Człowiekiem, który znał osobiście niemieckiego filozofa, a co ciekawe – przez kilka

lat widywał się z nim regularnie był teolog protestancki i historyk Kościoła, Franz Overbeck
(1837-1905). Dla nietzscheańskich badaczy – postać wręcz kluczowa przy wielu istotnych
kwestiach. Pomimo, że poglądy Nietzschego i Overbecka w sprawach fundamentalnych (tj.
religia, istnienie Boga, śmierć, metafizyka) różniły się zasadniczo, pozostali oni przyjaciółmi
niemal do końca życia autora Narodzin tragedii. Luźne notatki dotyczące myśliciela, wydane
pod znamiennym tytułem Nietzsche. Zapiski przyjaciela powstawały przez kilka lat, o czym
świadczy chociażby data „16 grudnia 1899”1 czy fragmenty sprecyzowane czasowo, jak na
przykład: „piszę to w lutym 1900 roku”2czy „Berlin 1903”3. Wszystkie notatki, sporządzone
przez teologa, są zwarte i swobodnie napisane – w sposób symboliczny odwołują się do nieco
chaotycznego, aforystycznego stylu Nietzschego; dotyczą najróżniejszych zagadnień, ale
posiadają wspólny mianownik - w centrum zainteresowania zawsze znajduje się najlepszy
przyjaciel Overbecka i/lub jego spuścizna literacka. Kolejne części książeczki są zamkniętymi
całościami, więc można je rozpatrywać w dowolnej kolejności. Autor pisze o Nietzschem w
niezliczonych kontekstach, chcąc uwypuklić erudycję słynnego filozofa; przykładowe tytuły
notatek to: „Nietzsche (ateizm)”, „Nietzsche (samotność)”, „Nietzsche (humor)”, „Nietzsche
(antysemityzm)”, „Nietzsche i ja”. I choć bezpośrednio szaleństwo myśliciela nie zostaje
opisane, tak Franz Overbeck nie omieszkał zrelacjonować w swój indywidualny sposób, jak
wyglądały jego ostatnie cztery spotkania z Nietzschem, mające miejsce w czasach, gdy
filozof popadł już w chorobę psychiczną. Można odczuć w tych fragmentach typową empatię
przyjacielską, smutek oraz melancholię, że inteligentny, dobrze prosperujący i starannie
wykształcony mężczyzna skończył w taki, a nie inny sposób. Autor nie pozostawia złudzeń:
Friedrich Nietzsche był człowiekiem bardzo nieszczęśliwym; nieszczęśliwe są przede
wszystkim jego listy, kierowane do rodziny oraz znajomych, gdzie ambitne poglądy ustępują
miejsca infantylnym skargom, opisom skali bólów głowy czy kuriozalnym porównaniom do
Juliusza Cezara, Dionizosa oraz Napoleona Bonapartego4. Jak było wspomniane wcześniej,
istnieją różne teorie na temat tego, co doprowadziło wybitnego filozofa do obłędu; Overbeck
stawia natomiast diagnozę, iż jego przyjaciel już w pierwszej połowie lat 80. XIX wieku
zmagał się z depresją, spowodowaną niechęcią wydawców, brakiem przychylności środowisk
akademickich, wahaniami nastrojów, a także beznamiętnymi kontaktami z kobietami. Pozycję
pod tytułem Nietzsche. Zapiski przyjaciela należy więc traktować jako swoisty pamiętnik –
1

F. Overbeck, Nietzsche. Zapiski przyjaciela. Gdańsk 2008, str. 29.
Ibidem, s. 40.
3
Ibidem, s. 52.
4
Por. F. Nietzsche, Listy. Warszawa 2007. Co ciekawe, zbiór rozpoczyna się od
korespondencji w styczniu 1889 roku, tuż po epizodzie turyńskim.
2

z których wyłania się troska o stan psychiczny podmiotu oraz o to. jakimi Nietzsche miałby być określany – szaleniec. obłąkany. a może prorok? . dotycząca przymiotników.zbiór aforystycznych wspomnień. wariat. jak ów podmiot zostanie zapamiętany przez ludzkość w późniejszych wiekach: wydaje się. że najpoważniejszą obawą Franza Overbecka jest ta.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful