Vous êtes sur la page 1sur 63

INSTYTUT

WZORNICTWA
PRZEMYSOWEGO

Praceii Materiay - Nr 6

Emilia Jarosz

Dane antropometryczne populacji osb dorosych


wybranych krajw Unii Europejskiej i Polski
dla potrzeb projektowania

Warszawa - 2003

SPIS TRECI
1.

WPROWADZENIE I CEL PRACY ............................................................................. 3

2.

CHARAKTERYSTYKA DEMOGRAFICZNA KRAJW CZONKOWSKICH


UNII EUROPEJSKIEJ ORAZ KRAJW KANDYDUJCYCH DO UE ............... 5

3.

MATERIA I METODY ............................................................................................... 8

4.

DANE ANTROPOMETRYCZNE POPULACJI POLSKI I WYBRANYCH


KRAJW EUROPEJSKICH ...................................................................................... 11

5.

DANE ANTROPOMETRYCZNE POPULACJI REGIONW


GEOGRAFICZNYCH EUROPY ............................................................................... 41

6.

UNIWERSALNE DANE ANTROPOMETRYCZNE ............................................... 45

7.

DYSKUSJA I ANALIZA MIDZYNARODOWYCH DANYCH


ANTROPOMETRYCZNYCH .................................................................................... 50

8.

PIMIENNICTWO ...................................................................................................... 62

Copyright by Instytut Wzornictwa Przemysowego

1.

WPROWADZENIE I CEL PRACY

Ergonomiczne ksztatowanie rodowiska ycia i pracy czowieka wymaga uwzgldnienia


wymiarw i ksztatu ciaa ludzkiego oraz zakresu ruchw poszczeglnych jego czci. Pomiarami i opracowywaniem odpowiednich danych liczbowych zajmuje si antropometria ergonomiczna (inynieryjna). W Polsce wiodc rol w tej dziedzinie odgrywaj dwa orodki naukowe: Zakad Antropologii Polskiej Akademii Nauk we Wrocawiu oraz Zakad Bada Ergonomicznych Instytutu Wzornictwa Przemysowego. Instytut, poczwszy od lat szedziesitych prowadzi badania antropometryczne rnych grup wiekowych populacji polskiej
na potrzeby przemysu. W IWP opracowano i opublikowano charakterystyki somatyczne:
dzieci w wieku 0-3 lat,
dzieci i modziey w wieku 4-18 lat,
ludnoci dorosej w wieku produkcyjnym (trzy kolejne wydania atlasu antropometrycznego),
osb starszych,
osb niepenosprawnych korzystajcych z wzka inwalidzkiego,
IWP jest rwnie autorem kilku norm:
PN-75/N-08000
Dane ergonomiczne do projektowania. Wymiary ciaa ludzkiego.
PN-90/N-08000

PN-80/N-08001 Dane ergonomiczne do projektowania. Granice zasigu rk, wymiary.


PN-81/N-08002 Dane ergonomiczne do projektowania. Granice ruchu stopy. Wymiary ktowe.
PN-91/N-08003 Dane ergonomiczne do projektowania. Przestrze dla rki obejmujcej

uchwyt. Wymiary.
Podobnie jak w Polsce w wielu innych krajach Europy prowadzone byy badania
antropometryczne miejscowych populacji.
W obecnych czasach coraz bardziej nasila si przemieszczanie ludzi pomidzy krajami,
a take kontynentami, jak rwnie wzrasta ilo eksportowanych towarw i rozszerzaj si
rynki ich eksportu.
Pastwa wysoko rozwinite wykorzystuj napyw taniej siy roboczej z krajw o niszym
poziomie gospodarczym lub tworz filie swoich fabryk w tych krajach, zatrudniajc tubylcw. W Szwajcarii ponad 25% siy roboczej to cudzoziemcy. Niemcy ju w latach osiemdziesitych uwzgldnili w krajowej normie antropometrycznej, oprcz danych dla Niemcw,
wymiary obcokrajowcw: Wochw, Jugosowian i Turkw [3]. Philips z zarzdem w Holandii, posiada zakady produkcyjne w ponad 80 krajach wiata.

Powstawanie wieloetnicznych zag pracowniczych jak rwnie poszerzenie rynkw eksportu


i importu, wymaga znajomoci zakresu zmiennoci wymiarw ciaa zarwno uytkownikw
stanowisk roboczych jak te potencjalnych uytkownikw produkowanych wyrobw. Stosowanie w projektowaniu niewaciwych danych antropometrycznych wpywa negatywnie na
warunki pracy, a take obnia komfort uytkowania produktw, ale przede wszystkim zwiksza ryzyko wypadkw zarwno dla pracownikw jak i dla konsumentw.
Postpujce procesy integracji europejskiej jak rwnie globalizacji i zwizany z tym swobodny przepyw ludzi i towarw stawiaj nowe zadanie przed antropometri ergonomiczn.
Oprcz antropometrycznych standardw krajowych opracowuje si normy midzynarodowe
o zasigu europejskim, a nawet wiatowym. Zgodnie z powyszymi trendami, w pierwszym
etapie realizacji tematu obejmujcym doros ludno w wieku produkcyjnym, opracowano
kolejno zbiory danych antropometrycznych populacji wybranych krajw Unii Europejskiej,
nastpnie populacji regionw geograficznych Europy i wreszcie populacji oglnoeuropejskiej
oraz oglnowiatowej. Celem tak szerokiego ujcia tematu byo dostarczenie kompleksowego zbioru danych antropometrycznych na potrzeby projektowania i oceny ergonomicznej
wyrobw przeznaczonych na rnorodne rynki eksportu, a take do wykorzystania w tworzonym w IWP banku danych ergonomicznych.

2.

CHARAKTERYSTYKA DEMOGRAFICZNA KRAJW CZONKOWSKICH


UNII EUROPEJSKIEJ ORAZ KRAJW KANDYDUJCYCH DO UE

Ludno krajw Pitnastki wynosi 376,7 milionw. Najpotniejszym liczebnociowo krajem


s zdecydowanie Niemcy (82 mln), a nastpnie kolejno: Francja i Wlk. Brytania (po 59,5
mln), Wochy (57,5 mln) i Hiszpania (39,9 mln). Interesujca nas ludno dorosa w wieku
aktywnoci zawodowej oscyluje w granicach od 56,6% (Irlandia) do 62,6% (Niemcy). Najwyszy udzia osb w wieku poprodukcyjnym wykazuj: Szwecja i Wochy (17,4%), Belgia
(16,65%), Hiszpania (16,4%), Grecja (16,8%). Najwyszym wskanikiem feminizacji odznaczaj si Portugalia (108), Wochy (106), najniszym Dania, Holandia, Szwecja (102) tabl. 1.
Tablica 1. Populacja osb dorosych w krajach Unii Europejskiej stan w 2001 roku. Opracowanie wasne na podstawie danych GUS [7]
Lp.

Kraj

Ludno w mln

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.

Austria
Belgia
Dania
Finlandia
Francja
Grecja
Hiszpania
Holandia
Irlandia
Luksemburg
Niemcy
Portugalia
Szwecja
Wielka Brytania
Wochy

8,1
10,3
5,3
5,2
59,5
10,6
39,9
15,9
3,7
0,4
82,0
10,0
8,8
59,5
57,5

% ludnoci w wieku
produkcyjnym
61,5
59,6
61,6
60,4
58,6
61,0
61,3
62,1
56,6

62,6
60,9
59,2
58,9
62,4

poprodukcyjnym
15,5
16,6
14,9
14,7
15,8
16,8
16,4
13,5
11,3

15,8
15,2
17,4
15,7
17,4

Kobiety na
100 mczyzn
106
105
102
105
105
103
104
102

105
108
102
103
106

Spord dziesiciu krajw kandydujcych do UE, ludno Polski jest zdecydowanie


najliczniejsza (38,7 mln tabl. 2). Feminizacja krajw nadbatyckich (otwa, Estonia, Litwa)
jest bardzo wysoka i wynosi od 116 do 112.
Ludno krajw kandydujcych jest generalnie modsza ni krajw unijnych, najwyszy odsetek osb w wieku poprodukcyjnym wynosi 14,5% (otwa, Estonia) tabl. 2.

Tablica 2. Populacja osb dorosych w krajach kandydujcych do Unii Europejskiej stan na


2001 rok. Opracowanie wasne na podstawie danych GUS [7]
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

Kraj
Czechy
Cypr
Estonia
Litwa
otwa
Malta
Polska
Sowacja
Sowenia
Wgry

Ludno w mln
10,3
0,8
1,4
3,7
2,4
0,4
38,7
5,4
2,0
10,0

% ludnoci w wieku
produkcyjnym poprodukcyjnym
62,1
13,7
59,8
14,4
59,4
13,0
59,8
14,5

59,2
11,8
59,8
11,3
62,5
13,6
61,4
14,5

Kobiety na
100 mczyzn
106
115
112
116

106
110
98
109

W krajach Unii Europejskiej obserwuje si wzrost migracji zagranicznych ludnoci. Wedug definicji rekomendowanych przez ONZ i Uni Europejsk migracje zagraniczne ludnoci s to wyjazdy poza granice kraju miejsca zamieszkania na okres poniej 1 roku (migracje krtkookresowe) oraz na 1 rok i duej (migracje dugookresowe). Przyczyny migracji bywaj rne: polityczne, religijne, najczciej jednak ekonomiczne, a wielko migracji zaley od tworzonych przez
dany kraj warunkw sprzyjajcych lub przeciwdziaajcych migracjom (tabl. 3).
Ruch migracyjny w krajach UE nasila si, wzrasta zarwno liczba emigrantw jak i imigrantw, przy czym w ostatnich latach liczba imigrantw przewysza liczb emigrantw. Do rekordzistw nale Niemcy, gdzie w 1993 roku liczba imigrantw przekroczya milion, a saldo
midzy emigrantami i imigrantami wynosio 500 tys.
Tablica 3. Migracje zagraniczne ludnoci w krajach Unii Europejskiej [7]
Lp.

Kraj

1. Austria
2. Belgia
3. Dania
4. Finlandia
5. Francja
6. Grecja
7. Hiszpania
8. Holandia
9. Irlandia

Rok
1980
1998
1980
1998
1983
1998
1980
1998
1980
1998

1980
1997
1980
1998

Emigracji

Imigracja

w tysicach

41,3
48,8
14,5
40,3
14,8
10,8
1098,9

17,4

48,0
60,4

7,3

54,7
61,5
16,7
51,4
13,6
14,2
1228,8

21,0

103,2
122,3

Saldo
+ 7,3
+ 4,5
+ 13,4
+ 12,7
+ 2,2
+ 11,1
- 1,2
+ 3,4
+ 129,9
+ 40,0

+ 3,6
+ 57,9
+ 55,2
+ 61,9

Lp.

Kraj

10. Luksemburg
11. Niemcy
12. Portugalia
13. Szwecja
14. Wielka Brytania
15. Wochy

Emigracji
Imigracja
w tysicach

597,8
1097,8
746,9
840,6

29,8
39,4
39,1
44,7
229,1
173,7
224,5
284,6
62,6
49,0

Rok

1993
1998

1980
1997
1980
1997
1983
1997

Saldo

+ 500,0
+ 93,7

+ 9,6
+ 5,6
- 55,4
+ 60,1
- 3,5
+ 125,2

Migruj zarwno mczyni jak i kobiety, czsto nawet liczniej kobiety (tabl. 4). Np.: w 1999
roku kobiety stanowiy poow lub wicej ni poow oglnej liczby imigrantw w takich
krajach UE jak: Belgia (50,7%), Finlandia (50,3%), Francja (52,8%), Grecja (56,8%), Hiszpania (50,1%), Szwecja (51,6%), Wlk. Brytania (50,6%).
Wikszo rozwinitych pastw wiata staa si wieloetnicznymi spoeczestwami, a te ktre
nie osigny stadium wieloetnicznoci osign go wkrtce [13]. Np.: w Niemczech w 1999
roku yo 7,3 milionw cudzoziemcw, co stanowio 8,9% caej populacji. Najwiksz spoeczno wrd obcokrajowcw tworzyli Turcy (28%), nastpnie Jugosowianie (10%), Wosi
(8,4%), Grecy (5%) i Polacy (4%) [13].
Migracje midzynarodowe to sposb nie tylko na pozyskiwanie siy roboczej, ale take rdo
ludnoci suce zapobieganiu depopulacji [13].
Tablica 4. Udzia kobiet w imigracji do krajw Unii Europejskiej w 1999 roku (odsetek caoci) wg danych OECD [18]
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.

Kraj
Austria
Belgia
Dania
Finlandia
Francja
Grecja
Hiszpania
Holandia
Irlandia
Luksemburg
Niemcy
Portugalia
Szwecja
Wielka Brytania
Wochy

% kobiet w caoci imigracji


46,5
50,7
49,7
50,3
52,8
56,8
50,1
49,1
46,4
41,3
48,6
51,6
50,6

3.

MATERIA I METODY

W opracowaniu zastosowano klasyfikacj, nazewnictwo i opis cech antropometrycznych


zgodnie z projektem normy PN-EN-ISO 7250 Podstawowe pomiary ciaa ludzkiego do projektowania technicznego. Norma ta jest tumaczeniem bez jakichkolwiek zmian angielskiej normy europejskiej EN-ISO 7250:1997, a ta z kolei stanowi wprowadzenie bez jakichkolwiek zmian normy midzynarodowej ISO 7250:1996. Norma wyrnia cztery grupy
pomiarw podstawowych:
I. Pomiary wykonywane na osobie badanej w pozycji stojcej (12 cech)
II. Pomiary wykonywane na osobie badanej w pozycji siedzcej (17 cech)
III. Pomiary poszczeglnych czci ciaa (14 cech)
IV. Pomiary funkcjonalne (13 cech)
Przewiduje si, e w swoich rnych zastosowaniach podstawowa lista bdzie uzupeniana
dodatkowymi pomiarami specyficznymi.
Realizacja etapu I tematu obejmuje penosprawn populacj osb dorosych w wieku produkcyjnym. Ta grupa spoeczna stanowi bowiem przewaajc cz ludnoci (tabl. 1). W zwizku z tym projektowanie przestrzeni pracy i ycia czowieka, a take produktw powszechnego uytku dotyczy w gwnej mierze tej wanie grupy wiekowej.
Praca zawiera trzy zbiory danych antropometrycznych. W pierwszym zbiorze zestawiono
wymiary ciaa populacji Polski oraz nastpujcych krajw Unii Europejskiej: Wielkiej Brytanii, Francji, Holandii, Niemiec, Szwecji i Woch. Dodatkowo uwzgldniono w zbiorze dane
antropometryczne populacji norweskiej. Norwegia nie jest wprawdzie czonkiem UE, ani
krajem stowarzyszonym, ale cytowane dane byy opracowane na podstawie bada zleconych przez CEN, ktrego Norwegia jest czonkiem. S one bardzo aktualne, pochodz bowiem z 2001 roku.
Opracowano zestaw 30 cech antropometrycznych dla ww. populacji, numeracja cech zgodna
z PN-EN-ISO 7250:
I. Pomiary na osobie w pozycji stojcej
4.1.1. Masa ciaa
4.1.2. Wysoko ciaa
4.1.3. Wysoko oczna
4.1.4. Wysoko barkowa
4.1.5. Wysoko okciowa
4.1.12. Szeroko biodrowa

II. Pomiary na osobie siedzcej


4.2.1. Wysoko siedzeniowa
4.2.2. Wysoko oczna
4.2.4. Wysoko barkowa
4.2.5. Wysoko okciowa
4.2.8. Szeroko barkowa (od wyrostka barkowego do wyrostka barkowego
4.2.9. Szeroko barkowa (szeroko grna ciaa)
4.2.11. Szeroko biodrowa
4.2.12. Dugo podudzia (wysoko podkolanowa)
4.2.13. Przewit udowy
4.2.14. Wysoko nadkolanowa
4.2.16. Gboko klatki piersiowej
4.2.17. Gboko poladek - brzuch
III. Pomiary poszczeglnych czci ciaa
4.3.1. Dugo rki
4.3.3. Szeroko rki w rdrczu
4.3.7. Dugo stopy
4.3.8. Szeroko stopy
4.3.9. Dugo gowy
4.3.10. Szeroko gowy
IV. Pomiary funkcjonalne
4.4.2. Zasig chwytu przedni

Zasig chwytu grny stojc


4.4.4. Wysoko pici stojc

Zasig chwytu grny siedzc


4.4.6. Dugo poladek - d podkolanowy (gboko siedzeniowa)
4.4.7. Dugo poladek - kolano
S to wymiary majce zastosowanie w projektowaniu i ocenie ergonomicznej rnorodnych
struktur przestrzennych, z ktrymi czowiek styka si bezporednio w procesie pracy lub
uytkowania. Do struktur tych nale poza maszynami, urzdzeniami i stanowiskami pracy
take rodki transportu publicznego, wntrza i wyposaenie budynkw uytecznoci publicznej i budynkw mieszkalnych, a take artykuy powszechnego uytku.
Konwencja pierwszego zbioru danych antropometrycznych jest nastpujca: poszczeglne
cechy prezentowane s oddzielnie, kada zawiera nazw cechy, numer, rysunek i opis zgodny
z PN-EN-ISO 7250 oraz tabel wartoci 5., 50., 95. centyla dla poszczeglnych krajw, oddzielnie dla mczyzn i kobiet.
W czci drugiej opracowania zamieszczono tablice antropometryczne dla regionw geograficznych Europy: Europy Pnocnej, Centralnej, Wschodniej, Poudniowo-Wschodniej, Francji i Pwyspu Iberyjskiego. Tablice zawieraj wartoci 5., 50. i 95. centyla wymiarw, od-

dzielnie dla mczyzn i kobiet. Nazwy i numeracj cech antropometrycznych podano zgodnie
z EN-ISO 7250.
Natomiast trzecia cz opracowania obejmuje tablice danych uniwersalnych dla populacji
europejskiej, a take dla populacji oglnowiatowej. Zostay one opracowane na podstawie
danych zawartych w projekcie normy DIN-EN-ISO 15537, ktry jest jednoczenie projektem
normy europejskiej EN-ISO 15537. Norma europejska i wiatowa podaje wymiary ciaa dla
mieszanej populacji mczyzn i kobiet. Konsekwentne podawanie we wszystkich tabelach
opracowania numerw cech zgodnych z norm EN-ISO 7250 pozwala jednoznacznie zidentyfikowa cech, uatwia porwnywanie wartoci i wprowadzanie danych do bazy Ergodesign.
Dane liczbowe dotyczce wymiarw ludnoci Polski pochodz z Atlasu antropometrycznego
populacji polskiej opublikowanego przez Instytut Wzornictwa Przemysowego w 2000 roku.
S to dane mczyzn w wieku 19-65 lat i kobiet w wieku 19-60 lat, prognozowane do 2010
roku. Brakujce cechy uzupeniono z Atlasu miar czowieka wydanego przez Centralny
Instytut Ochrony Pracy w 2001 roku. S to rwnie bardzo aktualne dane, bo prognozowane
na 2000 rok. Dane zagraniczne zaczerpnito z literatury bd norm zagranicznych.

10

4.

DANE ANTROPOMETRYCZNE POPULACJI POLSKI I WYBRANYCH KRAJW EUROPEJSKICH

POZYCJA STOJCA

MASA CIAA (kg)

Cecha Nr 4.1.1. w PN-EN ISO 7250

Kraj

Pe

Tablica 5
Centyle
5

50

95

POLSKA

M
K

61
45

76
66

98
87

Wielka
Brytania

M
K

58
45

80
67

101
88

Francja

M
K

58
47

73
58

95
78

Holandia

M
K

60
49

76
75

92
81

Szwecja

M
K

48

59

70

Wochy

M
K

60
46

74
57

92
73

Norwegia

M
K

60,1
48,1

78,2
63,4

96,3
78,7

Opis:
Cakowita masa (ciar) ciaa
Sposb: Osoba badana stoi na wadze
Przyrzd: Waga

11

POZYCJA STOJCA

WYSOKO CIAA (mm)

Cecha Nr 4.1.2. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 6
Centyle
5

50

95

1660

1778

1890

1536

1634

1740

1641

1775

1869

1514

1620

1726

1607

1719

1830

1507

1604

1705

1690

1795

1900

1545

1650

1755

1629

1733

1841

1510

1619

1725

1630

1740

1850

1540

1640

1740

1604

1728

1847

1500

1610

1710

1688

1796

1904

1561

1661

1761

Opis:

Pionowa odlego od podogi do najwyszego punktu gowy


(szczyt czaszki)
Sposb: Osoba badana stoi cakowicie wyprostowana ze zczonymi
stopami. Gowa jest ustawiona w paszczynie frankfurckiej.
Przyrzd: Antropometr

12

POZYCJA STOJCA

WYSOKO OCZNA (mm)

Cecha Nr 4.1.3. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy

Pe

Tablica 7
Centyle
5

50

95

1582

1684

1775

1492

1561

1630

1525

1638

1751

1409

1511

1613

1450

1560

1670

1400

1500

1600

1575

1670

1765

1435

1530

1625

1509

1613

1720

1402

1502

1596

1520

1630

1740

1435

1535

1635

1487

1580

1671

1325

1430

1533

Opis:
Sposb:

Pionowa odlego od podogi do zewntrznego kta oka.


Osoba badana stoi cakowicie wyprostowana ze zczonymi
stopami. Gowa jest ustawiona w paszczynie frankfurckiej.
Przyrzd: Antropometr

13

POZYCJA STOJCA

WYSOKO BARKOWA (mm)

Cecha Nr 4.1.4. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 8
Centyle
5

50

95

1438

1514

1591

1329

1397

1465

1351

1455

1560

1230

1331

1431

1300

1405

1510

1210

1305

1400

1400

1495

1590

1265

1365

1465

1349

1445

1542

1234

1339

1436

1345

1445

1545

1255

1355

1455

1307

1414

1522

1218

1312

1400

1369

1469

1569

1267

1357

1448

Opis:
Sposb:

Pionowa odlego od podogi do wyrostka barkowego.


Osoba badana stoi cakowicie wyprostowana ze zczonymi
stopami. Barki s rozlunione, koczyny grne swobodnie
opuszczone.
Przyrzd: Antropometr

14

POZYCJA STOJCA

WYSOKO OKCIOWA (mm)

Cecha Nr 4.1.5. w PN-EN ISO 7250

Kraj

Pe

Tablica 9
Centyle
5

50

95

POLSKA

M
K

1027
1012

1098
1017

1207
1124

Wielka Brytania

M
K

1014
918

1096
996

1178
1075

Francja

M
K

995
925

1080
1000

1165
1075

Holandia

M
K

1055
980

1135
1050

1215
1120

Niemcy

M
K

1021
957

1096
1030

1179
1100

Szwecja

M
K

1020
905

1100
1025

1180
1145

Wochy

M
K

973
896

1050
973

1125
1048

Norwegia

M
K

1021
946

1099
1024

1177
1103

Opis:

Pionowa odlego od podogi do najniszego kostnego punktu


zgitego okcia.
Sposb: Osoba badana stoi cakowicie wyprostowana ze zczonymi stopami. Rami swobodnie opuszczone w d, przedrami zgite pod ktem prostym do niego.
Przyrzd: Antropometr

15

POZYCJA STOJCA

SZEROKO BIODROWA (mm)

Cecha Nr 4.1.12. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Norwegia
Opis:

Maksymalna pozioma odlego w poprzek bioder.

Sposb:

Osoba badana stoi cakowicie wyprostowana ze zczonymi


stopami. Pomiar jest dokonywany bez uciskania bioder.

Pe

Tablica 10
Centyle

50

95

311

345

380

319

358

388

316

363

411

332

390

448

330

370

410

330

380

430

340

375

410

340

395

450

310

344

368

314

358

405

310

360

410

315

365

415

293

331

368

291

334

377

Przyrzd: Antropometr (duy suwak antropometryczny), duy cyrkiel kabkowy.

16

POZYCJA SIEDZCA

WYSOKO SIEDZENIOWA (mm)

Cecha Nr 4.2.1. w PN-EN ISO 7250

Kraj

Pe

Tablica 11
Centyle
5

50

95

POLSKA

M
K

833
792

907
861

980
916

Wielka
Brytania

M
K

860
803

920
858

980
912

Francja

M
K

851
810

911
861

968
912

Holandia

M
K

885
820

940
875

995
930

Niemcy

M
K

849
805

907
857

962
914

Szwecja

M
K

830
805

900
860

970
915

Wochy

M
K

836
794

894
852

959
904

Norwegia

M
K

877
821

933
872

988
923

Opis:

Pionowa odlego od poziomej powierzchni siedzenia do najwyszego punktu gowy (szczytu czaszki).
Sposb: Osoba badana siedzi cakowicie wyprostowana z udami cakowicie podpartymi. Podudzia swobodnie opuszczone. Gowa jest
ustawiona w paszczynie frankfurckiej.
Przyrzd: Antropometr.

17

POZYCJA SIEDZCA

WYSOKO OCZNA (mm)

Cecha Nr 4.2.2. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 12
Centyle
5

50

95

711

779

840

691

732

781

743

803

864

688

742

796

740

796

851

703

751

801

770

820

875

695

750

805

739

790

844

680

735

785

715

785

855

705

755

805

722

775

827

649

700

750

749

805

861

706

753

800

Opis:

Pionowa odlego od poziomej powierzchni siedzenia do zewntrznego kta oka.


Sposb: Osoba badana siedzi cakowicie wyprostowana z udami cakowicie podpartymi. Podudzia swobodnie opuszczone. Gowa jest
ustawiona w paszczynie frankfurckiej.
Przyrzd: Antropometr.

18

POZYCJA SIEDZCA

WYSOKO BARKOWA (mm)

Cecha Nr 4.2.4. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy

Szwecja

Pe

Tablica 13
Centyle
5

50

95

547

596

668

515

566

625

558

610

661

523

573

622

570

620

671

535

581

624

570

620

670

515

565

615

561

610

655

538

585

631

545

600

655

525

575

625

Opis:

Pionowa odlego od poziomej powierzchni siedzenia do wyrostka barkowego.


Sposb: Osoba badana siedzi cakowicie wyprostowana z udami cakowicie podpartymi. Podudzia swobodnie opuszczone. Barki s rozlunione, ramiona swobodnie opuszczone.
Przyrzd: Antropometr.

19

POZYCJA SIEDZCA

WYSOKO OKCIOWA (mm)

Cecha Nr 4.2.5. w PN-EN ISO 7250

Kraj

Pe

Tablica 14
Centyle
5

50

95

POLSKA

M
K

194
198

225
240

301
292

Wielka
Brytania

M
K

199
191

244
232

288
273

Francja

M
K

190
185

240
230

290
275

Holandia

M
K

195
200

240
240

280
280

Niemcy

M
K

193
191

230
233

280
278

Szwecja

M
K

175
165

225
215

275
265

Wochy

M
K

196
203

248
248

301
288

Norwegia

M
K

195

235

275

Opis:

Pionowa odlego od poziomej powierzchni siedzenia do najniszego kostnego punktu okcia zgitego pod ktem prostym Przedrami w pozycji poziomej.
Sposb: Osoba badana siedzi cakowicie wyprostowana z udami cakowicie
podpartymi. Podudzia swobodnie opuszczone. Ramiona swobodnie
opuszczone w d. Przedramiona w pozycji poziomej.
Przyrzd: Antropometr.

20

POZYCJA SIEDZCA

SZEROKO BARKOWA (mm)


(od wyrostka barkowego do wyrostka barkowego)

Cecha Nr 4.2.8. w PN-EN ISO 7250

Kraj

Pe

Tablica 15

Centyle
5

50

95

POLSKA

M
K

376
332

410
372

445
416

Wielka
Brytania

M
K

376
338

412
368

447
394

Francja

M
K

360
325

395
355

430
385

Holandia

M
K

385
330

410
360

445
390

Niemcy

M
K

367
323

398
355

428
388

Szwecja

M
K

365
325

400
350

435
375

Wochy

M
K

334
301

378
338

424
367

Norwegia

M
K

369
335

408
364

446
393

Opis:

Odlego w linii prostej od wyrostka barkowego do wyrostka


barkowego.
Sposb: Osoba badana siedzi lub stoi cakowicie wyprostowana. Barki
rozlunione.
Przyrzd: Duy suwak antropometryczny.

21

POZYCJA SIEDZCA

SZEROKO BARKOWA (mm)


(szeroko grna ciaa)

Cecha Nr 4.2.9. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 16

Centyle
5

50

95

456

518

588

395

453

525

450

497

544

402

458

514

430

469

514

386

421

473

430

475

520

355

400

445

420

465

510

355

390

425

420

456

496

366

401

447

417

462

507

371

410

448

Opis:

Odlego w poprzek maksymalnych bocznych wypukoci prawych i lewych mini naramiennych.


Sposb: Osoba badana siedzi lub stoi cakowicie wyprostowana. Barki
rozlunione.
Przyrzd: Duy suwak antropometryczny lub duy cyrkiel kabkowy.

22

POZYCJA SIEDZCA

SZEROKO BIODROWA (mm)

Cecha Nr 4.2.11. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 17
Centyle

50

95

319

353

392

325

365

410

342

393

443

343

412

478

333

367

410

334

375

432

340

375

410

340

395

450

325

362

391

340

387

451

310

360

410

315

365

415

296

340

388

302

342

393

305

353

402

296

364

432

Opis:
Sposb:

Szeroko ciaa mierzona w najszerszej czci bioder.


Osoba badana siedzi z udami cakowicie podpartymi. Podudzia
opuszczone swobodnie. Pomiar dokonywany jest bez wciskania
w biodra.
Przyrzd: Duy cyrkiel kabkowy.

23

POZYCJA SIEDZCA

DUGO PODUDZIA (mm) (wysoko podkolanowa)

Cecha Nr 4.2.12. w PN-EN ISO 7250

Kraj

Pe

Tablica 18
Centyle

50

95

POLSKA

M
K

388
361

428
402

488
448

Wielka
Brytania

M
K

404
398

449
356

494
440

Francja

M
K

383
354

426
393

464
432

Holandia

M
K

415
370

455
405

495
445

Niemcy

M
K

399
351

442
395

480
434

Szwecja

M
K

385
350

430
400

475
450

Wochy

M
K

425
380

473
431

521
481

Norwegia

M
K

398
358

437
395

477
433

Opis:

Pionowa odlego od powierzchni oparcia stopy do niszej powierzchni


uda bezporednio za kolanem zgitym pod ktem prostym.
Sposb: W czasie pomiaru osoba badana trzyma udo i podudzie pod ktem prostym. Osoba badana moe siedzie lub sta ze stop opart o podwyszony podest. Ruchome rami narzdzia pomiarowego jest lekko popchnite do cigna rozlunionego minia dwugowego.
Przyrzd: Antropometr.
24

POZYCJA SIEDZCA

PRZEWIT UDOWY (mm)

Cecha Nr 4.2.13. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 19
Centyle

50

95

115

146

171

115

139

169

136

167

198

117

154

191

155

181

211

141

164

195

120

140

160

125

150

175

117

136

157

118

144

173

120

152

180

130

155

180

115

136

157

106

130

155

132

156

180

124

145

167

Opis:

Pionowa odlego od powierzchni siedzenia do najwyszego


punktu uda.
Sposb: Osoba badana siedzi wyprostowana z kolanami zgitymi pod
ktem prostym. Stopy oparte s pasko o podog.
Przyrzd: Antropometr.

25

POZYCJA SIEDZCA

WYSOKO NADKOLANOWA (mm)

Cecha Nr 4.2.14. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy

Pe

Tablica 20
Centyle

50

95

500

544

606

471

517

567

498

544

591

450

494

537

491

535

576

458

496

537

520

565

610

450

505

560

493

535

574

462

500

542

480

530

580

455

500

545

494

541

590

450

493

547

Opis:

Pionowa odlego od podogi do najwyszego punktu granicy


rzepki.
Sposb: Osoba badana siedzi wyprostowana z kolanami zgitymi pod
ktem prostym. Stopy oparte s pasko o podog.
Przyrzd: Antropometr.

26

POZYCJA SIEDZCA

GBOKO KLATKI PIERSIOWEJ (mm)


(na wysokoci brodawek piersiowych)

Cecha Nr 4.2.16. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Szwecja

Wochy

Pe

Tablica 21

Centyle
5

50

95

214

242

280

228

263

321

212

254

296

219

272

325

226

263

305

215

246

301

240

285

330

230

290

350

185

220

255

185

241

300

180

215

259

148

177

226

Opis:

Maksymalna gboko klatki piersiowej na poziomie brodawek


piersiowych.
Sposb: Osoba badana siedzi lub stoi cakowicie wyprostowana. Koczyny grne swobodnie opuszczone w d. Kobiety maj na sobie
swj zwyky biustonosz.
Przyrzd: Antropometr (duy suwak antropometryczny)

27

POZYCJA SIEDZCA

GBOKO POLADEK-BRZUCH (mm)

Cecha Nr 4.2.17. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Szwecja

Norwegia

Pe

Tablica 22
Centyle

50

95

230

284

344

197

256

343

217

280

344

193

270

347

227

270

334

203

236

311

245

310

375

230

295

360

190

240

290

180

245

310

186

232

279

174

223

272

Opis:

Maksymalna gboko dolnej czci tuowia midzy skrajnymi


maksymalnej przedniej wypukoci brzucha i maksymalnej tylnej
wypukoci poladka.
Sposb: Osoba badana siedzi cakowicie wyprostowana z udami cakowicie podpartymi. Podudzia opuszczone swobodnie. Najbardziej
tylny punkt poladkw dotyka powierzchni pionowej pyty. Odlego jest mierzona od pionowej pyty do maksymalnie przedniej wypukoci brzucha.
Przyrzd: Antropometr.

28

DUGO RKI (mm)

Cecha Nr 4.3.1. w PN-EN ISO 7250

Kraj

Pe

Tablica 23
Centyle
5

50

95

POLSKA

M
K

165
152

180
167

196
182

Wielka Brytania

M
K

174
159

190
175

206
191

Francja

M
K

170
160

185
175

200
190

Holandia

M
K

180
160

195
175

210
190

Niemcy

M
K

170
159

186
174

201
190

Szwecja

M
K

175
165

190
180

205
195

Wochy

M
K

175
166

190
176

205
190

Norwegia

M
K

179
163

195
177

210
191

Opis:

Odlego mierzona prostopadle od linii wykrelnej midzy wyrostkami rylcowymi a czubkiem rodkowego palca.
Sposb: Osoba trzyma przedrami w pozycji poziomej. Rka jest wycignita na pasko, doni do gry. Punkt pomiaru przy wyrostku
rylcowym odpowiada mniej wicej rodkowej brudzie skry
nadgarstka.
Przyrzd: Suwak antropometryczny.

29

SZEROKO RKI W RDRCZU (mm)

Cecha Nr 4.3.3. w PN-EN ISO 7250

Kraj

Pe

Tablica 24
Centyle
5

50

95

POLSKA

M
K

81
69

87
79

96
89

Wielka Brytania

M
K

79
71

87
77

95
84

Francja

M
K

75
70

85
75

95
80

Holandia

M
K

80
70

90
80

100
90

Niemcy

M
K

78
72

85
80

93
85

Szwecja

M
K

75
70

85
75

95
80

Wochy

M
K

76
69

85
75

90
83

Norwegia

M
K

76
68

86
77

97
86

Opis:

Odlego midzy punktami skrajnymi po stronie promieniowej i


okciowej na poziomie drugiej do pitej gwki koci rdrcznych.
Sposb: Osoba badana trzyma przedrami w pozycji poziomej. Rka jest
wycignita pasko doni do gry.
Przyrzd: Suwak antropometryczny.

30

DUGO STOPY (mm)

Cecha Nr 4.3.7. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 25
Centyle
5

50

95

250

267

284

221

239

257

245

267

288

220

241

262

235

260

285

215

235

255

255

275

295

220

240

260

240

260

281

221

242

264

240

265

290

225

245

265

243

263

283

220

237

256

243

264

285

223

242

261

Opis:

Maksymalna odlego od tyu pity do czubka najduszego


(pierwszego lub drugiego) palca u nogi, mierzona rwnolegle do
podunej osi stopy.
Sposb: Osoba badana stoi, przy czym jej ciar ciaa jest rwno rozoony na obie stopy.
Przyrzd: Suwak antropometryczny.

31

SZEROKO STOPY (mm)

Cecha Nr 4.3.8. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 26
Centyle
5

50

95

88

98

108

82

90

97

93

102

110

85

95

104

85

95

105

80

90

100

90

100

110

80

90

100

93

100

107

90

97

107

85

95

105

85

95

105

87

98

108

80

89

99

89

101

112

83

92

101

Opis:

Maksymalna odlego midzy przyrodkow a boczn powierzchni stopy prostopad do podunej osi stopy.
Sposb: Osoba badana stoi, przy czym jej ciar ciaa jest rwno rozoony na obie stopy.
Przyrzd: Cyrkiel kabkowy.

32

DUGO GOWY (mm)

Cecha Nr 4.3.9. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 27
Centyle
5

50

95

179

190

201

171

180

189

188

200

213

172

184

197

175

190

205

170

180

190

190

200

210

175

185

195

182

193

205

165

180

194

185

195

205

170

180

190

182

194

203

173

183

193

181

194

207

173

185

196

Opis:

Odlego wzdu linii prostej midzy gadzizn a punktem pooonym najbardziej z tyu czaszki.
Sposb: Pooenie gowy nie ma adnego wpywu na pomiar.
Przyrzd: Cyrkiel kabkowy.

33

SZEROKO GOWY (mm)

Cecha Nr 4.3.10. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 28
Centyle

50

95

150

167

169

142

159

177

145

156

167

137

147

158

140

150

160

130

140

150

150

160

170

140

150

160

146

156

167

138

149

159

145

155

165

135

145

155

146

155

165

138

148

158

136

148

161

133

143

153

Opis:

Maksymalna szeroko gowy nad uszami, mierzona prostopadle


do paszczyzny rodkowo-strzakowej.
Sposb: Pooenie gowy nie ma adnego wpywu na pomiar.
Przyrzd: Cyrkiel kabkowy.

34

POZYCJA STOJCA

ZASIG CHWYTU PRZEDNI (mm)

Cecha Nr 4.4.2. w PN-EN ISO 7250

Kraj

Pe

Tablica 29
Centyle
5

50

95

POLSKA

M
K

736
687

836
772

898
836

Wielka
Brytania

M
K

670
618

737
682

805
745

Francja

M
K

713
650

770
702

826
758

Holandia

M
K

680
635

745
705

810
780

Niemcy

M
K

662
616

722
690

787
762

Szwecja

M
K

725
665

780
715

835
765

Wochy

M
K

631
620

699
676

766
731

Norwegia

M
K

688
629

753
686

819
743

Opis:

Pozioma odlego od pionowej powierzchni do osi chwytu rki,


gdy osoba badana opiera si obiema opatkami o t powierzchni.
Sposb: Osoba badana stoi cakowicie wyprostowana, z opatkami i poladkami mocno opartymi o pionow powierzchni; koczyna
grna cakowicie wycignita poziomo. W rce trzyma prt pomiarowy, o chwytu jest w pooeniu pionowym.
Przyrzd: Antropometr, prt pomiarowy 20 mm do okrelenia osi chwytu.

35

POZYCJA STOJCA

ZASIG CHWYTU GRNY (mm)

Tablica 30

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy

Pe

Centyle
5

50

95

2053

2127

2304

1849

2004

2121

1942

2093

2245

1825

1944

2064

1900

2030

2160

1780

1895

2010

2000

2125

2250

1780

1905

2055

1910

2051

2210

1748

1970

2000

1930

2060

2190

1825

1940

2055

1835

1983

2079

1649

1796

1940

Opis:
Sposb:

Pionowa odlego od podogi do osi chwytu rki.


Osoba badana stoi cakowicie wyprostowana, koczyna grna
uniesiona maksymalnie w gr. W rce trzyma prt pomiarowy,
w paszczynie strzakowej, o chwytu jest pozioma.
Przyrzd: Antropometr, prt o rednicy 20 mm.

36

POZYCJA STOJCA

WYSOKO PICI (mm) (do osi chwytu)

Cecha Nr 4.4.4. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Niemcy
Wochy

Norwegia

Pe

Tablica 31
Centyle
5

50

95

675

768

846

653

722

785

701

770

839

660

723

785

728

767

828

664

738

803

647

742

835

652

708

763

732

797

861

690

750

810

Opis:
Sposb:

Pionowa odlego od podogi do osi chwytu pici.


Osoba badana stoi cakowicie wyprostowana ze zczonymi
stopami. Barki rozlunione, koczyny grne swobodnie opuszczone w d. W rce trzyma prt pomiarowy, w paszczynie
strzakowej, o chwytu jest pozioma.
Przyrzd: Antropometr, prt o rednicy 20 mm.

37

POZYCJA SIEDZCA

ZASIG CHWYTU GRNY (mm)

Tablica 32

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia

Szwecja

Pe

Centyle
5

50

95

1181

1212

1382

1097

1177

1278

1231

1318

1404

1135

1216

1296

1130

1225

1320

1060

1145

1230

1190

1280

1890

1085

1175

1265

1150

1245

1340

1090

1175

1260

Opis:
Sposb:

Pionowa odlego od powierzchni siedzenia do osi chwytu rki.


Osoba badana siedzi cakowicie wyprostowana, koczyna grna
uniesiona maksymalnie w gr. W rce trzyma prt pomiarowy,
w paszczynie strzakowej, o chwytu jest pozioma.
Przyrzd: Antropometr, prt o rednicy 20 mm.

38

POZYCJA SIEDZCA

DUGO POLADEK-D PODKOLANOWY


(gboko siedzeniowa) (mm)

Cecha Nr 4.4.6. w PN-EN ISO 7250

Kraj
POLSKA
Wielka
Brytania
Francja
Holandia
Niemcy
Szwecja
Wochy
Norwegia

Pe

Tablica 33
Centyle
5

50

95

M
K
M
K
M
K
M
K
M
K
M
K
M
K

480
441
460
435
438
422
470
440
452
426
430
430
429
425

536
486
517
495
482
458
520
495
500
484
480
485
479
474

588
552
575
555
523
507
570
550
552
532
530
540
531
522

M
K

458
441

506
487

553
532

Opis:

Odlego pozioma od dou podkolanowego do punktu poladka pooonego najbardziej z tyu.


Sposb: Osoba badana siedzi cakowicie wyprostowana z udami cakowicie podpartymi. Powierzchnia siedzenia siga jak najdalej do dou podkolanowego. Podudzia opuszczone swobodnie.
Najbardziej z tyu pooony punkt poladka jest pionowo rzutowany na powierzchni siedziska przy pomocy kostki pomiarowej, ktra dotyka poladkw. Odlego mierzona jest od
kostki pomiarowej do przedniej krawdzi powierzchni siedziska.
Przyrzd: Antropometr, kostka pomiarowa.

39

POZYCJA SIEDZCA

DUGO POLADEK- KOLANO (mm)

Cecha Nr 4.4.7. w PN-EN ISO 7250

Kraj

Pe

Tablica 34
Centyle
5

50

95

POLSKA

M
K

554
532

601
578

646
624

Wielka
Brytania

M
K

552
521

613
589

673
656

Francja

M
K

551
521

595
564

642
613

Holandia

M
K

575
550

620
600

665

Niemcy

M
K

554
530

599
587

645

Szwecja

M
K

545
525

595
585

645

Norwegia

M
K

556
535

610
582

661

650
631
645
630

Opis:

Odlego pozioma od pooonego najbardziej z przodu punktu rzepki do punktu


poladka pooonego najbardziej z tyu.
Sposb: Osoba badana siedzi cakowicie wyprostowana z udami cakowicie podpartymi.
Podudzia opuszczone swobodnie. Najbardziej z tyu pooony punkt poladka jest
pionowo rzutowany na powierzchni siedziska przy pomocy kostki pomiarowej,
ktra dotyka poladkw. Odlego mierzona jest od kostki pomiarowej do punku
rzepki pooonego najbardziej z przodu.
Przyrzd: Antropometr, kostka pomiarowa.

40

5.

DANE ANTROPOMETRYCZNE POPULACJI REGIONW


GEOGRAFICZNYCH EUROPY

Produkcja na skal masow wyrobw oferowanych na rynkach midzynarodowych wymaga


znajomoci wymiarw i proporcji ciaa populacji uytkownikw, do ktrych s one adresowane. Korzystanie dla celw projektowych z niewaciwych danych antropometrycznych, dotyczcych populacji innych krajw czy regionw geograficznych, ni te dla ktrych przeznaczona
jest produkcja pociga za sob negatywne konsekwencje zarwno dla konsumentw jak i producentw. Jeeli bowiem znaczna cz populacji nie moe korzysta z dostpnych w handlu produktw bd uytkowanie ich wie si z dyskomfortem lub zagroeniem bezpieczestwa, rynek eliminuje takie wyroby, a producenci ponosz straty ekonomiczne. wiadomo tych zagadnie jest cigle jeszcze niewystarczajca zarwno w odniesieniu do rynkw wewntrznych, jak i towarw eksportowanych i importowanych. Nadal czsto mamy
do czynienia z wyrobami opartymi na mniej lub bardziej przypadkowej mieszaninie danych
antropometrycznych z rnych krajw.
Prb uporzdkowania tego problemu podjli Niemcy, z uwagi na szerok i rnorodn
natur swoich powiza midzynarodowych. Instytut Ochrony Pracy w Dortmundzie dokona
midzynarodowego przegldu istotnych dla ergonomii wymiarw ciaa oraz ich rozkadu
wrd rnych populacji wiata [10]. Ludno wiata zostaa podzielona na 20 regionalnych
grup, z ktrych 6 obejmuje obszar Europy (zgodnie z aktualnym wwczas podziaem
politycznym Europy). Byy to nastpujce regiony:
1. Europa Pnocna (Dania, Finlandia, Federalna Republika Niemiecka, Islandia, Irlandia,
Holandia, Norwegia, Szwecja). Populacja tego regionu liczya 102 miliony.
2. Europa Centralna (Austria, Belgia, Czechosowacja, Luksemburg, Niemiecka
Republika Demokratyczna, Szwajcaria, Wielka Brytania). Populacja tego regionu liczya
106 milionw.
3. Europa Wschodnia (Polska, Zwizek Radziecki cz europejska). Populacja tego
regionu liczya 226 milionw.
4 Europa Poudniowo-Wschodnia (Bugaria, Grecja, Izrael, Jugosawia, Malta, Rumunia,
Wgry, Wochy). Populacja tego regionu liczya 137 milionw.
5. Francja. Populacja tego regionu liczya 55 milionw.
6 Pwysep Iberyjski (Hiszpania i Portugalia). Populacja tego regionu liczya 49 milionw.
Na podstawie dostpnych w literaturze wiatowej danych antropometrycznych populacji
rnych krajw opracowano dla kadego z 20 regionw tablice antropometryczne zawierajce
wymiary ciaa (wartoci 5., 50. i 95 centyla) oddzielnie dla mczyzn i kobiet. Dane
powysze dla regionw europejskich zawieraj przytoczone tablice nr 35-40.

41

Tablica: 35. Dane antropometryczne dla regionu: Europa Pnocna


Nr
cechy*
4.1.1.
4.1.12.
4.2.1.
4.2.2.
4.2.9.
4.2.11.
4.2.12.
4.2.14.
4.3.1.
4.3.3.
4.3.7.
4.3.9.
4.3.10.
4.3.12.
4.4.2.
4.4.7.

Nazwa cechy
Wysoko ciaa stojc
Szeroko biodrowa stojc
Wysoko siedzeniowa
Wysoko oczna siedzc
Szeroko barkowa
(szeroko grna ciaa)
Szeroko biodrowa siedzc
Dugo podudzia
(wysoko podkolanowa)
Wysoko nadkolanowa
Dugo rki
Szeroko rki
Dugo stopy
Dugo gowy
Szeroko gowy
Obwd gowy
Zasig przedni (palce wyprostowane)
Dugo poladek-kolano

Mczyni (centyle)

Kobiety (centyle)

5
1710
310
900
770

50
1810
340
950
820

95
1910
370
1000
870

5
1580
315
840
710

50
1690
350
900
760

95
1790
405
950
820

425

460

500

365

400

430

320

350

390

325

375

630

415

455

505

370

410

450

505
185
80
240
185
145
550
820
580

550
195
90
260
195
155
580
870
630

600
205
95
280
205
170
600
930
670

460
160
70
230
170
140
520
740
540

500
175
80
250
180
150
550
810
590

550
195
85
275
195
160
580
870
450

Tablica: 36. Dane antropometryczne dla regionu: Europa Centralna


Nr
cechy*
4.1.1.
4.1.12.
4.2.1.
4.2.2.
4.2.9.
4.2.11.
4.2.12.
4.2.14.
4.3.1.
4.3.3.
4.3.7.
4.3.9.
4.3.10.
4.3.12.
4.4.2.
4.4.7.

Nazwa cechy
Wysoko ciaa stojc
Szeroko biodrowa stojc
Wysoko siedzeniowa
Wysoko oczna siedzc
Szeroko barkowa
(szeroko grna ciaa)
Szeroko biodrowa siedzc
Dugo podudzia
(wysoko podkolanowa)
Wysoko nadkolanowa
Dugo rki
Szeroko rki
Dugo stopy
Dugo gowy
Szeroko gowy
Obwd gowy
Zasig przedni (palce wyprostowane)
Dugo poladek-kolano

Mczyni (centyle)

Kobiety (centyle)

5
1670
310
880
740

50
1770
350
940
800

95
1860
375
980
850

5
1550
315
820
700

50
1660
360
880
750

95
1750
410
930
810

420

460

490

365

420

455

310

365

390

330

400

440

420

465

500

390

425

460

495
175
80
240
180
145
540
800
550

550
190
90
265
190
155
575
850
610

595
205
95
285
200
165
600
890
660

460
160
70
220
170
135
520
740
530

500
175
75
240
180
145
550
800
580

540
190
85
260
190
155
590
840
630

42

Tablica: 37. Dane antropometryczne dla regionu: Europa Wschodnia


Nr
cechy*
4.1.1.
4.1.12.
4.2.1.
4.2.2.
4.2.9.
4.2.11.
4.2.12.
4.2.14.
4.3.1.
4.3.3.
4.3.7.
4.3.9.
4.3.10.
4.3.12.
4.4.2.
4.4.7.

Nazwa cechy
Wysoko ciaa stojc
Szeroko biodrowa stojc
Wysoko siedzeniowa
Wysoko oczna siedzc
Szeroko barkowa
(szeroko grna ciaa)
Szeroko biodrowa siedzc
Dugo podudzia
(wysoko podkolanowa)
Wysoko nadkolanowa
Dugo rki
Szeroko rki
Dugo stopy
Dugo gowy
Szeroko gowy
Obwd gowy
Zasig przedni (palce wyprostowane)
Dugo poladek-kolano

Mczyni (centyle)

Kobiety (centyle)

5
1660
305
860
730

50
1750
345
910
790

95
1850
385
960
850

5
1540
315
830
670

50
1630
360
870
730

95
1720
405
910
790

410

450

490

370

410

450

310

360

400

325

380

435

395

445

490

375

405

430

490
175
80
245
180
150
540
800
550

550
190
90
265
190
155
570
840
600

590
205
100
285
200
165
600
890
650

445
155
75
225
170
145
530
740
520

510
175
80
245
180
150
550
780
570

540
190
85
265
190
160
580
820
610

Tablica: 38. Dane antropometryczne dla regionu: Europa Poudniowo-Wschodnia


Nr
cechy*
4.1.1.
4.1.12.
4.2.1.
4.2.2.
4.2.9.
4.2.11.
4.2.12.
4.2.14.
4.3.1.
4.3.3.
4.3.7.
4.3.9.
4.3.10.
4.3.12.
4.4.2.
4.4.7.

Nazwa cechy
Wysoko ciaa stojc
Szeroko biodrowa stojc
Wysoko siedzeniowa
Wysoko oczna siedzc
Szeroko barkowa
(szeroko grna ciaa)
Szeroko biodrowa siedzc
Dugo podudzia
(wysoko podkolanowa)
Wysoko nadkolanowa
Dugo rki
Szeroko rki
Dugo stopy
Dugo gowy
Szeroko gowy
Obwd gowy
Zasig przedni (palce wyprostowane)
Dugo poladek-kolano

Mczyni (centyle)

Kobiety (centyle)

5
1640
310
860
740

50
1730
340
900
790

95
1830
370
960
840

5
1530
315
800
680

50
1620
350
860
730

95
1720
400
900
780

420

450

490

365

405

430

310

355

390

320

370

430

410

455

485

340

380

420

490
175
80
245
175
145
550
790
570

535
190
90
265
190
155
570
830
600

580
205
95
285
205
165
590
880
650

425
160
70
220
160
140
530
740
530

460
175
75
240
175
150
550
780
570

495
190
85
260
190
160
570
830
610

43

Tablica: 39. Dane antropometryczne dla regionu: Francja


Nr
cechy*
4.1.1.
4.1.12.
4.2.1.
4.2.2.
4.2.9.
4.2.11.
4.2.12.
4.2.14.
4.3.1.
4.3.3.
4.3.7.
4.3.9.
4.3.10.
4.3.12.
4.4.2.
4.4.7.

Nazwa cechy
Wysoko ciaa stojc
Szeroko biodrowa stojc
Wysoko siedzeniowa
Wysoko oczna siedzc
Szeroko barkowa
(szeroko grna ciaa)
Szeroko biodrowa siedzc
Dugo podudzia
(wysoko podkolanowa)
Wysoko nadkolanowa
Dugo rki
Szeroko rki
Dugo stopy
Dugo gowy
Szeroko gowy
Obwd gowy
Zasig przedni (palce wyprostowane)
Dugo poladek-kolano

Mczyni (centyle)

Kobiety (centyle)

5
1660
310
870
750

50
1770
340
930
800

95
1890
370
980
850

5
1530
315
820
690

50
1630
350
860
730

95
1740
400
910
780

410

450

490

370

410

430

315

350

380

320

375

430

390

445

490

345

385

425

495
180
80
245
180
145
540
800
560

540
195
90
265
195
155
570
850
620

580
210
95
285
205
165
600
910
660

455
160
70
220
170
135
520
730
520

490
170
75
235
180
140
550
780
570

525
180
85
255
190
150
570
830
610

Tablica: 40. Dane antropometryczne dla regionu: Pwysep Iberyjski


Nr
cechy*
4.1.1.
4.1.12.
4.2.1.
4.2.2.
4.2.9.
4.2.11.
4.2.12.
4.2.14.
4.3.1.
4.3.3.
4.3.7.
4.3.9.
4.3.10.
4.3.12.
4.4.2.
4.4.7.
*

Nazwa cechy
Wysoko ciaa stojc
Szeroko biodrowa stojc
Wysoko siedzeniowa
Wysoko oczna siedzc
Szeroko barkowa
(szeroko grna ciaa)
Szeroko biodrowa siedzc
Dugo podudzia
(wysoko podkolanowa)
Wysoko nadkolanowa
Dugo rki
Szeroko rki
Dugo stopy
Dugo gowy
Szeroko gowy
Obwd gowy
Zasig przedni (palce wyprostowane)
Dugo poladek-kolano

Mczyni (centyle)

Kobiety (centyle)

5
1580
295
830
720

50
1710
340
890
790

95
1830
370
950
850

5
1510
300
800
680

50
1600
350
850
740

95
1700
400
900
810

400

440

480

350

390

430

300

345

390

310

360

425

400

440

480

340

380

420

470
170
80
240
175
145
520
760
540

520
185
85
270
185
155
565
820
590

570
215
90
300
200
165
600
880
640

445
155
70
215
165
140
505
720
510

480
175
75
245
180
150
535
770
560

520
200
80
280
190
160
565
820
600

Nr cechy w PN-EN ISO 7250

44

6.

UNIWERSALNE DANE ANTROPOMETRYCZNE

Postpujce procesy globalizacyjne stawiaj przed antropometri ergonomiczn zadania


uniwersalizacji danych antropometrycznych. Obok istniejcych w pastwach europejskich
standardw krajowych, Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN) opracowuje normy
europejskie (EN), bd wprowadza in extenso normy midzynarodowe (ISO).
Zgodnie z wewntrznymi przepisami, pastwa ktrych krajowe jednostki normalizacyjne s
czonkami CEN, s zobowizane do nadawania normom europejskim statusu norm krajowych
bez wprowadzania jakichkolwiek zmian. Czonkami CEN, oprcz 15 pastw unijnych s:
Czechy, Islandia, Norwegia i Szwajcaria. Polska nie naley wprawdzie do CEN, ale wsppracuje z nim i wprowadza normy europejskie (PN-EN) w wersji oryginalnej jako tzw. normy
uznaniowe lub, po przetumaczeniu, w wersji polskiej.
W listopadzie 2002 roku zosta przekazany do ankiety powszechnej i adresowanej projekt
normy PN-EN-ISO 7250, ktry systematyzuje nazewnictwo, opis i sposoby podstawowych
wymiarw ciaa ludzkiego do projektowania technicznego w skali midzynarodowej i suy
jako podstawa do porwnywania grup populacyjnych. Norma ta ma zastpi dotychczasow
norm PN-86/N-08012 Ergonomia. Podstawowe pomiary ciaa ludzkiego.
Norma europejska EN-ISO 7250:1997 jest zharmonizowana z dyrektyw nowego podejcia
98/37 Bezpieczestwo maszyn. Odpowiednikiem krajowym jest Rozporzdzenie Rady Ministrw z dnia 3.07.2001 w sprawie wymaga zasadniczych dla maszyn i elementw bezpieczestwa podlegajcych ocenie zgodnoci warunkw i trybu dokonywania oceny zgodnoci
oraz sposobu znakowania tych maszyn i elementw bezpieczestwa (Dz. U. nr 127 z 2001 r.,
poz. 1391).
W niniejszym opracowaniu zastosowano ju klasyfikacj, nazewnictwo i numeracj cech
zgodnie z projektem nowej normy.
Przez Polski Komitet Normalizacyjny zostaa rwnie przetumaczona na jzyk polski i przyjta norma EN 547 Maszyny Bezpieczestwo. Wymiary ciaa ludzkiego. Norma ta zostaa
opracowana przez CEN na zlecenie Komisji Europejskiej i Europejskiego Stowarzyszenia
Wolnego Handlu (EFTA) i jest zharmonizowana z Dyrektywami Unii Europejskiej. Norma
PN-EN 547 2000 obejmuje 3 czci:
1. Zasady okrelania wymiarw otworw umoliwiajcych dostp caym ciaem do
maszyny
2. Zasady okrelania wymiarw otworw umoliwiajcych dostp
3. Dane antropometryczne

45

Cz trzecia normy zawiera dane antropometryczne z pomiarw przeprowadzonych na grupie reprezentatywnej dla populacji europejskiej o liczebnoci co najmniej trzech milionw
osb (tablica 41). Pochodz one z pomiarw statycznych nagich osb i nie uwzgldniaj
ruchw ciaa, ubrania, wyposaenia, warunkw obsugi maszyny ani warunkw rodowiska.
Dane s szacunkowymi wartociami dla 5., 95. lub 99. centyla mieszanej populacji kobiet
i mczyzn. Kada z wartoci podanych w normie zostaa oszacowana zgodnie z jedn
z dwch nastpujcych metod:
1. W przypadku krajowych bada przeprowadzanych dla poczonej populacji kobiet i mczyzn zostay zastosowane odpowiednie wartoci 5., 95. i 99. centyla
2. W przypadku krajowych bada przeprowadzonych oddzielnie dla mczyzn i kobiet zostay wyliczone wartoci urednione dla mczyzn i kobiet dla odpowiednio 5., 95. i 99.
centyla. Dla wartoci 5. centyla wybrano najnisz z obliczonych wartoci, dla wartoci 95. i 99. centyla najwysz. Chocia przedstawiony sposb nie jest pod wzgldem statystycznym dokadny, aproksymacja danych jest wystarczajca z praktycznego punktu widzenia.
Wymiary zamieszczone w tabeli z odsyaczami s rezultatem dodawania lub odejmowania
dwch wymiarw wzitych z PN-EN-ISO 7250 lub wymnoenia wymiaru przez okrelony
wspczynnik. Stae wartoci s stosowane gdy zmienno wewntrz rozpatrywanej populacji
jest minimalna. Sposb wyliczania wymiarw oznaczonych odsyaczami:
1. Dugo rki do kciuka: dugo rki (4.3.1) * wspczynnik 0,58.
2. Maksymalna szeroko rki z kciukiem: szeroko rki w rdrczu (4.3.3) * wspczynnik 1,25.
3. rednica pici: szeroko rki w rdrczu (4.3.3) * wspczynnik 1,25.
4. Gboko gowy od czubka nosa: dugo gowy (4.3.9) * staa warto 30 mm.
5. Dugo czynna koczyny grnej: zasig chwytu przedniego (4.4.2) minus staa warto
275 mm.
6. Zasig przedramienia: dugo okie-chwyt (4.4.3) minus staa warto 121 mm.
7. Zasig boczny ramienia: zasig chwytu przedniego (4.4.2) minus staa warto 120 mm.
8. rednica przedramienia: szeroko rki w rdrczu (4.3.3) * wspczynnik 1,25.
Tablica 41. Dane antropometryczne (w mm) z pomiarw przeprowadzonych na populacji
europejskiej opracowane na podstawie PN-EN-547:2000
Nr cechy wg
PN-EN-ISO-7250

Centyle

Cecha

95

99
1944

4.1.2.

Wysoko ciaa

1881

4.1.10.

Gboko ciaa

Staa warto 342 mm

4.2.10.

Szeroko midzy okciami

4.3.1.

545

Dugo rki

152
1/

Dugo rki do kciuka


4.3.3.

576

88

Szeroko rki w rdrczu

97
2/

Maksymalna szeroko rki z kciukiem

120

46

Nr cechy wg
PN-EN-ISO-7250

Centyle

Cecha

4.3.4.

Dugo palca wskazujcego

4.3.5.

Szeroko palca wskazujcego

99

59
23

Maksymalna grubo palcw

Staa warto 30 mm

Maksymalna grubo rki

Staa warto 35 mm

3/

rednica pici
4.3.7.

Dugo stopy

4.3.8.

Szeroko stopy

120
211

285

295

113
4/

4.3.9.

Gboko gowy od czubka nosa

4.4.2.

Zasig chwytu przedniego

240
615

5/

Dugo czynna koczyny grnej

340

Zasig przedramienia6/

170
7/

Zasig boczny ramienia


rednica ramienia
4.4.7.

95

820

845

170

495
Staa warto 121 mm

rednica przedramienia8/

120

Dugo poladek-kolano

687

725

Do wartoci cech antropometrycznych zawartych w PN-EN 547-3 wszdzie tam, gdzie to jest
zasadne powinny by dodane wartoci naddatku wysokoci lub szerokoci, lub jednego i drugiego. Liter x oznaczono w normie naddatki wysokoci
np.: dla szybkiego chodzenia lub biegu 100 mm
cikiego obuwia
40 mm
rodkw ochrony indywidualnej
60 mm
Liter y oznaczono naddatki szerokoci
np.: dla ubrania roboczego
cikiego ubrania zimowego
transportu osb rannych
rodkw ochrony indywidualnej

20 mm
100 mm
200 mm
100 mm

Niemiecki Instytut Normalizacji opracowa w 2002 roku projekt normy DIN-EN-ISO 15537
dotyczcy aspektw antropometrycznych produkcji i projektowania wyrobw przemysowych, ktry stanowi jednoczenie projekt normy europejskiej (EN-ISO 15537).
Projekt ten uwzgldnia dwa zbiory danych antropometrycznych:
1. dla populacji europejskiej (tabl. 42)
2. dla populacji wiatowej (tabl.43). Dla tej populacji przyjto w projekcie normy za
Jrgensem [10] dwuwymiarow koncepcj antropometryczn, klasyfikujc populacj
wiata na dwie kategorie: mniejszy typ i wikszy typ.

47

Tablica 42. Dane antropometryczne (w mm) populacji europejskiej (dla poczonej populacji
mczyzn i kobiet) w wieku 18-60 lat opracowane na podstawie pr. DIN EN ISO-15537:2002
Nr cechy w

Centyle

Nazwa cechy

ISO 7250

50

95

Wysoko ciaa

1530

1719

1881

Wysoko oczna
Wysoko barkowa
Wysoko okciowa
Wysoko krocza
Wysoko kolanowa
Gboko klatki piersiowej
Szeroko biodrowa
Pozycja siedzca
Szeroko barkowa (grna szeroko ciaa)
Szeroko okie-okie
Szeroko biodrowa
Wysoko nadkolanowa
Gboko poladek-brzuch
Dugo rki
Szeroko rki w rdrczu
Dugo stopy
Szeroko stopy
Dugo gowy

1420
1260
960
709
397
170
300

1603
1424
1078
816
472
215
359

1750
1570
1190
890
530
250
400

395
390
333
460
195
152

474
478
368
530
237

485
540
440
602
350

Pozycja stojca
4.1.2.
4.1.3.
4.1.4.
4.1.5.
4.1.7.
4.1.8.
4.1.9.
4.1.12.
4.2.9.
4.2.10.
4.2.11.
4.2.14.
4.2.15.
4.3.1.
4.3.3.
4.3.7.
4.3.8.
4.3.9.

97
285
113
240

211

Tablica 43. Dane antropometryczne populacji oglnowiatowej (dla poczonej populacji


mczyzn i kobiet) w wieku 25-45 lat w podziale na dwie kategorie: typ mniejszy i typ wikszy opracowano na podstawie pr. DIN EN ISO-15537:2002
Nr cechy w
ISO 7250
4.1.1.
4.1.12.
4.2.1.
4.2.2.
4.2.8.

Mniejszy typ
Nazwa cechy
Wysoko ciaa
Szeroko biodrowa stojc
Wysoko siedzeniowa
Wysoko oczna
Szeroko barkowa
(od wyrostka bark. do wyrostka bark.)

4.2.9.

Szeroko barkowa
(szeroko grna ciaa)

4.2.11.
4.2.12.

Szeroko biodrowa siedzc


Dugo podudzia
(wysoko podkolanowa)

4.2.14.
4.3.1.

Wysoko nadkolanowa
Dugo rki

Wikszy typ
Centyle

5
1390
260
740
620

50
1520
300
800
690

95/5
1650
335
870
750

50
1780
375
935
815

95
1910
410
1000
880

285

325

360

395

430

320

365

410

455

500

260

305

350

395

440

320

365

410

460

505

405
140

455
155

505
170

550
185

600
200

48

Nr cechy w
ISO 7250
4.3.2.
4.3.7.
4.3.9.
4.3.10.
4.3.12.
4.4.2.

Mniejszy typ
Nazwa cechy
Szeroko rki w rdrczu
Dugo stopy
Dugo gowy
Szeroko gowy
Obwd gowy
Zasig przedni
(palce wyprostowane)

4.4.3.
4.4.7.

Dugo okie-chwyt
Dugo poladek-kolano

Wikszy typ
Centyle

5
65
200
160
120
475

50
75
225
175
135
505

95/5
90
250
185
145
540

50
100
275
195
160
570

95
110
300
205
170
600

670

740

810

880

950

270
450

305
505

340
560

375
615

410
670

49

7.

DYSKUSJA I ANALIZA MIDZYNARODOWYCH DANYCH


ANTROPOMETRYCZNYCH.

1.

Opracowywanie danych antropometrycznych dla potrzeb wzornictwa przemysowego nie


jest zadaniem atwym do zrealizowania. Skada si na to kilka przyczyn:
Rnice genetyczne (tzw. czynnik endogenny) oraz rnorodne wpywy rodowiska zewntrznego i trybu ycia (tzw. czynniki egzogenne) prowadz do bogatego zrnicowania konstytucjonalnego midzy poszczeglnymi ludmi, zwanego zmiennoci midzyosobnicz.

Rys. 1. Oddziaywanie czynnikw genetycznych i ekologicznych na sylwetk czowieka [26].


2.

3.

Wiele cech antropometrycznych wykazuje wyrane biogeograficzne (regionalne) zrnicowanie uwarunkowane waciwociami genetycznymi charakteryzujcymi poszczeglne
typy antropologiczne. Jest to tzw. zmienno midzypopulacyjna.
Wewntrz gatunku ludzkiego wystpuje zrnicowanie rasowe na odmian: bia, t
i czarn, ktre okrela si zmiennoci wewntrzgatunkow.

50

4.

Wikszo cech antropometrycznych wykazuje zmiany zwizane z wiekiem.


Przykadowe zmiany wysokoci ciaa w cigu ontogenezy przedstawia tablica 44.

Tablica 44. Zmiany wysokoci ciaa z wiekiem [2]


Wiek

Mczyni

Kobiety

+360

+360

05-10

+250

+270

10-15

+300

+220

+110

+70

-10

35-40

-10

40-50

-10

-10

50-60

-10

-10

60-70

-10

-10

70-80

-10

-10

80-90

-10

-10

01-5

15-20
20-35

*
**

5.

Zmiany (mm)

**

rednia wysoko ciaa dla wieku 1 rok: chopcy 740 mm, dziewczynki 720 mm
rednia wysoko ciaa: mczyni 1760 mm, kobiety 1630 mm

W budowie ciaa zaznaczaj si wyrane rnice midzy mczyznami a kobietami tzw.


dymorfizm pciowy. Najczciej do wykazywania rnic wymiarowych mczyzn i kobiet uywa si cech: wysoko i masa ciaa. Te dwie zmienne, lepiej ni jakakolwiek para
innych wymiarw ciaa, obrazuje dymorfizm pciowy cech morfologicznych czowieka
rys. 2.

Rys. 2. Rozkad wysokoci i masy ciaa mczyzn i kobiet


6.

Wymiary i ksztat ciaa ludzkiego ulegaj z pokolenia na pokolenie powolnym, lecz staym zmianom zwanym tendencj przemian lub trendem sekularnym. Prowadz one do
51

systematycznego zwikszania si wymiarw wysokoci ciaa, a take masy ciaa i cech


pochodnych. Ostatnio obserwuje si w krajach wysokorozwinitych wygasanie trendu
sekularnego wysokoci ciaa (tabl. 45), co oznaczaoby, e czowiek zblia si do puapu
swoich moliwoci genetycznych w tym zakresie.
Tablica 45. Trend sekularny wysokoci ciaa poborowych w Norwegii i Szwecji wg [2]
Wzrost w mm/dekad

Rok

7.

Norwegia

Szwecja

1900-1920

7,0

6,8

1920-1961

14,1

12,2

1920-1970

14,6

1970-1980

7,0

10,0

1980-1994

2,9

2,0

Narasta nowy problem cywilizacji industrialnej: otyo. Zjawisko to wystpuje rwnie


w Polsce. Np.: w 1996 r. 27,7% ogu ludnoci Polski wykazywao nadwag obliczon
masa ciaa
na podstawie wskanika
BMI . [7]
2
wysoko
ciaa

W starszych grupach wieku odsetek ten by znacznie wikszy np.: w przedziale wieku
55-59 lat a 42,5% mczyzn i 49% kobiet charakteryzowaa si nadwag bd du
nadwag (tabl. 46). Bez wielkiej przesady mona stwierdzi, e co drugi Polak w tym
wieku jest otyy.

Tablica 46. Odsetek ludnoci Polski w wieku 40-64 lata wykazujcej nadwag opracowa-

no na podstawie danych GUS z 1996 r. [7]


% danej grupy wieku
z nadwag
z du nadwag

M
K
M
K

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

25,6
16,8
13,1
11,5

27,4
19,5
15,7
19,2

21,3
20,7
20,9
23,3

25,4
22,7
17,1
26,3

25,1
27,5
16,9
24,6

Uwzgldniajc wymienione zjawiska rozwoju osobniczego i zrnicowania biologicznego


czowieka antropometria ergonomiczna opracowuje na potrzeby projektowania rnorodne
tablice i atlasy antropometryczne.
Najoglniej moemy podzieli dostpne w literaturze ergonomicznej liczbowe dane populacyjne na:
Szczegowe charakterystyki somatyczne populacji:
poszczeglnych krajw, grup etnicznych,
poszczeglnych grup wiekowych (dzieci i modzie, doroli w wieku produkcyjnym
i poprodukcyjnym),
mczyzn i kobiet,
osb z rnymi rodzajami niepenosprawnoci,
52

poszczeglnych grup zawodowych (np.: kierowcw samochodowych, pilotw,


szwaczek, pracownikw biurowych, rolnikw, sportowcw),
dla konkretnych potrzeb projektowych np.: produkcji okrelonych wyrobw.

Uoglnione charakterystyki somatyczne populacji


rnych regionw geograficznych wiata,
kontynentw np.: Europy,
oglnowiatowej,
poczonych dla mczyzn i kobiet.

Pocztkowo przy ksztatowaniu rodowiska pracy, stanowisk roboczych jak rwnie produkcji towarw konsumpcyjnych korzystano w procesie projektowania ze redniej arytmetycznej
wymiarw ciaa. Punktem wyjcia bya tzw. przecitna (rednia) osoba, co powodowao, e
projektowany obiekt mg by dostosowany do niewielkiej liczby uytkownikw o tych wymiarach. Tymczasem w technice cywilnej dy si do zaspokojenia jak najwikszej liczby
potencjalnych uytkownikw, ktrych w atlasach antropometrycznych okrelaj tzw. wymiary graniczne. S to wymiary minimalne (5. centyl), ktrych nie osiga 5% populacji oraz
wymiary maksymalne (95. centyl) obejmujce 95% populacji.
Istnieje kilka sposobw adaptacji wyrobw do wymiarw ciaa czowieka:
1. Projektowanie obiektw przeznaczonych dla ogu uytkownikw z uwzgldnieniem
wymiarw ekstremalnych: maksymalnych (95. centyl mczyzn) np.: wysoko drzwi,
szeroko przej, dugo tapczanw i ek lub wymiarw minimalnych (C5 kobiet)
np.: wysoko porczy, wycznikw.
2. Projektowanie urzdze regulowanych o zakresie regulacji rwnym rnicy C95-C5 danej populacji, co zapewnia dostosowanie do 90% uytkownikw. Zalet tego rozwizania
jest moliwo dostosowania wyrobu do indywidualnych wymiarw uytkownika, wad
podroenie produkcji na skutek zastosowania mechanizmw regulujcych. Przykadem
mog by fotele biurowe z regulacj wysokoci i gbokoci siedziska oraz kta pochylenia siedziska i oparcia, a take tzw. mobilne przestrzennie meble kuchenne.
3. Jedn z moliwoci dostosowania wyrobw do rnicych si wymiarw i proporcji ciaa
uytkownikw jest produkcja tych wyrobw w rnych rozmiarach. Jeeli rozmiary s
waciwe i produkowane w wystarczajcej liczbie, mog zaspokoi potrzeby wynikajce
ze wszystkich kombinacji wymiarw wystpujcych w danej populacji. Takie rozwizania stosuje si np.: w produkcji odziey i obuwia.
4. Najgorszym rozwizaniem z punktu widzenia ergonomii, a czsto zagroeniem dla zdrowia, jest konieczno korzystania z obiektu technicznego o ju ustalonym i niezmiennym
wymiarze, w konsekwencji czego czowiek musi si dopasowa do miejsca pracy (piloci,
astronauci, zaogi czogw, odzi podwodnych). Twrcy stanowisk pracy cigle jeszcze
zapominaj o tym, e stanowisko niedopasowane do czowieka oraz zadania wymusza
nieprawidow postaw robocz ciaa, ktrej nastpstwem s due obcienia statyczne.
Skutki odczuwane s pocztkowo jako dyskomfort, nastpnie bl, a dugotrwae prowadz do zmian patologicznych [19].

53

Wrd dizajnerw spotyka si czsto pogld, e wymiary 5. centyla mczyzn s ekwiwalentne z wymiarami 50. centyla kobiet lub, e wartoci 50. centyla mczyzn s rwnowane
z wartociami 95. centyla kobiet. Taka generalizacja mogaby si jednak okaza niebezpieczna w praktyce projektowej.
W USA dokonano porwnania wartoci centylowych 100 rnych wymiarw kobiet (personelu armii) z odpowiednimi wartociami 5. i 50. centyla mczyzn (onierzy). Jeeli baz
odniesienia bya warto 5. centyla cech u mczyzn, rozpito wartoci centylowych analogicznych cech u kobiet wynosia od 1. do 97. centyla, jeeli 95. centyl od 25. do 99. centyla
[1]. Dla przykadu podane w tabl. 47 wartoci centylowe cech potrzebnych do projektowania
stanowisk pracy dla kobiet rwnowane wartociom 5. i 50. centyla u mczyzn.
Tablica 47. Wartoci centylowe wymiarw kobiet rwnowane C5 i C50 mczyzn wg [1]
Cecha

Wartoci centylowe kobiet rwnowane


C5 mczyzn

C50 mczyzn

Szeroko bioder

40

Wysoko okciowa

60

Wysoko przewitu udowego

10

65

Dugo poladek-d podkolanowy

10

70

Dugo poladek-kolano

20

79

Szeroko okie-okie

24

72

Masa

32

81

Wysoko kolanowa siedzc

40

94

Wysoko podkolanowa

42

93

Wysoko siedzeniowa

43

95

Wysoko ciaa

59

98

Ostatnio w zwizku z postpujcym rozszerzaniem si rynkw zbytu producenci i nabywcy


ubiegaj si o opracowywanie antropometrycznych norm midzynarodowych dla okrelonego
wyrobu lub grupy wyrobw. Przykad moe stanowi przyjta przez kraje zrzeszone w CEN
norma EN-ISO 3411:1999, dotyczca urzdze mechanicznych do prac ziemnych. Norma ta
zawiera tabele wymiarw operatorw tych urzdze (tzw. maego, redniego i duego) w pozycji stojcej (tabl. 48) oraz w pozycji siedzcej (tabl. 49).

54

Tablica 48. Wymiary ciaa (w mm) operatorw urzdze mechanicznych do prac ziemnych
(pozycja stojca) opracowane na podstawie EN-ISO 3411:1999
Nr cechy w
ISO 7250

Centyle

Nazwa cechy

50

95

C95 w ubraniu
z polara

76,6

98

109

4.1.1.

Masa ciaa (kg)

55

4.1.2.

Wysoko ciaa

1550

1715

1880

1920

4.1.9.

Gboko klatki piersiowej

210

245

280

355

4.1.10.

Gboko ciaa

210

255

300

400

4.3.9.

Dugo gowy

170

188

205

255

Szeroko gowy

140

152

165

265

Dugo buta

250

285

320

345

95

105

115

140

1900

2100

2300

2325

1585

1750

1920

1960

850

950

1050

1125

4.3.10.

Szeroko buta
Zasig grny

Rozpito koczyn grnych


Rozpito okciowa
*

palce rk wyprostowane

Tablica 49. Wymiary ciaa (w mm) operatorw urzdze mechanicznych do prac ziemnych
(pozycja siedzca) opracowane na podstawie EN-ISO 3411:1999
Nr cechy w
ISO 7250

Nazwa cechy

4.2.1.
4.2.2.
4.2.4.
4.2.5.
4.2.9.
4.2.10.
4.2.11.
4.2.12.
4.2.13.
4.2.14.
4.3.1.
4.3.3.
4.4.2.
4.4.5.
4.4.7.

Wysoko ciaa
Wysoko oczna
Wysoko barkowa
Wysoko okciowa
Szeroko barkowa (szeroko grna ciaa)
Szeroko okie-okie
Szeroko biodrowa
Wysoko podkolanowa
Przewit udowy
Wysoko nadkolanowa
Dugo rki
Szeroko rki w rdrczu
Zasig przedni
Dugo przedrami-palce
Dugo poladek-kolano

C95 w ubraniu
z polara

Centyle
5
800
690
530
200
380
385
320
400
120
500
170
80
750
410
530

50
880
765
590
235
440
450
365
445
145
560
188
86
825
460
590

95
960
840
650
270
500
515
410
490
170
620
205
95
900
510
650

990
850
680
260
540
635
450
490
200
640
210
105
915
535
680

Przyjmujc do porwna midzy populacj polsk, a populacj oglnoeuropejsk jako


wskanik wysoko ciaa, stwierdzamy e wartoci minimalne (C5 kobiet) i maksymalne
(C95 mczyzn) dla Polski s prawie takie same jak wartoci C5 i C 95 okrelone w normie
europejskiej dla obu pci cznie (tabl. 50).

55

Wynika z tego, e wymiary ciaa Polakw prognozowane na 2010 rok odpowiadaj wartociom przyjtym przez norm dla populacji oglnoeuropejskiej. Rnice wzrostu midzy
wymiarami granicznymi dla obu populacji jest podobna (354 i 351 mm).
Jeeli jednak porwnamy populacje poszczeglnych regionw Europy, okazuje si, e warto C95 wysokoci ciaa mczyzn Europy Pnocnej jest o 30 mm wysza ni warto C95
przyjta przez norm europejsk, a dla mczyzn Europy Poudniowo-Wschodniej i Pwyspu Iberyjskiego jest nisza o 50 mm (tabl. 51, rys. 3). Rwnie warto C5 wysokoci ciaa
kobiet niektrych regionw jest wiksza ni C5 okrelone dla populacji europejskiej (np.:
w Europie Pnocnej o 50 mm) bd mniejsza (np.: na Pwyspie Iberyjskim o 20 mm)
tabl. 51, rys. 4.
Znacznie wiksze rozbienoci zaznaczaj si przy porwnaniu wysokoci ciaa analizowanych populacji z norm wiatow. Typ mniejszy nie ma wogle zastosowania w Europie,
jego wymiary graniczne s nisze od granic wymiarowych normy europejskiej, w przypadku C5 o 140 mm, C95 o 231 mm (tabl. 50). Typ wikszy rwnie znajduje ograniczone zastosowanie w odniesieniu do populacji europejskich.
Maksymalna warto wysokoci ciaa w typie wikszym przewysza zarwno warto maksymaln w normie europejskiej jak i wartoci C95 mczyzn z wszystkich regionw Europy
(z wyjtkiem Europy Pnocnej, dla ktrej jest taka sama) rys. 3. Natomiast wartoci minimalne wysokoci ciaa kobiet europejskich le daleko poniej wartoci C5 przyjtej dla typu
wikszego populacji oglnowiatowej. Rnice wynosz dla kobiet polskich 114 mm, kobiet Europy Pnocnej 70 mm, hiszpaskich i portugalskich 140 mm (tabl. 50, 51, rys. 4).
W ten sposb wymiary okrelone przez norm wiatow wyczaj du cz europejskiej
populacji kobiet.
W procesie projektowania urzdze i produktw przemysowych wana jest rwnie znajomo proporcji ciaa potencjalnych uytkownikw. Na podstawie dolnych i grnych wymiarw granicznych populacji polskiej i oglnoeuropejskiej wykrelono liniowe modele antropometryczne pozycji stojcej, zaznaczajc wysokociowe wymiary ciaa (wysoko ciaa,
wysoko barkow, wysoko okciow, wysoko krocza i wysoko kolanow) rys. 5.
Interpretacja graficzna unaocznia, e mimo podobnych wymiarw wysokoci ciaa, wystpuj
midzy porwnywanymi populacjami rnice w proporcjach ciaa. Populacja polska charakteryzuje si w porwnaniu z oglnoeuropejsk duszym odcinkiem gowy z szyj, krtszym
tuowiem, a duszymi koczynami dolnymi (gwnie udami). Dugoci rki obie populacje
nie rni si, natomiast populacja polska wykazuje wiksz warto 5. centyla dugoci stopy tabl. 50. Polscy mczyni wykazuj wiksze wymiary maksymalne szerokoci barkowej i mniejsze szerokoci biodrowej w pozycji stojcej tabl. 50.
Zestawienie wartoci maksymalnych (95. centyla) i minimalnych (5. centyla cech charakteryzujcych proporcje ciaa analizowanych populacji)a take rnic midzy nim zawieraj tablice 50 i 51.

56

Tablica 50. Porwnanie wymiarw somatycznych populacji polskiej, oglnoeuropejskiej i oglnowiatowej.


Nr cechy w
ISO 7250
4.1.2.
4.1.12.
4.2.1.
4.2.9.
4.2.12.

Nazwa cechy

Populacja polska

Populacja wiatowa

Populacja europejska

Typ mniejszy

Typ wikszy

C5 K

C95M

Rnica

C5

C95

Rnica

C5

C95

Rnica

C5

C95

Rnica

1536

1890

354

1530

1881

351

1390

1650

260

1650

1910

260

Szeroko biodrowa stojc

311

388

77

300

400

100

260

335

75

335

410

75

Wysoko siedzeniowa

792

980

188

790

1000

210

740

870

130

870

1000

130

Szeroko barkowa

395

588

193

395

485

90

320

410

90

410

500

90

361

488

127

380

495

115

320

410

90

410

505

95

140

170

30

170

200

30

Wysoko ciaa

(szeroko grna ciaa)

Dugo podudzia
(wysoko podkolanowa)

4.3.1.

Dugo rki

152

196

44

152

4.3.7.

Dugo stopy

221

284

63

211

285

74

200

250

50

250

300

50

4.4.2.

Zasig przedni

687

898

211

615

845

230

670

810

140

810

950

140

4.4.6.

Dugo poladek-kolano

532

646

114

687

450

560

110

560

670

110

57

Tablica 51. Porwnanie wymiarw somatycznych populacji regionw geograficznych Europy

4.1.2.
4.1.12.

Wysoko ciaa

1580 1910

330 1550 1860

310 1540 1850

310 1530 1830

360 1510 1830

Rnica

C5 K

Rnica

C95M

C5 K

300 1530 1890

C95M

Pwysep
Iberyjski

Francja

Rnica

C95M

C5 K

Rnica

C95M

C5 K

Rnica

C95M

Europa Centralna

C5 K

Rnica

Nazwa cechy

C95M

Nr cechy w
ISO 7250

C5 K

Europa Pnocna

Europa
PoudniowoWschodnia

Europa
Wschodnia

320

Szeroko biodrowa stojc

310

405

95

310

410

100

305

405

100

310

400

90

310

400

90

295

400

105

4.2.1.

Wysoko siedzeniowa

840 1000

160

820

980

160

830

960

130

800

960

160

820

980

160

800

950

150

4.2.9.

Szeroko barkowa

365

500

140

365

490

125

370

490

120

365

490

125

370

490

120

350

480

130

4.2.12.

Dugo podudzia

370

505

135

390

500

110

375

490

115

340

485

145

345

490

145

340

480

140

(szeroko grna ciaa)


(wysoko podkolanowa)

4.3.1.

Dugo rki

160

205

45

160

205

45

155

205

50

160

205

45

160

210

50

155

215

40

4.3.7.

Dugo stopy

230

280

50

220

285

65

225

285

60

220

285

65

220

285

65

215

300

85

4.4.2.

Zasig przedni

740

930

190

740

890

150

740

890

150

740

880

140

730

910

180

720

880

160

4.4.6.

Dugo poladek-kolano

540

670

130

530

660

130

520

650

130

530

650

120

520

660

140

510

640

130

58

Rys. 3. Porwnanie minimalnej wysokoci ciaa (C5) populacji Polski, regionw Europy, oglnoeuropejskiej i oglnowiatowej.

2000
1800
1600
1400
1200

Mczyni
Kobiety

1000
800
600
400
200
0
Polska

Europa
Pnocna

Europa
Centralna

Europa
Wschodnia

Europa
Pd.-Wsch.

Francja

Pwysep
Iberyjski

Norma
Europejska

Norma
wiatowa

59

Rys. 4. Porwnanie maksymalnej wysokoci ciaa (C95) populacji Polski, regionw Europy, oglnoeuropejskiej i oglnowiatowej.

2000
1800
1600
1400
1200

Mczyni
Kobiety

1000
800
600
400
200
0
Polska

Europa
Pnocna

Europa
Centralna

Europa
Wschodnia

Europa
Pd.-Wsch.

Francja

Pwysep
Iberyjski

Norma
Europejska

Norma
wiatowa

60

Imm

Populacje:

2000

polska
europejska
wiatowa (typ mniejszy)
wiatowa (typ wikszy)
iwysoko
ciaa

1800

1600
iwysoko
ciaa

iwysoko
barkowa

1400

1200

iwysoko
barkowa

iwysoko
okciowa

1000
iwysoko
okciowa

iwysoko
krocza

800
iwysoko
krocza
600
iwysoko
kolanowa
400

iwysoko
kolanowa

200

5 centyl

95 centyl

Rys. 5 Model antropometryczny (5Ii 95 centyl) populacji polskiej, europejskieji i wiatowej.

61

8.

PIMIENNICTWO

1.

Annis J.F.: Men and women: anthropometric comparisons for the ergonomist. Advances
in Occupational Ergonomics and Safety I, vol. 2, 1996, 60-65.

2.

Bolstad G., Benum B., Rokne A.: Anthropometry of Norwegian light industry and offices
workers. Applied Ergonomics, 2001, 2, 239-246.

3.

DIN 33402 1986. Teil 2. Krpermasse des Menschen.

4.

DIN ISO 15537 (pr EN ISO/DIS 15537) Grundstze fr die Auswahl und Einsatz von
Prfpersonen zur Prfung anthropometrischer Aspekte von Industrie erzeugnissen und
deren Gestaltung.

5.

EN ISO 3411: 1999 Earth moving machinery Human physical dimensions of operators and minimum operator space envelope.

6.

Gedliczka A.: Atlas miar czowieka. Dane do projektowania i oceny ergonomicznej.


CIOP, Warszawa, 2001.

7.

Gwny Urzd Statystyczny: Rocznik Demograficzny, Warszawa, 2002.

8.

Hsiao H., Long D. and Snyder K.: Anthropometric differences among occupational
groups. Ergonomics, 2002, 2, 136-152.

9.

Imrhan S.N. and Younes S.: Comparison of anthropometric ratios across populations.
Advances in Occupational Ergonomics and Safety I, vol. 2, 1996, 66-70.

10. Jrgens H., Aune I.A., Pieper U.: International data on anthropometry. International Labour Office, Geneva, 1990.
11. Kroemer K. and Grandjean E.: Fitting the task to the human. Taylor & Francis, London,
1997.
12. Kroemer K., Kroemer H. and Kroemer-Elbert K.: Ergonomics. How to design for case
and efficiency. Prentice Hall, New Yersey, 2001.
13. Kupiszewski M.: Modelowanie dynamiki przemian ludnoci w warunkach wzrostu
znaczenia migracji midzynarodowych. PAN, Warszawa, 2002.
14. Malinowski A.: Antropologia, PWN, Warszawa-Pozna, 1985.
15. Marras W.S. and Kim J.Y.: Anthropometry of industrial populations. Ergonomics, 1993,
4, 371-378.
16. Nowak E.: Antropometria na potrzeby projektowania. Prace i Materiay IWP, zeszyt 145,
Warszawa, 1993.
62

17. Nowak E.: Atlas antropometryczny populacji polskiej dane do projektowania. IWP,
Warszawa, 2000.
18. Organisation for Economic Co-operation and development: Trends in International Migration. Annual Raport 2001.
19. Paluch R.: Czowiek ma swoje wymiary. Atest, 1997, 5, 12-16.
20. Peebles L. and Norris B.: Adultdata. The Handbook of Adult Anthropometric and
Strength Measurements. University of Nottingham, 1998.
21. pr PNEN ISO 7250 Podstawowe pomiary ciaa ludzkiego do projektowania technicznego.
22. PNEN 547-1 2000 Maszyny. Bezpieczestwo. Wymiary ciaa ludzkiego. Zasady okrelania wymiarw otworw umoliwiajcych dostp caym ciaem do maszyny.
23. PNEN 547-2 Maszyny. Bezpieczestwo. Wymiary ciaa ludzkiego. Zasady okrelania
wymiarw otworw umoliwiajcych dostp.
24. PNEN 547-3 Maszyny.
antropometryczne.

Bezpieczestwo.

Wymiary

ciaa

ludzkiego.

Dane

25. Roebuck J.A.: Anthropometric methods: Designing to fit the human body. Human Factors and Ergonomics Society, USA, 1993.
26. Wolaski N., Niemiec S., Pyuk M.: Antropometria inynieryjna. Ksztat i wymiary ciaa
a wzornictwo przemysowe. Ksika i Wiedza, Warszawa, 1975.

63