Vous êtes sur la page 1sur 5

#

Projekty AVT

Pytka testowa do kursu BASCOM AVR


3500

Ukad opisany w artykule to uniwersalna


pytka testowa, przeznaczona na potrzeby
kursu programowania, prowadzonego w cy
klu Mikroprocesorowa Ola czka.
Pytka testowa umoliwia przeprowa
dzenie wszystkich wicze kursu. Nawet
jeli nie zamierzasz w peni skorzysta
z kursu, zapoznaj si z projektem i przeko
naj si, jak due moliwoci oferuje nowo
czesny mikroprocesor i kilka elementw
wsppracujcych.
Jeli bardzo sabo znasz si na elektroni
ce, nie rozpaczaj. Jak widzisz na grze stro
ny, stopie trudnoci opisanych projektw
okrela tylko jedna gwiazdka. O ile tylko po
trafisz lutowa, z powodzeniem zmontujesz
pytk. Jeli masz obawy co do swoich umie
jtnoci w tym zakresie, moesz zakupi za
rwno gotow, uruchomion pytk testow,
jak i wszystkie potrzebne akcesoria.
Co wane, podczas programowania nie
trzeba wyjmowa procesora z podstawki!
Podczas wicze pytka testowa cay czas
bdzie podczona do komputera PC za po
moc kilkuyowego kabla. Da to niezwyk
wygod: mona pisa program, byskawicz
nie wprowadza zmiany i poprawki, a po

Elektronika dla Wszystkich

tem w cigu kilku sekund zaprogramowa


procesor. Wystarczy napisa program
w BASCOMie (lub cign gotowy z In
ternetu) i zaadowa go do procesora. W ko
lejnych numerach EdW prezentowane bd
wiczenia, a gotowe pliki z wiczeniami b
d sukcesywnie umieszczane na stronie in
ternetowej EdW.
W zasadzie nie musisz rozumie, jak dzia
aj i wsppracuj poszczeglne elementy
pytki testowej. Nawet jeli w ogle nie znasz
si na elektronice, wiczenia kursu poprowa
dz Ci za rk i zrealizujesz mnstwo fanta
stycznych urzdze. Jednak lojalnie ostrze
gam: nie znajc podstawowych zasad, w tym
prawa Ohma, kwestii spadkw napicia, pr
dw, mocy, nie osigniesz w przyszoci pe
nego sukcesu i napotkasz trudnoci przy rea
lizacji wasnych pomysw. W razie potrzeby
uzupenij wic podstawowe wiadomoci,
choby z pomoc pierwszych szeciu wy
praw na Ol czk (A1...A6).

Pytka testowa
Schemat ideowy pytki testowej pokazany
jest na rysunku 1. Fotografia wstpna po
kazuje zmontowany model z dodatkowym

Grudzie 2002

opisem obwodw. Schemat moe wyda si


troch dziwny, a wszystko dlatego, e jest to
ukad przeznaczony do eksperymentw i po
zwala zrealizowa bardzo wiele interesuj
cych projektw.
Sercem jest ukad scalony oznaczony U1
mikroprocesor AVR typu AT90(L)S2313.
Wsppracuje on z rezonatorem kwarcowym
X1 (4MHz) i dwoma kondensatorami C3,
C4 o pojemnoci po 33pF. Ukad jest zasila
ny napiciem 4,5V...5,5V podawanym na
zcze rubowe oznaczone POWER. Aby
uchroni ukady przed uszkodzeniem
w przypadku odwrotnego doczenia napi
cia, nietypowo zastosowana jest rwnolega
dioda D1. Jest to 3amperowa dioda Schott
kyego przy odwrotnej biegunowoci ogra
niczy napicie zasilania do bezpiecznej war
toci okoo 0,5V. Mona te zastosowa
podobnej wielkoci diod Zenera mocy o na
piciu 6,2V. Typowo ukad ma by zasilany
z niewielkiego zasilacza wtyczkowego o na
piciu nominalnym 4,5V lub 5V, wic 3am
perowa dioda nie ulegnie uszkodzeniu przy
zwarciu takiego zasilacza.
O obecnoci napicia zasilania i popraw
nej biegunowoci zawiadczy wiecca na

13

Projekty AVT
zielono dioda D2. Kondensatory C1 i C2 fil
truj napicie zasilania i zapobiegaj niespo
dziankom zwizanym z impulsowym sposo
bem pracy procesora.
Mikroprocesor 90S2313 ma 15 uniwersal
nych kocwek wejcia/wyjcia i wszystkie
one mog by wykorzystane na wiele sposo
bw. Rnorodne wykorzystanie umoliwia
j dodatkowe punkty oznaczone B0...B7,
D0....D6 oraz 1...3. Na pytce s to dwa rzd
ki goldpinw oraz szpilki zcza J6 do
czone do punktw I1...I3.
Z procesorem moe wsppracowa albo
4cyfrowy wywietlacz LED, albo typowy
wywietlacz LCD ze sterownikiem. Wywie
tlacz LCD doczony jest do kilku wyprowa
dze portu B. Potencjometr montaowy PR1
pozwala ustawi optymalny kontrast wy
wietlacza. Z uwagi na rne moliwoci wy
korzystania kocwek PB.1 oraz PB.3,
w ukadzie przewidziano jumper J3, ktry za
pewni wiksz elastyczno ukadu.
Wywietlacz LED zawiera cztery segmen
ty ze wspln anod, pracujce w trybie mul
tipleksowym. Cay port B suy do sterowa
nia katod wywietlaczy LED. Kocwki po
rtu B0....B6 steruj segmentami a...g, nato
miast kocwka PB.7 steruje punktami dzie
sitnymi wywietlaczy (DP). Wsplne anody
poszczeglnych wywietlaczy doczane s
do plusa zasilania przez tranzystory T3...T6.

Mog to by albo zwyke tranzystory PNP, al


bo darlingtony PNP. Aby wczy jeden
z tranzystorw T2...T6, na jednej z kocwek
PD2...PD6 musi si pojawi stan niski, czyli
logiczne zero. Oprcz sterowania wywietla
czy, tranzystory T3...T6 oraz T2 mog by
wykorzystane do innych celw umoliwia
j to punkty oznaczone Q2...Q6, zrealizowane
jako zcza rubowe ARK. Wanie dlatego
w zestawie AVT3500 przewidziano darling
tony BC516, majce dopuszczalny prd ko
lektora 400mA. W ukadzie mona te miao
wykorzysta popularne zwyke tranzystory
BC558B lub podobne, i to bez zmiany wsp
pracujcych rezystorw.
Kocwki PD.5 i PD6 mog by dodatko
wo wykorzystane do wsppracy z ukadami
sterowanymi szyn I2C. Cztery zaciski zcza
rubowego umoliwiaj doczenie do pytki
dowolnej liczby ukadw sterowanych szyn
I2C. Zwory J1, J2 umoliwiaj odczenie
tranzystorw T5, T6 i wywietlacza W2, gdy
linie PD.5, PD.6 wykorzystywane bd do
innych celw. Zwarcie ich punktw B
C podczy rezystory podcigajce potrzebne
przy pracy z szyn I2C. Na pytce jest jeden
ukad wykorzystujcy cze I2C: kostka
PCF8591. Zawiera ona czterokanaowy 8bi
towy przetwornik A/C oraz jeden 8bitowy
przetwornik C/A. Napicie odniesienia dla
przetwornikw z tej kostki zapewnia U3, po
pularne rdo napicia wzorcowego typu

TL431. Wieloobrotowy potencjometr PR2


pozwala precyzyjnie ustawi napicie odnie
sienia rwne 2,56V. Przy omiobitowym
przetworniku daje to wielko jednego
schodka rwn dokadnie 10mV. Zcza
rubowe oznaczone I0...I3 pozwalaj poda
napicie na cztery wejcia przetwornikw
A/C, zacisk OUT to wyjcie przetwornika
C/A. Przewidziano te trzy dodatkowe punk
ty podczeniowe (J6), ktre zapewni wyko
rzystanie zaciskw I1, I2, I3 do innych ce
lw. Rezystory R27...R30 dodano ze wzgl
du na zalecenia producenta kostki PCF8591
kocwki wejciowe przetwornika nie po
winny wisie w powietrzu.
Wejcia PD.0 i PD.1 mikroprocesora
wsppracuj z dwoma przyciskami S1, S2
oraz s wyprowadzone na zcze rubowe,
umoliwiajce rnorodne ich wykorzysta
nie. Dodatkowo, przez jumpery J4, J5 mog
by podczone do inwerterw z tranzystora
mi T1, T7, co umoliwia najprostsz realiza
cj cza RS232. Trzyyowy kabel standar
dowego cza RS232 bdzie podczony do
zaciskw oznaczonych GND, RxD, TxD.
Dodatkowe punkty R, G pozwol w pro
sty sposb zresetowa procesor (przez zwar
cie ich), o ile zaszaby taka potrzeba.
Rezystory R15...R18, umieszczone w li
niach wykorzystywanych do programowania
procesora to rezystory ochronne. Nie s nie
zbdne i mona je zastpi zworami, jeli

Rys. 1

14

Elektronika dla Wszystkich

Projekty AVT
podczas programowania modu nie bdzie za
silany napiciem niszym ni 4,5V. Przy ni
szym napiciu zasilania moe pyn prd
z wyj portu komputera do dodatniej szyny
zasilania pytki testowej, przez obwody
ochronne wej PB.5...PB.7 procesora CMOS
(nie dotyczy to wejcia RESET, bo jest zbudo
wane inaczej). Do punktw oznaczonych
CLK, MISO, MOSI, RST i GND doczone
bdzie pi przewodw kabla programujce
go. Od strony pytki do kabla programujcego
przylutowany bdzie odcinek ktowej listwy
goldpin, z drugiej strony kabla wtyk
DB25F, wsppracujcy z portem drukarko
wym (LPT1, Centronics) komputera PC.
Pytka podczas wicze i programowania
zwykle bdzie zasilana napiciem z zewn
trznego zasilacza 4,5...5V. Do programowa
nia procesora umieszczonego w pytce testo
wej wystarczy wtedy pi przewodw. Ale
zcze programujce w pytce ma osiem
punktw. Niecodzienny sposb wykorzysta
nia omiopunktowego zcza programujce
go zapobiegnie uszkodzeniu w przypadku
omykowego odwrotnego woenia wtyku
programujcego oraz zapewni kompatybil
no pytki testowej z przygotowywanym
uniwersalnym moduem.
W praktyce kabel programujcy bdzie
szecioprzewodowy. Szsty przewd bdzie
wykorzystywany podczas programowania
procesora umieszczonego w maym uniwer
salnym module wtedy zasilanie pobierane
bdzie z komputera.
Uwaga! Przy zasilaniu pytki testowej
z zasilacza szsty przewd nie moe by
podczony do komputera. Powinien pozo
sta niepodczony, by jednoczenie nie
poda napicia zasilania z komputera
i z zasilacza.

Monta i uruchomienie

nym bdem, uniemoliwiajcym pene wy


korzystanie pytki testowej.
Naley wlutowa poszczeglne elementy,
zgodnie ze schematem ideowym, najlepiej
zaczynajc od najmniejszych (rezystorw),
a koczc na najwikszych. Ukady scalone
i wywietlacze naley woy do podstawek
na kocu, gdy wlutowane zostan wszyst
kie elementy. Podczas wkadania ukadw
scalonych do podstawek zaleca si zacho
wanie daleko idcej ostronoci aby do
minimum zredukowa moliwo uszko
dzenia ukadw przez adunki statyczne,
naley unika atwo elektryzujcych si
ubra z tworzyw sztucznych (np. polar)
i rozadowa swoje ciao przez dotknicie
np. kranu wodocigowego.

Pomoc w montau bd fotografie mo


delu, pokazujce sposb montau szpilek
goldpin i innych zcz. Najpierw warto
woy do podstawki wywietlacz LED W2
umieszczony z lewej strony. Przy wkadaniu
Fot. 1

Fot. 2 Zmontowany ukad


Rys. 2 Schemat montaowy

Monta dwustronnej pytki testowej, pokaza


nej na rysunku 2, jest atwy i nie powinien
sprawi trudnoci nawet mao zaawansowa
nym. Na pytce nie ma adnych zwr, trzeba
tylko wlutowa elementy. Warto wzi pod
uwag, e wylutowanie nawet prostych ele
mentw z pytki dwustronnej nie jest atwe.
A wylutowanie elementw wielonkowych
z takiej pytki jest zadaniem niezmiernie ko
potliwym i zwykle wie si z nieodwracal
nym zniszczeniem metalizacji w otworach
punktw lutowniczych, co z kolei moe pro
wadzi do bdnego dziaania ukadu. W de
montau niewiele pomoe odsysacz. Dlatego
przed wlutowaniem kluczowych elementw
warto starannie sprawdzi na schemacie
i na fotografii modelu pooenie wszystkich
elementw.
Uwaga! Nie wolno zapomnie, e pod
wywietlacz i dwa ukady scalone koniecznie
trzeba da podstawki. Wlutowanie wywie
tlaczy W1...W3 i ukadw scalonych U1, U2
wprost w pytk, bez podstawek, byoby istot

Elektronika dla Wszystkich

Grudzie 2002

15

Projekty AVT
wywietlaczy trzeba zwrci uwag, e
ostatnie styki 40nkowej podstawki, te od
strony tranzystorw T2...T6, bd niewyko
rzystane. Podobnie dwie nki w rodku
podstawki. Zaznaczyem je na fotografii 1
kolorem czerwonym. Bdne woenie wy
wietlaczy uniemoliwi ich prac.
W gotowej pytce trzeba odpowiednio
ustawi przeczniki J1...J3: Naley ze
wrze jumperkami punkty AB J1, J2 oraz
punkty 23 przecznika J3. Koki J4, J5
powinny zosta rozwarte. Fotografia 2 po
kazuje pytk zmontowan przez mojego
15letniego syna.
Ukad poprawnie zmontowany ze spraw
nych elementw bdzie od razu pracowa. Je
dyn regulacj jest ustawienie za pomoc
wieloobrotowego potencjometru PR2 napi
cia 2,56V w punkcie oznaczonym Vref na
schemacie i na pytce.
W wersji podstawowej przewidziano listw
z gniazdami do podczenia wywietlacza
LCD, ale sam modu wywietlacza LCD nie
wchodzi w skad zestawu podstawowego AVT
3500. Pierwsza seria wicze dotyczy wywie
tlacza LED. Aby podczy wywietlacz LCD,
naley wyj z podstawek wywietlacze LED
W1, W2. Wczeniej w otwory wywietlacza
LCD trzeba wlutowa listw goldpinw, szpil
kami w d jak pokazuje fotografia 3. Tak
przygotowany wywietlacz mona woy
w gniazdo wlutowane w pytk testow.
Typowy modu wywietlacza LCD ma 14
punktw poczeniowych. Na pytce przewi
dziano dwa dodatkowe punkty, ktre mog
by uyte np. do podwietlania, o ile zastoso
wany wywietlacz ma tak moliwo. Przy
korzystaniu z wywietlacza LCD naley te
wyregulowa potencjometr PR1, by uzyska
optymalny kontrast wskaza. Na pocztek
ten potencjometr naley skrci w lewo
(przeciwnie do ruchu wskazwek zegara).
Wywietlacz taki nie jest konieczny do
pierwszej serii wicze, ktre wykorzystuj
wywietlacz LED.
Pytk testow naley zasila z zasilacza
wtyczkowego o napiciu 4,5...5V i prdzie co
najmniej 200mA. Z kilku powodw warto za
stosowa zasilacz 4,5woltowy (ZS
4,5V 600mA). Odwaniejsi Czytelnicy mog
zrezygnowa z zasilacza i zasila pytk testo
w cay czas napiciem +5V z portu joysticka
(GAME PORT) komputera PC. Wtedy wyko
rzystana bdzie szsta ya kabla programuj
cego, a zasilacz nie moe by podczony.
Napicie +5V wystpuje na pewno na
kocwkach 1, 9, a take na kocwkach 8
i 15 portu joysticka. Fotografia 4 pokazuje
gniazdo GAME PORT w PCcie z zaznaczo
nymi kocwkami, gdzie dostpne jest na
picie +5V.
Nabywcy zestawu AVT3500 mog
sprawdzi poprawno montau od razu po
zmontowaniu i to bez podczania do kompu
tera. W procesorze dostarczonym w zestawie

16

umieszczony jest program testowy. Po do


czeniu zasilania (4...5V) do zcza rubowego
oznaczonego POWER zawieci si zielona
kontrolka D2, a na wywietlaczu LED zosta
nie wywietlona sekwencja testowa.
Nacinicie S2 spowoduje przejcie w in
ny tryb pracy modu stanie si miernikiem
refleksu.
Wykorzystanie miernika
refleksu jest nastpujce: po
zawieceniu wywietlacza
trzeba jak najszybciej naci
sn przycisk S1. Na wy
wietlaczu pokae si wtedy
czas opnienia podany
w setnych czciach sekun
dy. Dodatkowo do punktw
Q2, GND mona doczy
brzczyk piezo, by spraw
dzi swj czas reakcji nie
tylko na sygna optyczny, ale
te na akustyczny (dobre
wyniki to czas reakcji poni
ej 20 setnych sekundy).
Uwaga! Osoby majce
ma wpraw w montau
ukadw na pytkach dwu
Fot. 4
stronnych mog naby
zmontowany zestaw AVT
Fot. 3

3500C. Literka C wskazuje, e jest to kom


pletny, sprawdzony zestaw zawierajcy pyt
k testow z zamontowanymi elementami
oraz kabel programujcy.
Do tego warto od razu zamwi zalecany
zasilacz, podajc w zamwieniu: zasilacz ZS
4,5 600mA. Pniej bdzie mona dokupi tak
e zestaw uzupeniajcy AVT3500/U, zawiera
jcy m.in. wywietlacz LCD (LCD 16x2) oraz
inne podzespoy do kolejnych serii wicze.

Programowanie
Aby skorzysta z pytki testowej, trzeba zapro
gramowa procesor, na przykad za pomoc
darmowego programu BASCOM AVR DE
MO, zainstalowanego na komputerze PC.
Wszystkie szczegy dotyczce pozyskania,
instalacji i wykorzystania tego programu poda
ne s w kolejnym odcinku mikroprocesorowej
Olej czki na stronie 39 tego numeru EdW.
Nie jest wymagany aden specjalny pro
gramator. Port drukarkowy komputera PC
trzeba po prostu poczy z pytk testow za
pomoc kilkuyowego kabla. Poniewa
w ogromnej wikszoci komputerw jest tyl
ko jeden port drukarkowy, wic na czas wi
cze naley odczy drukark. Poczenia
naley wykona wedug rysunku 3. Fotogra
fia 5 pokazuje kilka kabli programujcych
Uwaga! Ze wzgldu
na moliwo uszkodze
nia obwodw portu dru
karkowego komputera
pod wpywem adunkw
statycznych, doczanie
pytki testowej do kom
putera
i
pniejsze
powtrne przyczanie
Fot. 5

Elektronika dla Wszystkich

Projekty AVT
drukarki obowizkowo naley przeprowa
dzi tylko wtedy, gdy komputer i zasilacz
pytki (drukarka) s wyczone.
Zawsze przed poczeniem urzdze
warto dotkn uziemionego punktu, na
przykad rury wodocigowej, a nastpnie
metalowej obudowy komputera.
Co prawda niektrzy uytkownicy kom
puterw doczaj
urzdzenia do portu Fot. 6 Kolejne wersje
LPT na gorco,
czyli w trakcie pra
cy komputera i nic
zego si nie dzieje,
jednak wedug zale
ce producentw
jest to ryzykowne,
poniewa obwody
portu LPT nie s za
bezpieczone przed
adunkami statycz
nymi s to obwo
dy z poziomami na
pi zgodnymi ze
standardem TTL.
Inaczej jest z porta
mi szeregowymi
(COM,
COM2),
ktre funkcjonuj
wedug standardu
RS232, a ich spe
cyficzna budowa
zapewnia
duo
wiksz odporno
na uszkodzenia.
Przy doczaniu
jakichkolwiek urz
dze do komputera
warto
zachowa
ostrono i rozado
wa swe ciao przez
dotknicie do uzie
mienia. Cho uszko
dzenia zdarzaj si
rzadko, to jednak si
zdarzaj, zwaszcza,
gdy na pododze ley
dobrze izolujca wy
kadzina z tworzywa
sztucznego, a uyt
kownik nosi ubrania
z tworzyw sztucz
nych (np. polar).
Szkoda byoby zo
sta szczliwcem,
ktremu jako jedne
mu na dziesi tysi
cy uytkownikw
uda si uszkodzi
obwody portu LPT,
umieszczane z regu
y na pycie gwnej
PCta (chyba e kto
szuka pretekstu do
wymiany tej pyty).

Elektronika dla Wszystkich

W ramach przygotowa do cyklu mikro


procesorowej Olej czki zostay wykonane
i sprawdzone a trzy wersje pytki testowej.
Dociekliwi Czytelnicy mog przeledzi
zmiany wprowadzane w kolejnych wersjach
pokazanych na fotografii 6.
Piotr Grecki

Rys. 3 Kabel programujcy

Wykaz elementw
pytki testowej kit AVT3500
Rezystory
R1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .680
R2RR9 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .82
R10RR14,R19RR23 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3,3k
R15RR18,R24 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .330
R25,R26,R31,R32 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10k
R27RR30 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1M
PR1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10k PR miniaturowy
PR2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1k PR helitrim
Kondensatory
C1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .220F/10V
C2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100nF ceramiczny
C3,C4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33pF
Pprzewodniki
D1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1N5822
D2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .LED zielona 3mm
T1TT6 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .BC516
T7 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .BC548B
U1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .AT90S2313
U2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .PCF8591
U3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .TL431
W1,W2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .DA56111EWA
Pozostae
5 jumperkw, czyli nasadek zwierajcych
brzczyk piezo 12V z generatorem
listwa goldpinw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .50 szpilek
listwa z gniazdami goldpin . . . . . . . . . . . . . . . . . .32 punkty
K1,K4KK9 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ARK2 may
K2,K10K
K12 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ARK3 may
S1,S2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .uswitch 2...4mm
W3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .modu LCD 16*2
X1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .rezonator kwarcowy 4MHz
30cm pojedynczego przewodu (np. kynar)
Podstawki (mog by zwyke):
40pin
20pin
16pin
*Wywietlacz LCD 16*2 nie wchodzi w skad zestawu
podstawowego AVT33500, wejdzie do zestawu dodatkowego,
uzupeniajcego.
Wykaz elementw kabla programujcego

wchodzi w skad kitu AVT3


3500
wtyk DB25M
kabel 6yowy (np. od systemw alarmowych) 1,5m
jedna zocona szpilka z rozebranego zcza DB225
ktowy goldpin (8 szpilek)
Zasilacz ZS 4,5V 600mA mona zakupi w Dziale Handlowym
AVT w cenie 30 z.

Komplet podzespow z pytk jest


dostpny w sieci handlowej AVT jako
kit szkolny AVT3500

Grudzie 2002

17