Vous êtes sur la page 1sur 26

G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

Armoni Kitaplarndaki Bas ifrelerinin Karlatrmal


Analizi

Comparative Analysis of Figured Bass in Harmony Books

Doruk ENGR1, R. Erol DEMRBATIR2


1
Uluda niversitesi, Eitim Fakltesi, dorukengur@gmail.com
2
Uluda niversitesi, Eitim Fakltesi, redemir@uludag.edu.tr

ZET
Trkiyede mesleki mzik eitimi verilen kurumlarda armoni eitimi, farkl kaynaklardan
yararlanlarak gerekletirilmektedir. Kaynaklardaki farkllklarn, dorudan ya da dolayl
olarak, armoni eitiminde kullanlan retim yntem ve tekniklerini etkiledii varsaylan bu
almada, kaynaklardaki bas ifrelerinin kuramcnn yaklamn ortaya koyuu ve armoni
derslerinin ileniindeki etkisi gz nnde bulundurularak, bu ifreler arasndaki farkllklarn
belirlenmesinin armoni eitimine katk salayaca dnlmektedir. almada, Trkiyede
yaymlanm olan armoni kitaplarndan retimde yaygn olarak kullanld dnlen Zarife
Bakihanova, Nurhan Cangal, Thodore Dubois, Nikolay Rimski-Korsakov ve Memduh
zdemirin yazm olduu kitaplar ele alnmtr. rneklem olarak seilen kitaplarda kullanlan
bas ifreleri; majr ve minr dizilerin sesleri zerine kurulan sesli akorlar; yaygn olarak
kullanlan yedili ve dokuzlu akorlar ile altere akorlar; geici, ileyici ve abant olarak kullanlan
akorlar ieren tablolar zerinde gsterilerek karlatrmal olarak incelenmitir. Sz konusu
kitaplarn, bas ifreleri asndan nemli farkllklar ierdii belirlenmitir.
Anahtar Kelimeler: Armoni eitimi, Bas ifreleri, Armoni kitaplar.

ABSTRACT
In Turkey, harmony education is being carried out by practicing upon different sources in the
institutions which provides professional music education. This paper in which it is assumed that
the differences in the sources affect directly or indirectly the methods and techniques which are
used in harmony education it is thought that presentation of the differences in figured bass will
contribute the harmony education by taking into consideration the effects of figured bass in the
sources on the doctrinarians presenting his approach and also on the teaching procedures of
harmony classes. In this study; the books written by Zarife Bakihanova, Nurhan Cangal,
Thodore Dubois, Nikolai Rimsky-Korsakov and Memduh zdemir which are considered as
widely-used in education among the books published in Turkey has been discussed. The figured
bass used in the books which are chosen as samples has been analyzed comparatively by the help
of the charts including triad chords on major and minor scales degrees; seventh, ninth, and
altered chords used in common and chords used as auxiliary, passing and Appogiatura. It has
90 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

been determined that the books mentioned above have significant differences in terms of figured
bass.
Keywords: Harmony education, Figured bass, Harmony books.

GR

Barok dnemde dikey mzik kavramnn gelimesi ve bas partisinin nem kazanmas
sonucunda yeni bir notasyon sistemi ortaya kmtr. ifreli bas olarak adlandrlan bu
sistem, mzik parasnn armonik ilerleyiini, tek bir izgi halinde zetlemeyi ve
younlatrmay salayan stenografik kodlardan olumaktadr. (Thma Larousse, 1993,
5/337) 16. yzyln sonlarnda orgculara, elik srasnda kolaylk salayabilmesi
amacyla tasarlanan bu sistem ile eliki, basn altna yazlan ifreler yardmyla, btn
partisyonu okumaya gerek duymadan elik yapabilmekteydi.

Bu ifreler armoniyi belli ederken, doalamaya da olanak salamaktadr. Bu sistemde


eliki, besteci tarafndan yazlan d partilerin arasn, verilen ifrelere bal kalmak
artyla kendi doldurmaktayd.

Armoniyi belirli bir erevede gstermesine karn, yine de akor balanlarnda


serbestlik tanmas, ifreli bas armoni eitiminin de ayrlmaz bir paras yapmtr.

Armoni eitiminde kuramclarn farkl anlay ve yaklamlar olmutur. Bu anlay ve


yaklamlar bas ifrelerine de yansm ve gnmzde armoni eitiminde kullanlan bas
ifrelerinin benzerliklerinin yannda, bir takm farkllklarnn da bulunmasna yol
amtr.

Gnmzdeki armoni bilgisi retileri () akorlarn nitelenmesi ve adlandrlmas


asndan basamaksal ve ilevsel(fonksiyonel) olmak zere iki gruba ayrlmaktadr.
(Cangal, 2005, 15).

Basamaksal armoni anlaynda akorlar kk seslerinin dizideki derecelerine gre I.


basamak akoru, II. basamak akoru gibi isimler alr. Basamaksal armoni anlayndan
daha sonralar benimsenen ilevsel armonide ise akorlar ilevlerine gre adlandrlr.
G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 91

18. yzylda, Rameaunun tonalitenin en nemli sesleri olarak grd I., IV. ve V.
basamak sesleri zerine kurulan akorlarn ana akorlar olarak kabul edilmesi
kuramclar arasnda yaygnlamtr. H. Riemannn 1893te son eklini alan ilevsel
armoni kuramnda dier dereceler zerine kurulan akorlar, ana akorlarn vekili olarak
benimsenmitir. (Cangal, 2005, 15).

Bugn de ilevsel armoni anlaynda, her ne kadar farkl adlandrmalar kullanlsa da,
btn akorlar, ilevleri gz nnde bulundurularak ana akorlarla olan balantlar
belirtilecek ekilde adlandrlmaktadr.

Basamaksal ve ilevsel armoni anlayn beraber kullanarak, akorlarn ilevlerinden


bahsetmelerine ramen bas ifrelerde sadece basamaklar gstermeyi daha uygun gren
armoni retmenleri olduu gibi, bu grte yazlm kuram kitaplar da vardr.

Armoni eitiminde kullanlan bas ifrelerinin aralarndaki farklar sadece ilevsel veya
basamaksal olmalarndan kaynaklanmamaktadr. levsel ve basamaksal ifreler de
kendi ilerinde kk de olsa farkllklar ierebilmektedir.

lkemizde de mzik eitimi veren kurumlarda armoni eitimi, farkl ifreleme


yntemlerini benimsemi kitaplardan faydalanlarak gerekletirilmektedir.

Bu almada, bas ifrelerinin kuramclarn yaklamn ortaya koyuu ve armoni


dersinin ileyiindeki etkisi gz nnde bulundurularak, ifreler arasndaki farklarn
ortaya konulmasnn armoni eitimine katk salayaca dnlmtr.

Bu dnceden hareketle, Trkiyede yaymlanm armoni kitaplarndan yaygn olarak


kullanld varsaylan be kitap, bas ifreleri bakmndan ele alnm ve aralarndaki
farklar belirlenmeye allmtr.

Bu balamda kitaplardaki btn konular incelenmi, bas ifrelerindeki farkllklar


konulara gre ele alnarak verilen tablolar zerinde karlatrlarak incelenmitir.
92 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

Ama

Bu almada, armoni eitiminde kullanlan kaynaklardaki bas ifreleri analiz edilerek,


sz konusu ifrelerdeki farkllklara dikkat ekilmeye allmtr. ifrelerdeki
farkllklardan yola karak ifre seiminin armoni eitimindeki nemini vurgulayan bu
almann armoni eitimiyle ilgili yaplacak dier alma ve aratrmalara k tutmas
ve zemin oluturmas hedeflenmitir. almada ortak terminoloji oluturulmasnn
nemine ve ifrelerdeki farkllklardan dolay retimde ortaya kabilecek sorunlara
dikkat ekilmeye allmtr.

YNTEM

Bu aratrma tarama modelinin kullanld betimsel bir almadr. almada,


Trkiyede yaymlanm olan armoni kitaplarndan retimde yaygn olarak kullanld
dnlen, bas ifreleri asndan nemli farkllklar ieren be kitap ele alnmtr.
rneklem olarak seilen kitaplar Tablo 1de yer almaktadr.

Tablo 1. rneklem Grubunu Oluturan Armoni Kitaplar

Yazar Ad Kitap Ad
Zarife BAKHANOVA Armoni
NURHAN CANGAL Armoni
Thodore DUBOIS Nazari ve Ameli Armoni Kitab
Memduh ZDEMR Armoni
Nikolay RMSK-KORSAKOV Kuramsal ve Uygulamal Armoni

rneklem olarak seilen kitaplarda kullanlan bas ifreleri; majr, doal minr, armonik
minr ve melodik minr dizilerinin sesleri zerine kurulan sesli akorlar; yaygn
olarak kullanlan yedili ve dokuzlu akorlar ile altere akorlar; geici, ileyici ve abant
olarak kullanlan akorlar ieren tablolar zerinde gsterilerek, karlatrmal olarak
incelenmitir.
G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 93

BULGULAR

Tablo 2. Majr dizi zerine kurulan akorlar1

1
Tablodaki kuramc isimleri, ilgili armoni kitaplarnn ilk basm yllar esas alnarak
sralanmtr.

Korsakov dereceleri gsteren Romen rakamlarn soprano partisinin stnde, st


partilerin basa olan aralklarn gsteren saylar da bas partisinin altnda kullanmtr.

Bu ifreler tablolarda gsterim kolayl asndan yan yana yazlmtr.

Dubois genellikle, sadece bas partisinin verildii almalarda ifreleri bas partisinin
stnde, dier partilerin de gsterildii rneklerde ise ifreleri bas partisinin altnda
gstermitir. Bu almada btn ifreler bas partisinin altnda gsterilmitir.

Tablo 2de majr dizi zerine kurulan temel konumdaki sesli akorlar grlmektedir.
Buna gre temel konumdaki sesli akorlar 5 rakamyla gsteren Duboisnn, 5linin
eksik aralk oluturduu akorlar 5 rakamnn stne bir izgi koyarak belirttii
sylenebilir. Armoni kitabnda, Duboisnn, temel durumdaki akorlar iin hibir ifre
kullanmad rneklere de rastlanmaktadr. Ayrca akor seslerinin bir nceki ya da bir
sonraki akorda hangi seslere balanaca belirtilmek istendiinde ifrede 3, 5, 8
rakamlarndan bir ya da birka tanesinin st ste yazlabildii de bu kitapta
grlmektedir.
94 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

Tabloda grld zere Cangaln kulland bas ifreleri ilevsel armoni sistemine
uygun olarak I. IV. ve V. dereceler zerine kurulan ana akorlar ve bu akorlarn vekili
olarak kullanlan yan dereceler zerine kurulan akorlar gstermektedir. Bu ifrelere
gre tonik, subdominant ve dominanttan oluan ana akorlar srasyla T, S ve D harfleri
ile gsterilmektedir. Ana akorlar majrse bu harfler byk, minrse kk yazlmtr.
I., IV. ve V. derecelerin alt ve st lleri zerine kurulan akorlar ana akorlarn vekili
olarak kullanlmtr. Eer bir ana akor majr ise, bu akorun temel sesinin alt ls
zerine kurulan vekil akor, sz konusu ana akorun paraleli olarak adlandrlmtr. Bu
vekil akor, temel sesi ile ikinci sesi arasndaki aralk byk lyse, ana akoru gsteren
harfin yanna byk P harfi konularak; temel sesi ile ikinci sesi arasndaki aralk
kk lyse, ana akoru gsteren harfin yanna kk p harfi konularak
gsterilmitir. Ana akorlardan tonik ve subdominant akorlar majrse, temel seslerinin
st lleri zerine kurulan vekil akorlar bu akorlarn karl olarak adlandrlmtr.
Bu vekil akorlar, temel sesi ile ikinci sesi arasndaki aralk byk lyse, temel
dereceyi gsteren harfin yanna byk K harfi konularak; temel sesi ile ikinci sesi
arasndaki aralk kk lyse, kk k harfi konularak gsterilmitir. Majr bir
dominant akorunun temel sesinin st ls zerine kurulan eksik akor ise kksz
dominant olarak adlandrlm ve D harfinin zerine izgi ekilerek gsterilmitir.

Eer bir ana akor minr ise, bu akorun temel sesinin alt ls zerine kurulan vekil
akor sz konusu ana akorun karl olarak adlandrlmtr. Bu vekil akor, temel sesi
ile ikinci sesi arasndaki aralk byk lyse, ana akoru gsteren harfin yanna byk
K harfi konularak; temel sesi ile ikinci sesi arasndaki aralk kk lyse, ana akoru
gsteren harfin yanna kk k harfi konularak gsterilmitir.

Minr ana akorlarn temel seslerinin st lleri zerine kurulan vekil akorlar bu
akorlarn paraleli olarak adlandrlmtr. Bu vekil akorlar, temel sesi ile ikinci sesi
arasndaki aralk byk lyse, temel dereceyi gsteren harfin yanna byk P harfi
konularak; temel sesi ile ikinci sesi arasndaki aralk kk lyse, kk p harfi
konularak gsterilmitir.
G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 95

Majr tonalitede III. derece akoru bazen Tk bazen de Dp olarak; VI. derece akoru da
bazen Tp bazen de Sk olarak kullanlabilmektedir. Bu durum, tabloda ilgili ifreler
parantez iine alnarak belirtilmitir.

Tablo 2de de grld zere zdemir genel olarak Dubois ile ayn ifreleri
kullanmakla birlikte bu ifrelere ek olarak dereceleri belirten Romen rakamlarna da yer
vermitir.

Bakihanova kitabndaki baz rneklerde I, IV ve V. derece akorlar iin T, S, D


harflerini de kullanmtr. Ancak arlkl olarak Romen rakamlarn kulland iin bu
almada verilen tablolarda da Romen rakamlar tercih edilmitir.

Tablo 3. Doal Minr Dizi zerine Kurulan Akorlar

Tablo 3te Korsakovun, doal minr dizisinin sesleri zerine kurulmu akorlardan
doal minr dizisinin 7. derece sesini ierenleri (armonik minrde olmayan akorlar),
doal anlamna gelen d harfiyle belirttii grlmektedir. Korsakov, kitabnda bu
harfleri de Romen rakamlaryla beraber soprano partisinin stne yazmtr.

Tablo 3te Cangaln kulland ifrelere bakldnda ikinci derece akoru iinde geen
eksik beli aralnn ifrenin yanna -5 yazlarak belirtildii anlalmaktadr.

Bakihanovann kulland ifrelerde, Korsakov da olduu gibi, doal minrdeki III, V


ve VII. derece akorlarnn belirtildii grlmektedir. Ancak Bakihanova bunun iin
naturel anlamna gelen ntl harflerini ya da sadece n harfini kullanmtr.
96 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

Tablo 4. Armonik Minr Dizi zerine Kurulan Akorlar

Tablo 4e bakldnda Bakihanovann doal, armonik ve melodik dizi iinde yer alan
akorlardaki deitirici iaretleri ifrede belirtmedii, ancak dier kuramclarn
donanmda yer almayan deitiricileri ifreye de yansttklar grlmektedir. Cangal
deitirici iareti, ilgili sesin basa olan uzakln belirten saynn sana, dier
kuramclar ise solunda yazlmtr. Deitirici iaret alan sesin basa uzakl l ise
tabloda grld gibi bu iaret ifrede say yazlmadan belirtilmitir.

Tablo 5. Melodik Minr Dizi zerine Kurulan Akorlar

Bakihanova dndaki kuramclar deitirici iaretleri, ilgili sesin basa olan uzakln
gsteren saynn yanna koyduklar iin bastaki deitiricileri ifrede belirtmemilerdir.
Tablo 5te Korsakov ve Bakihanovann melodik minr dizi iinde geen akorlar
belirtmek iin m harfini kulland grlmektedir.
G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 97

Tablo 6. Majr Dizinin zerine Kurulan Akorlarn Birinci evrimleri

Tablo 6da da grld gibi sesli akorlarn birinci evrimlerinde, temel sesin basa
olan uzakln belirten 6 says kullanlmtr.

Dubois ve zdemir dominant 7, dominant 9 ve bu akorlarn kksz hali olan VII.


derece zerine kurulan akorlarda basta olmamak koulu ile yeden sesi belirtmek iin
+ iaretini kullanrlar. Dubois ve zdemir dominant 7 akorunun birinci evrimini
+6 ile gsterdikleri iin karklk kmamas amacyla bu akorun kksznde 3
rakamn da kullandklar tabloda grlmektedir.

Bakihanova, kitabnda doal minr dnda III. derecenin birinci evrimini sadece
dominant fonksiyonlu kullanm ve bu akorun dominant ek altls olarak
adlandrlmasnn gerektiini belirtmitir. Bu akoru tabloda verilen ifre ile gstermitir.

Tablo 7. Doal Minr Dizi zerine Kurulan Akorlarn Birinci evrimleri


98 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

Tablo 7de doal minr dizisindeki akorlarn birinci evrimlerinin belirtilmesinde


kullanlan ifreler grlmektedir. ifreler daha nceki tablolarda aklanan benzer
zellikleri gstermektedir.

Tablo 8. Armonik Minr Dizi zerine Kurulan Akorlarn Birinci evrimleri


Armonik minr dizi zerine kurulan akorlarn birinci evrimlerini gsteren Tablo 8de,
Dubois ve zdemirin ifrelerinde + iaretinin kullanld yerlerde deitirici iaretin
kullanlmad grlmektedir.

Tablo 9. Melodik Minr Dizi zerine Kurulan Akorlarn Birinci evrimleri


G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 99

Tablo 9da melodik minr dizisi zerine kurulan akorlarn birinci evrimlerinde
deitirici iaretlerin daha nce anlatld gibi ilgili yerlere koyulduu grlmektedir.
ifreler daha nceki tablolarda aklanan benzer zellikleri gstermektedir.

Tablo 10. Majr Dizi zerine Kurulan Akorlarn kinci evrimleri

Tablo 10da sesli akorlarn ikinci evrimlerinde, akorun temel sesi ile lsnn basa
olan uzaklklarn belirten 4 ve 6 saylarnn kullanld grlmektedir.

Tablo 11. Doal Minr Dizi zerine Kurulan Akorlarn kinci evrimleri

Tablo 11de doal minr dizisindeki akorlarn ikinci evrimlerinin belirtilmesinde


kullanlan ifreler grlmektedir. ifreler daha nceki tablolarda aklanan benzer
zellikleri gstermektedir.
100 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

Tablo 12. Armonik Minr Dizi zerine Kurulan Akorlarn kinci evrimleri

Armonik minr dizisinin sesleri zerine kurulan akorlarn yer ald Tablo 12de bastaki
deitirici iaretin ifrelerde yer almad grlmektedir.

Tablo 13. Melodik Minr Dizi zerine Kurulan Akorlarn kinci evrimleri

Tablo 13te melodik minr dizisinin sesleri zerine kurulan akorlarn ikinci
evrimlerinin belirtilmesinde kullanlan ifreler grlmektedir. ifreler daha nceki
tablolarda aklanan benzer zellikleri gstermektedir.
G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 101

Tablo 14. Majr ve Minr Tonalitelerde D7 Akoru ve evrimleri

Tablo 14te de grld gibi Bakihanova, 7li akorlarda, 7li ve temel sesin basa olan
uzaklklarn belirten saylar kullanmtr. Ancak 7li ya da temel sesin basta olduu
durumlarda, bastaki ses belirtilmemitir.

Korsakov ve Cangal, 7li ve temel sese ek olarak, bastaki ses dnda, deitirici iaret
alan sesleri de ifrede gstermilerdir.

Dubois ve zdemir, temel durumda yedeni ve 7liyi, birinci evrimde temeli ve 7liyi,
dier evrimlerde sadece yedeni gstermiler, yeden sesi + ile belirtmilerdir.

Tablo 15. Majr ve Minr Tonalitelerde D9 Akoru ve evrimleri


102 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

Duboisya gre, dominant akoru majr 9luysa, akorun 9lusu 3lsnden daha stte
olmaldr. Dubois bu zel durumu belirtmek iin Tablo 15te grld gibi 1., 2. ve 3.
evrimlerde akorun 9lusunu gsteren sayy 3ly gsteren saynn stne yazmtr.
Ancak minr 9lu dominant akorunda, 9lunun, 3lnn altna da inebileceini belirtmi
ve ifrede saylar normal sralaryla gstermitir.

Cangal ve zdemire gre domaninat dokuzlu akorunda dokuzlu sesin akorun temel
sesinden en az 9lu aralk stnde olmas gerekir. Bu gereklilii Cangal ifrede 9un
yan sra 14, 12 ve 10 saylarn da kullanarak gstermitir. zdemir ise Duboisnn
majr 9lu dominant akorunda kulland ifreyi benimsemitir.

Drt partili uygulamalarda D9 akoru ve evrimleri genellikle 5lisiz kullanlr. Ancak


Cangal bu akorun ikinci evriminde 7linin ya da 3lnn kullanlmadn belirtmi,
kullanlmayan sesi gsteren sayy da ifreden karmtr.

Korsakov ve Bakihanova dominant dokuzlu akorunun evrimlerine yer vermemilerdir.

Tablo 16. Majr ve Minr Tonalitelerde II7 Akoru ve evrimleri

Tablo 16da Dubois ve zdemirin yar eksik ikinci derece 7li akorundaki eksik 5li
aral belirtmedikleri grlmektedir.
G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 103

Tablo 17. Majr ve Minr Tonalitelerde VII7 Akoru ve evrimleri

Cangal ve zdemir majr 9lu ya da minr 9lu olmasna baklmakszn btn D9 akoru
ve evrimlerinde 9lu sesin temel sesin 9lu stnde olmas gerektiini sylemi ve bu
durumu ifrede de gstermilerdir. Dubois ise majr 9lu dominant akoru ve
evrimlerinde 9lunun yeden sesin stnde olmas gerektiini, minr 9lu dominant
akorunda ise byle bir kural olmadn belirtip, bu durumu, hem D9 akoru ve
evrimlerinin, hem de kksz D9lu akoru ve evrimlerinin ifrelerindeki saylarn
sralamasnda gerekli deiiklii yaparak gstermitir.

Tablo 17de zdemirin de kksz D9 akorunun evrimlerinde say sralarn Dubois da


olduu gibi belirledii gzkmektedir. Ancak zdemirin minr 9lu ve majr 9lu
dominant akorlar iin farkl kurallar belirtmedii gz nnde bulundurulduunda, D9
akorunun kksz kullanmnda 1. ve 2. evrimlerin ifrelerindeki saylarn yerlerinin
deilik gstermesinin nedeni anlalamamaktadr. zdemirin armoni kitabndan yola
karak zdemirin, seslerin partilere datlmasnda 9lunun majr ya da minr
olmasnn nemli olmadn dnen Cangal ile ayn grte olduu, ancak seslerin
partilere datlmasnda 9lunun majr ya da minr olmasnn nemli olduunu dnen
Dubois ile ayn ifreleri kulland sylenebilir.

Minr dizideki ikinci derece 7li akorunda eksik 5liyi belirtmeyen Dubois ve
zdemirin majr dizinin yedinci derecesi zerine kurulan 7li akordaki eksik 5liyi
104 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

belirttikleri grlmektedir. 7linin de eksik olduu minr dizisinin yedinci derecesi


zerine kurulan 7li akorda ise eksik 5linin gsterilmesine gerek duymamlardr.

Tablo 18. Majr Tonalitede 6. Derecenin Pestlemesi le lgili Akorlar

Tablo 18de de grld gibi Dubois ve zdemir, deitirici ses alp eksik hale gelen
aralklar bazen bemol iareti ile bazen de ilgili saynn stne eksik olduunu belirtecek
bir izgi koyarak gstermilerdir. Bu durumla ilgili kat bir kuraln olmad
sylenebilir.

Cangaln kulland ifrelere bakldnda, Tablo 18de Tp dndaki akorlarn ada


tonalitedeki fonksiyonlarna gre ifrelendirildii grlmektedir. Tp akoru ise ada
tonalitede yer almamaktadr.

Bakihanovann kulland ifrelerde dereceyi gsteren Romen rakamnn stnde,


yannda herhangi bir say olmayan bemol iareti, akorun ilgili derecenin yarm ses pesti
zerine kurulacan gsterir. Bakihanovada notadaki deitirici iaretlerin bemol ya da
naturel olmas ifreyi etkilememi, ifrede pestleme iin daima bemol iareti
kullanlmtr.
G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 105

Tablo 19. Majr ve Minr Tonalitelerde 2. Derecenin Pestlemesi le lgili Akorlar


Tablo 19da grld zere Cangal, pestlemi ikinci derece akoru zerine kurulan
majr akoru Napoliten anlamna gelen N harfi ile gstermitir. Bu akor tabloda en
yaygn kullanld konum olan birinci evrimde verilmitir.

zdemirin de Napoliten altl akoru iin N6 semboln kulland rnekler vardr.


Ancak genellikle Romen rakamlarn kulland iin tabloda da II rakam
kullanlmtr.

Tablo 19a ek olarak, armonik, melodik ve doal dizilerde yer almayan deitiricileri
temel sese olan uzaklklarn gstererek belirten Bakihanovann, deitirici iaret alan
sesin bemol ya da naturel almasndan bamsz olarak btn pestlemeleri bemol iareti
ile gsterdii sylenebilir.
106 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

Tablo 20. Majr ve Minr Tonalitelerde DD7 Akoru ve evrimleri


Cangala gre minr tonalitelerdeki dominant dominant akoru, II. derecenin sadece
3lsnn tizlemesi ile oluur. Dier kuramclara gre 3l ile birlikte 5li de
tizletirilir. Bu durumda Tablo 20de verilen minr tonalitedeki dominant akoru,
Cangala gre 5lisi tizletirilmi dominant dominant akorudur.

Tablo 21. Majr ve Minr Tonalitelerde DDVII7 Akoru ve evrimleri


G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 107

Tablo 21de zdemirin V. derece zerine konulan bir izgi ile kksz dominant ifade
ettii grlmektedir. zdemirin, kitabnda genellikle VII rakamn kullansa da baz
rneklerde tablodaki ifreleme yntemini benimsedii sylenebilir.

Tablo 22. Majr ve Minr Tonalitelerde Ara Dominant Akorlar

Ara dominant akoruna rnek olarak subdominant akorunun dominant akoru Tablo 22de
gsterilmitir. Kuramclarn bu akoru farkl ekillerde belirttikleri grlmektedir.

Tablo 23. Majr Tonalitede 2. Derecenin Tizlemesi le lgili Akorlar


108 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

Deitirici alan sesleri, temel sese olan uzaklklarna gre gsteren Bakihanova, sesin
diyez ya da naturel almasna bakmakszn tizlemeyi diyez iareti ile gstermitir.
Cangal dndaki dier kuramclar Tablo 23teki son akora yer vermemitir.
Tablo 24. talyan, Fransz ve Alman Artk 6l Akorlar


Dubois altere edilmi sesin basa geldii durumlarda + iaretinin kullanlmasnn
doru olmadn, Tablo 24de ikinci ldeki artk 6l akorunu rnek vererek bu
akorun +6 ile ifrelendirilmesi durumunda sz konusu akorun Re bemol dominant
7li akorunun ikinci evrimi ile kartrlabileceini belirtmitir.

Tablo 24te yer alan akorlarn talyan, Fransz ve Alman artk altl akorlar olarak da
adlandrld zdemirin armoni kitabnda belirtilmitir. Ama zdemir de bu akorlar
iin zel bir ifre kullanmam tabloda verilen ifreleme yntemini tercih etmitir.
G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 109

Tablo 25. leyici ve Geici Sesler

Korsakov ileyici ve geici sesleri ifrede belirtmemi ancak geici 64 akorlarn ifrede

gstermitir.

Dubois ileyici ve geici seslerin ifrede gsterilmediini, ok zel durumlarda bu


seslerin belirtilmesi gerektiinde, Tablo 25te grld gibi ifrelendirilebileceklerini
sylemitir.

Bakihanova ise akor d sesleri ifrelerde belirtmemitir. Bakihanova ve Korsakov D9


akorunun evrimlerine yer vermedikleri iin tabloda 3. l bo braklmtr.
110 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

Tablo 26. Abantlar

Korsakov tek sesin abant olarak kullanld durumlarda ifreyi, Tablo 26daki ilk

lde 6-5 abantsnda olduu gibi gstermi, yine ayn ldeki Kadans 64 akorunu ise

I. derece akorunun ikinci evrimi olarak gstermitir. Korsakov kitabnda bu akor


dnda baka bir abant akorunun (ezamanl gecikmenin) ifrelendirmesini
gstermedii iin tabloda da ilgili yerler bo braklmtr.

Bakihanova abant olarak kullanlan 64 akorlarndan sadece kadans 64 akoruna yer

vermi, bu akor dnda kuvvetli zamanda herhangi birekilde 64 akoru kullanmamtr.

Bakihanova tablodaki dominant akorundaki 6-5 gecikmesini, ek 6l dominant akoru


konusunda ele alp ifrede de tabloda olduu gibi gstermitir.

Bas partisindeki gecikmelerde Duboisnn tabloda parantez iinde gsterilen yntemi de


kulland, iki ifreleme yntemini de doru kabul ettii grlmektedir.
G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 111

Cangal konuyla ilgili olarak tek bir rnek vermi ve bu rnekte fonksiyonu gsteren
D harfini kullanmad iin bu akor tabloda da bu ekilde yer almtr.

Bakihanovann armoni kitabndan bastaki gecikmenin nasl ifrelendirilmesi gerektii


ile ilgili bir bulgu elde edilememitir.

Korsakov, tonik zerindeki dominant yedi ve dokuz akorlarnn baz kuramclar


tarafndan 11li, 13l akorlar olarak kabul edildiini ve bu saylarla ifrelendirildiini
sylese de, kendisi bu gecikmelerin ifrelendirilmesi ile ilgili bir gr ortaya
koymad iin tabloda ilgili yerler bo braklmtr.

Tonik zerindeki dominant yedi ve dokuz akorlarnn 11li ve 13l olarak da kabul
edildii bilgisine Dubois da yer vermitir. Ancak Dubois tablodaki ifreleri kullanmtr.

Dubois ve zdemirin ifrelerinde, tonik zerindeki dominant yedi ve dokuz akorlar,


kkl ya da kksz olmalarna baklmakszn ayn ekilde gsterilir.

Duboisya gre son ldeki tonik zerindeki kksz dominant 9lu akorunun
9lusunun yeden sesin stnde olmas gerektii iin ifrede, yedeni gsteren 6 says
9luyu gsteren 7 saysnn stne yazlmtr.

zdemirin bu nokta Dubois ile ayn grte olmad ifredeki sralamada 7 saysn
ste yazmasndan anlalmaktadr.

SONU

Trkiyede mesleki mzik eitimi verilen kurumlarda, armoni eitiminin


gerekletirilmesinde yararlanlan kaynaklar bas ifreleri bakmndan nemli farkllklar
iermektedir. Sz konusu kaynaklardaki bas ifrelerinin incelendii bu almada baz
kuramclarn akorlar, fonksiyonlar gsteren harflerle, baz kuramclarn Romen
rakamlaryla adlandrd, baz kuramclarn ise, akorlarn evrimlerini belirten saylar
dnda, akorlar adlandrmak iin say ya da harf kullanmad grlmtr. Deitirici
112 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

alm seslerin gsteriminde, baz kuramclarn bu sesleri basa olan uzaklklarna gre,
bazlarnn ise, temel sese gre belirttii tespit edilmitir.

Akor d seslerin gsteriminde de nemli farkllklar olduu belirlenen bu almada,


kuramclarn kabul ettii farkl kurallarn da ifreleri etkiledii grlmtr.
Kuramclarn yntem ve yaklamlarn yanstan ifrelerdeki bu farkllklarn, armoni
eitimini dorudan etkileyebilecek nitelikte olduu sonucuna ulalmtr. Bu alanda
eitim veren retim elemanlarnn farkl ifreleme yntemlerini benimsemesi, armoni
ile ilgili almalarn yrtlmesi ve izlenmesinde iletiim sorunlar karabildii gibi,
yatay gei ya da lisansst eitimi gibi nedenlerle baka kurumlarda ilgili programlara
devam eden rencilerin baarsn da olumsuz ynde etkileyebilir.

Armoni eitiminde farkl kuramclar tarafndan benimsenmi ifrelerin tantlmasna yer


verilmesinin, armoni eitiminde farkl yaklamlarn retime yansmasnn
deerlendirildii bakaca aratrmalar yaplmas ile zme katk salayaca
dnlmektedir. Bu balamda, mzik eitimi verilen kurumlar arasnda iletiim ve
etkileimin arttrlarak retim yntem ve teknikleri ile bilgilerin ve terminolojinin
paylalmas salanmaldr.

Aratrmann kapsamnn geniletilerek konunun sempozyum, kongre vb. bilimsel


toplantlarda ilenmesinin armoni eitiminin gelitirilmesine nemli lde katk
salayaca dnlmektedir.

KAYNAKLAR

Bakihanova, Z. (2003). Armoni. Ankara: Yorum Matbaas.


Cangal, N. (2005). Armoni. (3. basm) Ankara: Arkada Yaynevi.
Dubos, T. (1933). Nazari ve Ameli Armoni Kitab. (ev. M. Hulsi ve Cemal Reit)
stabul: Brhanettin Matbaas.
zdemir, M. (2001). Armoni. zmir: Kanylmaz Matbaaclk.
Rimsky-Korsakof, N. (1996). Kuramsal ve Uygulamal Armoni. (2. Bask) (ev. Ahmet
Muhtar Ataman) zmir: Levent Mzik Evi.
Thma Larousse (1993). Cilt:5 Milliyet Yaynlar.
G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114 113

SUMMARY

In Baroque period, with the development of the concept of homophonic music and as a
result of the bass parts gaining importance, a new notation system came up. This
system named figured bass composed of stenographic codes which enabled to intensify
and summarise the music pieces harmonic progression in case of a single line.
In the late sixteenth century, the accompanist by means of this system which was
designed for organist with the aim of providing convenience during the accompaniment
could accompany without the necessity of reading the whole partition with the help of
the codes written under the bass.
While bringing up the harmony, these codes used to allow improvisation. According to
this, the accompanists filled up the parts among the exterior parts, which had been
written by the composers, by themselves providing they held to the codes given.
Regardless of the fact that it showed harmony in a certain frame, its giving freedom in
combining chords still made figured bass inseparable part of the harmony education.
In harmony education, the doctrinarians have had different point of view and
approaches until today. These perception and approaches passed through the figured
bass and this resulted in not only some similarities but also several differences in the
figured bass used in harmony education today.
In Turkey, harmony education is being carried out by practicing upon different sources
in the institutions which provides professional music education. In this study; the books
written by Zarife Bakihanova, Nurhan Cangal, Thodore Dubois, Nikolai Rimsky-
Korsakov and Memduh zdemir which are considered as widely-used in education
among the books published in Turkey has been discussed. The figured bass used in the
books which are chosen as samples has been analyzed comparatively by the help of the
charts including triad chords on major and minor scales degrees; seventh, ninth, and
altered chords used in common and chords used as auxiliary, passing and Appogiatura.
It has been determined that the books mentioned above have significant differences in
terms of figured bass.
114 G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, Cilt 31, Say 1 (2011) 89-114

In this study, it is seen that some doctrinarians name chords with some letters which
show functions, while some doctrinarians name chords with roman numerals. Some
doctrinarians on the other hand dont use letters or numbers to name the chords except
the numbers which indicates the chord inversions. To present the accidental note, some
doctrinarians indicate according to its distance to bass, whereas some doctrinarians
indicate it according to the fundamental note.
This study in which it is determined that there are also significant differences in
showing the non-harmonic notes it is concluded that the differences in the codes that
reflects doctrinarians methods and approaches concerning the harmony education can
directly affect the harmony education.
It is thought that introducing the codes which the different doctrinarians adopt will be
effective in solving the problems caused by the codes in harmony education.