Vous êtes sur la page 1sur 30

Ο FIDEL

Η
ΚΟΥΒΑ
& Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΝ

Ο "ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ ΤΟΥ 20ΟΥ ΑΙΩΝΑ"
ΕΜΠΝΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ 21ΟΥ...

[ΜΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΙΡΕΣΕΙΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ]

λέσχηΑΝΑΙΡΕΣΕΙΣ
νεολαίας, θεωρίας &πολιτισµού

Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ

ΚΟΥΒΑΝΕΖΙΚΗΣ

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
ΤΟΥ ∆ΗΜΗΤΡΗ ΓΡΗΓΟΡΟΠΟΥΛΟΥ

Η µελέτη και αξιοποίηση της εξέλιξης και του χαρακτήρα της
κουβανέζικης επανάστασης χωρίζεται σε δύο ιστορικά στάδια.
Το πρώτο περιλαµβάνει την περίοδο απ’ την επανάσταση (1956)
ως την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισµού», ενώ το
δεύτερο περιλαµβάνει την περίοδο απ’ την κατάρρευση ως τις
µέρες µας.

ΤΟΝ ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΝΕΚΡΟ!
Ο θάνατος του Φιντέλ Κάστρο πυροδότησε τη συζήτηση για την
προσωπικότητα και το έργο του εµβληµατικού επαναστάτη, την
κουβανική επανάσταση και το οικονοµικό, κοινωνικό και
πολιτικό καθεστώς που εγκαθίδρυσε. Κυριαρχούν οι θυµικές
αντιδράσεις ένθεν και ένθεν. Αφενός, η συγκίνηση και η τάση
αγιοποίησης. Ακόµη και απ’ την πολύχρωµη καθεστωτική
Αριστερά, που η πολιτική της πράξη αποτελεί ευθεία αναίρεση της
ασυµβίβαστης επαναστατικής δράσης του Φιντέλ Κάστρο απ’ την
εποχή του ψυχρού πολέµου του 20ού αιώνα ως τους χαλεπούς
καιρούς του ολοκληρωτικού καπιταλισµού του 21ου αιώνα.
Ενδεικτική περίπτωση ο εχθρός του λαού Αλέξης Τσίπρας, που µε
περίσσεια πολιτικού θράσους εκφώνησε και επικήδειο προς
τιµήν του επαναστάτη! Η αµετροέπεια και ο οπορτουνισµός της
απεγνωσµένης αναζήτησης αριστερών ευσήµων στον

κύβο…Αφετέρου, η ακραία απαξίωση, το απύθµενο ταξικό µίσος, ο
µιντιοκρατικός εκδυχαϊσµός. Ο χαρακτηρισµός του Φιντέλ ως τυραννικού
δικτάτορα και απ’ την εν πολλαίς αµαρτίαις (και δικτατορίες) περιπεσούσα
ελληνική ∆εξιά συνυπάρχει µε τις «µυθικές ερωτικές επιδόσεις» του…
Και νεκρός ο Κάστρο τροµοκρατεί το σύστηµα και τους γελωτοποιούς
του, που επιστρατεύουν κάθε χυδαιότητα για να αµαυρώσουν τη φήµη και
τις πολιτικές παρακαταθήκες του… Για την Αριστερά των αγώνων και της
επανάστασης, ωστόσο, φόρος τιµής και εκπλήρωση χρέους στον Φιντέλ,
τον Τσε και τους συντρόφους τους, αποτελεί πάνω απ’ όλα η µελέτη και η
αγωνιστική αξιοποίηση της επαναστατικής εµπειρίας τους, όπως και όλων
των επαναστατικών εγχειρηµάτων του 20ού αιώνα, στις ιστορικές
συνθήκες του 21ου αιώνα, όπου άρχει ο ολοκληρωτικός καπιταλισµός.
Συνήθως, και σωστά, αναφερόµαστε και διδασκόµαστε απ’ τη µεγάλη
Οκτωβριανή Επανάσταση.
Ωστόσο, η κουβανέζικη επανάσταση έχει ανεκτίµητη ιδιαιτερότητα. Είναι
µια επανάσταση ζώσα και εξελισσόµενη µέσα απ’ τις οριακές πλέον
αντιφάσεις της και µάλιστα στο στάδιο του υπεραντιδραστικού
παρακµιακού, άρα και πιο επιθετικού, ολοκληρωτικού καπιταλισµού. Η
µελέτη µιας ζώσας επανάστασης είναι πολύτιµη, παρά τη διαφορετικότητα
των ιστορικών συνθηκών για τα επαναστατικά εγχειρήµατα της σύγχρονης
κοµµουνιστικής απελευθέρωσης. Η νίκη και επιβίωση της κουβανέζικης
επανάστασης δίνει απάντηση, τηρουµένων των αναλογιών σε κρίσιµα
ερωτήµατα. Πώς και γιατί νίκησε η επανάσταση στα όρια της αµερικανικής
αυτοκρατορίας, παρά τις στρατιωτικές επεµβάσεις, την υπονόµευση και
τον εµπορικό αποκλεισµό. Πώς µια αντιδικτατορική αντιιµπεριαλιστική
επανάσταση µετεξελίχτηκε τάχιστα σε σοσιαλιστική επανάσταση σε µια
τριτοκοσµική χώρα µε ολιγάριθµη εργατική τάξη; Ποιές παραγωγικές
σχέσεις εγκαθιδρύθηκαν; Ποιός είναι ο χαρακτήρας του πολιτικού
καθεστώτος που επικράτησε εν τέλει παραλλαγή των γραφειοκρατικών
καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισµού»; Ποιός ο ρόλος των λαϊκών
συµβουλίων. Πώς και γιατί η Κούβα επιβίωσε τον Αρµαγεδδώνα της
κατάρρευσης και καπιταλιστικής µετάλλαξης αυτών των χωρών; Η
κουβανέζικη «ΝΕΠ» είναι παροδικός και αναγκαίος συµβιβασµός ή οδηγεί
στην καπιταλιστική παλινόρθωση;
Είναι µια επανάσταση αγροτική, αντιφεουδαρχική και αντιιµπεριαλιστική»
που «µετασχηµατίστηκε από την εσωτερική της εξέλιξη και την ξένη
εισβολή σε σοσιαλιστική»
Τσε Γκεβάρα

Το βασικό ζητούµενο κατά την πρώτη περίοδο είναι ο χαρακτήρας της
επανάστασης άρα και του καθεστώτος που εγκαθιδρύθηκε. Ο χαρακτήρας
εποµένως των παραγωγικών σχέσεων, του κράτους και της πολιτικής, των
κοινωνικών κατακτήσεων και της διεθνιστικής πολιτικής της Κούβας. Στο
δεύτερο στάδιο εξεταστέα είναι η αντίφαση των σοσιαλιστικών θεσµών
της επανάστασης και της ιδιότυπης κουβανικής «ΝΕΠ», η οποία εισάγεται
ως αντίδοτο της κρίσης.
Αναµφίβολα, η επανάσταση στην Κούβα φέρει τα χαρακτηριστικά του
ιµπεριαλιστικού σταδίου. Γι’ αυτό έθεσε δύο αλληλοσυνδεόµενους
στρατηγικούς στόχους: Έναν δηµοκρατικό-αντιιµπεριαλιστικό και έναν
σοσιαλιστικό.
Ο πρώτος στόχος περιλάµβανε την ανατροπή του δικτατορικού
καθεστώτος Μπατίστα, αλλά και την ανατροπή της ιµπεριαλιστικής
εξάρτησης. Η εξασφάλιση της λαϊκής, εθνικής και οικονοµικής κυριαρχίας
στις τριτοκοσµικές χώρες είχε αντιιµπεριαλιστικό χαρακτήρα, αφού ο
ιµπεριαλισµός σε συµµαχία µε την εθνική αστική τάξη και τους
µεγαλοϊδιοκτήτες γης απαλλοτρίωνε την κυριαρχία του λαού και στις τρεις
σφαίρες. Η επαναστατική νίκη στο πρώτο στάδιο εγκαθιδρύει τη λαϊκή
εξουσία µε ένοπλη µορφή ή και µε ειρηνικό πέρασµα. Τα προβλήµατα που
είχε να επιλύσει η επανάσταση στο πρώτο στρατηγικό στάδιο είχαν
δηµοκρατικό αντιιµπεριαλιστικό χαρακτήρα: ανατροπή της δικτατορίας,
άρση της ιµπεριαλιστικής εξάρτησης, ριζική αγροτική µεταρρύθµιση,
εκκαθάριση των φεουδαρχικών κατάλοιπων, περιορισµός της εξουσίας
των µονοπωλίων, ξένων και εγχώριων, βελτίωση της οικονοµικής,
µορφωτικής και πολιτικής θέσης της εργατικής τάξης. Κινητήριες δυνάµεις
της επανάστασης ήταν η εργαζόµενη αγροτιά, η εργατική τάξη, τα
µικροµεσαία στρώµατα της πόλης.

Αντίπαλος της επανάστασης στο στάδιο αυτό ήταν η συµµαχία του κεφαλαίου
της Κούβας και του µονοπωλιακού κεφαλαίου των ΗΠΑ. Ο Κάστρο και ο
Γκεβάρα δεν παρέβλεπαν ότι τα συµφέροντα ιδίως της βιοµηχανικής αστικής
τάξης συµπιέζονταν, κυρίως εξαιτίας της κυριαρχίας στην εθνική αγορά των
αµερικανικών µονοπωλίων. Θεωρούσαν όµως ότι οι εθνικές αστικές τάξεις
των χωρών της Λατινικής Αµερικής ήταν ανίκανες να ενταχθούν στο
αντιιµπεριαλιστικό µέτωπο, επειδή φοβούνταν περισσότερο τη δηµοκρατική
αντιιµπεριαλιστική επανάσταση απ’ την ιµπεριαλιστική διείσδυση.
Θεωρούσαν ακόµη ότι τα ταξικά συµφέροντα της αστικής τάξης την
ωθούσαν, ακόµη κι όταν συµµετείχε στην εθνικοαπελευθερωτική πάλη για την
αποτίναξη του αποικιακού ζυγού ή της εξάρτησης στην προσπάθεια
εγκαθίδρυσης της αστικής οικονοµικής και πολιτικής κυριαρχίας. Απεναντίας,
το συµφέρον της εργατικής τάξης την ωθούσε στην πάλη για το πέρασµα απ’
το αντιιµπεριαλιστικό στο σοσιαλιστικό στάδιο. Αυτή η τάση της είχε
αντικειµενική βάση, αφού στο αντιιµπεριαλιστικό στάδιο εν µέρει µόνον
ικανοποιούσε τα συµφέροντά της. Απεναντίας, στο σοσιαλιστικό στάδιο της
επανάστασης θα ικανοποιούσε τα βασικά ταξικά συµφέροντά της, όπως και τα
συµφέροντα των συµµάχων της, εγκαθιδρύοντας τις σοσιαλιστικές σχέσεις
παραγωγής.
Είναι γεγονός ότι ακόµη και σε αριστερούς χώρους, προβάλλεται η θέση ότι
η κουβανική επανάσταση ήταν πατριωτική-αντιιµπεριαλιστική (πολιτική
επανάσταση) και αναγκαστικά στράφηκε σε οικονοµικούς µετασχηµατισµούς
τύπου ΕΣΣ∆, λόγω της ιµπεριαλιστικής εισβολής και του αποκλεισµού.
Επικαλούνται µάλιστα την κατά κόρον πατριωτική συνθηµατολογία του
Κάστρο, όπως το «Πατρίδα ή Θάνατος», που θεωρείται το σύνθηµα της
κουβανικής επανάστασης.
Την αντικειµενική, αναγκαστική και διαλεκτική σχέση των δύο σταδίων της
επανάστασης αποτυπώνει µε σαφήνεια ο ίδιος ο Κάστρο: «Κατά το πρώτο
στάδιο της επανάστασης ήταν αναγκαίο να εφαρµόσουµε το Πρόγραµµα της
Μονκάδα — που ήταν γενικώς αποδεκτό, θα λέγαµε, ως πρόδροµος του
σοσιαλισµού, αλλά δεν ήταν ακόµη ένα σοσιαλιστικό πρόγραµµα. ∆εν
µιλούσε ακόµη για την οικοδόµηση του σοσιαλισµού στη χώρα µας» (Φ.
Κάστρο, Στην υπεράσπιση του σοσιαλισµού, ∆ιεθνές Βήµα, 2008). Ένα
χρόνο αργότερα, η πατριωτική ορολογία περνά σε δεύτερη µοίρα. Στις 16
Απρίλη του 1961, µία ηµέρα µετά την αεροπορική επίθεση στο Σαντιάγο και
την Αβάνα και µία ηµέρα πριν την προγραµµατισµένη απ’ τις ΗΠΑ εισβολή
1.500 µισθοφόρων στην Κούβα απ’ τον Κόλπο των Χοίρων, ο Φιντέλ
Κάστρο διακηρύσσει το σοσιαλιστικό χαρακτήρα της επανάστασης και θέτει
την Κούβα σε επιφυλακή µπροστά στην απειλούµενη γενικότερη επίθεση.

Οι ηγέτες της επανάστασης δεν παραγνωρίζουν την επίδραση γεγονότων
τυχαίων, και πάντως όχι αναπόφευκτων όπως η εισβολή των
αµερικανοκίνητων µισθοφόρων το 1961. Θεωρούν όµως εξωτερικό και
όχι αναγκαίο αυτό τον παράγοντα, ενώ θεωρούν αναγκαία και
καθοριστική για τη σοσιαλιστική µετεξέλιξη της αντιιµπεριαλιστικής επανάστασης την εσωτερική της εξέλιξη. Την αντικειµενική, δηλαδή, τάση και
ανάγκη της εργατικής τάξης και των συµµάχων της να εδραιώσουν και να
ολοκληρώσουν τις κατακτήσεις του πρώτου σταδίου της επανάστασης.
Αναφερόµενος στην κουβανική επανάσταση σε µιαν οµιλία του στην
Ουρουγουάη το 1961, ο Ερνέστο Γκεβάρα µε επιστηµονική ακρίβεια
έλεγε: «Είναι µια επανάσταση αγροτική, αντιφεουδαρχική και αντιιµπεριαλιστική» που «µετασχηµατίστηκε από την εσωτερική της εξέλιξη και
την ξένη εισβολή σε επανάσταση σοσιαλιστική» (El pensiamento del Che,
La Habana, 2000, σελ. 18). Ο Κάστρο και ο Γκεβάρα απέρριπταν την
άποψη ότι η Κούβα και άλλες χώρες παρόµοιου οικονοµικού επιπέδου δεν
εκπλήρωναν τους αντικειµενικούς (οικονοµικοκοινωνικούς) όρους για τη
σοσιαλιστική επανάσταση. Την κριτική αυτή είχαν ασκήσει και οι
θεωρητικοί της Β’ ∆ιεθνούς (Μπερνστάιν, Κάουτσκυ, Πλεχάνοφ κ.ά.) για
την Οκτωβριανή Επανάσταση. Υποστήριζαν ότι στην ιστορική εποχή που
χαρακτηρίζεται απ’ την αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας και που αποτελεί
εποµένως εποχή σοσιαλιστικών επαναστάσεων για τη λύση αυτής της
αντίφασης, οι επαναστατικές δυνάµεις δεν είναι υποχρεωµένες να
περιµένουν την υπερωρίµανση των υλικών όρων της επανάστασης.
Απεναντίας, συγκεντρώνοντας τις απαιτούµενες δυνάµεις της
επανάστασης, µπορούν να «πηδάνε στάδια», να προσδίδουν σοσιαλιστικό χαρακτήρα στην επανάσταση και, τελικά, να αρχίζουν την οικοδόµηση
του σοσιαλισµού.
Ο Γκεβάρα περιέγραψε µε µεγαλύτερη ακρίβεια αυτή τη δυνατότητα,
θεωρώντας ότι η σοσιαλιστική µετεξέλιξη της αντιιµπεριαλιστικής
επανάστασης «απαιτεί τουλάχιστον την εγκαθίδρυση µιας κυβένρησης µε
σοσιαλιστικές τάσεις» (M. Den Carmen Ariel, El pensamiento politico de
Ernesto cheGuevara, Mexico, Ocean Sur, 2010).
Υπάρχει µια αµφιλογία στην ορολογία των δύο κορυφαίων ηγετών της
επανάστασης. Άλλοτε διακηρύσσουν το σοσιαλιστικό χαρακτήρα της
επανάστασης (ήδη απ’ το 1961 ο Φ. Κάστρο) και άλλοτε µιλούν για
αντιιµπεριαλιστική επαναστατική κυβέρνηση µε σοσιαλιστικές τάσεις

(Γκεβάρα) ή για καθεστώς «που αποτελεί τον προθάλαµο ενός
σοσιαλιστικού καθεστώτος» (Κάστρο). Η σχεδόν ταύτιση του πρώτου
σταδίου µε το δεύτερο δεν υποδηλώνει µικροαστική βιασύνη και
βολονταρισµό, αιτιάσεις που έχουν αποδοθεί στον Φιντέλ Κάστρο και
τον Ερνέστο Γκεβάρα. ∆ηλώνει επαναστατική βούληση για µέγιστη
επιτάχυνση της µετεξέλιξης του πρώτου σταδίου στο δεύτερο, εδρασµένη
όµως στην αντικειµενικότητα.

Ποια είναι αυτή η αντικειµενικότητα; Είναι η επαναστατική κυβέρνηση που
µε στήριγµα τον επαναστατηµένο λαό πραγµατοποιεί µέσα στα δύο πρώτα
χρόνια της επανάστασης την εθνικοποίηση των µεγαλύτερων
βιοµηχανικών µονάδων και τραπεζών κουβανικών και ξένων, ενώ ψηφίζει
και το νόµο για διανοµή της γης στους αγρότες. Αυτές οι ανατροπές,
αποτελούν απ’ την αρχή του πρώτου σταδίου, τη βιάση για τις
σοσιαλιστικές µεταρρυθµίσεις του δεύτερου σταδίου. Η λήψη εξαρχής
φιλολαϊκών µέτρων (αναδιανοµή γης), η αύξηση µισθών, η µείωση τιµών
βασικών αγαθών, όπως ο ηλεκτρισµός, αλλά και η ίδρυση, λίγους µήνες
αργότερα (Γενάρης 1959) µετά τη νίκη της Επανάστασης, της Εθνικής
Επαναστατικής Πολιτοφυλακής, που εντάσσει χιλιάδες εργάτες και
αγρότες στον αγώνα κατά της αντεπανάστασης, συµβάλλουν
αποφασιστικά στο να ωριµάσει στη συνείδηση του επαναστατηµένου
λαού η ανάγκη, αλλά η δυνατότητα εδραίωσης και δυναµικής διεύρυνσης
των νικών της Επανάστασης µε τη γρήγορη και δυναµική µετάβαση στο
δεύτερο σοσιαλιστικό στάδιο της επαναστατικής διαδικασίας. Παρόµοιο
πρόβληµα επιτάχυνσης και «άλµατος» απ’ τη Φεβρουαριανή στην
Οκτωβριανή Επανάσταση αντιµετώπισε και ο Λένιν. Αξιοποιώντας τις
θεσµικές κατακτήσεις του πρώτου σταδίου, κυρίως τα σοβιέτ που
αποτελούσαν µιαν ιδιότυπη δεύτερη κυβέρνηση, τις επαναστατικές
διαθέσεις του προλεταριάτου και της αγροτιάς, την ταλάντευση της
µικροαστικής Αριστεράς ή και τη στροφή της προς τον Κερένσκι.
Καταγγέλλοντας τη συνέχιση του ιµπεριαλιστικού πολέµου απ’ την
κυβέρνηση Κερένσκι, ενισχυόµενος απ’ την απόκρουση του
πραξικοπηµατικού εγχειρήµατος του Κορνίλοφ, αλλά και φοβούµενος νέα
ισχυρότερη πραξικοπηµατική ενέργεια, µ’ ένα κόµµα ατσαλωµένο στις
ταξικές µάχες, αποτόλµησε (παρά την προδοτική αντίδραση των Κάµενεφ,
Ζηνόβιεφ) όχι την ολοκλήρωση της «δηµοκρατικής επανάστασης», αλλά
το άλµα της σοσιαλιστικής επανάστασης, αν και µέσα «σε µια µικροαστική
θάλασσα».

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΟΥΒΑ
Οι παραφωνίες των αστικών ηχείων για τον «δικτάτορα» Κάστρο ηχούν
παράταιρα στη νηφάλια αποτίµηση του πολιτικού καθεστώτος της Κούβας.
Είναι οξύµωρο, κατ’ αρχήν αστοί πολιτικοί και δηµοσιολόγοι να
παριστάνουν τους τιµητές και υπερασπιστές της δηµοκρατίας. Θεωρούν
ως κριτήριο δηµοκρατικότητας τον πολυκοµµατισµό. Αυτή η ταύτιση είναι
αυθαίρετη και αναληθής. Το σύνολο των συστηµικών κοµµάτων
υπερασπίζει τις βασικές συντεταγµένες του καπιταλιστικού συστήµατος.
Εξάλλου, τα πραγµατικά εναλλακτικά κόµµατα, όπως είναι κατ’ εξοχήν τα
κοµµουνιστικά, αντιµετωπίζουν µύριες δυσκολίες ή τίθενται και εκτός
νόµου. Η αστική δηµοκρατία έχει υποβιβαστεί σε κοινοβουλευτική
δικτατορία. Έχει αποψιλωθεί απ’ τις εξουσίες της, τις οποίες έχει
απορροφήσει η εκτελεστική εξουσία και οι κατασταλτικοί µηχανισµοί.
Στην Κούβα είχε εγκαθιδρυθεί εργατολαϊκή δηµοκρατία-δικτατορία του
προλεταριάτου. Η µορφή της παρουσιάζει σηµαντικές διαφορές σε σχέση
µε τα καθεστώτα του «υπαρκτού σοσιαλισµού». Λυδία λίθος του
πολιτικού συστήµατος αναγορεύεται η αποφασιστική συµµετοχή του λαού
στη διοίκηση των κοινωνικών ζητηµάτων. Το καθεστώς βασίζεται σ’ ένα
σύστηµα λαϊκών συνελεύσεων και ένα συνδυασµό άµεσης και έµµεσης
δηµοκρατίας. Κύτταρο του πολιτικού συστήµατος αποτελεί η γενική
συνέλευση των κατοίκων της κάθε γειτονιάς, που περιλαµβάνει 500 έως
1.000 πολίτες. Η συνέλευση αυτής της λαϊκής εξουσίας εκλέγει τους
αντιπροσώπους της για την επαρχιακή συνέλευση και η τελευταία τους
αντιπροσώπους της για την εθνική συνέλευση λαϊκής εξουσίας, που
αποτελεί το κεντρικό νοµοθετικό όργανο. Συνελεύσεις λειτουργούν και
στις επιχειρήσεις µε εκλογική ανακλητών αντιπροσώπων. Οι συνελεύσεις,
δηµοτικές, επαρχιακές και εργατικές έχουν δικαίωµα να συζητούν θέµατα
όχι µόνον τοπικού, αλλά και γενικού πολιτικού ενδιαφέροντος. Οι πολίτες
συζητούν προτείνουν και εκλέγουν τους αντιπροσώπους. Οι
υποψηφιότητες υποβάλλονται µόνον από πολίτες όχι από µαζικές
οργανώσεις και το κοµµουνιστικό κόµµα. Η διαφορά σε σχέση µε το
εκλογικό σύστηµα στην ΕΣΣ∆ και τις άλλες χώρες του «υπαρκτού
σοσιαλισµού» είναι σηµαντική. Στην ΕΣΣ∆ χαρακτηριστικά το
κοµµουνιστικό κόµµα πρότεινε τον ένα και µοναδικό εκπρόσωπο που οι
εκλογείς καλούνταν να υπερψηφίσουν ή να καταψηφίσουν σε
µονοεδρικές περιφέρειες… Το σύστηµα των συνελεύσεων στην Κούβα
εκλέγει, ελέγχει ή και ανακαλεί τους αντιπροσώπους του, των οποίων η
αµοιβή δεν υπερβαίνει το µέσο µισθό, ακολουθώντας την παράδοση της

Παρισινής Κοµµούνας και των σοβιέτ του 1905 και 1917. Παρά τη
δηµοκρατική δοµή του συστήµατος των συνελεύσεων, ο ιός της
γραφειοκρατίας έχει πλήξει και την Κούβα. Αντικειµενική βάση της ο
καταµερισµός εργασίας κυβερνώντων κυβερνωµένων, η δυνατότητα
απόσπασης των πρώτων απ’ τους δεύτερους και συνακόλουθα οι
αντίστοιχες γραφειοκρατικές στρεβλώσεις, χωρίς όµως η Κούβα να
εκφυλιστεί στο βαθµό του «υπαρκτού σοσιαλισµού».

Η ΚΟΥΒΑ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΟ ΣΤΑΥΡΟ∆ΡΟΜΙ
«ΑΝΟΙΓΜΑ» ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ
Μετά την πτώση του «υπαρκτού σοσιαλισµού» η Κούβα
αντιµετωπίζει δισεπίλυτα προβλήµατα, που κλονίζουν την
οικονοµία της. Εκτός απ’ τον εµπορικό αποκλεισµό που έχουν
επιβάλει οι ΗΠΑ, η Κούβα έχασε τη δυνατότητα ευνοϊκής
σχετικά µεταχείρισης απ’ την ΕΣΣ∆ µε την αγορά της ζάχαρης
σε υψηλότερες τιµές απ’ τη διεθνή αγορά και την πώληση
πετρελαίου σε χαµηλότερες τιµές. Σήµερα, υπό την επίδραση
της παγκόσµιας κρίσης έχει πληγεί ο τουρισµός, που αποτελεί
πλέον την εθνική βιοµηχανία της χώρας. Η τιµή του νικελίου,
του βασικού εξαγώγιµου αγαθού έχει κατρακυλήσει στο 1/3
της τιµής του 2008. Σ’ αυτές τις συνθήκες αναδεικνύονται
εντονότερα οι διαρθρωτικές αδυναµίες της κουβανικής
οικονοµίας, όπως: η έλλειψη πρώτων υλών και ενεργειακών
πηγών, µια υπανάπτυκτη παρά την πρόοδό της βιοµηχανία, η
ανεπάρκεια της αγροτικής παραγωγής, η ανάγκη εισαγωγής
µεγάλης ποικιλίας προϊόντων, η έλλειψη πιστώσεων. Παρ’ όλα
αυτά, η Κούβα δεν κατέρρευσε οικονοµικά ούτε υπέκυψε στον
καπιταλισµό. Αγωνίζεται να διατηρήσει τις σοσιαλιστικού
χαρακτήρα πολιτικές, οικονοµικές και κοινωνικές κατακτήσεις,
να διατηρήσει το κοινωνικά ανθρώπινο στοιχείο της, που την
ανέδειξε σε κοινωνία υποδειγµατική στο πάνθεο των
τριτοκοσµικών χωρών, αλλά και δύναµη διεθνικιστικής
αλληλεγγύης στους χειµαζόµενους λαούς και συµπαράστασης
στους αγωνιζόµενους, όπου γης για ελευθερία, δικαιοσύνη
και κοινωνική αλλαγή. Το ερώτηµα και πάλι είναι αν ο
σοσιαλισµός σε µια µικρή και οικονοµικά αδύναµη χώρα
µπορεί να επιβιώσει σε µιαν εποχή άκρας επιθετικότητας του

ολοκληρωτικού καπιταλισµού και αποχαλίνωσης των
διεθνών αγορών. Το καθεστώς στην Κούβα επιχειρεί µια
τονωτική ένεση στην οικονοµία µε τη δηµιουργία
ιδιωτικών επιχειρήσεων, ώστε να ενισχυθεί η ανάπτυξη
και να απορροφηθούν οι 500 χιλιάδες εργαζόµενοι απ’
τον υπερφορτωµένο δηµόσιο τοµέα. Ιδιωτικές
επιχειρήσεις αναπτύσσονται στον αγροτικό τοµέα
(ατοµικές ή συνεταιριστικές) στον τοµέα των υπηρεσιών
(εστιατόρια, ταξί, ελεύθεροι επαγγελµατίες). Θα
παραχωρηθεί µεγαλύτερη αυτονοµία στις κρατικές
επιχειρήσεις στη λήψη των οικονοµικών αποφάσεων.
Πίεση ασκείται, µε αποτελέσµατα ήδη στον τουριστικό
τοµέα, για δραστηριοποίηση πολυεθνικών επιχειρήσεων.
Η εµφάνιση της ιδιωτικής επιχείρησης σε περιορισµένη
κλίµακα αποτελεί βέβαια υποχώρηση απ’ την
κοινωνικοποίηση των παραγωγικών µέσων και των
αγαθών, δεν είναι όµως άγνωστη στη µαρξιστική αντίληψη και πρακτική. Παρόµοια οικονοµική πολιτική είχε
εφαρµόσει ο Λένιν το πρώτο διάστηµα στην ΕΣΣ∆, για να
τονωθεί η υπανάπτυκτη ακόµη οικονοµία. Την ίδια τακτική
των «µεταρρυθµίσεων» και της «σοσιαλιστικής αγοράς»
υιοθέτησαν αρχικά οι χώρες του «υπαρκτού σοσιαλισµού», που τελικά εξελίχτηκαν σε άγριο καπιταλισµό.
Στην πρώτη περίπτωση το πείραµα υπήρξε παροδικό. Στη
δεύτερη, όµως, αποδείχτηκε δούρειος ίππος του
καπιταλισµού. Η Κούβα βρίσκεται σε κρίσιµο
σταυροδρόµι. Η ηγεσία της διαβεβαιώνει ότι δεν θα
παρεκκλίνει απ’ το σοσιαλισµό. Όµως ήδη η µικροµεσαία,
ιδιωτική οικονοµία παράγει το 30% του ΑΕΠ. Για να είναι
προσωρινή αυτή η υποχώρηση πρέπει η πολιτική
πρωτοπορία πρώτ’ απ’ όλα να αποτρέψει τη διαφθορά
τµήµατος της κοινωνίας αλλά και του κόµµατος απ’ τις
Σειρήνες του κέρδους.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ

ΠΟΥ ΕΚΑΝΕ ΤΗΝ

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

ΠΡΑΞΗ
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΕΛΑΦΡΟΥ

Ο ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΣ ΤΟΝ ΜΙΣΕΙ
ΓΙΑΤΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΥΒΑ ΝΙΚΗΣΕ ΚΙ ΑΝΤΕΞΕ
ΟΙ ΕΡΓΑΤΙΚΕΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ 21ΟΥ ΑΙΩΝΑ
ΘΑ ΕΧΟΥΝ ΜΕΣΑ ΤΟΥΣ ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΤΟΥ ΦΙΝΤΕΛ
Ο Φιντέλ Κάστρο είναι νεκρός, ζήτω ο Φιντέλ! Με αυτά τα λόγιαο αδελφός του
Φιντέλ, Ραούλ, ανακοίνωσε το θάνατο του µεγάλου επαναστάτη ηγέτη. Κι έκλεισε
τη σύντοµη ανακοίνωση µε τη θρυλική πολεµική κραυγή του Φιντέλ και του Τσε,
από τις δύσκολες µέρες του αντάρτικου στη Σιέρα Μαέστρα: «Hasta la victoria
siempre! («Μέχρι την τελική νίκη»). Ο κοµµουνιστής ηγέτης που επέζησε από
αναρίθµητες απόπειρες δολοφονίας οργανωµένες από τη CIA (πάνω από 600
έχουν καταγράψει οι Κουβανοί), πέθανε 90 χρονών. Ο ίδιος, που αγαπούσε µε
πάθος τη ζωή αλλά κοίταξε στα µάτια το θάνατο, βαθιά υλιστής, έκανε πλάκα
* στη φωτό ο Κάστρο µε τον Σοβιετικό κοσµοναύτη Γιούρι Γκαγκάριν

ακόµα και µε το θάνατό του: «Μην ανησυχείτε, απλά έκανα πρόβα το θάνατό µου»,
είπε όταν συνήλθε µετά από λιποθυµία στο βήµα µιας συγκέντρωσης το 2001. Ήταν
προετοιµασµένος. «Για όλους έρχεται η ώρα µας, αλλά οι ιδέες των Κουβανών
Κοµµουνιστών θα παραµείνουν ως απόδειξη πως αν λειτουργήσουµε µε θέρµη και
αξιοπρέπεια, µπορούµε να κατακτήσουµε τα υλικά και τα πολιτιστικά αγαθά που
χρειάζονται οι άνθρωποι», είχε πει τον Απρίλη στο συνέδριο του ΚΚ Κούβας.
Για τον Φιντέλ Κάστρο, που συγκλόνισε τα νιάτα και την ύπαρξη εκατοµµυρίων
ανθρώπων σε όλο τον κόσµο, θα µπορούσαµε να γράφουµε και να µιλάµε ώρες
ατελείωτες, περισσότερες κι απ’ όσες συνήθιζε να µιλά ο ίδιος στις κατάµεστες πλατείες
της Αβάνας. Αξίζει όµως να σηµειώσουµε τους λόγους που το κεφάλαιο και οι
ιµπεριαλιστές σε όλο τον κόσµο τον µισούσαν και τον µισούν. Γιατί ο Φιντέλ δεν είναι
εύπεπτος και όσο κι αν το σύστηµα έχει την ικανότητα όλα να τα αφοµοιώνει (ειδικά
µετά θάνατο), σε όλα να φορά γραβάτα και κουστούµι, ο Φιντέλ είναι από την πάστα
των αγωνιστών που δεν αγιοποιείται, όπως ο Λένιν, αυτός ο αξεπέραστος
αποσυνάγωγος στην προϊστορία της ανθρωπότητας που ζούµε.
Πρώτο, γιατί ο Φιντέλ ήταν επαναστάτης της πράξης και όχι µόνο των λόγων, που
ήξερε πως η επανάσταση δεν έρχεται µοιρολατρικά, πως οι συνθήκες δεν ωριµάζουν
από µόνες τους, αλλά µε την αποφασιστική, τολµηρή και ριψοκίνδυνη παρέµβαση της
πρωτοπορίας, που έχει µελετήσει καλά τις συνθήκες, τις δυνατότητες, τους
συσχετισµούς, αλλά και το τρόπο της ανατροπής τους. Γι’ αυτό επιτέθηκε στις 26 Ιούλη
1953 στο φρούριο Μονκάδα της Αβάνας µε 118 µαχητές και γι’ αυτό επέστρεψε το
1956 µε το θρυλικό Γκράνµα και 82 αντάρτες, που αποδεκατίστηκαν µε την
αποβίβαση.
∆εύτερο, γιατί ο Φιντέλ µαζί µε το Κίνηµα της 26ης Ιούλη, που συνέβαλε στη
δηµιουργία του Κοµµουνιστικού Κόµµατος Κούβας νίκησε! Έσπασε το «∆εν
µπορούµε». Είχε την τόλµη και την ευφυΐα να πραγµατοποιήσει ρήξη και τοµή µε την
παραδοσιακή και ηττηµένη Αριστερά, να συνδέσει άρρηκτα το κοινωνικό ζήτηµα µε
την απελευθέρωση από τη στυγερή δικτατορία του Μπατίστα και την άθλια µετατροπή
της Κούβας σε χαµαιτυπείο των ΗΠΑ, να απαντήσει επαναστατικά, προχωρώντας σε
συνολική ρήξη µε τον ιµπεριαλισµό και το κεφάλαιο, σε σοσιαλιστική οικοδόµηση.
Τρίτο, γιατί ο Φιντέλ και η επαναστατική Κούβα άντεξαν αν και βρίσκονταν στο «στόµα
του λύκου», δηλαδή ακριβώς δίπλα στις ΗΠΑ. Παρά το φονικό οικονοµικό
αποκλεισµό (εµπάργκο) από το 1960. Η Κούβα δεν εξαγοράστηκε από τις ΗΠΑ,
ακόµα και µετά την κατάρρευση της ΕΣΣ∆ και του υπαρκτού σοσιαλισµού το 1989,
που οδήγησε σε τροµερά µεγάλα οικονοµικά προβλήµατα, λόγω και του στρεβλού
σχεδιασµού της Κοµεκόν. Ακόµα και τώρα που το κεφάλαιο προσπαθεί να βρει
δρόµους κυριαρχίας µέσα στο νησί και που ο πρόεδρος Μπάρακ Οµπάµα επισκέφτηκε
την Αβάνα (Μάρτης 2016), ο Φιντέλ δεν έσκυψε ταπεινά το κεφάλι µπροστά στον

πανίσχυρο γείτονα, αλλά «έβγαλε γλώσσα». Αφού θύµισε όλα τα εγκλήµατα των ΗΠΑ
τόνισε: «Ήµαστε ικανοί να παράγουµε τα τρόφιµα και τον υλικό πλούτο που
χρειαζόµαστε. ∆εν χρειαζόµαστε να µας χαρίσει τίποτα η αυτοκρατορία. Οι
προσπάθειές µας θα είναι νόµιµες και ειρηνικές, γιατί είµαστε ταγµένοι στον αγώνα για
την ειρήνη και την αδελφοσύνη όλων των ανθρώπων που ζούµε σε αυτόν τον
πλανήτη».
Τέταρτο, γιατί ο Φιντέλ και η επαναστατική Κούβα δεν έµειναν ήσυχοι, στο σπίτι τους,
όταν κατέκτησαν την εξουσία. Μετέφεραν τη φλόγα και τα όπλα της επανάστασης, µε
µαχητές αλλά και χιλιάδες γιατρούς, όπου κάποιος εξεγερµένος λαός τους είχε ανάγκη
(από την Λατινική Αµερική µέχρι την Αφρική), υλοποιώντας έναν µάχιµο διεθνισµό,
πολύ µακριά από την εξουσιαστική λογική της Μόσχας ή της Κίνας. Μάλιστα, στη
σεισµογενή δεκαετία του ‘60, προσπάθησαν να διαµορφώσουν µια ανατρεπτική
αντιιµπεριαλιστική διεθνιστική στρατηγική για «ένα, δύο, τρία πολλά Βιετνάµ», η οποία
βέβαια αντιµετωπίστηκε εχθρικά από τους θιασώτες της «ειρηνικής συνύπαρξης»
µεταξύ του υπαρκτού καπιταλισµού και του εκµεταλλευτικού «υπαρκτού
σοσιαλισµού».
Η Κούβα δεν ήταν βέβαια κάποιος σοσιαλιστικός παράδεισος (πως θα µπορούσε
άλλωστε, µια καθυστερηµένη χώρα οκτώ εκατοµµυρίων). Σε µια πορεία ανακόπηκε η
επαναστατική δυναµική και αναπτύχθηκε η αποξένωση της εργατικής τάξης και του
λαού από τα µέσα παραγωγής και την εξουσία, χωρίς όµως να εκφυλιστεί σε τέτοιο
βαθµό όπως στην ανατολική Ευρώπη. Οι Κουβανοί κοµµουνιστές το πάλεψαν και
αναζήτησαν µαζί µε πρωτοπόρες επαναστατικές τάσεις τη δεκαετία του 60 και άλλους
δρόµους σοσιαλιστικής και κοµµουνιστικής οικοδόµησης. Έφτασαν στα όρια τους,
συγκρούστηκαν µε αυτά αλλά για να τα ξεπεράσουν έπρεπε να συναντήσουν ένα
ακόµα κύµα επαναστατικής ανόδου στην Λ. Αµερική και γενικότερα.
Ο Φιντέλ ήταν ο τελευταίος µεγάλος επαναστάτης του 20ου αιώνα. Η κουβανική
επανάσταση ήταν η πιο προωθηµένη από τις αντιιµπεριαλιστικές επαναστάσεις του
1955-75, µε τελευταία των Σαντινίστας (1979). Στη συνέχεια ζούµε το µεγάλο κύµα
της αντεπανάστασης και της καπιταλιστικής ανασυγκρότησης, του περάσµατος στον
ολοκληρωτικό καπιταλισµό. Η επανάσταση, πιο αναγκαία από ποτέ, µοιάζει
εξορισµένη. Η βαθιά δοµική καπιταλιστική κρίση, που έσκασε το 2008 κι ακόµα δεν
µπορεί ξεπεραστεί, πέταξε στα σκουπίδια το «Τέλος της Ιστορίας». Οι σηµερινές
αντιθέσεις, οι εφιαλτικοί κίνδυνοι και οι ασύλληπτες δυνατότητες διαµορφώνουν την
κατεξοχήν εποχή των εργατικών κοµµουνιστικών επαναστάσεων στον 21ο αιώνα.
Εκεί, οι επαναστάτες του παρόντος και του µέλλοντος θα έχουν µαζί τους, µέσα τους,
το ασίγαστο πάθος του Φιντέλ, του Τσε, του Καµίλο και των µπαρµπούδος, των
γενειοφόρων ανταρτών που µπήκαν στην Αβάνα.

ΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ

«ΘΑΥΜΑ»
ΤΗΣ ΚΟΥΒΑΣ
ΤΟΥ ΑΡΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ

∆ωρεάν εµβόλια για τον καρκίνο του πνεύµονα. Πενήντα χιλιάδες γιατροί που
προσέφεραν δωρεάν υπηρεσίες στις φτωχότερες χώρες του κόσµου. Κέντρα υγείας
και φαρµακεία σε κάθε γειτονιά, για την παροχή ιατροφαρµακευτικής φροντίδας σε
όλους τους πολίτες. Εξαιρετικά χαµηλά ποσοστά βρεφικής θνησιµότητας που κάνουν
άλλες χώρες όπως οι ΗΠΑ να θυµίζουν περιοχές του Τρίτου Κόσµου.
Η λίστα µε τα επιτεύγµατα της Κούβας θα µπορούσε να γεµίσει ολόκληρη τη σελίδα.
Ο λόγος όµως για τον οποίο το νησί του Φιντέλ Κάστρο αποτελεί πρότυπο στο
χώρο της υγείας και προκαλεί οργισµένες αντιδράσεις στους θιασώτες του
καπιταλισµού δεν είναι το τι επιτεύχθηκε αλλά γιατί επιτεύχθηκε. Αποµακρύνοντας τον
παράγοντα κέρδος από την εξίσωση των παρεχόµενων υπηρεσιών υγείας το
σύστηµα της Κούβας δεν είναι µόνο ποσοτικά καλύτερο σε ορισµένους τοµείς αλλά
ποιοτικά διαφορετικό απ’ ότι έχει να προσφέρει η βιοµηχανία της υγείας στις χώρες
της ∆ύσης.

Η προφανής διαφορά είναι ότι όλες οι υπηρεσίες παρέχονται
ισότιµα και δωρεάν σε όλους τους πολίτες. Τη στιγµή που στις
ΗΠΑ άποροι ασθενείς σχηµατίζουν ουρές χιλιοµέτρων στο
τσουχτερό κρύο για να δουν έναν οφθαλµίατρο ή
οδοντίατρο (προσφορά κάποιων ΜΚΟ που παλαιότερα
δραστηριοποιούνταν στην υποσαχάρεια Αφρική ή τη λατινική
Αµερική), στην Αβάνα πρέπει να περπατήσουν λίγες δεκάδες ή
εκατοντάδες µέτρα για τις ίδιες ακριβώς υπηρεσίες.
Προφανώς οι συνθήκες σε αρκετά νοσοκοµεία απέχουν πολύ
από το να είναι τέλειες — και δεν θα µπορούσαν να είναι εν
µέσω του ανθρωποκτόνου εµπορικού αποκλεισµού των
ΗΠΑ που αφορά και τον ιατρικό εξοπλισµό. Είναι επίσης
γεγονός ότι οι κτιριακές εγκαταστάσεις που προσφέρονται σε
ξένους ασθενείς είναι κλάσεις ανώτερες, καθώς ο ιατρικός
τουρισµός αποτελεί µια σηµαντική πηγή συναλλάγµατος για
την Κούβα. Οι παροχές όµως παραµένουν καθολικές, δωρεάν
και κυρίως πολύ υψηλού επιπέδου.
Η διαφορά του κουβανικού µοντέλου σε σχέση µε αυτό του
δυτικού καπιταλισµού γίνεται ευκολότερα αντιληπτή στον
χώρο της έρευνας και παρασκευής φαρµάκων. Οι πρόσφατες
περιπτώσεις εξάπλωσης ιών, όπως ο Έµπολα, απέδειξαν ότι οι
πολυεθνικές του φαρµάκου εγκαταλείπουν σταδιακά την
έρευνα για εµβόλια και άλλα φάρµακα που παρέχονται µια
µόνο φορά και δεν δηµιουργούν σχέση «εξάρτησης» µε τον
καταναλωτή. Η σχετική έρευνα µπορεί να συνεχιστεί
αποτελεσµατικά µόνο σε δηµόσια πανεπιστήµια και
ερευνητικά κέντρα, τα οποία δεν προσπαθούν να
εξασφαλίσουν χρηµατοδότηση από τον ιδιωτικό τοµέα. Η
Κούβα παρείχε αυτές τις (σπάνιες πλέον) συνθήκες στους
επιστήµονές της ενώ παράλληλα έστρεψε την έρευνα στην
πρόληψη — προκειµένου να αντιµετωπίσει και τις ελλείψεις
φαρµάκων που προκαλεί το εµπάργκο.
Η ανάπτυξη του πρώτου στον κόσµο εµβολίου για τον
καρκίνο του πνεύµονα, η δηµιουργία φτηνών γενόσηµων, η
αντιµετώπιση της µετάδοσης του AIDS από την µητέρα στο
παιδί και µια σειρά από δείκτες, όπως αυτός της βρεφικής
θνησιµότητας, είναι µερικές από τις αποδείξεις ότι µόνο ένα
δηµόσιο σύστηµα υγείας και έρευνας µπορεί να προσφέρει
επαρκή κάλυψη για τον πληθυσµό ακόµη και κάτω από τις πιο
αντίξοες συνθήκες.

∆ΙΕΘΝΙΣΜΟΣ
ΑΥΤΑΠΑΡΝΗΣΗ&
ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ
ΤΩΝ ΚΩΣΤΑ ΓΟΥΣΗ
& ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΙΧΑΗΛΙ∆Η

Σε έναν ιστορικό λόγο του τo 1987 για τα 20 χρόνια από τη δολοφονία
του Τσε Γκεβάρα, ο Φιντέλ Κάστρο είχε κλείσει µε τα λόγια του Χοσέ
Μαρτί: «Μπορεί να υπάρχουν άνθρωποι χωρίς αξιοπρέπεια, υπάρχουν
όµως και άνθρωποι που σηκώνουν στις πλάτες τους την αξιοπρέπεια
πολλών ανθρώπων!». Αυτό ο φόρος τιµής του Φιντέλ προς τον Τσε
αποδίδεται αυτές τις µέρες στον ίδιο τον Φιντέλ από τη µια άκρη του
πλανήτη µέχρι την άλλη, από το αντιφασιστικό Ντονµπάς και τη Ροζάβα,
µέχρι το Νεπάλ, το Αλγέρι και την κοιλιά του θεριού, τις ΗΠΑ.
Το κίνηµα “Black Lives Matter”, που γεννήθηκε ως απάντηση στην
καταστολή, τις δολοφονίες και τον ρατσισµό κατά µαύρων πολιτών,
έγραψε: «Ξυπνώντας σε έναν κόσµο χωρίς τον Φιντέλ, νιώθουµε να µας
κατακλύζει η αίσθηση της απώλειας, µπερδεµένη µε κάποια αισθήµατα
φόβου και άγχους». «Η επανάσταση υπερβαίνει τα σύνορα. Πρέπει να
δοθούµε στους αγώνες των λαών, να δανείσουµε τις φωνές µας, τα
σώµατα µας και τους διαθέσιµους πόρους για απελευθερωτικούς αγώνες
που µπορεί να φαντάζουν πολύ µακριά από την αµεσότητα της
καθηµερινής µας ύπαρξης».

Η σχέση άλλωστε του Φιντέλ µε το µαύρο κίνηµα και τους Μαύρους
Πάνθηρες κρατάει από παλιά. Η Assata Shakur, η πρώτη µαύρη γυναίκα
που µπήκε στη λίστα των πιο καταζητούµενων στις ΗΠΑ µε αµοιβή 2
εκ.δολ. για την επαναστατική της δράση, κατάφερε να δραπετεύσει από τις
φυλακές των ΗΠΑ και µε τη βοήθεια των συντρόφων της έφτασε στην
Κούβα όπου αναγνωρίστηκε πρόσφυγας το 1984. Ζει στην Κούβα µέχρι
σήµερα παρά τις ασφυκτικές πιέσεις των ΗΠΑ, που στις τελευταίες
συνοµιλίες έθεσαν την έκδοσή της ως έναν από τους όρους για τη µερική
χαλάρωση του εµπάργκο.
Το µεγαλείο όµως αυτής της µικρής χώρας των 11 εκατοµµυρίων είναι
ακριβώς αυτό. Σε αντίθεση µε τις καπιταλιστικές κοινωνίες που έχουν
απόλυτη προτεραιότητα το κέρδος, στην Κούβα απόλυτη προτεραιότητα
είναι η επίλυση των κοινωνικών προβληµάτων και η άνοδος του βιοτικού
επιπέδου. Μόνο που η Κούβα δεν έβαλε ποτέ στη ζυγαριά απ’ τη µια αυτή
την προτεραιότητα και απ’ την άλλη τις αρχές του διεθνισµού. Η
προσήλωση στο διεθνισµό ήταν ο δικός της απαράβατος όρος µε βαρύ
τίµηµα αλλά τεράστιο ηθικό πλεονέκτηµα.
Όταν ανέλαβε την Προεδρία των ΗΠΑ ο Τζίµι Κάρτερ (1977 – 81)
δήλωσε πρόθυµος να οµαλοποιηθούν οι σχέσεις µε την Κούβα, µε
προϋπόθεση την αποχώρηση των κουβανικών στρατευµάτων από την
Αγκόλα. Την απάντηση όµως την είχε δώσει ήδη ο Φιντέλ Κάστρο σε
οµιλία του στον ΟΗΕ το 1975 στη Νέα Υόρκη: «Μερικοί ιµπεριαλιστές
αναρωτιούνται, γιατί οι Κουβανοί βοηθούν τους Αγκολέζους, ποια είναι τα
συµφέροντά µας. Είναι συνηθισµένοι να σκέφτονται ότι µια χώρα κάνει
κάτι µόνο σε αναζήτηση πετρελαίου, διαµαντιών, άνθρακα και άλλων
φυσικών πόρων. Όχι, τα συµφέροντά µας δεν είναι υλικά και είναι λογικό
οι ιµπεριαλιστές να µην µπορούν να το καταλάβουν αυτό. Τα κριτήριά τους
είναι βασισµένα µόνο σε σωβινιστικά, εθνικιστικά, εγωιστικά κριτήρια.
Εµείς φέρουµε εις πέρας το διεθνιστικό µας καθήκον να βοηθήσουµε τον
λαό της Αγκόλα!».
Γι’ αυτό οι 25.000 Κουβανοί που πήγαν στην Αγκόλα έµειναν µέχρι τέλους
και 2.000 απ’ αυτούς έπεσαν µαχόµενοι το ρατσιστικό καθεστώς του
απαρτχάιντ. 300.000 Κουβανοί γιατροί, τεχνικοί και προσωπικό πέρασαν
τα επόµενα 15 χρόνια απ’ την Αγκόλα για να βοηθήσουν να στεριώσει η
νεαρή δηµοκρατία και να αντέξει τις συνεχείς επιθέσεις του
αποικιοκρατικού στρατού της Νότιας Αφρικής. Κι αυτό είναι µόνο ένα
παράδειγµα από τα αναρίθµητα όπου η Κούβα τίµησε την ηρωική
παράδοση του Ισπανικού εµφυλίου και των ∆ιεθνών Ταξιαρχιών.

Πίσω από τη συλλογική συγκίνηση στη Λατινική Αµερική για το θάνατο
του Φιντέλ βρίσκεται η σχέση του µε όλα τα απελευθερωτικά κινήµατα, το
FARC και το ELN της Κολοµβίας, το MIR του Περού, τους Σαντινίστας της
Νικαράγουα, το FSLN του Ελ Σαλβαδόρ, η σχέση του µε τον Αλιέντε που
δεν άκουσε τις συµβουλές του να εκκαθαρίσει τον στρατό απ’ τα
ακροδεξιά στοιχεία και σκοτώθηκε µαχόµενος µε το όπλο που του ‘χε
δωρίσει ο Φιντέλ, η σχέση του µε τον Τσάβες και τους τσαβίστες που
ανέτρεψαν το αµερικανοκίνητο πραξικόπηµα το 2002. Το µικρό νησί της
Καραϊβικής ήταν πάντα ελεύθερη και φιλόξενη γη για κατατρεγµένους
επαναστάτες/τριες, χώρος εκπαίδευσης και προστασίας.
Η παράδοση της αλληλεγγύης συνεχίστηκε µετά το ’90 µε πολύπλευρες
πρωτοβουλίες, όπως η παροχή ιατρικού δυναµικού σε πολλές περιπτώσεις
από τη Βενεζουέλα µέσα από σταθερές συµφωνίες, µέχρι την Αϊτή µετά το
σεισµό του 2010 και τη µάχη κατά του ιού Έµπολα στη ∆υτική Αφρική.
Γιατί Κούβα του Φιντέλ δεν σηµαίνει απλά και µόνο «υπερασπίζοµαι το
σπίτι µου και την αξιοπρέπειά
µου» αλλά βάζω τρικλοποδιές
στα τέρατα σε κάθε άκρη της γης
και δίνω το χέρι σε όποιον
σηκώνεται. Γι’ αυτό το «Πατρίδα
ή
θάνατος»
του
Φιντέλ
επανανοηµατοδοτεί το εθνικό και
λαϊκό στοιχείο µε περιεχόµενο
βαθιά αντιµπεριαλιστικό και
ουσιαστικά διεθνιστικό. Κι αυτή η
κληρονοµιά συνίσταται, όπως
σηµειώνει το Λαϊκό Μέτωπο για
την
Απελευθέρωση
της
Παλαιστίνης «στην οικοδόµηση
επαναστατικών
συµµαχιών
ανάµεσα στις προοδευτικές
δυνάµεις και τους αγωνιζόµενους
λαούς
του
κόσµου».
Η
αυταπάρνηση που έδειξε ο
Φιντέλ σε αυτό το σκοπό είναι και
η µεγαλύτερη συνεισφορά του
στην πανανθρώπινη υπόθεση της
κοµµουνιστικής χειραφέτησης.

Ο ΦΙΝΤΕΛ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ∆ΟΓΜΑ ΤΙΝΑ
Στο πρόσωπο του Φιντέλ συµπυκνώθηκε τα τελευταία χρόνια η συλλογική
κατάκτηση του κουβανέζικου λαού να παραµείνει όρθιος µετά την κατάρρευση του
«σοσιαλιστικού στρατοπέδου» παρά το εµπάργκο και την ιµπεριαλιστική
επιθετικότητα. Ο Φιντέλ, µαέστρος της επαναστατικής ηγεσίας και της διαλεκτικής
σχέσης µε τις µάζες γνώριζε πολύ καλά ότι οι «στρατιές των ηττηµένων» τη
δεκαετία του ‘90, διεθνώς αποδεκατισµένες και αποπροσανατολισµένες,
χρειάζονται σηµεία αναφοράς για να ανασυνταχθούν. Γι’ αυτό και η
συγκλονιστική απόφαση «καλύτερα να βουλιάξει το νησί παρά να ενδώσει στον
ιµπεριαλισµό» ήταν τροχιοδεικτική βολή προς το µέλλον.
Οι κυρίαρχες τάξεις, µεθυσµένες από τις εξελίξεις, τυφλώνονταν από την
αλαζονεία τους, αλλά η πολιτική οξυδέρκεια του Φιντέλ διέβλεπε ότι η ταξική πάλη
σε ένα τοπίο οξύτατων κοινωνικών αντιθέσεων και η συσσωρευµένη πολιτική
πείρα των αγώνων θα επεφύλασσαν νέες εκπλήξεις. Και πράγµατι στους
λατινοαµερικάνικους ριζοσπαστισµούς των δύο τελευταίων δεκαετιών µε όλη την
ορµητική δυναµική και τους περιορισµούς τους, ο Φιντέλ και η Κούβα ήταν το
κόκκινο νήµα µεταξύ του παρελθόντος και του µέλλοντος στην ιστορία που πάντα
συνεχίζεται.
Με το παγκόσµιο κύµα συγκίνησης που έχει συνεγείρει µε το θάνατό του αλλά και
το µίσος που συγκέντρωσε από τους θιασώτες του καπιταλισµού δε µπορεί παρά
να γεµίζει αυτοπεποίθηση και ευθύνες τα κοµµουνιστικά και επαναστατικά ρεύµατα
σε όλη τη γη. Σήµερα, σε συνθήκες καπιταλιστικής κρίσης µε την ακροδεξιά
διεθνώς σε άνοδο και την εκλογή Τράµπ, η αριστερά του αφηρηµένου
κοσµοπολιτισµού που υποστέλλει τις σηµαίες του αντιµπεριαλισµού, που βλέπει
µόνον το ρεαλισµό «εντός των πλαισίων του συστήµατος», της «συνέχειας του
κράτους», του µικρότερου κακού κ.ο.κ. είναι µια αριστερά που ανίκανη και
ανήµπορη θα ενσωµατώνεται στους κυρίαρχους σχεδιασµούς.
Το ίδιο ανήµπορη είναι και η αριστερά που µπροστά στους συντριπτικά αρνητικούς
συσχετισµούς παραιτείται από τη µάχη της ηγεµονίας και τη δυνατότητα του
µετασχηµατισµού της λαϊκής οργής σε ένα νέο ιστορικό µπλοκ εξουσίας όπου οι
υποτελείς και εκµεταλλευόµενες τάξεις θα γίνουν ηγεµονική δύναµη της κοινωνίας.
Είναι αυτή η ανεξάντλητη δύναµη του παραδείγµατος της Κουβανέζικής
Επανάστασης και της ανατροπής του καπιταλισµού που φοβίζει, γιατί θυµίζει ότι
πάντα υπάρχει εναλλακτική, ιστορικά συγκεκριµένη, επιστηµονικά τεκµηριωµένη
και συνειδητά προσδιορισµένη. Το παράδειγµα του Φιντέλ και της Κούβας είναι
ιστορικό τεκµήριο πως όταν όλα φαίνονται αδύνατα, ο λαός µπορεί να τα κάνει
δυνατά.

Ο
ΦΙΝΤΕΛ
& Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΝ
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΕΛΑΦΡΟΥ

Ο Φιντέλ Κάστρο ακόµα και µετά το θάνατό του συγκέντρωσε
το µίσος των κυρίαρχων. «Τύραννος», «δικτάτορας»
χαρακτηρίστηκε από όσους µετατρέπουν ακόµα και την αστική
δηµοκρατία σε πουκάµισο αδειανό και κοινοβουλευτικό
ολοκληρωτισµό. Απ’ όσους θεωρούν απαραβίαστες «∆έκα
εντολές» τις επιταγές της «αγοράς», δηλαδή των πολυεθνικών
πολυκλαδικών µονοπωλίων και του κεφαλαίου. Απ’ όσους
δεν µπορούν να βήξουν καν χωρίς να πάρουν την άδεια της
Μέρκελ ή του ΣΕΒ. Το συγκλονιστικό τελευταίο αντίο που
επιφύλαξε ο λαός της Κούβας στον κοµαντάντε Φιντέλ είναι η
καλύτερη απάντηση.
Σε αρκετές πιο ζυγιασµένες τοποθετήσεις επιλέγεται για τον
Φιντέλ Κάστρο ο χαρακτηρισµός «Ο τελευταίος επαναστάτης»
ή «Ο τελευταίος κοµµουνιστής». Αναγνωρίζεται δηλαδή πως
ήταν επαναστάτης αλλά σηµειώνεται ως ο τελευταίος. Η εποχή
των επαναστάσεων και του κοµµουνισµού έχει κλείσει µαζί µε
τον «αιώνα των άκρων» (κατά Χοµπσµπάουµ), τον 20ό αιώνα.
Από κοντά και η αριστερή γελοιογραφία του Αλ. Τσίπρα, που
προσπάθησε να προσθέσει ένα «επαναστατικό άρωµα» πάνω
στη βρώµα των µνηµονίων. Η επανάσταση στην Κούβα ήταν
ίσως η πιο προωθηµένη από τις αντιιµπεριαλιστικές
επαναστάσεις µετά τον Β’ Παγκόσµιο Πόλεµο, κατά τη
διάρκεια του µονοπωλιακού σταδίου του καπιταλισµού

(ιµπεριαλισµός). Στράφηκε αποφασιστικά κατά του δικτατορικού
καθεστώτος του Μπατίστα (άρα είχε έντονο το στοιχείο της πάλης για
δηµοκρατικές ελευθερίες), απαίτησε και πήρε στην πορεία τον έλεγχο
συγκεντρωµένων µέσων παραγωγής, ερχόµενη σε σύγκρουση και τελικά
σε ρήξη µε τις ΗΠΑ (άρα είχε ισχυρό αντιιµπεριαλιστικό περιεχόµενο), ενώ
έθετε διαρκώς και σε ανώτερο επίπεδο τα αιτήµατα των εργαζοµένων, των
φτωχών αγροτών κλπ. Η νίκη της επανάστασης επιτεύχθηκε µέσα από την
αποφασιστική δράση του Κινήµατος της 26ης Ιούλη (µε ηγέτη τον Φιντέλ
Κάστρο, τον Ραούλ, τον Τσε, τον Καµίλο Σιενφουέγος) στο αντάρτικο
στην ύπαιθρο, αλλά και την ευρύτερη υποστήριξη και κινητοποίηση στις
πόλεις του Επαναστατικού ∆ιευθυντηρίου Φοιτητών, του Λαϊκού
Σοσιαλιστικού Κόµµατος (έτσι ονοµαζόταν το φιλοσοβιετικό
κοµµουνιστικό κόµµα, το οποίο όµως ήταν πολύ συγκρατηµένο στην
ανάπτυξη του επαναστατικού αγώνα) κι ενός ευρύτατου ρεύµατος
συνδικάτων (η Κούβα είχε σηµαντικό τµήµα εργατικής τάξης για χώρα της
Κεντρικής Αµερικής). Ο Φιντέλ διακηρύσσει για πρώτη φορά δηµόσια το
σοσιαλιστικό χαρακτήρα της επανάστασης, µετά την περίτρανη νίκη
ενάντια στην αµερικανοκίνητη απόβαση στον Κόλπο των Χοίρων (Απρίλης
1961): «Οι ιµπεριαλιστές δεν µπορούν να µας συγχωρέσουν που
οικοδοµούµε την επανάστασή µας, µία σοσιαλιστική επανάσταση,
ακριβώς στο υπογάστριο των Ηνωµένων Πολιτειών». Γιατί
εξακολουθούν να γοητεύουν ο Τσε και ο Φιντέλ και δεν έχουν βυθιστεί
στη λήθη και στην καταισχύνη των ηγετών των τελευταίων δεκαετιών του
ανύπαρκτου σοσιαλισµού; Είναι η τοµή της επανάστασης, που σε ένα
βαθµό έµεινε ανοικτή, που αντηχεί αυτή την µελωδία του µέλλοντος. Γιατί
ο Φιντέλ και οι σύντροφοί του δεν ήταν πραξικοπηµατίες, αλλά
προσδοκούσαν να λειτουργήσει το αντάρτικο ως κριός της πρωτοπορίας,
ως πυροκροτητής της κοινωνικής έκρηξης. Αλλά δεν ήταν κι απ’ αυτούς
που παρατηρούσαν τους δυσµενείς συσχετισµούς για να δικαιολογήσουν
τη συµµόρφωσή και την υποταγή τους.
Ο 21ος αιώνας, που σφραγίζεται ήδη από την µεγάλη δοµική
καπιταλιστική κρίση ιστορικού βάθους, παρότι έχει δώσει ήδη µεγάλα
κινήµατα αντίστασης, δεν έχει αποκαλύψει ακόµα την επαναστατική του
δυναµική. Βαραίνει ακόµα καθοριστικά η ήττα του προηγούµενου
επαναστατικού κύµατος, η κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισµού» και
του ηττηµένου κοµµουνιστικού κινήµατος, η εξευτελιστική ενσωµάτωση
των ρεφορµιστικών και διαχειριστικών τάσεων και κυρίως η αναδόµηση
του καπιταλισµού στο ολοκληρωτικό του στάδιο, µε την κυριαρχία της
βαρβαρότητας και της εργασιακής σκλαβιάς, που δεν έχει βρει ακόµα

απάντηση σε ένα αντίπαλο δέος µε την ανασυγκρότηση του εργατικού
κινήµατος και ενός νέου προγράµµατος και κόµµατος κοµµουνιστικής
απελευθέρωσης. Η ιστορία θα περιγελάσει ξανά όποιον προβλέψει το
τέλος της, το τέλος της επανάστασης και της τάσης της εργατικής
χειραφέτησης. Η εποχή µας εµπεριέχει εκρηκτικές νέες δυνατότητες, που
τροποποιούν την επαναστατική περιπέτεια από την εποχή του Φιντέλ και
του Τσε. Οι αντιθέσεις έχουν γίνει ακόµα πιο δραµατικές, µε την τροµερή
συσσώρευση πλούτου από την µια και φτώχειας από την άλλη. Την ίδια
ώρα ο καπιταλισµός έχει αναπτυχθεί και κυριαρχήσει σε κάθε γωνιά του
κόσµου, εδώ και µερικά χρόνια η πλειονότητα των ανθρώπων κατοικεί σε
πόλεις (για πρώτη φορά στην ιστορία), η εργατική τάξη διεθνώς είναι η
µεγαλύτερη, πιο µορφωµένη, πιο οµογενοποιηµένη αλλά και πιο
κατακερµατισµένη από ποτέ, ένας πολύχρωµος πολυκόσµος που ο
κόσµος του ανήκει. Γι’ αυτό η επανάσταση στην εποχή µας θα είναι της
εργατικής τάξης και των συµµάχων της, αντικαπιταλιστική µε
κοµµουνιστικό προσανατολισµό, απαντώντας και στα νέα ακόµα
βαθύτερα προβλήµατα της ελευθερίας και της δηµοκρατίας, της
απελευθέρωσης των λαών και της ειρήνης, της σωτηρίας του
περιβάλλοντος και του πλανήτη, που µόνο µε αντικαπιταλιστικό
περιεχόµενο µπορούν να αντιµετωπιστούν.
Η επανάσταση είναι σήµερα ακόµα πιο αναγκαία, καθώς το σύγχρονο
κράτος δεν είναι απλώς η Μονκάδα ούτε καν τα Χειµερινά Ανάκτορα, αλλά
µιας συµπαγής λειτουργία εξουσίας, µε κοινοβουλευτισµό µανδύα και
ενηµερωτική τύφλωση, που στηρίζεται όµως στη βία των όπλων και των
τραπεζών, διαπλεκόµενο στενά µε την αστική εξουσία στο εργοστάσιο και
στα διεθνή συµπλέγµατα, τύπου ΕΕ ή άλλων ολοκληρώσεων και ΝΑΤΟ.
Και πρέπει να ανατραπεί, να τσακιστεί από τον εργατικό λαϊκό αγώνα και τα
όργανα πάλης και αντιεξουσίας. Γι’ αυτό θα χρειαστεί όλη η δύναµη της
πρωτοπορίας που κινητοποίησαν ο Φιντέλ και ο Τσε. Τα «αντάρτικα»
όµως της νέας εποχής δεν θα στηθούν στα βουνά ή στις αγροτικές
περιοχές (µε τη γκεβαρική θεωρία του Φοκισµού, δηλαδή της δηµιουργίας
Κέντρου σε κάποια αποµονωµένη περιοχή) αλλά µέσα στις εργατικές
µητροπόλεις, µε χρήση των όπλων του µαζικού επαναστατικού αγώνα.

Ο κόσµος µας έγινε πιο φτωχός. Μια άσβηστη φλόγα που
όσο έκαιγε µας έδινε τη βεβαιότητα ότι το ένδοξο, σχεδόν
µυθικό, παρελθόν που νικούσε µε µια µαγιά 82
αποφασισµένων, άντεχε σε στρατιωτικές επεµβάσεις της
«αήττητης» CIA, κατάφερε να επιβιώσει απέναντι σε 638
απόπειρες δολοφονίες και κυρίως γοήτευε µε ένα µοναδικό
τρόπο φίλους και συµπαθούντες και µπορούσε µε την
«αλάνθαστη» συνταγή του να πυρπολήσει και το δικό µας
µέλλον δεν είναι πλέον εδώ. Το κενό είναι δυσαναπλήρωτο
γιατί η Κούβα ήταν και παραµένει η αχτίδα φωτός µέσα στην
ήττα, παρά τις εσωτερικές της αντιφάσεις. Συµβόλιζε, και
ήταν, η νίκη απέναντι στη συντριβή που δέχτηκαν οι
επαναστατικές ιδέες τον 20ο αιώνα, είτε µέσω του
εκφυλισµού των εκµεταλλευτικών κοινωνιών του υπαρκτού
στην Ανατολή είτε µέσω της ενσωµάτωσης και της
περιχαράκωσης στη ∆ύση.

ΦΙΝΤΕΛ
Ο ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ

ΠΟΥ ΑΛΛΑΞΕ ΤΗ ΡΟΗ

ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΤΟΥ ΛΕΩΝΙ∆Α ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Τι κρατάµε, λοιπόν, πέρα από τη νοσταλγία για µια εποχή που
κλείνει οριστικά;
Το άστρο του Φιντέλ δε θα σβήσει ποτέ επειδή ταυτίστηκε µε την
επανάσταση. Προκάλεσε την ανατροπή του Μπατίστα, οδήγησε
στα άκρα τη σύγκρουσή του µε τον αµερικανικό ιµπεριαλισµό
στο πλαίσιο της κρίσης των πυραύλων τον Οκτώβριο του 1962,
χρηµατοδότησε και υποστήριξε ποικιλοτρόπως επαναστατικά
σκιρτήµατα στη δική µας Αµερική και την Αφρική, αρνούµενος την
µετεξέλιξη του καπιταλισµού και τον ιστορικό συµβιβασµό. ∆εν
υποτάχθηκε στους εκβιασµούς των µαφιόζων και του
ιµπεριαλισµού, επέλεγε τη σύγκρουση µέχρι και στα τελευταία
του, αρνούµενος για παράδειγµα να συναντηθεί µε τον Μπάρακ
Οµπάµα κατά την επίσκεψή του στην Αβάνα τον Μάρτιο του
2016, που ήταν η πρώτη επίσκεψη αµερικανού προέδρου στο
νησί τα τελευταία 88 χρόνια.
Αυτό που επίσης κρατάµε από τον κοµαντάντε είναι ο βαθύς του
ρεαλισµός, η επαφή που διατηρούσε µε τους λαούς που
µάχονταν ενάντια στην αποικιοκρατία και τον ιµπεριαλισµό τις
δεκαετίες του ’60 και του ’70 κι ενάντια στην πείνα πιο
πρόσφατα. Κανείς δεν πρόκειται να καταλάβει το κύρος της
Κούβας και του Φιντέλ αν δεν ακούσει πάµφτωχους
Λατινοαµερικανούς, που όλο το βιος του είναι πέντε ρούχα, να
δηλώνουν ότι οφείλουν το φως τους στους Κουβανούς
γιατρούς, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Μιλάγκρο». Όλα αυτά
είναι λεπτοµέρειες και πιθανά λαϊκισµός για την ανέµελη και
αιθεροβατούσα διανόηση της ∆ύσης. Αυτά όµως είναι που
έκαναν τον χαρισµατικό Φιντέλ να αγαπηθεί από πολλές γενιές
Κουβανών κι εκατοµµύρια εξαθλιωµένων, ανοίγοντας ένα νέο
κεφάλαιο στη σχέση της προσωπικότητας µε την ιστορία, κι όχι
οι επαναστατικοί βερµπαλισµοί. Κι αυτό είναι που κρατάµε κι
εµείς. Όσοι τουλάχιστον αναφερόµαστε στην επαναστατική
δυνατότητα όχι ως µια επαγγελία για ένα αόριστο µέλλον αλλά
ως ιστορική δυνατότητα που µπορεί να γίνεται άµεσο φόβητρο
για τους κυρίαρχους και να κινητοποιεί τους εκµεταλλευόµενους,
διεκδικώντας µικρά και µεγάλα.
Σε αυτές τις µάχες ο Φιντέλ θα είναι παρών,
θα έχει τη δική του θέση στην καρδιά και το µυαλό µας!

hasta
la victoria siempre
λέσχηΑΝΑΙΡΕΣΕΙΣ
νεολαίας, θεωρίας &πολιτισµού