Vous êtes sur la page 1sur 6

kasy oszczdnoci itd.

, krwaw rewolucj spoeczn uwa


amy za nieuniknion h.
O r y g in a , r k o p i s .
W o j e w d z k ie A r c h i w u m P a s t w o w e w K r a k o w ie ,
S K K K r . 190, SS. 627630 i.

PROGRAM SOCJALISTW POLSKICH


(drukowano w Brukseli 1878)

W kadym spoeczestwie wszystkie urzdzenia spo


eczne, ekonomiczne i polityczne s wynikiem wsplnych
wiekowych usiowa wszystkich bez wyjtku czonkw
spoeczestwa i tym samym powinny by suy ku ogl
nej korzyci wszystkich. Lecz wskutek tego, i nieznacz
na mniejszo spoeczestwa posiada dzi w swym rku
narzdzia pracy, tj. kapita, ona tylko jedynie cignie
wyczn korzy z tych urzdze.
Taki stosunek mniejszoci posiadajcej kapita do wik
szoci dajcej sw prac wyrazi si ostatecznie w insty
tucji najmu, tj. w nadaniu pracy charakteru towaru.
Zredukowanie robotnika do znaczenia towaru jest now
form niewoli i wyzyskiwania, gdy robotnik, sprzedaj
cy sw prac wedle oglnych praw zamiany, nie moe
w aden sposb wpyn na jej warunki; on daje kapita
licie warto tej pracy, otrzymujc w zamian jej cen
rynkow, zalen jedynie od iloci rk roboczych i ko
sztw zaspokojenia niezbdnych potrzeb ycia.
Odpowiednio do organizacji najmu zoyy si wszelh W w arian cie znalezionym u H. T ru szkow skiego pu n kt ten
brzm i:
Program powyszy wobec bezskutecznoci drg legalnych moe
by osignity na drodze rewolucji spoecznej.
1 T ekst niniejszy, w yjw szy d robn e rn ice literow e, jest id en
tyczny z tekstem program u w arszaw skiego odn alezion ym przez
rad zieckich h istorykw E. K. Zygunow a i E. B. R aszkow skieg o
w p ap ierach P iotra aw row a (CGAOR ZSRR, zesp. 1762, inw. 4,
spr. 47, k. 42 44) i ogoszonym przez nich w czasopim ie Sow ietsk o je S aw ian ow iedien ije", 1965, nr 6, s. 22 23.
5 Polskie programy socjalistyczne

65

kie inne urzdzenia spoeczne i pastwowe. Tak nazwana


swoboda jednostki , majc za podstaw sawn ide sa
mopomocy, sprowadzon zostaa do walki wszystkich
przeciw wszystkim, walki, z ktrej zwycizc wychodzi
kapitalista silny w rodki materialne. Pozbawiony rod
kw dla produkcji, pozbawiony monoci niezalenej pra
cy i sprowadzony do znaczenia najemnika, robotnik utr
c wszelk moraln samodzielno i ulega woli kapitau
we wszystkich przejawach swego indywidualnego i spo
ecznego. ycia.
Taki stan rzeczy wywoa we wszystkich cywilizowa
nych spoeczestwach usiowania klasy pracujcej skie
rowane ku zuytkowaniu urzdze spoecznych na ko
rzy wszystkich bez wyjtku czonkw spoeczestwa.
W ten sposb kapitalistycznej teorii posiadania narzdzi
pracy i podziau produktw przeciwstawion zostaa teo
ria socjalizmu, zasady ktrego ostatnimi czasy wiadomie
przyjte zostay przez robotnikw Europy i Ameryki, kt
rzy tym samym d do gruntownej zmiany obecnych
stosunkw spoecznych na korzy pracy, tj. do rewolucji
spoecznej.
Rozwaanie warunkw bytu i naszego take spoecze
stwa doprowadzio nas do przekonania, e tryumf zasad
socjalizmu jest koniecznym warunkiem pomylnej przy
szoci narodu polskiego, e czynny udzia w walce z usta
lonym porzdkiem spoecznym jest obowizkiem kade
go Polaka, przenoszcego los milionw ludu polskiego
nad interesy szlachecko-kapitalistycznej czstki naszego
narodu.
Zasady, ktre wyznajemy, s nastpujce:
1) Spoeczestwo zapewnia kadej jednostce wszech
stronny rozwj si przyrodzonych.
2) rodki i narzdzia pracy powinny przej z rk jed
nostek na wspln wasno pracujcych i tym sposobem
66

Pierwsza

strona

pisma

P o lsk ic h ,
5*

Rwno

P rogra m em

tzw. programem brukselskim

S o c ja list w

praca najemna zamienion bdzie prac zrzeszon w sto


warzyszeniach fabrycznych, rzemielniczych i rolnych.
3) Kada jednostka ma prawo do korzyci z rezultatw
stowarzyszonej pracy, prawo, ktre w przyszoci okre
l sami pracujcy na podstawie nauki h
4) Zupena rwno spoeczna obywateli bez rnicy
pci i rasy i narodowoci.
5) Wprowadzenie w ycie powyszych zasad jest spra
w wszystkich pracujcych bez rnicy rodzaju pracy
i narodowoci, zatem rewolucja spoeczna musi by po
wszechn i midzynarodow.
6) Na zasadzie tego damy federacyjnych zwizkw
z socjalistami wszystkich krajw.
7) Zastosowanie w yciu tych zasad moe by dokona
nym tylko przez sam lud pod moralnym przewodnictwem
organizacji ludowej wiadomej jego praw i interesw.
8) Zasad naszej dziaalnoci jest moralna zgodno
rodkw dziaania z zaoonym celem.
Za gwne rodki przyczyniajce si do rozwoju naszej
partii uznajemy:
a) organizacj si ludowych,
b) ustn i ksikow propagand zasad socjalizmu,
c) agitacj, tj. protesty, demonstracje i w ogle czynn
walk w duchu naszych zasad z obecnym porzdkiem
spoecznym.
Program powyszy wobec bezskutecznoci drg legal
nych moe by osignity tylko na drodze rewolucji spo
ecznej.
*

Zwaywszy,
e denia nowoczesnego proletariatu znalazy ostatecz
ny swj wyraz w Midzynarodowym Stowarzyszeniu Ro1
S zczegow y kom en tarz-om w ien ie i rozw in icie pu nktw 2
i 3 P rogram u S ocjalistw P olskich ogosia gen ew ska R w no

68

botnikw, przyczamy si do nastpujcego orzeczenia,


przyjtego przez 1-szy kongres tego stowarzyszenia:
Zwaywszy,
e wyzwolenie robotnikw powinno by dzieem jedy
nie tylko robotnikw, e walka o ich wyzwolenie nie po
winna dy do wytworzenia nowych klas uprzywilejo
wanych, ale do ustanowienia rwnych praw i rwnych
obowizkw dla wszystkich;
e zaleno robotnika od kapitau jest rdem wszel
kiej niewoli, politycznej, moralnej i materialnej;
e wskutek tego ekonomiczne wyzwolenie robotnikw
stanowi wielki cel, ktremu podlega winny wszelkie ru
chy polityczne;
e wszystkie usiowania dotychczas uyte rozbiy si
o brak solidarnoci pomidzy robotnikami rnych gazi
pracy w pojedynczych krajach i o brak braterskiego zjed
noczenia klas pracujcych rnych krajw;
e wyzwolenie robotnikw nie jest zadaniem ani miej
scowym, ani narodowym, ale socjalnym, zadaniem, ktre
interesuje wszelkie cywilizowane spoeczestwa i rozwi
zanie ktrego zaley od teoretycznego i praktycznego
wspdziaania tych spoeczestw;
e ruch wzbudzony pomidzy robotnikami najbardziej
przemysowych krajw, budzc nowe nadzieje, uroczycie
ostrzega, aby nie powtarzano dawnych bdw, oraz wy
maga poczenia usiowa dotychczas rozdzielonych.
Z tych powodw
Kongres Midzynarodowego Stowarzyszenia Robotni
kw odbyty w Genewie 3 wrzenia 1866 roku owiadcza,
w c y k lu a r ty k u w p t. N a sz p r o g r a m (m a rzec k w ie c ie 1880,
n r 6 7). P r z e d r u k z o b . P i e r w s z e p o k o l e n i e m a r k s i s t w , t. 1,
s. 5 0 102. P u n k t p i e r w s z y p r o g r a m u ( S p o e c z e s t w o z a p e w n i a
k a d e j j e d n o s t c e w s z e c h s t r o n n y r o z w j s i p r z y r o d z o n y c h ) n i e
z o sta o d r b n ie o m w io n y , je d n a k e w r a c a n o d o n ie g o w i e l o
k r o t n i e p r z y k o m e n t o w a n i u p u n k t u 2 i 3.

69

e stowarzyszenie to, jak rwnie wszystkie zwizki i po


jedyncze osobistoci do nalece uznaj za zasad swego
postpowania wzgldem wszystkich ludzi bez rnicy
rasy, wyznania i narodowoci:
1 PRAWD, SPRAWIEDLIWO I MORALNO.

Kongres uwaa za swj obowizek danie praw czo


wieka i obywatela nie tylko dla czonkw stowarzysze
nia, ale dla kadej jednostki speniajcej swe obowizki.
NIE MA PRAW BEZ OBOWIZKW,
NIE MA OBOWIZKW BEZ PRAW.

Warszawa, wrzesie 1878 r.


O ry g in a , d r u k .
P r o g r a m S o c ja lis t w P o ls k ic h , B r u k s e la
[ w r z e c z y w is t o c i G e n e w a ] 1878, ss. 7.
T o , R i c n o , 1879, n r 1, s. 15.