10-12 laty. Innych na razie nie pamitam.
Ukony pozdrowienia
Beksiski
Dopisek : Obrazy z punktu 31 : KN + 36 = Galeria Wahl, obraz 14 + 12 =
Galeria Nyczka jeden z nich dla Muzeum Narod. w Krakowie, Sanok na
razie sie nie zgosi po obraz 15.
***
Drogi Panie!

Warszawa 1.10.84.

Znowu zapewne dzie pjdzie na straty: przed kilku dniami zostawilimy


samochd na wiatach i przez trzy czy cztery dni akumulator wyadowa si do
dechy - natychmiast wziem go do domu naadowaem, wymieniem kwas i
wyczyniaem wszelkie rzeczy, by go uratowa, jako e akumulatory nie istniej
na naszym rynku /moe w Pewexie/, poczym wczoraj wsadziem go do
samochodu, dokrciem ruby i z ulg zatrzasnem mask, pod ktr leay
moje okulary, z ktrych jedna powka poleciaa na lewo, a druga na prawo,
szka za rozsypay si w kawaki. Dzi zatem dzie powicony na znalezienie
optyka, ktry mie bdzie rwnoczenie i szka jakie potrzebuj i oprawki jakie
nie wzbudza mego wstrtu - myl e jak bdziemy operatywni to w cigu doby
uda si ulokowa zamwienie i nie stracimy na to wicej ni miesiczny
przydzia benzyny. Przed wyjciem do miasta [gdy sklepy s od 11] pisze by
ustali ostatecznie najszybszy pewny termin [niepewne mog by oczywicie o
wiele szybciej - by moe ju za tydzie, ale one nie zale ode mnie tylko od
znanej mi operatywnoci BHZ, co do ktrej nie mam zudze] w ktrym podam
Panu dokadne wymiary obrazw, ktre bdzie moga zabra Paska Matka. Bo
dzwoni w tej sprawie ju Glinicki i czuj si podcinany batem ze wszystkich
stron. Pisaem do Pana o tym przed kilkoma dniami teraz jeszcze raz podaj, e
w dniu 2 listopada [pierwszego bdziemy zapewne na cmentarzu] oczekuje
przez cay dzie na Paski telefon i ju teraz to sobie notuj i przez telefon
podam wszystkie dane co do milimetra. To wszystko na okoliczno gdyby np.
nie udao si tych danych uzyska wczeniej, gdy BHZ wykae szybko
166

dziaania i np. zawiadomi mnie, co Rosenberg wybra. Wszystkie zalenoci w


poprzednim licie, ktry o ile jeszcze nie dotar, dotrze za par dni i rzecz
wyjani. Wszystkie nowe obrazy oraz obrazy zaretuszowane przygotowane s
do fotografii i dzi powiadomi Glinickiego. Co do obrazu NR 3, retusz nie da
idealnych wynikw i miejsce gdzie bya rysa jest widoczne pod wiato.
Czekam na decyzj czy wysa go Panu, czy da do galerii w Polsce. Co do ram
na obrazie Nr 2, ktre s mocno sfatygowane to nie bd ich wymienia gdy i
tak twierdzi Pan, e maj one znacznie "transportowe" a potem je Pan wymieni
sam. Obraz Nr 2 jest moim zdaniem zaretuszowany dobrze i po pooeniu
werniksu nic nie bdzie wida. To samo dotyczy obrazu od Szydy z gow
zakneblowan. Za rok lub najlepiej za dwa lata od daty dzisiejszej mona bdzie
go powerniksowa i wtedy ewentualnie zmieni ramy u fachowca. Do tego
czasu by moe zmatowiej miejsca, w ktrych by retusz, ale nie jest to pewne
- moe nic nie zmatowieje. Werniks rzecz jasna wszystko wyrwna. Wg mojego
uznania retusz wyszed na nim OK.
Teraz sprawa nastpna: Pokornie si przypominam z kasetami SANYO [ale nie
SONJO jak Pan stale wymawia: oprcz Sanyo jest w Japonii firma podobna o
nazwie SONY - zapewne te nie znana we Francji, ale nie wykluczam, e znana
i mwienie SONJO bez podkrelenia litry A powoduje, e by moe
sprzedawcy nie wiedza o ktra firm idzie?]. By moe ju dotary do Parya, a
w kadym razie nie zaszkodzi si przypomnie.
Mam jeszcze jedn spraw "nie do zaatwienia" i oczywicie zwracam si z tym
do Pana. Tzn. ona jest do zaatwienia wycznie w LONDYNIE. Jest tam taka
firma o nazwie SABONA, [ktr natychmiast pomiesza Pan z liniami
lotniczymi SABENA, na podobiestwo Sanyo-Sony], ktra produkuje
branzoletki miedziane antyreumatyczne. Oczywicie takich firm s tysice, a
branzoletki najprawdopodobniej dziaaj na zasadzie placebo, wic niby
obojtnie jakie si nosi, w samej Warszawie kilka firm prywatnych produkuje to
we wszelkich fasonach. Ja jednak przed ca 10 laty zaczem nosi SABONA i
uwaam e dobrze mi robi na ble reumatyczne w okolicach zbw
dewitalizowanych, ktre zawsze dawniej miaem na zmian pogody. Ow taka
branzoletka dziaa tylko przez dwa lata [po to by firma miaa za co nadal
egzystowa - ten wiaty racjonalizm nie przeszkadza mi jednak w
poszukiwaniach co dwa lata nowej]. Obecna moja branzoletka koczy swj
ywot, a nawet przed miesicem go ukoczya. I eby zaczynaj po raz
pierwszy od 10 lat mi, co jest antynaukowym, ale tym niemniej faktem.
BAGAM o kupienie 2-3 takich bransoletek przez kogo w LONDYNIE, to s
sprawy groszowe po ca 10 dolarw lub nawet mniej. S one robione na trzy
wymiary. Mj redni wymiar wynosi 7''. Zaczam prospekt. O RANY, O
167

JEJKU to jest take available in France!!! A wic nie bdzie kopotu z


nabyciem. Podobnie jak z kaseta Sanyo! Prospekt do zwrotu. Branzoletki
najzwyklejsze, standartowe, miedziane, adne srebrzone, zocone, we wzorki et
c gdy pomogy wanie najzwyklejsze. To by byo na tyle. Piknie si kaniam,
bo musz ju wychodzi do miasta. Spraw SABONA prosz traktowa jako
yciow!!!!

Ukony dla Maonki.


Beksiski
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m.314

Marly le Roi, le 17 septembre 1984


Szanowny, Drogi Panie
Odpowiadam na dwa ostatnie listy od Pana z 4-go i 9-go bm. Ten
ostatni otrzymaem przed chwil.
Przerbka pracowni i niemono odpowiadania duszego na
moje listy nakaniaj mnie do ograniczenia si do kilku informacji,
bez zadawania dalszych pyta, ktrych cykl zainaugurowaem
prob o refleksje nad "Katyniem".
Telegraficznie wic:
- spord pyt, ktrych nie by Pan pewien czy ju wybra je Pan czy nie,
po sprawdzeniu okazao si, i dwie tylko nie byy jeszcze zakrelone:
Szostakowicz 10-ta symfonia i Saint - Seans 3 - ci koncert. Doczam je
do listy poszukiwanych tytuw.

168

- Facet, ktry przyrzeka mi, i zajmie si pytami pana Tomka okaza si


niepowany i po miesicu zwodzenia mnie przyzna, i nie znalaz ani
jednej. Bd szuka gdzie indziej, ale prosz askawie uprzedzi syna, i
nadzieja na szybkie zaatwienie choby czci rozwiaa si.

- W jednym z listw podkrela Pan, i miarodajn wypowiedzi o


Paskiej twrczoci jest, midzy innymi artyku w "Nowym
wyrazie". Naliczyem si ponad sto artykuw o Panu, ale nie mam
artykuu w "Nowym wyrazie". W ktrej teczce, (z ktrego
ewentualnie roku) znajdowa si w wycinek? Prowadz cis
kartotek powierzonych mi wycinkw prasowych, ale nie znalazem
takiego, (mimo, i zgadza mi si liczba tego, co mam z tym, co byo
zapisane na papierowych koszulkach). Moe co przeoczyem?
- Glinicki minimizuje swoje usterki, ktre s daleko liczniejsze ni to
Panu przedstawi. Poniewa zgodzi si Pan pomc mi w ustaleniu
waciwego ocechowania obrazw precyzuj, na czym polegaj
niepewnoci:
a) zdjcia ktre Glinicki zrobi w jednym tylko egzemplarzu s:
- posta w kasku nurka w dce (rysunek)
- posta kobieca w niebieskiej draperii z dzieckiem midzy
nogami, z tylu twarze postaci (obraz w posiadaniu
Palczewskiego. Na dodatek ani daty ani rozmiaru. Jedyne
ocechowanie "bardzo duy obraz")
- szkielet zwierzcia w kolorze niebieskim lecy na ziemi z
rkoma i twarzami w grze (wasno pan Tomka)
- stado krw (?) na tle nagiego drzewa (wasno Szydy, ani
daty, ani rozmiarw)
- tum postaci z czowieczkiem nioscym uczywo (wasno
pani Turlejskiej)
- posta z uniesionymi rkoma w sinych barwach (ani daty
ani rozmiarw)
- kolumny z bkitnym tem i wiea palca si obok (wasno
Pana Maonki). Na obrazie tym Glinicki pisze, i ma on
rozmiary 73 x 87. Mnie si wydaje, i by on wikszy.
- twarz z krzyem zamiast nosa (wasno pani Turlejskiej)
- gowa z ykami (ani daty ani rozmiarw)
169

b) Byo by to jeszcze gupstwo gdyby tylko kilka obrazw byo


sfotografowanych w jednym egzemplarzu (cho paciem za dwa...).
Najbardziej przeraajce byo stwierdzenie, i Glinicki wysysa sobie z
palca ocechowanie obrazw. Podaj list tych, ktre do tej chwili s dla
mnie zagadk. Na dodatek jestem przekonany, i wiele innych jest
ocechowanych wadliwie, lecz nie udao mi si do tego doj, bo dwa
egzemplarze s ocechowane tak samo a wic tylko widzc obraz
mgbym stwierdzi, i Glinicki napisa byle co, byle bym si od niego
odczepi. Na koniec znakowa on raz po prawej, raz po lewej stronie i
dopki nie przedstawi Panu wszystkich zdj nie bd pewien czy
jaka tam posta patrzy w praw czy w lew.
Ot obrazy z pewnoci le ocechowane:
- niebieska skala i czerwone drzewa na stoku (73 x 87
Palczewski. Bez daty)
- posta z rozkraczonymi nogami i maa posta pomidzy nogami
wrd szkieletw, w kolorze niebieskawym. Na jednym
egzemplarzu napisane jest "Nie datowany. Akryl." Ani rozmiarw
ani posiadacza.
Na drugim egzemplarzu "1970 mocno uszkodzony . Akryl. 98 x
122"
- gowa mska niebieska ze zmierzwionymi wosami na tle play
"Muzeum Sanok 1976. 61 x 73". Na drugim egzemplarzu
"Muzeum Sanok 1978. 87 x 87".
- pynce szafy po morzu na tle czerwonej gry. Na jednym
egzemplarzu 1974 73 x 87. Na drugim "197? Wasno Filar.
73x87".
- katedra z dwoma stojcymi postaciami i czerwonym wiatekiem
na dole ""1973? 51 x 61. Olej" a na drugim "1978. 61 x 73".
- bardzo kolorowa posta z czaszk i gow dziecka na dole
odwrcon do gry nogami 1974 Szydo Katowice a na drugim
1972 Szydo 100 x 123
- leace na polu gowy (w tym kobieca z dlugimi wosami) 1972
Olej 61 x 73. By silnie uszkodzony 2 lata temu. Naprawiony przez
Beksiskiego a na drugim Palczewski 73 x 87
- oczy i wiszce rce w przewicie 1976 olej 73 x 87 a na drugim
Syn 1978 73 x 87
Poza tym wiele obrazw ocechowanych jest tylko w jednym egzemplarzu
drugi nie ocechowany jest w ogle. Jeli Glinicki byby wiary godnym
170

pracownikiem wystarczyo by przenie ocechowanie z jednego zdjcia


na drugie. Nie bdc go pewien nie tylko nie mog tego zrobi, ale na
dodatek jedyny sposb sprawdzenia czy znw czego nie wymyli
polegajcy na porwnaniu dwch egzemplarzy wymyka mi si z rki.

By "zej" z tego biednego Glinickiego i przej do innych spraw:


Ciesz si, i bez wikszych trudnoci udao si Panu
zrestaurowa zakneblowan twarz. Czy by Pan rwnie askaw,
tak jak pozwoliem sobie o to poprosi, dokadnie opisa te
restauracje po odwrotnej stronie obrazu, z dat i okreleniem
uytej techniki? Z gry dzikuj.
Nie miaem wtpliwoci, i podniesienie bardzo znaczne ceny by
uci apetyty polskich przedsibiorstw poredniczcych nie
odstraszy ich. Mwiem to Panu i dzi potwierdza si, e miaem
racj. Nie docenia Pan sam atrakcyjnoci Paskich dzie. Ja
osobicie jestem przekonany niestrudzenie, i tutejsi nabywcy
zachodnioeuropejscy gotowi ju s, a tym bardziej bd zapaci
ceny wielokrotnie wysze. Tymczasem jednak myl, i
wyeliminowanie spek poredniczcych bdzie si musiao odby
bardziej brutalnie, bo przeszkody, jakie mi Pan stawia w sytuacji,
gdy wiele osb wie, i przygotowuje si powana Pana wystawa w
Paryu i e jest taki jeden, ktry "za tym chodzi" s drobnymi
potkami, przez ktre przeskoczy kade dziecko.
W nieszczsnej paczce z arwkami wysaem rwnie szachownice z
numerami skserowanymi w trzech egzemplarzach i z oryginaem. Sam
zachowaem sobie fotokopie. Robienie z niej nastpnych fotokopii
niewiele by dao, bo orygina by napisany niebieskim owkiem i jako
odbitek ju w pierwszym rzucie bya saba. Jeli sporzdzaby Pan
nastpn szachownic czy mgby Pan j napisa czarnym dugopisem?
Chyba, i po dwch miesicach nieszczsna paczka jednak dotrze...
Dra Sanyo paryski nie odpowiada na zamwienie pisemne a gdy
dzwoni nikogo nie ma.

Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej


Piotr Dmochowski
171

***
Drogi Panie!

Warszawa 2.10.84.

Przyszed Paski list z dnia 17 ub miesica z licznymi zapytaniami


odnonie ucile obrazowych, ktre le oznakowa Glinicki i z
utyskiwaniami, e "inni" powykupuj moje obrazy o ile bd na tyle
szalony by nie docenia wasnej twrczoci i oferowa j BHZ, e trzeba
by bardziej twardym et c et c. Aby to nareszcie uci: Bd teraz
twardszy po pierwsze. A po drugie: to Pan na tym interesie [obecnym]
albo nic nie straci [o ile facet si wycofa lub zamwi obrazy z punktu 31]
albo te solidnie zyska [o ile facet wybierze dwa zaoferowane mu obrazy
z punktu 37], bo w tym drugim wypadku dostanie Pan przecie w zamian
dwa inne obrazy bez porwnania lepsze [chyba i w Paskiej opinii, ale tu
nie chciabym uprzedza, bo niejednokrotnie si myliem]. Tak wic
dosy ju rozpaczy i utyskiwa, przecie ja take myl od czasu do czasu
gdy nie jestem zalany przy pomocy piwa i mylc staram si dba o nasze
wsplne interesa. Najprawdopodobniej jednak facet niczego nie wybierza,
a do pierwszego listopada nie bdzie z BHZ adnego telefonu w tej
sprawie, poczym okae si, e do tej pory nie wysali slajdw, bo "nie
myleli, e sprawa jest tak pilna" - ju ja nie od dzi miaem do czynienia
z BHZ. By raz taki polski agregat do froterowania, ktry przy okazji mia
odkurza. Gdy go nabyem, okazao si, e froteruje, ale nie odkurza i
trzeba dosownie kady mie pincet podawa do otworu sscego aby
urzdzenie raczyo go wcign, inaczej rozmiatao wszystko po cianach.
Podobnie dziaa BHZ. Jeli bym tam z Panem przyszed i powiedzia
"Otom klienta przywid zzagranicy, wypisujcie rachunek" to wtedy panie
owe zaprzestay by picia herbaty i szydekowania, wypisayby faktur
sobie biorc poow a o traksakcji powiadomiy publikatory i na drugi
dzie w "ekspresiaku", "yciu warszawy" i dzienniku TV dowiedziabym
si jakie to sukcesy dewizowe ma BHZ. Ju tak par razy byo, e o
transakcjach rzdu 5 ty. dol. doniesionych przezemnie w pinsecie przed
szanowne oblicza weteranek powstania warszawskiego, trbia prasa na
pierwszej stronie i to nawet w wydaniach oglnopolskich co tylko robio
172

mi reklam, bo publika mylaa, e ukrciem co za 100 ty. dol. lub


wicej.
A propos odkurzacza: O ile przy okazji mgby Pan gdzie skombinowa
prospekt z fotografiami i danymi technicznymi odkurzaczy dostpnych we
Francji to bybym wdziczny, bo to jest jeden z nielicznych towarw, ktrego
wogle u nas nie ma: ani w handlu ani w Pewexie, a mj odkurzacz dobiega
kresu. Aby zorientowa w przyblieniu to idzie mi o odkurzacz b. silny [do
pracowni a nie do firanek], ale may i w miar monoci rczny, gdy Pan wie
jak tu jest ciasno. Moc conajmniej 1000 W. By moe co takiego istnieje.
Sprawa nie jest pilna, gdy moja stara OMEGA jeszcze czasami chodzi (jak ma
dobry dzie).

Teraz wyjanienia. Obraz z postaci niebiesk z aureol wasno


Palczewskiego ma 98 x 122, a pochodzi zapewne z roku 1973 [tej
ostatniej informacji nie jestem pewien i by moe e jest to rok 1974,
alena pewno ju nie inny]. Szkielet zwierzcia w kolorze niebieskim z
twarzami i medalionami w grze wasno Tomka ma 73 x 87.... [daty nie
znam]. Stado "krw" na tle nagiego drzewa wasno Szydy ma dat
chyba 1972 [ nie pniej - by moe 1971, alewtpi] i ma rozmiar 98 x
122. Tum postaci z czowieczkiem nioscym pochodni, wasno
Turlejskiej ma format - o boe musz przerwa list i wykona kilka
telefonw aby by lepszym od Glinickiego gdy okazuje si, e mam
wtpliwoci...
3.10.84 Wic ten obraz ma format 73,5 x 92 i pochodzi jak mi si wydaje
z roku 1972, nie chc tam telefonowa, bo jeli o jedne rzeczy spytam
Turlejsk, a o drugie Palczewskiego, to i jeden i drugi telefon trwa
bdzie ca trzy godziny razem lub nawet cztery, a potem Turlejska zaprosi
nas do siebie, natomiast Palczewskiego wypadao bdzie zaprosi do nas,
co naronie ca lawin straconego czasu - winia jestem, ale ludzie w
coraz wikszym stopniu dziaaj mi na nerwy. W kadym razie nurek w
dce jest rysunkiem znajdujcym si u Turlejskiej i ma format ten sam co
prawie wszystkie inne rysunki, ale ju nie pamitam, gdzie ca 64 na 76,
ale by moe si myl. Rzecz jest do sprawdzenia i ustalenia, chyba teraz
nie jest to spraw gardow? Posta z uniesionymi rkami w sinych
barwach [??????] jeeli jest to posta namalowana na formacie poziomym
i ma na brzuchu kolory rowo tawe i w ogle jest bardziej fioletowo rowa ni sina, to obraz jest akrylem pochodzcym chyba [sam tego nie
173

pamitam] z 1981 lub 1982 roku, sprzedanym w galerii Wahl okoo


lutego marca br. [pan z niego zrezygnowa] reprodukcja jest jedna i za w
kolorach, bo pochodzi z pierwszego rzutu reprodukcji i potem ju nie byo
okazji poprawia jej na lepszym filmie ani zrobi po raz drugi. Obraz ma
73 x 87. To samo dotyczy profilu z ykami. Te Pan zrezygnowa w
lutym i obraz poszed do galerii Nyczka. Format 73 x 87 olej, rok chyba
1983. Kolumny z bkitnym niebem wasno mojej ony s olejem, maja
format 87 x 87 i pochodz (co na miejscu sprawdzaem) z roku 1979.
Twarz z krzyem zamiast nosa jest wasnoci Turlejskiej i ma format
nietypowy, tak wic na razie nie podam, daty te nie pomn, okoo 1970,
technika olej. Niebieska skaa i drzewa w kolorze rudym 73 x 87 wasno
Palczewskiego nie znam daty. Olej. Drzewa s po prawej stronie. Posta z
damskim biustem i czaszk oraz maa posta na wysypisku szkieletw w
kolorze niebieskawym jest w domu, w schowku, jest bardzo zniszczona.
Jest olejem, a nie akrylem, ma format 98 x 122. Bya powerniksowana
woskiem, nieco przedwczenie, co spowodowao, e jej konsystencja jest
lepka i saba mechanicznie, a po wystawie w Szwecji ulega uszkodzeniu i
cholernemu pobrudzeniu w magazynach BHZ. Rok pochodzenia chyba
1970. Moze Pan dosta ten obraz kostenlos, pod warunkiem, e nie bd
musia go naprawia, bo umr od tego. Gowa mska ze zmierzwionymi
wosami na tle play w muzeum w Sanoku ma na pewno format 87 x 87,
jest olejem i na pewno nie pochodzi z roku 1976, bo malowaem j w
Warszawie, a przeprowadziem si tu w 1977, tak wic data 1978 jest
blisza prawdy. Pynce szafy na tle czerwonej gry le u mnie w
schowku i stanowi wasno B. Filara, ktry jest na kontrakcie w Nigerii,
wic podrzuci mi obraz, bo ba si, e mu go uszkodz gdy mieszkanie
warszawskie wynaj na czas kontraktu. Data chyba 1974 [sprawdziem
1974] format 73 x 87 technika olej. Katedra z dwoma stojcymi
postaciami wisi u nas na drzwiach od WC i nie jest datowana, jak sdz
pochodzi z roku 1973 i ma format 51 x 61 olej. Bardzo kolorowa posta z
czaszk i gow dziecka odwrcon do gry nogami, wasno Szydy, ma
format 98 x 122 jest olejem i pochodzi raczej z 1974, na pewno nie 1972.
Poniewa jest podany format 100 x 123 uprzedzam uprzejmie, e
wymiary moje te s przyblione, gdy pyty ciem nie zawsze
dokadnie, dopiero ostatnio tn do szablonu. Znormalizowana szeroko
pyty w Polsce wynosi 122, ale jest to czasami prawie 123, a czasami
zaledwie 122, nie mierzyem tego nigdy dokadnie, teraz za nie zawsze
da si to zmierzy, bo obrazy s w ramach. Felc zakrywa od 3 do 8 mm,
174

zaley jak si ram ukroi, na Boga nie jest to urzd w Sevres, tak wic gdy
ma si obraz w ramach, to bez rozbijania ram trudno ustali ile dokadnie
ma on pod spodem, jak sdz wymiar 100 x 123 powsta w wyniku
zmierzenia w Katowicach obrzea ram metrem krawieckim, raz po biaej,
a raz po czerwonej jego stronie, a nasze polskie metry nigdy nie maja
metra i nigdy nie maja tyle samo [w przeciwnym wypadku wystarczyby
jeden metr na ca Polsk, a tak mamy rozmaitoci). Lece na polu
gowy. Chyba lecce nad polem, jeli tego nie wida to znaczy, ze
sknociem ten obraz. Wasno Palczewskiego - najlepszy, jaki ma [moim
zdaniem]. Data chyba 1972, format na pewno 61 x 73 olej. By
uszkodzony - porysowany. Oczy na niebie i rce wiszce w przewicie
wasno Tomka reprodukowany w kalendarzu pochodzi z roku 1978 i ma
73 x 87 olej. Fuuuuuuuuu !!!!!!
Prosi Pan o opini na odwrocie obrazu z kneblem, w jaki sposb sobie z
nim poczynaem. Ale mecenasie kochany, jak ja napisze tak opinie na
pycie pilniowej!!! Ma Pan moje listy na ten temat, nieche Pan porobi
dla Historii xeroksy tych listw i bdzie Opinia - umr inaczej od tego
ucilania!!! Tutaj [reasumujc zabiegi i to, co pisaem ju poprzednio]
wyjaniam, e po wyjiciu obrazu z ram, usiowaem zmy ze werniks,
ale udao si to tylko czciowo, gdy by zwizany zbyt silnie z obrazem.
Po czciowym zmyciu werniksu uzupeniem straty miejscami
poprzednio (zapewne, przez Szyd) laserunek w kilku miejscach przy
pomocy tej samej farby, ktr by poprzednio zrobiony i wydaje mi si, e
obraz jest taki, jaki by zanim uszkodzi go Szydo. Po wyschniciu
poprawek pokryem go ywic alkidow w oleju polimeryzowanym czyli
tzw. LIQUIN produkcji Winsor and Newton. Po wyschniciu poprawek
pokrytych LIQUIN pokryem cay obraz rwnomiernie LIQUIN i teraz
poprosz Glinickiego, by go sfotografowa w tym nowym stanie, po czym
wsadz go w te same ramy, w ktrych by i po upywie roku 1985 bdzie
go mona powerniksowa w caoci i woy w inne ramy. Wsio.
A propos odkurzacza etc. W NRF s rozmaite domy wysykowe jak QUELLE,
REVUE, NECKERMANN, BADER et c. chyba co podobnego jest we Francji.
Aby unikn kopotw i nieporozumie, prosz o biecy katalog. Wybior
sobie co i poprosz by mi Pan to opaci, a firma wyle i bdzie z gowy, a dla
Pana te ulga czciowo, jeli idzie o transferowanie gotwki. Prosibym tez
przy okazji o jaki katalog pyt zwykych LP analogowych, dostpnych we
Francji, moe by "Diapason", ale nie musi by a tak elegancki, o ile s tasze,
175

a obszerne, to wystarcz tasze. By moe co by mi si udao wybra, aby


Panu utrudni do reszty ycie. Piknie si kaniam i serdecznie oboje

Pastwa pozdrawiam.
Beksiski.
4.10.84
PS. Sprawa pyt CD zaczyna nabiera ostroci o tyle, e dostaem dzi
potwierdzenie z Holandii e Belgia /?/ wysya na mj adres Hartwigiem
gramofon laserowy PHILIPSA, a poniewa nowy wzmacniacz i inne rzeczy
kupiem ju wczeniej w Pewexie i nawet pka na laser i i pyty CD jest ju
gotowa, to w momencie gdy nadejdzie [a naley na to liczy na dniach] brak ju
bdzie tylko pyt aby go uywa. Chyba, e od razu si zepsuje [jako nazwa
PHILIPS nigdy nie budzia mego zaufania, alewg. testw gramofony laserowe
PHILIPSA s najlepsze]. Dzi zreszt dzie bogaty w nowoci, bo nareszcie
nadszed ten cholerny ESCORT na rop i mamy go odebra we wtorek 9 bm.,
po czym nastpi taniec biurokracji, co, rejestracja, podatek, od ktrego na
wymioty mi si zbiera. Miaem cich nadziej, e ta wpacona forsa gdzie si
zgubi i to pudo nie nadejdzie, bo przed kilku dniami [u nas wszystko kupuje si
w ciemno, ESCORTA zanim kupiem obejrzaem sobie tylko przed Ambasad
Brytyjsk bo tam stoi mnogo Fordw, ale w rodku w ogle nie siedziaem]
wsiedlimy z on na prb do innego, ale bardzo bardzo podobnego DIESLA,
ktry kupi ostatnio nasz znajomy, mianowicie do OPLA
- KADETA i
wpadlimy w panik, bo tam s jakie takie siedzenia, e wpada si jak do
wanny, z ktrej przy dobrej pogodzie wida niebo przez szyby, alew ogle nie
wida ani skrawka szosy - on si zachwyca, e "tak ma by", ale tu albo ja
zwariowaem albo reszta wiata ma fioa - przecie z malucha wida
przynajmniej gdzie jad i na co wjedam! O ile te zachodnie przeklte puda
wszystkie s tak zbudowane, to nie dziwi si, e potem pijani Arabowie
rozjedaj dzieci na pasach, jak mi to Pan opowiada... Ju widz jak moja
ona wycofuje si tym z chodnika w godzinach szczytu na ulicy Mazowieckiej
lub Szpitalnej....

Glinicki przyjdzie w poniedziaek i zrobi zdjcia potem oprawi obrazy i


pomierz i podam Panu dwie alternatywy: na wypadek gdyby Pol Pot
kupi obrazy z punktu 37 i na wypadek gdyby nie kupi. Bdzie Pan mg
zamwi skrzynie, chocia sensowniej byoby robi je w Warszawie, ale
Glinicki mwi mi przez telefon, ze Pan potrzebuje rozmiarw, by
176

zamwi skrzynie. Nieroztropno jak mawia mj kolega.... Piknie si


kaniam.
Beksiski
***
W.P. Zdzisaw Beksiski
Ul. Sonaty 6 m.314
Warszawa

Marly le Roi, le 28 septembre 1984


Szanowny, Drogi Panie
Wczoraj triumfalnie doniosem Panu, i zdobyem ju 95 pyt (w tym 85
tytuw) gdy dziesi tytuw skadao si z dwch pyt). Poniewa
ubrdao mi si, i zakreli Pan 100 pyt (z zaoeniem, i jedna pyta
odpowiada jednemu tytuowi, bo takie chyba byo zaoenie w chwili, gdy
zakrela Pan tytuy) wydawao mi si, i wywizaem si ju z 95 procent
mego zobowizania. Nawet gdybymy mieli liczy, i zobowizanie
dotyczy tytuw a nie poszczeglnych pyt i tak sdziem, i moje
zobowizanie zostao wykonane w przynajmniej 85 procentach. Najwyej
mara mojego "zarobku" pieninego by si zmniejszya do zera, lecz to
nie byo najwaniejsze i nie zjeyoby mi wosw.
To, co mi zjeyo wosy to dokadne obliczenie tytuw, jakie Pan
zakreli, ktrego dzisiaj dokonaem. Ot tych tytuw jest 128 a nie 100.
Jakkolwiek bym liczy (na tytuy czy na pyty) daleki jestem jeszcze od
wywizania si z mego zobowizania. O "zarobku" za moj prac i
ganianie oczywicie nie bdzie nawet mowy. Poniewa sowo daem
dotrzymam go i dostarcz maximum tytuw dopacajc ewentualnie z
mojej kieszeni t ilo procentw, ktra mi brakowaa do stu. Niemniej w
przyszoci, tak jak to ju pisaem wczoraj, takich zobowiza, nawet
dotyczcych uzupenienia Paskiej pytoteki o biece pozycje, nie
podejm, lub podejm na zupenie innych, mocno przemylanych
warunkach.
177

Korzystam z okazji, jak stanowi ten list by zada Panu jedno z


pyta, ktre pozwoli mi Pan periodycznie stawia na temat
Paskiej twrczoci: czy elementy anatomiczne, ktre pojawiaj si
w Pana obrazach oparte s na ich przestudiowaniu czy te nie
przejmuje si Pan ich "wiarygodnoci". Niektre z nich wydaj si
by niezwykle zblione do rzeczywistoci - tak twierdzi kilku
lekarzy, ktrzy ogldali Pana obrazy. Inni utrzymuj, i jest to tylko
wraenie i e napewno nie przygotowywa si Pan studiujc
podrczniki anatomii.
Pozdrawiam Pastwa oboje najserdeczniej
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 9. 10.84.

Uszczliwi mnie Pan informacj, e ma Pan ju 85 tytuw, ale zmartwi, e


"musi" Pan dopaca z wasnej kieszeni. Troch w tym moe i Pana winy, bo
ruszy Pan od razu do najdroszego sklepu, ktrego sama nazwa zniechca
[LIDO...brr... sklep powinien si nazywa mniej pretensjonalnie aby zdoby me
zaufanie], ale przecie nie mog dopuci by Pan dopaca, wic moe skoro
liczy Pan na 100 tytuw, a nie na 128 [a uprawniao Pana do tego moje
gadanie, e bdzie tego okoo 100 - 110 bo mi si dokadnie nie chciao liczy]
to widzc, e stara si Pan z tego wywiza myl, e zadowoli Pana taka
wersja, e w ramach dwch obrazw dostarczy Pan 100 tytuw w tym te
dziesi podwjnych czyli razem 110 pyt a co ponadto (podwjne czy
pojedyncze) to ja ju dopac tyle ile kosztowao. Jeeli uwaa Pan, e ten ukad
Pana krzywdzi, to mog go obniy do rwno 100 tytuw bez tych dziesiciu
podwjnych, ale wtedy znowu ja troch bd pokrzywdzony (jak sdz) bo
przecie jednostkowa kalkulacja cenowa przeprowadzona przez Pana
wskazywaa, ze mog si wpuci w te maliny zwane "laser - sound". Zreszt
podwjna pyta powinna kosztowa mniej ni dwie pyty pojedyncze, tak
przynajmniej jest przy pytach analogowych, e "double album" kosztuje mniej
ni dwa albumy pojedyncze. Z tym tylko, e chciabym by si Pan nie
zniechca ani do mnie ani do pyt CD i stara si doprowadzi rzecz do koca, a
w kadym razie w zakresie tych pyt, ktre oznakowane zostay dodatkowo jako
178

prioritetowe [chyba zielonym mazakiem]. O ile zabraknie czego z pozycji


prioritetowych bdzie mi to trudniej przey, ni jeeli nie bdzie czego z
pozycji mniej wanych. Gdyby si okazao, e ma Pan ju teraz wszystkie
pozycje prioritetowe w ramach tych 95 pyt, ktre na dzie 28 wrzenia [data
listu] Pan posiada [w licie powouje si Pan na list "wczorajszy", ktrego
jeszcze nie dostaem, moe tam jest dokadniej, co i jak] to gotw jestem bez
poczucia wewntrznej krzywdy uzna, e wypeni Pan zobowizania swoje w
95% i zrezygnowa [ na razie, na razie, hihi] z dalszych pretensji. Z tym, e
dziesit symfoni Szostakowicza, o ktrej istnieniu doniosem pniej, chtnie
widziabym jako pozycje prioritetow!
Nabylimy dzi (czciowo) ten cholerny samochd FORD - ESCORT DIESEL co odbyo si przy padaniu na ziemie i wylizywanie bucika celnikom,
wsadzaniu apwek et c. i sprawa jest jeszcze w "lesie", ale co [prawie p
miliona] zostao ju opacone i wz na prbnych numerach stoi ju przed
domem. Aby go jednak zarejestrowa trzeba mie tumaczenie oryginau aktu
kupna przez tumacza przysigego, a nam dosano z Niemiec tylko xero ( aden
tumacz "nie ma prawa (decyzja wadz) robi tumacze z kserokopii, lecz
wycznie z oryginau) [odprawa w nieopisanym brudzie, toku i braku toalety
[siusiaem pod murem] trwaa od godziny 8 rano do 15 popoudniu, a szukanie
tumacza do wieczora i wreszcie sidmy tumacz zgodzi si za dodatkow
opat zrobi to na jutro, mimo, i byo to xero, a on by "przysigy" jak wida
wic jest to rodzaj przysigi con alcuna licenza jak by to okrelili w muzyce].
Jest jednak godzina 19 wieczorem i jestem wyty. Jutro dalszy cig: wydzia
finansowy et c... Do soboty moe to zaatwimy tracc cae dnie! Celnik
opieprzy mnie jak bur suk za to, e numer karoserii by przynitowany pod
mask, a nie wybity wprost na blasze i powiedzia, e nie dokona odprawy!! Po
godzinie okazao si, e drugi identyczny numer wprost na blasze jest na
pododze pod dywanikiem, ale skd u diaba miaem o tym wiedzie???? I czy
to moja wina? Czy ja produkuj samochody?, ale to zaledwie jedno z wielu
dzisiejszych utrudnie. Odnosio si wraenie, e wszyscy czekaj na
kieszonkowe - kademu powinienem wsuwa dyskretnie dwie pitki z
Szopenem do kieszeni... Dosy o tym.

Odpowiadam na pytanie: Anatomia na moich obrazach jest cakowicie


fantastyczna, ale fantastyczna w ten sposb, by na pozr sprawiaa
wraenie, e wszystko jest OK. Po prostu bawi si tak samo anatomi jak
chmurami, morzem, pejzaem czy architektur; jest to zawsze co
nieprawdopodobnego w sensie realistycznego ogldu. Morze, ktre w tej
chwili skoczyem /ES/ ma w swym zaoeniu wytwarza wraenie
ogromu, rozkoysania, a ponad to wiatru, ale nie jest to w adnej mierze
179

konsekwentne w tym sensie, e kierunek, ukad i owietlenie chmur jest


inne ni odpowiednik tego na falach, nie wspominajc ju o tym, e fale
poruszaj si niekonsekwentnie jakby z kilku kierunkw, poddane raczej
intuicyjnie odczutym przeze mnie prawidom estetycznym ni prawidom
ruchu fal. Pozwalam sobie czasami lub czciej ni czasami na
niekonsekwencje w owietleniu, ktre na cz ciaa pada z lewej strony,
na cz od przodu, a na cz od gry, przy czym rzecz dzieje si w
plenerze, gdzie przecie wiato zawsze bywa jednokierunkowe et c et c.
Przyczyn jest chyba to, e ja o kadym obrazie myl raczej w sposb
wyniesiony z praktyki malarza abstrakcjonisty i w pewnym sensie z
dowiadcze lub raczej odczu wyniesionych ze suchania muzyki,
gwnie neoromantycznej - chciabym by obraz by czym w rodzaju
ekstatycznej lub patetycznej symfonii, skonstruowanej wszelako cile
formalistycznie z pominiciem jakby codziennego fotograficznego
realizmu, ale takim jego pominiciem, ktre widoczne jest dopiero po
drugim obejrzeniu, a nie od razu. W tym samym zakresie mylenia mieci
si te moja anatomia. Zapewniam Pana, e nie tylko nie studiowaem
anatomii, ale mam o niej niewielkie pojcie, natomiast ogldam troch
atlasy anatomiczne chirurgiczne, ale tez nie jako wstpn inspiracj, [gdy
je ogldaem miaem ju bardzo wiele namalowanych obrazw tego typu],
co raczej jako rzecz, na ktr zwrciem uwag gdy bya jakby pokrewna
temu, co robi. Ogldaem w szpitalu w roku 1982, w trakcie moich
licznych operacji. Poyczy mi je do ka ordynator. W sumie anatomia
ciaa moe i bywaa w niektrych moich obrazach wkomponowana per
partes w roliny czy w krajobraz i przeciwnie. Bardzo czsto maluj np.
elementy kostne, ktre jednak przechodz w elementy rolinne lub
architektoniczne i to przechodz pynnie, bez zachowywania proporcji
faktury [np. szata z koci lub koci fadujce si] kolorytu et c.
Myl, e wyjaniem a nie zaciemniem. Oczywicie nie widz niczego
zdronego w normalnej anatomii i jej stosowaniu, ale wariacje na temat
anatomii z dalekim odbieganiem od realizmu wydaj mi si bardziej
twrcze, a przede wszystkim mniej nudne w trakcie pracy nad nimi.
Piknie pozdrawiam, Maonce nisko si kaniam.
Beksiski.

180

P.S. Troch popiekem sie w mych rachubach na temat BHZ, (ale to nie
na list) i by moe okae si, e obrazy KE i OH pjd i to wcale nie tam
gdzie miay i nie na tych warunkach jak miay tak wic wiele wskazuje
na to e uzyska Pan w zamian obrazy RE i KH, ktrych w innym
wypadku by Pan nie uzyska. Przepraszam: co zego to nie ja, nie
doceniem e w samym Watykanie polskiego handlu zagranicznego
przesiaduj sprzedajni funkcjonariusze piekie. Jednym sowem tym
razem nie ja podszedem, tylko mnie podeszli. Ukony.
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m.314

Marly le Roi, le 21 octobre 1984


Szanowny, Drogi Panie
Odpowiadam na Paskie listy z 27.9., 1.10., 2.10., 4.10., i 9.10.
1984 r.
1) Przesyam Panu przez pana Bogdana Dziworskiego 59 pyt, w
tym12 w opakowaniach dubletowych. Zapewniono mnie o dalszych
13 tytuach w najbliszych dniach. Reszta jest nie do znalezienia.
Poprosz moe w Londynie by mi poszukano brakujcych pozycji.
Godz si na Pask propozycj by uzna, i z trzynastoma
tytuami, ktre jeszcze dostarcz uwaa moje zobowizanie za
wypenione w 100 procentach. Tego rodzaju rozwizanie pozwoli
mi na nie dokadanie z mojej kieszeni do caej tej sprawy. Jak
jednak bdzie opacona moja gadanina, telefony, listy,
"podlizywanie" si sprzedawcom et c? Przypomni mi Pan susznie,
i umoliwi mi Pan kupno krzesa z nogami z pt., 37 ktre inaczej
zostao by u Pana. Przyznaj, i zgodziem si na zakup pyt w
zamian za umoliwienie mi kupna tego obrazu. Niemniej praca,
181

ktr woyem w kupno pyt, gdybym j woy w jakie rozwody


czy negocjacje odszkodowa za wypadek, pozwoliaby mi na
kupno obrazu z nogami za cen "maksymaln" i spokojnie jeszcze
innego obrazu.
Tak wic na przyszo tego rodzaju zobowiza ju nie podejm
lub, jak powiedziaem, podejm na takich warunkach, i czas i
praca jak wo w znalezienie jakiej potrzebnej Panu rzeczy
opacona zostanie w taki sposb w jaki opacaj j moi klienci
ktrych pienidze pozwalaj mi nastpnie kupowa Paskie
obrazy.
2) Zoyem w firmie "Sabona" zamwienie na dwie branzoletki, podaem
Pana adres i doczyem czek, jaki mi wskazano. Jeli zwlekaliby w
przesaniu Panu paczki prosz za dwa-trzy tygodnie napisa a bd
reklamowa.
3) Postaram si Panu o prospekty odkurzacza. Kupowa go jednak nie
chciabym (patrz, pt.1).,Jeli chodzi o zapat w postaci samochodu,
odpowiada mi to gdy za jednym zamachem i za jedn seri ganiania
spacibym powan naleno. Ganianie jednak za drobiazgami naraa
mnie na powane straty czasu a oszczdno wynikajca z opacania
frankami a nie dolarami nie pokrywa nawet setnej czci strat czasu i
zarobkw w gabinecie, jakie z tego wynikaj.
4) Za dawnych ju czasw podjeem si zaatwienia tego nieszczsnego
"Sanyo". Trafiem tutaj na jeden sklep, zarzdzany przez ludzi o jakoci
pracy Polakw, to znaczy rzadnej. Mimo telefonw, listw z
zamwieniami po prostu nie odpowiadaj. Czy mgby Pan poda mi
adres tej firmy w Japonii. Napisz tam i poprosz o przesanie. Moe to
rozwizanie wreszcie wypali, bo inaczej trzeba bdzie czeka a moja
ona znw pojedzie na daleki wschd i mi stamtd przywiezie. (Co by
moe nastpi za trzy tygodnie, lecz rwnie by moe za p roku).
5) Czy nadszed do Pana mj list z 27-go wrzenia z propozycj
rozwizania problemu, jaki stwarza pt. 37, oraz z prbk lekkiego kadru,
jaki w przyszoci moglibymy uywa w wypadku przewozu obrazw np.
samolotem?

182

6) zadzwoni do Pana zgodnie z jego yczeniem, 2 - go listopada.


Sprawa jednak rozmiarw tym razem zdaje si, i stracia na
znaczeniu gdy obrazy bd przewoone samochodem przez
Pana Wojciecha Subocza, ktry zgosi si do Pana w pocztku
listopada a ktry obarczony jest zaatwianiem pozwolenia na
wywz ca i przywiezieniem obrazw do Parya. Jest to czowiek
pewny.
7) Chciabym, by zgodnie z nasza umow, zabra on wszystkie
obrazy prcz tych, ktre zachowuje Pan dla siebie. galerie, muzea,
(Sanok) i inni dostali w tym roku ju chyba wicej obrazw ni
zazwyczaj dostawali.
8) Poniewa Glinicki nie wysya mi nadal slajdw i nawet nie
zawiadamia dlaczego i co zamierza robi, czy byby Pan askaw
przypilnowa go by slajdy obrazw wywoonych w listopadzie
zostay doczone i by mj przyjaciel, pan Subocz mg je zabra
ze sob.
9) Najserdeczniej dzikuje Panu za askawe odpowiedzi na moje
pytania dotyczce anatomii, korespondentw, nieocechowanych
przez Glinickiego obrazw. Gdyby prcz utalentowanych Polska
posiadaa wicej ludzi pracujcych tak solidnie i tak
odpowiedzialnie jak Pan moe nie bylibymy w trakcie staczania
si do obozu pastw Trzeciego wiata.
W zwizku z tym pozwalam sobie na nastpne pytanie: czy mgby
Pan opisa jak technicznie powstaje paski obraz? To znaczy:
czym utwardza Pan pyty i w jaki sposb? Jakimi maluje Pan
farbami i jakimi pdzlami? Ile szkicw owkiem i jakich dokonuje
Pan? Jak zaczyna Pan malowa: czy od detali, czy od ta, czy od
oglnego rozoenia plam i elementw et c a do zdjcia obrazu ze
sztalugw?
10) Wystawa odbdzie si od 18 - go czerwca do koca lipca. Za
dwa tygodnie bd ju chyba mia pierwszy katalog i przele Panu
prbk. Pan Dziworski prawdopodobnie zacznie robienie filmu, o
ktrym mwilimy za dawnych czasw na wiosn. Wyjani on
183

Panu (o ile go Pan o to zapyta) projekt, jaki uzgodnilimy w czasie


jego pobytu obecnego w Paryu.
Pozdrawiam Pana najserdeczniej.
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 16. 10. 84.

Nadszed list, ktrego brakowao poprzednio, poprzedzony protokoem et


c. z kraju "Montferrants" ulica "Marly le Roi", std pomylaem sobie, e
s ju kompakty i zabraem ze sob ca 50.000 z na co, tymczasem
okazao si, e Pan narozrabia jak zwykle, wkadajc do zwykego listu
kawaem ramki. o ktrej napisa Pan w tyme licie, e jest kawaek
zwykego "kadru" [ kadry mamy: partyjne, wojskowe i suby
bezpieczestwa] co spowodowao, e baday to zapewne najtsze umysy
naszych celnikw. List zxerowano, a mnie dorczono w zaplombowanej
kopercie plastikowej z tysicem pieczci typu "list nadszed uszkodzony"
oraz z protokoem w zaczeniu. W licie pisa Pan niepotrzebnie o
sprawach finansowych w sposb dosy przejrzysty. Odpowiadam po kolei
zanim dosignie mnie ramie sprawiedliwoci:
1. Ramka jest cakowicie do dupy - jest to stwierdzenie bezdyskusyjne i
mao wyrafinowane, ale konkretne. Mona w to oprawi ma grafik za
szkem, ale jest to raczej profil ozdobny przemysowy. Pyta pilniowa
nigdy nie jest idealnie paska, lecz ma wybrzuszenie albo od przodu albo
od tyu albo w zalenoci od pogody raz tak raz tak i w zalenoci od tego
czy stoi czy ley pasko obwisa na takiej przestrzeni, jaka stanowi mj
przecitny obraz na wicej ni p centymetra. Pakowanie obrazw do
takich ramek i ramek do paczki jest najlepsz drog do ich cakowitego
zniszczenia w transporcie. Nie chce o tym wicej sysze! Czowieku jeli si to Panu podoba [ta ramka] to nic nie stoi na przeszkodzie by
obraz w niej wisia na cianie, [chocia mnie si nie podoba] natomiast
184

nigdy, przenigdy nie mona w takiej ramce pakowa dwch obrazw


obok siebie czy nawet jednego obok jakiej gadkiej pyty. To jest szajs!!!
2. W kosztach dewizowych ramek to ja nie bardzo chce uczestniczy na
wspomnianej przez Pana zasadzie. Oprawiam zazwyczaj ca 10 obrazw
na raz, a koszt mj zotwkowy jest niewielki. 10 ramek po 30 dol. [na
mnie] to ca 300 dol, a 300 dol to ja wol naprawd wyda na piwo lub
10.000 innych rzeczy! Szczeglnie, e ramka taka dewizowa musiaaby
tez by robiona przeze mnie i nie byoby z ni wbrew pozorom mniej
roboty ni przy drewnianej. Obrazy roni si w milimetrach od siebie to
po pierwsze. A po drugie to ten typ ramki trzeba montowa na obrazie, a
nie przedtem (wsuwanie). A poza tym na Boga jest wstrtna!!! Przecie ta
moja czarna z drewna jest tysic razy adniejsza! W Polsce te bywaj
takie i podobne profile. Do lodwek, walizek et c
3.Sprawa rozlicze za obrazy z punktu 37. Nic z tych rzeczy! Pisze Pan,
tak jakby firmie pod tytuem BHZ pozwala kupowa wszystko, co mam,
a gwnie obrazy z punktu 37. w konkretnej sytuacji, ktra bya
sporadyczna i jeszcze nie wiadomo do czego doprowadzi, uyem dwch
obrazw [budzcych najmniejsze paskie zainteresowanie co
sprawdziem] jako zasony dymnej dla naszej wsplnej transakcji gdy
baem si, e jeeli odmwi BHZetowi przy rwnoczesnym wysyaniu
via konserwator kilkunastu obrazw [przecie istnieje osmoza pomidzy
tymi instytucjami jeli idzie o informacje - na moje nazwisko w zwizku z
"pewexem na obrazy" powoa si ostatnio nawet Passent w POLITYCE]
to ustawi nieprzychylnie dla siebie demony lub bogw. Pan Marx [tak si
podobno nazywa i ma podobno kilka moich obrazw i jest znanym
kolekcjonerem w NRF] wybierze lub nie wybierze, ale ma termin do
koca padziernika. Tymczasem jak si okazao pracownica BHZ
upolowaa prywatnego jelenia pod paszczykiem swej firmy macierzystej
jako drugiego w kolejce do obrazu KE lub OH, ale dzwonic z firmy nic
mi o tym nie wspominaa tylko przysza z nim razem [jaki polski
dyplomata z placwki] i tu wyszo szydo z worka, e oni woleli z rki
do rki. Nie umiaem si ju wykrci i o tym wspomniaem w
poprzednim licie. Tym niemniej wicej takich numerw nie bdzie, bo
jestem ju przygotowany. Poprostu mnie zaskoczyli. jeeli jednak do 1
listopada, a raczej jeli w dniu 2 listopada do momentu paskiego telefonu
(na ktry bd czeka) nie bdzie decyzji ani pana Marxa ani pana XYZ,
185

to i tak wszystko zostanie po staremu, a jeli bdzie dostaje Pan w zamian


jako "seryjne" obrazy RE i KH [zrobi je teraz Glinicki] ktre s po prostu
lepsze, wiec Pan na tym wygra. Jeszcze raz przypominam, e jedziemy na
wsplnym wzku i mnie naprawd nie zaley na transakcji z BHZ od
strony finansowej, lecz na tym by nie odmawia gdy zatelefonuj lecz
odstrasza cen. Co do furtki dla Pana w sprawie obrazw z punktu 37, to
ja wolabym je naprawd zostawia sobie, a napisaem o tej cenie
podwjnej [zreszt znanej Panu nie od dzi, bo jest to cena za "first sort"
od kilku lat] aby mia Pan psychologiczny wentyl bezpieczestwa. Jeli
midzy obrazami z punktu 37 jest jaka "bomba" [w Paskiej opinii) to ja
poprostu mog odpali Panu t bomb za podwjn cen, ale nie jako
gwarant dziaania na sto lat do przodu tylko "do odwoania" i tylko w tej
sytuacji gdy przypadkiem nie zakocha si w obrazie moja maonka. Jak
sdz ma Pan do mnie zaufanie, e nie bd si kamliwie zasania
wyborem ony i robi first sort do kwadratu! W zamian chciabym
Paskiej obietnicy, e te ew. "bomby" bierze Pan dla siebie, a nie do
obrotu.
4. Co do pyt CD. Napisaem ju poprzednio i obecnie podtrzymuj: Gdy
robiem wykaz byo tego chyba ca 100-110 sztuk [chyba 108], potem co
dopisaem, potem znowu co dopisaem i nawet przynosi Pan dwukrotnie
katalog do mnie, potem napisaem w licie jeszcze to, co byo w innym
katalogu, w sumie nazbierao si tego, a by moe le te na pocztku
policzyem podwjne [mniej ni byo] tak wic to, co ponad te 100 tytuw [w
tym 10 podwjnych] to ja zwrc do grosza i prosz si nie zniechca - ja te
nie wymawiajc klem przy konserwacji tej zakneblowanej gby, bo
nadewszystko nie znosz odgrzewanych kotletw... Nie wiem jak bdzie z
przysaniem tego, (bo laser chyba mie bd ju za par dni) - nie ponaglam i w
ostatecznoci zaczekam. Ze swej strony mog zapewni, e caa ta impreza
stanowi dla mnie kolosaln frajd i oczekuj z ogromn niecierpliwoci tak na
gramofon jak i na pyty CD, mam ju gotow pk na te pyty i na gramofon
wszystko jest wyliczone, co do milimetra, a jak Pan wie w moje pracowni nie
jest to proste.

5. Kasety, ktre nadeszy le na pce wraz z tymi, ktre kupi Pan w


Pewexie. Nic nie zginie i wszystko skopiuj [byem tylko znalaz
oryginay, bo w lecie, gdy Pan by by taki myn, e zachowaem nieco
spltane wspomnienia gdzie, co ley]. Prosz jednak o troch
cierpliwoci. Do tej pory poyczaem magnetofon kasetowy, a teraz
186

kupuje wasny i taki wicej "wyrafinowany", ale myl, e kopi ze


zwykego gadania uda mi si na nim dokona problemlos. Zapac po
znajomoci zaledwie 330 dol, mimo, i wg cennika kosztuje 2.500 DM. Ja
dostane za 1.000 (hurt).
6. Rozmiary obrazw dla teciowej. Ale pisaem ju, e jest to
uzalenione od tego czy pan Marx kupi czy nie kupi, a nie jest to wcale
pewne i nie jest te pewne czy jeeli nie kupi pan Marx, to kupi
cokolwiek pan XYZ, ktry ma wyznaczony przezemnie nieprzekraczalny
termin do ostatniego dnia padziernika. Z BHZ nigdy nie wychodzio (jak
pamitam) i wogle naley by nadal dobrej myli. W zwizku z tym nie
umiem udzieli odpowiedzi na to pytanie. S dwie alternatywy.
Alternatyw pierwsza: 1. Obraz z kneblem w starych ramach 88,2 cm x 64
cm grubo 3,5 cm
2. Obraz nr 3 po konserwacji w starych ramach 64,3
cm x 54,3 cm grubo 3,8 cm
3. Obraz nr 2 po konserwacji w starych mocno
sfatygowanych ramach ma wymiar plus minus 5 mm
taki sam jak DN, OS, AN, RN, EN, i inne w Paskim
posiadaniu identyczny typ ramy
4. Obraz DZ /z ptakiem/ wymiar jak wyej plus
minus 5 mm z kadej strony.
5. Obraz KE wymiar jak wyej.
6. Obraz OH wymiar jak wyej.
Jest jeszcze, o czym zapomniaem obraz z duym krzyem, czyli nr 16.
Wymaga indywidualnej bardzo solidnej skrzyni. Wymiary: 158,8 x 125,9
x 4. Do dugoci i szerokoci naley policzy po 5 mm jako rezerw na
bd pomiaru (za miarka).
Alternatywa druga:

Pozycje 1, 2, 3, 4 bez zmian.


Tu te obraz nr 16
5. Obraz RE 100,3 cm x 135 cm grubo 5,1 cm
6. Obraz KH jak wyej

Do obu powyszych obrazw robic skrzyni naley doliczy na szeroko po


ca 1 cm i na dugo tyle, a do rodka powsadza pasy dykty lub pyty
187

pilniowej o gruboci ca 3mm po pi sztuk na dugo i po pi na szeroko,


by ewentualne bdy pomiaru [nie rcz za swoj miark] wyrwna potem przy
pomocy jednego, dwch lub wicej paskw tak by obrazy nie skakay w
skrzynce. Skrzynka winna by kopertowa, na dwa obrazy, tak, aby mona je
byo wsun dwa na raz twarzami do siebie, inaczej, bowiem, jest ryzyko
uszkodzenia. Boki winny by sztywne i nie poddawa si pod naciskiem.
Wykonanie usztywnie bokw winno by "na klej" gdy gwodzie przy nacisku
wysuwaj si i potem stercz, mogc przy powtrnym nacisku wybi dziury w
obrazach. Przewit na dwa obrazy winien wynosi 10,5 cm. Pasy dystansowe z
pyty pilniowej powinny by na 10 cm szerokie. To na wypadek lekkiego
wypaczenia ramek. Jeli obrazy bd dokadnie pasowa na dugo i szeroko,
a luzy bd zlikwidowane pasami pyty pilniowej na caej dugoci, to
ewentualny niewielki luz na gruboci nie ma znaczenia i bdzie to nawet
bezpieczniej.
Wykonanie jednej lub dwch takich skrzy byoby poyteczne niezalenie od
tego czy obecnie wyjdzie alternatywa pierwsza czy druga, bo w przyszoci
przecie wysya bd obrazy wg. tych wymiarw [oraz ewentualnie krtsze tej
samej szerokoci, ale tu jeszcze nie wiem, jakie. W najbliszym czasie takie jak
"obapiajca si para", bo mam takich kilka formatw zblionych do kwadratu].
Potem by moe nieco dusze, ale nie maksymalnie dugie, ale to jeszcze
muzyka przyszoci. Teraz ju piknie si kania. i robi uproszczony szkic
przekroju przez skrzyni na due obrazy.

Beksiski
(Rysunki)
***
Drogi Panie!

Warszawa 17.10.84.

Po namyle doszedem do wniosku, e nie udzieliem Panu wczoraj [list ju


niestety wysany] sensownej odpowiedzi w materii skrzy na obrazy, ktre
bdzie moga wywie Paska Teciowa. Ow, jeli pamitam, to jecha ona
bdzie dopiero w poowie grudnia lub z kocem listopada br. A jeli tak i jeli
nagle nie zachoruje obonie, albo ja, albo kto w rodzinie, albo nie powstanie
komplikacja natury losowej, to do koca listopada bd mie na skadzie
188

dodatkowe obrazy, ktre jeszcze nie istniej. Wg wszelkiego


prawdopodobiestwa bd to dwa obrazy o formacie takim jak weseli onierze
w doku, a wic alternatyw pierwsz [na wypadek gdyby ani Mr Marx ani Mr
XYZ nic nie kupili] naley uzupeni o skrzyni na dwa obrazy wg. sugestii
podanych wczoraj dla obrazw RE i KH, gdy s to formaty identyczne plus
minus dwa milimetry na dugoci i szerokoci. Alternatywa druga musiaaby
wyglda tak, e trzebaby wykona dwie identyczne due skrzynie na dwa
obrazy kada [skrzyni na cztery nie rekomenduj - za due ryzyko uszkodzenia
nawet przy wkadaniu - poza tym jest mao uniwersalna, gdy w wypadku
koniecznoci transportu dwch obrazw nie ma czym wypeni luzu] byyby to
obrazy o cechach OY i WN. Pierwszy jest obecnie in statu nascendi, czyli na
sztalugach i powinien by gotowy za jaki tydzie czasu o ile nic nie
przeszkodzi. Drugi jeszcze nie jest nawet w projekcie. Natomiast jak z tabeli
wynika jest jeszcze jeden obraz, a mianowicie ES o formacie takim jak
obapiajca si para, ktr Pan kupi, ktry to obraz na razie chciabym zostawi
sobie w ramach punktu 37 - do koca roku rzecz si wyjani, ale nie do koca
listopada, gdy w grudniu jeszcze co si moe mi sensownego namalowa i
wtedy zadecyduj. Na razie Glinicki jeszcze go nie fotografowa, bo obraz
dosycha i trzeba go jeszcze przed fotografi powlec substancja wyrwnujc
poysk. Za chwil bdzie tu Glinicki ze slajdami tego, co robi przed kilkoma
dniami i zaraz napisz Panu czy dobrze wyszy. Wywiad w Radarze ma by dzi
lub jutro, redaktorka nagraa mi informacj, e po powrocie z Parya przyle lub
przywiezie mi 10 numerw z redakcji bd wic dla Pana. Furia mnie ogarna,
gdy wrciem do domu wieczorem i odtworzyem nagranie "Tu Dzikowska, za
chwile odlatuje do Parya wywiad bdzie w najbniszym numerze po powrocie
et c. et c" - gdybym by w domu, miabym rozwizanie na detax pyt CD od
Pana, ale przez cay dzie bylimy w miecie i zaatwialimy sprawunki, ktre
w Paryu trwaj zapewne 10 minut. Ten odbir, rejestracja i ubezpieczenie
samochodu zajy cay ubiegy tydzie i biecy trzeba byo zaczyna od
zakupu czego do jedzenia i zalegych spraw "w miecie". To okrelenie "jad
do miasta" wynika z tego, e w naszym odczuciu mieszkamy na wsi. Co
Glinicki si spnia dzwoni przed chwil, e bdzie za p godziny najdalej, a
mina ju godzina, przebraem si i czekam...

Co do mojej propozycji odnonie furtki dla Pana do obejcia punktu 37, to


nie rezygnujc z moich warunkw czyli podwjnej ceny i
ponadlimitowego zakupu, mog oczywicie dawa Panu taki obraz w
formie kredytu, bo wolabym [jeli ju tak los postanowi] by jak
najszybciej odszed z mych oczu - potem mgbym mie trudnoci z
odstpieniem go. To na wypadek, aby mia Pan poczucie luzu, e jeli co
si strasznie, ale to strasznie spodoba, a ten cholerny Beksiski nie zechce
189

sprzeda i zasoni si punktem 37, a tu akurat brak forsy a do tego rok si


koczy, a BHZ "zagraa", no to Pan go bierze od razu w zamian z sowo,
e kupuje go dla siebie, gdy bdzie Pan mia pienidze w najbliszej
kolejnoci. Jeszcze raz podkrelam, ze nie zaley mi na takich
transakcjach, alechce Panu otworzy furtk psychologiczn, aby wyszo
troch "zego powietrza" jak mawia znajomy wr.
A wic by przed chwil Glinicki. Obejrzaem zdjcia i podjlimy taka decyzj,
e zrobi je jeszcze raz, bo wyszy nieco za zimno tak jakby miay niewielk
domieszk fioletu. Trzeba bdzie w tych samych warunkach da saby filtr
pomaraczowy lub ty. Tym niemniej proponowaem mu by wysa Panu jak
najszybciej to, co zrobi, gdy daje to pojcie o tym jak wygldaj obrazy RE i
KH, ktrych Pan nie zna oraz jak wypada konserwacja twarzy z kneblem. We
wszystkich dominuje nieco ten fiolet, a brakuje tego, co w przypadku np.
obrazu KH oznacza, e morze jest w rzeczywistoci raczej brudno zielonawe ni
brudno ultramarynowe. Dodatek ci zmienia zimne bkity w zielenie, a brzy
ociepla: s jakby bardziej te mniej rowe. Ale to wszystko s niuanse.
Nasycenie chyba dobre.

No nic, kocz i bior si do roboty, chocia jestem nieco chory


[nerwowo] z powodu braku wody. Gdy zabraknie wody, a od wczoraj
wieczr mamy awari w caym bloku, ja zaczynam zdradza objawy
psychozy. Moe nie by prdu, grzania, gazu i jedzenia i ja to wytrzymuj
bez kopotu, ale wiadomo, e w toalecie nie mona spuci wody [4
osoby!!!] i nie ma czym si umy, jest dla mnie nie do zniesienia!!
Piknie si kaniam i serdecznie oboje Pastwa pozdrawiam.
Beksiski.
***
Drogi Panie!

Warszawa 18. 10. 84.

Wczoraj po wysaniu drugiego listu przeczytaem uwaniej ustp o ramkach i


sformuowany jest tak, e mogoby wynika, e tej ramki, jakiej prbk mi Pan
przysa nie uwaa Pan za ramk ostateczn, a ta za 60 dol. dopiero miaaby by
ostateczn i cen mielibymy wg. paskich propozycji dzieli po poowie.
190

Przepraszam wic za niewaciwe ustosunkowanie si, bo byem tak przeraony


tym, i Panu si ten paseczek srebrny podoba i e zechce Pan w niego oprawia
moje obrazy i e jeszcze mam od obrazu paci za niego 30 dol., e nie bardzo
wiedziaem co pisz. Teraz widz, e idzie o inn ramk, ktrej wygldu nie
znam. Nie zmieniajc ostatecznej opinii na temat mego finansowego udziau w
tym przedsiwziciu, musiabym przede wszystkim zobaczy t ramk; o czym i
na temat czego daem Panu cay elaborat jeszcze w lipcu w Warszawie! Jeeli
idzie o obrazy namalowane na arkuszach pyty pilniowej, to w zasadzie mog
by oprawione we wszystko, pod warunkiem, e ta oprawa suy wycznie do
dekoracji na cianie i obrazu nikt przez dziesitki lat nie zdejmuje ze ciany, a
jeli, to ostronie i tylko wtedy, gdy zmienia si tapety. Nie tyczy si to jednak
obrazw namalowanych na pycie pilniowej podklejonej po brzegach listw
[onierze w doku, obapiajca si para, ta dama ciskajca piersi, akt
liciasto-flaczasty et c] gdy obrazy te w zalenoci od zmian wilgotnoci i
temperatury wyginaj si mniej lub wicej do przodu lub do tyu [podobnie jak
ptno na blejtramach, gdy zachodzi rnica pracy i rozszerzania si pomidzy
pyt, a przyklejon listw] i musz by na skutek tego usztywnione solidn
ram podobnie jak due obrazy na ptnie. Nie musi to by rama dbowa, ale
musi spenia kilka poniszych postulatw, o ktrych wspominaem ju
poprzednio [zaznaczam e moja - prowizoryczna w paskim odczuciu - listwa
spenia je idealnie; wreszcie wymylaem j bardzo dokadnie tak, aby uatwiaa
transport, zabezpieczaa obraz i nie bya szpetna, co oczywicie jest dyskusyjne
- nie jest "de luxe", ale gdybym robi "de luxe" wystrugabym tak sam lecz z
mahoniu i wypolerowabym j jak w skadzie produkujcym meble]
1. Musi by wystarczajco sztywna w kierunku do przodu i do tyu [na boki
trzyma j obraz]
2. Musi mie paskie powierzchnie od przodu i od tylu [umoliwiajce
transport i opieranie o siebie kilku obrazw]
3. Musi silnie trzyma si obrazu, by mona go byo [ciki] za ni podnosi,
przenosi, przestawia i tak dalej [chwyta si zawsze za ram, jeli jest
wiotka obraz si z niej wtedy wysuwa i uszkadza]
4. Nie moe zasania ani milimetra powierzchni obrazu i domalowywane do
samego brzegu. Jeli wic jest to rama z felcem (choby najmniejszym,
podobnie nawet maym jak ta mieszna listewka wysana przez Pana) to do
listwy przyklejonej do obrazu naley dokrci lub doklei listewk
dystansow tak jak to Panu narysowaem i ktra schowa si pod felcem.
Vide szkic!
5. Nie moe mie felcw po obu stronach jak listewka dorczona przez Pana,
bo do takiej nie da si wsadzi obrazu [prosz si zastanowi], trzebaby j
wrcz skleja, [czym, jak?] wprost na obrazie [cholerna ryzykowna robota] pozatym ta dostarczona przez Pana jest tak nieprawdopodobnie wiotka, e
191

jej usztywnienie by trzymaa si obrazu i on si z niej na rodku nie


wysuwa [drapic cigle farb] wymagaoby przy jednym obrazie paru dni
roboty i oszalaych jakich pomysw usztywniajcych. Jest to listewka
ozdobna przemysowa - u nas te bywaj takie i podobne i kupuje si je na
kilogramy tzn. cena jest nie od metra, lecz od wagi.
Piszc i mwic Panu to wszystko w Warszawie prosiem o prbki dugoci 140
cm kadego profilu, jaki zechce Pan uywa do oprawiania obrazw duych,
czyli malowanych na pycie podklejanej listw [inaczej w moich warunkach nie
da si ani obecnie ani w najbliszym czasie malowa obrazw duych - nie
wyjaniam powtrnie, dlaczego, bo nie ma Pan za grosz zrozumienia dla
techniki], aby je albo zaakceptowa albo odrzuci, gdy oprawiajc bez mojej
imprimatury moe Pan sobie [i mnie] poniszczy obrazy - ramiarza nie ma si o
co pyta bo to, co powie [take w paryu] to s poprostu z reguy bzdury. W
oparciu o zaakceptowany przezemnie profil dostarcz Panu dokadne rysunki
jak naley oprawia, by nie zakry felcem [punkt 4] krawdzi obrazu.
To wszystko pomin Pan w licie jakby nie istniao i mwi Pan, e znalaz Pan
"bardzo adne" ramy i moemy do spki w nie oprawia, co mnie zaoszczdzi
kosztw roboty et c. TAtata. To z innego filmu. Tak czy siak oprawia
musiabym w Warszawie, wic mowa mogaby by tylko o transporcie listw
aluminiowych en masse do Warszawy. O tym te rozmawialimy, ale luno, nie
znajc ani ksztatu, ani wartoci, ani ceny, ani estetycznego "przylegania"
wygldu tej listwy do wygldu mego obrazu...
Gdyby kto w Paryu do Paskiej wasnej kolekcji robi z suchego,
sezonowanego, luksusowego drewna, matowe, ciemne ramy dokadnie na wzr
tych moich, w ktrych obrazy s oprawione i oprawia dokadnie w ten sam
sposb nie pomijajc nawet paskw pyty pilniowej od tyu to byoby moim
zdaniem najlepiej dla obrazw, Pana i mnie, pod warunkiem, e ja tego nie
dopacabym, bo ja oprawi je bez gadania tak jak to robiem do tej pory, na co
zreszt istnieje w umowie punkt tyle, e nie chce mi si go szuka. To samo
dotyczy obrazw duych: Takie same listwy jak moje tyle, e z czarnego dbu,
mahoniu et c, a zamiast paskw pyty pilniowej dookoa mog by do
zasaniania ebkw rub przyklejane paski tego samego lub innego drewna, z
ktrego s ramy, paski miedzi et c et c jest tysice sposobw, mog je doradzi,
ale nie tu i nie teraz. Tu i teraz szkicuj tylko na czym polega problem punktu 4
powyej [nie w umowie] czyli problem listewki dystansowej aby felc ramy nie
zasania krawdzi obrazu w obrazach malowanych na pycie podklejonej
listewk. Ukony
192

Beksiski
(Rysunek)
Przed chwil ona kupia ten wywiad w Radarze Za kilka dni wysl
Panu te kilka egz. (podobno, 10) jakie zgodnie z obietnic Dzikowskiej
zatrzyma dla mnie redakcja.
PS 19.10.84. Nieustannie wracam mylami do tego, co Pan pisze i
zapewne take myli i do tego, co Panu odpisaem i do tego czy wpyno
to jako na sposb paskiego mylenia, ale potem dochodz do wniosku,
e nie byem dosy przejrzysty, wic powstaje ch uzupenienia, co
niniejszym czyni: Sprawa tych nieszczsnych dwch obrazw z punktu
37 co do ktrych zreszt nie wiadomo do dzi czy naley nazywa je
"nieszczsnymi", bo by moe wszystko okae si faszywym alarmem,
co daj Boe, amen. Pokornie na wstpie przypominam, e wogle nie
musz si chyba spowiada, jeli idzie o punkt 31 i 37, bo umowa
zapewnia mi tu cakowit autonomi, wic jeeli to czyni powoduje mn
nadmierna lojalno, ktra jest moj zmor od czasw dziecistwa - nie
zamierzam te Pana celowo drani, e opyliem jaki obraz, z ktrego
musia Pan zrezygnowa w ramach punktu 37, ale poprostu donosz
niejako o swojej klsce, mianowicie: e byem zmuszony okolicznociami
do opylenia obrazu, ktry pragnem zostawi sobie. Pod presj wyrzutw
sumienia postawiem Panu nadprogramow alternatyw, ktra na
najbliszy okres mogaby zapobiec sytuacjom takim jak obecna.
Oczywicie przetestowaem Pana zgrubsza na okoliczno obrazw KE i
OH jeszcze w lecie w Warszawie i doszedem do wniosku, e te dwa s
dla Pana najmniej wane z caej pitki, ale zamy, e si myliem wtedy
lub omyl na przyszo, wic aby nic, co jest naprawd dla Pana wane,
a co wymyka si z rk nie wymkno si, wymyliem ten wentyl
bezpieczestwa, liczc e skorzysta Pan z niego raz na dwa lata lub
najczciej raz na rok lub wogle nie. Paskie propozycje co do obnienia
bariery cenowej oraz do ujcia caej sprawy w ramy umowy [choby tylko
5-letniej] spowodoway, e uczuem si zagroony, e oto przymierza si
Pan do wykupienia wszystkiego [co nie jest do wykupienia] i to przez
conajmniej pi lat z kolei, tyle, e za wysz cen. Ale nie do tego
zmierzaem!!! a te nieliczne przecie obrazy z punktu 37 chc mie dla
siebie, a jeli nimi raz zagraem i i moe jeszcze kiedy zagram w
193

ukadach z BHZ, to raczej ze strachu i braku innych kart w rce. Primo


nie chc si rozstawa z tym, co uwaam za najlepsze [przy okazji
"wielkiego paczu" na temat mojej niegodziwoci i strat czasu przy
nabywaniu CD, pokornie przypominam, e stoka z damskimi nogami nie
dostaby Pan inaczej w swoje rce gdy by w ramach punktu 37 i by
bodaje w tych ramach "Nr 1"] czego chyba nie musz specjalnie
wyjania - maluje si nie tylko dla pienidzy lub wogle nie w tym celu,
lecz po to by zbliy si do doskonaoci - jeeli w czym w opinii autora
jest najmniejszy cie doskonaoci, to czowiek zaczyna to ceni jako
swoje osignicie, ktrego moe ju nie powtrzy wicej i nie chce si
tego pozbywa. Ale teraz idzie o spraw moich ukadw tu i teraz. Jak
Pan wie nie gwarantuje mi Pan w adnym punkcie spokojnej staroci, tak
wic w wypadku nieudania si naszej imprezy [a je jestem raczej
sceptykiem, co nie znaczy e jestem skromny] ja nie mog w
midzyczasie zosta cakowicie wyalienowany z ukadw jakie miaem
do tej pory, w zwizku z czym staram si wbrew plotom i dziaalnoci
rozmaitych Niziokw stwarza dookoa wraenie e nic si nie zmienio i
e przyszo te niczego tu nie zmieni. Na ten cel id wic obrazy z
punktu 31, a w wyjtkowych wypadkach z punktu 37. Oczywicie obrt
zmala w bardzo znacznym stopniu, ale nie tylko na skutek zmniejszenia
si mojej poday i podbicia cen - poprostu w tej chwili sytuacja
ekonomiczna w Polsce zmniejszya znacznie liczb ludzi pragncych
kupi obraz i zarazem mogcych sobie na to pozwoli. Tak wic
zmniejszenie si mego obrotu nie musi by zauwaane jako
manipulowane przezemnie zmniejszenie poday, z rwnoczesnym
podbiciem ceny, lecz jako wynik oglnych warunkw ekonomicznych
enklawy, w ktrej dziaam. To wszystko skada si na sensown cao
(jako zasona dymna) i tylko Pan nieustannie narzeka. Tak wic moja
propozycja furtki z podwjn cen i poza limitem wynikajcym z punktu
25, zostaa spowodowana wycznie paskim narzekaniem, e oto to, co
najlepsze ucieka Panu z rk. Jeli poszedbym [nie wiem czy ju nie
napisaem przed chwil tego] na ukad proponowany przez Pana choby
na lat pi, mogaby powsta sytuacja, e wszystko, co namaluj przejdzie
w cigu tych piciu lat na Pana wasno, a to byoby dla mnie
rwnorzdne z utrat sensu i celu pracy - nie wszystko mona
zrekompensowa sobie pienidzmi. Prosz sobie to wszystko przemyle.
I bagam: chocia troch luzu w naszych stosunkach! Wszystko pragnie
Pan podda umowie i spisa. Ja bym ju nie mg y w takich ukadach!
194

To tak jak planowanie gospodarcze w PRL gdzie nawet sprztaczka ma


zaplanowan ilo ruchw miot codziennie i kierunek zamiatania.
Niestety mechanizm pastwowy w niewielkim tylko stopniu przypomina
szwajcarski zegarek i to chyba wanie na skutek nadmiaru elementw
regulacyjnych
administracyjnych,
z
cakowitym
pominiciem
samoregulacji i ujemnego sprzenia zwrotnego.
To byoby tyle na ten temat.
Wracam jeszcze raz do kwestii ram: Po wielokrotnym przemyleniu nadal
wydaje mi si, e poddana wczoraj koncepcja oprawiania w przyszoci "na
czysto" tak samo jak byo oprawione przezemnie, tyle ze z zastosowaniem
wyszej jakoci robocizny i drewna byaby ze wszech miar najlepsza.
Oczywicie: jeli zobaczybym profil aluminiowy o dugoci 140 cm i jego
sztywno i wszystko to okazaoby si zachcajce, opracowabym dla
paskiego uytku technologi oprawiania w ten profil. Inaczej jednak boj si za
efekt estetyczny obrazw i ich trwao gotowe s ucierpie bo Pan pjdzie [pod
wpywem zapewnie jakiej firmy] w niewaciwym kierunku. Z faktu, e co
jest "zachodnie" nie wynika jeszcze fakt, e jest lepsze w okrelonych
warunkach. Profil prostoktny, ktry zapewnia sztywno obrazu typu "weseli
onierze w doku" jest pomylany specjalnie do tej techniki naklejania pyt
pilniowych na listwy, ktr zastosowaem lub byem w konkretnych warunkach
zmuszony zastosowa na najblisze lata jeeli idzie o due obrazy. Estetycznie
jest to moim zdaniem dobre, mogoby natomiast by elegantsze w sensie
wykonania i rodzaju drewna. Wziutki pasek z pyty pilniowej wklejony
dookoa ma za zadanie zakrywa by rubek mocujcych ram do listwy
przyklejonej od spodu. Mona by byo zamiast niego wprasowywa inny
gatunek drewna, identyczny gatunek drewna, jak te listw miedzian lub te
gruby prt miedziany, ktrym monaby po jego wykonaniu obciga ca ram
dookoa, tak, aby zakrywa by wkrtw. To si da zrobi bardzo efektownie, a
zarazem "szlachetnie" w znaczeniu jakoci. Trzeba tylko, by robil to fachowiec
wg. mojej technologii. Ukony.

Beksiski
(Dopisek reczny) : To cholerne "Pismo" ju podobno byo i kto mi o tym
z Krakowa pisa e widzia.
***
195

Drogi Panie!

20.10.84.

Jak tak dalej pjdzie to codziennie sa bd jeden list. Ow przegrywam te


tamy dla Pana i fragmentami si przysuchuj i dlatego w oparciu o to, co tam
usyszaem prosibym o pewne zmiany w projektowanej skrzyni (skrzyniach) na
obrazy RE i KH oraz nastpne, ktrych jeszcze nie ma ze wzgldu na listewki
dystansowe, ktre ewentualnie nakleja bd w domu. Mam takie listewki,
alenie jestem jeszcze pewien czy uda si technologia naklejania, bo nie wiem
jakie s te listewki gboko w schowku czy nie wypaczone et c co wart jest mj
klej et c et c, a Pan wymaga na gwat odpowiedzi jakie maj by skrzynie, wic
zdecydowaem e adnych listewek na razie nie daj. W tamie jednak bya
sensowna koncepcja aby skrzynie byy dusze i szersze o tyle ile wynios moje
listewki, oraz by uci listewki dystansowe o grubo wntrza skrzyni i
wymiarze tym samym co projektowane moje listewki i w wypadku nieudania si
eksperymentu z listewkami nadmiar miejsca w skrzyni uzupenia deseczkami.
Myl suszna, wic podaj, e dodatkowe deseczki [oprcz paskw pyty
pilniowej, o ktrych pisaem] powinny mie dugo i szeroko skrzyni [jedna
na dugo druga na szeroko] powinny mie wasn szeroko o par
milimetrw mniejsz ni wewntrzna grubo skrzyni i powinny mie grubo
wynoszc 23-24 mm. To wszystko, wicej gowy nie zawracam niej jeszcze
raz szkice. Pozdrowienia

Beksiski
(Rysunek)
P.S. Co mi dentystka spartolia koron i od kilku dni zb mnie mi i y
nie daje - boj si go utraci, ale zaczyna to wyglda na jedyn
alternatyw. Praca w zwizku z tym mi kuleje.
PS do drugiego listu, ktry idzie w tej samej kopercie: Przejrzaem bardzo
dokadnie "na oko" pyty nieopiecztowane i wygldaj z maymi wyjtkami na
nieuywane ani na nieuszkodzone. Te trzy wyjtki posiadajce daktyloskopi,
co wiadczy o wydobywaniu pyt z opakowania [w fabryce tego nie robi, bo
pyty pakuje robot] to:
WAGNER: "OUVERTURES" - de Vaart - PHILIPS
Strauss: ALSO SPRACHT ZARATHUSTRA - Dorati - DECCA
196

Schubert: IMPROMPTUS - Lupu - DECCA


Oczywicie nie przesdza to o niczym, bo akurat mog brzmie najlepiej.
Przejrzaem bardzo dokadnie inne nieopiecztowane i prcz pewnego
zakurzenia [nie wiem jeszcze nie znajc techniki na ile to szkodzi] nie maj
ladw otwierania i dotykania rk. Pewne szkody porobi Pan sam zdrapujc
nie wiem po kiego czorta ceny i uszkadzajc nieco w ten sposb pudeka.
Przecie ja i tak nie czytam tych cen i nie rozliczam Pana czy tanio czy drogo,
bo umwilimy si nie na ceny, lecz na ilo. Ja potrafi te naklejki usun nie
zostawiajc po tej czynnoci ladu. No, ale ju trudno. Prosz jednak pamita
na przyszo dobra?

***
Drogi Panie!

Warszawa 22.10.84.

A wic wczoraj zgodnie z moim telefonem bylimy na lotnisku i


odebralimy pyty compactowe od pana Dziworskiego, ktrego
rozpoznaem ogldajc porzez szpark w zamalowanej szybie [szeroko
okoo 3 mm] tum oczekujcy na oclenie. Budynek przylotu wyglda teraz
jak przedpiekle, bo szyby oddzielajca ziemi niczyj od Polski
zamalowane s na biao i tylko w miejscach gdzie cz si z futryn
pozostay niewielkie szparki. Panuje atmosfera toku j radosnego
oczekiwania jak w rozbieralni owicimskiej, nosy rozpaszczone na
szybach jedno oko wyszukuje przez wski wycinek pola widzenia czy nie
przewinie si tam kto znajomy, wreszcie po okoo p godzinie
zauwayem w ogonku kogo, kto mgby by panem Dziworskim, gdy
mia chyba narciarsk, bia kurtk by brunetem i by wysoki, z tym, e
niej nie byem pewny czy kurtka nie jest paszczem i czy spodnie s
dinsami a na nogach czy s adidasy. Gdy na moment otwieray si drzwi
z ziemi niczyjej i nastpny szczliwiec wrzucany by na teren PRL
zaczlimy wymienia gesty, a to on machn niepewnie rk, a to ja
powiaem wiechciem banknotw cay czas nie bdc pewnym czy
przypadkiem prawdziwy "kurier pytowy" nie jest wogle gdzie indziej, a
tam oto czeka facet, ktremu zdaje si, i we mnie rozpozna swego wuja,
z ktrym widzia si po raz ostatni w roku 1968 lub przed wojn. Okoo
2300 [celnicy wogle nie potrafili znale tego w taryfie celnej, wreszcie
197

jak widz po kwicie wpisali "tamy magnetofonowe z zapisem dwiku


z tym, e podstawa wymiaru jest ta sama, wyliczyli tylko 82 sztuki i dwie
s wolne od ca, tak wic zamiast przygotowanych 47.500 zapaciem
tylko 40.000 z] temu wszystkiemu przypatrywaem si zza szparki wraz z
on pana Dziworskiego, ktr w midzyczasie poznaem [bo ju tylko on
jeden zosta na koniec i wymienia gesty nie tylko ze mn, ale i z ni].
Wszystko na szczcie skoczyo si dobrze, jeli nie liczy tego, e od
tygodnia bol mnie tak zby, a wczoraj na dodatek gowa, e nie byem pewien
czy tego po mnie nie byo wida w zachowaniu - dzi bd musia zdejmowa
chyba koron zaoon przed ca miesicem - koszmar, bo tego akurat zba nie
chciabym wogle straci gdy jest rezerw na lata owocnej w obrazy i nasze
kontakty sklerozy, gdy bd musia o co oprze doln protez, ktr wtedy
mie ju bd, aby mie mono konsumpcji mojej poowy naszych wsplnych
krociowych dochodw. Ale chyba go strac.
Pyty ju stoj na pce, szczliwie mam je zanim nadszed gramofon, tak wic
po nadejciu [na dniach] gramofonu mog zacz suchanie od rki. Wszystkie
poplombowane i niepoplombowane s posegregowane i w miar
przesuchiwania bd notowa i zawiadomi czy co nie jest moe OK. Miejmy
nadziej, e takiej potrzeby wogle nie bdzie. BARDZO BARDZO Panu
dzikuj za powicenie tyle czasu i obiecuj, e nigdy ju nie nara Pana na
takie kopoty. Ta ilo podyktowana bya [przecie nie sta mnie stale na takie
dostawy - czowieku, to dla mnie kupa forsy!] tylko tym, e startuj do kolekcji
CD i nie chciaem zaczyna od zera - teraz bd zawsze prosi Pana pokornie o
kilka nowoci o ile bd; co bdzie Pan zaatwia lub nie, zgodnie z posiadanym
czasem. Bd to z reguy nowoci [o ile bdzie Pan tak dobry, by od czasu do
czasu kupi na mj koszt i przesa mi to pismo co obecnie z wykazem towaru]
ktre nie bd chyba a tak trudno dostpne... W tej chwili np. wynotowaem
trzy bodaje nowoci i bardzo pokornie prosibym o nie na przyszo lub razem
z tym, co jeszcze ma nadej. Co do zestawu, to bardzo si ciesz, e jest 2, 3 i 8
Mahlera, martwi mnie natomiast np. Brahms, z ktrego akurat brak 3 symfonii
[mojej ulubionej czy utworw chralnych Chant Funebre, Rhapsodie,
Schicksallied, Nanie pardon, pardon, jeszcze si le orientuj w tym, co mam:
oczywicie jest symfonia 3 i jest Schicksallied (razem z Requiem niemieckim)
brak tylko Chant Funebre, Nanie i Rhapsod e na alt i chr]... Na razie wic
zanim nie poapi si w tym, co mam, nic nie pisz na ten temat.

Troch przerazia mnie wiadomo, e obrazy bra bdzie nie Paska


teciowa w poowie grudnia, lecz pan Subocz z pocztkiem listopada.
198

Chodzi o to, e musz w takim razie na gwat przerwa prac przy obrazie
OY, ktry zblia si do finau mimo blu zba, ktry w coraz wikszym
stopniu uniemoliwia mi prac, ktre to uniemoliwienie w zalenoci od
tego, jakie kroki przedsiwemie pani dentystka dzi o godzinie 17, moe
przecign si jeszcze nawet o tydzie. Musz bowiem oprawi i
pofotografowa dla siebie obrazy RE, KH i DZ, dwa pierwsze na
wypadek gdyby w dniu 1 listopada ani KE, ani OH nie mogy by do Pana
dyspozycji. Musi te zdjcia powtrzy Glinicki. Gdyby mogy (pan Marx
oraz pan XYZ zrezygnuj), wyl oczywicie KE i OH. Troch liczyem
take na to, e zanim podejm decyzj o oprawianiu, wiedzia ju bd, co
jest grane i czy musz oprawia. Jak Pan widzi nie tylko ja Panu swoimi
pytami wygryzam czas - a przecie dziki suchaniu muzyki w lepszym
brzmieniu namaluj zapewne lepsze obrazy, na czym i Panu powinno
zalee, ma Pan ze mn na pewno wicej kopotw, ni Zborowski z
Modiglianim (tamtemu wystarczya codziennie butelka wina i modelka wicej ni jedn butelk nie mg dosta, bo by si schla i nic nie
namalowa), ale czasy si zmieniy, ja nie maluj z modelki, a poza tym
nie pijam wina i w ogle nie pijam przy pracy nic oprcz (kawy) Nesca,
tak wic rol stymulatora stanowi HI-FI. W kadym razie, gdy tylko min
kopoty z zbem na tyle bym wiedzia jak si nazywam (aktualnie nie boli
mocno, bo wziem na noc ton prochw i teraz jeszcze dziaaj), zaraz
oprawiam wszystko, co jest do eksportu, a co wyliczyem w poprzednim
licie. List napisany wczoraj, te zaczam, chocia sprawa skrzyni jak
rozumiem stracia na razie na ostroci.
Piknie si kaniam i podaj na zakoczenie tytuy tych trzech rzeczy
chyba nowych, o ktre ogromnie prosz:
1) Honegger Arthur, Symphonies no 3 Liturguique et no 5 Di Tre Re
dyr: Dutoit O.S de la radio bavaroiseERATO ECD 88045
2) Schubert Franz - Trio Pour Cordes En mi b MD 929 op. 100
Les Musiciens
HARMONIA MUNDI HM 901047
3) nie jestem te pewien czy poprzednio zamawiaem (czy to ju byo) Ryszarda
Straussa Cztery ostatnie pieni (Quatre derniers lieder), jest to obecnie w
dwch wykonaniach albo na Philips, albo na EMI, chyba to jednak zamawiaem,
ale gdyby brakowao wykonania, o ktre prosiem to moe jest to drugie?
Cztery ostatnie pieni to jedna z mych ulubionych pozycji... Tak wic zamiast
trzech nowych zamwie bdzie ich zapewne tylko 2. Czy na tej zasadzie
199

zechce Pan wsppracowa nadal ze mn, nie klnc na straty? Ukony dla
obojga Pastwa.
Beksiski
(Dopisek na marginesie, chyba niepeny)
zakoczenia sprawy zba. OK?
***
Marly - le Roi, le 2 novembre 1984
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Szanowny, Drogi Panie


Odpowiadam na Paskie listy z 16 - go, 17 - go, 18 - go, 19 - go,
20 - go i 22 - go padziernika 1984 oraz pewne kwestie poruszone
w naszej rozmowie telefonicznej z dzisiejszego dnia:
1) prcz niezwykego talentu jest Pan czowiekiem precyzyjnym,
przejrzystym, odpowiedzialnym i rzetelnym. Po naszej ponad
rocznej korespondencji, kontaktach i spotkaniach mog (o ile w
ogle takie sdy Pana interesuj) tak okreli sposb, w jaki Pana
widz. W gowie mi wic nie powstao, i moe Pan interpretowa
moj prob o "wszystkie" (z podkreleniem) obrazy, wyraona w
licie przesanym przez pana Dziworskiego, jako implicite zarzut, i
operuje Pan jakimi obrazami o ktrych ja bym nie wiedzia.
Powtarzam, i chodzio o to (do tego zreszt wrc z innego
punktu widzenia) ze w nowej produkcji nic si nie dostanie
punktowi 31-mu i e nie zostawi tym razem Panu adnych
"odrzutw".
2) Co do "paniki" (nie pamitam ju innych przymiotnikw) ktra
jakoby wprowadzona miaa by w nasze ukady - wynika ona raczej
200

z subiektywnego Paskiego odbioru moich prb i propozycji


pewnych terminw ktre w naturalny sposb ograniczaj Pana
wolno lecz s niezbdne w kadej wsppracy.
3) Potwierdzam, i wg. wszelkiego prawdopodobiestwa, sam
przyjad odebra obecn parti obrazw. Prawdopodobnie nastpi
to w pocztkach grudnia. Oczywicie uprzedz telefonicznie o
dokadnej dacie. Brak czasu powoduje jednak, i bd si stara
jednoczenie znale inne rozwizanie, ktre oszczdzioby mi
koniecznoci wygospodarowania tygodnia wolnego czasu. Prosz
wic nie uwaa, i zmieniam zdanie i nie wiem czego chc jeli od
pocztkw grudnia koncepcja by si zmienia.
4) Sprawa transportu obrazw jest, jak na razie, jedynym trybem w
caej maszynie, ktr zorganizowaem (i ktra do sprawnie
dziaa), ktry funkcjonuje le, jest staa improwizacja i wymaga jak
najrychlejszego postawienia na zdrowych zasadach.
Prbuj rozwiza ten problem w najrniejsze sposoby. Na
dusz met sdz, i najrozsdniej byoby uzyska z PAGARDU
(za pewna kwot miesiczn) prawo do jawnego wywoenia
obrazw z Polski. Zaatwienie tego wymaga mojego pobytu w
Polsce i dogadania si. Myl to zrobi podczas planowanego
pobytu w Warszawie w pocztkach grudnia. Wiem, e takie
rozwizania istniej i licz, i dyplom plastyczki, jaki ma moja ona
pozwoli mi na takie wanie rozwizania owego problemu.
Na razie jednak, niezalenie od obecnej porcji obrazw, ktra
przywioz sam i przed ewentualnym rozwizaniem PAGARDowskim chc Panu zaproponowa nastpujce wyjcie: Jak to ju
Panu podkreliem wielokrotnie, po wykonaniu mego zobowizania
100 procent pyt, (do czego, jak to dzi mwiem, brakuje mi
jeszcze ok. 12 pyt) nie chciabym podejmowa si nawet
dostarczania Panu pyt na bieco, po 4 - 5 sztuk miesicznie. Jeli
miabym mimo wszystko podj si tego to na nastpujcych
warunkach, ktrych przedstawiam Panu dwie serie do wyboru, a z
ktrych pierwsza wanie dotyczy transportu obrazw:
201

- albo w zamian za szukanie, kupowanie ich i dostarczenie ich


Panu, Pan zajby si caym procesem wysyki obrazw przez
Hartwiga lub, (jeli chodzi o mae wymiary) przez poczt (koszta
pokrywabym ja, Pan natomiast tylko by si tym zajmowa). Jeli
takie rozwizanie odpowiadaoby Panu musielibymy tylko okreli
ile w zamian za to pyt miabym obowizek Panu dostarczy
rocznie.
- albo za kad znalezion, kupion i wysan Panu pyt
uzyskabym trzy procent jednego obrazu (liczc okoo dwch
procent na zapacenie pyty trzeci za procent naleaby mi si za
mj wkad pracy i zabiegw).
Prosz rozway.
5) Trudnoci wynike z pt. 37 s dla mnie istotne, jak to Pan wie z
licznych moich powrotw do tego tematu. Poniewa wszystkie
moje propozycje rozwizania nie uzyskay Pana zgody, dzi
proponuje nastpujce wyjcie:
Poniewa pisze Pan w licie z 19-go padziernika, i jeli "zagra"
Pan i "moe jeszcze kiedy zagra w ukadach z BHZ" obrazami z
pt. 37 "to raczej ze strachu i z braku innych kart w rce", proponuje
by w takich wypadkach czerpa Pan z pt. 31. ktry ja bym
zaprowizjonowa rezygnujc z kilku pozycji. W zamian za to mnie,
do mojej kolekcji wolno by byo na to miejsce zakupi obrazy z pt.
37. W przeciwnym razie, zwaywszy na atrakcyjno Pana dzie
nigdy ju nie odrzuc adnych obrazw i ku Paskiej i mojej
rozpaczy do galerii czy do BHZ pojad najlepsze Paskie dziea.
Takie rozwizanie ma dla Pan zalety, ktrych brak pitnowa Pan w
poprzednich mych propozycjach: nie wizaby si Pan adnym
minimalnym okresem ani adn minimaln iloci, ani wreszcie
adnym cisym przepisem. Nadmieni, i jeli w ogle
"odrzuciem" w tym roku jakie obrazy to z nadziej, i wanie ten
mechanizm zadziaa. A na to by mie nogi na krzele, musiaem
podj szalecze zobowizanie zakupu stu pyt. Tym razem wol
okreli, jakie s moje zamiary by nie czu si znw zawiedzionym
na wypadek gdyby na przyszo, w podobnej sytuacji Pan nie
202

zorientowa si, po co to robi, jak rwnie by Pan wiedzia, jak


jest moja intencja dotyczca pt.31, ktry inaczej stanie si
nieoperatywnym.
6) Wszyscy malarze, ktrych spotkaem w Polsce sprzedaj w
dolarach. Nie sdz by ktokolwiek znajcy rodowisko mia, co do
tego zudzenia i by wymienianie Paskiego nazwiska miao by
wskazywaniem palcem. Co do samego artykuu mog tylko
ubolewa nad bekotem moich rodakw. Jako merytoryczna i
formalna tego artykuu nie pozwoliaby mu ukaza si w lokalnym
pimie na zabitej francuskiej prowincji.
7) Kwestia ram zostaa rozstrzygnita. Nie wracam wic do niej.
8) Z wielk niecierpliwoci oczekuj na jak najobszerniejszy opis
techniczny powstawania obrazu. Kady detal nawet najbardziej dla
Pan drugorzdny jest dla mnie wany gdy jak kady kronikarz
wielkich
ludzi
chciabym
przekaza
potomnoci
obraz
najwierniejszy prawdzie.
9) Z gry dzikuj za askawe przekazanie pani Szczyciskiej,
(ktra przekazaa mej teciowej) tamy z naszymi rozmowami,
"Radaru" i "Pisma" oraz zdj porobionych przez Glinickiego.
10) Czy nieustanne kopoty codziennej rzeczywistoci nie
wzbudzaj w Panu ochoty do zmiany adresu? Wszystko byoby
wtedy o tyle prostsze... Dentyci (gwarantuj) s tu doskonali i
gdy boruj w zbie nic nie boli, wody w brd a na dodatek jest
Dmochowski, ktry nie szczdzi by zabiegw by uatwi Panu
zainstalowanie si w tym przepiknym miecie. Licz na to, i
przyjad Pastwo cho na 'przeszpiegi" w lecie przyszego roku.
Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej.
Piotr Dmochowski
***
203

Drogi Panie!

Warszawa 23.10.84.

Potwierdzam wczorajsz rozmow telefoniczn i w zwizku z tym e pan


Subocz bdzie jecha w okolicach 10 listopada, moje obrazy bd gotowe
[o ile nie nastpi klski ywioowe, take w mojej jamie ustnej] na pitek
2 listopada. Przed 2 listopada nie bd jeszcze wiedzia niczego
konkretnego na temat formatw i obrazw, bo jest to zalene od pana
Marxa i od pana XYZ, o czym pisaem w poprzednim licie. Od 2
listopada, [jeli do tej pory nikt nie zatelefonuje w tej sprawie] obrazy
zaoferowane panu Marxowi i panu XYZ bd wolne i zostan przekazane
Panu. O ile obrazy te zostan do tego terminu zakupione przez jednego z
tych panw lub obu na raz, to otrzymuje Pan w zamian obrazy due RE i
KH. Jasno w tej sprawie bdzie dopiero 2 listopada, a wic prosz nie
mie mi za ze, bo informowaem Pana o tym ju od miesica conajmniej
lub jeszcze dawniej. Ja naprawd staram si pracowa planowo.
Oczywicie zmiana [w moim rozumieniu] terminu wysyki do Francji,
troch mi pogmatwaa szyki, bo obecnie musz mie oprawione i gotowe
do wysyki obie alternatywy nie wiedzc jeszcze nawet czy bdzie to
konieczne, gdy o ile ani pan Marx ani pan XYZ nic by nie kupili, to nie
musiabym ju w tej chwili rzuca roboty przy obrazie OY i oprawia DZ,
KH i RE - pozatym musz powtrnie oprawi w stare ramki obrazy z
kneblem i obraz Nr 3 - co do tego ostatniego to nadal nie wypowiedzia
si Pan czy chce go Pan w zwizku z faktem, e konserwacja nie bya
uwieczona w 100% sukcesem i mimo zamalowania, rysy nadal wida w
bocznym wietle. No, ale ju za pno na wypowiadanie si, wic go Pan
dostanie zgodnie z ustaleniami z lipca. Punkt 7 paskiego ostatniego listu
["Chciabym by, zgodnie z nasz umow, zabra on wszystkie obrazy
prcz tych, ktre zachowuje Pan dla siebie. Galerie, muzea /Sanok/ i inni
dostali w tym roku ju chyba wicej obrazw ni zazwyczaj dostawali"]
jest nieporozumieniem. Przecie niczego przed Panem nie ukrywam, zna
Pan kady obraz, a to, co dostay galerie i muzea to s obrazy z punktu 31.
Stan na dzie dzisiejszy wyglda tak, e Muzeum w Sanoku zabrao Nr
15, Nyczek zabra dwa obrazy w tym jeden dla galerii (Nr 14) i jeden dla
Muzeum Narodowego (Nr 12), galeria Wahl dostaa do celw
handlowych KN oraz Nr 36, BHZ ma zaoferowane dla pana Marxa
numery 7, 13, 22 oraz OH i KE w domu zostay na razie bez adnego
204

przydziau tylko dwa obrazy, a mianowicie Nr 30 i Nr 28 oba nieco


uszkodzone, a waciwie ten drugi, czyli Nr 28 uszkodzony jest bardzo
mocno, w wielu miejscach pobrudzony i podrapany. Jak ju pisaem ten
uszkodzony obraz [pyta Pan o niego w zwizku ze zdjciami, e nie
wiadomo w czyim jest posiadaniu] moe Pan dosta za darmo pod
warunkiem, e nie kae mi go Pan retuszowa, bo nie mam na to siy! O
ile wic Pana interesuje, prosz szybko zatelefonowa, a podam go wraz z
obrazami przez pana Subocza. Ponad to jest jeszcze obraz EH, co do
ktrego mia si Pan wypowiedzie i on wisi i czeka na to wypowiedzenie
si, nikomu go nie oferowaem, bo przypominam [na kasecie nawet jest to
nagrane], ze najpierw go Pan odrzuci, a potem zacz zmienia zdanie,
tak wic zosta on odrzucony, ale z zastrzeeniem" bym go ewentualnie
sprzeda jako ostatni, bo Pan jeszcze podejmie decyzj. Decyzji nie ma do
dzi dzie. Wysya przez pana Subocza czy nie wysya? Tak wic
wracajc do tego, co Pan napisa: ani muzea ani galerie nic znowu Panu
sprzed nosa nie sprztny czego by Pan sam nie odrzuci uprzednio jako
"niejadalne". Zapewne po wyborze dokonanym przez Mr. Marxa i Mr.
XYZ, zostanie ze trzy obrazy na ewentualny dalszy handel w Polsce.
Pisanie, e galerie dostay w tym roku wicej ni zwykle... Gdy by dobry
dla mnie [w sensie iloci] rok to galeria Wahl sprzedawaa nawet po
trzydzieci sztuk rocznie - w tym roku dostaa w sumie 6 sztuk, z czego 5
byy to paskie odrzuty lub naprawione czciowo destrukty. W kadym
razie nic nie ucieka Panu, o czym by Pan nie wiedzia, jeeli nie ma Pan
zaufania to nic na to nie poradz. Oczywicie mniej malowaem ostatnim
okresem, ale uprzedzaem o tym, e musz zdoby i naci pyty oraz
porobi pracochonne przerbki w pracowni, co wygryzie mi ca miesic
czasu jako si i stao [nie wspominam, e w trakcie paskiego pobytu tez
nie bardzo miaem okazj by pracowa] tak wic jest tego mniej ni byo
w poprzednim rzucie. Nie znaczy to jednak, e w ukryciu malowaem pod
stoem dodatkowe obrazy dla Alicji Wahl i innych...
Co do Glinickiego to przed chwil powtarza ujcia obrazw u mnie, jest
umwiony z wieloma ludmi, z tym, e Banacha telefon nie odpowiada od
duszego czasu, a prawie wszyscy inni dostpni bd w pierwszych dniach
listopada po 5 listopada przecitnie...
Zdjcia zrobione u mnie poda przez pana Subocza.

205

Sprawa SANYO: Bardzo przepraszam, ja ju gotw jestem wyrzuci pudo za


okno, aby Panu nie psu krwi, ale jeli zechce Pan jeszcze napisa do Japonii to
doczam kart gwarancyjn urzdzenia z adresem firmy i wanymi w sierpniu
ub. roku punktami serwisowymi na wiecie w tym tez kilka we Francji. Moe
w sklep, ktry Pan znalaz nie jest jedyny???
Bardzo, bardzo dzikuj za zamwienie zoone w firmie SABONA. Bl mego
zba zela po uzyskaniu tej informacji! Oskaram o ten bl przestarza o par
miesicy obrczk. Taka jest potga irracjonalizmu stosowanego. Prosz da
spokj odkurzaczowi, nie miabym Pana takimi rzeczami obarcza, pytaem
raczej czy nie da si tego, w oparciu o katalog opaci w jakim domu
wysykowym tak jak to istnieje w Niemczech, tyle, e tam nie ma mi kto
zapaci. Paci si czekiem lub przekazem, podajc adres wysyki i "numer
towaru", caa reszta jest sprawa firmy. Z samochodem, to oczywicie ja
doskonale Pan rozumiem, ale sprawa samochodw kupionych indywidualnie za
granica jest u nas spraw, ktra rozpatruje specjalna grupa operacyjna i kary
finansowe s wiksze ni warto tego, co si nabyo. Inaczej na pewno bym
skorzysta. Przelew z polskiego konta jest lepszy, chocia nie tak dobry jak
kupno w Pewexie lub Polmocie.

Co do pytania o strone techniczn mego malowania, odpowied jest


trudna, gdy mogaby uchodzi za opini o "najlepszej drodze dojcia", a
ona jest opini o dajcej si osign w okrelonych warunkach drodze
dojcia. "Czym Pan utwardza pyty": Utwardzam nie tym, czym
utwardza byoby najlepiej, lecz tym, co aktualnie udaje mnie si zdoby i
nie zawsze jest to to samo. Cz utwardzaem dawniej lakierem olejno ywicznym, ktrym nasycaem pyty - cz (obecnie, gdy nie ma
adnego lakieru na obszarze caej Polski Ludowej od piciu chyba lat)
nasycam roztworem ywicy damarowej, ktra jest chyba najmniej
sensownym rodkiem impregnujcym z wszystkich rodkw teoretycznie
moliwych, ale udao mi si naby od zodzieja pewn ilo tej ywicy
chyba okoo 25 kg. i trzymam ja w dwch plastikowych wiadrach i mam
przynajmniej po rozpuszczeniu jej w terpinie, [ ktry jest chyba
mieszanin ksylenu i terpentyny], czym nasyci podobrazia. Nie polecam
do naladowania, szczeglnie w drugiej poowie XX wieku, gdy wokoo
w normalnym wiecie peno lepszych, syntetycznych ywic. Pyta Pan, w
jaki sposb to robi. Ow roztworem impregnujcym nasycam najpierw
krawdzie [przy uyciu pdzla] potem ty i przd obracajc pyt
pilniow raz tak, a raz tak w specjalnie do tego celu skonstruowanej
206

"misce, czyli blacie z obrzeami z listw tak, aby na wypadek rozlania


si substancji nie zala stou i podogi.
Jakimi maluj farbami i pdzlami: Maluje farbami firmy ROWNEY
"ARTIST OIL COLOURS i TALENS "REMBRANDT ARTIST OIL
COLOURS" jak te farbami ROWNEY "CRYLA - ACRYLIC" i
"TALENS "REMBRANDT-ACRYLIC". Do kadego obrazu uywam
okrelonej iloci kolorw, poza ktre nie wychodz. Niektrych kolorw
nie uywam, bo s niepewne. W zasadzie ograniczam si do kolorw typu
"absolutnie trwae" i "trwae" nie uywajc wogle kolorw "trwae z
ograniczeniem" oraz "nietrwae", o czym ju do Pana pisaem i co
wyjaniaem przy innej okazji. Pozatym eliminuj niektre kolory z
wasnej zapobiegliwoci na wszelki wypadek, bo co do tego czy co jest
trwae czy nie, istniej midzy producentami rnice zda. Np. nie
uywam nigdy bieli oowiowej. Co do pdzli to uywam wycznie tych
jakie mam i na ktre byo mnie sta. Bywaj lepsze, ale nie udao mi si
ich naby, wie Pan gdzie yj, a problem jest trudniejszy ni z pytami
kompaktowymi. KTO ZA TYM ZECHCE BIEGA skoro ju pyty
wywoay u Pana taki al za straconym czasem, (co jest zreszt
oczywicie zrozumiae i co napenia mnie wyrzutami sumienia). C
jednak warte s pienidze, jakie dziki Panu zarobi, jeli niemog ich
wyda na to, co mi sprawia frajd i uatwia prac? Z drugiej strony
dopaca do interesu, [ktry i tak i tak drogi jest w warunkach polskich
nieprzyzwoicie] tak, aby pokry w stu procentach paski czas stracony w
kancelarii to ju nieco za cikie obcienie dla niej podpisanego. Nie
jestem do diaba Paskim klientem tylko wsplnikiem i chciabym od
czasu do czasu by ponoszonym na rkach, bo zaczn paka. Mylaem,
e skoro sprzedaj Panu obraz, na ktrym mi cholernie zaley i ktrego by
Pan nie dosta inaczej, zadowoli Pana. Tymczasem zapomniaem
[otwierajc Panu rezerwow furtk ceny podwjnej za superatrakcje], e
podcinam ga, na ktrej siedz. Podliczy Pan teraz spraw finansowo i
jest przekonany, e na niej straci. Heraklit powiedzia, e nie wchodzi si
dwa razy do tej samej rzeki, a moe powiedzia, e "wszystko pynie", ale
to na jedno wychodzi. W lipcu bya inna rzeka, teraz jest inna. Wikszy
liberalizm niej podpisanego nie dziaa wstecz lecz do przodu. Mogo te
by tak, e gdyby Pan tego obrazu wtedy nie wzi dzi nie byoby ju
czego bra. O tym Pan nie pomyla?, ale zmieniem nieopatrznie temat.
Byo o pdzlach. Pdzli uywam wycznie paskich i prawie wycznie
207

twardych, czyli albo ze szczeciny wiskiej albo z nylonu. Oczywicie o


kilku gradacjach twardoci tak szczeciny jak i nylonu i kilku dugoci
wosa, ale i jedno i drugie jest takie, jakie akurat udao mi si dosta, bo to
nie jest tak, e wchodz do sklepu i wybieram, tylko w najlepszym
wypadku rzucili do sklepu dwie wielkoci pdzli typu XYZ i trzeba bra
pki s lub znajomy amerykanin, ktry tu jedzie i zatelefonowa o tym,
zechcia kupi mi kilkanacie pdzli wg moich wskaza i wymaga w
sklepie w Paryu, ale to, co przywiz byo to cakiem co innego ni
prosiem, bo sprzedawca [na Zachodzie bywaj wycznie sprzedawcy
idioci i tylko ich klienci s od nich gupsi] poradzi mu inne, ktre s
"macz beter" a ktre nie nadaj si wogle dla mnie, ale skoro je ju mam
i skoro musz za nie zwrci, to staram si nimi pracowa nie narzekajc.
Trudno jednak je tutaj reklamowa, bo pomyli Pan, e trzymam w rku
to, na czym mi najbardziej zaleao wybrane z tysica. Przeciwnie. Z
reguy maluj tym, co udao mi si dosta, na tym, co udao si komu
ukra i mnie sprzeda. Drobne wykoczenia i bliki et c wykonuje
pdzlami z wosem sobolowym okrgymi o maym numerze. Ale to
dopiero wykaczajc obraz w kilku zaledwie miejscach.
Co do szkicw owkiem [miao by jedno pytanie - zaraz zaczn liczy
ile trac w kancelarii i e odpowiadajc na te pytania ju zarobiem na
dwa kompakty] to widzia Pan jak one wygldaj. S to notatki w kilku
kreskach i czasami wystarcza jedna czasami robi je kilkakrotnie zanim
przystpi do obrazu. Przenosz na podobrazie wglem [to ju nastpne
pytanie] [naleaby si ju trzeci kompakt] oglne zarysy tego, co byo na
szkicu, a wic ju prawie nic: pitnacie kresek pobienie wykonanych i
zaczynam na tym malowa. Obecnie zaczynam akrylem, dawniej robiem
to olejem: narzucam na caym obrazie oglny zarys tego, co tu bdzie, ale
nieostrymi byle jak namalowanymi plamami z przyblionym kolorytem i
zmieniam tak dugo, jak dugo to, co namalowaem wydaje mi si
niewywaone tak jako brya jak te kolorystycznie. Gdy po kilku
godzinach pracy wydaje mi si, e cao dostaa oglnie rozpracowana i
plus minus mnie zadowala, odkadam akryle i na wierzchu robi
podmalowanie olejne z dodaniem sykatywy [manganowej]. Nastpnego
dnia zaczynam na obrazie pracowa farbami olejnymi bez sykatywy,
rozrzedzanymi mediami rozmaitego typu w zalenoci od tego, co
chciabym na obrazie uzyska. Maluj stale cay obraz i z dnia na dzie
wyglda tak jakby kto obiektyw lub lornetk nastawia na ostro,, czyli
208

coraz bardziej wygadza si i wyostrza tak to, co jest namalowane, jak te


coraz silniej rwnoczenie wychodzi na zewntrz kolor, bo od farb
celowo zabrudzonych i pozbawionych najjaniejszych i najciemniejszych
miejsc id w kierunku rozjaniania tam gdzie ma by ciemno i
wyjaskrawiania koloru, a raczej jego rnicowania, czyli wyjaskrawiania
poszczeglnych partii w stosunku do innych mniej jaskrawych. No i w
pewnym momencie mam obrazu tak do, e kocz t zabaw, chocia
monaby j cign teoretycznie rzecz biorc w nieskoczono.
Piknie si kaniam obojgu pastwu. Moje zoliwoci na marginesie
compactw nie zmniejszaj mojej wdzicznoci za zaatwienie mi startu
w tej dziedzinie oraz oglnej frajdy, jak ju mam, mimo, i gramofon
jeszcze nie nadszed. Dzi dostaem z Holandii INVOICE i numer
przesyki.
Beksiski.

Madonna
209

***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly - le Roi, le 3 november 1984


Szanowny, Drogi Panie
Przed chwil nadszed Paski list z 23 - go padziernika br.
zawierajcy cenne informacje o technice powstawania Paskich
obrazw. Prosz nie niecierpliwi si, i tylokro nagabuj Pana o
detale Paskiej pracy, nawet, jeli w rozmowie bezporedniej ju
mi je Pan w czci okreli. Wie Pan, i zbieram te informacje nie
tylko dla siebie samego, lecz gwnie dla tych, ktrzy przyjd po
nas. Kada uwaga, kada wzmianka dotyczca Pana pracy bdzie
zawsze zarejestrowana i odoona do moich archiww. Z gry wic
jestem wdziczny za spontaniczne, nawet przypadkowe aluzje lub
wyjanienia tyczce si zwaszcza tego, co dla Pana jest zupenie
nie istotne: detali.
Dzikuj rwnie za list z adresami Sanyo. Jestem pewien, i tak
uzbrojony nareszcie bd mg si okaza wydajnym. Czekam do
poniedziaku by podzwoni po adresach francuskich i belgijskich. Jeli
one nie wypal napisz do Japonii.

Z listu dzisiejszego wnosz, i poniewa obrazy o duych


rozmiarach mi si nie dostan zostaj obrazy o rozmiarach
mniejszych, ktrych przywiezienie do mnie nie wymaga
samochodu i moe odby si samolotem (prcz krzya, ktry
musiaby poczeka). Mam nadzieje potwierdzi to dzi w nastpnej
(po wczorajszej) rozmowie telefonicznej. Jeli by tak byo to by
moe mj przyjazd do Polski nie byby potrzebny, bo obrazy
mogaby jednak przywie moja teciowa. Za nawet gdybym si
wybiera samochodem, to mgbym przyjecha swoim Volvo, nie
muszc wynajmowa samochodu campingowego.
210

Co do wyraenia zawartego w mym licie przesyanym przez pana


Dziworskiego "wszystkie obrazy" wyjaniem moje zaskoczenie
Pask interpretacj ju we wczorajszym licie. Nie wracam wic
do tego.
Wczoraj odzyskaem detaksy z wysyanych przez pana
Dziworskiego pyt. Porobiwszy wic ostateczne rachunki (wliczajc
w nie pi otrzymanych wczoraj nastpnych pyt i spekulujc na
temat jeszcze nastpnych siedmiu) zorientowaem si, i moja
bieganina jednak zostaa w czci opacona i e w sumie
zapaciem za pyty troch mniej ni bym zapaci za obrazy.
Wycofuj wic w czci sowa goryczy jakie zakrady si do moich
poprzednich listw w zwizku z t spraw. Nadal jednak
podtrzymuj opini, i lepiej bym si tym ju nie zajmowa a jeli
tak, to na warunkach cile okrelonych, ktrych dwa warianty
przedstawiem Panu w mym wczorajszym licie.
Za darowany mi obraz nr. 28, mimo, i jak Pan pisze "uszkodzony
jest bardzo, w wielu miejscach pobrudzony i podrapany" dzikuj
ogromnie i oczywicie z gry si ze ciesz.
Kto zaproponowa mi sprzeda Paskiego obrazu o tak
nietypowych wymiarach (samego obrazu nie widziaem), i
zastanawiam si czy nie chodzi o ow sawetn cz obrazu,
ktr wykrojono z obrazu wikszego, uszkodzonego w transporcie i
ktr zgodzi si Pan ponownie podpisa jako obraz sam w sobie.
Tym bardziej, i wiem, e nie podpisuje Pan obrazw a na tym,
ktry mi ofiarowano do sprzeday pono znajdowaa si jaka
insriptia po acinie. Czy moe mi Pan potwierdzi moje
przypuszczenia zanim dam sprzedawcy ostateczn odpowied?
ona moja robi mi wymwki, i daem panu Dziworskiemu na
przewiezienie pyt jej ulubion torb. Czy dotara ona do Pastwa i czy w
takim razie byby Pan askaw przekaza ja pani Szczyciskiej ktra
przekae mojej teciowej (o ile ja nie wybrabym si do Polski i sam od
niej nie odebra).

Pozdrawiam oboje Pastwa najserdeczniej.


211

Piotr Dmochowski
***
Monsieur Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m.314

Marly le Roi, le 5 november 1984


Szanowny, Drogi Panie
Zgodnie z tym, co zapowiedziaem w mym licie z 3 - go listopada br.
dzwoniem dzi po wszystkich trzech francuskich adresach Sanyo.
Nieodmiennie skierowano mnie znw do laboratorium naprawy
odpowiadaczy telefonicznych, z ktrym tylokro ju miaem do czynienia.
Po rozmowie telefoniczne z chyba mocno podpitym wacicielem
uzyskaem przyrzeczenia wysania Panu jednej (o dwch nie chcia ze
mn rozmawia) dokadnie takiej, jak Pan da kasety. Wysaem mu
rwnie czek na 260 fr i list potwierdzajcy wszelkie podane mu przez
telefon dane. Fotokopie tego listu przesyam w niniejszej kopercie.
Pozostaje mi tylko mie nadziej, i tym razem nie zostan
wprowadzony w bd i e nie wyl Panu jakiej tamy podobnej lub
rwnowartej lecz tak o jak prosiem.

W prawdzie wycofaem si z podejmowania na przyszo


jakichkolwiek nowych zobowiza dotyczcych potrzebnych Panu
przedmiotw (prcz pyt o ile zaakceptuje Pan moje warunki, o
ktrych pisaem), lecz pozwol sobie na wyraenie pewnej uwagi
dotyczcej niezwykej trudnoci, z jak udawao mi si zadowoli
Pana: Ot Polska yje daleko bardziej w krgu wiata
anglosaskiego ni frankofonicznego. Std wikszo produktw
poszukiwanych przez Polakw pochodzi z poza Francji. Std
pierwsza trudno. Druga trudno wynika z tego, i Polacy maj
do
idylliczne
wyobraenie
o
zasadach
liberalizmu
212

ekonomicznego w wiecie kapitalistycznym, wedug ktrych


produkty jednego kraju powinny by do atwo dostpne w innym
kraju. W rzeczywistoci istniej midzy krajami zachodnimi do
wysokie i czste bariery rnego typu (odmowa licencji, normy
bezpieczestwa czy higieny, wysokie co et c), ktre powoduj, i
atwiej jest dosta produkt amerykaski w Polsce ni w Paryu.
Szczeglnie tyczy si to lekarstw gdy tylko lekarstwa francuzkie
mog by sprzedawane we Francji, lecz i caej plejady innych
produktw. Sam nie zdawaem sobie sprawy z jej iloci do pki
rni Polacy nie zaczli mnie prosi o wysyanie im rzeczy, o
ktrych znalezieniu nie byo mowy. Tym bardziej si czuem
zawsze zaenowany, i prosili mnie oni o zwyke wysanie czeku
do firmy, ktra sama zajmie si wysyk. A gdy twierdziem, i to
niemoliwe podejrzewali mnie albo o zbywanie ich albo o pewna
niezaradno. W sumie, zamiast wyj na poytecznego wujka z
Ameryki wzbudzaem rozczarowanie. Tym wiksza jest wic we
mnie potrzeba nie przyrzekania ju niczego nikomu. Chyba, i
chodzi o produkty francuzkie atwe do nabycia.
Pozdrawiam Pana najserdeczniej.
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 7.11.84.

Przepraszam, e dopiero dzi odpisuj w zwizku z telefonem w dniu 2 bm. Ale


szereg spraw si zoyo na to, e bylimy troch wyczeni z normalnego
funkcjonowania. Pisz wic dzi i donosz, e mam ju gramofon laserowy i
przystpiem do przesuchiwania pyt, ktre nie byy plombowane, by od razu
mie jasno czy co jest do wymiany. Jak na razie od wczoraj przesuchaem
dopiero 6 sztuk i wszystkie byy OK. To jednak trwa i troch mczy, gdy
przesuchujc nie mog nawet wyj zrobi kawy (w tym miejscu moe by
bd luka etc.), tak wic od czasu do czasu musz puci co normalnie, a
potem wracam jak do pracy do tego przesuchiwania. Odbir gramofonu na
213

cle trwa (cay czas w pozycji stojcej) od godziny 8 rano do godziny 14.30 po
poudniu, w toku podobnym do warszawskiego tramwaju - na szczcie celnik
by miy, a nie taki jak ten przy samochodzie, natomiast odbir by w tym
samym koszmarnym urzdzie przy Dworcu Gdaskim.

Teraz do sprawy tych dwch pyt laserowych, o ktre prosiem w


ostatnim chyba licie (Honegger i Schubert), bo jak to powtrzyem przez
telefon, to Pan od razu zesztywnia i zacz si zastrzega, e ma jakie
koncepcje odnonie nabywanie pyt dla mnie... Mam nadziej, e
koncepcja ta nie bdzie polega na tym, bym dopaca do pyt tyle, ile
straci Pan chodzc do sklepu, bo mnie na to nie bdzie sta po prostu, a
takiej koncepcji powinienem si domniemywa w oparciu o Paski list
podany przez Dziworskiego, ktry, mimo, i mu daem adres i telefon, nie
da o sobie znaku ycia. (Prawie umwilimy si na pojutrze poczym
zapanowaa cisza). Ow przegapiem spisujc nasz umow, e w jej
wyniku przestaj by wypacalny i nic ju nie bd mg sprowadzi
sobie zza granicy, bo nie mam obrazw do tego celu, a przecie punktu 37
nie bd rozmienia na odkurzacz, pyty czy jaki dajmy na to kabel,
papier etc. Tak wic wypadnie cieszy si posiadaniem coraz wikszej
iloci pienidzy, za ktre nic nie bdzie mona kupi. Ale moe to te
mona polubi? Pokornie jednak przypominam, e to przegapienie
wyniko po trosze z nadziei, jakie mi Pan robi, czego emy wreszcie nie
spisali (a Pan tak kocha spisywa), ale co Pan sam napisa, a jako em
winia, pozwol sobie zacytowa bez zmian z listu z 14 septembre 1983:
co miesic ukazuje si okoo 50 nowych tytuw. Jakakolwiek byaby
muzyka, ktra Pana interesuje, na pewno znalazbym wrd tych 50, 4-5
tytuw, ktre by Pana zainteresoway i z najwysz przyjemnoci
przesyabym je Panu regularnie. A teraz ja poprosiem o dwa tytuy z
nowoci i zaraz najwysza przyjemno zamienia si w najgorsze
cierpienie. Ale ju wicej nie bd zoliwy. Tylko raz jeszcze
podkrelam, e ta potna lista, ktr Pan realizowa w zamian za
sprzedanie krzesa bya ewenementem! Ja przecie nie miabym
pienidzy na to, by stale tyle pyt laserowych kupowa. Jeeli o czym
myl i co planuj, to wanie ca 4-5 nowoci w miesicu, czasem
laserowych, czasem zwykych, czasem zreszt nic. Ale oczywicie nie
jestem w stanie dopaca Panu za stracony czas - takie pyty same w sobie
s dla mnie ju bardzo drogie. Poniewa jak Pan powiedzia przez telefon
wynajmie Pan furgonetk i przyjedzie po obrazy na 3 dni do Warszawy
to, o ile realizacja bdzie zgodna z zaoeniami (wynajta furgonetka i
214

przyjazd do Warszawy), to prosibym bardzo o kupna ca 50 butelek


MARTINS PALE, ale i tyle butelek jakiego ciemnego lekkiego z tych,
co mi Pan wysya najbardziej w tym typie byoby LEFFE RADIEUSE
10, gdy inne byy albo nie dobre, albo z kolei za mocna (CHIMAY
bardzo mi smakowao, ale to jest siekiera za mocna na moj biedn
gow).
Take samo bardzo prosibym, o ile (podkrelam!!!) jest to rzecz oglnie
dostpna bez szukania, o kupno 6-10 soikw kawy NESCAFE SPECIAL
FILTRE (cafe lyophilise). Jest to francuska wersja kawy NESA-GOLD. Chodzi
o soiki 200 gramowe. Ale podkrelam, e nie idzie o adn inn kaw. Ani o
NESCAFE-CLASSIC, ani o aden inny typ. Pewex tak rozrzedzi teraz
dostawy NESCA-GOLD, e mj zapas si koczy, a dostawa nie wiem, kiedy
bdzie, a bez tego nic nie namaluj. I jeszcze jedna uwaga: NESCA SPECIAL
FILTRE (lub GOLD), jest produktem o ograniczonej trwaoci w
przeciwiestwie do zwykej NESCA i dlatego albo trzeba kupowa patrzc na
dat wanoci (minimum 6 miesicy naprzd) lub w takim magazynie, ktry
gwarantuje wiey towar (o ile nie bdzie na soiku takiej daty, bo oni raz daj, a
raz nie daj, diabli wiedz dlaczego). W PEWEXIE zawsze jest wana na
prawie rok z gry, tak wic sdz, e i w Paryu bdzie. W Paryu, w
niektrych sklepach dosta mona ja taniej o 5 czy 10 frankw, ale za to ma
wano na dwa tygodnie lub wcale, o czym nie kady wie lub nie kady to
docenia. Poniewa ja to bior niejako na zapas, to musi by wana, co
najmniej p roku. W razie wtpliwoci prosz kupi tylko 3 soiki. OK?
Co do SABONA dla mojej ony to pokornie prosz o wymiar o jeden cal
mniejszy ni mj, czyli o wymiar 6. Prosz te o dwie sztuki i te o zwyke
miedziane bez zocenia czy srebrzenia. O Jezu strasznie Pana wykorzystuj, ale
ta furgonetka budzi apetyty. Poniewa nie dostaem adnego obiecanego
prospektu francuskich odkurzaczy, odpisuj z niemieckiego prospektu z roku
biecego typy w kolejnoci jak mnie interesuj, moe co z tego Pan dostanie i
w Paryu?
1. LLOYD TELETRONIC 1000 W
2. PHILIPS P 72 1000 W
3. AEG COMPACT ELECTRONIC 1000 W
4. AEG 6008 ELECTRONIC TI 1000 W
5. ROWENTA RB 21 1000 W
By moe wszystko, to jest towar wycznie niemiecki, ale nie wykluczam, e
co z tego bdzie i w Paryu. Wszystko s to odkurzacze niestety nie rczne, ale
jak si zorientowaem nie ma rcznych 1000 W lecz najwyej 700 W, a to jest
dla mnie za mao. Wszystkie znam z opisu i fotografii,, czyli z prospektu i w
215

zasadzie s prawie bliniaczo podobne. Ceny w Niemczech od ca 100 do 150


US dol. w przeliczeniu. Myl, e francuskie bd podobne? W razie duej
rnicy prosz jednak nie kupowa... I w ogle, prosz nic nie kupowa o ile
trzeba byoby tego szuka.

Piknie si kaniam i serdecznie oboje Pastwa pozdrawiam.


Beksinski
Dopisek na marginesie
10 numerw Radaru oczekuje na Pana.
***
Drogi Panie!

Warszawa 13. 11. 84.

Dzisiejszy list zaadresowany Monsieur Zdzisaw Beksiska [powinno by


Zdzisawa] doszed jednak w porzdku odsaniajc mroki paskiej
podwiadomoci zgodnie z receptur dziadzia Freuda. Mimo tego
psychicznego mesmeryzmu nie zamierzam by ulegy, jeeli idzie o treci
zawarte wewntrz listu. Moja propozycja wyglda nastpujco: Zostamy
na tym na czym emy stanli w lutym br. plus poprawki naniesione w
lecie i plujmy na pyty, sprawunki et c. Przyznaj, e przykad z
zaatwianiem przesyki do Parya mnie przekona, e jestem w rwnym
stopniu trudnym klientem jak Pan...
Ale do rzeczy: Ow nigdy, przenigdy nie bd niczego wysya, a
przyczyn jest kilka, a kada na miar owych armat z anegdoty o
Napoleonie. Najwaniejsza wydaje si taka, e tu kady chce zarobi i to
chce zarobi coraz wicej, ale przecie rachunkw za to nie wystawi, a
jeli nawet to nieformalnie. Ju dosy mnie wstydu kosztowao, gdy mj
szanowny szwagier policzy Panu cztery kafle za przywz skrzy z daczy,
nie zamierzam co krok stawa w dwuznacznej sytuacji, gdy bd musia
mniema, e Pan moe myli, e to tyle nie kosztowao ile ja zapaciem,
tylko do spki z kim Pana "skubi" [ja wiem, e Pan tak nie bdzie
mniema, ale prosz si wczu w moje pooenie - na moim miejscu tez
216

by Pan tak zareagowa] z tego samego powodu nie chciabym by zaatwia


cokolwiek mj szanowny syn, ktry jednak jest tak wielkim leniem, e na
pewno by nic nie chcia zaatwia. Mj szwagier natomiast jak sdz
byby nie od tego, ale nie wiem czy za trzecia z kolei przesyk nie
musiaby mu Pan zapaci wicej ni za obrazy w niej zawarte, bo on
zawsze ceni owce wg. weny jak w znanym przysowiu [co mi dzisiaj
odbio przysowiami, ale wlaem w siebie kilka puszek Berliner Kindla i
jestem na luzie] i dociska akcelerator - moja ona mwi, e liczy za
wszystko [take mnie] jak syn za ojca. To by by jeden powd. Innych jest
sporo, midzy innymi takie, e czasami pracuje mi si dobrze i id wtedy
"za ciosem" i nie chc przerywa, a tu przyszaby akurat wysyka
obrazw, zaatwianie opakowania et c. Poza tym nie mam gdzie tego
robi. Nie musz (na szczcie) jak przed naszym poznaniem opisywa
naszego mieszkania, bo je Pan ju zna. Gdzie tu jest dwa metry
kwadratowe podogi? Gdzie? Ani w ebku mi to!
Idmy do spraw weselszych: Przesuchaem wszystkie 37
niezaplombowanych pyt i wszystkie s OK, na adnej nie ma syszalnych
usterek, mimo i nataem ucho. W pierwszej notatce zrobionej po
nadejciu pyt miaem zanotowane, e nieplombowanych jest 38 sztuk, ale
ze spisu wynika, e tylko 37, by moe si omyliem, ale nie wiem czy
liczc na pocztku czy tez spisujc potem. By moe "2 symfonia
Brahmsa" bya niezaplombowana, ale w ewidencji niezaplombowanych
nie figuruje, a ewidencji zaplombowanych nie robiem, tak wic w razie
czego moja strata, miejmy jednak nadziej, e straty niczyjej nie bdzie.
Zabawa z tego jest przednia chocia nagrania nie zawsze s na poziomie,
czasami s technicznie gorsze ni na pytach konwencjonalnych i to bya
jedna z przyczyn dla ktrej chciaem przy starcie mie wiksza ilo
materiau porwnawczego. Gdybym mia kilka pyt, mgbym o usterki
dwiku obwinia aparatur, tymczasem dowcip polega na tym, e
materia wyjciowy jest bardzo nie rwny i czasami take artystycznie na
niskim poziomie, natomiast sama zasada jest chyba fajna! Na wielu
pytach widoczne s usterki [plamy, zarysowania, dziury w metalizacji et
c], ale ich o dziwo wogle nie sycha, do tej pory czytaem o tym, teraz
mam okazj nauczy si, co jest grane i jak. Musz kupi w Pewexie jak
pyt i uszkadza j systematycznie a do granicy wystpienia zakce w
dwiku lub prowadzenia lasera, tak, aby mie jasno, jaka (na oko) jest
tolerancja i jak to naley oglda kupujc o ile jest niezaplombowane. W
217

zwizku z trudnociami myl, e raz na rok zaatwia to bd sam w


Hamburgu (gdzie mam baz u rodziny) - poza tym umiem 100 wyrazw
po niemiecku, a tylko jeden [merde] po francusku [uczyem si zawsze
wyrae podstawowych]. Co do tego ile jeszcze powinien Pan naby by
byo 100 % zobowizania to mwic prawd nie wiem, bo ja jestem
zawsze "na luzie" i nie mam prawniczego umysu, ale przypominam, e
poprzednio mwi Pan o ["jeszcze trzynacie tytuw i bd czysty"] a
teraz mwi Pan, e ["jeszcze 12"]. Ju Gibbs stwierdzi przed wielu wielu
laty, e entropia narasta, tak wic nie zdziwi si jeeli w rezultacie
wypeni Pan swe zobowizania w 100 % przesyajc 6 pyt, gdy jeeli
entropi nazwa miar przechodzenia materii od stanw mniej
prawdopodobnych do stanw bardziej prawdopodobnych, to totalny brak
pyt bdzie bardziej prawdopodobny ni nieskoczono materii
zamienionej na pyty. Howgh, jak powiadaj Apacze.
Poniewa paski osobisty przyjazd nie jest jeszcze (jak wynika z
dzisiejszego listu) spraw ostatecznie zadecydowan, to bagam o nie
branie pod uwag mych licznych sprawunkw, o jakich zaatwienie
prosiem Pana w ostatnim licie. Tak odkurzacz, jak piwo Nesca - Gold i
co tam chyba jeszcze, traktowaem jako rzeczy, ktre zapewne
["zapewne, bo nie znam Parya!!!] dostpne s w trakcie wyjazdu jako w
sumie trzykrotny postj po 10 minut przed trzema sklepami na trasie
wylotowej. O ile si myl, to wogle bagam o wybaczenie i prosz
zapomnie, e o co prosiem!!! Za czasw Gierka zaatwienie takich
trzech sprawunkw w Warszawie ( a nawet w Sanoku) byo sprawa
kilkunastu minut, std moja miao jeli idzie o t list. Jeeli jednak
(primo) jest to trudno dostpne, a (secundo) nie jedzie Pan furgonetk jak mwi w telefonie - to prosz zapomnie o wszystkim i wicej nie
bd.
Co do zmiany adresu to tak krawiec kraje jak materii staje [jeszcze jedno
przysowie]. Ostatnio rzeczywicie czuj si jakbym mieszka na dnie
nocnika penego gwna i takie rzeczy stawiaj ca spraw adresu w
ostrzejszym wietle. Przyczym niezalenie od uczonych wywodw
zagranicznych i rodzimych komentatorw nie wykluczam, e nie bya to
adna
prowokacja
polityczna,
lecz
beztroskie
dziaanie
rozbisurmanionych do reszty wieczn bezkarnoci milicyjnych
przygupw. To dla Jaruzelskiego wygodne byo podcignicie sprawy
218

pod szyld politycznej prowokacji, bo zyska argumenty do rozprawienia


si z opozycj partyjn - przy czym szybko dziaania i wykrycia
sprawcw wskazuje na to, i siedzieli u Jaruzelskiego na widelcu jeszcze
przed zamordowaniem Popieuszki. wite krowy walczce ze sob, przy
czym ofiarami jestemy my... Bruno Schultz zosta zastrzelony na ulicy
przez jednego Gestapowca na zo innemu: "zabiem mu jego yda".
Popieuszko te liczy si w tej caej imprezie jako czyj yd. No, ale
zboczyem z tematu. Co do zmiany adresu to pokornie przypominam, e
jeszcze nie odnielimy sukcesu. Nie? Jeszcze poczekajmy, jeszcze si nie
pieszmy i to by by ostatni cytat. Ukony, czy byby Pan w stanie
uprzedzi o przyjezdzie na tydzien przedtem??? Byloby to fajnie. Uklony.
PS: Gdy ju zaatwi Pan w swym mniemaniu 100% prosz o telefon i
tytuy tego, co ju Pan ma. Otwiera si przed witami pewna mozliwo
w Niemczech podabym wtedy facetowi list! OK?
PS: /15.11.84/ list jeszcze niewysany, wic rozpiecztowuj by dopisa to, co
ju tam napisaem, ale w sposb moe dla Pana mao jasny. Chodzi o to, e w
grudniu jedzie do RFN mj kolega z Poznania (te maniak HIFI) on zreszt
okresowo tam wyjeda, bo chyba, (o czym jasno nie mwi) trudni si
plegalnym przedstawicielstwem czy te marketingiem w Polsce sprztu HIFI
dla jakiego niemieckiego magazynu, a w zamian za to moe dla siebie kupowa
po cenach hurtowych. Tak mnie si przynajmniej wydaje, ale jego o to nie
wypytuj. Zaproponowa mi gwne pyty CD firmy DEUTSCHE
GRAMMOPHON, ale jeszcze kilku innych, po cenach bardzo niskich z tym e
zamwienie winno by wiksze ni 20 sztuk i twierdzi [nie wiem na ile
zasadnie] e moe dosta "absolutnie wszystko" co tylko zostao wydane.
Wogle spyta si Pan, czego nie zaatwiem przez niego tylko przez Pana...
Ow przedtem nie wiedziaem jeszcze, e on ma takie moliwoci, a pozatym
jako zwizanemu silnie z by Solidarnoci nie wydawano mu od czasu stanu
wojennego paszportu. Pozatym nie wiedziaem, e dla Pana bdzie to taki
straszny kopot! Po raz pierwszy pojecha przed dwoma miesicami i dziki
temu mam magnetofon kasetowy - teraz ma mi zaatwi suchawki wysokiej
klasy no i dowalibym mu pyty CD. Tomkowi zreszt ju przywiz pyty, tyle,
e zwyke. Teraz zapowiedzia, e jedzie "z pocztkiem grudnia". Ow
zaleaoby mi na tym by w momencie, gdy ju bdzie mia Pan wykonane 100%
swego zobowizania, a co si tak zoy, e z pocztkiem grudnia nie przyjedzie
Pan do Warszawy i nie przywiezie pyt [wyczyem muzyk, bo nie umiem
formuowa zda - wic jeszcze raz:] Chodzi o to bym wiedzia co posiadam, a
czego nie udao si Panu zdoby i ju si napewno nie uda. Oczywicie
219

wystarczy mi informacja na temat tego, co posiadam, a wic te 13 tytuw,


ktre Pan albo ju ma w domu, albo na pewno mie bdzie. Wtedy ja w oparciu
o katalog permanent, ktry mam w ostatni numerze "Harmonia Panorama
Musique" [podanym mi przez pana Dziworskiego] bd mg zrobi
zamwienie dla faceta jadcego do Niemiec wiedzc ju czego na pewno od
Pana nie dostan. Tylko BAGAM: prosz w oparciu o to, co napisaem wyej
nie rezygnowa od razu z dostania tego, co ju ma Pan obiecane wg.
rozumowania; "Beksiski ma ju rdo nabycia pyt, wic, po jak choler
mam mu kupowa t kocwk!!!" Sam Pan wie jak wygldaj "rda". Pan
te by prawie pewien, e wszystko jest do kupienia. Ten facet wogle nie
kupowa do tej pory muzyki klasycznej, bo jego interesuje wycznie jazz i by
moe owo "wszystko", ktre moe naby, rwnie jest ostro ograniczone, tylko
on sobie z tego nie zdaje sprawy! Tak wic to, co ju ma Pan obiecane prosz
zaatwi, a mnie tylko uwiadomi czego NAPEWNO ju nie bdzie, podajc
tytuy tego, co ju Pan ma na biurku i tego, co jeszcze dostanie Pan w tygodniu.
OK? Bardzo przepraszam za kopot. O ile w pocztkach grudnia bdzie Pan w
Warszawie to rzecz jasna telefony s zbdne, ale pocztek grudnia to najdalej
5 grudnia. OK? Bardzo przepraszam za kopot. Kocz i zabieram si do pracy.
Ukony.

Beksiski
PS: Przed chwil trafiem na pierwszy brak produkcyjny: Sonaty
fortepianowe Beethovena w wykonaniu Gilelsa /DEUTSCHE
GRAMMOPHON 400 036-2/ ma na ostatnim "kawaku" pcherz
powietrza w masie plastycznej pokrywajcej stron zapisan, co
powoduje e gramofon zaczyna "wierka" rytmicznie i chwilami gubi
lad. Niestety bya to pyta plombowana, wic mimo, i wada jest
wynikiem ewidentnego bdu fabrycznego nie podlega wymianie.
Donosz dla porzdku, ciekaw jestem ile jeszcze usterek wyskoczy. Na
razie przesuchaem 45 krkw i to jest pierwsza usterka i to by si
zgadzao z opini owego faceta z Poznania, ktry ma urzdzenie ju od
trzech lat i twierdzi, e usterki wystpuj rednio raz na 40 pyt.
Ciekaw jestem czy laser da si "ogupi". Po przesuchaniu wszystkich
pyt, sprbuj pod siln lup zamalowa na czarno w pcherz powietrza by moe, e wtedy laser odczyta to nie jako bdn informacj, lecz jako
brak informacji i wczy si drop-out compensation?
220

***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m 314

Marly-le-Roi, le 20 novembre 1984


Szanowny, Drogi Panie
Zgodnie z nasz rozmow telefoniczn z 19 listopada przesyam Panu
katalog domu wysykowego "3 Suisses". Wskazanie mi przedmiotu, ktry
Panu odpowiada pozwoli mi na wydanie rozkazu przesania go Panu. W
ten sposb gotw jestem odpowiedzie na wszelkie Pana proby. By
unika nieporozumie zastrzegam, i wysyka potwierdzona przez dom
wysykowy przechodzi w Pana orbit i ja nie odpowiadam ani za jej
uszkodzenie ani zaginicie.
Co do lekarstw - o ile bd francuskie - zawsze gotw bd wesprze
Pana. Prosz jednak wtedy przysa mi, tak jak poprzednio, recept.
Telefonicznie podaem Panu, jakie dostaem nareszcie pyty. Zostao
jeszcze trzy, ktre nowy sprzedawca przyrzek mi za dwa tygodnie (a
wic przed moim planowanym przyjazdem). Postaram si je przywie
ze sob. Sze tytuw w ogle jest nie do dostania. Moe poszuka ich
Pan w Niemczech, gdzie wszystko to jest z pewnoci lepiej
zorganizowane i napewno tasze.
Tytuami nie do dostania we Francji, zgodnie z tym, co mi powiedzieli
wszyscy sprzedawcy s:
- Faur telarc CD 80059
- Lalo Import CBS/Sony 38 DC 22
- Saint Sans Philips 400052-2
- Orff Telarc CD 80056
- Sibelus Import EMI Angel CC 38 3011
- Chausson Denon 38 C 377005
Dwie wybrakowane pyty postaram si wymieni i sdz, i nie powinno
by kopotw. Odbior je bdc u Pana.
221

Ciesz si bardzo, i znalelimy rozwizanie naszych trudnoci i z gry


raduj si na zobaczenie Pastwa w Warszawie.

Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 21.11.84.

Waciwie nie bardzo jest sens pisa skoro zobaczymy si zapewne w dwa
dni po otrzymaniu przez Pana tego listu, ale by moe co przeszkodzi
Panu w przybyciu do Warszawy, a sprawa jest jak mi si wydaje istotna
[swoj drog moje listy jakby dochodziy do Parya szybciej ni Paskie
do Warszawy, czy przyczyn nie jest to, e moje nadaj jako lotnicze?].
Ow w jednym z dwch listw otrzymanych od Pana w dniu
wczorajszym, [o czym wanie miaem powiedzie przez telefon, ale
zapomniaem - wspominaem, e miaem co powiedzie i nie pamitam,
a szo o to, co niej] jest zapytanie o obraz o nietypowych wymiarach z
inskrypcjami aciskimi na odwrocie, zaoferowany Panu do zakupu. Jak
ju zapewne opowiadaem w jednej z naszych rozmw bya taka sprawa
przed wielu laty, a jeli zaoferowano Panu ten obraz do sprzedania, to jest
w tym o tyle pozytywny wydwik dla mnie, e niejako potwierdza
niektre moje bajania jako autentyczne anegdoty, a nie anegdoty
wymylone, co mi czasami zarzuca tak moja mama [majca cakowit
paramnezj jeli idzie o moj osob] a czasami i moja ona [twierdzc, e
beznadziejnie koloryzuj wszystko co tylko opowiadam]. Jeli obraz, o
ktrym mowa jest w kolorycie brzowo-ugrowo-czarno-szarym, czyli
typowy monochrom i jeli jego format jest may i pionowy i jeli
przedstawia zarys jakby postaci wchodzcej po stoku wzgrza do jakby
drzwi w murze, na ktrym to murze s chyba dwie lub trzy czaszki lub
reminiscencje czaszek i jeli na odwrocie jest napisane PARS PRO TOTO
i mj podpis, to idzie wanie o ten kawaem obrazu, z ktrego drugi
wikszy kawaek jest podobno w USA [a kto go kupi wiedzie bdzie
by moe pani Mirosawa Arens kierowniczka galerii Zapiecek w
222

Warszawie] a trzeci z dziur ju nie istnieje chyba e podoony jest pod


kiwajcy si st w galerii, a raczej pod jedn jego krtsza nog. Bardzo
sab, ale dajc wyobraenie reprodukcj caoci dziea ma Pan u siebie
w wycinkach z czasopisma STUDENT. Jest to mur pokryty rozmaitymi
czaszkami lub quasi czaszkami, a u dou po lewej stronie s te drzwi i ta
posta. Negatyw mam gdzie w domu, ale jest to negatyw na maym
obrazku 24 x 36 (leica) tak wic nie da si z tego zrobi odbitki na
dobrym poziomie, tym niemniej "dla Historii" wystarczy. Szkoda mi byo
tego obrazu, ale taki by wogle stosunek do obrazw w handlu sztuk w
Polsce. Bya to te (i jest nadal) jedna z przyczyn, e nie udzielam
obrazw na adne wystawy, bo takie rezultaty [dziury] s regu. I to by
byo na tyle. Na odwrocie szkic z pamici jak to zostao pocite i jak
[zapewne, bo tego nie widziaem] wygldaa dziura. Podpis by na
odwrocie prawej strony obrazu pionowo i dlatego sprzedano podobno t
stron obrciwszy j po przeciciu poziomo jako "pole bitwy". /!?/
Ukony
Beksiski
Moe by to kiedy jeszcze raz namalowa - tyle, e wtedy i tak jak znam
siebie wyjdzie cakiem co innego. Wtedy zainspirowany byem
tybetaskimi legendami o pielgrzymkach Tilopy.
(Rysunek)
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m 314

Marly le Roi, le 20 dcembre 1984


Szanowny, Drogi Panie

223

Po naszym ostatnim spotkaniu u Pana w domu pozostao mi


ogromnie mie, lecz i pene niepokoju o Pana zdrowie, wraenie.
Nasza rozmowa telefoniczne sprzed trzech dni uspokoia mnie
nieco, lecz bardzo prosz o napisanie jak przebiega choroba.
W rozmowie tej, jak to w rozmowach telefonicznych, nie najlepiej
sprecyzowaem tre protokuu, jaki prosz o wysanie mi do
podpisu.
Ot:
- za kredyt dwch obrazw w zamian za pyty bior nogi na
krzele i morze (kwadrat)
- za cen dwch obrazw, jak zostawiem bdc ostatnio u
Pana bior morze ze socem i kosmosem oraz wann nad
morzem.
- za otwarty kredyt we frankach, z ktrego cz ju
uregulowaem, bior budynek rdzawy z kamieniami i rybami.
- rezerwuje sobie do zapacenia w 1985 roku za nasza
dotychczasowa cen:
1) krzeso z kwiatkami (134x100)
2) murzyn w podkoszulce
3) gowa z elementw kamiennych
4) klarnecist z wieloma rkoma
5) matk z dziecitkiem na tle tumu (may rozmiar)
6) blok kamienny z wplecionymi rkoma
7) budowl z wieami, w ktrej jest jedno oko
8) unoszc si nad woda posta przytoczon
kamieniami.
Moje wydatki na katalog, wystaw i film krpuj w tym roku moje
moliwoci na zakup wikszej iloci obrazw. Nie chciabym jednak
by w ten sposb ucieka mi ostatnia ju moe okazja na zakup
wikszej ni moje zagwarantowane 25 procent iloci obrazw za
nasz standardow cen. Std proba o zarezerwowanie mi tych
224

wyej wskazanych na wypadek gdyby moje fundusze pozwoliy mi


w 1985 roku za nie zapaci.
Zaraz po witach zaatwi pyty i branzoletki dla ony Pana.
Poniewa by Pan askaw zgodzi si na obszerniejsze odpowiedzi
na moje pytania na magnetofonie (prosz zakupi tamy w
Pewexie a oczywicie zwrc za nie) czy moglibymy zacz od
jak najszczegowszego opisu technicznego powstawania obrazu
(szkice, wybr tonacji, kolorw, ktrymi zamierza Pan malowa,
rozmiaru pyty, szkicu na pycie, ta, ktre tak wan u Pana
odgrywa rol i tak ogromnie jest wypracowane et c et c). Czym
bardziej obszerne bd Pana wyjanienia, czym bardziej obfite w
na pozr nie istotne detale techniczne tym dla mnie cenniejsze.
Cho nie jestem malarzem wiem, i najistotniejsze s w Pana
obrazach problemy malarskie, kompozycyjne, kolorystyczne a nie
tematyczne. Tote na nie jestem najbardziej akomy. To czy
wypowied Pana bdzie skoordynowana czy nie nie ma znaczenia.
Ci ktrzy kiedy bd jej suchali, lub ja czytali, uo ja w dyskurs
zwarty. Najwaniejsze by mieli materia obfity z ktrego bd mogli
czerpa, a nie kilka ubogich, nawiasem powiedzianych aluzji jak to
byo w historii z niektrymi wielkimi malarzami. Fakt, i obnaa si
Pan w ten sposb i e brak informacji, pewna "tajemniczo"
pozwolia si pewnym malarzom narzuci atwiej ni gdyby o nich
wszystko wiedziano po pierwsze nie jest adn norm gdy inni
wrcz odwrotnie narzucili si poniewa mona ich byo sprawdzi,
wykadali, rejonowali, pisali et c. Po drugie nie myl za naszego
ycia opublikowa wszystkich Pana wypowiedzi lecz tylko niektre i
to za Pana zgod.
Pozdrawiam Pana i przemi Pana Maonk najserdeczniej
PS. Obraz z krzyem i korpusem jest przeze mnie definitywnie
zakupiony, niezalenie od tego, kiedy za ureguluj, tak jakemy to
ustalili podczas mego pobytu. Nie jest to wic "rezerwacja" na 1985
r. tak jak wyej wymienione.
Piotr Dmochowski
225

***
Drogi Panie!

Warszawa 22.12.84.

Napisaem ten protok, ale nie wiem czy forma jego Pana zadowoli, wic
w takiej sytuacji prosz go przepisa w innej formie. Troch Pan
namiesza teraz, bo ustalenia poprzednio byy cakiem inne i nie chodzio
tu tylko o stron finansow. Poprostu obrazy stare, do ktrych byem
przywizany i ktrych nie chciaem dawa "na handel", a mianowicie
mae obrazy nr 5 i nr 6 wzi Pan gwarantujc, e kupuje je Pan dla siebie
i zapaci w terminie pniejszym z powodu aktualnego braku gotwki.
We wczorajszym telefonie nawet Pan o nich nie wspomina rezerwujc do
zakupu dla odmiany obraz z krzesem. Std mj niepokj, ale nie miaem
protokou pod rk, dlatego te nie pamitaem, co tam jest nie w
porzdku, wiedziaem jednak, e co jest. Nie chodzi o to by mi Pan to
paci teraz gdy nie ma Pan nadwyki i wogle nie chodzi o popiech w
paceniu, ale o trzymanie si tego, co si ustala - moe to Pan zapaci za
rok czy ptorej, ale najpierw Pan mwi, e bierze Pan co dla siebie i ja z
blem serca to Panu odstpuj, a potem "lepszy" w danym momencie
obraz tasuje cae dotychczasowe ustalenia w innym porzdku. Oczywicie
ja wiem, e wszystko pynie godnie z ustaleniami p Hieraklita i nie mog
Pana zmusi do staego upodobania w tych samych obrazach, ale skoro
zmiany decyzji miayby by a tak histeryczne,, czyli nastpowa w kilka
miesicy po sobie, to odrazu zamkn kran z obrazami, ktre sprzedaj
Panu na haso "to zostaje dla mnie do mojej kolekcji" tak jak to byo
obecnie z obrazami ES i poniekd KH. Poniewa ta Paska kolekcja
moich obrazw zaczyna liczy si dla mnie, jestem skonny j w jakich
nie wicych si dla mnie z psychicznym harakiri granicach uzupenia,
skoro jednak jej skad miaby by a tak pynny i nieostry to zaczynam si
waha... W kadym razie w obecnym protokole przekazania nie
wzmiankowaem nic o tym, e zamierza Pan w 1985 naby dla siebie
obraz Nr 1 /murzyn/ EH /niebieska gowa/ oraz OY /krzeso kostne/, bo
przy nastpnej okazji znowu trzebaby to zmienia. Na razie do odwoania
zostawiam Panu zielone wiato w dokonywaniu u siebie wyboru co
jeszcze ewentualnie chce Pan i moe kupi dla siebie z tego, co ju ley u
226

Pana na skadzie, z tym e co do obrazw Nr 1 Nr 5 i Nr 6 wolabym


trzyma si ustale "protokou nr 1" z przesuniciem terminu zapaty do
momentu gdy bdzie Pan posiada gotwk bez bliszego sprecyzowania
terminu. To raz.
Teraz sprawa protokow. Wydaje mi si, e technika ich jest nie wiele
warta i bardzo prdko zrobi si taki baagan, i obaj nic nie bdziemy
wiedzie ani niczego nie bdziemy si mogli doszuka. Proponuj inna
metod: Alicja Wahl i inne galerie wystawiay zawsze rewersy na
poszczeglne obrazy, ale nie miay ich na skadzie wicej ni 3-4, a po
dokonaniu sprzeday zwracaam rewers. W naszym wypadku, gdy skad
niedugo bdzie u Pana duy, proponowabym ju teraz zrobi "z rki"
byle jak fotografie wszystkiego co Pan posiada u siebie, a co jeszcze
naley do mnie. Na odwrocie fotografii sprecyzowa by Pan w jakim
charakterze obraz u Pana ley: "komis", "do zakupu do zbiorw wasnych
w terminie..." oraz podawa dat od ktrej obraz si u Pana znalaz, a to w
celu jakiej sensownej kontroli wypeniania punktu 19 i te fotografie z
paskimi adnotacjami leayby u mnie w teczce i kadorazowo gdyby
obraz by albo sprzedany osobie trzeciej, albo kupiony przez Pana, albo
zwrcony do Warszawy, ja zwracabym Panu jego fotografi wraz z
Paskim adnotacjami i podpisem (czy jak tam to bdzie w Paskiej opinii
prawniczej najlepiej). Taki system uczyniby ca zabaw przejrzystsz w
danym momencie tzn. w kadym dowolnym momencie. Pan ma obrazy, a
ja mam ich fotografie z Paskimi parafami. Inaczej pogubimy si w tym.
Ja ju zaczynam si gubi! Drugi protok znosi ustalenia pierwszego,
trzeci zniesie niektre ustalenia drugiego, a czwarty wszystkich
poprzednich z wyjtkiem niektrych drugiego, potem bdzie ju tylko
boski chaos. Zdjcia moe Pan porobi sam na balkonie, w hallu lub obok
okna i odbitki w formacie pocztwki zrobi u fotografa. To bd grosze.
Natomiast wszystkie nastpne pozycje proponowabym by robi Glinicki
dodatkowo niejako przy okazji slajdw, co te bdzie kosztowao grosze,
bo bd to tylko "wgldwki" - musiaby mu Pan to jednak przekaza
telefonicznie.
Teraz kwestia nagra, o ktrych wspominaem. Bardzo chtnie nagram
wszystko Panu, ale bagam o troch zwoki! Chyba, e chce Pan ponie
koszta dodatkowe. Bo ja poprostu nie mog z przyczyn, ktrych i tak Pan
nie skapuje nagrywa z tego wzmacniacza, ktrym nagrywam na
227

szpulowym "reporcie" bezporednio na magnetofon kasetowy. Musiabym


nagrywa na "report" i kopiowa, a z tym jest za duy cyrk. W zwizku z
tym musz mie mikrofon stereo z wejciem na podwjny jack lub te
dwa absolutnie identyczne mikrofony mono, kade z wtykiem typu jack, a
ja tego jeszcze nie mam i bynajmniej nie jest to w Polsce sprawa prosta,
bo chocia bywaj mikrofony, to nie ma wtykw "jack" tylko "din" musz wic mie CZAS na to by si w konkretnych polskich warunkach
poobsprawia w te rzeczy, natomiast sprowadzanie ich zza granicy jest
dla mnie za kosztowne - mikrofony (do zapisu mowy) polskiej produkcji
s tyle samo warte co zagraniczne, a 50 razy tasze, pozatym w razie
usterek przysuguje prawo reklamacji i gwarancji. Wic jeli si Panu pali
to musi Pan sobie kupi taki mikrofon lub mikrofony i wypoyczy je
mnie, a wtedy mog nagrywa, co Pan chce od jutra - inaczej musi Pan
poczeka; mymy s ludzie wschodu, rwnina, cisza, refleksja,
beznadziejno, niema nic od rki - dlatego tak zdenerwowa mnie Pan
prbujc ci na mojej gierownicy.
OSIEM lat bagaem ludzi by mi to kupili "na Zachodzie", bo moja poprzednia
rozsypywaa si ze staroci i kady twierdzi, e tego "nie ma", e tego "si nie
produkuje" wreszcie wyemigrowa jeden z moich kolegw i napisa, e ley
tego peno w wielu sklepach tylko, e "tym zachodnim bucom nie chce si
poszuka" [rnice w interpretacji faktw] w kadym razie, gdy ja nareszcie
mam, a nie jest ona najsilniejsza w konstrukcji, to wrcz je si, gdy kto mi jej
dotyka swoj niewprawn rczk., czyli do obietnicy "zrobi nagrania" naley
wzi ma poprawk: "gdy zdobd stosowne mikrofony". OK? Na wypadek
gdyby Pan to chcia kupowa rysuj, jakie wtyki s potrzebne.

Ukony
Beksiski
(Rysunek)
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
228

ul. Sonaty 6 m.314

Marly - le Roi, le 3 janvier 1985


Szanowny, Drogi Panie
Odpowiadam na list Pan z 22.12 84.
Nasze rozmowy telefoniczne z ostatnich dni z pewnoci rozwiay
nieporozumienie dotyczce wyboru przeze mnie obrazw "do
zapacenia". Dla penej jasnoci potwierdzam, i uwaam za
zakupione przeze mnie i ureguluj naleno w 1985 r. lub do
poowy 1986 (jak mnie do tego upowania Pana list z 22-go
grudnia 1984) po cenie tysica za sztuk nastpujce obrazy:
1) duy krzy z korpusem
2) gowa nad morzem (may rozmiar)
3) krzeso z elementw kostnych z kwiatkami (duy rozmiar OY)

Murzyn w podkoszulce
229

4) murzyn w podkoszulce
5) gowa z elementw kamiennych EH
6) klarnecista z wieloma rkami
7) matka z dziecitkiem na tle tumu (trjka) (wyretuszowany)
8) blok kamienny z wplecionymi rkami
9) budowla z wie, w ktrej jest jedno oko
10) unoszca si nad woda posta przytoczona kamieniami
Potwierdzam rwnie, i ju zapaciem za:
1) latajc wann (KH)
2) morze ciemne kwadratowe (ES)

Morze ciemne kwadratowe


230

3) pomaraczowy budynek z ulatujcymi kamieniami (AZ)


4) morze z podwjnym horyzontem (WN)
5) krzeso z ludzkimi nogami (EZ)
Z tej ostatniej serii ma Pan u mnie jeszcze kredyt 5 tys fr. w
towarze ktry przel Panu na yczenie z katalogu Trois Suisses.
Zupenie si zgadzam z metoda ewidencji obrazw dla mnie i do
"komisu, jaka Pan proponuje a ktra polega ma na
fotografowaniu obrazw i moim wasnorcznym okrelaniu na
odwrocie daty ich przyjcia i przeznaczenia. W lad za niniejszym
listem porobi zdjcia i gdy zostan wywoane przel Panu.
Niezalenie od tego sporzdzam protok oglny wszystkich
obrazw, jakie od pocztku od Pana zakupiem lub wziem w
komis, lub wreszcie "zakupiem, lecz zapac w terminie
ptorarocznym. W ten sposb poprzednie protokoy bd mogy
by uniewanione. Doczam w nowy protok oglny do
niniejszego listu.
Powracam do dwch tematw naszych rozmw telefonicznych z
tych ostatnich dni, (mimo, i prosi Pan bymy pozostawili spraw
otwart i nie podejmowali pochopnej decyzji):
Primo: podtrzymuj m propozycj zakupu, cho czci ju Panu
niepotrzebnych szkicw owkiem wstpnych do obrazw.
Fotokopie, jakie prbowaem robi s niezadowalajce. Do
przyszych wystaw, (lecz i dla mnie samego) zaley mi jednak na
posiadaniu ich jaknajwikszej iloci. Nie bd rwnie kry, e bd
chcia dokona tranzakcji zanim wystawa i (o ile wypali) film
zmieni ukad rzeczy. Wie Pan jak boj si, i renoma, jak
prawdopodobnie przynios one Panu spowoduje, i pierwszy
lepszy urzdas, ktremu podszepnie pierwsza lepsza zawiedziona
wacicielka galerii najgupszym oklnikiem zarygluje dopyw Pana
twrczoci na Zachd.
Sekundo powracam do proby o umoliwienie Glinickiemu
porobienia dobrych odbitek z czarnobiaych negatyww, ktre
231

posiada Pan wszystkich Pana prac. Moje archiwum o Panu


wymaga tego i nie bardzo widz powdu, dla ktrego mielibymy to
odkada "na potem, kiedy moemy to zrobi ju teraz. Zwaszcza,
i naby Pan ju zaufania do Glinickiego i tak Pan moe na dodatek
zorganizowa wypoyczanie przez niego negatyww by szansa
zgubienia bya najmniejsza i ewentualne zgubienie spowodowao
jaknajmniejsze szkody.
Na koniec ciesz si, i (jak mi to Pan zaanonsowa przez telefon)
problem mikrofonu zosta rozwizany.
W zwizku z tym nastpna proba o najnajobszerniejsz,
najbardziej drobiazgow i ewentualnie rozoon na kilka etapw
odpowied na pytanie: "po co malowa?"
Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej i jeszcze raz ycz Im
najmilszego i zdrowego 1985 roku.
P.S. Bagam by o ile co przeoczyem w protokle nie zostao mi to
poczytane za umylne oszustwo.
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 12.1.85.

Przedwczoraj nadszed list od Pana datowany w dniu 24 ub. roku, ale do


dnia dzisiejszego nie nadszed katalog firmy wysykowej i chyba ju nie
nadejdzie, bo chyba by wysany jako "druk"? Zreszt trudno
zdecydowa. Prosz jednak nastpnego nie wysya, bo z przyblionych
oblicze wynika, e pyty laserowe, o ktre prosiem [prcz tych
reklamowanych czterech] akurat plus minus wyczerpi posiadany przeze
mnie u Pana limit, a jeli nawet co zostanie, to ewentualnie wypenimy to
Nesc. Palec mnie boli i le mi si pisze, ale oglnie od dawna ju jestem
zdrowy i niepotrzebnie wystraszyem Pana tym atakiem wtrobowym - ja
takie stressy przeywam kilka razy do roku, tyle, e do tej pory nie mia
Pan okazji tego zobaczy na wasne oczy - jest to zreszt jedna z
232

przyczyn, dla ktrych nie bardzo chc wyjeda kiedykolwiek i


dokdkolwiek, jak te nawet uczestniczy w proszonych obiadach, gdy
co takiego grozi w kadej chwili, na zasadzie: nie znacie dnia i godziny,
ale w przyblieniu domylacie si przyczyn [zmiany pogody, napicia
nerwowe, stress i naduycia gastronomiczne - przy czym niewiele
potrzeba by nazwa to naduyciem, wszystko co przekracza twarg,
parwk czy kartofel i piwo bywa ju naduyciem, jeli jest za pogoda i
stan napicia]. Tym razem miaem w zasadzie stan "podostry", ale za to
"przewleky". Zazwyczaj rzecz koczy si po kilku godzinach, a
rekonwalescencja trwa ze dwie doby i to raczej jako reakcja na
skopolamin i atropin [przewleky bl gowy, uniemoliwiajcy
jakkolwiek prac] tyle, e atak wtedy jest ostry,, czyli nie jestem w stanie
nie tyle rozmawia, ale nawet wyrzuca z siebie krtkich polece typu
"herbata!", "poduszka elektryczna", "zastrzyk", wycznie jcz, charcz,
wyj i kr po pokoju jak zwierze w klatce z praw rk opart z tyu na
opatkach, co waciwie wcale nie pomaga, ale jest jakby pozycj
wyuczon i zestereotypizowan na tak okoliczno. Tym razem nie
miaem w zasadzie w ogle ostrego ataku, lecz przewleky, tpy bl przez
tydzie czy duej - tego rodzaju stany te nie s dla mnie nowoci, ale
miewam je rzadziej. Byo to ropne zapalenie drg ociowych, co
stwierdzono po Paskim wyjedzie w szpitalu, midzy innymi badajc
mnie ultrasonograficznie - byo podejrzenie niesprecyzowane [widziaem,
e mj znajomy lekarz tego si boi] na temat trzustki, ale ultrasonografia
wykazaa, e trzustka jest OK. Po antybiotyku branym doustnie wszystko
szybko mino.
Ze spraw weselszych donosz, e umwiony jestem z Dziworskim na
poniedziaem 14 bm. na projekcj jego filmu i mam nadziej, e nie
wygupi si po raz drugi i nie zachoruj w cigu najbliszych kilku dni.
Teraz do poowy marca jest jeden z dwch okresw (jesie-zima), w
ktrych zazwyczaj "zapadam" na wtrob - std obawa. Tym niemniej
choroba i stresy nie miny w naszym domu, bo tylko ja poczuem si
lepiej, natychmiast moja ona dostaa krwotokw z garda, nosa, ucha,
poczonych z piekielnymi blami gowy [okazao si, e takie ble ma
od kilku lat, a krwotoki ukrywaa przede mn od wrzenia] i po
zmierzeniu cinienia okazao si, e ma 210/110, tak wic teraz ona si
leczy na caego, nawet nie wiem czy nie trzeba bdzie sprzeda
samochodw, bo ma bra rodki, ktre maj zastrzeenie, e nie wolno po
nich prowadzi wozu. W kadym razie na mnie spada teraz cz
233

obowizkw typu sprawunki, co bez samochodu (w naszych polskich


warunkach) pochania mas czasu i si, a nie bardzo mona kogo de tego
celu zatrudni, bo po pierwsze nie ma chtnych i nie wiem gdzie ich
szuka, a po drugie moja ona nie potrafi np. skorzysta z pralni czy te
zleci komu pranie, bo si "brzydzi" i tak jest ze wszystkim waciwie std moja wydajno obrazowa moe ulec zmniejszeniu - zreszt
zobaczymy jak to wszystko bdzie... Na razie oprcz maego obrazu z
czerwonym cmentarzem, ktry zakoczyem ju w czasie paskiej
obecnoci, mam jeszcze dwa inne, mae (73 x 73), z ktrych jeden bdzie
chyba zostawiony dla mnie.
A propos: czy nie odpowiadaoby Panu [a chyba sam chcia mi to Pan
zaproponowa, jak wyczuem w jakim momencie naszej rozmowy], by
obrazw, ktre chc zostawi sobie w ramach 25 % nie reprodukowa na
razie i nie pokazywa w ogle Panu, aby nie wywoywa stressw? I tak
w cigu roku [mamy teraz jego pocztek] moje wybory ulegn korekcie,
tak jak to byo w roku ubiegym i zapewne niektre spord obrazw
zatrzymanych teraz, zostan przerzucone na paskie "konto" ju w
czerwcu, a na pewno w grudniu, bo po prostu nie tak wiele bd mg
zatrzyma. Zreszt, aby mie komplet reprodukcji bez ram, [co jest
wygodniejsze] mog prosi by Glinicki wszystko fotografowa, ale
niektre slajdy na razie bym zatrzyma, by nie budzi niepotrzebnego
apetytu? Czekam na decyzj!
Co do protoku przekazania to obstaj przy tym, co napisaem w
poprzednim licie. Prosz zrobi zwyke migawkowe zdjcia, bez troski o
prostopado i owietlenie, wszystkiego co jest w Paskim posiadaniu, a
co naley do mnie, zrobi z tego u fotografa odbitki w formacie
pocztwkowym i na odwrocie pokwitowa wraz z dat przejcia jak te
pask opini ["kupuj dla siebie w cigu roku czy w cigu dwch lat"]
dopki zreszt nie da si uzyska sensownych cen, bymy na tym obaj nie
tracili, nie bd Pana rozlicza z ewentualnych zmian decyzji typu:
"zamiast obrazu XY rezerwuj sobie w tym roku obraz YZ, bo bardziej mi
si podoba" - gdy ju ruszy sklepik [o ile ruszy wogle - pozwoli Pan, e
sobie "zakracz"] zaczn rozlicza dokadnie i w ogle zaostrzymy
kryteria rozliczania si. OK? Taka metoda potwierdzania wydaje mi si
najlepsza. Zagldam do teczki i od razu wiem, co jest u Pana i jakie ma
Pan projekty odnonie kadego obrazu. W momencie jego kupna i
zapacenia odsyam lub oddaj stosown fotografi. W momencie zmiany
234

decyzji, co do jakiego obrazu, robi na odwrocie notatk z powoaniem


si na dat listu. W zwizku z powyszym prosz tam zostawi troch
wolnego miejsca, tak by obok Paskich notatek mona byo umieci
jeszcze dodatkowe notatki zrobione przez mnie na wypadek zmiany
paskiej decyzji. Wszystko, co robi poczwszy od stycznia bdzie
reprodukowa dodatkowo Glinicki w tym wanie celu, ale to, co ju jest

Obraz KS (Maa katedra)

235

w Paryu prosz zrobi samemu. OK? Dla celw statystyki prosz


zakreli, e ostatnim obrazem z roku 1984 jest obraz dwudziesty trzeci,
czyli DE. Dwa nastpne obrazy ju namalowane, czyli RH i KS pochodz
z biecego roku. KS na razie przynajmniej chc zaliczy do punktu 37.
Skoczyem go dopiero przed godzin.
Co do nagra, to bd je sukcesywnie robi, mimo, i odnonie ostatnich
pyta mam prawie pewno, i odpowiadaem na nie ju kilka razy. W
dziecistwie musia Pan chyba zbiera motyle i teraz ma Pan zakodowan
potrzeb posiadania wszystkiego na szpilce w pudeku, ale gdyby
przyszo co z tego odszuka....Ukony, pozdrowienia
Beksiski
PS. Magnetofon kasetowy przystosowaem ju do nagra z mikrofonu
krajowego, tak wic to, co napisaem w poprzednim licie jest ju
nieaktualne.
***
Drogi Panie!

Warszawa 15.1.85.

Dostaem przed chwil list z dnia 3 stycznia oraz protokoy podpisane i do


podpisu. Podpisaem wic i odsyam, ale osobicie jestem raczej za
technik "weksli fotograficznych", bo bdzie ona najbardziej przejrzysta
dla nas obu. Po krtce [nie mam dzi jako nastroju do pisania - palec
mnie poza tym boli, gdy pisz - jaki bl reumatyczny] odpowiadam na
inne, poruszone w licie kwestie. Szkice owkowe do obrazw: Niby w
zasadzie nie mam jakiego kapitalnego sprzeciwu, tyle, e nie bardzo
rozumiem, po jakiego diaba Panu te szkice, a po drugie ja tego mam
straszn (chyba) kup wymieszan z rozmaitych okresw, nawet w
przyblieniu nie daoby si okreli, co, z jakiego okresu [a Pan zaraz
zacznie mnie mczy i ucila - ju teraz sabo mi si na myl robi], a
poza tym z tym wykorzystaniem te nie jest tak prosto, bo czasem s
szkice na lewej stronie i na prawej: jedne wykorzystane inne nie, a poza
tym pojcie wykorzystania nie jest bynajmniej tak jednoznaczne jakby z
pozorw wygldao, bo szkic jest jakby pocztkiem obrazu, ktry potem
rozwija si wedug wasnych regu i ponowne signicie do tego samego
236

szkicu, na pewno nie zaowocowaoby takim samym obrazem, a czasami


nawet nie zaowocowaoby nawet podobnym. Jest to co, co monaby
porwna do szyby i kwiatw z mrozu. Ta sama szyba w tych samych
warunkach i przy tym samym mrozie pokryje si za kadym razem
innymi kwiatami, mimo, i tak zasady archetypowa jak te i styl bdzie
najprawdopodobniej zbliony. Tak wic musiabym najpierw sortowa te
wszystkie szkice pod ktem ich "absolutnej" dla mnie nieprzydatnoci, a
dopiero potem przeznacza je dla Pana, co byoby robot zapewne mniej
efektywn finansowo ni malowanie obrazu, szczeglnie gdy si zna mj
nieustanny brak Decyzji Ostatecznej i nieprzeparte trudnoci w jej
podjciu. Zapewne (jak znam siebie) skoczyoby si to rodzajem
nerwicy i po bezpowrotnie straconym czasie zoybym wszystko tak jak
byo i napisa, e si wycofuj z koncepcji sprzedawania tego. Co
oczywicie nie znaczy, e to ma jakkolwiek warto. Jest to raczej
warto potencjalnie....inaczej: warto zapadniajca. Gdy sobie
przegldam stare szkice, to zawsze za co si zaczepi i zaczynam
malowa.
Przeraa mnie Paska nadzieja w "wypalenie" wystawy i sukcesy
finansowe. Czyby Pan by spod znaku skorpiona? Tak czy siak jest Pan
jedyn furtk, lejkiem, bram, czy jeszcze inaczej, przez ktr (ktry)
przejdzie caa moja przysza twrczo, wic nawet gdyby szalecy mieli
ochot kupowa moje stare kapcie i wypija wod z wanny, w ktrej si
kpaem, to tak kapcie jak i woda bdzie sprzedana poprzez firm
Dmochowski, z godziwym zyskiem, ustalonym w naszych spisanych
umowach, nieche jednak Pan poskromi wasne szalestwo w tym
konkretnym momencie historycznym - ju raczej sensownie byoby
zaopatrzy si w butelki do butelkowania owej wody kpielowej - moe
Lourdes ma co na zbyciu?
Odbitki z czarno-biaych negatyww. O Jezu! Jeszcze poczekajmy.
Przecie to ju w adnym wypadku nie wzronie w cenie. O ile
kiedykolwiek na to si zdecyduj, to i tak zdecyduj si za darmo, ale na
razie ciko mi podj decyzj.
Wreszcie sprawa pyta, na ktre mam na tamie udzieli odpowiedzi. O
wanie: Jak tylko troch poluzowaem to przesta si Pan wysila. Urocze
to pytanie "po co malowa". Takie pytania padaj w trakcie wywiadw,
ale normalnie obchodz si z nimi bez cienia litoci. Przebi Pana Kuduk z
237

polskiej telewizji w latach siedemdziesitych, gdy po trzech godzinach


ustawiania mnie i sprztu [osiem osb: Kuduk, operator, asystent
operatora, dwikowiec, kierownik produkcji, dwch elektrykw i
kierowca furgonetki telewizyjnej, ktry przyszed si pogapi jak robi
film] powiedzia: "prosz si nie denerwowa, powie Pan co jak to pan
potrafi o "sensie mierci", a w momencie, gdy pan Felek przewzkuje
kamer do biaej kreski, wstanie pan, jakby nigdy nic i zacznie
obrciwszy si do nas profilem opisywa obraz, ktry wisi na oknie". Ten
obraz ma Pan teraz w Paryu i kupi go Pan od Szydy: taki tum i
niesione czy ponce nad nim gondole. Od tego jak pamitam zacz si
film. Siedz wymczony na stole na tle okien zasonitych obrazami i w
oczach mam strach zaszczutego zwierzcia, po czym zaczynam co
bekota drcym gosem o treciach mych obrazw, reszta to
pomieszanie z popltaniem, zreszt w montau chyba sporo odcito. Na
pytanie typu, po co malowa nie odpowiadam. "Skai diadia kak yt"
chyba z Wujaszka Wani nie?
Widziaem wczoraj filmy Dziworskiego, wymienilimy papiery
uwierzytelniajce i obieca mi, e nie kae mi goo biega po parkingu
przed naszym blokiem, ani skaka na nartach. On lubi zim i krci chce
w zimie i na kadym jego niemal filmie jest zima - gdymy przyszli do
wytwrni naokoo te lea nieg i byo minus 13 stopni, dla mnie jest to
stan, w ktrym zaczynam umieranie! Gdy na dworze jest czterdzieci
stopni plus i wieci soce, to zaczynam czu si dobrze i brakuje mi do
penego szczcia najwyej jeszcze dodatkowych 10 stopni w gr.
Najbardziej lubie wnetrze samochodu stojacego w sierpniu na sloncu
tak powinno byc wszedzie ! Na widok niegu [nawet na filmie] zaczynam
chorowa tak jak inni na kanale la Manche. Dziworski natomiast kocha
zim - ju czuj, e mi da popali!!!
Piknie pozdrawiam - chyba ten cholerny samochd na rop sprzedam za
p ceny - nieustannie nim o co lub o kogo zaczepiamy, gdy jest: za
duy, za szeroki, po maluchu to katorga - ludzie bredzili, e wiksze
samochody atwiej si prowadzi - zawsze wydawao mi si to podejrzane,
ale teraz ju wiem na pewno, e nieporwnywalnie gorzej. By moe na
autostradzie, ale, po co jecha na autostrad - samochd suy do tego by
jedzi po miecie i parkowa tam, gdzie nikt si nie wcinie. Przed
godzin oderwalimy p zderzaka i trzeba bdzie znowu odtaczy cay
rytualny taniec przed: PZU, Wart, Pewexem etc., na myl o ktrym
238

wolabym obla pudo benzyn i spali ku wikszej chwale boej. Kady


z tych zabiegw biurokratycznych wygryza czas - administrowanie sob i
swoim "dobrem" kosztuje wicej czasu ni Normalne ycie. Na szczcie
udao mi si ju spisa ten akt notarialny i podarowa m sanock
nieruchomo skarbowi pastwa. O tyle jestem lejszy!!!
Piknie pozdrawiam. Aha, aha! W Warszawie wyliczy Pan po odliczeniu
obrczek, e na moim koncie jest jeszcze 5400 FR plus piwo w Paskiej
piwnicy, [ale prosz je wysa zanim si zepsuje] teraz pisze Pan o 5000.
(?) Wprawdzie te 400 to niewiele, ale paski pokorny suga jest
czowiekiem ubogim, mimo, i rozdaje nieruchomoci oraz rozbija
samochody i dlatego prosz o skorygowanie. OK? Ukony....
Beksiski
***
Marly-le-Roi, le 3 fevrier 1985
Szanowny, Drogi Panie
Zadzwonia do mnie Sabona z przeprosinami za zwok w wysyce
nowych obrczek dla ony Pana. Przyczyn bya zmiana ich adresu.
Wysali przedwczoraj.
Mam nadziej, i piwo te dotaro ju. Potwierdzam, i pokrywam koszta
transportu mimo, i nie byy one wliczone w nasz rachunek ceny obrazu
za "towar".
Zakupiem ju wszystkie przez Pana zamwione pyty (z jednym lub
dwoma wyjtkami) i wymieniem dwa "felery" (pozostay jeszcze dwa do
wymiany).

Czy by Pan askaw, zgodnie z nasz umow, zwrci si do swych


przyjaci, z ktrymi Pan korespondowa o wypoyczenie Paskich
listw do sfotokopiowania?
Pozwalam sobie rwnie przypomnie o mej uprzejmej probie, o
nagrywanie Paskich odpowiedzi na moje pytania. Z jednej z
naszych rozmw telefonicznych wniosem, i skada je Pan na
239

kupk w oczekiwaniu na woln chwil, by na nie wsplnie


odpowiedzie "za jednym zamachem". Boj si, jako kronikarz
chciwy szczegw, i w takim ukadzie odpowiedzi znw bd
oglne i pozbawione tego, co nadaje im ycia i kolorytu to znaczy
detali. Poza tym nie wiedzc czy poprzednie pytania ju doczekay
si odpowiedzi, nie wiem czy mog zadawa nastpne czy te
niewiadomie dokadam do kupki, ktra czym grubsza, tym mniej
bdzie miaa szans doczekania si swego oczekiwanego koca.
Na wszelki wypadek pozwalam sobie zada nastpne pytanie,
ktre, jak podejrzewam, wielokrotnie bdzie zadawane w
przyszoci przez innych: czy jest przez Pana zamylonym,
wiadomym i chcianym (a w takim razie, dlaczego?):
a) statyczno
b) osiowo
c) frontalno
Paskich obrazw? Gwny temat Pana obrazw jest w rzeczy
samej z reguy nieruchomy (wok niego pynie lub nawet pdzi
powietrze, kamienie, kartki, etc., lecz on sam jest ujty w
bezruchu). Znajduje si on z reguy w centrum obrazu (czasem z
dokadnoci, co do centymetra liczc od kadego boku). Raz tylko
jest wyej raz niej. Wreszcie ujty jest on z reguy z frontu, od
twarzy, prawie nigdy z gry, ze skosu czy z innego, bardziej
zaskakujcego punktu obserwacji. Jednym sowem, dlaczego przy
tak fenomenlanej wyobrani tematycznej i nastrojowej tak
oszczdna jest wyobrania przestrzenna?
Zbyt wielkim mistrzem warsztatu malarskiego jest Pan, by byo to
wynikiem niezdolnoci wprowadzenia ruchu, wielowymiarowoci i
wielorakoci punktw spojrzenia. Czy jest wic w tym jaka racja?
Tak jak wytumaczy mi Pan kiedy racje na pozr stonowanych
barw Paskich obrazw, ktre w rzeczy samej s daleko bardziej
bogate, niuansowe i zrnicowane ni gdyby (jak na pozr by si
wydawao) byy ostrzejsze i "kolorowsze", czy mgby Pan jak
najszerzej wypowiedzie si na ten temat organizacji ruchu i
przestrzeni, ktr Pan przyj?
240

Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej


Piotr Dmochowski
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly le Roi, le 5 fevrier 1985


Szanowny, Drogi Panie
Odpowiadam na list Pana z 15-go stycznia, ktry w tej chwili
dostaem, jak rwnie uzupeniam list, ktry wysaem do Pana
przedwczoraj (3-go lutego).
Zaczn od tego ostatniego: moje pytania o statyczno, osiowo i
frontalno Paskich obrazw zabrzmie mogy jak kwestie
inkwizycyjne zadawane w surowym procesie. Jeli takie daem
wraenie, wol je nawet wycofa ni urazi nimi Pana. Jeli wic
s kopotliwe prosz po prostu na nie nie odpowiada. Celem ich
zadania byo to, i wiedzc jak cao debaty o Paskim malarstwie
kry bdzie wok tematyki i jak w kocu najmniej to Pana
obchodzi i ja rwnie chciabym skierowa dyskusje na to, co
najwaniejsze: to znaczy na sprawy malarskie. Ot tutaj boj si
nadzia na "kontr" tych, ktrzy mogliby mi w pierwszym rzdzie
wycign (podajc to jako brak) midzy innymi osiowo,
nieruchomo i frontalno konstrukcji. Chciabym wic by
uzbrojonym na takie ataki i mc wyjani, jaka jest przyczyna tego,
co okrelane jest mianem braku a po prostu jest zamierzone. Wiele
innych pyta "agresywnych" mam w zanadrzu (to, kolory, etc.].
Powtarzam jednak, i ich "agresywno" jest u mnie pozorna a ma
na celu ubezwadni agresywno, ktrej wiadra wylewa bd ci,
ktrzy chcc sprowadzi debat na teren, na ktrym bd si czu
mocni (temat obrazw, ich rekwizyty i literacko) stara si bd
szybko wyeliminowa dyskusj nad tym, co niezaprzeczalnie jest
najlepsze, to znaczy nad Pana malarstwem. Ju sysz tutejszych
241

mdralw szybko, na wstpie mordujcych Pana malarstwo


kilkoma zjadliwymi uwagami na temat konstrukcji, perspektywy, ta,
ruchu etc., po czym szeroko rozwodzcymi si nad literack
tematyk, ktra pozwoli im skonkludowa, i pomyli si Pan z
powoaniem i powinien Pan by pisarzem. Jeszcze jak si
dowiedz, i z wyksztacenia jest Pan architektem tym atwiej im
bdzie wytyka to, co bd nazywali "ewidentnymi brakami
malarskimi, ktrych ucz unika na Akademii Sztuk Piknych".
Takie kanalie ju spotkaem i gdyby nie pomoc kilku obecnych w
dyskusji, ktrzy nie dali si jeszcze sterroryzowa tutejszym
ekspertom od sztuki nowoczesnej bybym si znalaz w pozycji
oskaronego, ktry nie wie, co odpowiedzie.
Tyle powrotu do listu z 3-go lutego.
Odpowiadam teraz na list Pana z 15-go stycznia, (ktry szed trzy
tygodnie!)
1) Ewidencje zdjciowe zaakceptowaem oczywicie od razu,
poniewa nie chcieli mi tu wywya zdj czarno-biaych (kosztuje
ich to pono wicej ni wywoanie kolorowych), zrobi kolorowe. To
kwestia dni.
2) Moja propozycja kupna szkicw nie wynika tylko z obawy przed
ich prawdopodobn cen po wystawie (lub wystawach bo, jak do
tego wrc, nie sdz by pierwsza wystawa w sposb diametralny
zmienia obecny stan rzeczy) lecz z dowiadczenia yciowego,
ktre uczy mnie, i jeeli nie zapaem kanarka gdy by w zasigu
rki to ju go pniej prawie na pewno nie zapi. A posiada Pana
szkice chc za wszelk cen, raz do mej kolekcji, dwa do mej o
Panu dokumentacji, ktra ju zaczyna si liczy rozmiarami, lecz i
sw przejrzystoci i organizacj (nasze rozmowy s spisywane i
bd przetumaczone, a paska teczka prasowa jest starannie
sporzdzona, nie mwic o slajdach prawie wszystkich
znajdujcych si w Polsce obrazw, ktre Glinicki uzupeni teraz
zdjciami dzie z okresu reliefw i rzeby). Te same dwa powody
wyjaniaj prob o odbitki posiadanych przez Pana negatyww
wszystkich Pana prac. Wiem jak natrtni i nieznoni s wszelcy
kronikarze, lecz proby me pozwalam sobie ponowi (oczywicie
242

wycofujc je natychmiast - na pewien czas - gdyby miay Pana


przyprawi o nerwic).
3) Nie jestem spod znaku skorpiona, lecz (chyba, bo nie za bardzo
to wiem) raka. Nie wierz zreszt zupenie w horoskopy. Natomiast
naprawd nie ma powodu by niepokoi Pana mj entuzjazm, z
jakim przygotowuj wystaw. Wynika on w maym tylko stopniu ze
spodziewanego sukcesu finansowego, ktry po pierwsze na pewno
nie bdzie natychmiastowy, po drugie na pewno do umiarkowany
w pierwszych latach, a po trzecie do nieistotny w mojej sytuacji
czowieka niele zarabiajcego. Natomiast gdyby nawet nie byo
adnego sukcesu finansowego i tak zabawa jest znakomita i tak
kolekcja, ktr ju nazbieraem i bd zbiera, mnie samego
napawa maksymaln radoci i nie wiele widz obrazw, ktre
nawet bybym zdolny sprzeda, nawet gdyby sukces finansowy
mia by piorunujcy. Daleko bardziej zgnbioby mnie, i nie mog
sobie kupowa dalszych Pana obrazw ni to, i nie mog
sprzeda tych, ktre posiadam.
Co do furtki jak jestem i przez ktr przepynie wszystko co Pan
stworzy, to dowiadczenie podszeptuje mi, i o ile nie zmieni Pan
adresu to prdzej czy pniej (a raczej prdzej ni pniej)
znajdzie si kilka osb, ktre doo wszelkich stara, by owa
furtka zamkna si i obie osoby przedzielane przez ni nie mogy
si ze sob porozumiewa. Co wic na razie "dorw" to na pewno
moje. Std wraenie zachowania si czowieka w gorcej wodzie
kpanego, jakie stwarzam.
4) Co do mego pytania "jak malowa" ustalilimy ju telefonicznie,
i powrcimy do niego w rozmowie bezporedniej, w ktrej i atwiej
na nie odpowiedzie i mniej napuszenie. Samo jednak pytanie nie
wydaje mi si idiotyczne i jak kady nie ma ochoty odpowiada na
pytanie "jak y dziadku", tak kady chciaby na nie uzyska
odpowied i czeka na ni. Bo w kocu, kogo zapyta, jeli nie
dowiadczonego dziadka?
5) Rnica w rachunku (5000 czy 5400) wynikaa z transportu
piwa. Jest ju bez przedmiotu po rozmowie.
Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej.
243

Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 7.2.85.

W potwierdzeniu wczorajszej rozmowy telefonicznej [syszalnej w


kratk] chciabym kilka kwestii powtrzy po raz drugi dla wikszej
jasnoci: A wic sprawa terminu przyjazdu Paskiego (niezalenie od
tego, e zawsze si ciesz, e Pana zobacz) jest w gruncie rzeczy
obojtna pod warunkiem, e nie bdzie falstartw. Poniewa przyjeda
Pan po obrazy, wic musz te obrazy oprawi, a przedtem wykoczy w
sensie wyrwnania poysku i wykonania warstwy ochronnej,
sfotografowa, zaczeka a laboratorium wywoa filmy Glinickiego [moje
wywouj sam] i ewentualnie powtrzy zdjcia, gdyby kolory byy
niedobre [co wreszcie robimy gwnie na paskie danie]. Oprawia
mog dopiero po wyschniciu warstwy wyrwnujcej poysk i po
zaakceptowaniu zdj Glinickiego, gdy inaczej ramy rzucaj cie od
reflektorw - na opraw w domu w zalenoci od iloci obrazw
potrzebuj ca 5 dni pracy, to wszystko wic razem zajmie ca 2 tygodnie, a
niezalenie od tego, jeli w momencie paskiego telefonu bd mie na
stalugach dobry obraz, to musz go odoy na ten okres i wtedy mog ju
do niego nie wrci, tak wic naleaoby te mie par dni na skoczenie
tego obrazu - suma sumarum dwa tygodnie wystarczy, ale gdyby da mi
Pan ze trzy dni wicej, to bym si nie pogniewa. Natomiast nie bd
uszczliwiony, jeli bdzie mnie Pan "poszy" [a ja natychmiast po
telefonie zmieniam to, co robi na przygotowywanie obrazw spokojnie
do tej pory opartych o regay do oprawy i wysyki], po czym po tygodniu
czy nawet dwch dniach, gdy ju robi przy zdjciach lub oprawie
przesuwa termin o tydzie, z ktrym potem nie ma ju, co robi, bo za
mao by malowa nastpny obraz; lub te przesuwa termin o miesic, co
pozwala wprawdzie na podjcie pracy przy nastpnych obrazach, ale
potem wymaga znowu przed paskim przyjazdem ponownego "taca"
przy tych dwch dajmy na to nowych obrazach, ktre w midzyczasie
powstay, a to nie trwa specjalnie krcej gdy 10 obrazw oprawia si 5
dni, a jeden obraz te nie krcej, moe 3 dni, bo to nie jest robota "non
stop", lecz robota dostosowana do trwania procesw technologicznych,
244

jak: wyschnicie powoki, filmw, et c. W zwizku z tym w grudniu z


ulg przyjem termin roboczy jako "okoo maja". Teraz po telefonie
zmieniem go na "przeom marca i kwietnia". OK. Ale prosz mie
wiadomo tego, co wyej: e mnie trudno by "na kade wezwanie".
Wreszcie Pan sam na tym te traci, bo w konsekwencji jest mniej
obrazw.
Sprawa lakieru: Przed rokiem okoo wypisaem Panu episto, ktr zapewne
trzyma Pan w aktach, a dotyczc tego lakieru. Ja nie mam bladego pojcia, jak
to moe mie nazw handlow we Francji - Pan zreszt tematu nie podj, w
praniu za najprawdopodobniej okazao by si, e kosztuje to o wiele droej ni
si spodziewamy, dochodzi do tego transport do Warszawy, co wywozowe i
wwozowe, a przedtem musielibymy dokonywa szeregu ucile i podobnych
zakupw, by wiedzie, co naley kupi... Tutaj ustaliem z facetem, e dostanie
obraz w zamian za 200 kg w puszkach 1 kilogramowych lakieru ftalowego
bezbarwnego, on go zdoby na prb, nazywa si to w Polsce (obecnie) Alkilak i
teraz on (po 2 miesicach) jest - jak mi telefonowa - blisko sfinalizowania
sprawy. Trudno bym si z tego obecnie wycofywa - na tej zasadzie zreszt, (o
czym te Panu mwiem) dziaam od lat wielu - Polska jest krajem handlu
wymiennego - kupuje si wszystko hurtem, aby problemu nie powtarza, co dwa
miesice [we Francji przynisbym do domu dwie puszki i pogruntowa jeden
obraz, a nastpne dwie przynisbym zaczynajc obraz nastpny].

Ostatnio np. nabyem 4 worki papieru toaletowego z ogoszenia w "yciu


Warszawy", bo ju byem po prostu w rozpaczy. Daem ogoszenie, a
poniewa papier toaletowy (gdzie poczynajc od Renu, a koczc na
Bugu) jest dla ludnoci tak samo nieomal komiczn rzecz jak gwno,
dupa, kalesony i sranie, to po ukazaniu si mego ogoszenia mylano, i
cesarz humoru mieszka pod tym numerem. Telefon rycza przez dzie
cay nieustannie, humor typu "mam papier, ale uywany" lub "ale pan
masz sranie" lub "co pan jesz, e pan tak srasz" przerywany by
wybuchami zdrowego miechu, niektrzy tak byli ubawieni, e nie
potrafili nawet skoczy swej kwestii - po pnocy wczyem reponder i
wyczyem dzwonek i gonik i jeszcze na rano od tych, ktrzy rzecz
zapamitali, miaem nagrane messages typu: "wstawaj pan i le do
papierni po papier toaletowy"....Obecnie cztery worki le na regaach, na
ktrych poprzednio leay obrazy, a ja mam psychiczny luz na ptorej
roku. To samo z farbami, pdzlami, pytami pilniowymi etc., zreszt
niejednokrotnie o tym mwiem i pisaem.
245

Sprawa trzecia to sprawa forsy: Ow, gdy Pan telefonowa, spytaem si


o fors tylko, dlatego, e u nas z dniem 31 marca zmieniaj si przepisy
bankowe, a ogoszono o tym w grudniu ub. roku. Odblokowano nareszcie
zablokowane w czasie stanu wojennego stare konta dewizowe typu "A",
ale rwnoczenie zawiadomiono, e od dnia 31 marca na konto "A" nie
bdzie mona wpaca pienidzy innych jak tylko "udokumentowane". W
moim wypadku oznacza to pienidze zarobione wycznie drog legaln
przez BHZ, z oddaniem poowy teje instytucji. Pienidze
"nieudokumentowane" bdzie mona wpaca na nowego typu konto "N",
ktre jednak nie bdzie oprocentowane i po roku leenia na koncie "N"
pienidze nabieraj cech "udokumentowania" i mog by przerzucone na
konto "A" jako pienidze "udokumentowane", ktre to konto jest
oprocentowane (w zalenoci od typu) od 5 - 11 %, przy czym z konta
"N" nie wolno bdzie pienidzy uywa inaczej jak w Pewexie, a z konta
"A" wolno je bdzie jak do tej pory uywa dowolnie, w tym te
zamawia z Zachodu i paci przelewem. Tak wic maksimum co mog
wolabym wpaci na konto "A" przed kocem marca, gdy zyskuj na
tym te 9 % [w moim wypadku] co nie jest dla mnie bez znaczenia. Ale to,
co wyej nie ma by dla Pana jakim ponagleniem z mojej strony i prosz
tego tak nie odczytywa!!!! Po postu gdyby mia Pan przyjecha w
pierwszych dniach kwietnia, z zamiarem pacenia za co, to wolabym,
jeli to byoby moliwe, gdyby Pan t fors przekaza przez kogo [nie
poczt i nie przelewem!!!] jeszcze w marcu, tak abym zdoa to wpaci
na swoje konto "A". W bankach jak w mynie, podobno ju ponad miliard
dol. cignli od ludnoci, wszyscy wpacaj - jest to rzecz jasna w
konkretnych warunkach decyzja ryzykowna z niektrych wzgldw
[diabli wiedz jak jest z wypacalnoci Pastwa], ale myl, e jestem
do fleksybilny, by w razie paniki wycofa fors przed innymi.
Ukony!!!
Beksiski
P.S. Bardzo prosz o Harmonie Panorama Musique- le Journal du Disc
Compact z wykazem tego, co jest na rynku. Moe s jakie nowoci?
P.S. Wrd dawniej wydanych pyt compactowych jest te pyta z
pierwszym i drugim koncertem fortepianowym Liszta w wykonaniu Ren
Duchable Erato ECD 88035 bardzo prosz o kupno.
246

P.S. Nie obejdzie si bez drugiej kartki, mimo, i ju prawie wsadzaem


poprzedni do koperty. Przypomniaem sobie bowiem, e jeszcze jedna
sprawa jest niedogadana i nie traktowaem jej jako bardzo piln, ale w
zwizku z przyspieszeniem Pana przyjazdu po obrazy nabiera ona cech
wikszej pilnoci. W poprzedniej rozmowie telefonicznej sprzed ca 10 dni
powiedzia Pan, e jeli byyby trudnoci z opraw obrazw duych, to
Pan pokrywa koszt ram, a ja powiedziaem, e trzymam Pana za sowo,
ale e ceny mog by wicej horrendalne. Do dnia dzisiejszego nie
rozpracowaem tematu, gdy jest cigle przeraliwie zimno i lisko, a jak
jest jeden cho dzie cieplejszy, to akurat wypada co innego lub wietnie
mi si maluje etc. Jest tak nieludzko zimno, e nie sposb przy mojej
sabej odpornoci chodzi za tym na piechot, natomiast z samochodami
cay cyrk: Mamy jak Pan wie trzy,, czyli: dwa maluchy i Escorta na rop.
Ten ostatni przy umiejtnociach mojej ony nie za bardzo nadaje si na
krenie po miecie (w tym gwnie Pradze i Woli) i parkowanie w
ciasnych szczelinach midzy kup niegu zgarnit z chodnika, a innym
samochodem lub supem, gdy rozbijemy go do reszty - wszelkie stuczki
mamy przy parkowaniu i wycofywaniu si z parkingu. Tak, wic
pozostaj dwa maluchy. W jednym urwa si pasek przy prdnicy i
dmuchawie na dzie przed fal mrozw i chorob ony, wymontowaem
wic akumulator i wz stoi, czekajc na ocieplenie, w midyczasie
zamarza mu maska, tak, e nie da rady nawet wsadzi spowrotem
akumulatora. Drugim maluchem jedzilimy po miecie, trzymajc w
kanistrach cay kwartalny przydzia benzyny w tym maluchu
unieruchomionym. Przed tygodniem byy dwa dni odwily i deszczu, po
ktrym przyszo 14 stopni mrozu i drzwi w tym unieruchomionym
maluchu zamarzy na trupa, tak, e nasz benzyn moemy tylko oglda,
ale nie moemy wej w jej posiadanie, a kartek ju nie mamy. Otwieraj
si prawe drzwi w sprawnym maluchu i nim jedzimy, ale benzyna w
baku jest ju na kocwce. Eskort na szczcie da si otworzy, ale nie
bardzo (jak ju pisaem) nadaje si do krenia po Zbkowskiej czy
Chmielnej. I to jest przyczyna, e czekam, kiedy ta nieludzka zima si
skoczy. Oczywicie nie znaczy to, e w ogle nie jedzimy Escortem, ale
on naprawd nie nadaje si do wciskania w miejsca parkingowe - mona
go raczej ustawia tylko w niektrych punktach miasta, gdzie jest wicej
miejsca. Pod tym wzgldem maluchy s niezastpione.
Rozpracowanie tematu wymaga powicenia caego jednego dnia na
podre po miecie i poszukiwanie ramiarzy, ktrzy primo: maj ramy,
247

sekundo: maj ch to zrobi, tertio: zobowi si do zrobienia tego w


konkretnym terminie. Wbrew pozorom moe to nie by atwe, a take
moe nie by osigalne, wreszcie (zapewne) nie bdzie tanie. W kadym
razie, jeli idzie o najbliszy rzut duych obrazw [aktualnie jeden jest
skoczony, a drugi jak Bg da dzi skocz, za do paskiego przyjazdu
zapewne ze dwa, a moe trzy jeszcze zrobi], to podejmuj w opraciu o
pask telefoniczn dyspozycj sprzed 10 dni decyzj zlecenia
ramiarzowi, o ile go znajd, niezalenie od ceny, liczc e Pan to zgodnie
ze swoj obietnic pokrywa finansowo. Gdyby rzecz okazaa si, a la long
za droga, to pomylimy o innym rozwizaniu. (W razie czego prosz
telefonicznie odwoa t decyzj to na razie wrc do mniejszych
formatw). By moe wcale droga nie bdzie, gdy w tej mierze nie mam
wogle rozeznania. Poniewa jednak ramiarze nie dysponuj prost listw
drewnian, lecz maj listwy obcigane gipsem i zocone [gdyby byy
nadmiernie ohydne, to je jako popigluj farb po wierzchu] to cena jest
wysza ni u stolarza. Natomiast, dlaczego mam opory przed stolarzem:
Stolarz robicy te ramy, z ktrym rozmawiaem nie wyrazi chci
wykonania dla mnie profili, z ktrych sam robibym ramy, lecz
wykonanie gotowych ram. Ramy u ramiarza [z gipsem i zotem] maj
zazwyczaj ju rok lub dwa i s jako tako ustabilizowane, jeli idzie o
krcenie si i wichrowanie, natomiast ramy zamwione u stolarza s
czyst loteri! A jeli si pokrc? Dlatego wol zamiast ram zamwi
profile w duej iloci, trzyma je przez rok w domu, a po roku okoo 60 %
pokrconych wyrzucam, dajc je kuzynowi do tyczenia grochu, za
pozostae s ju raczej OK. Tak wic stolarz raczej odpada a zostaje
ramiarz. Tak czy siak zakadam, e tym razem ramy do duych obrazw
Pan pokrywa finansowo i zawiadamiam Pana, e tak to bdzie rozegrane.
Oba obecnie namalowane due obrazy nie maj ju podklejonych z tyu
usztywnie jak to byo do tej pory. Niestety te usztywnienia powoduj, e
w zalenoci od wilgotnoci atmosfery obraz wygina si lekko do przodu
lub do tyu, a listwa, ktr przykrcam z boku usztywnia go i zapobiega
temu wyginaniu si jedynie w poowie lub w 60 %, gdy sama jest dosy
jednak wiotka. Oczywicie bez paniki, jeli idzie o dotychczasowe obrazy
- nic im si nie stanie, a problem wyginania, jeli nie razi oka nie ma
wikszego znaczenia dla samego obrazu!
Beksiski
248

PS.2: Byli tu wczoraj przed Paskim telefonem Dziworski razem z


operatorem, mwilimy troch na temat filmu, ale osobicie nie
sugerowaem niczego, za on twierdzi, e ma z Paskiej strony woln
rk. Mia niektre pomysy nawet fajne, ale wymagajce ode mnie za
daleko idcej wsppracy - ja nie potrafi np. nie tylko nagrywa
wypowiedzi, [przed czym si na wstpie zastrzegem], ale take malowa
i rysowa pod okiem kamery. Bya interesujca koncepcja [ktr od lat
sam nosiem zreszt w gowie] by filmowa obraz poklatkowo w trakcie
jego powstawania, ale to wymagaoby takiej nieludzkiej precyzji w
unieruchomieniu obrazu i jego stabilnym owietleniu, e jest to w
wypadku obrazu [musz nim suwa w gr i w d tysice razy w trakcie
roboty] wrcz niewykonalne, poza tym ptaoby mi rk i wyobrani. On
(o ile rozumiem) chce korelowa moje obrazy z krajobrazami i
architektur, ja mu radziem eby korelowa to z tam, pytami, kasetami,
gonikami, nesc i piwem, pastylkami, wszystkim co jest z tamy,
proszku i konserwy [innych rzeczy nie toleruj], bo moje obrazy te takie
s "instant, freeze dryed", one nie maj adnego zwizku z tzw.
rzeczywistoci, ktrej prawie nie mam okazji percypowa. No, ale to
jego sprawa, ja si nie bd miesza, bo wiem na ile mnie wkurza, gdy mi
si kto miesza. Ukony
Beksiski
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly, le 12 fvrier 1985


Szanowny, Drogi Panie
Przesyam niniejszym ulepszon wersj katalogu, ktry za kilka
tygodni wysl do dwch tysicy osb.
Przygotowaem sobie na marzec pewn sum do przekazania
Panu. Widz jednak z przeraeniem, e topnieje ona w
zastraszajcym tempie na wydatki zwizane z katalogiem
249

(nastpnym, ktry ju jest w trakcie) z dossier prasowym, (ktrego


sama okadka kosztuje....800 dolarw) i z zaczynajcym si
filmem. Boj si wic, i z zapowiedzianych pienidzy bd marne
resztki na marzec. Ale to jeszcze si wszystko wyjani.
Udao mi si wymieni wszystkie pyty (4). Pudeek wolnych nie
dostaem. O obrczkach rozmawialimy telefonicznie. Czy katalog
Trois Suisses dotar? Jestem tak zaganiany i niedospany, i nie
mog si zorganizowa i nareszcie po raz wtry dokona zdj
znajdujcych si w mym posiadaniu Pana obrazw do rozliczenia.
Zrobi to jednak z pewnoci.
Pozdrawiam Pana i Maonk najserdeczniej
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie!

Warszawa 18.2.85.

Przyszy dzi dwa Paskie listy, a mianowicie ten z 3 lutego i ten z 5


lutego. Musz ze wstydem przyzna si, e mam due trudnoci z
nagrywaniem odpowiedzi na Paskie pytania i waciwie utknem na
niczym. Nie jest to wina pyta, lecz moja wina. Od lat caych nie mam
praktycznie prawie w ogle okazji do rozmowy, co wynika z szeregu
powizanych ze sob przyczyn, a take zarzuciem bogat dawniej
korespondencj i przyapuj si na tym, e mam coraz mniejsz ochot do
precyzyjnego formuowania myli, ubierania ich w odpowiedni szat
literacko-jzykow jak te coraz mniejsz umiejtno czynienia tych
rzeczy. Gdy siadam przed mikrofonem nie umiem wydusi nic
sensownego tak wic - mea culpa - bdziemy chyba musieli powrci do
metody dysputy przy mikrofonie jak do tej pory, gdy ucilanie,
przerzucanie si sformuowaniami etc., pomaga mi jakby w wyduszeniu
tego o co zapewne Panu chodzi. Proponowabym by spisywa Pan sobie
pytania i kwestie na kartce, tak by wiedzie w Warszawie [zapewne okoo
Wielkanocy?] o czym rozmawia i o co pyta, a wtedy przysigam, e
odpowiem na wszystko. Teraz przepraszam za zawd, ale po prostu
przeliczyem si w swych umiejtnociach. Chciabym natomiast
250

ustosunkowa si jako, w sposb by moe dla Pana pobieny, tym


niemniej - jak sdz - jasny do trzech poczonych ze sob pyta z listu z
dnia 3 bm.
Dlaczego 1. statyczno 2. osiowo 3. frontalno. Nie wiem czy
odpowiedzi Pana zadowol, ale na wstpie chciabym zaznaczy, e
wbrew temu, co Pan z obaw pisze w nastpnym licie, uwaam te
pytania za rzeczowe i sensowne, natomiast z odpowiedziami na nie,
bdzie gorzej [jak sdz]. Ow wydaje mi si, e nie ciy nade mn
konieczno ani formalna ani psychologiczna malowania obrazw
zgodnie z tymi trzema punktami, co wicej jak mi si wydaje
niejednokrotnie malowaem i rysowaem, a gwnie fotografowaem
cakowicie inaczej - faktem jest jednak, e od lat kilku w bardzo silnym
stopniu preferuj kompozycj dajc si okreli tymi trzema punktami,
jest wic na co odpowiada, ale czy potrafi? Bo: tak naprawd, ale to
zupenie naprawd, to ja nie bardzo wiem, dlaczego lubi to, a nie tamto i
dlaczego w zwizku z tym maluj tak jak lubi, a nie tak jak nie lubi.
Przy czym jak ju wyej napisaem to lubienie nie jest takim lubieniem na
mier i ycie, e "inaczej nie mgbym", bo zaprzeczybym sobie.
Najuczciwiej bdzie powiedzie, e tak si utaro, uleao,
zestereotypizowao, ale oczywicie to bdzie nie do inteligentne, a Panu
potrzebne s rusznice i amunicja do odpierania atakw. Tu dygresja:
BAGAM o niepisanie mi wicej o tym, co mwi ci, ktrym nie
podoba si to, co robi. Ju raz o tym wspominaem przed rokiem czy te
na wiosn ubiegego roku. Mam tak parszyw konstrukcj psychiczn, e
musz czu, e wszyscy mnie lubi i aprobuj i gdy to wiem to jestem
"lepszy" w tym, co robi... Od tych przytoczonych przez Pana gosw
niechci powiao na mnie od razu chodem, ale ten chd nie jest nigdy w
moim wypadku stymulatorem rewizji swego malarstwa, lecz raczej
stymulatorem do zamknicia si w sobie. W praktyce powoduje to
zmniejszon (jakby) mono pracowania i gorsze efekty. Tak, e w
naszym wsplnym interesie prosz mi tego oszczdza na przyszo.
Lepiej od Pana znam te wszystkie argumenty, ktre mona wytoczy
przeciw mojemu malarstwu i ktre bywaj wytaczane nie tylko we
Francji. Zreszt uprzedzaem Pana nie raz jeden. Co do tego, e nie
podziwiam siebie jako malarza wypowiadaem si w kilku wywiadach.
Tyle, e nie jest to problem studiw w Akademii - gdyby tak byo
wszyscy, ktrzy przeszli Akademi umieliby doskonale to, czego ja nie
umiem, a tymczasem tak nie jest. Mona raczej zaryzykowa twierdzenie,
251

e umiejtnoci s niezalene od Akademii i rozdzielone losowo. Poza


tym naleaoby tu okreli co uwaa naley za "umiejtno" dobrego
malowania. I tutaj pogramy si ju w solipsyzm, gdy nie sposb
okreli tego inaczej jak umiejtno realizowania powierzchni obrazu
zgodnie z wasnym oczekiwaniem - wbrew pozorom nie jest to atwe i nie
jest zapewne przez nikogo osigalne, a na dodatek jest niewymierne.
Mnie si to nigdy w peni nie udaje, ale i tak uwaam, e moje obrazy i
sposb, w jaki zostay namalowane zadowalaj mnie bardziej ni
wikszo obrazw osb trzecich, co oczywicie nie znaczy, e s
"lepsze", gdy nie wiem, do czego d owe osoby i w jakim stopniu
realizuj to, do czego d. Czy jest o jasne? Faktem jest jednak te, e
wielokrotnie trafiam na malarzy, ktrym zazdroszcz umiejtnoci
realizacji obrazu i widz, e bez trudu bior przeszkody formalne, ktre
dla mnie s nie do przekroczenia. Dotyczy to z reguy sposobu pooenia
farby oraz umiejtnoci okrelenia t farb tego, co zostao namalowane.
Niesychanie rzadko taka zazdro dotyczy caego obrazu. Zazwyczaj
bowiem jest to genialnie namalowane, ale fatalnie skonstruowane jeeli
idzie o form. Bardzo czsto jest niestrawne w warstwie, ktr abojady
okreliyby jako "literack". Np. malarstwo Dudy-Gracza. Jest teraz
ogromna jego wystawa w Zachcie. Ostatnie jego obrazy s malowane
wprost genialnie, jeli idzie o lekko i umiejtno realizacji ptna, ale
konstrukcja formy, np. ciaa jest prymitywna, deformacje prostackie, za
warstwa literacka [tutaj by Pan mia dopiero literatur i anegdot] taka
wicej w stylu Jarosawa Haszka! Obejrzaem t wystaw i pomylaem:
Boe gdybym ja tak potrafi malowa! Przy czym on to robi szybko numeruje obrazy, wic jeeli bdc modszym ode mnie o ca 10 lat,
namacha ich ju okoo 1000 sztuk i to niektre ogromne, pene
szczegw tzn., e maluje o wiele szybciej ni ja. On zreszt chyba te
nie koczy Akademii? A moe koczy? Znam czowieka, ale nie
pytaem o to. Nie sdz zreszt, e oceniono by go pozytywnie w Paryu.
Chyba jeszcze gorzej ni mnie, ale mnie jego sposb malowania
zachwyci i napeni zazdroci. To by bya odpowied na pytanie, a
raczej zarzut, e nie umiem malowa. W moim mniemaniu nie umiem.
Fakt. tyle, e robi to w moim mniemaniu 100 razy lepiej od wielu
facetw, ktrych zapewne przytoczono by mi we Francji za wzr. I to jest
drugi fakt. I nie ma wyjcia ani sensowniejszego wyjanienia. Wszystko
to imponderabilia. Ale koniec dygresji, ktra zaja blisko dwie strony wracam do: statyczno, osiowo, frontalno. Statyczno: Chyba
252

wzio si to std, e przed kilku laty, moe 10 laty, w rozmowach z


Henrykiem Wakiem przyjem nie bez oporw, [ale miaem chyba
silniejszy pocig w tym kierunku ni opory] jego argumentacj, ktrej tu
nie potrafi przytoczy za tym, e obraz z racji swej materialnej
statycznoci jest predystynowany do demonstrowania scen totalnie
statycznych, e wszelki pozorowany ruch na obrazie sprawia wraenie
faszu i razi w wikszym stopniu ni abojadw razi "literatura". Nie byo
to w peni moje przekonanie ani jest ono dzi w peni moim
przekonaniem. Mj punkt widzenia wyglda inaczej i monaby go
sformuowa mniej wicej tak, e dynamika moliwa jest w obrazach
duych oraz formatach raczej poziomych. W momencie wic gdy z racji
ciasnoty pomieszczenia w Warszawie musiaem pocztkowo zrezygnowa
z formatw duych [w mojej skali duych oczywicie], za do dnia
dzisiejszego nie jestem w stanie malowa formatu duego - poziomego,
znikna te z moich obrazw dynamika ruchu w lewo i w prawo, na ukos
i na "trzy-czwarte", a zostaa tylko dynamika "en face". I tu bymy
przeszli do osiowoci i frontalnoci. Format "gotycki" [a na taki mnie
tylko z racji metrau pracowni sta] umoliwia ruch od dou ku grze i
przeciwnie, jak te ruch "najazdu" i ruch "odjazdu". Oczywicie nie
wyklucza on widzenia od dou ku grze, jak te od gry ku doowi i w
pewnych granicach to przecie czyni, wreszcie inaczej nie sposb
malowa, gdy bd to ikony, natomiast unikam cile ptasiej i cile
abiej perspektywy,, czyli patrzenia pionowo w d i pionowo w gr.
Przyczyna jest prosta, a sformuowa j chyba po raz pierwszy Lem w
[bodaje] Filozofii Przypadku na przykadzie powieci. Ow da si
uoy prosta zaleno pomidzy skomplikowaniem formalnym w
powieci, a skomplikowaniem treciowym. Im bardziej skomplikowana
formalnie ksika tym prostsza musi by jej tre, np. "Ulisses" - im
bardziej skomplikowana tre ksiki tym prostsza musi by forma, np.
"Bracia Karamazow", gdy w wypadkach przeciwnych mamy albo
skrajne prostactwo, bdce po prostu komunikatem o rzeczach
nieciekawych - prosta forma i tre lub te cakowit amigwk, ktra
jest kompletnie niekomunikatywna - skomplikowana zarwno forma jak i
tre. Z pewnymi odmianami da si to zastosowa do malarstwa.
Uwaam, e forma lub raczej deformacja ciaa, krajobrazu, architektury,
ktr stosuj we wszystkich moich obrazach i nad ktr bardzo
intensywnie pracuj, jest mimo pozorw bardzo skomplikowana. Wemy
ciao ludzkie, w ktrym zarwno koci jak i naczynia, skra etc., nie maj
253

nic wsplnego z normalnym ciaem, ale uoone s tak, e "na pierwszy


rzut oka" kojarz si w sposb prosty (a nie tak jak plamy Rohrschacha), a
wic: to jest ucho, to jest rka, to jest gowa. W tej rce, w tym uchu i w
tej gowie nie ma jednego "prawdziwego" elementu. DLATEGO TE
gdybym rzecz uj pionowo z ptasiej perspektywy, to byaby cakowicie
nieczytelna na skutek braku stereotypu wizualnego - ona jest czytelna
tylko z perspektywy ludzkiej skrajnie konwencjonalnej i ten
konwencjonalizm jest zamierzony wycznie w tym celu by uatwi
czytelno. Oczywicie nieco mniej konwencjonaln perspektyw te
czasami stosuj, ale jednoczenie upraszczam form tego, co wtedy
przedstawiam. Jest to ze sob cile powizane. Chciabym teraz
zaznaczy, e sam ostatnio chciaem zacz malowa obrazy nieco mniej
osiowe, [co robiem i dawniej i w czym - jeeli idzie np. o fotografi doszedem do cakowitych skrajnoci], wic jest to po prostu kwestia
wyboru "na teraz". Mona oczywicie to tumaczy ludziom na szereg
sposobw, aby nie uchodzi za mao inteligentnego. Np. tumaczenie, e
s to symbole seksualne - jak bowiem twierdzi psychoanaliza malowanie
jest zastpcz czynnoci seksualn, a jak wiadomo te rzeczy robi si
zawsze osiowo, (jeeli nie robi si ich zastpczo tylko naprawd), tak
wic w czynnoci zastpczej podstaw bdzie osiowo. Tumaczenie
drugie: s to autoportrety w najszerszym tego sowa znaczeniu - malujc
je widz przed sob siebie w lustrze i raz jestem cmentarzem, a raz
drzewem, ale zawsze siebie widz przed sob i patrz sam na siebie i
"siebie na sam" [jeliby tak mona byo to uj nie uraajc gramatykw].
Inaczej: patrz "ja malujcy" na "siebie malowanego jako pasmo grskie"
i patrz "ja malowany jako pasmo grskie" wprost na "siebie malujcego"
tak jak w lustrze. [Takie tumaczenie w sam raz dla abojadw]. Inaczej:
Tumaczenie pierwsze plus drugie jako forma mitu o Narcyzie. Inaczej:
Wicej professorisch: Aby tworzy naley porzdkowa. Nieskoczono
moliwoci jest chaosem. Porzdek jest wic redukcj. Osiowo jako
wynik zamierzonej redukcji. Tu mona powoa si na klasycyzm, ale nie
popadajc w pitagorejsk przesad. I tak dalej -, ale jak ju wspomniaem
s to wszystko tumaczenia dostarczane Panu w dyspozycjach jako
amunicja do dyskusji, a nie jako tumaczenie faktyczne. Faktyczne
bardziej mi si tak lub siak podoba, ale teraz jeszcze o tym tumaczeniu
"w dyskusjach". Tutaj fachowcy Pana zjedz, podobnie jak Pan zjadby
ich w sdzie. Naprawd malarstwo i kada zreszt sztuka nie jest do
dyskusji i albo "porusza" albo "nie porusza", zazwyczaj jednych porusza,
254

innych nie "porusza". Tego si nie da "wytumaczy" argumentami. "Nie


poruszao, ale uyem waciwych argumentw, facet zrozumia i
poruszyo go". To przecie absurd. Oczywicie krytycy mog sobie
argumentowa, ale ja nie jestem krytykiem i robi tego nie umiem,
argumenty krytyki za, nie maj chyba na celu przekonania opornych, lecz
sformuowanie wasnego sdu w jzyku literackim. Tak wic opornych
Pan nie przegada i nie ma sensu tego czyni. Pomimy tych, ktrzy s
niewraliwi jak mokre drewno, natomiast opanowali "zasad". Ja ich
nazywam ludmi, ktrzy w oka mgnieniu odrniaj kubizm analityczny
od syntetycznego, schykowy renesans od wczesnego manieryzmu, nie
potrafi tylko odrni obrazu dobrego od zego. Takich jest bardzo wielu
- nie ma sensu ich przekonywa, bo oni s "lepsi" profesjonalnie od Pana i
ode mnie, ich gadanie moe by dla nas przydatne (gdy s krytykami), ale
o ile nie s przekupni to nie ma na nich rady. Ich pogldy s z reguy
obiegowe dla danej epoki i dla danej enklawy kulturowej. Mona z gry
przewidzie, co powiedz. Nie warto si ich gadaniem przejmowa tylko
robi swoje. Oczywicie stanowi przeszkod jeli mog tworzy opini,
ale co my moemy na to poradzi?
DOPISEK : Poruszybym tu te otarzowo ktra zawsze jest osiowa i
ktra wynika z mojej skonnoci do mistycyzmu. Byoby interesujace
podkreli powszechnie znane styki obszarw mistycznych i seksualizmu
przy zaoeniu podwojnym mej osiowosci 1. Jako symbolu
seksualnego. 2. Jako otarza.
DOPISEK : Aby obraz by dynamiczny nie jest konieczny ruch sensu
stricto lecz wystarczy zachowanie cisej rwnowagi kompozycyjnej w
moim wypadku wystarczyoby radykalnie odej od osiowoci.
No to by byo tyle. W trakcie paskiego pobytu odpowiem na wszystko
dokadniej, ale musz to robi w ogniu ucilajcych pyta. Teraz
konkrety: Z ramami jeszcze nic nie ruszyem, mimo, i dzi skoczyem 3
duy obraz [ten chyba zostawi sobie], bo jest tak nieludzko zimno, e
staram si w ogle nie wychodzi z domu - nie mog si wrcz doczeka
koca zimy! Ukony
Beksiski
***
255

Drogi Panie!

Warszawa 21.2.85.

Nie mog si jeszcze przyzwyczai do nowego systemu datowania i


datuj po staremu zamiast 85.2.21. - jak kto zoliwie napisa
wprowadzenie tego nowego systemu, ktry uroczycie obtrbiono z
pocztkiem 1985, jest jedynym moliwym krokiem w kierunku
komputeryzacji Polski, gdy o komputerach na razie nawet marzy nie
mona. Zreszt nie byoby ich do czego podczy jak sdz, gdy nie
istniej adne banki pamici...
A wic nadeszy Sabona, za ktre dzikuj, oraz nadszed katalog-folder
w nowej piknej okadce - rzeczywicie okadki na tym poziomie
technicznym nie daoby si strzeli w Polsce na pewno - liternictwo
okadki i jego rozmieszczenie jest te o wiele lepsze, bardzo korzystnie
zadziaao czarne to. Wspomina Pan o 2000 adresw. O ile wyobraam
sobie stosunki kapitalistyczne, to nie wydrukowa Pan ani jednej sztuki
wicej ni byo to koniecznie potrzebne, ale gdybym sobie le wyobraa i
gdyby kilka sztuk Panu zostao niewykorzystanych, to bardzo o nie
prosz, gdy czsto znajomi prosz mnie o reprodukcje moich obrazw, a
tutaj jest kilka reprodukcji na dobrym poziomie, ktre daj pojcie o
oryginaach i miabym wtedy co da tym, ktrym na takich rzeczach
bardzo zaley...
By tu wczoraj Nyczek, ktry da mi do przeczytania brudnopis
zamwionego przez Pana tekstu na mj temat. Moim zdaniem tekst jest
bardzo dobrze napisany - by moe cokolwiek za dugi jak na odporno
ludzi, ktrzy nie interesuj si do tego stopnia moj osob, by chcieli
wszystko na jej temat wiedzie, ale podobno ilo stron bya przedtem
uzgadniana z Panem. W brudnopisie byo tego ca 30 stron - zdaje si, e
32 -, ale nie jestem pewny, tyle, e po usuniciu skrele etc., bdzie tego
by moe o stron czy dwie mniej. Ja wniosem tylko trzy czy cztery
poprawki rzeczowe, dotyczce dat i moich osobistych przemyle [byo
jakie takie zdanie w stylu "Beksiski sdzi, e...." i tutaj pozowliem
sobie na ucilenie tego sdu], poza tym sdz, e rzecz jest napisana
bardzo dobrze jako prezentacja po raz pierwszy obcej publicznoci mojej
osoby i w sposb prawidowy ujmuje tak kolejne etapy mojej pracy, jak
te to, o co w niej idzie. Nyczek w wielu miejscach cytowa fragmenty z
mych wywiadw i wstawi je sensownie, tak, e podbudowuj jego
wywd i zgodne s z moimi odczuciami na temat tego, co robi, celu tej
pracy i mego sposobu widzenia. Po co to wszystko Panu pisz...Ow,
256

Nyczek z niejak panik w gosie wspomina mi, a nawet odczytywa z


Paskiego listu, w ktrym zamawia Pan u niego ten tekst i jego
tumaczenie, e chce Pan potem co w nim skrela, przerabia i
dopisywa, a on przecie na Boga to podpisuje swoim nazwiskiem!!!
Oczywicie nie znaczy to, e nie zniesie adnej dyskusji na temat tekstu,
bo on jest czowiekiem elastycznym w tych sprawach [i dlatego jego
poleciem], ale chciaby by wszelkie Paskie zastrzeenia do tekstu i
wszelkie zmiany byy z nim cile uzgodnione. W moim odczuciu
ingerencja w tekst bez wiedzy autora, to tak jak by Pan domalowywa
wsy na moich obrazach zostawiajc mj podpis - zreszt, co ja bd
tumaczy, sam Pan wie i sdz, e to by po prostu wynik niezrcznego
sformuowania w licie, a nie zamiar przerabiania...W kadym razie
Nyczek sugerowa i ta sugestia wydaje mi si suszna, by w ewentualnej
ksice o ile taka byaby wydawana, [bo wiem, e na razie s to tylko
przymiarki] pomieci dwa teksty: Paski i Nyczka. Na wstpie Pan
wyjaniaby PT publicznoci, dlaczego w ogle demonstruje to
prowincjonalne monstrum pt: Beksiski, opisywa nasz znajomo,
rozmowy, dom, otoczenie, etc., a potem paeczk przejmowaby Nyczek
jako lojalny spec od sztuki i opisywaby, [co wanie ju zrobi] jak to si
je, do czego suy i w jaki sposb do tego doszo, jak te, co z tego
wynika i jaki to ma zasig, tak w znaczeniu artystycznym jak i
psychologicznym, tak w wietle teorii strukturalnej jak i mimentycznej
itp., itd., to, co si zazwyczaj przy takich okazjach pisze, a czego si
prawie nigdy nie czyta. Oczywicie on to inaczej napisa, ale ja nie
mogem si jako zahamowa w swej zoliwoci, tak wic nie ma tam nic
ani o Levi-Straussie ani o Girardzie - jest to w ogle sensownie napisany
tekst! Howgh, jak powiadali Apacze. To by byo a propos: Nyczek.
Jeeli idzie o Dziworskiego, to na razie nie mam od niego adnych
informacji, ale sdz, e wszystko chyba idzie jako swoj drog i
realizuje si bez mego udziau. Na wszelki jednak wypadek, gdyby facet
nie zdy, [co pisz nie dlatego bym tego oczekiwa, ale dlatego, e
zawsze wol mie podwjne zabezpieczenie, jak ten rycerz z Alicji w
krainie czarw, ktry wozi na koniu apk na myszy, na wypadek gdyby
mysz dostaa si na konia], to raz jeszcze przypominam, e jest w
Wytwrni Filmw Dokumentalnych film Andrejewa z roku 1977 lub
1978 trwajcy ca 10 minut i nakrcony na mj temat. S to gwnie
obrazy i troch moje zdjcia z dziecistwa, mnie tam chyba w ogle nie
ma, jest komentarz i podkad muzyczny. By moe kopia tego filmu
257

byaby tania? By moe zreszt, e Francuzi j kupili przed laty, tak jak
si kupuje rozmaite baracho nie wiedzc nawet kiedy i gdzie si je
wykorzysta. Film dosta nawet jak nagrod w Hiszpanii w roku chyba
1979. By moe udaoby si z tego w Polsce wykona kopi na tamie
video, profesjonaln technik, ktra umolwiaaby emisj tego przez TV
w Paryu? To wszystko pytania bez odpowiedzi, majce jednak
uwiadomi istniejce by moe moliwoci. Tytu filmu
"FOTOPLASTIKON". Reyser: Andrejew [po stanie wojennym zdaje si
wybra wolno i by moe siedzi w Paryu, co byoby ju
przemiesznym zbiegiem okolicznoci]. To tyle na ten awaryjny temat.
Aha: na filmie Andrejewa spor rol graj dwa obrazy [filmowa ich
chyba w sumie 10 sztuk], ktre s w Pana kolekcji, a mianowicie postacie
na koniu szkielecie, oraz czerwona gowa z kapusty z biaymi oczyma. To
by byo na tyle. Bardzo prosz o ile udaoby si to szybko wysa o
wysanie najnowszego numeru Harmonie Panorama Musique, o ile jest
tam aktualny spis pyt CD - by moe s jakie nowoci [kilka
sztuk!!!!!!!!!!!!!] ktre ukazay si od wrzenia ub. roku - ostatnia
posiadana przeze mnie Harmonie jest z wrzenia ub. roku. Gdybym to
szybko dosta, to by moe mgbym jeszcze wysa spis do Parya, a Pan
kupi pyty i przywie w marcu??? Byoby to bardzo fajnie. To na
marginesie. Piknie oboje Pastwa pozdrawiam
Beksiski
PS. Przedwczoraj wysaem te list! "Trois suisses" nie otrzymaem.
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly le Roi, le 1 mars 1985


Szanowny, Drogi Panie
Odpowiadam zwile na trzy listy Pana, ktre nadeszy w jednym
czasie, a ktre datowane s z 7, 18 i 21 lutego br.
258

Po pierwsze informacja oglna bardzo istotna: po rozmowie z


panem Leszczyskim, wacicielem galerii, w ktrej odbdzie si
wystawa zdecydowalimy, i odbdzie si ona w padzierniku a nie
na przeomie czerwca i lipca. Wiele si na to zoyo przyczyn, z
ktrych najwaniejsza jest zgodno dat z Fiac'iem, tak by
wszyscy, ktrzy zjad si z caego wiata na Fiac mogli zobaczy
nasz wystaw. Innymi przyczynami s: konieczno zaoenia
nowej instalacji elektrycznej, ktra odpowiadaaby mojemu
projektowi "spots cadreurs" owietlajcymi obrazy w pmroku
panujcym w trzech salach galerii. Poza tym naley przeprowadzi
wiele innych robt zwaywszy, i ma to by i bdzie wydarzenie
rwnie artystyczne jak i "mondain".
Przesyam Panu dwa nastpne katalogi, o ktre Pan prosi dla
znajomych. Poniewa do owych "znajomych" mam nieufny
stosunek wiedzc jak z "przyjani" do Pana bd mi brudzili, wol
by jak najmniej wiedzieli i widzieli to, co tu robi. Tote tylko z tego
powodu ogranicz do dwch egzemplarzy niniejsz wysyk.
Pozostaych dwa tysice zostan rozesane w kopertach i z listem
na papierze identycznym do niniejszego, to znaczy zawierajcych
haso "Hommage (monogram)" (zawierajcego ju tylko okadk
podobn do niniejszej z duymi dwoma zdjciami: na pierwszej
stronie dama ta z piersiami a na ostatniej unoszca si wanna.
Te na czarnym tle i te z pelliculage (byszczca powierzchnia).
Jednoczenie zaczynam druk dwudziestu tysicy kart pocztowych
do duego formatu w identycznym stylu z reprodukcjami
dziesiciu obrazw (w tym siedem nalecych do mnie a trzy
nalece do Paskiego syna - te, o ktrych posiadaniu tak marz:
ludzikowie na wierzchokach, posta czerwona na krzele i balon z
wilkami. Moe kiedy je Pan i dla mnie namaluje....) Nie wiem czy
bd to ju mia przed mym przyjazdem w marcu do Warszawy by
Panu pokaza. To mudny i dugi proces.
Do Nyczka pisz uspojajc go, co do mych "wtrca si" do jego
tekstu. Ja zamylaem poprzedzi jego tekst kilkoma stronami
(dwie - trzy) moich uwag, oczywicie nie mieszajc bro Boe
jednego z drugim, a ju na pewno nie dorzucajc czegokolwiek do
jego tekstu bez jego zgody (ze skreleniami jest inaczej gdy
259

wydawcy wolno bez zgody autora wyci fragment tekstu, podczas


gdy nie wolno mu niczego dorzuci).
Dzikuj za odpowiedzi na pytania o statycznoci, osiowoci i
frontalnoci kompozycji. Oczywicie z radoci wrc do tego
tematu w czasie naszych rozmw, na ktre ju z gry si ciesz jak
na frajd. List, ktry zawiera te odpowiedzi wydaje mi si
szczeglnie wany i dobrze napisany (przepraszam, i pozwalam
sobie na "wystawianie Panu ocen"). auj tylko, i mj brak
akademickiego wyksztacenia malarskiego nie pozwala mi na
propozycj takich tematw rozmw, ktre jawnie wzbudzaj w
Panu ywsze i bardziej zaangaowane reakcje ni banalne pytania
o to, co autor chcia przez to powiedzie". Mam jednak jeszcze w
zanadrzu may zapasik pyta konkretnych, do ktrych myl
powrci podczas osobistego spotkania z nadziej, i bd one
wanie takim, ktre wzbudz w Panu ochot do odpowiedzi rwnie
uderzajcych jak te, ktre zawiera list z 18-tego lutego.
Pokryj chtnie koszt ram duych obrazw w takim zakresie, w
jakim uzna Pan, i malowa Pan due rozmiary ze wzgldu na moje
zobowizanie do pokrywania kosztw ram. Wedug Paskiego
uznania proponuj by pokry Pan t ilo duych obrazw, ktre i
tak by Pan namalowa.
Nie wracam do "alkilaku" gdy istotnie nie mgbym na razie si
tym zaj. Rezerwuj jednak mono zmiany zdania na ten temat
gdy serce mi si kraje, gdy myl, i w tak prosty sposb kto
moe zdoby najlepsze Paskie obrazy, o ktre ja musz si wrcz
bi.
A propos owych obrazw, o ktre musz si bi pozwol sobie
przypomnie, i Polska jak i Francja podczas wojny musiay
paradoksalnie straci wicej energii dyplomatycznej, nerww i
goryczy na walce ze swymi aliantami o przyznanie im tego, co byo
we wsplnym interesie wszystkich ni z przeciwnikiem. Na ten
temat pozwol sobie przypomnie, i na wystawach pokazywane
bd obrazy z mojej kolekcji. Logicznie wic powinno by w
Paskim interesie by bya ona zoona z najlepszych obrazw.
Gdyby wiat by logiczny... Wiem jednak, i wanie przez
260

naleganie powoduj reakcje nielogiczne i e gdybym zrczniej


manewrowa miabym to, co de Gaulle uzyska dla Francji (cho w
czasie wojny niewiele si udzielaa ani na frontach ani w ruchu
oporu a na dodatek oficjalnie zwizaa si z Niemcami) a czego
marni polscy politycy (po mierci Sikorskiego) wanie
natarczywym naleganiem (ktre wywouje reakcje oporu
illogicznego i sprzecznego z najewidentniejszymi interesami
wasnymi) nie umieli zdoby. To taki may rewan za Paski zarzut
z "wszystko pynie". Wszystko pynie, lecz czy czasem nie pod
prd?
Opowie o zakupie papieru toaletowego ogromnie nas tu
rozbawia i czytalimy j sobie z on kilka razy zamiechujc si
szczerze.
Ostatnia Harmonie nie zawiera ani wzmianki o compact disc.
Wysyam wic Diapason, ktry podaje najnowsze pozycje. (Koniec
listu zagin)
***
Drogi Panie!

Warszawa 25. 2. 85.

Wielokrotnie przerabiaem w mylach to, o czym telefonowa Pan przed


kilkoma dniami w zwizku jak sdz z punktem 10. Ja zawsze
rozumowaem tak (i rozumuj tak nadal), e cena minimalna jest cen
minimaln i moe by tylko rewaloryzowana co roku, by w cigu tego
koszmarnego szmatu czasu, o ile doyj, zapewni mi ten sam standard
zapaty za moj prac - natomiast wszelkie zmiany, urealnienia, ciary
podatkowe, waluta wypaty et c. et c. dotyczy honorariw
"przyszociowych" w wypadku gdy przekrocz one cen minimaln na
tyle, e przy zastosowaniu wszelkich ci zawsze netto bdzie rwne lub
wiksze od ceny minimalnej na dany rok (czyli zrewaloryzowanej).
Oczywicie w USD, bo Frank jest w Polsce (a zanim nie uda si podnie
cen, nie ma co nawet marzy o wyjedzie do Francji) czyst abstrakcj,
podobnie jak Naira Nigeryjska czy Won Chiski, jego kurs nie ma
adnego wpywu na ceny w sklepach dewizowych typu Pewex nawet gdy
261

idzie o towary francuskie, ani adnego wpywu na usugi dewizowe


(budowlane, motoryzacyjne et c) wiadczone przez firmy polskie - za
korzystanie z innych porednictw i firm jest (jeli idzie o wiksze sumy
ni groszowe) na dusz met le widziane. Tak wic nie widz adnej
szansy na to, by sprzedae ponadryczatowe, o ile takowe bd miay
miejsce, traktowa ulgowo w stosunku do ceny minimalnej. Chciabym
jednake tym razem uczyni jakie gesty w zakresie sformowania
"wyjcie polubowne", chocia na Boga jak ju wywiodem wyej nie
uwaam ani nie uwaaem ( s na to nagrania ucilajce mj wczesny,
zgodny z obecnym pogld) bym by do tego zobowizany umow.
Pierwszy z dwch gestw bdzie mia charakter bezinteresowny, a
mianowicie zgadzam si zawiesi pocztek rewaloryzowania ceny
minimalnej na rok 1985, tak, e zaczniemy j rewaloryzowa dopiero od
stycznia 1986. Poniewa cena minimalna wyliczona we Frankach jak
podejrzewam musiaaby by rewaloryzowana w wikszym stopniu ni
cena w dolarach (moe si myl, ale wydaje mi si, e procent inflacji
franka jest chyba wyszy?) wic co to Panu na najbliszy rok powinno
da?! Druga propozycja jest propozycj, w ktrej upatruj pewn swoj
korzy, ale jest ona te korzystna (lub mogaby ni by) dla Pana. W
zwizku z tym, e w pewnym celu potrzebne mi s w najbliszym okresie
pienidze "pozaryczatowe" w okrelonej iloci, proponuj "przecen
sezonow wizan" na 10 obrazw, ktre s ju u Pana pod warunkami
takimi jak niej:
A. Zapata nastpuje w czasie paskiej najbliszej bytnoci w Polsce
B. Zapata nie wlicza si w ryczat - jest po prostu kupnem poza
limitowym
C. Propozycja wana jest tu i teraz, a nie za p roku - potem "nic z tego"
D. Propozycja dotyczy tych obrazw, ktre wyszczeglniam, a nie innych
w tej samej iloci
E. Propozycja dotyczy 10 obrazw cznie a nie moe by dzielona
F. W momencie przyjcia propozycji wszystkie pozostae Paskie
zobowizania wynikajce z "Protokou oglnego na dzie 3 stycznia
1985", ktrego kopie ma Pan u siebie staj si dla Pana wice na
przyszo. (Tu przypominam, e sam Panu proponowaem niewizanie
si, co do tego, jakie obrazy rezerwuje Pan sobie do zakupu na przyszo
- teraz zostaoby to odwoane).

262

Za te wszystkie 10 obrazw kupionych cznie i zapaconych w czasie


najbliszej bytnoci policzybym Panu tyle, co za 6 obrazw. Myl, e
jest to warte rozwaenia. Te 10 obrazw (trzy z nich wybrane przez Pana
do zakupu do lipca 1986 roku) to nastpujce obrazy:
1. matka w szacie z dziecitkiem na tle tumu /1973 nr 3/
2. blok kamienny w wplecionymi rkami /1981 nr 9/
3. unoszca si nad wod posta przytoczona kamieniami /1975 nr 6/
4. posta ludzka z unoszcymi si kamieniami AN
5. pyta nagrobna z drewna z twarz mczyzny RN
6. ptak DZ
7. wyretuszowany krajobraz z pomaraczowym budynkiem u gry /1974
nr 2/
8. gowa z elementw kostnych z kryz DN

Gowa z kryz
263

9. wiea niebieskawo zielona OS


10. altana z draperi w kole na biaym tle /1983 nr 11/
Okrelenia sowne przepisaem z paskiego protokou, aby uatwi
orientacj. Jeli chciaby Pan w tej sprawie telefonowa, to BAGAM
wystarczy mi okrelenie "kupuj pask propozycj" lub "niestety nie
mog z przyczyn finansowych przyj obecnie paskiej propozycji".
Gdyby Pan ta propozycj kupi i gdyby bya szansa (nie jest to warunek,
bo czasu jest ju za mao na stawianie warunkw) to wolabym otrzyma
pienidze do dnia 25 marca, by mc je jeszcze wrzuci na konto przed
jego zablokowaniem, ktre nastpi przed 30 marca (trzeba si liczy z
kolejkami z bankach) gdy sum, o ktrej mwi i tak ju podjem z
mego konta, a teraz waciwie idzie o to by j tam w miar monoci
przed 30 marca spowrotem wpaci. O ile si tego nie da zrobi, to ju
trudno, bd j musia wrzuci na konto N. W celu wyjanienia, (bo nie
chce mi si pisa) zaczam bankow informacj o tym, co si aktualnie u
nas dzieje z kontami. To na marginesie.
Teraz jeszcze o sprawie ekspozycji. Paski pomys ze spotlight jest w
zasadzie bardzo dobry, ale przestrzegabym (to tylko rada) przed
naduywaniem tego efektu do wszystkich eksponowanych obrazw. One i
tak s do siebie zbyt podobne formatami, technik i opraw, nie naley
ich dodatkowo upodobnia takim samym owietleniem i efekt spotlight
zastosowabym w kilku (trzech, czterech) wypadkach starannie
wybranych, inne za owietlibym inaczej - naleaoby tutaj poprosi o
pomoc kogo, kto takie rzeczy umie robi (ekspozycja-owietlenie) gdy
poparzy si Pan tak jak na liternictwie i amaniu skadu. Nie wiem jak
wyglda wernisa we Francji. W Polsce nikt wtedy nie oglda obrazw,
tylko ludzie ogldaj siebie wzajemnie, zachwycajc si, jakie to
wspaniae grono reprezentuj, zaatwiajc przy okazji interesy polityczne,
seksualne i handlowe w zalenoci od skadu tego grona. Na tym ju
kocz i piknie si kaniam oraz serdecznie oboje Pastwa pozdrawiam
Beksiski
264

***
Drogi Panie!

Warszawa 27.2.85.

Znowu zapa mrz jak cholera, a mylaem, e dzi wyskoczymy


wreszcie w sprawie tych ramek na due obrazy. Wczoraj po dziesiciu
dniach pracy wyrzuciem wreszcie obraz majcy by drug wersj obrazu
posiadanego przez Siczaka. Takie s skutki narzucania sobie
czegokolwiek. Na dodatek stanem jakby w martwym punkcie i gwnie
Pana obwiniam za ten stan! Bagam i nieche to bdzie po raz ostatni [ile
razy ju to robiem] prosz nie narzuca mi bezporednio ani porednio
[stawiajc pytania typu, dlaczego] tego, co mam robi i jak to mam
robi, bo od tego zdurniej i w ogle przestan robi cokolwiek. Ma Pan
w sobie potrzeb dziecka, ktre zaglda do brzucha zabawki, ale zabawki
przestaj po takiej operacji zazwyczaj nie tylko mwi "mama" i "tata",
jak te zamyka oczy, ale w ogle nadaj si ju tylko na zom. Nieche
za mnie odpowiada Nyczek lub ktokolwiek inny, ale ja nie mog, bo
zwariuj. Przecie pytania, ktre mi Pan postawi zaczynaj potem mnie
samego dry, e niby, dlaczego akurat osiowo - przecie moe by
nieosiowo; jest to adna trudno, a wic czy nie mona uszczliwia
ludzi robic nieosiowo; oczywicie mona; a wic sprbuj nieosiowo, ale
co na to poradz, e mi si nie podoba, a jak mi si nie podoba, to robota
staje si katorg, a jak staje si katorg to w ogle obraz "nie idzie", ale
oczywicie na skutek takiego postawienia sprawy i osiowo staje si
podejrzana, zamiast robi po prostu nastpny obraz zaczynam go
analizowa; niby dlaczego musi by osiowy aby mi si podoba i mnie
zadowala, czybym by zestereotypizowany i nie umia si wyzwoli, ale
z kolei po co wyzwala si z osiowoci, skoro jedn alternatyw bdzie
nieosiowo, ktra sama w sobie nie jest ani niczym lepszym ani
gorszym; w sumie po tygodniu takiego "maglowania" czuj si do
malowania rwnie zdolny co neurotyk seksualny do stosunku. Podobne
zagadnienie rozpatrywane rwnolegle to dlaczego malowa rzeczy
nieruchome zamiast ruchomych i znowu sczy si na przemian z
wtpliwociami "osiowe-nieosiowe" druga dychotomia "ruchomenieruchome" rwnie beznadziejna jak pierwsza! I jeszcze due zamiast
mae. I jeszcze kolorowe zamiast monochromatyczne. I jeszcze....I
jeszcze....I jeszcze....I jeszcze....Do! Tumaczyem to Panu dziesitki
265

razy, wic powtrz moe innymi sowami jeszcze raz: Aby malowa
musz wej w rodzaj transu. To si prawie nigdy nie udaje od
pierwszego obrazu, zaczyna si zwykle gdzie od jakiego momentu, gdy
na jakim obrazie namaluje si dobrze jaki fragment. "Co to za fragment,
co to znaczy dobrze, dlaczego, skd, po co" - jakbym ju sysza te
pytania. A wic odpowiadam: "dobrze" znaczy "dobrze", "fragment"
znaczy "fragment", dlaczego - dlatego i tak dalej. Cholera jasna mnie
bierze! Wracam do wywodu: A wic ten dobrze namalowany fragment
moe si sta i czsto si staje jakby zacztkiem pewnej serii, a czasem
nawet pewnego staego sposobu, ktry ju potem znajduje stae prawo
obywatelstwa w mych obrazach. Ale to si dzieje w transie [ze sowo,
ale inne mi nie przychodzi na myl] i jest tak, e do tej pory nie
wiedziaem co mam robi, a teraz ju wiem i pomys zaczyna goni
pomys nawet 1/10 nie dam rady namalowa, ale musz w tym mie
spokj i to spokj minimum przez 4 miesice, bez telefonw, polece lub
prb, by malowa raczej due ni mae [gdy akurat mae dobrze mi szy],
listw z wykazem wtpliwoci i te pe, i te de. To mi nie uatwia, to mi
potwornie utrudnia, a czasami jak np. obecnie wrcz uniemoliwia prac.
Czuj si jak czowiek, ktrego cign sprzeczne ze sob wektory we
wszystkich kierunkach, co powoduje, e stoi nieustannie w miejscu.
Zapewne co najmniej dwa tygodnie upyn zanim znowu wejd w jaki
trans, a wtedy trzeba ju bdzie wykacza i oprawia i reprodukowa
obrazy, bo 1 kwietnia ma Pan przyjecha. Wic znowu przerw sobie i
znowu po Paskim wyjedzie bd "startowa" przez co najmniej 2
tygodnie [stracone]. Nieche mi wic Pan nie przeszkadza na przyszo
w interwaach midzy jednym odbiorem obrazw, a drugim, pytaniami,
poleceniami, probami i w ogle gadaniem o moich obrazach i o mnie...
Teraz musz ruszy, bo moe uda mi si jeszcze co przed kwietniem
namalowa [czasem przeszkadza mi nie tylko Pan - mj syn jest te
bezbdny w tej mierze, ale nie chc o tym ju pisa ile mnie ostatnie trzy
tygodnie kosztoway - moe to staro odznacza si tym, e wszystko, co
si dzieje odczuwa czowiek jako wymierzon przeciw swemu spokojowi
przeszkod? Nie wykluczam], aby "ruszy z miejsca" zawsze zaczynam
do jakiej twarzy lub od szkicowania twarzy, czasem wychodzi z tego
obraz, a czasem ju w trakcie szkicw chwytam w agle co innego ni
twarz. To s wszystko rzeczy pozadyskursywne i pozaliterackie i wreszcie
nie mog na ten temat za duo mwi, bo je bezpowrotnie zniszcz i nic
mi ju nie zostanie. Pewnie teraz znowu rusz od twarzy...
266

Analiza ostatniego roku wykazaa, e pracujc bardzo intensywnie


namalowaem raptem 29 obrazw [od koca lutego do koca lutego],
czyli, e na tyle maksymalnie brutto moemy liczy w naszych ukadach.
Oczywicie gdybym mg malowa bez problemw ubocznych, przerw
etc. [rzeczy nie tylko zwizane z Panem i naszymi kontaktami] to by
moe namalowabym ich (jak oceniam) ca 35, bo tyle mniej wicej czasu
straciem w cigu ubiegego roku, a to na chorob, a to na przerbki w
pracowni, a to na cicie pyt, ktre okazay si teraz by do dupy, a to na
trzykrotne przekazywanie Panu obrazw... Gdybym tak chcia co
narysowa lub namalowa to ju w ogle zleciabym ilociowo na eb.
Musz jednak po wystawie co z tym zrobi, bo sukcesu obawiam si
bardziej ni klski. Sukces w kadym wypadku [z wyjtkiem wypadkw
szczytowych] powoduje, i wzrastaj naciski na to by multipliowa to, co
byo jego powodem, a mnie w coraz wikszym stopniu potrzebna jest
wolno. Piknie si kaniam i oboje Pastwa pozdrawiam
Beksiski
***
Drogi Panie!

Warszawa 4.3.85.

O Boe jestem wykoczony, zaatwialimy dzi ramki, jest godzina 18


wieczorem, zjadem obiadokolacj i powietrze ze mnie uchodzi....Akurat
jak na zo przez ca noc wali taki nieg jak nigdy w tym roku!
Wczoraj bya odwil, deszczowo i powyej zera, wic na dzi
zaplanowaem ostateczny termin, e "jedziemy to zaatwia". W nocy nie
spalimy, bo Tomek ma kopoty, a jak Tomek ma kopoty [sprawa ta
cignie si ostatnio od okoo miesica, tzn. stan ostry], to oczywicie my
te mamy kopoty, w sumie dzi w nocy nie byo w ogle spania, tylko
rozmowy do biaego dnia i wykoczeni rano ruszylimy w ten nieg,
ktry zacz od razu topnie, [ale nie da rady stopnie do teraz], aby
wykorzysta dzie, bo z malowania po nieprzespanej nocy i tak s nici. O
Boe, co to za problem w Warszawie zaatwi ramki! Poowa z trudem
odszukanych ramiarzy bya zamknita, z powodu epidemii grypy [ile
waciwie kosztowayby takie szczepionki, o jakich Pan mwi dla trzech
osb,, czyli: Tomka, ony i mnie - by moe warto byoby pomyle o
tym w tym roku...W tej chwili boj si, e sam dostan grypy, gdy buty
267

mi cakowicie przemoky, a jestem mao odporny na przezibienia].


Odnalezienie zakadw, a w ksice telefonicznej jest bodaje 6 adresw i
prawie wszystkie nieaktualne, z okresu gdy przygotowywano ksik,,
czyli sprzed lat 10 - poniewa na druk czeka si tak dugo, to w momencie
ukazania si nawet ulic ju niektorych nie ma, bo budynki ktre na nich
stay maj ju prawie 10 lat i zdyy si pozawala: "Warszwa po
potopie"; wic odnalezienie zakadw, o ktrych miaem informacje, e
istniej, zaczo si od ulicy Chodnej 29, ale tam bya kartka, e wejcie
od ul. Krochmalnej, a ulicy Krochmalnej na tym odcinku ju nie ma od 20
lat, wreszcie okazao si, e zostay jakie domy z dawnej Krochmalnej,
ale jak tam przez wertepy i zaspy dojecha, wjedalimy w zaspy pod
ktrymi byy wiermetrowej gbokoci kaue wody, wreszcie po 10
zakadzie z ktrych poowa bya nie do odszukania, a poowa zamknita z
powodu grypy, znalazem jeden czynny na ulicy Hoej, w ktrej byy
ramki w formie piernikw, pokrytych pozot na wiece cmentarne,
niestety najwiksze dostpne formaty byy mniej wicej takie jak
najmniejsze obrazy, ktre robi [61 x 73] i o wikszych nie chciano nawet
sysze [kto to widzia takie ramy - nawet na wit rodzin robi si o
poow mniejsze] tak jak nie chciano w ogle zrezygnowa z doklejanych
naroy przypominajcych wyroby cukiernicze. Wreszcie ktry z
ramiarzy skierowa mnie na Nowogrodzk, bo tam s "z metra" [mwi to
z pogard] i bez ozdb - z Nowogrodzkiej gdzie nic nie byo, skierowano
mnie na dwa adresy: na Pradze, a stamtd [te spudowane] pojechalimy
na oliborz, by wreszcie znowu wrci do rdmiecia i po mylnym
odwiedzeniu ulicy Hibnera, trafi wreszcie na warsztat na Solcu pod
numerem 101, gdzie nagle z olnieniem zauwayem, e prawie wszystkie
profile "z metra" s do przyjcia, tyle, e niestety nie s a tak proste [w
sensie braku wypaczenia] jak to, co po wielu latach sezonowania i
odrzucania krzywych mam z reguy w domu. Facet przyj zamwienie na
trzy ramy [tyle bdzie tych duych niestety, bo czwarty wyrzyciem,
zamalowaem na biao i w tej chwili suy ramiarzowi jako wzr
wielkoci, aby si nie pomyli, za na malowanie, reprodukowanie i
oprawianie pitego moe ju nie by czasu] i za jedn trzeba bdzie
zapaci 7.800 z, czyli za trzy 23.400.-z, co jest wprost za darmo, jeli
idzie o stosunki warszawskie - te piernikowe nie byyby tasze ni po
25.000 od sztuki. Obecnie zreszt zotwka jest wyjtkowo tania w
stosunku do walut twardych, ale cena ta si cofnie po 30 marca. Teraz
wszyscy wykupuj waluty w celu wsadzenia na konto. Jeeli idzie o pofil
268

to jest on moim zdaniem adny, zreszt byo te kilka innych adnych


profili, ale ze wzgldu na format wybraem najgrubszy, aby nie by
wiotki, ale na pewno nie bdzie a tak prosty, jak te profile robione przeze
mnie, tak wic o ile by to Panu nie odpowiadao, to mam nastpujc
alternatyw na przyszo: Razem z obrazami wemie Pan wzr
wielkoci, ktry obecnie jest u ramiarza i zawiezie go Pan do Parya i
bdzie trzyma w jakim nobliwym miejscu [za szaf lub za dywanem na
cianie] tak, aby by w tej samej wilgotnoci i warunkach co obrazy, gdy
pyta przebywajca np. w piwnicy robi si po miesicu dusza na skutek
nasycenia wilgoci. Przed kadym Paskim przyjazdem do Warszawy
podam Panu potrzebn ilo ram, a Pan je w oparciu o wzr wykona w
Paryu i przywiezie ze sob, po czym ja oprawi w cigu jednego dnia w
te ramy posiadane kilka obrazw duego formatu. Ale to dopiero wtedy,
gdy nie spodobaj si Panu te ramy z ulicy Solec 101, bo jeli spodobaj
si, to w Paryu na pewno nie bd taniej! Co do skrzy, to tym razem
bd musiay by od rodka czym wyoone, bo ramy s politurowane na
ciemny maho i pozaokrglane na bokach, tak, e nie da si ich tak jak
moje ramki skada jedna do drugiej. Tego nikt nie robi z myl o
masowym transporcie. Sorry. Co do koloru to do jednego z tych trzech
obrazw wolabym co janiejszego, ale profile byy takie, jakie byy.
Byy te janiejsze, ale inne. Przewaya myl o uatwieniu pakowania i
zamwiem wszystkie trzy identyczne. Wsio.
Prosz wybaczy mj ostatni list, czuj, e co tam naurgaem, ale
jestem nieodpowiedzialny gdy spieprz obraz i musz go wyrzuci po 10
dniach - to i sprawy Tomka si dooyy, e nie mog dobrze pracowa.
Wracam na zakoczenie raz jeszcze [niezalenie od tego, co napisaem i
zaproponowaem przed tygodniem i bynajmniej nie odwoujc niczego]
do sprawy ceny minimalnej. Gdybym j obnia poniej tego minimum,
ktre ustalilimy dla ryczatu, to prosz sobie obliczy jak ksztatowayby
si moje zarobki na Zachodzie, po ewentualnym wyjedzie na paszport
konsularny. Zrobiem w ostatnim roku 29 obrazw pracujc jak w.
Przerwy w pracy, ktre wystpoway, wystpowa bd nadal, bo ani
moja wtroba si ju nie poprawi, ani inne sprawy, ktre mi dezorganizuj
ycie nie maj tendencji malejcej. Dla uproszczenia przyjmijmy 28. 25
% zostawiam sobie, a wic zostaje 21. Przemnoone przez cen
minimaln daj mj roczny totalny dochd na ca rodzin plus
odkadanie na "spokojn staro" et c., et c. W warunkach polskich jest to
269

sporo!, ale w warunkach Zachodu? Obniajc wic cen minimaln w


zalenoci od kursu franka wchodz w ukad, o ktry nie warto po prostu
walczy. Wicej przecie nie namaluj rocznie. Tak wic prosz to mie
na wzgldzie gdy rzuca Pan na mnie kltwy za to, e nie chc opuci
poniej ceny minimalnej netto ustalonej w punkcie 11, a tymczasem dla
Pana jest on nie do przyjcia. No, ale w przeciwnym kierunku to byaby
dla mnie znana transakcja stryjka z siekierk i kijkiem. Ukony....
Beksiski
***
Drogi Panie!

Warszawa 29.4.85.

Wczoraj zbyt serio zaczem traktowa swoje zobowizania zrobienia dla


Pana zestawu pytowego i pogryem si w komentarze, co
spowodowao, i na godzin 23.30 byem dopiero przy Arnoldzie Baxie
[idc za alfabetem] zanim wic dojechabym do Hugo Wolfa i Xenakisa
minoby lato. A zatem robi spis pyt ulubionych, najczciej
suchanych, bez komentarzy, lub z niewielkimi komentarzami
wyjaniajcymi, dlaczego akurat to, jeli mnie samemu co wyda si
dziwne. Oczywicie id za alfabetem, bo inaczej pogubi si cakowicie.
Wielkie tu jest materii pomieszanie, ale nie odpowiadam za swoje gusta takie otrzymaem od Jehowy i takie mam - muzyki sucham dla
przyjemnoci, a nie z obowizku. Z obowizku sucham czasami tego,
czego nie lubi, w nadzei e odkryj co nowego co "zaskoczy" po kilku
przesuchaniach, gdy oczywicie czuj niedosyt iloci: Wiele z tego, co
lubi tak osuchaem, e znam ze szczegami na pami, a to oznacza, e
pewna cz frajdy ze suchania odesza bezpowrotnie i ju nie wrci
[rozsmakowywanie si gdy rzecz zaczyna si podoba po kilku
przesuchaniach]. A zatem:
Bela Bartok Koncert na Orkiestr, cz trzecia: Elegia.
Ludwig van Beethoven: 3+4 koncert fortepianowy, 3+7 symfonia. Sonata
na Hammerklavier cz trzecia,, czyli Adagio sostenuto: to chyba
najbardziej lubi z caego Beethovena. Sonata skrzypcowa "wiosenna".
Sonaty fortepianowe: Apasionata, ksiycowa, Patetyczna, Tempest. nie
270

jestem tu jak wida nadmiernie oryginalny w swych gustach, oczywicie


Beethovena "zaliczam" w duej porcji od Missa Solemnis a po ostatnie
kwartety, ale z upodobaniem sucham tego, co wyej. Wielu rzeczy wrcz
nie znosz: pierwszych kwartetw, czy te synnego finau 9 symfonii.
Berlioz. Mam tego faceta bardzo wiele pyt, bo zawsze wszyscy mnie
przekonywali, e "to jest w twoim gucie" i "na pewno bdzie ci si
podoba" [podobnie jak przekonywali mnie do japoskich filmw,
ktrych nie cierpi], ale sucham waciwie tylko niektrych pieni z
cyklu les nuits d'ete, chru cieni z "Lelio" i korespondujcego z tym
chrem Meditation-Largo misterioso ze "mierci Kleopatry".
Brahms: Gwnie sucham 3 symfonii, 1 koncertu fortepianowego,
Rapsodii na Alt z chrem, Pieni Parek, Pieni przeznaczenia,
fragmentw Niemieckiego Requiem - moe jeszcze ballad i rapsodii
fortepianowych - oczywicie zaliczyem ogromn ilo Brahmsa, ale nie
wszystko mi "wchodzi". Lubi niektre pieni np. "Von ewiger Liebe"
zaczynajc si od sw "Dunkel, wie dunkel"...
Benjamin Britten: Z tego, co znam, bo nie znam zbyt dobrze Brittena na
skutek braku nagra, bardzo czsto sucham i lubi "Sinfonia da
Requiem" [naley odrni od "War Requiem" tego kompozytora!] oraz
koncertu skrzypcowego, mog oba te utwory zaliczy do swoich
ulubionych.
Pardon: opuciem Blocha (Ernesta). Waciwie wszystko. Bardzo czsto
sucham i "symfonii Israel" i "Szelomo", "Suity Hebrajskiej" i koncertu
skrzypcowego....
Anton Bruckner: Ten facet ma u mnie zielone wiato i sucham
wszystkiego, co napisa, a co mona dosta na pytach, ale najbardziej
lubi chyba Adagio z 7 symfonii i Adagio z [niedokoczonej] symfonii 9.
Max Bruch: Najczciej sucham [stereotypowo] 1 koncertu
skrzypcowego, ale nie znaczy to, e na nim poprzestaj - w zasadzie caa
twrczo Brucha jest mi bliska.
Aram Chaczaturian: Generalnie to bardzo lubi faceta, mimo, i jest to
wykwit socrealizmu ["narodowe w formie i socjalistyczne w treci"].
Najbardziej lubi 2 symfoni, czyli tzw. "symfoni z korowodem", a z
271

niej najbardziej cz 3,, czyli w kondukt czy korowd. Poza tym lubi
modzieczy koncert fortepianowy, koncert skrzypcowy, fragmenty
baletw "Spartakus" [boskie adagio Spartakusa i Phrygii] czy "Gajane"
lub "Maskarada". Jest to muzyka atwa, ale co na to poradz, e mi si
bardzo podoba?
Ernest Chausson: Uwielbiam jego Symfoni op 20 - polecam gorco pyt
nagran we Francji pod dyrekcj Plassona na EMI-Cadres Rouges
powinno to by do dzi w handlu. Szczeglnie fina jest obdnie pikny.
Jeliby wysza reedycja tego samego wykonania na Compact Disc, to
zaraz bym kupi, gdy pyt zdarem na wir suchajc wielokrotnie.
Oczywicie sucham i innych utworw Chaussona, ale podaj to, co
najwaniejsze dla mnie.
Pomimy Chopina, bo tu ma Pan zapewne wasne preferencje, jako, e to
go powszechnie w Polsce znany.
Przeskoczywszy nad Corellim i skdind fajnym bugarskim
Cwetanowem, dochodzimy do Czajkowskiego, ktrego sucha nie
wypada, jeli chcemy uchodzi za ludzi obdarzonych gbokim smakiem
muzycznym, ale co ja na to mog poradzi, e na Czajkowskim uczyem
si sucha muzyki i dlatego sucham go bardzo czsto, czciej niby w
moim wieku wypadao. Ulubione utwory: 5+6 symfonia, Symfonia
"Manfred" [bardzo podobna do pewnych fragmentw szstej], poematy
"Romeo i Julia", "Francesca da Rimini", wszystkie 3 koncerty
fortepianowe, koncert skrzypcowy, kantata Moskwa no i sporo innych
rzeczy....
Claude Debussy, stereotypowo: "Morze", "Nokturny na orkiestr".
Dworzak: "Stabat Mater", "Requiem", "Pieni bibilijne", 9 symfonia, ale
generalnie za Dworzakiem nie przepadam.
Przelatujc nad Elgarem i Gabrielem Faure [lubi ich, ale nie za czsto
sucham] dochodz do Cesara Francka. Przede wszystkim "Eros i Psyche"
pene wydanie!, potem "Beautitudes", potem modziecze trio op 1,
oczywicie wiele utworw organowych - w ogle Franck jest dla mnie
kompozytorem bliskim.

272

Gershwina i Gazunowa moemy sobie darowa, nadciga Edward Grieg i


tu lubi przede wszystkim koncert fortepianowy, sucham go bardzo
czsto, jest to upodobanie z lat dziecinnych jeszcze; kto to gra na jakim
filmie i tak mnie to chwycio i trzyma do dzi. Lubi te elegijne
fragmenty z "Peer Gynt".
Haydna moemy sobie darowa, chocia sucham dosy czsto "siedmiu
ostatnich sw Chrystusa na krzyu" w wersji orkiestrowej [s trzy:
kwartetowa, orkiestrowa i orkiestrowo-chralna].
Gorco polecam III Symfoni Greckiego - dostanie Pan to na polskich
pytach.
Teraz Hindemith. Nigdy nie mog si w nim rosmakowa. Jest dla mnie
zbyt chodny - najbardziej chyba lubi "Harmoni wiata" - mam i "Matis
der Maler" i "Requiem vor those we love" i kup innych, prbuj,
smakuj, ale za chodne, moe musz dojrze do tego? Aha jeszcze
"Nobilissima visione" lubi.
Honegger: Jest to mj ulubiony kompozytor. Nie wiem jak jego oratoria
[np. "Joanna na stosie" do sw Claudela] brzmi we Francji, bo ja nie
znam jzyka, a znajomy Amerykanin w Paryu twierdzi stale, e to
koszmarne teksty i tandetna deklamacja - dobrodziejstwem jest nie zna
jzyka! Przy suchaniu "Joanny na stosie" mam zy w oczach, bo nie
wiem o czym piewaj i co deklamuj, w zwizku z tym nie mog poleci
tej pyty, bo Pan mwi i myli po francusku jak Francuz. Mam Honeggera
kup pyt, a z tego, co mam najbardziej lubi "Joann na stosie" i
"Symfoni liturgiczn".
Mieczysaw Karowicz: Jest to te mj ulubiony kompozytor. Uchodzi u
nas za epigona Ryszarda Straussa, by moe po czci susznie, ale jego
muzyka jest dla mnie nieporwnywalnie gbsza, poza tym jest mi bliski
pod tym wzgldem, e wszystko, co pisa byo albo smutne albo
melancholijne. I tak nic nie dostanie Pan we Francji, bo zapewne nie jest
w ogle znany na Zachodzie.
Lalo, Landowski, Liszt: A wic Liszta kolekcjonuj wszystko, ale mam
do niego spory dystans, gdy by to facet genialny, ale bezkrytyczny i
zupenie bezwstydny, pozbawiony umiaru i dobrego smaku. Ju jak na
doni wida gdzie ley moje z nim duchowe pokrewiestwo. Tyle, e on
273

chyba nie mia dystansu do siebie lub mia go jeszcze mniej ni Berlioz i
Delacroix. Gdy si mwi o rzeczach wielkich [dla czowieka] wypada
ciszy gos, tymczasem romantyzm by bezwstydny w tych sprawach: im
wiksza sprawa tym grubsza rura. Taki niestety jest Liszt, ale sporo
jednak zostaje do suchania. Polecam cykl "Annes de Pelerinage" 3 pyty
(3 lata), najlepiej w wykonaniu Lazara Bermana, poza tym Etiudy
transcendentalne, by moe jeszcze cykl "Harmonie poetyckie i religijne"
nie pamitam jak to bdzie po francusku, ale Liszt da temu tytu
francuski. Polecabym jeszcze Requiem - twrczo Liszta bya
niesychanie obfita, zajmuje p metra na mojej pce z pytami, wic nie
sposb pisa o wszystkim....
Lutosawski najwybitniejszy polski kompozytor. Sucham, sucham, ale
podobnie jak z Hindemithem nie daj rady strawi - jest to dla mnie zbyt
chodne i przede wszystkim za trudne.
Gustav Mahler, kompozytor ulubiony, kupuj i sucham wszystkiego, co
tylko zostanie nagrane. Co najbardziej lubi? A wic 2+8 symfoni, [co
nie znaczy, e nie lubi innych], gdy sucham finau drugiej i smej to nie
mog pracowa, lecz zamieniam si w such, wymachuj rkami i mam
zy w oczach, jednym sowem szwabski sentymentalizm, ktry
zirytowaby zapewne Lutosawskiego. Poza tym uwielbiam cykl pieni
"Kindertotenlieder", "Abschied" z cyklu "Lied von der Erde", czy te "Die
zwei blauen Augen" z cyklu "Lider eines Fahrenden Gesellen", czy te
"Um Miternacht" z cyklu "Rckert lieder" zreszt wiele innych te....
Frank Martin: niestety tego znam tylko z radia, bo nie ma pyt, nawet
Pana o nie prosiem. Wszystko wskazuje na to, e byby dla mnie rwnie
bliski jak Honegger. Mam tylko ma symfoni koncertujc. Suchaem
w radio wspaniaego oratorium GOLGOTA....
Boguslaw Karlinu. O tyle o ile. Generalnie raczej za chodny dla mnie, ale
s wyjtki... Mendelsohn Milhaud Malipiero - Nono - Orff (z Orffem
to jest tak, e jak si sucha to si mwi cholera jakie fajne, ale nie za
bardzo mi to pasuje do pracy, natomiast Tomek pokocha Orffa i jest on
bodaje jedynym kompozytorem muzyki klasycznej ktrego Tomek
toleruje nieomal w caoci) dochodzimy do mao znanego Otakar Ostril czeski kompozytor lat trzydziestych nauczyciel muzyki, chyba niewiele
podobno napisa, ale cykl wariacji symfonicznych "Droga krzyowa"
naley bezsprzecznie do moich ulubionych pyt i to od wielu, wielu lat
274

gdy miaem dawniej w latach pidziesitych 25 cm pyt mono, a teraz


mam now pyt Supraphonu pod dyrekcj Neumana, moe w Paryu Pan
to dostanie? Palestrina, Penderecki, Pergolesi, Poulenc - lubi brzmienie
Pendereckiego, ale jest to dla mnie zbyt statyczne, przynajmniej to, co
zostao nagrane, w kadym razie sucham tego stosunkowo czsto, ale
raczej na zasadzie tapety dwikowej... Prokofiew: Na pewno sucham
sporo Prokofiewa, ale lubi tylko fragmenty i to zapewne nie te, ktre
muzykolodzy ceni najwyej: Aleksander Newski, Romeo i Julia, 5
symfonia, fragmenty koncertw fortepianowych... Puccini - nie wypada
si przyznawa, e si lubi fragmenty Pucciniego, nie przepadajc za
fragmentami Prokofiewa, ale niestety tak jest. Rachmaninow: Te jest to
kompozytor ulubiony, ale, za co innego ni Mahler czy Honneger. Tu te
mam wszystko, co tylko zostao nagrane no powiedzmy, e (utrzymujc
si w stereotypie) najbardziej lubi 2. koncert fortepianowy, ale to nie
znaczy, e nie lubi trzech pozostaych i szeregu kompozycji
symfonicznych, cyklw fortepianowych etc. Respighi! Tini di Roma
(xxxxxxx nieczytelne).
30.4.85. Przerwaem wczoraj t pisanin, bo potwornie rozbolaa mnie
gowa i okazao si, e mam cinienie 105/65 i czuem si jak szmata dzi po nocy lekko boli gowa i chyba rozboli w miar upywu dnia, co
spowoduje, e podmalowany wczoraj obraz nie bdzie kontynuowany nie mog jako ruszy od paskiego wyjazdu...
Wracam do listy: Saint-Saens i Schnberg. Z caego Saint-Saensa (nie za
bardzo zreszt go caego znam) sucham z upodobaniem dla adnych
melodii wycznie REQUIEM na pycie RCA (bo chyba nikt inny tego nie
nagra, a w kadym razie przed kilku laty gdy to kupowaem). Mam poza
tym i koncerty fortepianowe i symfonie i koncert skrzypcowy i jeszcze
co tam, ale nie jest to mj kompozytor ulubiony. Na bazie tego
REQUIEM przypomniaem sobie, e przegapiem wczoraj REQUIEM
Gounoda podobnie melodyjne jak Sint-Saensa i jak Msza uroczysta
Santa Cecilia Gounoda, ktrej fragmentw suchalimy z Kompaktu.
Schnberga sucham prawie wycznie modzieczego, mimo, i stale
prbuj sucha te tam gdzie licz, e uda mi si obaskawi jego muzyk,
a wic: 2. symfoni, oper MOSES und ARON, Survivor from
Warsaw i inne bardziej programowe, ale z upodobaniem sucham tylko
okresu modzieczego, a wic Verklrte Nacht, Gurrelieder, Pelleas
275

und Melisanda. Gurrelieder polecam pod dyrekcj Bouleza na pycie


CBS. Finau z tego nagrania, gdy Sprecher dochodzc do kwestii:
Erwacht, erwacht, ihr Blumen zur Wonne, przechodzi w piewki wcza
si chr musz wysucha tak jak finau z 2. i 8. Mahlera, przerywajc
prac i jestem poruszony do ez, ale to zapewne jest wynik stereotypu,
gdy np. lepsze (chyba) w partiach wokalnych nagranie pod Ozaw na
Phillipsie, nie robi na mnie tego wraenia.
Schubert: Kompozytor nie tyle w caoci ulubiony, co obdarzany
sympati jako "dusza pokrewna", na podobiestwo Karowicza. Nie
miabym nic przeciwko temu, by trzecie Impromptu z opusu 90 zagra mi
kto na pogrzebie. Zajmuje mi na pce wicej miejsca ni Liszt, co
wiadczy o tym, e miabym trudnoci z wybraniem z tego nagra
wszystkich, ktre sucham i w miar monoci podam tylko kilka
polecanych dla Pana, wic "Niedokoczona Symfonia" [stereotypowo, ale
susznie], impromptus z opusu 90 i 142 polecibym na Decca w
wykonaniu Radu Lupu, poza tym trio opus 100, fantazja "Wanders",
sonata fortepianowa B-dur D 960, Kwintet D 956, jeeli w tym si Pan
rozsmakuje, mona zacz szuka innych rzeczy - ostrzegam, e wszystko
zaley tu od wykonania i radzibym np. trio i kwintet kupi w kilku
wersjach, bo Adagio w kwintecie i Andante con moto w trio, bywaj
grane w rozmaitych tempach i z rozmaitym wyczuciem, tak, e bywaj to
wrcz rozmaite utwory, w zalenoci od interpretacji....
Schumann. Nie umiem je Schumana. Z caego Schumana jadalny dla
mnie jest may fragment, a mianowicie "Adagio esspressivo" z drugiej
symfonii. Robi ono na mnie rwnie silne wraenie, co finaowe Adagio z
3 Mahlera, czy te drugie Lento z pierwszej symf. Skriabina. Oczywicie
w tych wszystkich utworach wszystko zaley od interpretacji i rubato. Np.
trzecia Mahlera pod Abbado wykonana jest jakby to gray automaty po
rodkach uspokajajcych, a jest to jedyne dostpne nagranie tego utworu
na kompakcie. Mam rosyjskie wykonania bezwarunkowo lepsze. Ale
odbiegem od tematu.
Sibelius. Kompozytor ulubiony. Calego Sibeliusa da si sucha, ale
zapeniajc nim pki musi si czowiek liczy, e bdzie mia 30
wykona "Finlandii" i 25 wykona "abdzia z Tuoneli" i 15 wykona
"Valse triste". To tak jak z Ravelem, e na kadej pycie musi by
"Bolero" lub "Pavana na mier Infantki". Utwory te su jako magnes
dla utworw mniej znanych i s wsadzane na kadej pycie na ktrej
276

zostaje wolne miejsce. Polecam szczeglnie 1+2+4+7 symfoni


"Lemminkinen Suite", "Tapiola", Koncert skrzypcowy, "Kullervo", ale w
ogle wszystko godne jest polecenia.
Skriabin: Radzibym zacz od 1 symfonii i o ile nie spodoba si adna z
pierwszych trzech czci, sprbowa jeszcze kilku spord licznych sonat
fortepianowych, nokturnw lub fantazj na fortepian z orkiestr. O ile nic
nie chwyci, to oznacza, e Skriabina mona skreli - facet jest taki, e
nigdy nie mona zagwarantowa, e go kto polubi....
Ryszard Strauss: Sucham wszystkiego, co napisa, chocia mam do niego
dystans - nie zawsze w modoci by gboki [prawie nigdy zreszt],
natomiast zawsze by efektowny, co po kilkudziesiciu latach nie dziaa
ju tak silnie. Polecabym utwory modziecze i starcze z pominiciem na
razie rodka. A wic "Also Sprach Zarathustra" oraz "Metamorfozy na
orkiestr smyczkow" i przede wszystkim "4 ostatnie pieni" w
wykonaniu Jessie Norman na Phillipsie, ale oczywicie sucham bardzo
wiele Straussa i sucham go czsto, stanowi wyborny podkad do pracy.
Zajmuje na pce te prawie p metra....
Pomimy Strawiskiego, ktrego nie lubi, Smetan, i co tam jeszcze.
Zostaje Suk, Josef Suk, zi Dworzaka, lepszy dla mnie od swego
sawnego tecia, bliszy stylistycznie. Najczciej sucham symfonii
Asrael oraz poematu symfonicznego Dojrzewanie [Rippening-Zrani], nie
wiem jak to bdzie po francusku, ale tak jest zatytuowane na posiadanych
przez mnie pytach.
Swietanow [nie tylko jest dyrygentem i pianist, ale take komponuje nie naley jednak do mych ulubionych z tego, co mam i znam} Szaporin
Szczedrin - Szczedrin Rodion to wspczesny Rusek, ktrego mas
nagra jest w USA, a w Rosji niewiele, nierwny, ale miejscami
wspaniale brzmicy, chtnie kupibym jego amerykaskie pyty - mam
tylko balet Anna Karenina, pierwsz symfoni i poemat "Dwiki
dzwonw" - jest to nazwisko, ktre mnie interesuje.
Szostakowicz kompozytor ulubiony, p metra lub wicej, polecam
symfonie: 5+6+7+8, trio opus 67, modziecz oper "Nos" i wogle
wszystko, ale tego co wyej sucham najczciej.

277

Szymanowski: Polecibym: 1 koncert skrzypcowy, 3 symfoni i


fragmenty "Krla Rogera", ten jego okres najbardziej lubi. Aha: jeszcze
"Stabat Mater".
No i chyba doszlimy do Wagnera, na ktrym podobnie jak na
Czajkowskim uczyem si sucha muzyki [mona powiedzie, e miaem
fatalnych mistrzw, ktrzy spaczyli mi gust na cae ycie}. Nie mam siy
na "caego" Wagnera - sucham fragmentw. Jeeli miabym wybra to,
co najbardziej lubi, to synn ari "Isolde Liebestot", ale nie w wersji
orkiestrowej [jak si czsto grywa], lecz w wersji piewanej, poczwszy
od sw "Mild und leise". Jest to w pewnym stopniu ten sam klimat i styl
co "4 ostatnie pieni" Straussa i inne utwory wokalne pniejszego
okresu, jak sdz wywara wpyw na bdcych w obszarze oddziaywania
Wagnera kompozytorw.
No i co jeszcze? Fina, fina, Boe, co za frajda, dobiem do koca,
jeszcze oba koncerty Wieniawskiego, symfonie organowe Widora, Vierne
i Wolf, ktrego niektre pieni ze "piewnika Hiszpaskiego" gorco
polecam np. w dawnych nagraniach Elizabeth Schwarzkopf. Toczka.
Zaczam TWORCZO z prac Nyczka na mj temat i oddycham z
ulg, e odwaliem ten gaz z piersi. Ukony!!!
Beksiski
PS. Opuciem Holsta: "Planety"
Hartmann Carl Amadeus: "Concerto Funerre" na skrzypce + ork.
Uwielbiam ten kawaek. Jest to kompozytor NRD.
Ives Charles: Gwnie modziecza 1 symfonia.
Florant Schmitt: Polecam gorco "Psalme XLVII", "La Tragedie de
Salome", "Kwintet op. 51".
Jak widz w trakcie erraty, e sporo przegapiem.
***
M. Zdzisaw Beksiski
278

W-w
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly le Roi, le 2 mai 1985


Szanowny Drogi Panie!
Przesyam prbk papieru do rysowania. Koszt rulonu 10-cio
metrowego wynosi okoo 22 dolarw. Czy szuka dalej?
Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej
Piotr Dmochowski
***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 20.5.85.

Wydarem dzi z ca owe 34 pyty podlizujc si wszystkim po kolei


[metoda ta jest o wiele skuteczniejsza od powoywania si na prawa
czowieka, o czym zreszt jako pragmatyk wie Pan lepiej ode mnie],
napisaem owiadczenie, e nagrania s wycznie muzyk klasyczn, a
nie piosenkami solidarnociowej ekstremy i porno-disco; na przyszo
jednak nie robi mi nadziej, by byo lepiej pod tym wzgldem, tak wic
nasze przesyki bdzie trzeba albo ubezpiecza na zagraniczn fors [nie
wiem czy nie jest to drogo, ale wiem, e dziaa na poskich celnikw jak
pstryknicie palcem w pajka - powoduje stupor, bo w razie uszkodzenia
trzeba fors zwraca w dewizach], albo te pakowa w sztywne,
kartonowe opakowania, tak, aby potem mogy leakowa w magazynie do
czasu, a napisz owiadczenie, co zreszt zaatwia rzecz pozytywnie,
gdy co nie posiada w ogle odczytywacza laserowego (jak mi
powiedzia sam dyrektor). Zapytaem jak to si dzieje, czy s nowe
przepisy, bo przecie stale dostajemy mas pyt zwykych [dla Tomka], na
co otrzymaem odpowied zredagowan jeszcze chyba przez Milne'a lub
Lewis Carolla: "Zwyke pyty atwo odczyta, wic si ich nie kontroluje,
a tych nie ma jak odczyta, wic trzeba je skontrolowa". Dosownie. W
tym ukadzie Owiadczenia podpisane przez odbiorc jest czym na miar
parasola nuklearnego Regana, chronicego biednego celnika przed
wadz. Owiadczenie, plus [zaatwione odmownie z braku rodkw
279

dewizowych] podanie o przydzia odczytywacza laserowego, ktry zreszt


i tak leaby zapewne w domu dyrektora, [jeli znam ycie]. Ale co to by
bya za tortura dla biednego celnika, gdyby trzeba byo odsucha 34 pyty
z Brittenem, Schubertem po godzinie kada? Jak powiedzia Siwak przy
okazji jakiego plenum "w radio stale te chopiny i opusy, a nie ma nic dla
robotnika". Mj celnik przedwczoraj, gdy mu zwrciem uwag, e "to
przecie Schubert" odpowiedzia "a czy ja go znam?" Faktycznie. C
warta jest sztuka, ktra przemawia tylko do niektrych? Pisa o tym
Gombrowicz.
Po powrocie do domu w trakcie rozpicztowywania pyt i robienia spisu
co plombowane, a co nie, zadzwoni telefon od Pana, bym oczekiwa na
1000 dol. i bym z tej sumy wypaca Dziworskiego. Wczoraj by telefon
odsuwajcy ode mnie ten kielich goryczy - nie trac nadziei, e powtrnie
zmieni Pan zdanie, ale pki co [poniewa jak Pan wie rozmow
przerwao] bd musia odstpi od swoich najwitszych zasad
prowincjonalnego centusia i wykrci Pary [czy to wstyd by
oszczdnym? - dla mnie zamawianie rozmowy z Grjcem jest
bezsensownym wydatkiem w 99 % i wol napisa list, chocia jak Pan
wie, nie auj sobie jeli idzie o Hi-Fi], gdy jeeli mam wypaca
Dziworskiemu to uczyni to, ale musz kadorazowo wiedzie i mie
telefonicznie zapodane "Ile tym razem" - dokonam w Pana imieniu
wszystkiego co Pan zada, ale stanowczo nie podejmuj si ocenia
samemu czy tym razem wypaci czy nie, a jeli wypaci, to ile. Aby
unikn dyskusji powiem mu, e wypacam ze swojej forsy, a czyni to
tylko i wycznie na telefoniczne lub listowe polecenie szefa - w tej
sytuacji nie bd molestowany, by wypaci mu wicej ni Pan sobie
yczy. Dziworski bdzie tu pojutrze, wic o ile Pan sam nie zadzwoni
wieczorem, to bd musia si poczy z Paryem. Zgroza! To tak jak
utrata dziewictwa w wieku podeszym....
Wbrew zapewne Paskim mniemaniom rozumiem Paski niepokj,
chocia nie podejmowabym si ocenia od tej strony Dziworskiego,
ktrego znam powierzchownie. Jest faktem, e zagraniczna waluta jest w
Polsce ABSTRAKCJ. Poza tym polski stosunek do pienidza jest
stosunkiem idealnym w znaczeniu platoskim. Te dwie rzeczy ju
wystarcz, by w kraju, w ktrym pi dolarw staje si przepustk do
pewexowskiego raju, kady obcokrajowiec by potencjalnie gsi, ktr
naley oskuba ku wikszej chwale boej. Kady robotnik, kad rzecz
280

przelicza na butelki. Kady inteligent kad rzecz przelicza na


samochody. Dokonywaem wielokrotnych testw. Pewne wartoci nie
istniej po prostu, bo s albo powyej trzech butelek albo powyej
mercedesa. Ale istnieje te "wiedza" z seriali TV i filmw, gdzie pensje
roczne w USA wyraane s sumami 45-60 tysicy dol. To ile kosztuje tam
samochd, metro, prd, buty i mieszkanie nikt nie wie albo sobie tym
gowy nie zaprzta. To e s tam w ogromnej liczbie tacy dla ktrych
minimum socjalne [7.500 rocznie] jest szczytem marze, nie jest brane z
perspektywy Polski pod uwag. To, e Francja to nie USA, te. Facet z
Francji, ktry ma samochd, nie pije i wyrzuca pienidze na obrazy i
krcenie filmu w PRL, to za przeproszeniem kompletny wariat albo
jeszcze gorzej. Nawet jeden z moich kuzynw [profesor politechniki! a
wic nie robotnik], gdy mu wspomniaem o Panu wystrzeli spontanicznie
sentencj "ty go oskub zanim straci fors na idiotyzmy". Przepraszam za
to krzywe polskie zwierciado, w ktrym musi si Pan przejrze, ale taka
jest prawda. Dla Dziworskiego zapewne nie ma specjalnej rnicy
pomidzy Panem, a Samuelem Goldwynem, gdy suma, na jak mgby
obliczy Pana i Samuela Goldwyna jest dla niego sum abstrakcyjn,
podobnie jak dla zawaowca rnica pomidzy Giewontem, a
Matterhornem. Byo bdem [by moe nie do uniknicia w konkretnej
sytuacji] zaczynanie jakiegokolwiek biznesu z filmowcami w oparciu o
zagraniczne rodki patnicze. No, ale to wszystko razem nie oznacza, e
oni maj z wol i chc fors zabra, a filmu nie zrobi, lub zrobi le.
Dziworski o ile go rozumiem poczu si nagle Barnabasem, wysannikiem
Zamku (Kafka): Moe ludziom wypaci w dewizach! Krci dla
prywatnego zleceniodawcy z Francji! Zamawia rozmowy z Bossem! Ja go
nie powstrzymam, bo w nim dusza piewa. Dobrze, e nie zada
subowego samochodu! W kadym razie jak ju wspomniaem wypaca
bd w oparciu o telefony: szef kaza da 235 zielonych, prosz oto one.
Nie bd bra pokwitowa, bo tego nie umiem, chyba, e sam zechce
dawa nieproszony. Zrobi tylko statystyk, kiedy, ile, etc. OK?
Teraz jeszcze nasze sprawy: Faktycznie jedna z pyt, a raczej dwie
fantastycznie byy drogie, ale za to jeden podwjny by za p ceny
[special price]. Ja nigdy nie kieruj si cen, zreszt w katalogu FNAC
cen nie byo, poza tym jak mi mwi kolega specjalista, podobno kada
pyta wydawana jest albo przez Polygram albo przez Sony, Sanyo,
Matsushita i zaley, kto j wydaje i gdzie si j nabywa, za to samo paci
si rozmaite ceny. Ta sama francuska firma Erato jest czasem wytoczona
281

przez Polygram w Niemczech, a czasem przez Technics w Japonii - adna


z nich nie jest lepsza lub gorsza lub inna, ale kosztuj nie jednakowo,
trudno przewidzie, jaka bdzie akurat w sklepie i dlaczego ta, a nie inna w Japonii zapewne pyty toczone przez Polygram s dla odmiany
drosze, mimo e maj sami swoje wasne toczenie tych samych pyt.
Poniewa umawialimy si pocztkowo tak, e z katalogu FNAC kupi
Pan tyle pyt by pokry dug, a ja dalem list o okoo 10 - 12 pyt wiksz,
w tym pyty spoza katalogu FNAC, doklejone na tylnej stronie - list
dusz po to, by atwiej byo pyty naby. Potem, gdy zaczo si
szukanie rysunkw, poprosiem by w zamian za jakie ulgi cenowe
[trzeba poszuka w tamach] zaatwi Pan wszystkie pyty wymienione w
mym zamwieniu, na co Pan si zgodzi! Alici niedawno telefonowa
Pan, e pyty s duo drosze ni Pan sdzi, niektrych pyt dosta nie
sposb i znowu ja wychodz na bezwzgldnego, a przecie z rysunkami
miaem takie uczucie, e sprzedaj je tanio i to tylko dlatego, bo Panu na
nich cholernie zaley - daem Panu mono wybrania co Pan chcia, w
tym rzeczy najlepszych - nie pisz tego po to by uzasadnia, e nale mi
si pyty, lecz po to by uzmysowi Panu, e chyba w tym wypadku nie
byem Polakiem, ktry przystpi do oskubywania bogatego abojada.
--- tutaj bya przerwa blisko 5 godzin cigania po miecie, dzi od rana
jest dzie "na straty" nawet nie braem si do malowania--Wracam do tematu: Sam Pan proponowa biznes ala long w rozrachunku
58 pyt za obraz, poniewa poprzednio mielimy ustalenia 55 pyt, a ja
chciaem szuka innego dostawcy, to te 58 ktre Pan zaproponowa byy
tak ewidentn pozycj przetargow do 60 pyt wg schematu "ja
zaproponuj 58 Beksiski 70 i potem po targach staniemy na 60
sztukach", a przecie [jest to zapewne nagrane] nie prbowaem si nawet
targowa lecz zaakceptowaem. To wszystko pisz dlatego, bo wyczuwam
z Pana strony jakby al do mnie, e oto pyty byy drosze ni Pan liczy,
e trudno je byo dosta, bo ten cholerny pseudomeloman Beksiski musi
akurat mie importy japoskie, a przecie mgby kupowa pyty
francuskie, rwnie dobre et c., et c. Mam w kadym razie powane obawy
co do kadej kocwki kadej naszej przyszej transakcji pytowej: Pan
jest szybki w podejmowaniu decyzji, czasem sam Pan proponuje jakie
rozwizanie, a potem po refleksji, ktra z zasady prawie jest wynikiem
"czarnych myli" [znam to znam, mimo, i nie cierpi na bezsenno]
wszystko jawi si jako nader kiepski interes, do ktrego waciwie trzeba
282

dooy, a jeeli by jeszcze policzy chodzenie, strat innych bardziej


korzystnych okazji do spdzenia czasu, to jest to nieomal harakiri, za
ktre nawet dobrego sowa si nie usyszy "gdzie ja miaem gow gdy si
na to godziem" i tak dalej....Ja decyduj wolno, przymierzam si
miesicami [te potem nieraz narzekam], ale nie podejmuj szybkich
decyzji, tak jak z tymi ramkami z odzi [pamita Pan: "mog by ramki" i
potem z wyrzutem: "niech pan od razu powie, e pan nie chce"], ale te
szybkie decyzje mona podejmowa przy komputerze, a nie w sferze
probalistyki i oceanu imponderabiliw. Tak wic [powoli dochodz w
wnioskw mowy] chciabym najpierw wydusi ilociowo wszystkie pyty
na jakie mielimy umow, aby potem zacz od zera, a take w trakcie
tego zera da Panu raz jeszcze okazj do wycofania si z imprezy, o ile
byaby nieopacalna. Wyjaniam, e ja nie chc si wycofywa, chocia
na pewno teraz osabnie tempo, bo tytuy nie bd si ju ukazyway z t
szybkoci jak do tej pory. Moe si myl - wtedy obaj skorzystamy. Z
rzeczy, ktre pamitam i ktre bezskutecznie od pocztku usiuj zdoby
brak mi do rachunku np. 3 symfonii Beethovena i 1 symfonii Sibeliusa trudno mi poj, e tego akurat nie ma, bo np. Sibelius jest pod
Karajanem na Deutsche Grammophon, wic najpopularniejszej firmie
Beneluxu, najatwiej dostpnej w caej Zapadnoj Jewropie. Nie mam te
chyba mszy Brucknera, ostatnich kwartetw, dwie pyty Beethovena i
chyba numerycznego nagrania 2 koncertu Rachmaninowa [mam tylko z
poprzedniego rzutu archiwalne nagranie (doskonae) Rubinsteina]. Brak
chyba Bacha w wykonaniu Kopmana i brak powtrnie zamwionej [to
ostatnie ju poza konkursem] pyty Erato z Bachem nagranej przez Mari
Alain. Ale z tym moemy poczeka skoro wymaga to chodzenia - nie
daem od Pana przecie Terminowoci!!!!! To sowo z ust moich nie
pado. Raczej upartego drenia "przy okazji". Oczywicie w naszych
przyszych rachunkach 58 pyt to 58 pyt, a nie 58 utworw!!!, czyli
podwjna pyta liczy si jak dwie pyty, a potrjna jak trzy. To aby Pana
na pimie uspokoi., czyli z pamici przypominam sobie niedobr 7 pyt.
By moe co przegapiem, a nie mam ani katalogu ani kopii, tak, e
nawet nie pomn co zamawiaem. Aby Panu uproci prosz w to miejsce
o 7 pyt z nagraniami muzyki pop, ktre powinny by przede wszystkim
tasze [ja mog mie dojcie po 10 dolarw - oficjalnie mog kupowa via Saturn konto z Warszawy po 13 dolarw]. W tym wypadku prosibym
Pana o kupno kilku evergreenw, a wic:
1. PINK FLOYD "THE WALL"
283

2. (DOUBLE) EMI CDS 7 46036 8 (2 CD) EMI


3. PINK FLOYD "WISH YOU WERE HERE" CDP 7 46035 2 EMI
4. PINK FLOYD "THE DARK SIDE OF THE MOON" CDP 7 46001 2 EMI
5. PINK FLOYD "MEDDLE" CDP 7 46034 2 EMI
6. ROGER WATERS "THE PROS AND CONS OF HITCH HIKING" CDP 7
46029 2 EMI
7. DIRE STRAITS "ALCHEMY"
8. DIRE STRAITS "ALCHEMY" DOUBLE 2 CD 818 243-2 POLYGRAM

Wyszo mi nie 7, ale 8 sztuk, poniewa jednak dwa s double, a pop jest
taszy [moe u abojadw jest na odwrt?] to bd uwaa, e zostaem
obsuony do zera, o ile dostan to, co wyej. Jeli byyby jakie troubles,
to prosz niczego nie zaatwia, bo nie ma popiechu, to pyty ktre znam
na pami i chc je mie tylko jako evergreeny - nie spieszy mi si, mam
dobre nagrania na kasetach. Mog by troubles z powodu takiego, e w
katalogu firmy EMI Compact Disc, z ktrego wynotowaem Pink Floydy i
Watersa przy wszystkich Floydach i przy Watersie jest napisane EXPORT
RESTRICTIONS! Katalog przywiz z Austrii nasz bywszy go. Nie
wiem dokd s te restrictions. O ile jednak nie byoby Floydw w Paryu,
to ja na razie poczekam i prosz w ogle nic nie kupowa. OK? Numerw
nie podaj, bo to kade dziecko zna od lat. Piknie si kaniam i wracam
do pracy (jutro).
Beksiski
P.S. Okazao si, e od momentu przerwania naszej rozmowy zepsu sie
telefon! Wida Dziworski jest medium telefonicznym on tak twierdzi!
P.S. Telefon ju naprawili dzwoni Kuduk w sprawie Rozmowy
mistrza ze smierci mial cynk z Instytutu Polskiego od pani Mynczyk
i przyjdzie jutro w tej sprawie.
***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 23.5.85.

Musz zanudza Pana by potwierdzi kilka spraw. Po pierwsze bya tu


przedwczoraj jedna pani, ktrej nazwisko wyleciao mi z gowy i
przekazaa mi 1000 dol. dla Dziworskiego, co potwierdziem na jej
284

danie na kawaku papieru. Poniewa dzie lub dwa dni przedtem by


ten Paski przedpoudniowy telefon, z ktrego tylko kawaek usyszaem,
bo potem rozmowa si przerwaa, a mj telefon by zablokowany do
wieczora, usiowaem wielokrotnie poczy si bezskutecznie z Panem,
aby ustali jak moliwie agodn dla mnie [czowieka niemiaego]
metod postpowania wobec Dziworskiego, jeli ju miaem wypi w
kielich goryczy, jakim byo wypacanie mu forsy. Do jego przybycia
wczoraj wieczorem o godzinie 20.30 nie udao mi si uzyska z Panem
poczenia, zdecydowaem si wic [a przez cay czas obawiaem si, e
ja mu powiem, e dostaem tylko 500 i wicej nie mam, a Pan potem da
si telefonicznie przekona - jak te ostatecznie si stao i mnie bdzie
yso z powodu tego kamstwa] wstpnie rozmawia z Dziworskim, e
"Dmochowski chce bym ja wypaca pienidze, e ja sam nie wiem jak ja
to mam przeprowadza" etc., etc. Ale oczywicie nie wspominaem nic o
tym, e pienidze w dwch kopertach po 500 oczekuj ju w szufladzie. Z
premedytacj zaproponwaem mu by podnis suchawk pierwszy i
potem sprawy potoczyy si tak jak si potoczyy, w poowie syszc o
pienidzach wczyem si - suma sumarum udao si jako przebrn
przez to wszystko bez uczucia, e byem nadmiernie dwulicowy!
Przyznam si jednak, e nie znosz podobnych sytuacji i wolabym w
nich wicej nie uczestniczy. Co do samego Dziworskiego to majc po
raz pierwszy okazj na dusz rozmow z nim zmieniem nieco zdanie:
myl po pierwsze, e jemu teraz bardzo zaley by ten film robi, ale nie
ze wzgldw finansowych tylko dlatego, e ju ma koncepcj i zapali si
do niej. Czy jest to koncepcja dobra czy za to ju nie mnie osdz [z
gry], ale wyczuem, e nie idzie mu gwnie o fors lecz gwnie o film.
Po drugie z tymi dolarami to on si nimi nie zachwyca gdy musi je
wymieni na zotwki i ju nawet mnie pyta jak to zrobi i czy bym tego
nie zrobi - a ja w caym swoim pidziesicioszecioletnim yciu nie
wymieniem na zotwki ani jednego dolara, mimo e je zarabiaem i
nawet nie wiem do kogo si z tym zwrci - pod bankiem babym si,
podobnie jak w modoci baem si podrywa dziewczyny na ulicy
[obecnie te bym si tego ba, tyle, e na szczcie mam to ju z gowy].
Czy kosztorys zrobiony przez Dziworskiego jest prawdziwy czy te
zostawi sobie tam luzy tego ani ja ani Pan nie dociekniemy. Ja bym
spraw na pocztku zacz od kosztorysu zanim wydabym, chocia
dolara, a nastpnie z t sam niewiedz czy kosztorys jest rzetelny czy z
luzami podpisabym (lub nie) umow na sum ogln, za ktr ma by
285

zrobiony film. Jeli idzie o luzy to robic taki kosztorys (dla Pana czy nie
dla Pana) porobibym tam te luzy, bo sprawy tocz si w sposb
nieprzewidziany i koncepcje ulegaj modyfikacji w zetkniciu z
rzeczywistoci - po co powtrnie przekonywa kogo, e za co musi
dopaci, skoro niewielkie luzy pozwoliyby potem na bezszelestne
przegrupowania finansowe w ramach posiadanego limitu. Nie sdz by
szo tu o osobiste zyski, bo jak mi si wydaje Dziworskiemu zaley na
tym, by zrobi dobry film, a nie na tym by si obowi. By bardzo zy, e
musi co skroba, bo podobno ostateczn sum ci Pan o 33 %. Czy te
33 % mieszcz si w granicach luzu o tym nie wiem ani ja ani Pan. W
kadym razie Dziworski kipia jeszcze czas jaki po telefonie, tak, e
ostatecznie zapomnielimy dogada spraw tych kaset U-Matic [tak si to
pisze?] i bd musia do niego napisa pod wskazany przez Pana adres,
ale najpierw zapytam Kuduka czy mog przegra ten film te na U-Matic?
Chyba tak, skoro to sprzt profesjonalny. Na video w ogle na razie si
nie znam. To by byo na tyle.

Pyty sucham z zapaem ju przez drugi dzie i na razie nie byo adnej
zausterkowanej [zreszt wrd nieplombowanych nie byo adnej, bo je
przesuchaem na wstpie]. Absolutnie doskonae jest nagranie 3 symfonii
Mahlera pod Soltim i opery "Moses i Aron" Schoenberga te pod Soltim.
To drugie jest poza tym wspaniae technicznie i sdz, e ta pyta nazbiera
w tym roku nagrd. To nareszcie jest naprawd "nagranie cyfrowe i
odczyt laserowy" tak jak to zapowiadaa reklama. W niektrych
niezalenie od ceny [np. symfonia "Dante" Liszta - wciekle droga] mimo
bardzo dobrej pyty, samo nagranie ma szum na poziomie nagrania
analogowego, w ogle czciej teraz ni dawniej [na skutek idealnoci
odtwarzania] widzi si bdy samego nagrania i bardzo rzadko s nagrania
rewelacyjne technicznie. WAR REQUIEM jeszcze nie suchaem. To tyle
dobrego. Piknie si kaniam i oboje Pastwa pozdrawiam.
Beksiski
PS. W sprawie pracowni na razie brak jakiejkolwiek odpowiedzi.
PS. Jeszcze sprawa ram poruszona wczoraj w telefonie: Ow potwierdzam to,
co powiedziaem, e obrazy mniejsze oprawi albo w swoje ramy albo na
wasny koszt u ramiarza, natomiast obrazy due jak ju omawialimy
286

poprzednio, mog by wykonane w dwch wariantach, z ktrych jeden i drugi


wymagaj prb. Jeden to wysane bez ram i oprawione w Paryu [wymaga do
wykonania prb z foliami, ktre wykonam w cigu czerwca], drugi wariant to
wykonanie ram i skrzy w potrzebnej iloci w Paryu i przywiezienie ich tu, a ja
w cigu jednego dnia wstawi w nie obrazy. I jeden i drugi wariant wymagaj
prbki ramy do mojej dyspozycji, gdy musz wiedzie czy rama jest
dostatecznie szeroka, by na stae zabezpieczy obraz oraz jak gbokie s felce
gdy od tego zaley jak wielki pas dookoa obrazu bdzie nimi przesonity, a to
z kolei rzutuje na to jak mam malowa: bardziej do samego kraju lub kawaek
od kraju - wbrew pozorom nie jest to co co mona zostawi "na potem", bo
potem albo ramy zasaniaj [a w konsekwencji podrapi] kawaek istotny obrazu
przy krawdzi lub dla odmiany nie bd w stanie przykry niedomalowa.

***
Monsieur Zdzisaw Beksiski
W-wa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly le Roi, le 25 V 85
Szanowny, Drogi Panie
Przesyam zapowiedziany prototyp zaproszenia. Po lewej
wewntrznej stronie bdzie tekst o Panu (Wajdy, Miosza lub
Polaskiego w zalenoci od tego, ktry zgodzi si go napisa). Po
prawej bdzie tekst zaproszenia na wernisa. Litery bd biae na
czarnym tle, ktre tak jak na wierzchu, bd pokryte byszczcym
si filmem.
Dla wikszej sztywnoci listu wysyam rwnie jeden egzemplarz
katalogu - zwiastuna.
Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej
Piotr Dmochowski
***
287

W. Pan Zdzisaw Beksiski


Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly-le-Roi le 2 juin 1985


Szanowny, Drogi Panie
1) Pyty wskazane mi w ostatnim Panskim licie wyl razem z
ramami to znaczy prawdopodobnie za dwa tygodnie, poniewa
wtedy dopiero kto znajomy wybiera si do Warszawy. Przez t
esz sam osob wyl dalsz fors Dziworskiemu chyba, i
nastpiyby nowe ustalenia podczas mej z nim rozmowy
telefonicznej 6-go czerwca.
2) Mam nadziej, i dotar do Pana nareszcie list z prbkami
papieru do rysowania. Przyznam, i wiele sobie po tym obiecuj,
poniewa chcc w nastpnej wystawie pokaza Paskie rysunki
byoby mi, jak to ju mwiem zrczniej posiada tak dawne jak i
nowe prace. Tote z wielkimi nadziejami i radoci przyjem
zapowied, i by moe, (poniewa w adnym wypadku nie
chciabym by czu si Pan pod presj) przez pewien czas wrciby
Pan do rysunku.
3) Przypominam o mej probie wydobycia listw Pana od
Urbanowicza, do pofotokopiowania ich.
4) Cinieniomierz ze wskanikiem pulsu elektroniczny (wskazujcy
wynik na maym ekranie) kosztuje 160 dolarw. Prosz da mi
zna czy mam go kupowa.
5) Nie bardzo wiem jak wybrn z dylematu Nyczka. Jak to ju
mwiem Panu przez telefon jego tekst, po dokadnym poprawieniu
stylu, wyciciu wstpu i konkluzji i po dooeniu sporej iloci sw
wyjaniajcych a obciciu masy sw zaciemniajcych jego
doskonae spojrzenie na Pana malarstwo, jak rwnie zmianie
tytuu na "Beksiski - malarstwo bez znaczenia" (poprzedni tytu by
workiem do ktrego wszystko mona byo woy a na dodatek nie
bardzo wskazywa dlaczego Beksiski miaby by wzorem tego jak
288

y) sta si zupenie dobrym artykuem. Nie spodziewam si


jednak by Nyczek okaza si pokornym uczniem, ktry akceptuje
lekcje mao znanego mu Dmochowskiego i cicho przyjmuje jego
korekty. Tote by unikn nudnych przetargw o kade sowo (tym
trudniejsze, i Nyczek zdaje si nie zna francuskiego i musiabym
tumaczy na polski to, co zredagowaem po francusku), po prostu
sam napisz co podobnego o ile okae si, i jestem do tego
zdolny. Boj si jednak, i gwna zaleta Nyczka, ktr jest umiar i
trzewe spojrzenie znikn wwczas, gdy prno sobie nakazuj
spokj redagujc teksty z reguy polemiczne w przewidywaniu
atakw, ktre sam czasem prowokuj wywoujc je jak wilka z lasu.
Na prb wysyam Panu, przetumaczony na polski, krtki wstp
tego, co chciabym by stao si wstpem do mego wasnego tekstu.
6) Waciwa przyczyna, dla ktrej pisz dzisiaj jest jednak inna.
Chodzi mi o sprecyzowanie tego comy sobie powiedzieli przez
telefon kilkanacie dni temu, a co na tyle jest wane, i wymaga
pisemnego potwierdzenia. Tym bardziej, i o ile zapewni mnie
Pan, e "na pewno si dogadamy" to jednak nie okrelilimy
warunkw tego dogadania.
Ot coraz bardziej zdecydowany jestem podj ryzyko i
sprbowa sprzeda kilka obrazw podczas padziernikowej
wystawy. Cena, ktr zaproponuj bdzie tak wysoka, i mao
bdzie chtnych. Chodzi jednak o nadanie Panu najwyszej rangi
wskazujc od razu, i w przyszoci, gdy ju sprzeda ruszy,
sytuowa si Pan bdzie w bardzo wysokim rzdzie. Co zreszt,
paradoksalnie, moe przyspieszy moment gdy zacznie si Pan
sprzedawa.
Na wypadek jednak gdyby od razu udao si jeden czy nawet kilka
obrazw sprzeda za ow bardzo wywindowan cen mgbym
znale si w sytuacji krytycznej wynikej z mego popiechu:
mgbym straci m uprzywilejowan pozycj startow, ktra
upowania mnie (i zmusza zarazem) do zakupu za cen
standardow dwunastu obrazw rocznie w okresie startowym a nie
tylko do 25 procent produkcji rocznej, jak to nastpi w okresie
289

postartowym. Przyspieszajc start podcibym sobie za szybko


wygodn ga, na ktrej siedz.
W zwizku z tym proponuj Panu by moje prawo (tak jak mj
obowizek) do zakupu 12 obrazw rocznie za cen standardow
objo nie tylko prace stworzone w obecnym roku, ale rwnie i
prace stworzne w przyszym roku. W ten sposb bez obawy bd
mg stara si o przyspieszenie momentu sprzeday Pana
obrazw za jak najwysz cen.
Przez telefon zapewni mnie Pan, i nie chodzi Mu o pienidze i e
z pewnoci si dogadamy. Wolabym by rzecz ta zostaa
sformuowana precyzyjnie i niejako oficjalnie. Tak jak to mamy
zwyczaj robi w sprawach istotnych.
Dodaj, i na wystawie chciabym zaproponowa do sprzeday
dwa moje obrazy i dwa obrazy komisowe. W ten sposb
zachowana bdzie rwnowaga pomidzy nami i usunita
zawczasu kada przyczyna nieufnoci i nieporozumie.
7) W tym samym duchu chciabym by uzna Pan, i sze obrazw,
jakie zamwiem z ostatniej Paskiej produkcji (dua katedra, maa
katedra, to, co nazywam "trba sonia", ruiny z elementem
fruwajcym, gowa kobieca z wieloma rkami i popiersie
mczyzny z dzieckiem w czepku) zostay ju przez mnie kupione,
tyle tylko, i (tak jak to zostao uzgodnione z rysunkami) jestem
Panu winien za nie pienidze. W ten sposb, jako ich waciciel,
(cho duny, lecz penoprawny) bd mg wystawi jeden wrd
dwch, ktre, jako moje chc zaproponowa do sprzeday. Nie
bd wic w faszywej sytuacji kogo, kto sprzedaje jako swj
obraz ktry do niego jeszcze nie naley. Bardzo prosz o wyrane
zabranie stanowiska w tej sprawie tak jak w sprawie poruszonej w
pt. 6.
Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej a miej Pani ycz szybkiego
powrotu do wietnej formy.
Piotr Dmochowski

290

***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 2.6.85.

Doszed wczoraj list z katalogami wystawy [penym i fragmentarycznym]


oraz dzwoni Nyczek, informujc, e jego znajoma ma dla mnie "jak"
przesyk od Pana, ale jest na weekendzie i w przyszym tygodniu
skontaktuje si ze mn w tej sprawie. Nie ma jednak jak dotd prbek
papieru, ale moe sprawa ta [o ile nie bya kosztowna] bdzie bardziej
baha w tej chwili, gdy aktualnie mimo wszystko maluj. "Wydusiem"
nareszcie wczoraj tkwicy na stalugach przez blisko dwa tygodnie obraz
ZN i zaczem obraz TZ. Naprawd w tej opieszaoci nie byo (jak Pan
ju wie z telefonw) mojej winy. Sprawa mojej ony, ktra planowo
opucia szpital nie jest bynajmniej jasna i budzi we mnie powany
niepokj, nie wykluczam wic e nastpny obraz znowu bdzie malowany
na raty, bo nie wida przed nami skrawka czystego nieba. Gdy
wychodzilimy ze szpitala [jeszcze na korytarzu] dostaa znowu tego
ataku blu w oczach i znowu przejciowo miaa zaburzenia widzenia natychmiast zmierzylimy cinienie i miaa 165/115, czyli przede
wszystkim niepokojce byo wysokie rozkurczowe. W okresie po owych
krwotokach, gdy cinienie byo 210/110, udao si je zbi rodkami
farmakologicznymi do poziomu redniego 135/85 czasem nieco wyszego
w grnej wartoci, czasami nieco niszego i tak rzecz utrzymywaa si do
maja - teraz po powrocie ze szpitala cinienie jest stale w granicach
160/110 plus minus par kresek w gr i w d w obu wartociach. Pod
wieczr obie wartoci jakby si od siebie oddalay [grna ronie dolna
maleje] z rana za zbliay. Moe si to wiza z leczeniem hormonalnym
ginekologicznym i innymi sprawami, ruszamy wic od poniedziaku,
wtorku po doktorach, co (by moe) znowu zaowocuje szpitalem. Na
mnie w zwizku z tym spada nieco wicej obowizkw domowych,
zmaleje wic chyba nieco moja wydajno, poza tym musz niestety
zrobi kurs prowadzenia samochodu, a co waniejsze intensywnie
powiczy jazd po miecie aby w pewnym zakresie przej obowizki
ony take na tym polu. Nie wiem, co by si stao gdyby jej zanik
widzenia wystpi w trakcie prowadzenia wozu po miecie! Martwi mnie
to wszystko co mi ukradnie czas take z powodw naszej umowy, ktra w
tym roku jak sdz nieco ucierpi, jeeli idzie o moj wydajno.
291

Z Kudukiem rozmawiaem dzisiaj i caa reszta naley do Dziworskiego.


Ma mu dostarczy kasety U-Matic i VAS - skontaktowali si na festiwalu
w Krakowie i reszta jest niejako poza moj kontrol, z wyjtkiem tego, e
powiedziaem Kudukowi, i ponios koszta w Pana imieniu i prosz by
kasety zostay po nagraniu przekazane mnie. Bd nagrane wycznie w
PAL, gdy u nas nie ma francuskiego SECM a jest tylko rosyjski
SECAM.
Co do nowego katalogu to sw par, ktrych niech Pan sobie teraz nie
bierze do serca (ale na przyszo tak). Chodzi o kaszetowanie formatw.
Ow w moim odczuciu rzecz niesychanie istotn jest zamieszczenie na
reprodukcji jak najbardziej caego formatu. Czasami jest to niewykonalne,
bo ramki rzucaj cie, ale materia robiony przez Glinickiego jest robiony
"od koca do koca", wic ten problem nie przeszkadza w uzyskaniu
penego formatu. Zapewne chodzio Panu o kompozycj okadki i format
nieco odcity od dou wydawa si korzystniejszy, tym niemniej prosz mi
wierzy ja maluj obrazy, [co niejednokrotnie podkrelaem w
rozmowach] podobnie jak obrazy abstrakcyjne i mniej jest istotna nazwa
przedmiotw na nich [te wsadzane s w obraz z penym poczuciem ich
wieloletniej konwencjonalnoci i raczej jako sztafarz, na skutek czego
maj by wymienialne na inne lub bez szkody eliminowane z obrazu], ni
ukad tych przedmiotw wzgldem siebie, ich ksztat, linie jakie w nich
wystpuj, oraz sposb w jaki ten ksztat i linie wi si tak z innymi
ksztatami i liniami na powierzchni obrazu jak te z obrzeem obrazu i
jego proporcjami [dugo i szeroko]. W zwizku z powyszym, jeli
maluj np. posta niosc ciemn latarni, to jeli zmieni zamiar i
postanowi by ta latarnia pona, to musz zarazem zmieni ksztat
drzewa na horyzoncie i ksztat chmur na niebie lub te nie zmieniajc ani
tego ani tamtego, domalowa w odpowiednim miejscu jaki przedmiot
bdcy wizualnym rwnowanikiem wiata padajcego z latarni. Jeli
latarni zechc zastpi lask lub kijem, to nie jest wykluczone, i bd
musia doda drug posta lub psa, lub zmieni szat postaci, ktra kij
niesie, jeli za z kolei zaczn zmienia zbyt silnie chmury na niebie, to
by moe bd musia wyrzuci nie tylko lask, ale i latarni, a na kocu
take posta zostawiajc samego psa. Wielokrotnie o tym mwiem.
Oczywicie istnieje na obrazie "temat centralny", ale nie jest on a do tego
stopnia wany jakby to sugerowaa nazwa. BARDZO natomiast wane
jest wzajemne uzupenianie si kierunkw, linii i napi tak ksztatu jak i
koloru. W zwizku z powyszym odcicie czci fadw z sukni, czy
292

czci z morza, nie jest po prostu uszczupleniem "identycznej" materii,


ktra i bez tego fragmentu pozostaje tym samym, lecz rozwaleniem
caej kompozycji na nice, podobnie jak odcicie kilku taktw z finau
symfonii czy te nawet z dowolnej jej czci, czyni pozosta reszt
niezrozumia lub te co najmniej okaleczon. Gdy maluj fal lub fady,
to nie chodzi tu wycznie o wod i ptno, lecz o ukad linii, ksztatw i
kolorw, ktre w caoci musz harmonizowa z wosami, chmurami,
statkiem-wann i kolorami, jak te ksztatem i rozmiarami obrazu!
Niczego tu nie da si przesun lub odci, by nie musiao si zaraz (jak
w fudze) przesuwa wszystkiego nieomal, na inne pozycje. Pisz to
wszystko nie tyle w zwizku z folderem, bo i tak nikt nieomal nie skapuje
si na tym, co tutaj bajam i rzecz moe by taka, jaka jest, bez
najmniejszej szkody dla publicity - szczeglnie, e jest adnie
wydrukowana i robi fajne wraenie, gdyby jednak kiedy dojrzaa sprawa
albumu to naprawd bagam o reprodukowanie moliwie "od rogu do
rogu", nawet gdyby ukad graficzny mia na tym ucierpie. Prosz
zarazem wybaczy, e krytykuj, ale myl, e krytyka tego typu bdzie w
przyszoci z korzyci dla nas obu.
Poza tym boj si troch, [ale to ju na marginesie] owych koncepcji, by
tekst do foldera pisa Miosz, Polaski lub Wajda. Czy nie czuje Pan
obawy, e jest w tym co podobnego, jak w owym tekcie o mnie
napisanym na zamwienie Amerykanina, w ktrym wystpowaem w
towarzystwie Miosza, Wojtyy, Wasy i by moe Boka? Bya przed
laty taka piosenka "Nadchodz Donsowie": Id, id Polacy, ubodzy
krewni kultury europejskiej! Oczywicie w tym szalestwie jest metoda,
ale ona mi si nie podoba. Nawet mimo tego, i na takim zadufaniu
napewno strac. Piknie oboje Pastwa pozdrawiam.
Beksiski
***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 10.6.85.

Tylko kilka sw, bo inaczej nigdy nie skocz tego obrazu, ktry mam na
stalugach, bo albo bl gowy albo odpowiadanie na listy, albo sprawunki i
stanie w ogonach.... Ow wczoraj z tym telefonem wyszo niefortunnie,
293

ale chyba nie byo w tym mojej winy? Termin by przez Pana zaklepany
na 9 czerwca o godzinie 19 wieczorem i potem raz jeszcze powtrzony
identycznie w trakcie rozmowy w dniu 6 bm. Czekaem wic od godziny
19 do godziny 21 nie odchodzc od telefonu - zrezygnowaem z co
niedzielnej wizyty u rodziny, ktra zazwyczaj wypada w interwale
pomidzy 18 - 22, a ktra poprzedzona jest przejadk samochodow w
okolice i do lasu, malowaem jak osio przez dzie cay i wreszcie o
godzinie 21 zdecydowaem, e nie bdzie Pan ju dzwoni, wczyem
reponder i poszlimy si przej po osiedlu, by mie odrobin spaceru.
Wrcilimy okoo 22 i byo paskie nagranie na reponderze, oraz
informacja od mojej mamy, e Pan bdzie dzwoni "za godzin". Nie
mogem dociec ani ustali z mam czy nagranie na reponderze byo
zrobione przed rozmow z ni, czy po rozmowie z ni [reponder
nastawiony jest na 5 dzwonkw, ale nie wykluczam, e jeli podniosa
suchawk po 4 dzwonku, a Pan zadzwoni w chwil potem po raz drugi,
to reponder wczy si od razu, czego nie moga sysze, bo jest on w
mojej pracowni]. Czekaem jednak bezskutecznie do pnocy i nie byo
ju telefonu, a miaem par istotnych spraw do zakomunikowania... No
trudno, nastpn rozmow wyznaczy Pan na 17 czerwca o godzinie 19,
bd wic w poniedziaek 17 oczekiwa od 19 do pnocy "non stop" w
domu.
Narobi Pan troch zamtu t spraw drugiej przesyki pieninej dla
Dziworskiego, bo zapyta mnie Pan, [co byo nagrane, bo kontrolowaem
potem - zawsze po raz drugi przesuchuj rozmowy, aby mi nic nie uszo]
"czy otrzyma pan ju drug przesyk pienin dla Dziworskiego", a z
rozmowy potem wyszo, e jest to 1000 dol. Z kilku nastpnych rozmw
telefonicznych wynikao, e przesyka ta jest w posiadaniu jakiej pani,
znajomej Nyczka, a ona nie kontaktowaa si ze mn, termin przyjcia
Dziworskiego si zblia - wpadem w panik, e baba zgubia pienidze,
wydzwaniaem Nyczka, poganiaem, on jej szuka, e pienidze potrzebne
s, bo Dziworski ma wypaca stolarzy, po czym w trakcie rozmowy w
dniu 6 bm najspokojniej powiedzia Pan, e forsy przez ni i przez nikogo
w ogle jeszcze Pan nie poda. No wic jakim cudem pytanie "czy
otrzyma pan ju...." Potem przepraszajc musiaem odwoywa u Nyczka
cay alert. Jak bowiem mogem otrzyma co, czego Pan nie wysa i jaki
by sens zadawania tak sformuowanego pytania????
294

Ale mniejsza o to, bo musz napisa to, co najwaniejsze. Ow zapewne


ilo docelowa obrazw ulegnie redukcji do tych 3 jakie ju mam i
ewentualnie 4 jaki maluj (o ile go skocz), gdy jest bardzo stanowcze
zalecenie lekarza, abym z on pojecha na urlop "w najbliszym czasie"
[pytaem czy nie lepiej wysa j sam, ale zalecili bym z ni jecha] co
wygryzie mi miesic, a wic w zasadzie prawie wszystko co dzieli mnie
od paskiego przyjazdu. Urlop ma polega na wyjedzie z Warszawy,
choby do innego miasta, tak, aby przez czas jaki moga zdystanswa si
od satelity i obu wahadowow [satelita to Tomek, a wahadowce to obie
babcie wykonujce kursy od TV do kuchni na jedzenie i spowrotem] bo
jej ciepienia maj podoe nie tylko klimakteryjne, ale i psychogenne i w
przeciwnym wypadku mog si nasili. Caa ta sprawa jest bardzo trudna
do przeprowadzenia, bo jeli i ja mam jecha, to trzeba znale obsug do
wahadowcw, bo satelita da sobie rad sam, a jeli nawet nie da, to
powinien si tego uczy. W konkretnych warszawskich warunkach nie
jest proste znale kogo do gotowania i aprowizowania dwch staruszek:
pienidze niewiele tu rozwizuj, ale licz, e co wymylimy. Niestety
jednak z obrazami bdzie gorzej, ale myl, e wystawa na tym nie
ucierpi, bo materia na ni ju jest.
Gdybym obecnie nie mia wicej obrazw [s dwa due i jeden kwadrat
88 x 92 oraz jeden duy w robocie], to na oprawienie tych co mam
posiadam rozwizanie awaryjne, pracochonne i nieco trudne do
wykonania w moich konkretnych warunkach, ale sprawdzone ju idealnie.
Polegaoby ono na sklejeniu z posiadanego materiau profili ramowych,
ktre byyby estetycznie "do przyjcia" [musiabym kad listw skleja z
dwch innych].
Po przerwie wieczorem :
Zakrzyykowaem zdania na temat skrzyni zrobionej w Paryu i bdcej w
posiadaniu Rymszy, bo by moe nadaaby si w tym ukadzie do dwch
obrazw, ale by moe i nie, gdy obrazy byyby o par milimetrw dusze i
szersze, a take o okoo 4 mm grubsze ni onierze w doku. Ramki tego typu
nie byyby adne, ale do przyjcia i mimo wielkich trudnoci z ich
wykonaniem, traktowabym je jako ostateczn desk ratunku. (W lipcu ramiarze
moga miec urlopy). Tylko w wypadku mniejszej iloci gdy sklejanie dla 8
sztuk to byoby szalestwo.

295

Co do embalau, to jak ju pisaem prby bd przeprowadzone, a ich wyniki


zna bd w dniu 27 czerwca. Pisaem, e powicam na to czerwiec - pytanie
przez telefon "czy ju Pan zrobi prby" wskazuje, e nie czyta Pan uwanie
mego dawniejszego listu. Prba musi trwa dwa tygodnie, a schnicie obrazu
pod ni te dwa tygodnie, razem miesic - zaczem prb w dniu 30 maja w
czwartek pokrywajc najmniej wany obraz warstw kocow i teraz ona
dosycha. Pene wyschnicie jest po 12 miesicach, ale wstpne wyschnicie
(zgdnie z danymi producenta) po dwch tygodniach. Nic tu nie jest robione na
lip i wszystko planowo, ale skutek moe by pozytywny lub negatywny, trudno
zagwarantowa. Prba bdzie polegaa na przyciniciu kilku typw folii do
obrazu i obcieniu ciarem - powinno to by jeszcze poddane wibracjom
symulujcym transport, ale 2 jak zrobi st wibracyjny skoro samo pooenie
na pasko obrazu zajmie mi na dwa tygodnie 3/4 mego duego stou? O ile folia
nie przyklei si, ani nie zostawi ladw, bdziemy mogli wysya obrazy bez
ram, pod warunkiem, e bdzie do tego celu specjalna skrzynia. Skrzynia taka
musi mie podwjne dno i podwjne wieko z dykty, tak, aby obcienie
czymkolwiek w transporcie wieka lub dna, nie powodowao nacisku na obrazy!
Przemylalem to dokadnie, [chocia by moe popeniem w tym myleniu
pomyki]. Aby tak skrzyni wykona [a musz zrobi j sam, bo standart
dokadnoci musi by cakiem inny ni to, co oferuje Rymsza i co w ogle
zdolny jest zrozumie] musz mie nastpujcy materia:
1. 4 arkusze dykty 6-8 mm o formacie 150 x 150 cm niepouszkadzane,
niepozaamywane, niepofalowane, bez pcherzy i wybrzusze.
2. 6 pasw z pyty wirowej o gruboci 16 - 20 mm, dugich na 160 cm i
szerokich na 136 cm - musz one by absolutnie identyczne, rwne i ucite i
wygadzone tak, jakby miay suy do wykonania pek - krawdzie musz by
dokadnie pod ktem prostym tak, aby w przekroju nie mia ani trapezu ani
rombu [rbu] [rmbu?][cholera jak si to pisze?]
3. 20 listewek z drewna mikkiego suchego, bez jednego ska, czterostronnie
ostruganych na gadko [pod ktem prostym: bez trapezu i rombu lecz absolutnie
na prostokt, jest to niesychanie wane]. Listewki winny mie przekrj 40 mm
x 30 mm i dugo 160 cm kada. Powinny by identyczne w przekroju, tak by
pooone obok siebie nie rniy si "ta grubsza ta ciesza" etc....
Jeli materia ten dostan od Rymszy do dnia 30 lipca, to na poow sierpnia
bdzie gotowa skrzynia skrcana na ruby i umoliwiajca pakowanie 10 lub
mniej obrazw bez ram.
Ale to wszystko dopiero wtedy, gdy eksperyment z foli zda egzamin [to raz]. I
jeli prbki ram wysanych przez Pana bd w mej opinii gwarantoway, e
296

nadaj si na opraw obrazw malowanych na pytach pilniowych [to dwa].


Wszelkie pene wyrzutu i rozpaczy woania z Parya przez telefon, dlaczego
pan zakada, e Rymsza nie wykona ram, nieche pan zadzwoni do Rymszy
etc." nie maj sensu, jeli s robione teraz, bo po co skrzynia skoro nie bdzie
ram lub skoro eksperyment si nie uda?

Boe! po co ja to wszystko pisz, mimo, i jestem po caym dniu pracy


zmczony jak zwierz! Przecie to jest oczywiste i omawialimy to w
Warszawie! Pan wszystko zapomina, przeinacza albo zaatwia po
terminie, ale winni s wszyscy tylko nie Pan. Przecie prbki ram mona
ju byo wielokrotnie poda do Warszawy, a mwiem, e jest to problem
kapitalny [oprcz eksperymentu z foli, ktry planowo przeprowadzam i
bd gotowy na "tak" lub "nie" w terminie]. To tyle.
Niej i na odwrocie szkice odrczne, (ale w skali) przekroju przez skrzyni oraz
wyjanienie, co uwaam za "krawdzie dokadnie pod ktem prostym" w
punkcie drugim. Prosz napisa do Rymszy, jaki ma by standart i poleci, by
zgosi si u mnie w dniu 27 czerwca, gdy bd ju zna wynik eksperymentu, a
podam mu dokadnie na gb, o co mi idzie i jakie to ma by. Bdzie mia
miesic czasu na wykonanie. Piknie si kaniam i przepraszam, e byem
cokolwiek nieuprzejmy, ale poniekd zostaem sprowokowany.

Ukony dla Pani!


Beksiski
(RYSUNEK)
PS. Zestawiajc materia, zamwiem z niewielkim zapasem. Arkusze dykty
[sklejki] (pyta pilniowa si nie nadaje) maj w Polsce znormalizowany format
150 x 150 plus minus p centymetra - wytn sobie z nich taki format, jaki
bdzie potrzebny, ale dugo 148 cm jest minimalna poniej tej dugoci nie
dam ju rady, gdy taka bdzie dugo skrzyni [szeroko mniejsza]. Jeli idzie
o pasy z pyty wirowej, to potrzebne s 4 sztuki, a nie 6, a jeli idzie o listwy,
to potrzebne jest 16 listew, a nie 20, za dugo wystarczyaby 150 zamiast
160, ale jak znam ycie to mimo naciskw i gadania co najmniej 1 pas i trzy
listwy bd od razu do wyrzucenia na skutek tego, e bd albo krzywe, albo
pknite albo w inny sposb do dupy, za ja te mog co spieprzy na skutek
zego wyliczenia, wic musz mie pewien zapas.
Orientacyjna waga samej skrzyni w zalenoci od gatunku drewna, gruboci
pyty wirowej i dykty [nie ciesza ni 6 mm] bdzie wynosi od 45 - 60 kg.
297

Orientacyjna waga 10 obrazw bez ram wraz z foli bdzie wynosi ca 60 kg.
Tak wic w maksymalnym wyadowaniu i maksymalnej gruboci trzeba si
liczy z wag 120 kg!!! Jeeli to Panu nie pasuje, to prosz od razu wymyle
inny wariant. Z gruboci listew i dykty nie da si zej, bo to ma due rozmiary,
mona jednak rzecz przewidzie na 4 obrazy, ale ostrzegam, e dwch skrzy
nie buduj, bo nawet jedn robi z dobroci serca, a nie z obowizku!! Inne
mona wykona w oparciu o zaczony szkic take w Paryu. Z tym, e w takiej
sytuacji musiabym wysa jedn pyt na wzr wielkoci, bo to musi by super
dokadne aby towar si nie chata w rodku i by byo miejsce na chwytanie
doni i wydobywanie obrazw przez dwie osoby.
(RYSUNEK)

***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 20.6.85.

Mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa... Chodzi o skrzynie i wysyk bez
ram. Oczywicie jak to zwykle bywa do najdrobniejszych szczegw
przemylana akcja rozbija si o co, co nie wpado ani przez chwil do gowy, a
co dopiero unaocznia praktyka ycia codziennego. Ow skrzyni i wysyk
przewidziaem na maksimum 10 obrazw (z moliwoci oczywicie od 1 do
10), a dopiero w tej chwili doszo do mej skoatanej gowy, e w mojej pracowni
jest miejsce na maksimum 4 obrazy due bez ram i nigdzie na terenie caego
domu nie ma miejsca na obraz pity, za obraz czwarty ma miejsce na stalugach,
jeli chciabym malowa obraz pity, to najpierw musiabym znale miejsce na
ten czwarty po zdjciu go ze stalug, a takie miejsce nie istnieje... Musz, [aby je
opiera o siebie wzajemnie, bo w takiej sytuacji mog od biedy w hallu zmieci
kilka obrazw i w schowku u teciowej te kilka] oprawi je uprzednio w ramy,
tak, aby po oparciu o siebie nie dotykay si wzajemnie stron zamalowan. W
zwizku z powyszym przerwaem przed chwil "prb" i podjem decyzj, by
nastpny transport zrobi metod wyprbowan, czyli w ramach. Wysyka bez
ram wygldaaby podobnie jak do tej pory projektowaem i skrzynia te
podobnie, ale byaby lejsza i ciesza [ok. 9,5 cm gruboci] oraz musiaby by
kto kto by wysya po trzy obrazy z Warszawy z t czstotliwoci z jak bd
powstaway, tak, aby nie byo zatorw. Sprawa ta wymaga precyzyjnego
dogadania [zawsze tracimy czas na pieprzenie o tym czy niebo maluje mi si
lepiej pod wpywem muzyki Bacha czy Messiaena - nagrywamy to, kopiujemy
etc., a nie ma ani chwili lub tylko w przelocie s rozmowy rzeczowe; w zwizku
z powyszym po przeszo roku czasu nadal sypie si caa strona techniczna
298

naszego przedsiwzicia, ktra wymaga przysicia fadw, spisania na


maszynie, ustalenia terminw oraz ludzi odpowiedzialnych, tak, aby w
przyszoci nie trzeba byo tym wreszcie zaprzta gowy]. W zasadzie ja
umywaem rce od samego pocztku i w umowie naley to do Pana, ale przyzna
Pan, e do dnia dzisiejszego nie stoi to mocno pod adnym wzgldem. W
ramach czy bez ram transport musi by oparty o skrzynie wielokrotnego uytku,
o ludzi, ktrzy to czyni bd w sposb permanentny i rytmiczny, o adresy [by
"Dmochowski" si nie powtarza] etc., etc. To wszystko jest w proszku tak samo
jak przed rokiem gdymy startowali!!!

To tyle tego dobrego. Przerwaem "prb" z rozkosz, bo st mi jest stale


potrzebny, a tylko st w mojej pracowni suy mi do jej
przeprowadzania. Po tygodniu prby wszystko jest OK, czyli rokowania
s pomylne. Przerwaem j na par godzin wprawdzie dwukrotnie, ale
niestety miaem goci po linii artystycznej i musz wtedy gdzie ich
przyj, poda herbat etc. Gocie byli wicej dostojni, czyli dyrektor
Muzeaum Archidiecezji Warszawskiej ksidz Przekaziski i
zapowiadajca go Nabona Niewiasta. Wykrcaem si jak mogem, ale
wypadao da im jeden obraz, bo powstaje galeria przy Muzeum
Archidiecezji i wyszedbym na Agenta Kremla, gdybym tam obrazu nie
da. Nabon Niewiast pamitam jeszcze z roku 1977, gdy nie mogem
dosta meldunku warszawskiego i ona wtedy umwia mnie wbrew mej
woli z jednym z sekretarzy KC, do ktrego to spotkania nie doszo, bo
gdy telefonistka z KC zatytuowaa mnie "towarzyszu" postanowiem nie
i do KC, bo czuem si gupio. Wtedy mnie wymiewaa i podobnie
wymiewaa teraz, gdy nie chciaem mie nic wsplnego z Archidiecezj.
S ludzie, ktrzy musz dziaa w strukturach i s ludzie, ktrzy lubi by
pustelnikami. Ja nale do tych drugich. Obraz jednak daem, wielebny
Przekaziski jest czowiekiem modym i sympatycznym, na otwarcie
galerii i tak nie przyjd, bo nigdy na nic takiego nie chodz, tym niemniej
przerwao mi to prb, bo baem si, e lecy na pask na moim stole
obraz pod obcinikami i foliami mgby ulec uszkodzeniu w trakcie
owej wizyty. (Dwch wizyt).
Jutro bdziemy rozmawia przez telefon, wic nic innego na razie nie
mam do przekazania, z wyjtkiem tego, e mgby Pan sobie sprawi tak
jak i ja adapter telefoniczny [skoro uwielbia Pan "urzdzenia"], ktry
umoliwiaby nagrywanie telefonw na magnetofon - w takiej sytuacji nie
musiabym wielu rzeczy pisa, bo powiedziabym je i miabym to
poczucie, e sowa te zostay zarejestrowane i nie poszy na wiatr - pisz
299

bowiem ten list gwnie po to, by to, co mwi o ramach i skrzyniach


zostao przez Pana zapamitane, gdy powiedziawszy to przez telefon nie
miabym tej pewnoci, skoro gadamy przez p godziny i to chaotycznie.
Taki adapter telefoniczny, ktry najczciej wyglda jak przyssawka z
gumk, ktr umieszcza si w okrelonym miejscu na telefonie, a wtyczk
w magnetofonie [jest to poczenie indukcyjne, ale bywaj te inne]
mona dosta w wielu sklepach na zachodzie za grosze. Ja zrobiem to
sobie sam. Po nagraniu duszej rozmowy sucham jej raz jeszcze i
zawsze okazuje si, e za pierwszym razem le j zapamitaem.
Dziworskiemu wysaem kartk, a potem gdy zadzwoni rozmawiaem z
nim przez telefon, ale on zapewne nie przyjdzie do mnie, by rozmwia z
Panem jutro bo ma mas roboty w zwizku z filmem. Zdjcia zaczynaj w
poniedziaek 24 bm. Obecnie przeprowadzane s intensywne
przygotowania, testowanie prbek filmu, sprztu etc. Z Wajd rozmawia,
ale nie ma jeszcze odpowiedzi, gdy problem polega na tym, e Wajda nie
jest pewien czy potrafi napisa kilka sw na mj temat, tak, aby nie
wstydzi si tego tekstu, ktry bdzie czony w Paryu z jego
nazwiskiem. Doskonale to rozumiem i sam zawsze te dr na myl, e
kto ode mnie tego zada. A mj tekst na czyj temat nie jest stawiany
pod osd opinii publicznej Parya najwyej Wabrzycha. Jest to stawianie
facetw w trudnym pooeniu i prosiem Dziworskiego, by przeprosi w
moim imieniu Wajd, e nie ja to wymyliem sobie tylko Pan!!! To tyle.
Piknie pozdrawiam oboje Pastwa
Beksiski
PS. Listy ani prbki ram ani forsa ani CD jeszcze nie dotary.
***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 26.6.85.

No to by spdzik nielichy w trakcie tej rozmowy telefonicznej, bo oprcz


Dziworskiego i Glinickiego bya jeszcze ona Glinickiego - potem
Glinicki robi jeszcze zdjcia 5 obrazw [4 due, jeden redni] i teraz
nareszcie siedz w zaboconym do granic moliwoci pokoju, (ale po 22
nie mog wczy odkurzacza) i odpisuj na ten fragment paskiego listu
300

z dnia 2 czerwca, ktry jest dla Pana najbardziej istotny. Wic rozumiejc,
[ale nie podzielajc jako pesymista] Paskie obawy odnonie moliwoci,
e straci Pan pozycj "uprzywilejowan" odnonie 12 obrazw za cen
standartow, jeli uda si Panu na wystawie sprzeda co za cen o wiele
wysz, wyraam niniejszym uwarunkowan niej zgod na sprzedawanie
Panu nadal w roku 1986 12 obrazw po cenie minimalnej [plus
wspczynnik dewaluacyjny, ktry od 1 stycznia 1986 bd nalicza bez
wzgldnie niczym Gobseck, niezalenie czy idzie o wypaty biece, czy
wypaty zalege z roku ubiegego], a nadto jestem tak wspaniaomylny,
[co zreszt wynika z mego wyrachowania i przebiegoci], e w roku
1986 sprzedam Panu absolutnie wszystko, co zrobi w cenie minimalnej
pod warunkiem jednak, e honorarium patne bdzie bez polizgu na rok
nastpny. Oczywicie dotyczy to te kadej innej iloci obrazw, jak Pan
sobie zayczy, a zawierajcej si w granicach powyej 12 i poniej tego,
co namaluj. W zamian za to chciabym jednak od Pana zobowizania, e
o ile nasze ukady miayby by zerwane przez Pana jako nieprzynoszce
spodziewanego dochodu w okresie najbliszych 3 lat, a wic lat 1986,
1987 lub 1988, to w wyniku tego faktu rozszerzone bdzie brzmienie
punktu 7 o konieczno wypacenia mi odszkodowania w wysokoci
jednorocznego ryczatu plus wspczynnik dewaluacyjny dla danego roku.
Odszkodowanie to moe by przeze mnie pokryte, o ile Pan chciaby,
tylko obrazami znajdujcymi si ju w Paskim posiadaniu w tym
okresie, a niezakupionymi w ramach ryczatw za lata ubiege. adne
nastpne obrazy nie wchodziyby wtedy w gr, bo zachodziaby tu z mojej
strony "sprzeczno psychologiczna" - nie umiabym w takim ukadzie
pracowa efektywnie. Odszkodowanie to liczyoby si od miesica, w
ktrym wpad Pan na pomys, e z Beksiskim trzeba zerwa pki jeszcze
czas, a wic jeeli wpadoby to Panu do gowy w maju 1986 to naleaoby
mi si wszystko za rok 1985, pi za rok 1986, oraz odszkodowanie, czyli
rwnowarto dwunastu obrazw. Dlaczego przychodzi mi to do gowy.
Ow troch si obawiam, gdy nasze ukady na zasadzie kompletnej
wycznoci spowodoway, i od roku zamiast dorzuca drew pod kocio
[w Polsce] i dba o wasne interesa, lej na ogie wod i nieustannie udaj
przed ludmi, e mnie nie ma, lub, e jestem chory i co dopiero
wyszedem ze szpitala etc. Wiem to, e takie postpowanie nie zaostrza
apetytw [jak Pan sugerowa], lecz tylko przecina jedna po drugiej nitki,
jakimi powizany byem z bardzo licznymi klientami, ktrzy raz na kilka
lat co u mnie kupowali. Obawiam si powanie, e nage zerwanie z
301

Pana strony, spowodowaoby dla mnie konieczno okoo dwch lat


nawizywania tego, co zostao zerwane, szukania innych ukadw etc., a
moje oszczdnoci nie s imponujce. Problem ten bdzie mniejszy za lat
trzy, bo w czasie tego okresu co przecie odo - jest to zreszt
przyczyna, dla ktrej po namyle wolabym jednak nie kupowa
pracowni, bo jej adaptacja byaby kosztowna, a ja naprawd troch si
boj. Nie zarabiajc prawie nigdy w mym yciu regularnie ["pensja na
pierwszego"], mam mocno zakodowan potrzeb rezerwy finansowej na
wypadki nieprzewidziane. Nigdy ta sprawa nie staa tak ostro jak obecnie,
bo nigdy nie byem zaleny wycznie od jednego czowieka, std take
mj lk, ktry by moe dla Pana wyglda miesznie. Gdymy spisywali
umow nie widziaem tak ostro implikacji wynikajcych z jej realizacji.
Poza tym nie znaem Pana dostatecznie. Moje rozumowanie byo takie:
Tylko Dmochowski ryzykuje finansowo - ja nie ryzykuj w ogle, std
punkt 2 moe przewidywa te 25 obrazw, ale punkt 7 nie musi
przewidywa adnych sankcji finansowych. Po drugie [prosz wybaczy
to, co niej, ale nie znaem Pana dostatecznie], c mi z takiej klauzuli,
skoro facet powie mi: "zbankrutowaem, jutro przeprowadzam si pod
most i tak nic panu nie mog da". Dzi ju wiem, e nie powie mi Pan
czego, co nie bdzie prawd, tak wic owa propozycja wynika raczej z
chci utemperowania Pana "rozrzutnoci" kupowania obrazw od osb
trzecich za granic [co zapewne wypada droej], a raczej zachowania tej
forsy na wypadek, gdyby trzeba si byo wypaci Beksiskiemu. O ile do
zerwania nie dojdzie, to caa impreza nie bdzie Pana kosztowa ani
grosza, ale ja bd czu si znacznie uspokojony. Mwi cay czas o
latach 1986, 1987, 1988. Od 1 stycznia 1989 wracamy do
dotychczasowego brzmienia punktu 7. Wspomina Pan przez telefon o
podniesieniu liczy 25 obrazw w punkcie 2. Jeeli miaoby to Pana
uszczliwi, to prosz bardzo. Dla mnie jest to bez wikszego znaczenia
- mam nadziej, e nastpnego takiego numeru jak z tym poczciwym
durniem Was Pan nie wymyli - czowieku, ja bym si chyba spali ze
wstydu - mylaem, e Glinicki artuje ze mnie a Pan serio myla, by
mnie Wasa protegowa???
Co do obrazw kupionych lecz jeszcze nie zapaconych, to oczywicie s
Paskie i moe je Pan sprzedawa za ile Pan chce. Przypominam tylko, e
polizg wypaty na nastpny rok kalendarzowy, podnosi sum o
wspczynnik dewaluacji....
302

Co do rysunkw: Paskie uwagi s zawsze w stylu jak niej: "Widziano


wczoraj po pnocy on waszej wielmonoci w krzakach z
porucznikiem huzarw, ale prosz si nie przejmowa, moe zbierali
grzyby dla waszej wielmonoci, w kadym razie ja niczego nie sugeruj
etc., etc." Byo tylko jedno Paskie odezwanie si, ktre autentycznie
moe mi pomc, a mianowicie wtedy, gdy Pan powiedzia, e gotw jest
za rysunki tego typu jak np. "nurek" u pani Turlejskiej paci na rwno z
obrazami - nie ukrywam, e jedn z przyczyn porzucenia rysunkw by
fakt, i moja cika praca przy nich traktowana bya jak "szkice" przez
wielk ilo ludzi [z wyjtkiem Niemcw]. To Paskie odezwanie si
zapalio mi zielone wiato. Kade sowo wicej choby nie wiem jak
obwarowane ("ja niczego nie sugeruj") utrudnia jak cholera i w sumie
dziaa na pask szkod. Nie jest to te moja fanaberia - po prostu taki ju
jestem, sam wolabym by inny, ale nie ode mnie to zaley. W zasadzie
ostatnio mylaem kategoriami obrazw.
27.6.85. [Boe jake eb mnie boli od trzeciej w nocy - cay dzisiejszy
dzie na straty]. W zasadzie myslaem ostatnio o obrazach tzn. cay
niezrealizowany cig pomysw wiza si z obrazami i to duymi, std
wic nawet idea przebudowy stalug. Nie mog jednak wykluczy, e to
si zmieni i to nawet skokowo z dnia na dzie, w kadym razie na razie
trwam przy pomyle przerobienia stalug. Przy mojej ograniczonej
umiejtnoci i zarazem duych wymaganiach, co do solidnoci,
rwnolegoci, rwnoci etc., wyrwie mi to trzy tygodnie jak obszy, a by
moe i wicej. Musz zmieni zaczep na lampy nad stalugami, bo limituje
mi szeroko, a w tym celu "zdoby" szyn, powierci w niej otwory,
"zdoby" kable, et c., et c., lampy bd te same. Musz wypiowa duy
kawa stou, na ktrym pisz, a w tym celu zniszczy jedn szafk, na
ktrej si on wspiera, bo wszystko skrcone i sklejone jest na amen. Na
zawarto szafki oraz tego, co stoi na tym kawaku stou [soiki, pdzle,
reponder, etc.] musz wymyle i zrobi inne atwo dostpne pojemniki roboty jest od cholery i troch, materiau nie ma, wic trzeba go
"zdobywa i gromadzi" przez duszy czas. W wyniku powinienem mc
malowa poziomo format typu najwikszego, a take mie mono
umieszczenia kwadratu 132 x 132, ale to dopiero muzyka przyszoci, bo
takich formatw w ogle nie mam, materiau na nie nie mam i nie ma go
na magazynie, wic gdy bdzie materia, gdy nabd go w magazynie i
zo na daczy szwagra, gdy wykonam urzdzenie do jego pocicia, gdy
nadejdzie wiosna, by mc to zrobi [o ile przedtem uda si naby
303

materia], gdy to potn, zwioz, zaimpregnuj, po czym schn bdzie


przez miesic minimum, zagruntuj i wreszcie zabior si do pracy minie
co najmniej jeden rok w konkretnych warunkach, a planowanie to nie
przewiduje ani chorb ani wypadkw losowych ani te ewentualnoci, e
przez pi lat materiau w ogle nie bdzie nigdy na magazynie [do
duych formatw pyta pilniowa musi by wyszej klasy, jeeli idzie o
pasko - gorsza zazwyczaj nie jest dostatecznie paska i wichrowato to
jej najwiksza wada - mona z niej robi tylko mae i rednie formaty].
Jak Pan widzi brzmi to jak cig niemonoci z "Procesu Kafki", ale tak
wyglda rzeczywisto.
Sprawa listw do Urbanowicza i od innych. BAGAM - ja nie bd tego
robi, nie jest to dla mnie taki horror jak Wasa w roli krytyka i
promotora sztuki, ale jest to te horror - moja ona [a ona zwykle ma w
takich sprawach racj], te mi to odradza.
Za cinieniomierz jeszcze raz bardzo dzikujemy - mierz sobie te
cinienie i okazuje si, e nie jestem tu lepszy od mojej ony - bd
musia odstawi chyba kaw. Chciabym jako zrewanowa si za
pikny prezent, wic moe pozwoli Pan, e dam Panu dwa rysunki z tej
teczki z maymi rysunkami, z ktrej Pan ju co wybiera, z tym e
wybierze sobie je Pan sam w trakcie pobytu w Warszawie?
Kuduk - kasety. Kupiem dwie kasety VHS Avilyn E 120, co kosztowao
14.40 i zaniosem Kudukowi z prob by przegra w systemie PAL na
jednej "Rozmow Mistrza ze mierci", a na drugiej "Galeria 33 milionw
Beksiski - po obejrzeniu mylaem, e wystarczyaby jedna kaseta, ale
ja si na tym nie znam i kupiem w oparciu o rady telefoniczne znajomego
["kup albo jedn 180 albo dwie 120"], poniewa w caej Warszawie nie
byo innych kaset jak tylko 240, to wziem dwie 120]. Bybym
wdziczny gdyby mi Pan kupi za to najnowsz [1985 rok] pyt
kompaktow zespou Dire Straits - nie pamitam, a nie znam tytuu, ale
kady sprzedawca bdzie to zna - Tomek to ma na zwykej pycie i
twierdzi, e pyta warta jest kupienia, szczeglnie w wersji kompaktowej,
bo ma duo cichych partii, ktre "zabrudzone s" trzaskami i szumem
pyty. Cena powinna by prawie akurat identyczna....
Co do nowych ram na obrazy malowane do samego brzegu, to podobrazia tych
obrazw s podklejone paskami pyty wirowej, ktre maj charakter paskw
montaowych do ktrych przekrci mona rubki, pod warunkiem, e nie s to
304

rubki za grube i nie krci si ich brutalnie, lecz nawierci otworki i wkrci "z
wyczuciem". Paskw tych pod adnym pozorem nie naley odrywa od
podobrazia, bo uszkodzi si obraz!!! Aby wyj podobrazie z dotychczasowych
ram naley kolejno:
1. Oderwa wskie paseczki pyty pilniowej wklejone dookoa listewek ramy,
ktre zasaniaj rubki. W miejscu gdzie nie dadz si oderwa, trzeba je
wyskroba rubokrtem lub noem
2. Wykrci "z wyczuciem" wszystkie rubki [potem mona je uy ponownie
do przekrcenia nowych listewek]
3. Po wykrceniu rubek listewki powinny da si odj [s tam jeszcze po trzy
czy cztery gwodziki montaowe, ale prawie nie trzymaj]
4. Od tyu obrazu jest pozioma listewka suca do wieszania. Jest ona nie tylko
przykrcona, ale i przyklejona do paskw pyty wirowej. Zachowujc du
ostrono naley wykrci z niej rubki, a nastpnie delikatnie podwaajc
dutem [ewentualnie przy uyciu uderze motka po stycznej do podobrazia]
spowodowa by klej si oderwa nie uszkadzajc nadmiernie paska
montaowego z pyty wirowej przyklejonego do obrazu.
5. Tak oczyszczone podobrazie naley teraz oboy dookoa listewk
dystansow o szerokoci felca w nowej ramie, a listewk t najlepiej przykrci
[nie przyklejajc] do paska montaowego pyty wirowej tak samo jak
poprzednie listwy.
6. Naoy nowe ramy i umocowa w nich obraz.
Niej szkice. Pozdrowienia dla obojga Pastwa.

Beksiski
(RYSUNKI)

305

Nietoperz
***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 27.6.85.

List do Pana wysaem jeszcze rano, nic dzi nie robiem, ale gowa
powoli przechodzi, jest godzina 16.30 i nadeszo pismo ze spdzielni,
306

ktre by moe paradoksalnie sprawio mi znaczn ulg, gdy [jak ju


pisaem poprzednio] zaczynaem si ba, e by moe wepchnem si w
ukad, ktry w duym stopniu zaangauje mnie finansowo [przerbki
wykonywaby mj szwagier, co ju samo w sobie jest gwarancj, e nie
byoby to tanio], a przecie jeszcze w ogle nie wiadomo jak bdzie
wygldaa przyszo. Z drugiej strony, poniewa obiecaem Panu obraz,
to byoby mi trudniej zrezygnowa gdyby jednak okazao si, e impreza
si powioda, gdy Pan by si wywiza, tak wic zgodnie z prawem
obraz jednak da musiabym, a tu wrodzone skpstwo podpowiadaoby,
e mgbym za mie np. kamer video i recorder przenony, co w
wikszym stopniu mnie pociga ni zabawa w video tak jak j sobie
wyobraa Tomek, a na co sobie auj.... (Tomek naley do Polakw
klasycznych, a ja jestem jednak niemieckim protestantem. Protestant yje
za maksimum 10 % swoich moliwoci, a Polak klasyczny yje za 200 %
i to nie tylko swych moliwoci, ale jeszcze moliwoci swych krewnych,
na skutek, czego tonie doywotnio w dugach...). No, ale nie o tym
miaem.
Po trosze take jeszcze jedna rzecz mnie zniesmaczya do pracowni, a
mianowicie fakt, e te pomieszczenia strychowe okazay si o ca 5 cm
nisze ni nasze mieszkanie, a wysoko naszego mieszkania to dla mnie
jeszcze wikszy problem przy malowaniu ni jego rozmiary
powierzchniowe, bo dolnych partii wikszych obrazw nie mog
malowa ju z pozycji stojcej, co jest dla mnie jednak wielkim
utrudnieniem, gdy malowanie wymaga taca do przodu i do tyu, a
trudno taki taniec wykonywa w pozycji siedzcej na stoku. Tak wic
sprawy wygldaj tak jak wygldaj, zastanawia mnie tylko data
skadania przeze mnie podania (20 maja). Czyby Pan ponagla w tym
terminie lub wysa podanie raz jeszcze?
Dzi rano narobi alarmu Glinicki, e papier foto, ktry Pan tym razem
przysa jest nieco inny ni poprzedni, jeeli idzie o powierzchni i teraz
obaj jestemy spanikowani, e takiego innego nale Pan ca fur. On mia
dzwoni w tej sprawie do Parya, a ja na wypadek paskiego telefonu
zostawiem na reponderze i jednej z odrzuconych tam, ktr dostaem, a
ktra nie wcza potem urzdzenia informacj. "Tu numer....informacja
dla Piotra Dmochowskiego: papier jest do dupy, naley kupujc du
parti kupi papier dokadnie o tych cechach cyfrowych i oznaczenia
kodem kolorystycznym, jak dostarczony przez Glinickiego wzorzec". Nikt
307

jednak nie dzwoni jak mwia mi mama, a my korzystajc z mego blu


gowy zaatwialimy sprawunki na miecie: kartki ywnociowe, etc., etc.
- zawsze by nie traci czasu staram si to robi w dniach, w ktrych nie
umiem pracowa z powodu blu gowy lub czego innego... Natomiast raz
jeszcze podaj cechy papieru, o ktry mnie chodzi:
Firma Canson
typ papieru: Lavis B
gramatura: G/M2 280 - [bo ten typ jest w kilku gramaturach i chodzi wycznie
o najgrubszy].

Ten typ papieru jest bardzo silnie uziarniony i w zwizku z tym byby
albo do bardzo duych rysunkw wglem i czarn kred albo te do
bardzo duych akryli malowanych technik akwarelow,, czyli bardzo
cienko, ale poniewa w yciu nie pracowaem na tak szorstkim papierze
nie wiem na ile by mi to si podobao. Technicznie jest najlepszy z tych
wszystkich na prbkach, bo inne s za sabo elatynowane i za wiotkie.
Interesowaby mnie te ten sam typ papieru w arkuszach [jest dostpny w
arkuszach 75 x 110 cm], ale zaleaoby to od techniki opakowania tych
arkuszy przez firm!! Jeeli pakowanie byoby po np. 100 arkuszy w
grubych pudach usztywnionych po obu stronach pyt pilniow lub
winidurem z zabezpieczonymi rogami przy pomocy nakadek z plastiku
lub izolacji z gbki, to bybym tym zainteresowany, jaka jest cena. Jeli
jednak papier ten pakowany jest np. po 100 szt. Ale w embalage z
papieru pakowego i folii, to jest prawie gwarancja, e ju w sklepie go
uszkodz na skutek przerzucania albo wszystkie rogi albo zrobi "map"
na wszystkich arkuszach na rodku. W arkuszach byby interesujcy te z
tego powodu, e wtedy istnieje szansa wykorzystywania te strony lewej,
gdy papier si nie zwija. Gdy si zwija mona go przyczepi tylko
wewntrzn stron do gry, bo inaczej nie da si przyczepi gadko i
nieustannie wybrzusza si. Co do ram, to przypominam, e zamwiem
ram 7, w tym pi ciemnych i dwie biae. Byy te do wyboru zote, ale
zrezygnowaem po namyle. Cena identyczna. Ciemne byy do wyboru
dwa typy i wybraem taki odrobin skromniej wygldajcy i dziki temu
adniejszy ni to, co byo poprzednio, mianowicie bez paska metalowego i
z kolorem pmatowym rwnym, a nie cieniowanym. Biae byy niestety
tylko z paskiem metalowym. Cena 7.900 za ram,, czyli tak jak
poprzednio. Daem zaliczk 20.000 z. Ramiarz jedzie na urlop 13 lipca, a
308

wraca 18 sierpnia - urlopy rzemielnikw to przeklestwo Warszawy w


lecie. Ramy bd gotowe 10 lipca. I to by byo wszystko, piknie
pozdrawiam
Beksiski
(RYSUNEK)
PS. Wziem pokwitowanie od Dziworskiego.
***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 28.6.85.

Mam jeszcze jedno pytanie. Przejrzaem teraz raz jeszcze katalog papierw
sucych do celw technicznych [ARJOMARI], ktry dostaem od Pana przed
dwoma miesicami. Nie jest to niestety dobry katalog, mimo i jest obszerny, bo
nie zawiera np. karty kolorw [a podaje przy poszczeglnych typach, e s w
kolorach: Bouton, Perle, Tabac, Vieux, Ecru, Parme, Montana i tak dalej, co po
prostu nic nie znaczy, bo s to tak samo niejasne nazwy jak nazwy perfum,
mona si ich w przyblieniu domyla, ale w takiej sytuacji do katalogu winna
by dodana tabela kolorw, skoro zaczona prbka posiada tylko jeden
wybrany kolor. Druga wada tego katalogu to brak kompletny informacji na
temat, w jakich formatach dostpny jest dany typ papieru. Tym niemniej
wybraem sobie kilka typw papieru, ktre wprawdzie nie s papierami
artystycznymi, lecz maj interesujc faktur oraz s bardzo trwae
mechanicznie,, czyli pozwalaj ciera gumk w nieskoczono, co jest bardzo,
bardzo istotne. Nie ma oczywicie podane czy s produkowane ze szmat, wic
zapewne raczej s z celulozy, a wic maj du na pewno liczb PH, tym
niemniej chtnie bym na nich poprbowa pracowa, ale w ogle nie wiem czy
s dostpne w rulonach, a jeli to, w jakich i po ile za rulon, a jeli w arkuszach,
to, jakich i jak s pakowane [chodzi o to samo, co w zwizku z poprzednim
papierem - le pakowane arkusze (wiotka paczka) ulegaj zniszczeniu zanim
jeszcze dojd do rk klienta]. Jeli wic miaby Pan nieco czasu i chci to
prosibym o informacje dotyczce nastpujcych papierw firmy ARJOMARI.
Podaj stronice z katalogu, inna rzecz, e nie wiem, z ktrego roku jest ten
katalog, a firma zastrzega si na kocu, e zmienia asortyment zgodnie z
postpem mody z roku na rok....

309

Str. 62 Couverture typ papieru INDIANA (Ten najbardziej mnie interesuje)


gramatura 290 g/m2, kolory: Paille 261 (jest na prbce), Perle 262 ?
Str. 63 Couverture typ papieru RHAPSODIE gramatura 250 g/m2, kolor Ecru
(jest na prbce), by moe jest jeszcze jaki inny neutralny, a janiejszy, ale
nazwy s cakiem egzotyczne np. AMBRE, VIOLINE etc.
Str. 65 Couverture typ papieru BALKIS gramatura 240 g/m2. Kolory
egzotyczne, a prbka jest niebieska, wic sam nie wiem, co wybra, moe
beige? Gdyby byo co janiejszego ni beige a neutralnego, to prosibym o to.
Kolory takie jak ARMANDE, AMBRE, ARDOISE, HORIZON kt to wie, co
to moe by???
Wszystkie te trzy typy papieru, a raczej kartonu przeznaczone s zapewne na
wyrb pudeek, kopert ozdobnych, okadek, etc., a nie do celw artystycznych,
ale jak Pan wie nie to zoto, co si wieci. By moe, e byyby dobre i daoby
si na nich uzyskiwa ciekawe efekty. Oczywicie nie znaczy to, e w ogle
cokolwiek na nich zrobi, ale przecie od czego musz zacz!!!

Co do przegrywania pyt [bo przypomniaem sobie paski telefon], to


przegrywanie pyt z muzyk klasyczn na kasety jest katorg i nie jest
wcale ekonomiczne! Oryginalne kasety maj tylko tyle tamy, ile trwa
dusza strona, natomiast kasety typowe nie bd wykorzystane! Czasem
w ogle bd wykorzystane w 15 %. Np. na stronie pierwszej wejdzie
Allegro 32 minuty i ju nie zmieci si Scherzo trwajce 15 minut,
natomiast cz trzecia adagio trwa znowu 34 minuty, w zwizku z tym
scherzo trzeba nagra i zostawi potem 31 minut czystej tamy, a o ile
symfonia skada si z trzech lub piciu czci, to w ogle jedna strona
kasety zostaje nienagrana! To jest bez sensu!!! Osobicie radz [o ile chce
Pan pogry si w melomaniactwo tak jak ja] kupno gramofonu
laserowego, ktrego najtaszy, ale wcale nie najgorszy model lecz
wanie jeden z najlepszych, mianowicie Phillips CD 104 kosztuje w
Pewexie 299 dol. i jest wolny od ca, by moe we Francji jest on jeszcze
taszy. Nic wicej nie trzeba kupowa o ile ma Pan amplifer oraz
kolumny gonikowe i suchawki gdy CD-Player wcza si
bezporednio na wejciu Aux lub kade inne z wyjtkiem Phono, bo
Phono jest nazbyt czue i suy wycznie do gramofonu. Pyt nie ma na
razie nazbyt wiele, ale poniewa jestem w nich na bieco, to mgbym
od razu poleca Panu to, co jest dobre nie tylko stylistycznie [w moim
ulubionym stylu], lecz zarazem technicznie [nagranie] oraz artystycznie
[poziom wykonania]. Wreszcie kadorazowo kupujc pyty dla mnie
310

mgby je Pan rozplombowa i przesucha najpierw u siebie - przecie to


si nie uszkadza na skutek uywania, lecz wycznie na skutek
nieostronoci i niechlujstwa. Byoby to nawet dobre, bo od razu mgby
Pan wymieni ewentualne braki, gdyby takie byy. W sumie ta zabawa nie
jest a tak droga, jeli si umie zachowa granice rozsdku i nie kupuje od
razu najdroszego lasera Phillips-Nakamichi OM 7 [ca 18.000 frankw]
wzmacniacza ACCUPHASE lub MARC LEVINSON i kolumn
QUADRAL-TITAN oraz pewnej iloci wodotryskw jak equalizery,
graficzne wskaniki dwiku [s ju nawet trjwymiarowe dla idiotw z
fors] et c., et c. Cena bowiem w tym wypadku przekroczy koszt Jaguara,
a jako w stosunku do sprztku popularnego wzronie o 5 %, gdy nawet
najtaszy laser jest ju bardzo dobrym sprztem, za te tysice walczy si
ju zaledwie o promile, ktre najtrudniej osign i czego nikt nie syszy,
o ile nie jest najwyszej klasy smakoszem - profesjonalist. Kolega
maniak kupi teraz np. wzmacniacz, ktrego cz nosi na szyi, bo w
zalenoci od tego, w ktrym miejscu pokoju si znajdzie, to poziom
dwiku z 4 kolumn dopasowuje si automatycznie do pooenia jego
ciaa, ale aby tego nie byo do, to na olbrzymim displayu w kilku
kolorach pojawia si syntetyczny obraz pokoju, zakresu dwiku
[trjwymiarowo] oraz jego ciaa z zaznaczeniem gdzie przd, gdzie ty i
gdzie uszy. Niewiele ma to wsplnego z muzyk, oczywicie gdybym by
bogaty sam bym to kupi, ale on nie jest bogaty... No to tyle, ukony.
Beksiski
P.S. Pyta DIRE STRAITS, o ktora Pana prosilem wczoraj nosi tytul
BROTHERS IN ARMS
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly-le-Roi le 11 juin 1985


Drogi Panie... Zdzisawie,
311

Zauwayem w trzech ostatnich listach Pana ma zmian w


formule wstpnej. Pochlebia mi ona i sprawia yw przyjemno,
gdy pozwala mi wnosi, i znajomo nasza nabya zayoci.
Rozumiem j jako zaproszenie do odpowiedniej zmiany mojej
wasnej formuy. Korzystam natychmiast.
Caa ta sprawa zdrowia maonki Pana martwi mnie ogromnie i
niepokoi. Czy powane przebadanie w powanym i dobrze
wyposaonym szpitalu francuskim nie byoby aktualnie wskazane?
Poddaj pod rozwag. W padzierniku na wystaw przyjedzie mj
brat ze Stanw. To wybitny lekarz, profesor Uniwersytetu w
Bostonie. Czy nie warto by cho maonka Pana odwiedzia wtedy
Pary?
Pozwalam sobie przesa wraz z ramami i prbkami papieru
cinieniomierz, o ktrym rozmawialimy. Bardzo prosz by
maonka Pana przyja go jako mj peen najmilszych uczu
prezent. Podkrelam raz jeszcze, i kada proba o lekarstwo
zostanie natychmiast speniona. Prosz tylko by byo ono
francuskie.
Trudnoci dnia codziennego jeszcze troch staj si dla Pastwa
trudniejsze. Moe jesienna wystawa pozwoli wzi pod uwag
zmian adresu, a wic i znalezienie jakiego modus vivendi
bardziej racjonalnego ni obecne.
Co do tego, co Pan nazywa "produkcja", a co wolabym okreli
klasycznym sowem "twrczoci" obecnego roku bdzie taka jaka
bdzie, to znaczy i tak znakomita za o tym, co okrela Pan jako
"wydajno" (widz, i tkwi w Panu stale jzyk z czasw
stachanowskich budowniczych ludowej Ojczyzny) to zapewniam
Pana, i mamy "na skadzie" zupenie wystarczajc jak na
pocztki ilo "chodliwego towaru".
Na Kuduka licz i z gry si ciesz.
Pozostaje podniesiony przez Pana w licie z 2-go czerwca wyrzut o
obcicie w projekcie zaproszenia 15 cm obrazu damy ciskajcej
piersi i unoszcej si nad falami wanny.
312

Po pierwsze poczuem si bardzo jeszcze skromnym i lichym


znawc Pana malarstwa, (cho wydawao mi si, i zaczynam co
rozumie), jak temu staraem si da wyraz w krtkim tekcie, ktry
Panu wysaem do oceny w poprzednim licie. Ani ja ani ma
maonka nie zorientowalimy si, i cz obrazu zostaa obcita.
I ja rwnie jestem jeszcze z tych, ktrych temat i rekwizyty frapuj
do tego stopnia, i umyka mu kompozycja, ktr owe rekwizyty
tworz. A przecie absolutnie jest prawd, i obcity kawaek jest
istotny i sporo zmienia.
Po drugie "zarobiem" w zamian za nagan bardzo dobry Pana list.
Wprawdzie to, co w nim Pan mwi jest mi wietnie znane i w
wywiadach Pana powtarza si. Nigdy jednak chyba nie zostao
wyraone tak precyzyjnie i w kontekcie trafnego porwnania do
utworu muzycznego, ktremu wycito by kilka nut jak w owym
licie. Wiele bym da (wykluczam jednak dalsze obcinanie Pana
obrazw) by wicej takich listw od Pana otrzymywa.
Po trzecie oczywicie mowy nie ma by w projektowanym albumie
tego rodzaju uchybienie mogo si powtrzy.
Po czwarte zwierz si Panu z melancholijnych refleksji, jakie mi
ten incydent nasuwa: mimo tylu wysikw, tylu zabiegw i stara
nie jestem w stanie upilnowa, by ludzie, ktrzy dla mnie pracuj
nie popenili jakiego kardynalnego bdu w jakim detalu.
Pierwszy drukarz "wymyli" sobie idiotyczne litery i postawi mnie
przed faktem dokonanym. Obecny drukarz powierzy wykonanie
"photogravure" facetowi skdind interesujcemu (jeden z
nielicznych, ktrzy ogldajc Pana obrazy - sprowadziem go z
drukarzem by obejrza je w oryginale i poprawi kolory, ktre zrobi
w poprzednim katalogu poprzedni drukarz - powiedzia o nich kilka
sensownych uwag) facetowi. Co mu do gowy strzelio, by obci
obrazy jeszcze nie wiem. Na razie bowiem rozmawiaem po Pana
licie z drukarzem robic mu ostre wymwki, ktre prosiem
przekaza facetowi, o ktrym wyej mowa.
Wpadem w z pass. Od piciu miesicy pewien introligator
wykonywa dla mnie okadk "dossier de presse". Spotkaem si z
nim dobrych dwanacie razy. Omawialimy kady szczeg,
313

wybierali skr, komponowali napis etc. Ile telefonw, ile


przemieszczania si po zatoczonym Paryu... A wszystko to na to,
by metal, ktrym mia by okuty kant najczciej dotykany okadki
(chyba jedyny detal, ktrego po prostu nie przewidziaem jako
potencjalny problem) okaza si nie do przyjcia, a na dodatek
przybity idiotycznymi gwodzikami jak w pancernej kasie. Zdj
metalu ju nie mona, bo pozostan na skrze lady gwodzi i
wyobie. I co robi? Kosztowao to po prostu fortun i ile czasu.
A wszystko na to by efekt by wrcz nie do przyjcia.
Jak widzi Pan nie tylko Polacy maj do pracy dwie lewe rce i jak
podejm inicjatyw to zawsze najgupsz.
Co do tekstw o Panu pisanych przez Wajd, Polaskiego czy
Miosza mgbym skwitowa Pana dwoma odpowiedziami
wymijajcymi. Pierwsza (bardzo prawdopodobna) to to, e aden z
nich mi tego nie napisze i kady si wykrci. Druga to to, e "pacta
sunt servanda", a z naszych umw wynika, i jeden nie wtrca si
do domeny drugiego.
Lecz chciabym odpowiedzie troch szerzej i uczciwiej. Nie jest
tym samym umieszczenie tekstu Miosza o Panu, co umieszczenie
nazwiska Miosza obok Paskiego. Wiem jak bezdennie gupi
Amerykanie (jest to chyba najgupszy nard pod socem)
zachystuj si bezdennie gupimi tekstami pisanymi dla najbardziej
infantylnej publicznoci. Wyobraam wic sobie czym musia by
w tekst, o ktrym wspomina Pan, a ktry cytowa Pana wrd
polskich saw typu Boniek czy Puawski i Brzeziski.
W najmniejszym wic stopniu nie poczuwam si do lipy i tanich
efektw, gdy prosz dobrego pisarza, jakim jest Miosz by napisa o
Panu kilka zda.
W wikszym ju stopniu poczuwam si do lipy i tanich efektw, gdy
prosz o to Wajd lub Polaskiego. Ale tu przyznam, i cho
skrca mnie, zby ciskam i prosz o "kilka sw do mikrofonu" bo
taka ju moja rola "faceta od reklamy". Niech mi Pan wierzy: w
pewnym momencie si zatrzymam. To znaczy gdyby genera
Jaruzelski lub Papie napisali o Panu: 'c za genialny malarz"
jeszcze bym to wydrukowa. Boka jednak ju o to nie poprosz.
314

W istocie tego wszystkiego kryje si jednak co gbszego i


bardziej ciekawego. Wielokrotnie pytaem ju Pana o Paski
stosunek do sawy, bo a zaskakuje dystans, jaki zachowuje Pan
do wasnej renomy. Zorientowaem si po pierwsze, i sawa nie
pozostawia Pana nieczuym, ale nic Panu ze sawy gwiazdy
filmowej na polskiej prowincji lub z pomoc kolegw Wajdy czy
Polaskiego. O inny wymiar w czasie, przestrzeni i hierarchii ludzi
chodzi Panu.
Niech mi Pan wierzy: wiat jest tak sam prowincj jak Polska i
tutejsza sawa rwnie jest zaciankowa. Co do lansowania "saw"
lipn fuch to jest to mimo Paskich wzdraga metoda
powszechna. Zapewniam Pana, i sawa Leonarda gwnie
zawdzicza swoje istnienie pismom i krytykom pokroju tutejszego
"Paris Match" czy polskiego "Przekroju", ktrych na przestrzeni
wiekw nigdy nie zbrako, a ktre rozpowszechniay legend Mony
Lizy. Kadego sawnego czowieka zawsze przeraaa tuszcza
jego poplecznikw, przekazicieli i sponsorw.
Wreszcie, cho Paskie "zadufanie" (jak to Pan okrela) jest z
pewnoci uzasadnione i wieki przyznaj Panu racj (na
marginesie: "wieki" brzmi dumnie a kryje za sob pokolenia gupich
ludzi, ktrzy mwi i pisz gupie rzeczy najczciej nie
zauwaajc - jak ja dzisiaj -, i obraz zosta obcity pitnacie
centymetrw, co rozbija ca jego spjno), to jednak pozwol
sobie powiedzie, i Wajda jest wietnym reyserem i nie jest
zdeprecjonowaniem si pozwoli mu publicznie wyrazi zachwyt
nad Pana malarstwem.
Pozostaje ostatnia sprawa: czy mgbym wykorzysta Pana i prosi
Go by nagra mi na dobrej tamie magnetofonowej (wszystko
zwrc) wszystkie najbardziej przez Pana ulubione utwory?
Przyznam si, i nigdy nie miaem dostpu do tak bogatej pytoteki,
(do ktrej troch si przyczyniem), a zawsze marzyem o tym by
kto, kto ju poczyni wybr muzyki patetycznej i "wzniosej"
udostpni mi co nieco bym sprbowa czy mi to odpowiada. A
jednoczenie pozwoli mi to (obok rozmw z Panem, listw,
wycinkw z prasy etc.) posi jeszcze jedn parcel Paskiego
wiata intelektualnego i duchowego do mego archiwum.
315

Pozdrawiam Pana najserdeczniej i rce maonki cauj


Piotr Dmochowski

***

Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 3.7.85.

Nadszed dzi dopiero Paski list z dnia 11 czerwca, ale waciwie


odpowiedziaem poprzednio na wszystkie zawarte w nim kwestie, bo
poruszy je Pan w telefonach. Poniewa skoczyem dzi szczliwie
pity obraz z tych siedmiu zaplanowanych, to mam ju odpracowany
[uywajc okrele stachanowskich] plan na dzie dzisiejszy; w ogle
malujc due obrazy mam wykonany plan powierzchniowy w wikszym
zakresie ni przy obrazach maych, niestety plan ilociowy i finansowy
nie posuwaj si tak szybko do przodu, nie wspominam ju o kosztach
wasnych, bo wicej pyty, wicej gruntu, wicej farby - mimo, i staram
si j ka na duych obrazach cieniej, by utrzyma si "w normie" poza tym musz spoywa wicej biaka zwierzcego i polisacharydw,
jak te zup z wkadk regeneracyjn, gdy wicej stoj na nogach i mimo,
i oszczdzam nieco siedzenia na spodniach, to za to zuywaj si w
wikszym stopniu drogie i deficytowe zelwki - sam Pan widzi jak Pan
wygra, e nie przyjlimy do rozlicze niestachonowskiego lecz
abojadowskiego okrelenia "jednostki powierzchniowej", o ktrej
wspomina Pan w trakcie naszych rozmw - wic poniewa skoczyem
dzi pity z siedmiu zaplanowanych obrazw, spiesz napisa o licznych
wtpliwociach, jakie zaczy lgn si w mej biednej gowie od czasu
napisania poprzednich kilku listw.
Wtpliwoci dotycz jednej i tylko jednej sprawy, mianowicie
ewentualnoci paskiego czciowego sukcesu finansowego, ktry
wydawa mi si do tej pory cakowicie nieprawdopodobny we Francji, ale
- mj Boe - kt to wreszcie moe przewidzie. Ow yczc Panu jak
najlepiej i bynajmniej nie zazdroszczc walizek z frankami, ktre znosi
bd entuzjaci do Paskiego mieszkania, zaczynam mie niejakie
wtpliwoci odnonie wasnej kondycji homo sovieticus! Gdy bowiem
316

ustrzeli Pan dwie czy trzy zaprzyjanione lub spokrewnione osoby, to


problem dla mnie jest niewielki, ale jeli ustrzeli Pan jakiego
autentycznego Kolekcjonera i to za dobr fors, to jak znam ycie bdzie
si Pan tym chwali, ju choby z tego powodu, e jest to jakby nie byo
reklama dla nas obu, a to wanie moe by dla mnie [i dla nas] bardzo
niebezpieczne z perspektywy polskiej. Oczywicie gdyby sukces by
oszaamiajcy, to jad do abojadw, wynajmuj pracowni i maluj na
miejscu przez rok czy dwa, obserwujc sytuacj czy si stabilizuje czy te
jest chwiejna, co pozwalaoby na dokonanie decyzji ostatecznych: gdzie
osi na reszt twrczego ycia. Ale [jeli sukcesu oszaamiajcego nie
bdzie, ale jednak bd liczce si i drogie sprzedae, w dobre rce, to
idiotyzmem byoby tego nie roztrbi, a takie roztrbienie spowoduje, e
tutaj uuchomi si mechanizmy blokujce ze strony BHZ. Wyjazd do
abojadw bdzie wtedy jeszcze finansowo rzecz biorc bezsensowny,
[jako, i "nieco wiksze" pienidze we Francji to o wiele mniej ni "nieco
mniejsze" pienidze w Polsce, czego nie trzeba Pany wyjania],
natomiast BHZ zapragnie partycypowa w grze, no a ja nie mog
przedzieli si przez p tym, co dostaj, bo w takiej sytuacji bardziej dla
mnie opacalne byoby sprzedawanie w Polsce przez galeri Wahl bez
caego cyrku. Mog nie by specjalnie chciwy na fors, ale czasami czuj,
e poniej jakiej sumy nie wypada mi si szmaci i tym moim doem jest
suma standartowa minimalna. Tak wic musimy t rzecz przemyle, by
potem nie by zaskoczonymi kompletnie przez lawinowy rozwj
wypadkw. Polska jest tak spragniona sukcesw, e nawet rekordy w
ksidze Guinessa [np. facet ciska przez dwie doby rce ludziom na
dworcu i pobi rekord iloci ucini] odnotowywane s przez pras jako
sukces Narodu i Partii mimo knowa USA. Nie ma takiej moliwoci, by
prasa Polska nie podaa informacji o mojej wystawie, jeli ta wystawa
bdzie sukcesem - od tego siedz chyba w ambasadach takie cymbay od
wynotowywania z prasy miejscowej wszystkiego, co jest na temat Polski i
wysyania czy teleksowania tego wszystkiego do stsknionego za
sukcesem Kraju. Informacja typu "obraz polskiego malarza sprzedany za
50.000 Fr" lub jeszcze gorzej "obrazy polskiego malarza id po 50.000
Fr" spowoduje KOPOTY!!! Nie wspomn, e w moim wypadku moe
i nawet o kopoty wstecz, bo to Pana nie obchodzi, ale ten moment
stanowi bdzie cezur i przyszo sta bdzie pod znakiem wcignicia
BHZ do gry na warunkach, jakie trzeba by przemyle. Np. abym wyszed
na cen standart minimum mona by paci [kosztowaoby to niestety
317

Pana droej, poza tym BHZ da forsy z gry]; mnie 0,72 ceny minimum,
a HBZ-towi 0,6 ceny minimum, z czego ja dostawabym od nich poow,
minus 6 % podatku, co pozwolioby mi uzyska w sumie 100 % ceny
minimum, natomiast Pan musiaby si liczy z wydatkiem 132 % ceny
minimum, z czego 32 % dostawaby BHZ o ile oczywicie uwierzyliby w
to, e za obraz naley si 0,6 ceny minimum. Oczywicie owo 0,72
byoby nasz wspln sodk tajemnic. To zaledwie jeden z wariantw,
moe Pan widzi rozwizania lepsze, ale naleaoby to obmyle, bo potem
nagle okae si, e wszystko si nam rozwali. Ale [miejmy nadziej, e
[co bym na razie wola] spektakularnych sukcesw finansowych nie
bdzie, a jeli jakowe bd, to zatai je Pan jak najcilej, za wystawa nie
bdzie informowa z jakich lat s obrazy i reklamowana bdzie jako
wystawa "ze zbiorw prywatnych" [tak jak w folderze] najlepiej
"niehandlowa". Tak by wyglday "mistyczne" myli zaprztajce m
gow w trakcie malowania obrazu AH.
Co do Miosza, Wajdy czy Polaskiego to moje uwagi nie miay za
zadanie zakazywania Panu czegokolwiek - mwiem tylko co sam na ten
temat czuj i myl - by to take przed laty problem Gombrowicza, opisa
go i w I tomie Dziennika i bardzo zabawnie w Transatlantyku. Przy
Wasie si zdenerwowaem, ale nadal nie wierz, e mwi Pan to serio wreszcie majc prawo zastrzeone w umowie, by reklamowa mnie tak
jak Pan uwaa, nie powinien Pan tego prawa naduywa bez mojej zgody
reklamujc mnie np. jako nielubnego syna Stalina lub najwysz we
wschodniej Europie kobiet z brod, ktra na dodatek w wolnych od
szydekowania i rozpusty chwilach maluje obrazy. Nie mam nic przeciw
Wasie, jest to [czy by] charyzmatyczny przywdca robotnikw, o
zdolnoci wpywania na masy rwnej Hitlerowi, ale ja nie jestem
robotnikiem, w dupie mam walk o lepsze jutro klasy pracujcej,
podobnie jak ona w dupie ma to, co ja robi, nie miaem nigdy nic
wsplnego tak z Solidarnoci jak i z Parti, stosuje si raczej do mnie
wiersz Gaczyskiego "wci uciekamy - inteligenci, itd". Piknie
pozdrawiam
Beksiski
PS.
Warszawa 5.7.85
318

List odlea si na biurku przez dwa dni z przyczyn czciowo


niezalenych, a czciowo, dlatego, e chciaem zrobi to post scriptum,
ktrego tre powoli przebijaa si do mej wiadomoci.
Ow idzie o ramy na dalsz przyszo,, czyli na rok przyszy i nastpne. Ramy
na due obrazy, w tym take na te na razie nieosigalne, ale projektowane 122 x
132 lub nawet 132 x 132. Ja mam ju skrystalizowan w gowie ide tych ram,
ktra skonkretyzowaa si w momencie, gdy robiem prby ze sklejaniem
starych profilw, [o czym wspominaem niedawno w licie]. Problemem
najwikszym dla stolarzy byo uzyskanie skomplikowanego profilu, gdy, gdy
zejdzie on z frezarki nie jest dostatecznie gadki i nie ma jak go wygadzi, o ile
nie ma ksztatu prostoktnego [maszyny do szlifowania dostpne u
rzemielnikw umoliwiaj szlifowanie papierem ciernym tylko powierzchni
paskich i listew paskich]. Poza tym problemem s odrzuty, gdy zawsze, cho
jeden z bokw kadej listwy jest do kitu, tak wic odpada tego bardzo wiele, a
jak wszystkie boki s dobre to dla odmiany listwa si wypaczy. Teraz wpad mi
do gowy koncept ramy sklejanej przeze mnie z trzech listewek. Wbrew
pozorom nie jest to pracochonne i trudne, a pozwala na uzyskanie stabilnego
profilu oraz na zaradzenie prawie wszystkim trudnociom i bdom
wykonawstwa samych listew. Niej szkice:

(RYSUNKI)
W tym ukadzie listwy z bdem na jednym boku miayby ten bd ustawiony
"od rodka" lub "do wewntrz", listwy krzywe byyby sklejane po dwie, tak by
krzywizny si znosiy statycznie wzajemnie i tak dalej i tak dalej, natomiast
wyszlifowanie czterech powierzchni byoby dziecinn igraszk na dostpnych w
Polsce maszynach. Jedynym warunkiem jakoci ostatecznego efektu byoby
wykonanie listew rwnych co do wymiarw na caej dugoci i posiadajcych
prostopade wzgldem siebie boki na caej dugoci, co uzyskuje si [tak w
wyrwniarce jak w szlifierce] szlifujc cae pakiety listew, a nie pojedycze
sztuki, ktre na kocwkach wtedy ulegaj skrceniu w maszynie. No i
oczywicie musiayby by z suchego drewna.

Teraz, o co chodzi i po co wcigam w to Pana. Z pozoru niby wicej mam


moliwoci zaatwienia tego w Polsce, gdy tu mieszkam i pracuj, a Pan
tylko dojeda na dwa tygodnie dwa razy w roku. Tak, tylko e ja nie
prowadz samochodu, a moja ona z kolei nie ma czasu i nie ma za
bardzo si, a na to trzebaby straci tydzie czasu jedenia od Annasza do
Kaifasza, z kartk w rku, a wreszcie kto przyjmie zaliczk,
zamwienie i poda termin [ktrego nie dotrzyma, ale to ju detal], przy
319

czym w gr wchodziyby okolice Warszawy, a nie Warszawa sama,


chocia rzecz jasna nie jest ona wykluczona. Ja gotw jestem jedzi
codziennie z Panem [tyle, e moja lepsza poowa nie poyczy swego
wozu, ona to traktuje na rwni z wypoyczeniem ma ssiadkom narzeka i narzeka na to pudo, ale nie da za choler nikomu kluczykw],
natomiast nie jestem tego prawie w ogle w stanie zaatwi sam i teraz,
chyba, e na miesic przestabym malowa i zabra si na wasn rk za
poszukiwania. ona, gdy wyskrobie godzin, by zawie mnie jak dzisiaj
do miasta, [dlatego te na gwat kocz ten list, bo wrzuc go na poczcie
gwnej], to ju jest wszystko, na co moe sobie w konkretnej sytuacji
pozwoli. Teraz, np. od kilku dni moja mama nie moe si rusza, bo si
gdzie wywrcia i twierdzi - to dosy czste u niej "twierdzenie", std
moja wstrzemiliwo - e ma co zamane [nawet jest dyskusja czy
jecha do przewietlenia czy nie, bo wbrew pozorom jest to kolosalny
problem techniczny, ona nie umie nawet, gdy jest zdrowa wsi do
samochodu] trzeba j nawet w nocy podnosi z ka, gdy chce si uda
na stron - zaangaowabym na stae pielgniark do obu bab, gdyby nie
fakt, e sami ledwie miecimy si w domu, a gdzie miaaby spa
pielgniarka - tak wic ona ma kolosalne problemy, na dodatek sama
przecie nie jest zdrowa... Poniewa w zwizku z pracowni powiedzia
Pan co takiego, e "gdybym by wiedzia od razu....", wic teraz w
zwizku z ramami poddaj problem z wyprzedzeniem: Zaatwienie tej
sprawy uatwioby wiele spraw na przyszo, chyba eby wypalia idea
wyjazdu za granic, ale sam Pan widzi ile rzeczy staoby jej na
przeszkodzie.
Ramy w ten sposb uzyskane byyby sztywne, adne, atwe do zastosowania
kilku wariantw wykonania i pomalowania, dayby si atwo pakowa po kilka
obrazw, nic by nie odpryskiwao, za same listwy dayby si bez trudu w duej
iloci skadowa w moim schowku, gdy byyby bardzo atwe do skadania
razem z racji prostego profilu. Rzeczy istotne wygldayby tak:
1. Drewno mikkie [joda, wierk, etc.] suche i pozbawione skw [sinica nie
stanowi przeszkody]
2. Dugo listewek 160 cm wymiary 50 mm x 12 mm czterostronnie
szlifowane, przekrj identyczny na caej dugoci 0,5 mm, prostopado cian
na caej dugoci, a szczeglnie na kocwkach [tam gdzie bd potem
naroniki ram]
320

3. Ilo listewek 800 sztuk.

By moe Glinicki, ktry ma jakich znajomych stolarzy z PKZtw byby


tu pomocny, ale to wymagaoby zaatwienia z samochodem po caych
dniach tak, aby nie ustpi, a sprawa bdzie dograna, a ja tego nie
przeskocz - na skutek braku umiejtnoci prowadzenia wozu jestem jak
paralityk, a wiczenie tej umiejtnoci wymaga czasu, ktrego mi brak bdne koo. Pozdrowienia
Beksiski
***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 7.7.85.

Jest to z Pana strony objaw postpujcego obdu, skoro zaraz po


zakoczeniu urlopu dzwoni Pan do mnie bym potwierdzi listownie, i
mwiem Panu to, co chce Pan umieci w katalogu jako fragment mego
listu. Mona przecie umieci to jako fragment rozmowy telefonicznej.
Marconi jak to powszechnie wiadomo, woa: "dajcie mi dziesi lat
ycia, a ja wam odtworz gos Chrystusa", gdy by zdania, i nic, co
zostao powiedziane nigdy nie ginie. W wietle niedawnych osigni w
dziedzinie termistorowych pomiarw temperatur, gdzie na zdjciach
kryminalistycznych wida zarys ciaa, ktre leao w danym miejscu
przed wieloma dniami, bo zachoway si rnice temperatur gleby,
twierdzenie Marconiego nie brzmi dzi jak znane twierdzenie innego
pana: "dajcie mi dziesi lat, a zobaczycie, co zrobi z Niemcami", ale
oczywicie nie o tych cytatach miaem pisa, tylko o cytatach z siebie, a
wic zgoda, potwierdzam, e powiedziaem by przez telefon, a teraz
mwi w licie, sowa rwnie wiekopomne jak sowa Marconiego i
Hitlera: "Od dwudziestu lat na kady posiek jem parwk i dwa
ziemniaki. Myl o tym, e mogoby tak nie by napawa mnie
niepokojem". Niestety nie czuj w tym mego wasnego stylu, oraz jeli
bliej przyjrz si znaczeniu tego zdania, widz szereg niecisoci lub
przekama, ale oczywicie mogem tak dokadnie powiedzie, bo nie
przykadam wago do tego, co mwi [Waniek raz mi napisa, e Gierek
wie, co ma mwi tyle, e nie wie, co mwi - podobne okrelenie da si
by moe zastosowa do mnie]. Niecisoci i przekamania wygldaj
321

nastpujco: Primo pod socem socjalizmu nie ma takiej moliwoci


(nawet teoretycznej) by w cigu 20 lat mona byo dzie w dzie naby w
sklepie parwk, nawet, jeli dysponuje si wolnymi dewizami [kupuj
parwki z NRF w Pewexie], secundo miewam kopoty z wasn wtrob
[jak Pan wie], tak wic w sytuacjach gdy huragan przechodzi nad Sycyli
- lub w Alpach w sierpniu zaczynaj si zamiecie niene, moja wtroba
[jak ju Panu wiadomo] staje dba i wtedy albo nie jem przez kilka dni
nic, a potem przez dwa co najmniej tygodnie jem same ziemniaki i zup z
proszku [tzw. White Borsch], suche buki bez masa i tym podobne
rarytasy, albo te przechodz na tydzie na wikt szpitalny, nad ktrym ju
nie panuj jako planista, a mj wybr moe polega wycznie na
czciowej rezygnacji z niektrych potraw. Dalej mona by powiedzie,
e apodyktyczne zdania, do ktrego autorstwa przyznaem si powyej,
implikuje domniemanie, i przepadam wrcz za parwkami i
ziemniakami, a to jest cakowita nieprawda i raczej naleaoby to
odczyta w ten sposb, i nie przywizuj w ogle wikszej wagi do tego,
co jem, pod warunkiem, e nie jest to potrawa wyszukana (potraw
wyszukanych z zasady nie cierpi! Kuchnia francuska jest dla mnie
szczytem obrzydlistwa!), lecz pospolita i pod warunkiem, i jest stale to
samo i ten drugi warunek jest istotny! Mie jedzenie, a wic niadanie,
obiad i kolacj jako niespodziank gastronomiczn, jest dla mnie
rwnoznaczne z smym krgiem piekie - musz by pewien, e dzi
bdzie to samo, co wczoraj, a jutro to samo, co dzi, podobnie jak musz
by pewien, e w szafie kada koszula jest identyczna z poprzedni.
Gdybym bowiem mg kupi ubranie na cae ycie, to kupibym to od
razu, by mie potem spokj - podobnie jak zmian w jedzeniu, nie cierpi
nowych lub innych ubra, butw, bielizny, etc., jak ju nastpuje
konieczno zmiany [bo niestety wszystko jest zbyt mao trwae], to
wyrzucam wszystko i kupuj w duej iloci nowy [identyczny ze sob, bo
niestety nie sposb ju naby identycznego z poprzednim] zestaw
odziey. Tak wic wracajc do parwki i kartofli mgbym rwnie dobrze
je pierogi ruskie z kartoflami, lub jaki ser, chodzi tu raczej o to, by
jedzenie miao skad surowcowy posiadajcy monosacharydy,
polisacharydy, biako rolinne i zwierzce, sl i inne duperele, potrzebne
do ycia. Misa generalnie nie lubi, wic parwka wynika raczej z
koniecznoci i braku ersatzu ni z mioci do tej potrawy. To by byo
chyba to, o co Panu chodzio. Prosi mnie Pan jeszcze o opis gruntowania
pyty pilniowej i pyta czy to jest trwae. Czowieku!!!!! Ktry ju raz o
322

tym pisz!!! Pan jest jak Telimena: ma Pan wszystko w biurku, ale
zapomina, co ma. Nie gruntuj przez cay czas tym samym. Na pocztku
[lata 60 i pocztek lat 70] robiem rne prby i mas bdw, ktre po
czci wynikay z braku forsy i dostpu do gruntw z prawdziwego
zdarzenia. Dzi te uywam nie tego, co bym chcia lecz tego, co uda
mi si naby w tym parszywym ustroju. Pyt pilniow, ktrej
bynajmniej nie uwaam za najtrwalsze i najlepsze tworzywo wiata, lecz,
z ktr wszedem kiedy w zwizek spowodowany wieloma czynnikami
[ma Pan na ten temat nagrania tamowe] zabezpieczam obecnie, nasycajc
j jak ywic lub lakierem olejno-ywicznym. Metoda ta nie jest
najlepsza, ale nie mam innych rodkw, ktrymi mgbym to robi.
Nastpnie po wyschniciu [kilkumiesicznym} matuj j black deckerem
[szlifierk oscylacyjn] po to by zwikszy przyczepno podkadu i robi
podkad z typowego gruntu akrylowego lub polimerowego. Na gruncie
tym robi wstpn podmalwk farbami akrylowymi [chodzi o
najoglniejsze rozmieszczenie walorw, kolorw i ksztatw przyszego
obrazu, po czym maluj na tym olejno, tak by pokry ca podmalwk
olejn i do tej drugiej podmalwki [olejnej] dodaj sykatywy
manganowej. Na drugi dzie, gdy ta podmalwka wyschnie, maluj na
niej ju bez dodatku sykatywy, lecz przy uyciu rozmaitych mediw, w
zalenoci od tego, co ma by malowane i czy ma by namalowane raczej
grubiej czy raczej cieniej. To wszystko. Nie mog zagwarantowa, e jest
to najtrwalsza na wiecie metoda, ale nie mam moliwoci ani dostpu do
metod trwalszych. Wbrew pozorom w konkretnych warunkach ptno nie
jest najlepsze, bo musi by napite na krosnach, a nie ma sposobu, by
naby w Polsce dobre, trwae krosna z sezonowanego drewna. Ze krosna
mog po roku czy dwch pokrci si! Mwiem o tym setki razy i
wymaganie bym to pisa jest po prostu sadyzmem, jeli si wie w jak
straszliwy sposb nie cierpi pisania listw. Gotw jestem, gdy Pan
przyjedzie ca rozmow na ten temat nagra na magnetofonie, o ile
pytania bd usystematyzowane i o ile ju tego nie robiem. To tyle,
piknie pozdrawiam, jutro ma dzwoni Dziworski i mamy ustali termin
zdj w odzi. Ma jakie kopoty z paszportem, ale jutro si wyjani.
"Zabukowa" bilet na 15 bm. Nie latam za granic, wic nie bardzo wiem
co to znaczy "zabukowa", ale nie ma to chyba nic wsplnego z
bukinistami? Ukony!!!!
Beksiski
323

***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

(notatka rczna : nie wysany bo prawdopodobnie spowodowaby


tylko ktnie a niczego i tak nie zmieni)
Marly le Roi, le 9 juillet 1985
Szanowny, Drogi Panie Zdzisawie
Odpowiadam krtko na listy z 20, 26, 27 i 28 czerwca. Poniewa
chodzi w nich o konkrety, o ktrych wiele rozmawialimy przez
telefon napomkn tylko o kadym z nich w kolejnoci, jak Pan im
nada.
1). Sprawa skrzy zostaa ustalona: i tym razem wykonujemy
skrzynie w Hartwigu, ja je dopracowuj i wysyam frachtem obrazy
w ramach, ktre Pan zamwi. Oczywicie zwracam Panu za ramy.
2) Sprawa wysyek dalszych jest improwizacj i ni pozostanie do
chwili, gdy nie przeniesie si Pan na francusk Rivier.
3) Bolej, i nawet nie zostaem poinformowany, jaki obraz zosta
oddany "sympatycznemu ojcu Przekaziskiemu", nie wspominajc
o ewentualnej konsultacji, ktra (mimo naszej umowy) tak z jednej
jak i z drugiej strony jest i powinna by stosowana nawet do
obrazw, ktrymi kady z nas dysponuje wg swej wycznej woli.
Pozwol sobie wspomnie, i i Pan silnie si wypowiada w sprawie
sprzeday przeze mnie obrazw, ktrymi dysponuj tak np. by nie
poszy w anonimowe rce, co uznaj i respektuj.
4) Przypominam, i jeli jest Pan obroc jak najcilejszego
stosowania naszej umowy (patrz sprawa poruszona wyej "wolno Tomku w swoim domku") to w sprawie "poczciwego durnia
Wasy" powinien mi Pan pozostawi woln rk. Ja jednak, jako
324

prawnik majcy do czynienia z umowami na codzie i wiedzc, jak


wana jest ich gitka interpretacja a jak naiwne i druzgocce jest
danie przestrzegania ich (na swoj korzy....) co do litery, nie
tylko Pask awersj do mojego projektu wysuchuj, ale i jak
najbardziej si do niej dostosowuj wiedzc, i chodzi o spraw dla
Pana istotn. Podkrelam jeszcze raz: bezwzgldne stosowanie
zasady "wolno Tomku" i to wycznie na swoj korzy,
zapominajc o niej, gdy chodzi o prawa drugiej strony moe
doprowadzi tylko do nieporozumie i wzajemnych alw.
5) Papier do rysowania Canson zamwiem. Przywioz rolk, gdy
opakowania arkuszw s niezgodne z Paskimi wymogami.
6) Nagrywa naszych rozmw nie bd, gdy sporzdzam z nich
dokadne notatki. Zaley mi na nie sterylizowaniu naszej
korespondencji, w ktrej niestety tak rzadko "pieprzymy" o tym czy
chmury maluje si lepiej przy takiej czy takiej muzyce.
***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 9.7.85.

W trosce o wykorzystanie czasu zabralimy si ju dzi za zwoenie ram,


bo po kad sztuk trzeba jecha oddzielnie, co wraz z wyniesieniem,
zaadowaniem, et c., trwa rwno 45 minut na ram. Przywielimy dwie i
okazao si, e je spieprzy, jeeli idzie o wymiar - jedna jest krzywa
[romb], a druga za duga o okoo 13 mm, jutro zatem bd odwozi do
poprawy, a on od pitku idzie na urlop - no c mog by jaja, ale
oczywicie mam awaryjne rozwizanie.
Drugi problem jest z Dziworskim. Dzwoni najpierw przed tygodniem i
nagra mi "tu mwi Dziworski, po czym doda "zadzwoni wieczorem",
po czym nie zadzwoni, po czym miny dwa lub trzy dni i zadzwoni
sidmego w niedziel, e w zasadzie ma zabukowany bilet lotniczy do
Parya na pitnastego, ale s jakie kopoty z jego paszportem i w
zwizku z tym bdzie w Warszawie w poniedziaek i zadzwoni do mnie,
by powiedzie dla ewentualnego przekazania Panu, czy kopoty zostay
usunite, a poza tym ustali termin, w ktrym mam by w odzi w celu
325

dokonania zdj do filmu. Poniewa pitnastego jedzie do Parya to


zdjcia moje jak mi powiedzia bd przed pitnastym, ale jest ju
dziewity i jest godzina 18 wieczorem, a Dziworski milczy, a ja przecie
nie mog czeka w przyklku a on strzeli z pistoletu startowego i rzuci
si do odzi, gdzie z wywieszonym jzykiem przebiegn przed kamerami
na tle ydowskiego kirkutu powiewajc cylindrem i rozrzucajc konfetti,
lecz miewam take inne sprawy i zobowizania, do ktrych musz wpisa
d, szczeglnie, e szoferem jest ona [a co kiepsko si czuje], a na
dodatek lawina kopotw i dramatw zwalia si na nasz rodzin: moja
mama w szpitalu [upada, podejrzenie zamania, etc. Ale trzeba tam
codziennie jedzi, pociesza, kiwa gow, etc.], wczoraj przysza
wiadomo, e zastrzelono w Nigerii mego kuzyna [napad bandycki na
domy], ona jego w Warszawie odchodzi od zmysw, te jestemy tym
gboko poruszeni, gdy ylimy w bardzo wielkiej zayoci, na dodatek
musimy si wczy w administracyjne zabiegi pogrzebowo-obrzdowe,
w tym wszystkim owa d bez jasnego terminu nie uatwia mi
bynajmniej rozplanowania sobie zaj, a na dodatek boj si, e potem
bdzie si mwio, e film byby na czas, gdyby Beksiski nie skrewi.
Przegld samochodu po 10.000 na osiemnastego za Warszaw, bo w
Warszawie urlopy, wic ten dzie w ogle wypadnie mi z yciorysu, a
wpisywa si trzeba na miesic z gry i przeliczy, by kilometrw byo
dokadnie 10.000 plus minus 100, bo inaczej traci si prawa gwarancyjne i
ta d 300 km wpisana jest teraz dosownie "na styk", chyba e po
osiemnastym... Przegld musi by w serwisie atestowanym Forda, inaczej
traci si prawa gwarancyjne. No mniejsza o to, bo nie o tym miaem pisa.
Chc poda ten list przez Dziworskiego [o ile w tym dziesicioleciu wyjedzie do
Pana], aby Pan mia w zaczeniu prbki papierw, o ktrych pisaem.
Popeniem te koszmarnie gupi bd wynikajcy z nieznajomoci jzyka.
Ow sdziem, e blanc znaczy czarny, tak jak black. Tak wic papiery
ARJOMARI-COUVERTURE typu RHAPSODIE i BALKIES s dostpne w
kolorze blanc i o takie przede wszystkim prosz [tzn. o informacje na temat cen
i formatw dokadnie], natomiast papier RHAPSODIE jest w kolorach PAILLE
i PERLE i chciabym ten, ktry bliszy jest bieli. Poza tym nastawiajc si na
ewentualno prb z rysowaniem, przypomniaem sobie jeszcze o kredzie i
wglu do rysowania. Materiay te wykonane s albo ze zmielonego wgla
drzewnego, ktry potem poddany jest sprasowaniu w paeczki o okrelonym
przekroju i dugoci ostrza w kilku gradacjach, albo te w ten sam sposb
wykonane s z barwionej na czarno kredy lub sprasowanej sadzy. Odpadaj
kredki tuste, litograficzne, olejowe etc. Ofiarowywa si Pan z kupnem za
326

wasne pienidze (na prb) jednej rolki papieru. Prosibym w zamian za to, o
co innego. O kupno za wasne pienidze, na prb, po jednym kawaku
kadego typu (i kadej gradacji w ramach danego typu) takich kredek i wgli.
Robi to pod rozmaitymi nazwami firmy HARMUTH, FABER,
BRANZY+CONTE+GILBERT, REEVES, LEFRANC, CARAN D'ACHE,
STADTLER, et c., et c. Aby z grubsza Pana zorientowa, o co w ogle chodzi,
wysyam kilka kartek wydartych ze starego katalogu firmy HARTHMUTH.
Dodatkowo zakreliem sepie, ktre technicznie s tym samym a rni si
jedynie kolorem brzowym. To, co mnie interesuje ponumerowaem. Kupujc
prosz jak najdokadniej zanotowa ile kosztuje pudeko kadego typu, czy typ
ten jest w staej sprzeday oraz ile kosztuje holder [po francusku jak widz z
katalogu zwie si to "porte-mine" (tak jak mina portowa)] do kadego typu
paeczek, bo jest ich poza Harthmuthem wiele i maj rozmaite ksztaty i
dugoci: s okrge w rozmaitych rednicach, a poza tym kwadratowe,
prostoktne, heksagonalne, do kadego typu uywa si inny holder. W oparciu o
prbki wybior jedn lub dwie lub trzy oraz holdery do nich i zrobi wiksze
zamwienie, za ktre ju potem potrci si z obrazw, ale aby wybra musi si
mie z czego!!! Wszelkie wgle i kredy w oprawie drewnianej do strugania [tak
jak zwyky owek} odpadaj!!! W zwykych sklepach tego nie bdzie, lecz
trzeba przekopa kilka sklepw specjalnie dla malarzy i studentw sztuki moe
jest firmowy sklep HARTHMUTHA i FABERA? FABER mia tak wspania
kred o nazwie SIBIRISCHE REISSKOHLE, ale nazwa obecnie moe by inna.
To by byo na tyle. Jeszcze chciabym doda, e podsuwanie Panu propozycji
nie do odrzucenia, by naby Pan na swj koszt te prbki [po jednej sztuce!]
wynika nie tyle z mego wrodzonego skpstwa i prowincjonalizmu ile z obawy o
nadmiern szybko paskiej decyzji. Obawiam si nagle, e zawarto szeciu
sklepw z materiaami malarskimi za cen 8.500 frankw wylduje w sierpniu
na moim stole, z czego adna prbka nie bdzie si nadawaa do niczego lub
moe z trudem da si wybra jedn. Przerzucam w takim ukadzie cz wysiku
i odpowiedzialnoci za decyzj na Pana i gdy kupowa Pan bdzie planowo i z
zastanowieniem si nad kad prbk, cena caoci nie przekroczy ceny jednego
rulonu papieru LAVIS B, ktry podejmowa si Pan naby. Odnonie tego
papieru to zapomniaem doda, e papier o nazwie LAVIS produkowany jest
przez wiele firm, ale kady jest inny, chodzi wic o dokadnie to, co na prbce:
FIRMA CANSON, LAVIS B gramatura 280 w rulonach!

Kocz, piknie si kaniam i mimo, i jest ju 19 nie trac nadziei, e


zadzwoni Dziworski. My jednak musimy wyj, w zwizku z tym, co na
wstpie, nastawiam wic reponder. Pozdrowienia - mam nadziej, e
urlop si uda?
327

Beksiski
PS. Po powrocie o godzinie 23.55 zastaem oba Paskie nagrania niestety w zwizku ze mierci kuzyna mamy troch nieplanowych
wyjazdw. Do pnocy nie byo telefonu od Dziworskiego.
P.S. Ksidz dosta jeden z 4 obrazw ktore zostay mi do mojej
dyspozycji z ubiegego roku ulubiony obraz ony (nie mj) z zielon
wiea i cmentarzem.
PS. 10.7.85. Poniewa ramiarz otwiera o godzinie 9, a jest dopiero 7.30
wic dopisuj do wczorajszego listu, bo notatki dugopisem dodane na
marginesach mog by nieczytelne. Primo jeeli idzie o obraz ofiarowany
do galerii przy Muzeum Archidiecezji. Jest to obraz OE [odszukaem w
negatywach] i prosz na Boga nie panikowa, bo nigdy nie dam nikomu
obrazu, co do ktrego nie mamy wczeniejszych ustale, e naley do
mnie. Powiedziaem, e zawsze bd takie momenty, e czym musz tu
"zagra" i nie mog wtedy dawa mieci, bo jeli ten obraz ma mnie
reprezentowa w licznie uczszczanej galerii gdzie kady (jak wiem) da,
co mia najlepszego, to nie moe to by odrzut. Nie mogem take
odmwi dania obrazu, bo taka odmowa traktowana byaby w
warszawskich stosunkach jako gest o znaczeniu politycznym. Podobnie
bdzie zapewne z Muzeum w Sanoku. Gdy pod koniec ubiegego roku
Miasto Sanok wyrazio zgod na przyjcie ode mnie w darze
nieruchomoci, ktr odziedziczyem po ojcu, a ktra bya kul u mojej
nogi nie dajc si odci, to dyrektor tego Muzeum zaatwi to z
wadzami i niezalenie od tego, co sobie moemy o nim mwi, to mam
w stosunku do niego jakie zobowizania, a on ma ambicj kupowania raz
w roku dla tego Muzeum, i mimo, i tam warunki s okropne, to szereg
ludzi z Polski wie, e tam jest najlepszy zestaw mych obrazw i znam
wielu, ktrzy specjalnie tam jad w lecie i nie mog te dawa tam
odrzutw [dopki mieszkam w Polsce]. Przecie obgadalimy to na cztery
strony, na dodatek w tym roku nie zostawiam sobie niczego, aby uatwi
start z wystaw, ale nie da si pki tu yj i mieszkam odci moich
zobowiza faktycznych czy tylko uwarunkowanych psychicznie, ktre
na dodatek nie maj w ogle dla mnie konsekwencji finansowych.
Muzeum w Sanoku moe zapaci grosze, a Archidiecezja jak to
Archidiecezja bierze za "Bg zapa" i moe potem uywa argumentu o
"wzruszajcej szczodrobliwoci" [ten ci by styl Nabonej Niewiasty,
328

ktra anonsowaa Wielebnego i konieczno uwietnienia moim


nazwiskiem kolekcji]. Oczywicie mgbym si wypi i powiedzie, e
obrazw nie mam, ale po pierwsze jestem zbyt niemiay i saby by co
takiego uczyni, po drugie miaoby to jak ju wspominaem
konsekwencje towarzyskie, gdy gest taki nabraby znaczenia
politycznego wrd warszawskich idiotw, z ktrych wielu jest mymi
przyjacimi. Mie przyjaci idiotw to jednak rzecz lepsza, ni nie mie
przyjaci w ogle. Druga strona konfliktu, jaki dzieli Polsk nie skada
si bynajmniej ze wiatych racjonalistw i otwartych na rozsdne
mylenie i argumentacj intelektualistw, lecz w wikszoci z partyjnych
bigotw, a na dodatek po spotkaniu, z co drugim z nich, trzeba by jeszcze
zapewne my rk, ktr im si podawao, gdy jest tam przeraajca
wprost ilo liskich kanalii, ktre wprost na gbie wypisane maj tak
swj polityczny rodowd jak i moralne zaplecze - tak, e mona
zwymiotowa od samego patrzenia. Nie wspominam ju o tym, e na
ko w szpitalu czeka si w Polsce i przez p roku i to w powanych
przypadkach, a my mamy to prawie od rki [za dwa dni lub od razu] wraz
z badaniami i w wypadkach, ktre nie zawsze usprawiedliwiaj t
decyzj, tak jak teraz z moj mam - de facto rentgeny nie wykazay
adnych zama, tylko bardzo silne odwapnienie i zwyrodnienie
krgosupa, co wraz z fataln pogod w tym roku i upadkiem, mogo da
takie ble, jakie dao, tak wic dostanie jakie rodki rozkurczowoprzeciwblowe, ale tego i tak nie da si wyleczy, a raczej
dowartociowa chorego, e co przy nim robiono - tym niemniej co
najmniej tydzie jak nie duej poley w szpitalu, czy ja w takich
ukadach prdzej czy pniej [moja ona te jak Pan wie leaa niedawno]
nie musz si zrewanowa nie chcc by wini? Oczywicie gdyby byy
w Polsce prywatne kliniki, gdzie za cen dajmy na to 5.000 dziennie
mona by zamwi sobie ko, to bym nie korzysta z takich pokrtnych
metod tylko wsadzi matk na miesic, zapaci te 150 i mia przekonanie,
e mog sobie na to pozwoli bez niezrcznych potem zobowiza -, ale
jest tak jak jest i inaczej nie bdzie. Nie ma midzy innymi nawet
usugowych przedsibiorstw pogrzebowych, [o czym przekonuj si od
trzech dni], ktre by zdejmoway z bark skoowanej rodziny ciar
administracyjnego odbijania si od Annasza do Kajfasza, zaatwiania
setek papierkw. Czy myli Pan, e nie dabym natychmiast obrazu,
gdyby si trafi kto, ko takie rzeczy zaatwiby, nie tylko w moim
osobistym przypadku, gdyby - nie daj Bg - taki zaistnia, ale take
329

obecnie, w przypadku mego kuzyna?, ale jak na razie nie naduywam


chyba tego mojego zaklepanego w umowie prawa i dbam o nasze wsplne
interesa i w ogle nie ma powodu do paniki. To by byo to. Jeli idzie o
moj obecno przy telefonie, to w najbliszych kilku dniach mog z tym
by trudnoci, tak jak byy wczoraj, bo po prostu idziemy do ony kuzyna
[oni byli maestwem modszym od nas o okoo 6 lat], bo ona jest w
fatalnej formie, wszystko jej si rozpado z dnia na dzie, dobijali wanie
do sumy [na tych kontraktach powoli si zarabia, bo wikszo bierze
Pastwo], ktra miaa im umoliwi ustabilizowanie si i ustabilizowanie
crki [mieszkanie] na reszt ycia, robili plany, nigdy do tej pory nie
mieli setnej czci tych pienidzy i nagle trach, wszystko pko - dla niej
w tej chwili nie ma przyszoci - nie mona jej w takiej sytuacji zostawia
samej sobie. No nic, zblia si 8.30 i jedziemy odwozi lipne ramy do
poprawki - dzisiaj na to zejdzie dzie cay, chyba e on nie da rady od rki
poprawi, to w takim razie rzecz przeoy si na jutro lub na pitek.
Zostawiam repronder, ale jeeli Dziworski zadzwoni rwnie bystrze jak to
czyni do tej pory, nie podajc terminu, kiedy zadzwoni powtrnie lub
jakiego kontaktu, to wyglda, e potem moe nie by ju czasu na nic.
Jeeli zwoenie ram [7 x 45 minut] wypadnie mi w pitek, a Dziworski
te nagle wystrzeli z pitkiem, to przede wszystkim zwozi bd ramy, bo
od soboty ramiarz zamyka zakad i idzie na urlop. Ukony,
pozdrowienia....
Beksiski
***
Drogi Panie Piotrze!

Warszawa 10.7.85.

Jest mi bardzo przykro, e nieustannie nie moe si Pan do mnie dodzwoni,


moe wieczorem uda si to zrobi, bo po poudniu musimy pojecha do szpitala
do mamy, teraz zadzwoni Pan pomidzy trzeci a czwart ram, bo po
dowiezieniu kadej sprawdzaem reponder, najgorsze, e bya to rama na dzi
ostatnia, a pozostae trzy bdzie musia przerabia i bd jutro. Te, ktrych nie
przerabia, [bo boj si, e przerbki spowoduj, e z kolei bd za mae, a nie
bdzie ju czasu na wyegzekwowanie z powodu wyjazdu faceta na urlop
waciwej roboty i on po prostu wemie fors za cztery dobre, a z trzema
zostawi mnie na lodzie - tak wyglda z rzemielnikami, o czym Pan wie i
330

dlatego robiem Panu moj propozycj na listwy, bo w domu wykonabym ramy


moe mniej frymune, ale na pewno lepsze, tak jeli idzie o wymiary, jak jeli
idzie o atwo pakowania i transportu] wic te ktrych nie przerabia, te s
nieco za dugie co spowoduje, e bd musia w obrazach zaretuszowa
prowizorycznie biay pas u dou i lady po uchwytach z gry, aby nie byo tego
na pierwszy rzut oka wida, bo felce s za pytkie na skutek nadmiernej dugoci
ram, i nie s w stanie przykry tych pasw i ladw uchwytw na obrzeu,
natomiast korzy z tego bdzie taka, e o ile wymienia si kiedy bdzie te
ramy na inne, to lady po felcach bd na samej krawdzi i z atwoci
zasonite zostan przez nowe ramy, a z tym zwykle bywaj pewne problemy,
felc bowiem odciska si na farbie lub nawet zarysowuje j.

Jeeli idzie o przedmiot Paskich zapyta (odnonie Dziworskiego) to


jestem taki mdry jak i Pan: Dziworski dzwonic przed kilku dniami,
chyba w niedziel lub sobot powiedzia, e film robi pen par, e
zdjcia ze mn w odzi musimy wykona przed pitnastym i e ma na
pitnastego zabukowany bilet lotniczy do Parya, ale dowiedzia si, e
co ma z paszportem nie w porzdku w zwizku z tym w poniedziaek
zadzwoni po wyjanieniu sprawy, z informacj czy leci czy nie leci do
Parya, abym mg j Panu przekaza, a ja mu powiedziaem, by
niezalenie od tego dzwoni do Pana, bo do mnie Pan moe nie
zadzwoni. Dzi jest roda, a obecnie jest godzina 12.20 i nie byo znaku
ycia od Dziworskiego w adnej sprawie ani co do terminu zdj w odzi,
ani co do tego czy pokonane zostay trudnoci paszportowe. Cay czas
gdy mnie nie ma w domu, a nawet gdy wychodz do klozetu wczony
jest reponder, najlepszy dowd, e nagray si trzy Paskie telefony i
sporo innych - ja niestety z przyczyn jak wyej nie mog siedzie non
stop w domu - tak si akurat zoyo....
Jeszcze jedna rzecz przysza mi do gowy w zwizku z tymi gipsowymi ramami:
po pierwsze trzeba dwie skrzynie: jedna na trzy, a druga na cztery ramy, bo te
trzy przerobione bd krtsze, mog by trzy skrzynie jedna na trzy i dwie po
dwa obrazy. Ponadto bdzie jeszcze jeden obraz namalowany na pocztku w
formacie 92 x 98 i ten obraz chciabym by zabra Pan BEZ ram, a opakowany w
sposb pozwalajcy nam potem oceni na ile taki transport zdaby egzamin! To
po pierwsze, a po drugie chodzi by kupi Pan w Paryu gbki do pakowania, bo
tu w Polsce moe nie by albo czasu albo gbek. Chodzi o gbki gumowe, a nie
piankowe poliuretanowe i inne, gdy tylko gumowe (i po czci latexowe) nie
redukuj si pod wpywem nacisku do zera, lecz sprynuj. Ja kupowaem
chodniki azienkowe najtaszego typu i krajaem noyczkami na kawaki. By
moe s takie w Warszawie, ale ju naprawd czasu mi nie starcza, by ich
331

szuka - musz take domalowa jeszcze dwa obrazy!!! [Jeden z nich mam w
poowie].
Sprawa papierw i zdj: Glinicki pojecha na urlop, ale przed urlopem
przynis mi cz odbitek i wszystkie moje negatywy, bo baem si by
zostaway u niego. Nowy papier wydaje mi si dobry i sdz, e Glinicki
niepotrzebnie podnis alarm, natomiast odbitki, ktre zrobi, tylko w poowie
mona zaakceptowa, bo s po prostu nieostre w rodku, [co nie jest win
negatyww] i nie nadaj si do celw, jakim maj suy, tak wic na wasne
ryzyko polec mu robi raz jeszcze gdy nadejd nowe papiery! Co do
kolorowych [cztery lub pi pierwszych obrazw] to s one prawidowe, ale
nadmiernie intensywne, co podobno robione jest na paskie polecenie, gdy
takie lepsze s do druku. Jeli tak, to s do przyjcia w moim odczuciu, z tym,
e raz jeszcze zaznaczam, e s intensywniejsze ni oryginay, co daje odczucie,
e s jakby bardziej kontrastowe, czy bardziej ciemne, czy te bardziej
nasycone.
Jeeli ona bdzie si czua na siach, to jeszcze przed wyjazdem do szpitala
skocz na Jelonki i zostawi w drzwiach Dziworskiego ponaglenie, by
zatelefonowa do Pana, oraz przed wyjazdem zgosi si do mnie po ten list, do
ktrego ju po raz trzeci robi dopisek. Jutro znowu rano mnie nie bdzie, bo po
godzinie 11 [aby klej wyschn] ramiarz poleci zgosi mi si po pozostae trzy
ramy co zajmie czas do 15.30.

Po raz trzeci serdecznie pozdrawiam.


Beksiski
PS. List rozklejony by przeze mnie. Bo jeszcze dooyem niniejsz
kartk.
11.7.85. Po wczorajszym rozpiecztowaniu i potem powtrnym
zapiecztowaniu listu, ktry miaem poda przez Dziworskiego, a ktrego
nie podaem, bo nikogo w domu u niego nie byo, tak, e zostawiem
tylko wiadomo, e taki list jest i prob by mi powiedzia gdzie go mu
mog dorczy lub by po niego wpad, robi teraz jeszcze jeden dopisek,
tak wic bdzie to list dopiskw i bybym poprzednie zniszczy, jak to
kilkakrotnie do tej pory robiem, ale boj si, e potem okae si, e bd
musia raz jeszcze co pisa, tak jak to, czego domaga si Pan we
wczorajszym telefonie,, czyli moj opini na temat wstpu do katalogu,
ktry Pan napisa. Jestem pewien, e na ten temat pisaem zaraz po jego
otrzymaniu, ale potem by telefon, wszystkie sprawy zostay w nim
332

przekazane, wic list podarem i o ile ta opinia do Pana nie dosza, to


znaczy, e musiaa by w tym podartym licie. Natomiast w telefonie
mwiem wyranie, e jeli kto co na mj temat podpisuje swoim
imieniem i nazwiskiem i nie daje w tym mych zmylonych cytatw, to ma
prawo napisa wszystko, co nie jest jawn nieprawd, [np. e jestem
tresowanym psem malujcym obrazy - bya tu teraz wanie afera psa
Homo, ktrego wystawa bya w Hybrydach, na dodatek oprcz
malowania piewa po angielsku i wiele innych rzeczy podobno robi],
natomiast jeli idzie o opini o mojej pracy, to ja sam te nie jestem jak
Pan wie posiadaczem adnej prawdy na ten temat, w zwizku z tym kad
cudz podpisan prawd, przyjmuj jako penoprawn. Nie mog jednak
wystawi tu Panu certyfikatu, e oto ja niej podpisany autorytatywnie
stwierdzam, e Piotr Dmochowski waln w dziesitk trzy razy po kolei,
bo ja sam nie wiem gdzie jest ta dziesitka i czy w ogle ona jest, by
moe mamy tylko mg, w ktrej adnego celu nie ma i obaj strzelamy na
wiwat, nie poszc nawet wron, bo ich te nie ma w tym mglistym
krajobrazie. Cytaty z mego listu przeczyta mi Pan tylko przez telefon i
nie dostaem ich na pimie, ale tutaj uroczycie zgadzam si na uznanie
ich za swoje wasne jeli to Pana satysfakcjonuje [podobno je Pan
szlifowa "po swojemu", czemu si nie dziwi, bo pisz i formuuj swoje
listy nader niechlujnie]. Ja np. nie wiem, co jest moje wasne, gdy nie
mam przekonania, co do materialnoci wiata w takiej formie, do jakiej
przyucza nas tradycja i codzienne dowiadczenie, widz raczej nieustanny
pd wzdu austostrady czasu; gdzie jestem ja sprzed minuty i ten st, na
ktrym pisz sprzed minuty, jak to si dzieje, e nie sycha ryku
wyzwalajcej si energii w sytuacji, w ktrej wiat nieustannie wyzwala
si z przyszoci by run w tym samym momencie w przeszo, przez
dugie lata brzydziem si sam siebie [oto szklanka z nadpit przed 30
sekundami kaw, ale przecie ja sprzed trzydziestu sekund to cakiem
inny facet ni ja teraz, brzydz si pi po tym facecie - na szczcie
przetumaczyem sobie, e szklanka jest te cakiem inna - po prostu nowa
dekoracja podstawiona przez Pana Boga]. Zmierzam jak Pan widzi do
tego, e moje myli sprzed miesica i tak s mylami jakiego tam faceta
sprzed miesica, s na dodatek zapewne mylami gupimi, bo miaem
niejednokrotnie okazj [mieli j faceci o nazwisku Beksiski, z ktrymi
czy mnie wsplna cigo pamici] czyta myli Beksiskiego sprzed
roku i dawniej, i nie byy to myli Pascala. Tak wic to, co pamitam z
paskiego telefonu zgadzam si uzna za swoje i nigdy, przenigdy, pod
333

adnym pozorem nie powiem, e tego nie wymyliem, co najwyej


powiem, e musiaem by pijany, by co takiego powiedzie, co bdzie
zreszt nieprawd, bo pijany nie bywam [wczoraj nareszcie otworzyem
wino otrzymane od Pana - bardzo mi smakowao, ale obawiam si, e to
s pery rzucane przed wieprze, bo nie nale w tej materii do znawcw,
ani nawet do entuzjastw, a najmniejsza dawka alkoholu wyzwala u mnie
proces migreny, tak wic po dwch niewielkich kieliszkach nastpia caa
noc blu gowy i raczej czciowo bezsenna i dzi na pewno dzie blu
gowy, dopiero w nocy z dzi na jutro odcierpi moj eksploracj na
obszarach Wielkiego wiata Gastronomicznego - ju tam mnie najlepiej
su - i zapewne pisane s - parwki codziennie i zupa ze
sproszkowanego koncentratu]. Jedynym moim zastrzeeniem, ktre
formuowaem przez telefon byo uycie sowa "Polska" zamiast jak
sugerowaem "krytyka polska" - u nas s na ten temat nadwraliwi [nie ja
oczywicie!!!] i do kadego takiego sformuowania si przyklejaj, a nam
przecie chodzi by ta wystawa bya z perspektywy Kraju jak najmniej
zauwaalna. Nieprawda?
Jest jeszcze jedna sprawa: Wczoraj w rozmowie z Rymsz przy omawianiu
skrzy zaprojektowanych przez mnie [chodzioby dostarczy mi pfabrykaty do
budowy jednej skrzyni, z ktrej potem majstrowie mogliby robi wierne kopie]
wyrazi on przypuszczenie, e pojedzie do Parya na wystaw w padzierniku i
wtedy wemie "nastpny rzut" obrazw. Jeli ja co z tego rozumiem, to w
padzierniku nie bdzie jeszcze adnego nastpnego rzutu do brania, a jak
bdzie jeden obraz, to bdzie i tak sukces... Pan bdzie w Warszawie do 18
sierpnia. Potem bior si za przerbk sztalug i pracowni [tak, aby wchodziy
poziome formaty], co zajmie mi ponad miesic czasu przy mojej nieudolnoci i
trudnociach ze zdobyciem lub wyegzekwowaniem od rzemielnikw
czegokolwiek. Okoo 20 wrzenia zakadam, e robota bdzie zakoczona i
bd wtedy usiowa zapa oddech do pracy, co zawsze po duszej przerwie
przychodzi z trudnoci, tak wic ze dwa tygodnie strac.

Aha, aha, przecie miaem take wraz z on wyjecha na miesic urlopu


po paskim wyjedzie - to zalecenie lekarskie - sdz, e nie przekroczy
on 2 tygodni, ale musimy do tego rachunku je doda, daje to wic
przystpienie do pracy w dniu 4 padziernika, po czym okoo 2 tygodnie
na rozkrcenie si, tak wic pierwsze obrazy zaczn si malowa okoo 18
padziernika i nie bd do wzicia wczeniej jak przed Boym
Narodzeniem. Do tego czasu o ile Rymsza dostarczy mi materia zbuduj
skrzyni na 3 obrazy lub w ostatecznoci na 4 obrazy [stoi ich teraz w
334

pracowni a pi, plus szsty na sztalugach, ale rusza si wrcz nie mog
- nie mam nawet dostpu do gramofonu] i zarzuciwszy koncepcj ram, o
ktrych pisaem przed tygodniem, bdziemy obrazy przewozi w tej
skrzyni, a ona bdzie cyrkulowa na trasie Warszawa - Pary i z
powrotem. Musz jednak dosta materia o wysokim standarcie
wykonania i jakoci od Rymszy. Powiedziaem mu, by stolarzowi mwi,
i to nie na skrzyni, lecz na regay i obudow kominka z marmuru i
kutego srebra, bo to go moe zmobilizowa do porzdnej pracy. Piknie
pozdrawiam
Beksiski
***
W. Pan Zdzisaw Beksiski
Warszawa
ul. Sonaty 6 m. 314

Marly-le-Roi le 13 juillet 1985


Szanowny, Drogi Panie Zdzisawie
Wczoraj wysaem do Pana list z projektem poprawki do naszej
umowy do podpisu. Dzi otrzymuj Paski, w ktrym daje Pan
wyraz niepokojom, jakie wzbudzaj w Panu perspektywy
ewentualnej dobrej sprzeday obrazw w czasie wystawy.
Jestem by moe sprzeczny, (bo niby, po co w takim razie moja
propozycja zmiany umowy na przyszo), ale musz powiedzie,
i od wczesnych miesicy naszej wsppracy w niepokj dry
mnie gucho a ostatnio przeszed w przekonanie, i rodacy
uniemoliwi nam wszelk wspprac po (dla mnie z gry
pewnym) sukcesie jesiennym. Std moje (jak to je Pan nazwa
pewnego dnia ironicznie) "branie wszystkiego pod siebie" i
periodyczne apele do Pana o zmian adresu.

335

List Pana uradowa mnie jednak, gdy zawiera zdanie, na ktre


oczekiwaem od bardzo dawna: "Oczywicie gdyby sukces by
oszaamiajcy, to jad do abojadw, wynajmuj pracowni i
maluj na miejscu przez rok czy dwa, obserwujc czy sytuacja si
stabilizuje czy te jst chwiejna, co pozwalaoby na podjcie decyzji
ostatecznych: gdzie osi na reszt twrczego ycia". Od
dzisiejszego dnia trzymam si tego zdania kurczowo i tusz, i po
wystawie Paskie twrcze ycie skoncentruje si w okolicach
Vance czy Nice.
Poniewa za ju nawet gdybym chcia to pozwoli sobie na
wtpliwo w sukces wystawy nie mog wic zwaywszy na
niechybn zmian adresu odkadam na pniej spraw rozwiza
skrzyniowych. Co do spraw ram bd jak pies do Paskich usug w
czasie mego pobytu. Pojad gdzie bdzie rozkaz a i samochd jak
trzeba wynajm, (cho ma Pan ich zdaje si kilka) i jaki si nam
od Paskiej maonki uda wyszabrowa.
Wasa - czy to by art? Ani art ani rzeczywista prba uzyskania
jego expertyzy. Mog filozofowa i introspektowa bez koca, co
popycha mnie (jak kadego dokumentalist, zbieracza i archiwist)
do zdobycia jeszcze jednego papierka. Moe dla przyszych
pokole? Moe by kiedy mc si pochwali? Moe dlatego, i ta
sprawa pozwoliaby mi mc potem mwi mimochodem "Tak
wczoraj dostaem list od Wasy w sprawie Beksiskiego. On
biedny ostatnio w powanych tarapatach pieninych". Lub co w
tym stylu. Nikt lepiej ni Pan nie rozumie jak niesamowicie s
(prawdopodobnie) zoone nasze postpowania drugorzdne: gdy
ju co zrobilimy, to w gow zachodzimy dlaczego. Przyczyn jest
zawsze wiele, a ktra jest "najwaniejsza" tego ani zbada nie
sposb ani to w kocu nie takie wane. Chyba chodzio o
posiadanie jeszcze jednej karty w grze, ktrej posiadanie, jeli nie
implikowao jej uycie to jednak stwarzao pocieszajce poczucie
bezpieczestwa. To wszystko zreszt bez znaczenia.
Dla mnie gorsze jest to, i koledzy Wajda, Polaski i Miosz
rwnie nie wystawi Panu cenzurki. Wszyscy si wykrcili. S
narody (czy wyznania), w ktrych solidarno a wzbudza
rozdranienie tak jest systematyczna. Pewna dziennikarka w
336

tutejszej TV, pani Sinclaire zaprasza na cotygodniow wietn


audycj "7 na 7" tylko i wycznie ludzi o podobnym do swego
nazwisku i wyznaniu. Polacy potrafi tylko za plecami "podkada
sobie nawzajem winie". Popieranie si nawzajem jest dla nich
ide rwnie wstrtn jak obc.
Sprawa pralni: trudno, nie bd mia obrazu a Pan pracowni. To
ostatnie wbrew pozorom martwi mnie bardziej, bo nie bdzie
duych rozmiarw. Acha, zapomniaem, i przecie odnosimy
oszaamiajcy sukces i Pan wynajmuje wielki hangar wrd gr
masywu des Maurs....
Rysunki: a czy ja si wtrcam? Powiedziaem, i si ciesz. A
miaem mwi, i nie? Wysaem katalog jak proszono. A miaem
nie? Zamwiem rolk papieru Canson. Przecie nakazano.
Sprowadziem prbki papieru Indiana, Rapsodhie i Balkis oraz
dowiedziaem si o rozmiary i ceny. No przecie miaem wyrany
rozkaz. Zapowiedziaem, i traktowa je bd jak obrazy. Za c,
wic jestem ochrzaniany?
Nieszczsny Urbanowicz: trudno, cho przypomn zobowizania
podjte i potwierdzone na pimie. Opory jednak rozumiem i sam
bd si stara wydoby listy. Chyba, i przyszaby Panu ochota do
mnie si wynurzy na wzniose tematy. I chwalba by dla mnie bya
wiksza, (bo niby "znajomo z Dmochowskim owocna bya w
gbokie dociekania filozoficzne....By to jeden z najciekawszych
okresw twrcy....". "Tak Kowalski, doskonale. Pitka") i mniej
musiabym si nagania za listami pisanymi do innych. I w ogle
nie ta ranga.
Zamwiem siedem ram przepiknych na potrzeby wystawy i dla
swej wasnej rozkoszy. Ale to tylko tak by si pochwali a nic nie
da, bo jedna rama 350 dolarw. Wic na Hartwigowe skrzynie to
by nie pasowaa.
Zanotowaem, i Glinicki jest w trakcie "kopania" odbitek robic je
nieostro a kolorowe slajdy za ciemne. Ciesz si, i kae mu Pan
robi od nowa; odbitki absolutnie ostre a kolory takie jak na
obrazie. Moje do niego pretensje za brak nasycenia wynikay z
czasami zupenie biaych plam.
337

auj, i nie bd mia tam z ulubionymi Paskimi utworami, lecz


racj rozumiem i nie protestuj. Nie przeszkadza, i jaki may gest
przyjani od czasu do czasu mocno by mnie wzruszy.
Nagrywa naszych rozmw nie bd, bo wysuszyoby to nasz
korespondencj. Na tej mi zaley bardzo, bo i moja to rola
archiwisty zbierajcego jak najwicej papierkw a i pewne miejsce
w historii.
Cinieniomierz by prezentem dla Maonki Pana nie dla Niego
samego. Przyrzekam rwnie, i nie mia on za cel zobligowa
Pana w czymkolwiek i natychmiastowe postanowienie
odwdziczenia si dwoma rysunkami jest rwnie niepotrzebne jak i
nieuzasadnione. Cudowna herbata, jak czstuje mnie zawsze
Maonka Pana nie zna ceny. W sumie rekompensaty nie
przyjmuj za to i ciesz si, i sprawiem udogodnienie.
Prosiem wczoraj przez telefon o krtki yciorys (dwie strony) w
punktach. To dla mnie niezbdne. Miaem nadziej ustali to z
Panem podczas mego pobytu, lecz problemy, jakie mam z mym
drukarzem (wyjeda na urlop w sierpniu a masa roboty jeszcze
nietknita) zmuszaj mnie do popiechu. Licz wic, i dzi
wieczorem (tak jak o to prosiem zostawiajc message na
odpowiadaczu) poda mi Pan kilka faktw ze swego ycia, spord
ktrych bd mg wybra i pokolorowa (to ostatnie dodaj na to,
by zawsze przed Histori mg si Pan wykrci, i po pierwsze to
Dmochowski zmusza Pana do robienia z siebie obiektu
zainteresowania, a po drugie jeszcze to on wybiera i kolorowa).
Pozdrawiam Pana najserdeczniej i rce Maonki Pana cauj
Piotr Dmochowski
***
Piotr Dmochowski
5, sq. des Montferrants
78160 Marly-le-Roi
338

Paris, le 20 octobre 1985


Szanowny, Drogi Panie Zdzisawie
Jest dzi niedziela. W zasadzie galeria dzi nieczynna, lecz
wszyscy maj fajrant, a kto dobytku pilnowa musi. Poniewa i tak
siedzie musz, wic otworzyem dwie dolne sale. Ludzi niewielu,
jak zwykle w niedziel, wic nareszcie jest chwila by napisa do
Pana, cho kilka sw. Boj si bowiem, jak to ju wielokrotnie
mwiem Panu przez telefon, i czstotliwo i atwo w uzyskaniu
pocze telefonicznych "wysuszy" korespondencj pomidzy
nami. Jako kronikarz wydarze, ktrych jestem aktorem i
wiadkiem odczuwam coraz wikszy brak dokumentw pisanych
do moich projektowanych publikacji o Panu i Pana malarstwie.
Sprowokowa za Pana mona do pisania piszc samemu gdy,
jak Pan twierdzi, jest Pan lepszym "reponderem" ni "emetorem".
Tote to, co napisz ma bardziej za zadanie sprowokowanie Pana,
ni rzeczywiste dzielenie si z nim wiadomociami, ktre prawie
dwa razy w tygodniu przekazuj sownie.
Mino dzi prawie trzy tygodnie od dnia otwarcia wystawy. Pewne
rzeczy mog ju by powiedziane definitywnie, bez wikszego
ryzyka, i najblisza rzeczywisto zaprzeczy im w wyrany
sposb.
Z punktu widzenia najwaniejszego, to znaczy z punktu widzenia
rozpowszechnienia Paskiego malarstwa konkluzja jest niuansowa
lecz optymistyczna:
- primo, wbrew Paskim obawom, publiczno francuska, paryska i
obecna
w
Paryu
kosmopolityczna,
przyja
wystaw
entuzjastycznie. Frekwencja liczona wyrywkowo na godzin waha
si od 130 do 150 wej. Liczona wg znikajcych darmowych
prospektw z moim artykuem "Beksiski - penture sans
signification", ktrych jeden egzemplarz jest zabierany, przez co
drugiego mniej wicej odwiedzajcego, po 19 dniach wynosi okoo
7 tysicy. Jak na galeri i jak na nieznanego malarza, ktrego
oglda si nie dla nazwiska i snobizmu, lecz dla rzeczywistego
zainteresowania obrazami, ktrych widziao si reprodukcje na
afiszach, w pismach lub w oknie wystawowym, to rekord absolutny.
339

Rwnie wpisy do "zotej ksigi" i komentarze spontanicznie


wypowiadane, potwierdziy moje przypuszczenie, ktrego tak
niechtnie Pan sucha, i (jak ich Pan nazywa) "abojady maj
duo obycia, gustu i kultury". Cho kartezjascy, cho nie majcy
"tej" mentalnoci (stale Pana cytuj) na dobrym malarstwie si
poznaj. Nawet, gdy nie pragn go powiesi nad kiem.
Prcz tego, i s liczni i entuzjastycznie reaguj - co dla mnie
najwaniejsze - w sposb waciwy: nikt nie pieprzy o rzekomej
"literaturze", "ilustratorstwie" czy symbolizmie. Przypuszczam, i
troch tu mojej zasugi wynikej z darmowo rozdawanego artykuliku
i z waciwego doboru cytatw Paskich wypowiedzi o wasnej
sztuce. To, i pooyem szlaban od razu, gono i dobitnie daje mi
ogromny awanta nad wszystkimi, ktrzy chcie bd umniejszy
wag Pana obrazw takimi wanie epitetami, lecz wystartuj do
przebiegu, na ktrym ja ju ustawiem przeszkody wedug mego
uznania.
- secundo: prasa zawioda zupenie. Nie mog, mimo prb
obiektywnoci i rzeczowego sdu kwalifikowa tego inaczej ni
niekompetencj, lenistwo i arogancj. Zadaniem dziennikarza jest
zorientowa si, i jest jakie wydarzenie i przekaza o nim
informacj. Nie zorientowanie si, mimo wysyki mego dobrej
jakoci katalogu do wszystkich chyba liczcych si dziennikarzy w
Paryu, popartej wysyk rwnie dobrej jakoci zaproszeniem,
afiszami na ulicach (ponad 1000 sztuk), ogromnymi i masowymi
afiszami w 6-ciu wzowych stacjach metra, duymi reklamami w
dwch powanych pismach o sztuce, duymi reklamami w
przewodniku po wszystkich spektaklach paryskich, wszystko to z
kolorowymi reprodukcjami obrazu, na ktrym (w metrze) ludzie
wypisywali "geniusz" i wszyscy przechodnie przygldali si i czytali,
(o co nie atwo w tym natoku reklamy komercyjnej) - nie
zorientowanie si w takich warunkach, i co si dzieje" jest
niewybaczaln niekompetencj. Nie udanie si na miejsce tego
wydarzenia, mimo zaprosze i obowizku zawodowego jest
lenistwem nie do pomylenia w Stanach Zjednoczonych i jest
typowo francuskie.

340

Kocz niniejszy list kilka dni pniej. Nic z niego uj ani nic do
niego doda nie mog. Do rozgoryczenia ju jako si
przyzwyczaiem i pociesza mnie, i cho zot ksig wynios z
entuzjastycznymi wpisami setek i setek ludzi, ktrych wiadectwo
pozostanie i pozwoli mi kiedy oficjalnie wypi si na paryski
"establishment" i wytkn mu, i lepiej by reprezentacj kultury ani
jej konsumpcj si nie zajmowa, bo inni potrafi to zrobi lepiej ni
on.
Przed wysaniem niniejszego listu biegn do dalszych sklepw w
poszukiwaniu dalszych pyt dla Pana.
Pozdrawiam Pastwa najserdeczniej
Piotr Dmochowski
PS. Wynajem 4 dalsze stacje metra z dwudziestoma afiszami.
***
Drogi Piotrze!

Warszawa 27.10.85.

Mam nadziej, e moemy nareszcie przej na form mniej


ceremonialn, a poniewa nie da si ukry, e z wieku do mnie naley
pocztek, to pozwalam sobie go niniejszym zainicjowa, wracajc po
duszej przerwie do maszyny do pisania. Odebraem przedwczoraj kaset
na lotnisku, stojc w tumie ptnikw, ktrych dowiozy dwa samoloty z
Rzymu, ale ukad by taki, e najpierw przylecia samolot chyba
"Alitalia", zaraz po nim "Airfrance" z Parya, po czym "Lot" z Rzymu i
jeszcze jeden "Lot" czarterowy te z Rzymu, spoceni ksia, podniecone
stada, "bya nie tylko audiencja generalna, ale te prywatna", witajce
rodziny i piewajce chry parafialne, wrd tego tylko torby z napisami
francuskimi pozwalay orientowa si, kto przyby z Parya, ciasnota,
zaduch, po okoo 2 godzinach miaem ju odej z niczym, gdy podesza
do mnie pani, ktra miaa mnie rozpozna i rozpoznaa, podaa mi kaset i
pyt i jaki list do podania ludziom od pana Subocza [ktry ju podaem].
Po powrocie do domu najpierw przesuchaem czy pyta jest OK, gdy po
kasecie spodziewaem si tego, co nastpio i wolaem to odwlec jak
341

najdalej, ale bez koca si nie dao, bo wielu ludziom musz to


zademonstrowa i do dzi ju niektrzy to widzieli. Przedwczoraj
dzwonie, e film jest "wietny", a jeli myl inaczej, to mog sobie
myle. Elementarium psychoanalizy powiada, e wybuch wciekoci u
pacjenta, jest sygnaem, i psychoanalityk trafi w dziesitk. Mona by
wic mniema, e Dziworski waln w sam rodek tarczy, a jeli tak, to
niech yje Polska panowie. Nie tyle wkurza mnie tu przyprawianie mi
gby, bo kady kademu przyprawia gb, a czasami przyprawiam j
sobie sam, ile fakt, e gb przyprawi mi gupi buc, ktry
najprawdopodobniej wszystkich dookoa uwaa za takich samych gupich
bucw jakim sam jest, a wic otrzymaem gb gupiego buca.
Oczywicie gupota nie habi, lecz jak wiadomo jest przepustk do raju i
rodzajem charyzmy, ale nie jestem pewien czy ten akurat typ gupoty mia
na myli Chrystus. Zarzucisz mi, e malujc obrazy programowo "bez
znaczenia" nie mam prawa zabrania, by uywano ich jako testw
asocjacyjnych, w tym take dla gupcw. Niby tak, ale jeli owoc swych
przemyle skadaj mi niejako "w hodzie", a taki przecie by tytu
filmu, to ma prawo trafi mnie tak samo szlak jak trafiby Ciebie, gdyby
bojwki jakiego Le Pena skaday Ci codziennie "w hodzie" kosze
kwiatw w Sdzie czy na Sorbonie. Poza tym dziwi si Tobie, e
przekne tak atwo wizank anegdotycznych gupstw, ktre
przyklejono do obrazw, jakie zamierzasz lansowa w stylu "to nie s
ruiny Warszawy itd.". A wic s czy nie s? Ludzie uwierz raczej
Dziworskiemu ni Tobie, bo s leniwi i przyzwyczajeni przez TV raczej
gapi si ni czyta. To zreszt co spostrzegy (nieuprzedzone) wszystkie
osoby obce, ktrym ju film pokazaem, to koyska kiwajca si na
grobowcu: "a wic ty malowae koysk z modelu z konkretnego
grobowca? Mylaem, e z wyobrani" - tak mniej wicej brzmia zawsze
wykrzyknik. Scen z jakimi dozorcami czy lumpami [na dodatek
absolutnie dennie zagran przez naturszczykw i cakiem nieporadn jako
scena] czuem si - przyznam osobicie przez mistrza Dziworskiego
dotknity, podobnie zreszt jak moja ona, ktra w ogle uwaa, e to
cakowicie deprecjonuje moje obrazy - no c skromno nie pozwala mi
tak zareagowa, ale co z tego tam jest. To jest po prostu gupie,
nieporadne, beznadziejnie prowincjonalne i nic z tego nie wynika.
Skojarzenie typu: tu dupa i tam dupa. Wypada si tylko cieszy, e na t
premier nikt nie przyszed, bo musiabym si wstydzi, chocia przecie
nie ja to wypichciem. Inne rzeczy mniej ostro mnie raziy, ale te nie
342

widziaem absolutnie adnego sensu i myli porzdkujcej w caym


materiale. W przyblieniu natomiast pamitam [z telefonw
Dziworskiego do Ciebie] ile to wszystko kosztowao: tresowane kruki,
dwaj asystenci po Polsce jed ju od tygodnia takswk, szukajc kulki
stalowej z oyska o duej rednicy, ktra ma si przesun po stole i
olbrzymiego magnesu, ktry przesunie ni i co? Jest ta kulka na tle wazy
z mzgiem, ktrej na szczcie [na szczcie miewam nawet ja momenty
proroczej jasnoci] nie podejmowaem si nosi w objciach, jest ta kulka,
przesuwa si za pomoc magnesu czy sznurka, ale zamiast niej, bez
wikszej szkody, takswki i asystentw, mona by przesun nawet jajo
na twardo posmarowane szuwaksem - czy na Boga nie widzisz, e
wyudzono od Ciebie bezczelnie fors???? Nie zdziwibym si, gdyby
tancerzami byli wuj i ciotka Dziworskiego, charakteryzatorem i krawcow
jego ona, a trupem w kaplicy kuzyn, ktry potrzebowa sobie dooy na
maego fiata z Twojej kieszeni, wic zgodzi si by za trupa - w ten
sposb cao pienidzy zostaa jednak w rodzinie. Przepraszam, znowu
przeszedem na "Pan", ale na razie bd si myli - przed sekund
zadzwoni Glinicki pytajc jak film mi si podoba. Ach kurka wodna!
Nich yje Polska panowie. Jeli abojady tak wanie odbieraj moje
obrazy, jak ja film Dziworskiego, to rzeczywicie naleaoby sobie w eb
strzeli. Podobno, jak twierdzi teraz Glinicki, to Dziworski spali przez
nieostrono 19-wieczny karawan z Muzeum w acucie, co na razie
traktuj jako zoliw plotk, ale jeli to prawda, to ju w ogle nie wiem,
co mam powiedzie czy napisa. Do tej pory tytu "Von der Wiege bis
zum Grabe" kojarzy mi si z poematem Liszta, ale teraz na pierwszym
miejscu jest Dziworski. I ja mu w tym pomogem. Niech yje Polska
Panowie!, ale czy nie sdzisz, e film ten zakada Ci po prostu dementi
albo raczej Twej idei lansowania mnie jako faceta malujcego obrazy
"bez znaczenia"? Przecie Dziworski aha, aha, ju o tym pisaem po
przeciwnej stronie. Pomijam ju cakowicie fakt, e nie tylko wikszo
obrazw pokazano bez ram [jak wspomina Dbal - jedyna jak sdz
janiejsza posta w tym dramacie, gdy zdjcia s bardzo dobre], ale na
dodatek pokazano ich bezsensownie okrojone fragmenty. Np. krzy na
skale stoi nad wejciem, obiektyw jedzie w d, jedzie, ale urywa sw
jazd przed dojciem do wejcia i jest cicie na rozsypujcy si kawaek
muru. Obraz z trzema postaciami, z ktrych jedna jest z przybic,
pokawakowany jest tak, e nikt nie domyli si, e jest to wszystko z
jednego obrazu. Mona pokazywa fragment obrazu, ale tylko wtedy, gdy
343

doprowadza on jako do caoci, inaczej jest to zbir lunych impresji


powizanych bez wikszego adu i skadu w 20 minutow niby-cao.
adnej caociowej koncepcji! Przecitny teledysk ma w sobie wicej
sensu, a jak wiesz to przecitny teldysk zbyt wiele sensu nie zawiera, ani
te nie jest nadmiernie dopracowany. Spodziewaem si po Dziworskim
gupstwa, bo faceta tak oceniaem od samego pocztku, ale spodziewaem
si, e bdzie efektowne i perfekcyjne, jak np. teledysk Eltona Johna.
Tymczasem gupstwo nieefektowne to w ogle gorzej ni gupstwo, to
tylko pacz i zgrzytanie zbw. Mona skleja wszystko ze wszystkim i
mona wszystko skleja z kadym fragmentem kadego obrazu i zawsze
w takim wypadku na sklejeniach powstaj jakie napicia, do tego
naprawd nie trzeba by filmowcem i koci rzeczy przez przeszo p
roku, za tak cik fors. Film Dziworskiego to wszystko sklejone z
wszystkim. Wyszed wg mojej opinii obrzydliwy zakalec. Amerykanie
mog sobie mwi "Powerfull", na cae szczcie poza festiwalem w
Zakopanem, gdzie by moe Dziworski dostanie gwn nagrod
[festiwal filmw o sztuce] w Polsce nikt tego nie zobaczy, bo przed
polsk TV [Kuduk ju si dopytywa] film skutecznie obroni liczne
genitalia z moich obrazw. To wszystko co wyej to tylko do Twojej
wiadomoci. Oczywicie te Glinickiemu powiedziaem co o tym myl,
ale te prosiem, by Dziworskiemu tego nie mwi. Ostatecznie to jego
dzieo i byoby bezwzgldnoci kopa je w sposb tak ostentacyjny. I to
by byo na tyle, jeli idzie o Dziworskiego i film, ktry niestety obiecaem
pokaza i udostpni do obejrzenia wielu ludziom, teraz nie mog si ju
od tego wykrci. A mwic prawd: wstydz si go. No dobra.
Teraz druga sprawa. Pytae w telefonie o Tomka. Ow po namyle nie
powinienem chyba o tym pisa, bo awantura wynika po trosze na kanwie
Twojej osoby - po prostu on si bezczelnie domaga forsy na 1 stycznia
[tej jego doli] a ja powiedziaem, e poza pienidzmi na zwrot dugu u
szwagra, ktre mam dosta do 1 grudnia, nastpna forsa bdzie dopiero 1
lipca i musi troch oszczdza, bo wystawa, film, koszta etc., a zreszt tak
si umwiem z Dmochowskim. Na co on, e "mnie to nic nie obchodzi,
forsa musi by, bo tak si z Tob umawiaem" i tu straciem na moment
kontrol nad tym, co mwi i poza tym podniosem gos, bo ten cholerny
kwiatek doniczkowy, ktry nieustannie trzeba podlewa, a podlany
zaczyna mierdzie, doprowadza mnie czasem do rozpaczy. W
odpowiedzi on wyrn drzwiami tak, e tynk polecia, a byo ju po
pnocy i potem oczywicie przez cay dzie balimy si z on, bo tak
344

jest zawsze. Na cae szczcie burza jako mina, co ma swoje dobre


strony, bo moe jednak Tomek nauczy si na co czasem czeka.
Teraz sprawa trzecia: Chodzi o ten tekst, ktry spisujesz z tam i ktry
chcesz udostpni mnie, bym go poprawi, jeli idzie o moje wasne
wypowiedzi. Piotrze, zrozum na Boga, e jeste czowiekiem
bezwzgldnym i domagasz si czasem rzeczy, ktra jest dla mnie
niewykonalna, nie z powodu pospolitego lenistwa, lecz z tego powodu, e
mnie wyjaawia. Nie chcesz zapewne [a ja nie chc z ca pewnoci]
bym malowa coraz gorzej, a wreszcie zatrzyma si jak koo myskie,
na ktre nie spywa woda. Ja czuj si tymi rozmowami tak wyjaowiony,
jakbym przeszed pranie mzgu i tygodniami wracam potem do normy, z
rozmowy na rozmow coraz trudniej. Jeli umiem chodzi po linie
[zamy, e umiem to robi] to tylko dlatego, e nie myl, i jest to lina
i pod ni jest przepa i e mog z niej spa. Nie mog ju duej
analizowa siebie, obrazw, siebie na tle obrazw i swojego stosunku do
obrazw, dlaczego tak, a nie tak, dlaczego tu, a nie tam, dlaczego tdy, a
nie tamtdy, dlaczego w tym miejscu, a nie w tamtym, jeszcze chwila a
strac w ogle mono tworzenia, a na tym adnemu z nas nie zaley.
Szcztki i fragmenty tych rozmw tuk si potem tygodniami,
miesicami, a zapewne bd tuc si jeszcze latami po mej gowie i
zaczynam sobie samemu zadawa pytania "obiektywne" [tak jakby w
ogle istniao co obiektywnego na tym wiecie] i coraz mniej, coraz
mniej mog i potrafi, wreszcie dochodzi do tego, e kady ruch, kada
inicjatywa jest blokowana w zarodku wtpliwociami typu, e za osiowo,
e bez ruchu, e moe wicej koloru, e moe za mao przestrzeni, e
pewnie powinienem si zdoby na "si wyrazu" w rysach twarzy, e to,
e tamto, jak w historyjce o soniu, ktry amie sobie, amie gow, a j
sobie zamie.... Stoj i nie mog nic zacz, chocia jak susznie napisa
Picasso artysta powinien malowa tak jak ptak piewa, a ja niedugo bd
malowa jak slalomista - komentator polityczny polskiej telewizji, ktry
mwi, ale w trakcie tego, co mwi oczy jego wypatruj ju o cztery
bramki do przodu, gdzie skrci, o co nie zawadzi a ktr bramk
omin, by si nie przewrci. NIE MOG TAK DUZEJ! Nie mog
wraca do tego, co ju mwiem poprzednio, bo nareszcie udaje mi si
powoli wypywa na czyste wody po kilku miesicach przerwy!!! Mamy
z naszych rozmw dowody niezbite. Ja tamy, a Ty kopie na kasetach.
Reszta naley do Ciebie, a mnie zostaw w tej materii w spokoju, bo mnie
zniszczysz tak jak dociekliwe dziecko, ktre chce wiedzie, dlaczego
345

lalka zamyka oczy i mwi tata, mama. Ju cz bebechw ze mnie


wypruto, a jedno oko mi si nie domyka, ale dalej nie pozwol w dobrze
zrozumianym wasnym i Twoim interesie. Ja jestem od malowania
obrazw - komentarzy do nich nie cierpi nawet czyta [tej recenzji w
pimie z kolorowymi fotografiami, ktr zawiz Ci Glinicki nawet nie
chciao mi si czyta, mimo, i przez kilka dni leaa u mnie na biurku] i
nie bd tego na Boga robi, bo podwiadomie czuj, e mnie to
NISZCZY.
No i to by byo na tyle tego zapewne przykrego dla Ciebie listu, no, ale
przecie nie mogem udawa, e mi si film Dziworskiego podoba, skoro
czuem si nim nieomal obraony - pocztkowo mylaem, eby swojej
opinii Ci nie przekazywa, ale wreszcie (na Boga) nie masz adnego
obowizku, by si z ni liczy. By moe zreszt w eksploatacji zrobi on
dobr robot, chocia raz jeszcze pozwalam sobie by zym prorokiem wierz mi, e mi si to ju uprzykrzyo by zym prorokiem, szczeglnie,
e swymi proroctwami podkopuj ziemi pod wasnymi nogami. W tym
wszystkim np. nie rozumiem Ciebie: Tekst Nyczka wyda Ci si zbyt
saby, a film Dziworskiego genialny. Czyby usiowa przekona sam
siebie, e nie wyrzucie forsy w boto? Trzymaj si kupy, serdecznie
pozdrawiam i piknie kaniam Twej onie. Czy Jej si ten film te tak
podoba jak Tobie? Cze
(monogram ZB) = Lord Dracula (tak chyba wypada si podpisywa po
filmie Dziworskiego)
***
Drogi Piotrze!

Warszawa 29.10.85.

Przepraszam, e raz jeszcze wracam do filmu Dziworskiego, ale po naszej


wczorajszej rozmowie telefonicznej postanowiem [moe to arcydzieo
nie jest warte siedzenia nad maszyn - waciwie nie jest warte, ale akurat
zakoczyem prac na dzi i oczekuj spniajcego si gocia, ktry ma
oglda ten film, a poniewa rozmylaem przy pracy cay czas na temat
tego filmu i Twego do entuzjazmu, to pewnymi rzeczami, ktre mi
przyszy do gowy moe warto si podzieli] dopisa to i owo. Jedna
rzecz np. nasuna mi si wtedy, gdy "wyjanie" mi, e twarz nad
346

morzem ukazuje si dlatego pod koniec sceny z taczc par, bo jest


podobna do twarzy tancerza. Cudzysw wynika std, e jest dla mnie
rzecz cakowicie zaskakujc, i ma sens kojarzenie obrazu na tej
zasadzie w filmie majcym ambicj by filmem o sztuce i e na dodatek
bronisz takiego skojarzenia! Jeszcze gdybym przypuszcza, e Dziworski
z fotokopi mego obrazu "czesa" Polsk Ludow pod ktem znalezienia
podobnej twarzy... Nadal bym tego nie rozumia, ale przynajmniej
miabym nadziej, e by to wynik przemylanej koncepcji. Obraz ten
pochodzi z dawniejszego okresu, gdy byem pod wpywem mistycyzmu
wschodniego i bynajmniej nie odegnywaem si w tym stopniu, co dzi
od treci, a ju stworzenie nastroju i atmosfery z zakresu nastrojw i
atmosfer mistycyzujcych podkrelone jeszcze zbiorczym tytuem
"oczekiwanie" (Adwent) byo moim celem, w tym samym stopniu, co
namalowanie dobrej powierzchni... I nagle komu ta twarz wydaje si
podobna do pyska jego psa i fakt ten usprawiedliwia w jego oczach to
porwnanie i uycie tego porwnania do filmu powiconemu mi "w
hodzie", ktry w zamiarze ma by na wiecie promocj malarstwa, ktre
przedstawia, oraz take w zaoeniu filmem o sztuce. [Trzeba na Boga,
cho co rozumie ze sztuki lub przynajmniej j odczuwa, by bra si za
krcenie filmw - przecie Kuduk, na ktrego si wybrzydzaem, w
porwnaniu z Dziworskim urasta do wymiarw Matterhornu]. Oczywicie
mona wszystko odczyta na poziomie kuchennych schodw, tak jak to
zrobi Dziworski lub te nie odczyta w ogle, a tylko stwarza pozory,
puszczajc dymy, palc karawany.... Czy nie lepiej byo po prostu
zrezygnowa z interpretacji [jeli si jest absolutnie lepym i
niewraliwym] i po prostu nakrci same obrazy? Jak ju mwiem film
ten uwaabym za bezdennie gupi, ale do przyjcia, gdyby nie
odpychajca mnie scena z babkami klozetowymi i lumpami w jakiej
melinie. Pomijam ju cakowit niekoherentno tej sceny z kadym po
kolei cytowanym do niej obrazem. By moe jeden jedyny rysunek
[niekoherentny zreszt z ca reszt i pochodzcy z okresu, w ktrym
przez cay czas jaki skaniaem si ku ekspresjonizmowi] byby
treciowo zbliony do tego, co pokaza Dziworski, ale po pierwsze jest to
dobry rysunek, a Dziworski zderzy go z cakowicie puszczow, denn
filmowo i nieporadn aktorsko scenk, po drugie ten rysunek nie jest w
najmniejszym stopniu powizany z reszt demonstrowanych tam obrazw
jak i rysunkw. Dlaczego mnie to tak zirytowao? Ow nade wszystko
chyba nienawidz chamstwa i to chamstwa w znaczeniu: ogldania
347

chama, obcowania z chamem, problemw chama, otoczenia chama i


wreszcie chama samego jako takiego. Nie chama w znaczeniu
przenonym lub moralnym, lecz chama jako warstwy socjalnej - potrafi
wyj z dobrego, a nawet bardzo dobrego filmu, jeli powicony jest
yciu i problemom chamw, nie cierpi ksiek na ten temat i wida to
chyba z kadego mojego obrazu, wynika to z kadej mojej wypowiedzi,
trzeba by chyba cakowicie lepym i guchym, by tego nie odczu! By
taki grafik Beardsley [ilustrowa midzy innymi "Salome" Wildea].
Obsceniczno jego niektrych grafik przewyszaa piciokrotnie to, co
robi lub robiem ja, ale nie byo to chamstwo. Nie byy to baby
klozetowe, mierdzce gacie, mieciarze i ogrek kiszony! Obsceniczna
bya take dekadencja wiedeska z przeomu wieku i grafika secesyjna,
ale chyba nie zechcesz zaprzeczy, e nie ma w mym malarstwie
obscenicznoci typu klozetowego. A u Dziworskiego jest. Wydaje si, e
genitalia kojarz mu si tylko ze sraczem, bo tylko tam styka si z ich
piktograficznym odzwierciedleniem. Ja nie twierdz, e on nie ma prawa
do wasnego spojrzenia na obscen, ale twierdz, e nie ma prawa
kojarzy tego ze mn. By moe gdyby krci film o Otto Dixie, lub o
George Groszu, lub o Katte Kolwitz, lub w ogle o ekspresjonistach z
okresu kryzysu lub o realizmie krytycznym. Oczywicie ta scena nigdy
nie byaby dobra skoro jest nieporadna i za, ale przynajmniej, moe
byaby koherentna w stosunku do tego, z czym zostaaby zestawiona.
Moje obrazy zostaj tylko w ten sposb obsmarkane przez gupka zwizek jest aden! Rwnie sensowne byoby ilustrowanie nokturnw
Chopina przy pomocy wody kapicej do penej miski klozetowej. Jest to
te skojarzenie proste, gdy dwiki fortepianu mimo swej
abstrakcyjnoci mog od biedy przypomina kapic wod. W zasadzie
Chopin te nie miaby podstaw, aby protestowa, bo nie sprecyzowa
jasno co "oznacza" muzyka w jego nokturnach, no i wreszcie nie mgby
udowodni, e jest Duchem Czystym, ktry nigdy nie mia rozwolnienia.
Ale przecie byoby to idiotyczne i chamskie!! I tak samo odbieram
Dziworskiego. Nie wiem, co znacz moje obrazy, ale wiem, e to, co mi
on wykrci, jest dla mnie obce, obrzydliwe i spycha mnie w d.
Pierwsze skojarzenie Tomka brzmiao "Fellini dla ubogich duchem".
Rzadko si z nim zgadzam, ale tym razem trafi w dziesitk.
Mwiem parokrotnie i jest to gdzie nagrane na naszych tamach, e ten,
kto "ustawi" na jaki temat dyskusj jako pierwszy, nadaje jej kierunek na
dugie lata lub te w sposb, ktry pozostaje ju na zawsze nienaruszony.
348

Myl, e wanie to si stao przy pomocy tego filmu. Ale to nie Ty


ustawie dyskusj wok mojego malarstwa, lecz idiota Dziworski. Na
dodatek wida, e skrci to wszystko i sklei na chybcika w akcie
rozpaczy, aby jako usprawiedl