Vous êtes sur la page 1sur 4

Mesaj Mt Jean-Henry Cant

Konstitisyon 1987

Ayisyen
Ayisyn,
Chimen bouton, chimen maleng ,
mwen pran pwovb sa a, nan liv
sajs Pp la, pou m pote yon mesajrefleksyon, yon mesaj-responsabilite
bay tout sitwayen ak sitwayn,
gouvnan ak gouvne, devan move
siyal Demokrasi nan peyi nou ap
mache dwategch.
Depi 1987, Pp Ayisyen chwazi
Demokrasi
pou
Rejim
Konstitisyonl. Li chwazi rejim sa a,
pou tout moun ki sou teritwa a ka
viv anp, pou ekonomi peyi a
devlope, pou kreye travay, pou bay
ledikasyon ak lasante e pou tout pitit
li gen menm dwa, nan resp devwa
yo.
Pp la f gwo sakrifis, lap tann
toujou ! Se vre Demokrasi pa ft
nan yon sl jou ! Eritaj miz,
divizyon ak mal, Diktati ak move
Gouvnans kite, sa pran tan pou
efase ! Pp la ak tout sekt nan
Sosyete a, f anpil sakrifis pou
Demokrasi vanse menm l se ti
pa, ti pa. Men gen siy ki pa
twonpe. L gen siyal, Enstitisyon yo
ap mache mal, fk nou pran mezi
pou sa chanje. Se devwa nou tout
pou leve kanpe, pou korije sa ki
mande
korije,
nan
resp
Konstitisyon an.
Konstitisyon yon peyi se nanm peyi
a.
Eleksyon se matris demokrasi.

Jodi a, Ayiti ap debat nan yon enpas


eleksyon ki pa nmal, enpas ki
montre a kl enkonsyans, malveyans
anpil politisyen ak Enstitisyon kap
jwe ak Avni peyi a ak enter nasyon
an.

Yo f mannv nan Amandman


Konstitisyon an: swadizan
Sosyete Sivil ranplase Asanble
Nasyonal.

Ayisyen
Ayisyn,
Gen pawl anpil moun pa vle tande,
men Demokrasi se Gouvnman
lapawl, libte pawl. Se pou tt sa,
nap pale, nap pale f pou tout moun
tande.
Demokrasi se pa kado joudlan,
ni kado dirijan.

Yo f mannv nan Konsy


Sipery Pouvwa Jidisy a: se
yon wont pou Lajistis.

Men kk konptman ak zak ki pa bon


pou Demokrasi, kap frennen pwogr
peyi a depi lontan :

Yo f mannv nan Konsy


Elektoral la : se yon eskandal.

1) Depi eleksyon ft, kandida ki eli


yo, anpil ladan yo, gen tandans pou yo
svi tt yo, sou do miz Pp la.

Yo f mannv nan Palman an,


kote Palmant serye nwaye nan
mitan palmant ki pa kdym.

Yo f mannv, mannv pou


pouvwa,
mannv
pou
dezekilibre Enstitisyon yo, pou
retire chwa konsy elektoral la
nan men Pp la pou manipile
eleksyon.

Yo si telman f mannv, ke Jodi


a:
o Palman pdi kredibilite l,
o Sistm Jidisy a an agoni,
o Ekzekitif la pa lwen pdi
konfyans popilasyon an.

Mannv sou mannv, menm


kominote entnasyonal la gaye.

2) Gouvnman gen tandans pou


mande fonksyon Leta pou yo f
volonte yo, alske fonksyon piblik gen
rg ak rgleman l pou respekte.
Fonksyon piblik pa chwal papa.
3)
Olye
Leta
ankouraje
desantralizasyon pou yon devlopman
total kapital, mete ld, travay ak
estabilite pou asire byennt pp la, li
pito enstale tt li nan mandisite.
4) Lagalri, f w, sinema ak cho
biznis ranplase tt ansanm ak dyalg ;
yo pito ankouraje divizyon, chen
manje chen pami pitit peyi a.
Pwoblm sa yo, sa f lontan nap debat
avk yo. Verite sa yo ft pou di.
Pp la pa vle gade dy ! Se vanse li
vle vanse.

Lorem Ipsum

Li pa nmal pou vt nou bay nan


eleksyon svi siyati pou kondane nou.

Ayisyen

Non, li pa nmal pou Lajistis ap


kontinye dmi nan menm kabann ak
enpinite.

Nou di ase ! Stase !

Dantan, bagay yo pat bon, men yo pa


janm nan eta sa a.
Sa f mal anpil. Pp Ayisyen pa merite
sa.
Non, li pa nmal pou nan bidj leta a,
ledikasyon se mwens ke dipousan
(10%), pou kalite ansyman timoun,
jn, ap resevwa nan peyi a, ap bese
chak lane.
Li pa nmal pou yon ijans tankou
pwoblm lanviwonnman pa menm
jwenn twa pou san (3%) nan bidj Leta
a.
Li pa nmal pou fanm, jn, peyizan ki
se twa majorite peyi a, pa gen plas nan
priyorite Leta.
Li pa nmal pou tout moun sa yo nan
peyi a, pa gen kat elektoral. Menmjan
li pa nmal ke fr ak s nou yo ki sipote
nou anpil nan dyaspora a poko ka vote
nan eleksyon lakay.
Kote diyite, kote fyte ak lon
gouvnman yo nan peyi Tousen,
Desalin ak Petyon an ?
Pp Ayisyen mande viv !
Sa ki gen zory ya tande, sa ki pa vle
tande se yo ki konnen poukisa. Paske
chimen bouton se chimen maleng.
Pp Ayisyen mande pou yo sispann
trayi konfyans li. Pp Ayisyen di li
soufri twp : li pap pran zannana pou
pengwen ank. Se pou sa li te vote
Konstitisyon 1987 la.

Ayisyn,

Demokrasi se pa volonte yon


moun, Demokrasi se pa enter yon
ti gwoup. Demokrasi se yon rejim
kote eleksyon, bonjan eleksyon ft,
kote Pp la chwazi reprezantan l,
pou defann enter l, ak enter tout
sekt nan peyi a.
Nasyon ki granmoun tt li depanse
lajan pa li pou f eleksyon. Jodi a
nan peyi nou, ganizasyon eleksyon
se avk lajan patn etranje ke li ft.
Se pa yon bon bagay pou nou. Eske
nap tann tou se yo ki pou mete
nou chita ansanm, f nou
rekonsilye, f lap youn ak lt ? Se
yon bagay ki grav pou tande. Li l
pou nou chanje, li le pou sa chanje.
Dwa granmoun nou, kidonk
Souvernte,
travay
ak
rekonsilasyon mache ansanm.
Chimen bouton se chimen maleng .
Pou moun ki poko konprann, nap
repete ank : Demokrasi se chwa
pp la. Ayiti, Ayisyen pap tounen
dy. Rekonsilyasyon, tt ansanm,
ak ledikasyon se sa ki dwe bousl,
limy peyi a, jan Tousen ak Desalin
te vle l, e jan Mandela ak anpil lt
dirijan nan peyi yo f li.
Li l pou nou bay vyolans, enpinite,
chen manje chen yon bwa long
kenbe.
Li l pou Ayiti administre, dirije,
pwogrese nan transparans, verite,
konpreyansyon ak Jistis.
Nan sans sa a, nou pa w kote dyb
ap sti, kote lajan, kote
envestisman ap sti pou louvri
chantye, f lopital, pou f wout,
pou konstwi lojman ak lekl, l
moun nan tout sekt, m daf,

pwofesyonl ak patn entanasyonal


yo pdi konfyans nan Enstitisyon
peyi a.
Sa f 26 lane nou vote manman lwa
1987 la, anpil tt ansanm rete pou
ft pou konsolide baz demokrasi a.
Tt ansanm sa yo dwe reyini twa
pouvwa Leta yo, kolektivite yo
ansanm ak tout ganizasyon Sosyete
Sivil la pou chanje Enstitisyon peyi
a, f yo mache byen, yon jan pou
Ayiti gen estabilite, pou pwodiksyon
agrikl, endistriyl, touristik, ka
devlope.
Nou vle, l pwopozisyon amandman
ap ft, pou yo chche patisipasyon
tout
kategori
sosyal
yo.
Konstitisyon se zaf tout moun.
Konsa gen nesesite pou Ekzekitif la
ak Palman an pran vwa sajs pou
rebat kat la, korije brigandaj ki sot
ft nan amandman 2011 la. Anvan
fen lejislati 2014 la, se pou palmant
yo, pati politik yo, ganizasyon
sosyete sivil yo, gwoup pwofesyonl
yo, elatriye..., se pou yo pale,
diskite ak sitwayen, sitwayn yo.
Fwa sa a, Pp la dwe veye pou vye
mannv ki te ft an 2011 pou
amande Konstitisyon an, pa ft
ank, pou evite vye kriz initil nap
viv jodi a.

Nan sans sa a ak nan enter pp la


nou di :
1) an nou rantre tout bon nan rejim
konstitisyonel,
2) an nou f bonjan eleksyon nan
transparans pou pp la jwenn rezilta
vt li,
3) kesyon doub nasyonalite a, dwe
tounen yon verite ki maknen ak
dwa fr ak s nou nan dyaspora a,
pou yo vote tout bon nan tout
eleksyon,
4) eleksyon prezidan, senat, depite
ak kolektive teritoryal dwe ft an
menm tan pou evite twp depans kit
pou leta kit pou kandida yo,

Tout moun ladan l, se wout sa a nou dwe pran, se sl wout kap pote
solisyon pou pwoblm pa nou. Jodi a, se devwa sa a nou tout genyen anfas
peyi a.
Tout sitwayen ki di li renmen peyi l, dwe patisipe nan konbit sa a pou rebati
yon lt Ayiti. Se ak blk atik plis siman lespri Konstitisyon 1987 la ke nap
bati lt Ayiti sa a. Nou kapab si nou tout sonje nou se pitit menm t a,
Ayisyen isit, Ayisyen ltb dlo. Yon Pp ki f 1804, li kapab bati yon bon
Demokrasi. L nou mete ansanm ak tout lt pitit peyi a ki vini apre 1804,
nap reyisi. Ayiti f anpil pou nou, an nou mete tt ansanm ak tout zanmi peyi
Dayiti pou nou chanje figi peyi nou.
Tout moun ladan l, se prensip fondamantal filozofi ak aksyon nou.
Travay, dyalg, rekonsilyasyon ak ledikasyon, se sl zam nou chwazi pou
konsolide Demokrasi. Misyon sa a, se misyon nou tout.
Granmt la, zanst yo va beni nou pou sa.

5) dispozisyon yo ft pou kl sou


kesyon
desantralizasyon
ak
kolektivite teritoryal yo,
6) bonjan amandman konstitisyon an
dwe ft, men fwa sa a lap ft nan
deba lajmanlaj ant tout sitwayen, nan
de lang peyi a, jan manman lwa peyi
a mande l.
Li l pou yo sispann konsidere Ayiti
tankou yon peyi fayi, ki vle di yon
peyi ki paka asire byennt popilasyon
li : bay travay, pwodui manje,
konstwi lojman, lopital ak lekl. Se
pou sa yon Pp mete Demokrasi
kanpe.

Tout moun ladan l

Me Jean-Henry CEANT
Lid Politik

WWW.JEANHENRYCEANT.COM

MESSAGE 29 MARS 2013