LICEUM

TECHNIKUM
zakres podstawowy
i rozszerzony

Zrozumieć tekst Język
w ćwic polski
zrozumieć człowieka zen
on iach

2
line
O erta
sklepf.w :
sip.pl

Język polski
Podręcznik
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

Autorzy podręcznika: Dariusz Chemperek, Adam Kalbarczyk, Dariusz Trześniowski

Podręcznik dopuszczony do użytku szkolnego przez ministra właściwego
do spraw oświaty i wychowania i wpisany do wykazu podręczników przeznaczonych
do kształcenia ogólnego do nauczania języka polskiego, na podstawie opinii rzeczoznawców:
dr Jadwigi Bednarek, dr. Wojciecha Kaliszewskiego, mgr Teresy Zawiszy-Chlebowskiej.

Zakres kształcenia: podstawowy i rozszerzony
Etap edukacyjny: IV
Typ szkoły: szkoły ponadgimnazjalne
Rok dopuszczenia: 2013

Numer ewidencyjny w wykazie (dla wersji tradycyjnej i elektronicznej podręcznika): 463/4/2013

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne sp. z o.o.
Warszawa 2013
Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-02-13861-4 (całość)
ISBN 978-83-02-13860-7 (część II)

Opracowanie merytoryczne i redakcyjne: Agnieszka Fedorowicz, Małgorzata Magenta-Siemiaszko (redaktor
koordynator, redaktor merytoryczny), Anna Rogowska (współpraca redakcyjna)
Redakcja językowa: Rozalia Słodczyk
Redakcja techniczna: Iwona Białkowska
Projekt okładki: Joanna Plakiewicz
Projekt graficzny i opracowanie graficzne: Katarzyna Trzeszczkowska
Fotoedycja: Natalia Marszałek
Skład i łamanie: Recontra Studio Graficzne

Zalecane wymagania systemowe i sprzętowe
Podręcznik elektroniczny w formacie PDF otwierany na komputerach PC i MAC wymaga zainstalowania
bezpłatnego programu Adobe Reader (http://get.adobe.com/reader/); otwierany na tabletach i telefonach
z systemem Apple iOS wymaga zainstalowania bezpłatnego programu iBooks (do pobrania ze sklepu App
Store); otwierany na tabletach i telefonach z systemem Android wymaga zainstalowania bezpłatnego
programu Adobe Reader (do pobrania z Google Play).
Pomoc techniczna: epomoc@wsip.com.pl
Materiały, do których masz dostęp, nie mogą być rozpowszechniane publicznie, nie mogą być przedmiotem
dalszego obrotu. Rozporządzanie ich opracowaniem wymaga uzyskania zgody.

Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
00-807 Warszawa, Aleje Jerozolimskie 96
Tel.: 22 576 25 00
Infolinia: 801 220 555
www.wsip.pl

Publikacja, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują.
Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie.
Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie
na użytek osobisty.
Szanujmy cudzą własność i prawo.
Więcej na www.legalnakultura.pl
Polska Izba Książki
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

SPIS TREŚCI 3

MODERNIZM

TABLICA CHRONOLOGICZNA – modernizm i dwudziestolecie międzywojenne ................. 10
1 Młoda Polska – początki modernizmu ................................................................................. 18
INFOGRAFIKA: Secesja .............................................................................................................. 22
2 Szczęście wielkiej energii... Filozofia modernizmu ................................................................ 24
• Friedrich Nietzsche Moralność panów i niewolników
3 Jedna śmierć w zamian za sto istnień... Credo rosyjskiego nihilisty ..................................... 29
• Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara
4 Po prostu zabiłem... Nowoczesna literacka psychologia zbrodni ........................................ 35
• Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara
5 Czymże byłabym bez Boga? Sonia Marmieładowa – grzesznica i święta ........................... 39
• Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara
6 Potencjalna nieskończoność dialogu... Poetyka powieści polifonicznej R ............................ 44
• Michaił Bachtin Powieść polifoniczna M
7 Co zostało nam, co wszystko wiemy... Dekadentyzm w poezji Młodej Polski ...................... 48
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer Koniec wieku XIX
• Stanisław Korab-Brzozowski O, przyjdź!
8 Krzywiłem ludzi prostych... Współczesne oblicza dekadentyzmu R ................................... 55
• Marcin Świetlicki Żegnanie
• Marcin Świetlicki Zły ptak
9 Lubię, kiedy kobieta omdlewa w objęciu... Poezja miłosna wczoraj i dziś ............................. 58
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer [Lubię, kiedy kobieta...]
• Anna Świrszczyńska Rozczarowana i szczęśliwa
10 Przejrzyste, zwiewne [...] błękitne zadumanie... Impresjonizm w malarstwie
i w poezji ............................................................................................................................. 63
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer W lesie
11. Nade wszystko muzyki! Muzyczność i nastrojowość poezji impresjonistycznej R ........... 68
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer Melodia mgieł nocnych
(Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym)
• Paul Verlaine Sztuka poetycka
12 Wynaturzone okazy gatunku ludzkiego... Obraz życia i pracy ludzi wykluczonych ............ 74
• Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
13. Miłe, wykwintne, przyjemne sale... i mieszkanie [...] puste jak psiarnia. Idea domu
i bezdomności ......................................................................................................................... 79
• Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
14. Słowo tajemnicze zawierające sens życia... Symbole wyborów moralnych bohaterów
powieści Żeromskiego ............................................................................................................ 83
• Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
15. Ten dług przeklęty... Sąd nad Tomaszem Judymem ............................................................. 88
• Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

4

16. Rachuj no się, z łaski swej, ze słowami! Agresja i przemoc w języku .............................. 90
• Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
17. Zatopion w szum, krzak dzikiej róży... Symbolizm w poezji młodopolskiej R .................. 94
• Jan Kasprowicz Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach
18. W ten letni tak piękny poranek... Brzydota w poezji i sztuce R ............................................ 99
• Charles Baudelaire Padlina
• Stanisław Grochowiak Czyści
19. O, korowody umarłych cieni... Symboliczna mowa wtajemniczonych R ......................... 104
• Charles Baudelaire Oddźwięki
• Wincenty Korab-Brzozowski Powinowactwo cieni i kwiatów o zmierzchu
• Konstanty Ildefons Gałczyński Prośba o wyspy szczęśliwe
20. O szyby deszcz dzwoni... Sposoby tworzenia nastroju w wierszu młodopolskim
i współczesnym ....................................................................................................................... 111
• Leopold Staff Deszcz jesienny
• Piotr Sommer Liść klonu
INFOGRAFIKA: Wyspiański – artysta wszechstronny ............................................................ 116
21. Chłop potęgą jest i basta... Obraz wsi polskiej w Weselu ...................................................... 118
22. Sen, muzyka, granie, bajka... Relacje między inteligencją a ludem w Weselu ................... 123
23. Co się komu w duszy gra... Wesele jako dramat symboliczny R ..................................... 128
24. Gdzie pan znalazł tak doskonałego scenarzystę? Ekranizacja Wesela ............................. 133
25. Pańskiego gniewu dzień. Ekspresjonizm w poezji i malarstwie R ............................... 136
• Jan Kasprowicz Dies irae
26. W bolesnej cichości ziemi... Między poetyckością a naturalizmem ..................................... 144
• Władysław S. Reymont Chłopi R
27. Te usta pełne i tak czerwone... Życie erotyczne Lipiec ................................................... 149
• Władysław S. Reymont Chłopi
28. Jak dwa psy wściekłe... Zło w Chłopach ................................................................................. 154
• Władysław S. Reymont Chłopi
29. Pan Jezus z każdego kąta słyszy... Religijność wsi w Chłopach .......................................... 160
• Władysław S. Reymont Chłopi
30. Kiej somsiad z somsiadem się zejdzie... Dialektyzacja w literaturze ............................... 165
• Władysław S. Reymont Chłopi
• Edward Redliński Konopielka
31. Zza świata szła noc, rozpacz i śmierć... Naturalizm w utworach
Stefana Żeromskiego R ........................................................................................................ 171
• Stefan Żeromski Rozdzióbią nas kruki, wrony...
32. Polski my naród... Różne ujęcia sprawy narodowej w XIX i XX wieku ............................ 176
• Maria Konopnicka Rota
• Orędzie biskupów polskich do ich niemieckich braci w Chrystusowym
urzędzie pasterskim
• Grzegorz Ciechowski Nie pytaj o Polskę
33. Wędrówką życie jest człowieka... Homo viator w nowoczesnej poezji R ........................... 183
• Arthur Rimbaud Moja Bohema
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
zrozumieć tekst – zrozumieć człowieka Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
| spis treści
Sz

SPIS TREŚCI 5

• Edward Stachura Wędrówką życie jest człowieka...
• Edward Stachura Piosenka nad piosenkami
34. Dola mojego pokolenia... Cyganeria krakowska i jej inspiracje M ...................................... 188
• Tadeusz Boy-Żeleński Baudelaire, poeta krakowski
35. Myśl o [...] powinowactwie z tym dzikim, namiętnym wrzaskiem
Joseph Conrad jako świadek epoki kolonialnej ................................................................. 192
• Joseph Conrad Jądro ciemności
36. Przed nami jest jądro ciemności... Etyka i polityka w opowiadaniu Conrada ..................... 197
• Joseph Conrad Jądro ciemności
37. Nawet dżungla chciała jego śmierci... Coppola czyta Conrada ........................................ 202
38. I pomyśleć [...], żem przeżył swoją największą miłość – dla kobiety, która mi się
nie podobała... Czytając Prousta R .................................................................................. 205
• Marcel Proust W poszukiwaniu straconego czasu
INFOGRAFIKA: Sztuka modernizmu ..................................................................................... 212
39. Młoda Polska jako czas przełomu – wędrówka przez symbole i motywy ....................... 214
MODERNIZM – POLECENIA NA KONIEC DZIAŁU ....................................................................... 217
MODERNIZM – WYPRACOWANIA KROK PO KROKU .................................................................. 218

DWUDZIESTOLECIE MIĘDZY WOJENNE
–   N U RT K L A SYC Z N Y

40 Dwudziestolecie międzywojenne – kryzys i schyłek nowoczesności .............................. 220
41 Zmierzch Zachodu. Historiozofia kryzysu nowoczesności ................................................ 226
• Oswald Spengler Zmierzch Zachodu
42. Kto odczaruje nas? Fascynacja miasteczkiem w twórczości Chagalla i Tuwima ......... 230
• Julian Tuwim Przy okrągłym stole
• Antoni Słonimski Elegia miasteczek żydowskich
43. Najistotniejszy, najzdrowszy, najtęższy obraz przedwiośnia... Inicjacje Cezarego Baryki ..... 236
• Stefan Żeromski Przedwiośnie
44. Krew płynęła [...] jako rzeka wieloramienna... Rewolucja i jej skutki ................................. 242
• Stefan Żeromski Przedwiośnie
• Stefan Żeromski Rewolucja w bibliotece M
45. Polsce trzeba na gwałt wielkiej idei! Projekty odrodzonego państwa w Przedwiośniu ......... 247
• Stefan Żeromski Przedwiośnie
46. Wszystko tu było na swoim miejscu... Żeromski wobec narodowych mitów...................... 252
• Stefan Żeromski Przedwiośnie
47. Jeszcze nie widział w swym życiu takiego zjawiska jak ten entuzjazm Polaków...
Powieść Żeromskiego w ekranizacji Bajona .................................................................. 257
48. O, cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa... Estetyzm w poezji R .................................. 261
• Leopold Staff Wysokie drzewa
• Marcin Świetlicki Prawda o drzewach
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

6

• Siergiej Jesienin [Porzuciłem mój dom rodzinny...]
• Leopold Staff [Daleko pójdę, z daleka wrócę...]
49. A wiosną – niechaj wiosnę, nie Polskę zobaczę... Poeci Skamandra wobec historii ........... 266
• Julian Tuwim Do krytyków
• Jan Lechoń Herostrates
INFOGRAFIKA: Poeci Skamandra .......................................................................................... 270
50. Trzeba kochać po majowemu... Kult życia w poezji Juliana Tuwima ................................. 272
• Julian Tuwim Przemiany
• Kazimierz Wierzyński [Tyś jest, jak dzień wiosenny...]
• Julian Tuwim Trudy majowe
51. Coraz mniej sukienek... Przemiany społeczne i obyczajowe w dwudziestoleciu
międzywojennym M ............................................................................................................. 277
• Piotr Osęka Bolszewizm zmysłów precz
52. Jak paryska Nike z Samotraki... Poetki dwudziestolecia międzywojennego
o miłości ................................................................................................................................. 282
• Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Miłość
• Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Nike
• Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Listy
• Maria Pawlikowska-Jasnorzewska La précieuse
• Kazimiera Iłłakowiczówna Błękitna chwila
• Halina Poświatowska Manekiny
53. Jest się takim, jak miejsce, w którym się jest... Dyskusja z determinizmem
w Granicy ............................................................................................................................... 288
• Zofia Nałkowska Granica
54 Jakaś granica, za którą nie wolno przejść... Problematyka moralna Granicy ...................... 292
• Zofia Nałkowska Granica
55 Sufit, który dla innych był podłogą... Problematyka społeczna w Granicy ........................ 296
• Zofia Nałkowska Granica
56 Kładka przez ową przepaść... Starość i śmierć w literaturze międzywojnia ..................... 300
• Maria Dąbrowska Noce i dnie
• Zofia Nałkowska Granica
• Anna Świrszczyńska Łzy
57 I stały się maliny narzędziem pieszczoty... Miłość w wierszach Leśmiana ......................... 306
• Bolesław Leśmian [W malinowym chruśniaku...]
• Bolesław Leśmian Dwoje ludzieńków
• Bolesław Leśmian Szczęście
58 I czuję twe pocałunki i coraz bardziej umieram... Śmierć w poezji Leśmiana.................... 311
• Bolesław Leśmian Rok nieistnienia
• Bolesław Leśmian [Po ciemku, po ciemku łkasz...]
59. Zabóstwiło się cudacznie... Poetyckie (i nie tylko) sposoby poszerzania języka ........... 314
• Bolesław Leśmian Ballada bezludna
• Bolesław Leśmian Topielec
60 Świat cały za mną zatrzaśnięty na wieki!!! Czas akcji i narracja w Cudzoziemce R ........ 319
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
zrozumieć tekst – zrozumieć człowieka Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
| spis treści
Sz

SPIS TREŚCI 7

61. Znużona królowa. Kształt powieści psychologicznej R ..................................................... 322
• Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka
62. Czy to zawsze tak z sercem?... Film psychologiczny na podstawie
psychologicznej powieści R ............................................................................................ 327
• Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka
63. Ani słowa, ani jednego ludzkiego słowa... Intencja i etykieta językowa ........................... 330
• Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka
64 Nie za mną, a przede mną życie... Dwie powieści o pamięci, nieszczęściu
i tęsknocie R .......................................................................................................................... 334
• Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka
• Stanisław Lem Solaris
65. Nie potrzeba nam innych światów... Fantazja i rzeczywistość
w konwencji science fiction R ........................................................................................ 338
• Stanisław Lem Solaris
66. Literackie kontynuacje w dwudziestoleciu – problemy i tematy ...................................... 341
DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE (NURT KLASYCZNY)
– POLECENIA NA KONIEC DZIAŁU ............................................................................................ 344
DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE (NURT KLASYCZNY)
– WYPRACOWANIA KROK PO KROKU ........................................................................................ 345

Więcej o tekstach i kontekstach. Lektury ............................................................................ 346
Indeks pojęć .......................................................................................................................... 348
Alfabetyczny spis tekstów zamieszczonych w podręczniku ............................................. 350
Źródła ilustracji ..................................................................................................................... 351

Treści zakresu
R rozszerzonego
Ocena, wartościowanie

Treści przygotowujące
Analiza porównawcza
do egzaminu maturalnego

Zagadnienia z nauki o języku Analiza dzieła sztuki

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

Laubitza 9.wsip. opracowane na wzór zadań maturalnych Odesłanie do elektronicznego zeszytu ćwiczeń na WSiPnet.pl Sz .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep. 88-100 Inowroclaw.8 Jak korzystać z podręcznika Podręcznik składa się z części odpowiadających kolejnym epokom literackim. Części te zostały podzielone na rozdziały tworzące osobne lekcje.pl Szkolnictwa AS . Treści zakresu rozszerzonego Numer kolejnej pozwalające przygotować się lekcji i temat do egzaminu maturalnego Pojęcia kluczowe. 701329. czyli na poziomie rozszerzonym definicje terminów niezbędnych do analizy tekstu lub dzieła sztuki Pytania i polecenia do danego tekstu.

poszukaj ilustracji w internecie) ZBRODNIA I KARA Treści przygotowujące do egzaminu maturalnego XIX XX XXI 1865–1866 r.. Zagadnienia z nauki o języku Osie czasu ułatwiające zapamiętanie czasu powstania i opublikowania utworów literackich Ocena. wartościowanie K Piotr Sommer Liść klonu Analiza porównawcza Analiza dzieła sztuki Konteksty współczesne Szkolnictwa AS ..pl Sz . 88-100 Inowroclaw. sklep. 701329. 9 Atrakcyjne infografiki przybliżające wybrane zagadnienia Autor i gatunek.wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. czyli ważne informacje na temat autora oraz utworu i jego cech ga gatunkowych Lekcja poświęcona ki analizie dzieła sztuki Wiedzieć więcej. Laubitza 9. czyli interesujące wiadomości pogłębiające wykład Przypisy objaśniające dawne wyrażenia i trudne fragmenty utworów (jeśli objaśnienie dotyczące rzeczy materialnej nie jest dla ciebie wystarczające.

Oscara Wilde’a 1893 – Emancypantki antysemicka we Francji – przekształcenie Ligi 1892 – Mata Mua (Dawne Bolesława Prusa 1894–1917 – panowanie w Rosji Polskiej w Ligę Narodową. i Jana Kasprowicza. 701329. braci Lumière (czytaj: limier) – pierwsze na ziemiach 1895 – Wehikuł czasu Herberta polskich pokazy kinematografu George’a Wellsa – popularność 1897 – Błędne koło Jacka literatury science fiction Malczewskiego 1896 – pierwsze nowożytne 1898 – Stanisław Przyby- igrzyska olimpijskie w Atenach. ½ Pierwsze nowożytne (czytaj: żariego) – Krzak dzikiej róży igrzyska olimpijskie. Stanisława Witkiewicza 1899–1901 – powstanie – Pawana na śmierć 1900 – Ludzie bezdomni bokserów w Chinach infantki Maurice’a Ravela Stefana Żeromskiego. Olgi Boznańskiej Walki o Wyzwolenie Klasy Stronnictwo Ludowe) – preludium Popołudnie 1895 – Opowiadania Robotniczej fauna Claude’a Debussy’ego Stefana Żeromskiego (czytaj: kloda debissiego) 1896 – Quo vadis 1895 – pierwszy pokaz filmowy Henryka Sienkiewicza. 1897 – wybuch „gorączki złota” bieg maratoński nia Secesja przez wiedeńskich – Warszawianka na Alasce (kupionej przez USA twórców (patrz: s. Portret reformy teatru w Europie. kracji Królestwa Polskiego 1893 – Krzyk Edvarda Muncha – Dziewczynka 1895 – Włodzimierz 1895 – założenie Stronnictwa 1894 – Księga dżungli z chryzantemami Lenin zakłada Związek Ludowego (od 1903: Polskie Rudyarda Kiplinga. początek niej przez Wielką Brytanię i do Brazylii weryzmu (naturalizmu) w operze. sklep. do Stanów Zjednoczonych (czytaj: maskaniego). Jana Kasprowicza. emigracja ludności polskiej wieśniacza Pietra Mascagniego cję i Afryki Środkowo-Wschod. czasy) Paula Gauguina 1894 – Szał uniesień ostatniego cara Mikołaja II – powstanie Socjaldemo. Laubitza 9. 1903.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. – Głód Knuta Hamsuna. kampania (PPS). Jana Kasprowicza. 1897 – założenie stowarzysze.10 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE po 1890 – proces zajmowania po 1890 – wzmożona 1890 – opera Rycerskość Afryki Zachodniej przez Fran. » Pozbawienie – Paul Fort zakłada Alfreda Dreyfusa dystynkcji w Paryżu Théâtre d’Art (czytaj: teatr dar).wsip. Stanisława Wyspiańskiego od Rosji w 1867) 1897 – założenie Stronnictwa – Konstanty Stanisławski 1899 – Confiteor (czytaj: 1898 – konflikt kolonialny Narodowo-Demokratycznego zakłada Moskiewski Teatr konfiteor) Stanisława między Wielką Brytanią Artystyczny (MCHAT) Przybyszewskiego. 88-100 Inowroclaw. przeciw ingerencji mocarstw (czytaj: morisa rawela) – opera Manru Ignacego w wewnętrzne sprawy państwa – wersja fortepianowa Paderewskiego Szkolnictwa AS .pl Sz . (czytaj: pola gogena) Władysława Podkowińskiego. początek wielkiej oficerskich ½ Jacek Malczewski. – Droga z cyprysami Muzeum Narodowe. 22–23). Warszawa Vincenta van Gogha (czytaj: fan hoha) 1891 – Ślepcy Maurice’a  1891 – debiuty poetyckie Maeterlincka (czytaj: morisa Kazimierza Przerwy-Tetmajera meterlęka). szewski redaktorem „Życia” – Ubu król Alfreda Jarry’ego krakowskiego. – Moulin Rouge – La – Rybacy brodzący Goulue Henriego de Toulouse. 1896. a Francją w Afryce (o Faszodę 1899 – Zmartwychwstanie – Sztuka i krytyka u nas nad Nilem) Lwa Tołstoja. Leona Wyczółkowskiego -Lautreca (czytaj: mulę ruż la 1893 – uchwalenie programu guli ąriego de tuluz lotreka) 1894 – początek afery Polskiej Partii Socjalistycznej 1891 – Portret Doriana Graya Alfreda Dreyfusa.

uaktywnienie Organizacji 1904 – Wiersze o Przepięknej Karłowicza. Pani Aleksandra Błoka – utworzenie grupy 1908 – Austro-Węgry anektują – ogłoszenie przez władze 1905 – Salome Richarda Młoda Polska w muzyce Bośnię i Hercegowinę.wsip. sklep. peri) zdobywa biegun Gorkiego G Muzeum Narodowe. nem i Cuszimą (zwycięstwo Mahlera (czytaj: malera) – założenie kabaretu Japonii). cją. 1905 – Macierzyństwo -japońska. strajki szkolne. 1900 – Krzyżacy kratycznej Partii Rosji – na bol. Wielką Brytanią i Rosją Bojowej PPS.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. i starcia z policją carską (Francja). Warszawa) północny. meteoryt na Syberii niszczy – Morze Claude’a  – Krajobraz zimowy tajgę na obszarze 2–3 tys. Muzeum Narodowe. (czytaj: nuwo) na Wystawie – Sny o potędze Światowej w Paryżu. Warszawa Josepha Conrada. (głównie w Warszawie i Łodzi). 1902 – Jądro ciemności Stanisława Reymonta (całość) 1904–1905 – wojna rosyjsko. – Zew krwi Jacka Londona Odwieczne pieśni Mieczysława czytaj: antanty) między Fran. 1900 Brâncuşi’a B (czytaj: bronkusza) Szkolnictwa AS . Lorda Jima – Pocałunek Constantina Josepha Conrada. bitwy pod Mukde. 1901 – Wesele Stanisława – René Lalique (czytaj: Wyspiańskiego. (czytaj: fridrisia niczego) – Chłopi Władysława kolei transsyberyjskiej 1905. – Pragmatyzm Williama – powstanie Unii Jamesa J (czytaj: dżejmsa). 701329. towarzystwa Polska Sztuka – Trzy siostry Stosowana Antoniego Czechowa 1901 – Objaśnianie marzeń sennych Zygmunta Freuda (czytaj: frojda). Leopolda Staffa. przez Chiny. Południowej Afryki – Chłopcy z Placu Broni Ferenca F Molnára. – rewolucja 1905 roku w Królestwie Polskim: strajk nagrody Goncourtów (czytaj: – literacka Nagroda Nobla w Rosji powszechny. Laubitza 9. Józefa Mehoffera – Wola mocy 1904 – Szkice tragikomiczne Friedricha Nietzschego Witolda Wojtkiewicza. początek 1903 – Dziwny ogród psychoanalizy. MODERNIZM I DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE 11 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE 1903 – rozłam w Socjaldemo. – Panny z Awinionu Pabla ¼ Strona tytułowa Picassa. w zaborze pruskim (strajk niego (czytaj: toska dżakoma Henryka Sienkiewicza szewików (pod przywództwem szkolny) pucziniego). 1901 – strajk dzieci we Wrześni 1900 – Tosca Giacoma Pucci. 1904 – zakończenie budowy Demonstracja uliczna. km2 Debussy’ego D z rzeką Juliana Fałata 1909 – Robert Peary (czytaj: 1906 1 – Matka Maksyma (fragment obrazu poniżej. – V symfonia Gustava Stanisława Wyspiańskiego. 88-100 Inowroclaw. – pierwsze wręczenie – powstanie w Krakowie Nagród Nobla. Lenina) i mienszewików – Lord Jim Josepha Conra- da (czytaj: dżozefa konrada). 1906 – poemat symfoniczny nia trójporozumienia (ententy. 11907 – Ewolucja twórcza Hen- – zajęcie Tybetu rie r go (czytaj: ąriego) Bergsona. Dulskiej Gabrieli Zapolskiej. 1905–1907 – rewolucja 1903 – pierwsze wręczenie Zielony Balonik w Krakowie. wybuch tunguski: w Królestwie Polskim sztrausa). gąkurtów) za najwybitniejsze dla Henryka Sienkiewicza manifestacje robotnicze osiągnięcie prozatorskie roku za całokształt twórczości 1907 – zakończenie formowa. carskie stanu wojennego Straussa (czytaj: risiarda 1907 – Moralność pani – tzw. P początek kubizmu. lalik) prezentuje wyroby – Ginącemu światu jubilerskie w stylu art nouveau Jana Kasprowicza. ½ Władysław Skoczylas.pl Sz .

1911 – Roald Amundsen – pierwsza akwarela zdobywa biegun południowy abstrakcyjna Wassilego 1911–1912 – Włochy opanowują Kandinskiego. m. IX – pierwsza bitwa nad Marną – Francja powstrzymuje ofensywę niemiecką. – Manifest futurystyczny Filippa Tomasa Marinettiego. 1911 – O sztuce teatru – zatonięcie Titanica 1912 – w Wiedniu powsta. początek futuryzmu w poezji i malarstwie. Szarża Igora Strawińskiego ka na Francję. ¾ Wojciech Kossak. sklep.wsip. 1912 – Wierna rzeka bałkańska Skonfederowanych Stronnictw – Ja i miasteczko Stefana Żeromskiego Niepodległościowych Marca Chagalla. Laubitza 9. wojna VIII – wkroczenie – Narzeczona wiatru pozycyjna na froncie włosko. futuryzm w malarstwie w Sarajewie austriackiego Polskiego. pod Rokitną i Rarańczą. Muzeum VIII – bitwa niemiecko. tworzenie Polskiej 1913 – W stronę Swanna 1914 – Polonia Jacka arcyksięcia Franciszka Organizacji Wojskowej. XI – ententa wypowiada wojnę Turcji. 1912–1913 – I i II wojna je Tymczasowa Komisja dzieło z teorii dramatu i teatru. Oscara Kokoschki (czytaj: -austriackim. 1914 – Lochy Watykanu 1915. Warszawa -rosyjska pod Tannebergiem. 88-100 Inowroclaw. Edwarda Gordona Craiga. VI–X – walki legionistów. Wielka Brytania zajmuje turecki Cypr 1915. – Martin Eden Jacka Londona. 1934. VIII–XII – zajęcie Galicji (bez Krakowa) przez Rosję. początek tureckie terytoria w Afryce abstrakcjonizmu Północnej (późniejszą Libię). zajęcie Belgii. (portret powyżej).12 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE 1910 – odsłonięcie w Krakowie 1908 – Ania z Zielonego Wzgó. IV – Włochy przyłą. światowej. Bolesława Leśmiana VI – zastrzelenie go z Krakowa do Królestwa go). pod Rokitną.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Boccioniego (czytaj: boczonie.pl Sz . ½ Roald Amundsen – Elektra Richarda Straussaa i uczestnicy wyprawy 1910 – Muzyka Henriego na biegunie południowym Matisse’a. 1914 – zakończenie budowy 1914. 701329. IX – zajęcie Wilna kokoszki) przez Niemców Szkolnictwa AS . Stanisława Brzozowskiego dłuta Antoniego Wiwulskiego – Pocałunek Gustava (ilustracja poniżej) – wielka Klimta manifestacja patriotyczna 1909 – Tajemniczy ogród Polaków z trzech zaborów Frances Hodgson Burnett. 1910 – Legenda Młodej Polski pomnika Grunwaldzkiego rza Lucy Maud Montgomery. wojna pozycyjna na froncie zachodnim. czają się do ententy. Wojska Polskiego. Niemców do Warszawy.in. – balet Święto wiosny VIII–IX ofensywa niemiec. André Gide’a (czytaj: ądre żida). Marcela Prousta – pierwszy tom Malczewskiego (obraz poniżej) Ferdynanda przez serbskiego powstanie Legionów Polskich cyklu „W poszukiwaniu straco- nacjonalistę – wybuch I wojny u boku Austro-Węgier nego czasu” (całość w 1927). VIII – wymarsz oddziałów – Stany duszy Umberta – Sad rozstajny Kanału Panamskiego strzeleckich Józefa Piłsudskie.

Lenin na czele ryżu Komitetu Narodowego – Zmierzch Zachodu Tytus Czyżewski. o stworzeniu państwa Włodzimierza Majakowskiego skamandrytów w kabarecie Rosję Radziecką pokoju polskiego. Chaplin. 1918 – Czyhanie na Boga niepodległości Ukrainy. I–III – proklamowanie („błękitna armia” gen. Zygmunta Freuda.Zasadnicza juliański. Jana Kasprowicza. VII – ofensywa niemiecka 1916. 1918 – Kaligramy Guillaume’a Pod Pikadorem w Warszawie w Brześciu z państwami VIII – dekret Rady Komi. polsko-ukraińskie o Lwów czenie I wojny światowej i Galicję Wschodnią Szkolnictwa 1 W Rosji do 1918 r. abdykacja cara utworzenia zjednoczonej Saussure’a (czytaj: sosira) Mikołaja II. reż. sarzy Ludowych o anulowaniu apolinera) VII – ofensywa francuska przez Rosję Radziecką traktatów nad Marną. 1925. V – bitwa pod Gorlicami: Brytyjscy żołnierze przełamanie frontu rosyjskie. centralne gwarantują powsta- zwycięstwo Francuzów nie Królestwa Polskiego. Charlie Austro-Węgier Karola I. Dmowskiego. Juliana Tuwima. sklep. XII – zajęcie Rumunii przez namiastka rządu polskiego. Leon Chwistek. oślepieni gazem go. X – Bułgaria przystępuje XI–XII – sprawa polska – wystawa światowa – opera Eros i Psyche do wojny po stronie państw elementem przetargowym w San Francisco. Belgia). ośrodków władzy polskiej: XI – abdykacja cesarza Cieszyn (ks. – Wstęp do psychoanalizy w Krakowie (Zbigniew i Andrzej 7 XI – rewolucja paździer. Ignacy Witkiewicz. II–VI – bitwa o Verdun. nie- rozstrzygnięta. 1918. życie. VII – walki na froncie zachodnim. Stanisław Rady Komisarzy Ludowych. USA Woodrowa Wilsona. tys. ¼ Pieskie Niemiec Wilhelma II i cesarza Kraków (Wincenty Witos). Litwy. formowanie – Akt Amadea Modiglianiego Skoczylas) głym państwem we Francji armii polskiej 1918. rozbiorowych. (po obu stronach poległo 700 6 XII – utworzenie Uczta. w reż. 88-100 o kilka dni w stosunku do kalendarza gregoriańskiego. obowiązywał kalendarzAS .wsip. Hallera) 1918 – Pieskie życie. Polski w unii z Rosją – wydanie pośmiertne IV – przystąpienie Stanów 1917. IV – druga bitwa pod Ypres (czytaj: ipr. Laubitza 9. Charlie Chaplin. III – rewolucja lutowa1 składa Polakom obietnicę ogólnego Ferdinanda de w Rosji. Lublin (Ignacy Daszyński). MODERNIZM I DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE 13 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE 1915. 1918 11 XI – zawieszenie broni 1918. odzyskanie Lwowa przez pod Ypres Austro-Węgry. – Oda do rewolucji – pierwsze wystąpienie III – podpisanie przez m. Pronaszkowie.in. – proklamacja niepodle. opóźniony Szkola Zawodowa Halina Peta. Apollinaire’a (czytaj: gijoma centralnymi. X–XI – tworzenie różnych głości Czechosłowacji. Józef Londzin). Tymczasowej Rady Stanu – Muzeum Narodowe. VIII – utworzenie w Pa. Estonii. mocarstw rozbiorowych: – Czarny kwadrat na bia- -Węgier) w akcie 5 listopada państwa łym tle Kazimierza Malewicza 1916.Inowroclaw. użycie gazów bojowych przez Niemców. ¼ Leon Chwistek. nikowa w Rosji. Łotwy.pl Sz . Polskiego przez Romana Oswalda Spenglera (tom I). Davida Warka Griffitha. żołnierzy). Władysław XII – Finlandia niepodle. XI–1919. Ekspresjonistów Polskich przeciw Niemcom. I – orędzie prezydenta reż. Piłsudskiego w Magdeburgu. Warszawa wojska państw centralnych 25 XII – car Mikołaj II 1916 – Kurs językoznawstwa 1917. VI – kryzys przysięgowy: 1917 – Smuga cienia 1917 – pierwsza Wystawa Zjednoczonych do wojny uwięzienie przez Niemców Josepha Conrada. VII – walki Legionów 1915 – Narodziny narodu 1916 – Księga ubogich na ziemie Królestwa Polskiego. – zamordowanie rodziny X–XI – „błękitna armia” carskiej przez bolszewików. Ludomira Różyckiego centralnych (Niemiec i Austro. pod Kostiuchnówką. na froncie zachodnim. zakoń. 701329.

– Wiosna i wino – traktat pokojowy przemysłowego – Bauhaus IV–XI – ofensywa armii Kazimierza Wierzyńskiego. 11 XI – objęcie przez Piłsudskiego władzy nad wojskiem – symboliczna data powstania niepodległej Polski. Wołynia. Laubitza 9.pl Sz . 1920 – Łąka 1920 – utworzenie NSDAP 1920 – Kompozycja C VIII – pierwsze Bolesława Leśmiana. 1921 – Trzy kobiety Trzy kobiety. III – uchwalenie konsty. Lucjana Żeli- gowskiego. 1922 – Ulisses Jamesa Joyce’a. 10 XI – przybycie Piłsudskiego do Warszawy po uwolnieniu z Magdeburga. ½ Mahatma Gandhi – rozejm w wojnie polsko- -bolszewickiej ½ Fernand Léger. 20–26 IX – bitwa nad Niemnem. akg-images/BE&W tucji (tzw. Polesia. Robotniczej). czernią i żółcieniem) 1920.14 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT POLSKA EUROPA I ŚWIAT POLSKA 1918. XII–1919. 88-100 Inowroclaw. traktat – Ziemia jałowa w Rydze kończy wojnę polsko. 1919 – Walter Gropius zakłada 1919. Pieta Mondriana przez wojska polskie. marcowej). Thomasa Stearnsa Eliota -bolszewicką Szkolnictwa AS . – Oktostychy ententy a Niemcami. sklep.  1921 – proklamacja 1921 – zawarcie polsko-francu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. V – zajęcie Kijowa Jana Lechonia. II – powstanie wielkopolskie. w Wersalu między państwami polskiej w wojnie polsko. VII – plebiscyt na Warmii i Mazurach rozstrzygnięty na korzyść Niemiec. dojście wojsk pokojowego wyzwolenia Indii sowieckich do linii spod okupacji brytyjskiej Lwów–Zamość–Toruń. Fernanda Légera © ADAGP. powstanie śląskie – Karmazynowy poemat Niemieckiej Partii błękitem. 12–16 VIII – bitwa pod Warszawą – powstrzymanie „czerwonego marszu” wojsk bolszewickich.wsip. (Narodowosocjalistycznej (Kompozycja z czerwienią. wyzwolenie Wielkopolski spod okupacji ½ Znak Bauhausu niemieckiej 1919 – Ścieżki polne Leopolda 1919 – powstanie komuni. styczne w Berlinie. Paris 2013. 1921. Podola. ½ Józef Piłsudski w 1918 r. VIII – drugie powstanie śląskie. niepodległości Irlandii skiego sojuszu obronnego. – założenie miesięcznika – początki działalności VI–VIII – kontrofensywa „Skamander” Mahatmy Gandhiego w celu Armii Czerwonej. I – wybory do sejmu Staffa (portret powyżej). X – opanowanie Wileńsz- czyzny przez gen. -bolszewickiej (rozpoczętej Jarosława Iwaszkiewicza – ogłoszenie Gdańska w styczniu 1919). fot. w Weimarze szkołę wzornictwa ustawodawczego. zajęcie Wolnym Miastem. Litwa zrywa stosunki dyplomatyczne z Polską. 1918. 701329.

Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. – Przedwiośnie pawilon l’Esprit Stefana Żeromskiego. Świętej Anny. Józefa Czechowicza w Chinach go Bloku Współpracy z Rządem 1929 – Martwa natura: 1929 – Dzieci z turoniem „Le Jour” Georges’a Braque’a Tadeusza Makowskiego 1929 – krach na giełdzie 1929 – utworzenie opozycyj.pl Sz . Alana Alexandra Milne’a  w Polsce rozgłośni radiowej. Alana Croslanda – Wacława Szymanowskiego Wielkiej Polski pierwszy film dźwiękowy 1927 – Kamień 1927 – interwencja brytyjska 1927 – powstanie Bezpartyjne. V–VII – trzecie powstanie 921–1923 – Przygody dobrego 1921–1923 generalnym Wszechrosyjskiej śląskie.wsip. (czytaj: czytaj: haszka) dłuta Zbigniewa Pronaszki. sklep. 701329. 88-100 Inowroclaw.) Stanisława I. Karola Szymanowskiego. – Manifest surrealizmu – literacka Nagroda Nobla Brytanią i Francją wprowadzenie złotego André (czytaj: ądre) Bretona dla Władysława S. Paryskiego zrzeszającego Pary taj: szynberga). 1925 Władysława Broniewskiego. lewicy i centrowe zmian Ericha Marii Remarque’a Feliksa Nowowiejskiego Szkolnictwa AS . Charlie Chaplin 1926 – Meksyk państwem 1926 – przewrót majowy 1926 – Kubuś Puchatek 1926 – otwarcie pierwszej ateistycznym. w Warszawie pomnika prezydentem Polski. Thomasa Manna.in. Stan 1923 – uznanie ZSRR 923 –  Pięć utworów fortepiano- 1923 – utworzenie Komitetu przez Polskę wych Arnolda Schönbergaa (czy. Witkiewicza. 1925 – konkordat między 1925 – pawilon l’Esprit 1925–1929 – cykl Głowy uznanie przez Niemcy granicy Polską a Watykanem. Dunikowskiego 1925–1926 – interwencja (w ograniczonym wymiarze) – Gorączka złota. (czytaj: le żur żorża braka). Reymonta za Chłopów.in. 1934 r. 1927 – Pejzaż Joana Miró – odsłonięcie – Ignacy Mościcki (czytaj: żuana miro). – Mieczysław Grydzewski zakłada tygodnik „Wiadomości ¼ Le Corbusier Literackie” (czytaj: korbuzje). XII – udany zamach – Tadeusz Peiper i reformowania Turcji przez na Gabriela Narutowicza zakłada zakła pismo „Zwrotnica” Mustafę Kemala. wawelskie Xawerego belgijskiej i francuskiej – reforma rolna – Proces Franza Kafki. bitwa o Górę Jaroslava aroslava Haška pomnika pom Adama Mickiewicza (bolszewików). francuska w Syrii reż. kryzys w USA nego Centrolewu przez partie – Na Zachodzie bez symfonii organowych i w Europie do ok. ok. MODERNIZM I DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE 15 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT POLSKA EUROPA I ŚWIAT POLSKA 1922 – Józef Stalin sekretarzem 1921. Czystej Formy w teatrze Czys ski prezydentem (do 1926 r. zwanego – pierwszego prezydenta Atatürkiem Polski. Nouveau (czytaj: – debiuty poetyckie lespri nuwo). faszyzacja kraju. Nouveau Le Corbusiera. b zastosowanie i polskich l malarzy kolorystów gamy dwunastotonowej (później zwanych kapistami) – m. Jerzego Lieberta. -Jasn – początki modernizacji 1922. prześladowania Piłsudskiego. 1929–1931 – Dziewięć nowojorskiej. – Śpiewak jazzbandu Fryderyka Chopina dłuta – utworzenie Obozu w reż. Jan Cybis i Józef Czapski 1924 – śmierć Lenina. 1924 – reforma monetarna 1924 – Czarodziejska góra 1924 – opera Król Roger ZSRR nawiązuje stosunki ministra Władysława Grabskie. Laubitza 9. Juliana Przybosia 1925 – konferencja w Locarno. dyktatorem Wojciech wojaka Szwejka 1922 – odsłonięcie w Wilnie Komunistycznej Partii Korfanty. – dojście do władzy X – przyznanie Polsce – Niebieskie migdały Benita Mussoliniego 29% obszaru plebiscytowego Marii Mar Pawlikowskiej- we Włoszech. rządy sanacji. na Górnym Śląsku -Jasnorzewskiej. z Wielką go: opanowanie hiperinflacji. katolików ograniczenie wolności prasy. 1923 – Wstęp do teorii – Stanisław Wojciechow. dyplomatyczne m.

Mauriaca (czytaj: frąsła moriaka). Ribbentrop–Mołotow V – minister Józef Beck odrzuca żądania niemieckie.wsip. Henry’ego – balet Harnasie Karola w wyborach parlamentarnych.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Witkiewicza. tajny protokół – żądania niemieckie o podziale Europy Wschodniej wobec Polski: m. modernizacja stolicy 1935 – uchwalenie nowej 1935 – Granica konstytucji (tzw. Marii Dąbrowskiej – wielki głód na Ukrainie. sklep. 701329. przeciwników politycznych René Magritte’a – Kompozycja unistyczna w Berezie Kartuskiej. Pogrzeb Józefa Piłsudskiego – Stefan Starzyński w Krakowie prezydentem Warszawy. 88-100 Inowroclaw. kwietniowej). delegalizacja partii między Polską a Niemcami. 20 mln ludzi Aldousa Huxleya  1933 – nawiązanie stosunków 1933 – otwarcie magistrali 1933 – Dola człowiecza André 1933 – Poemat o czasie dyplomatycznych między USA kolejowej Śląsk–Gdynia. 1937 – powstanie Obozu 1937 – Guernica (czytaj: 1937 – zbiór Utwory poetyckie piające nazizm i komunizm Zjednoczenia Narodowego gernika) Pabla Picassa Konstantego Ildefonsa 1938 – przyłączenie Austrii 1938 – nawiązanie stosunków 1938 – Mdłości Gałczyńskiego. Zofii Nałkowskiej. – śmierć Józefa Piłsudskiego – Cudzoziemka 1936 – z inicjatywy ministra Marii Kuncewiczowej Eugeniusza Kwiatkowskiego powstaje Centralny Okręg Przemysłowy (COP) 1936 – Przeminęło z wiatrem z siedzibą w Lublinie Margaret Mitchell 1937 – encykliki Piusa XI potę. X–1932. 1932 – zwycięstwo NSDAP 1932 – zawarcie paktu 1932 – Szpital im. 1934 – podpisanie deklaracji 1934 – sformułowanie zasad – powstanie Polskiej utworzenie Gestapo. w ZSRR. oryginał powstał po 1939 Szkolnictwa AS . o nieagresji między Polską Forda Fridy Kahlo (czytaj: kalo). 1939 – pakt Ribbentrop– przez Polskę po wkroczeniu kuraż) Bertolda Brechta – Akt na zielonym Mołotow o nieagresji między Niemców do Czechosłowacji.16 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT POLSKA EUROPA I ŚWIAT POLSKA 1931 – agresja Japonii 1931. Malraux (czytaj: ądre malro) zastygłym Czesława Miłosza. sztuki nowoczesnej w Muzeum oskarżonych o zamach stanu – Nocny lot Antoine’a de Sztuki w Łodzi (z inicjatywy Saint-Exupéry’ego Władysława Strzemińskiego). Gdynia największym portem – Sklepy cynamonowe – Hitler kanclerzem. budowa na dwie strefy wpływów eksterytorialnej autostrady z Niemiec do Prus Wschodnich 1939. I – proces brzeski 1931 – Trwałość pamięci 1931 – pierwsza galeria na Mandżurię (prowincję Chin) przywódców Centrolewu Salvadora Dalego. 1934 – Szewcy Stanisława politycznych poza NSDAP – utworzenie obozu dla – Dola człowiecza I. Szymanowskiego – Irak niepodległym a ZSRR – Kłębowisko żmij François 1931–1934 – Noce i dnie państwem. posłaniuu JJana Cybisa III Rzeszą a ZSRR. VIII – układ polsko-bry- tyjski o pomocy wzajemnej » Marek Żuławski. aneksja przez dyplomatycznych z Litwą. obozu o niestosowaniu przemocy realizmu socjalistycznego Akademii Literatury w Dachau. a Rosją. w razie agresji Niemiec plakat wojenny. proklamowanie III Rzeszy. na Bałtyku Brunona Schulza. Władysława Strzemińskiego. do Niemiec. Jeana-Paula Sartre’a – Ferdydurke Niemcy czeskich Sudetów – zajęcie Zaolzia 1939 – Matka Courage (czytaj: Witolda Gombrowicza.in. IV – Niemcy wypowiada- Podpisanie paktu ją pakt o nieagresji. – Nowy wspaniały świat zmarło ok.pl Sz . Laubitza 9.

Fundacja Raczyńskich przy Muzeum Narodowym w Poznaniu Modernizm Szkolnictwa AS . sklep.wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. MODERNIZM 17 ½ STANISŁAW WYSPIAŃSKI. 88-100 Inowroclaw. 1898. Laubitza 9. 701329. PORTRET JÓZEFA MEHOFFERA.pl Sz .

U nas zwykliśmy ten okres nazywać Młodą Polską. poszukiwania. Stefan Żeromski). ur.) sprzyjał rozwojowi kultury i sztuki.  1860. mierz Przerwa-Tetmajer. 701329. sklep. przełom antypozytywistyczny. Młoda Francja. 1868. urodzone epoki. 1865. Opisuje on te kończącą epokę jest rok odzyskania przez zjawiska w obrębie epoki. 1918 r. w latach 30. Nazwę Młoda Polska spopularyzował krytyk przede wszystkim – powrót do problematy- literacki Artur Górski w tytule cyklu arty. Stani- zumiemy okres od końca XIX w.wsip.18 Młoda Polska 1 – początki modernizmu Schyłek XIX w. Trzeba jednak podkreślić. Określenie to (Stanisław Wyspiański. przyniósł tzw. Szkolnictwa AS . Czas wyjątkowo długiej stabilizacji politycznej (od wojny niemiecko-francuskiej w 1870 r. NAZWY EPOKI bezpośrednią kontynuację romantyzmu. nawiązywało do analogicznych zjawisk w  życiu kulturalnym Europy. Kazi- niem tego terminu i jako modernizm ro. Za artystycz- drugą połowę wieku XX. XIX w. W  wąskim rozu. wychowawcy i  przewodnika zbiorowości skim czasopiśmie „Życie”.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. W całej Europie nastąpiło załamanie jednoznacznego.).: Jan Kasprowicz. indywidualne rozstrzygnięcia. sami twórcy w tamtym choć nie wydarzyło się wówczas nic ważne- czasie chętnie się nim posługiwali. XIX w. Stefan Żeromski. które stanowią Polskę niepodległości – 1918. go ani nie ukazało się żadne przełomowe Epokę Młodej Polski określa się również dzieło literackie. że coraz w  latach 60. W okolicach tej daty do mianem modernizmu. ny manifest nowej literatury uznać należy Pojęciem określającym okres Młodej Polski drugi tom Poezji Tetmajera z 1894 r. aż po sław Przybyszewski. świadome swej mieniu słowo to jest synonimem nazwy odrębności pokolenie literackie. Datą jest również neoromantyzm. ur. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 1864. głosu doszło jednak nowe. do pierwszej wojny światowej w 1914 r. ur.pl Sz . Młoda Za początek Młodej Polski (i modernizmu Belgia (podobne nazwy pojawiały się już w wąskim sensie) przyjmuje się rok 1890. w krakow. opartego na nauce obrazu świata i człowieka: miejsce pewników zajęły wątpliwości. częściej posługujemy się szerokim znacze. ur. Laubitza 9. ki narodowej oraz konstrukcji artysty jako kułów drukowanych w 1898 r. takich jak CZAS TRWANIA Młoda Skandynawia. MODERNIZM Europa XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI Młoda Polska 1890 r.

wicieli Młodej Polski. słowej.. była czasem ścią. przestaliśmy wierzyć w praw- bardzo popularna. a także wydawano po TŁO SPOŁECZNE I POLITYCZNE polsku prasę i książki. zyskiwanej wiedzy. a polscy politycy piastowali ważne urzędy skiego przyjmuje się rok 1857 – datę wyda. 701329. –  bywali ministrami i  nawet premierami rackich: Pani Bovary Gustave’a Flauberta rządu Austro-Węgier. (do analfabetyzmu wśród Polaków w Wielkopol- 1914 r. szkoły. Zaczęto wówczas wyrażać przekonanie Sytuacja ziem polskich stanowiła potwier. zakładano polskie fali rewolt studenckich w 1968 r. w  której odnaleźć się mogły czasowego porządku świata. rozumianego modernizmu. sprzyjają- cych rozwojowi sztuki i swobodnej wymianie CHARAKTERYSTYKA EPOKI myśli. brze charakteryzuje określenie Friedricha ła się na masową skalę i pojawiły się pierwsze Nietzschego (patrz: lekcja 2. pruskim prężnie działały polskie organiza- cje i stowarzyszenia. Londynu czy miast włoskich. 88-100 Inowroclaw. Turystyka rozwija. MODERNIZM 19 Z kolei za początek modernizmu europej. Okres ten do- wszystkie narody Europy. Ziemie polskie pod zaborem au. pojawiła striackim utrwaliły swoją autonomię. a w Pol. Należałoby czeniu. dę”. ropie i gospodarczej koniunktury. W rezultacie procent Schyłek XIX i  początkowe lata XX w. że religia jest dziełem wyłącznie KRYZYS prawdy religii etyki estetyki człowieka języka Szkolnictwa AS . zaczęto nawet mówić o  europejskiej kryzysu wartości leżących u podstaw dotych- tożsamości.) o „przewarto- przewodniki w dzisiejszym tego słowa zna. w  centralnych instytucjach wiedeńskich nia we Francji dwu głośnych tekstów lite. Nastąpił na z nich nie gwarantuje niepodważalności gwałtowny rozwój miast (Warszawa.: zelżała cenzura. XX w. Polityczne przemiany (czytaj: giustawa floberta) oraz Kwiatów zła w zaborze rosyjskim miały miejsce po wstą- Charles’a Baudelaire’a (czytaj: szarla bodlera).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. W połowie XIX w. ile osób poznających.. że istnieje wiele dróg poznania. ściowaniu wszystkich wartości”. Przekraczanie granic państw było ła. sklep. • Kryzys religii. biblioteki i towarzystwa naukowe. Młoda Polska. sce – po upadku komunizmu. tyle jest prawd.) to czas politycznej stabilizacji w Eu. Laubitza 9. Moderniści uważali. Korzystano (patrz: schemat). pieniu na tron cara Mikołaja II (1894 r. Wska- dzenie ogólnych tendencji wyznaczających zywano. nazywane wówczas z  niemiecka wskazać istotne elementy tego kryzysu baedekerami (czytaj: bedekerami). a żad- rytm życia całego kontynentu. o względności i subiektywizmie prawdy. Łódź. poeta i dramaturg Sta- Okres ten zyskał nazwę belle époque (franc. Jeden z czołowych przedsta- do Paryża. kontynent stawał się kulturalną jedno. że Poznań.pl Sz . czytaj: bel epok – piękna epoka). sce spadł niemal do zera. nisław Przybyszewski (1868–1927) pisał: „My. się myśl. z  rozwiniętej sieci kolei i  podróżowano • Kryzys prawdy. Lwów) i  infrastruktury przemy.wsip. która stała się późno urodzeni. a więc na Mimo działań germanizacyjnych w zaborze początku lat 90.) Natomiast czas wyczerpania modernizmu i  znacznie pogłębiły się po rewolucji (w szerokim sensie) nastąpił w Europie po z 1905 r. jako wczesna faza szeroko twe.

zależna od podmio. „ja”. a w re- łecznej. Do końca XIX w. Laubitza 9. chwilowego. prawosławnym) • Kryzys człowieka. pla- towego punktu widzenia. 1862–1949) – o mare tenebra- były także otwarte deklaracje ateizmu. indywidualny i nie zawsze zgodnie niespodzianką dla człowieka. Wyzwolony erotyzm przestał określenia myśli i uczuć. Feuerbach (czytaj: fojerbach. Modne Arthur Rimbaud (czytaj: artiur rębo. z gustem postrzegającego. czyli nieświadomej części ludzkiego objawionego charakteru kodeksu etycznego. która się głębokiej reformy Kościoła rzymskiego). Proces samo- stawach indywidualnych. W literaturze po- być tematem piętnowanym etycznie i zaczę. Wraz z negacją religii rozwi. człowiek poszuki. które pozostaje poza kon- w kręgach protestanckich). zaczęli widzieć swoją sytuację jako uwięzie- czaństwa oraz amoralność znamienną dla nie w języku. mowa była jako kwestia względna. rum (morzu ciemności) tkwiącym w człowie- • Kryzys etyki. katolickim. Ocena zachowań innego człowieka zultacie sięgały po symbol. idea piękna brzydoty (turpizm). a Stanisław Przybyszewski – o „nagiej jano zainicjowaną w  oświeceniu krytykę duszy”. człowiekowi powiedzieć: „Wiem. zatem literatura dy rozumiane jako pochodne umowy spo. odzwierciedlała nieskończoność świata i nie- Potrzeba metafizyki była realizowana w po. Szkolnictwa AS . były niekie. poznawalność istoty boskiej.20 ludzkim. poznania wydawał się jednak możliwy dzię- wał obecności Boga we własnym wnętrzu ki introspekcji i doświadczeniu życiowemu.pl Sz . Najpełniej i najwyraźniej myśl zyskała ponownie. wiążącej etykę przełomie XIX i XX w. ujawniającej się przez sztukę. Na Wbrew tradycji antycznej. i  w  otaczającym świecie przyrody. tworzyli słownikowe neologizmy. Już twórcy barokowi i odeszła od nich elita umysłowa (np. Tajemni- Zasady moralne już od XVII w. sięgali po obrazy symboliczne i  metafory • Kryzys estetyki. Literatura natura. 1804–1872). a inspiracji religijnych często poszukiwa. z estetyką. postrzegana jako środek komunikacji. 1854–1891) wówczas hasło ex  Oriente lux (światło ze pisał o „Innym. belgij- Wschodu) obejmowało poszukiwania religij. zapomniana od czasów tę sformułował niemiecki filozof Ludwig baroku. Modernizm oznaczał su. ku. protestanckim. a  idea Boga została wymyślona rało charakteru ulotnego. cjonalnych człowieka. zaczęła być postrzegana w  modernizmie • Kryzys języka. upodabniali wypowiedź poetycką do muzyki. piękno łączono często ze śmier- ściołów urzędowych (oficjalnych: w obrządku cią i złem. W sposób swo. sklep. Modernizm eksponował autonomię no w myśli św. Popularność skonałości.wsip. 701329. który podsuwa stereotypowe świata natury. cy nie da się wyrazić wprost. Nierzadkie moris meterlęk. styczne tworzywo literackie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. trolą rozumu i  którego odkrywanie bywa bodny. ski dramaturg Maurice Maeterlinck (czytaj: ne w buddyzmie i hinduizmie. stem”. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. nie- zwany modernizmem katolickim domagał jednoznaczną osobowość człowieka. Wiara Uzyskana w rezultacie mądrość pozwalała przyjmowała charakter osobisty i emocjonal. a więc związanie jej zmysłów). ruch i romantyczni wskazywali na złożoną. który mieszka w nas”. Franciszka z Asyżu (także ludzkiego wnętrza. doszło do kryzysu Ko. Piękno nabie. leżnego od nastroju człowieka. synestezyjne (odwołujące się do różnych biektywizację estetyki. za- przez człowieka jako pewne założenie do. słowo zestawiali z milczeniem. szukiwali zatem nowych środków wyrazu: to w nim upatrywać realizacji potrzeb emo. i sztuka szukały ekspresji pośredniej. Moderniści zaś listyczna pokazywała moralną obłudę miesz. kim je- ny. Francuski poeta z wykładnią Kościoła czytano Biblię.

wsip. wydawane w Warszawie w latach 1901–1907. Głównym krytykiem ins ½ Okładki pisma CHIMERA. „ŻYCIE”. 88-100 Inowroclaw. W miesięczniku drukowano m. szukającej prawd psychologicznych i metafizycznych. „CHIMERA”. Szkolnictwa AS . których bezpośrednim powodem była zarzucana mu nieobyczajność. Laubitza 9. następnie dwutygodnik i miesięcznik wydawany w Krakowie w latach 1897–1900. Edward Okuń). Pismo zwracało uwagę bardzo wysokim poziomem edytorskim. pseudonim Miriam. lite 1903. a później nieregularnie ukazujące się czasopismo. redagowane i finansowane przez Zenona Przesmyckiego. oz inspirowanego filozofią Bergsona. W „Życiu” warszawskim debiutowali poeci młodego pokolenia. Za wybitny uznaje się tamtejszy dział Ż kkrytyki literackiej. Tu drukowano wiersze odkrywanego po latach romantyka Cypriana Norwida. Stanisław Brzozowski. z którym współpracował m. 215). Tygodnik wydawany w Warszawie w latach 1887–1891. Pismo propagowało ideał sztuki autonomicznej. który specjalnie w tym celu przyjechał z Niemiec. m „MUSEION”. redagowany przez Zenona Przesmyckiego. Pojawiało się w nim sporo omówień i tłumaczeń literatury francuskiej. sklep. literackim pisma był Adam Grzymała-Siedlecki. „KRYTYKA”. CZASOPISMA MŁODEJ POLSKI „ŻYCIE”. Przeciwstawiało się linii programowej krakowskiego „Życia” i „Chimery” – propagowało sztukę zaangażowaną społecznie i narodowo. Tygodnik. MODERNIZM 21 MINIPRZEWODNIK. redagowany przez Wilhelma Feldmana. O stronę graficzną periodyku dbał Stanisław Wyspiański. utwory Stanisława Wyspiańskiego i Stefana m Żeromskiego. Tu ukazały się ważne manifesty epoki: Młoda Polska Artura Górskiego i Confiteor Przybyszewskiego.in.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. kładącej nacisk na doskonałość formy (patrz: s. 1902 a lansowanym poetą – Leopold Staff. „Życie” krakowskie otaczała atmosfera obyczajowego skandalu. tu też debiutował Bolesław Leśmian. wyszukaną czcionką i świetnie ilustrowane przez czołowych artystów tamtego czasu (Józef Mehoffer. Od 1898 r. tacy jak Jan Kasprowicz i Antoni Lange. Pismo przełomu antypozytywistycznego początkowo szukało nawiązań do romantyzmu. Było to pismo ideowo związane ze środowiskiem galicyjskich socjalistów. który nadawał red „Museionowi” charakter antymłodopolski. wolnej od zobowiązań społecznych i narodowych. co „M oznaczało zwrot w stronę klasycyzmu oraz kultu życia. gdyż nie wytrzymało konfiskat cenzury. 701329. Miesięcznik wydawany w Krakowie (przez krótki czas we Lwowie) w latach 1896–1897 oraz 1899–1914. Jego program artystyczny obejmował tendencje parnasistowskie i symboliczne. jego redaktorem naczelnym był Stanisław Przybyszewski. a później propagowało ideał sztuki parnasistowskiej.pl Sz . Pismo w  redagował Ludwik Hieronim Morstin. „Życie” upadło. Pismo było niechętnie widziane przez konserwatywne środowisko galicyjskie i stało się obiektem ataków krytyków starszego pokolenia. Miesięcznik wydawany jednocześnie „M w Krakowie i Paryżu w latach 1911–1913. było drukowane na specjalnym papierze. liberalną światopoglądowo.in. Miesięcznik.

ruchliwe i zmienne: wodę. trzymającego w rękach- -szponach zdobycz – głowę Holofernesa (asyryjskiego władcy zgładzonego podstępem). koniec XIX w. Wyspiański i Józef Mehoffer. Była zafascynowana życiem. irys. wzniesiony w latach 1898–1899 wg projektu Josepha Marii Olbricha (czytaj: jozefa olbrisia). ale zarazem zapisywała egzystencjalny niepokój. inspiracje odnajdywali w świecie natury. stał się manifestacją nowego stylu w architekturze. oset. Preferowali kompozycyjną asymetrię i linię falistą. Gustava Klimta.wsip.in. a więc flory (np. Szczególnie upodobali sobie eteryczne postaci kobiece. przedstawicielami byli Stanisław pocz. Malarstwo secesyjne zacierało granice między światem ludzkim i zwierzęcym. lilia. sklep. orchidea.pl Sz . Szczególną uwagę (i sprzeciw konserwatystów) wzbudzała kopuła zbudowana z ornamentów złotych liści. Nazwa pochodzi od wystąpienia (czyli secesji) grupy artystów – m. co płynne. sztuce – wolność”. Secesja stała Ozdoba się stylem międzynarodowym. 1909) upodobnił biblijną bohaterkę do drapieżnego ptaka. najsilniej krzesła. Pawilon Secesji. Sztuka secesyjna miała podwójne oblicze. Ottona Wagnera. ogień. XX w. zacierali granice między światem natury a człowiekiem. Gustaw Klimt (Judyta 2. w Niemczech Jugendstil (czytaj: jugendsztil).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. wiecznym odradzaniem się. a w Anglii – Arts and Crafts Movement (czytaj: arts end krafts muwment). 701329.22 Pawilon Secesji w Wiedniu. ćma. Szkolnictwa AS . potęgą miłości i macierzyństwem. rozwijająca się w latach 1890–1910. łabędź. do włosów w kształcie w Polsce jej wszechstronnymi orchidei. nietrwałość życia i przeczucie śmierci. dym. do dziś jest miejscem wielu wystaw sztuki. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. nazywana na zachodzie Europy art nouveau (czytaj: ar nuwo). narcyz. nenufar) i fauny (np. ważka. Artyści secesyjni zmienili typ ornamentyki. SECESJA Artystycznym głosem epoki stała się Projekt sztuka secesyjna. Lubili to. Laubitza 9. opatrzony napisem: „Epoce właściwą jej sztukę. Gustava Mahlera (czytaj: malera) – z wiedeńskiego Związku Artystów w geście protestu przeciwko akademizmowi i historyzmowi sztuki. paw).

Secesja miała być z założenia sztuką praktyczną i ekspansywną. Laubitza 9. grafikę artystycznąą i użytkową. a nawet Edmond Lachenal. Edward Okuń)]. dworce kolejowe i stacje metra (np. biologicznego organizmu. MODERNIZM 23 Józef Mehoffer. – do dziś pozostała nieukończona. Świątynia ta w zamierzeniu miała być imitacją żywego. ilustrowano książki Indianapolis Museum [Aubrey Beardsley (czytaj: obri of Art. kawiarnie (np. Alfons Mucha. czcionki i ozdobniki wazon secesyjny. Malarstwa. – życie krótkim snem). 1894 Barcelona Szkolnictwa AS . jak Sagrada Familia (świątynia pokutna Świętej Rodziny) w Barcelonie. Mehoffer uprawiał też malarstwo. Sagrada Familia.wsip. 88-100 Inowroclaw. biżuterię [René Lalique. Powstał wówczas także nowoczesny plakat [Henri de Toulouse-Lautrec (czytaj: ąri de tuluz lotrek). sklep. Projektowano w tym stylu kamienice. René Lalique (czytaj: lalik). Vita somniumm breve (łac. Café Museum w Wiedniu. projektant plakat do sztuki Antonio Gaudi. witraże.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Esplanada w Łodzi). zagospodarowującą przestrzeń miast. Architekt Antonio Gaudi pracował nad nią przez 15 lat. Kraków Na witrażu są przedstawione personifikacje: Rzeźby. Architektury. Muzeum Narodowe. ale budowla – powstająca według jego projektu od 1882 r. Louis Comfort Tiffany (czytaj: lułi komfert tifani)]. drukarskie. 1900 berdsli). Gismonda. ozdoba do włosów z motywem jemioły Sztukę secesyjną charakteryzowała szczególna dbałość o piękno przedmiotów codziennego użytku. W stylu tym tworzono meble. teatry. 1904.pl Sz . Alfons Mucha]. 701329. a także kościoły. w Wiedniu).

Filozofia moder. MODERNISTYCZNEJ W XIX WIEKU liwości ludzkiego działania.24 Szczęście wielkiej energii. Laubitza 9. Filozofia pozytywistyczna była tworzona na a zwłaszcza człowieka.pl Sz . wzór nauk przyrodniczych. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Ten pierwszy – autor dzieł o zna- ducha”. FILOZOFIA POZYTYWISTYCZNA konieczność określenia się wobec losu i nie- uchronnej śmierci oraz związane z tym roz- darcie i rozpacz. ZAPOWIEDZI FILOZOFII nego) i wyrażała optymistyczną wiarę w moż.) – zapowiadał – do procesów biologicznych. literatury duchowy ograniczeń człowieka jedynie jako przedmiot ludzkich pragnień. z drugiej – sprzeciwiała się najważniejszym założeniom filozofii pozytywizmu. świat pesymizm.. 1813–1855) i  Niemiec wiedź poetycką. a za obowiązujący łowie XIX w. choć do- piero wydanie z 1859 r. wzbudziło zaintere- na wzór poezji. FILOZOFIA MODERNISTYCZNA i postęp wyparły pesymizm i uznanie nauki WOBEC POZYTYWIZMU za niedostateczne narzędzie poznania świata. a więc ludzkiej psychiki. z jednej strony stanowiła kontynuację myśli nowoczesnej. Arthur Schopenhauer (czytaj: artur szopenhałer. co istnieje. ograniczała się do spraw poznania naukowego (doświadczal. Nadziei upatrywał w religii na wzór świat optymizm. zmie – filozofowie wkroczyli w „dziedzinę 1788–1860). Ak- centował w swojej twórczości ludzką słabość. pełnej pytań i wątpliwości (Bóg został przez niego nazwany „znikającym punktem”). Na lekcji wyjaśnimy stosunek myśli modernizmu do idei pozytywistycznych oraz poznamy najważniejszych przedstawicieli filozofii modernistycznej. Schopenhauer to twórca filozoficznego pesy- FILOZOFIA MODERNISTYCZNA mizmu. W  swoim najważniejszym dziele Świat jako wola i wyobrażenie (1819.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep.. – Duńczyk Søren Kierkegaard model poznawczy i językowy przyjęła wypo. (czytaj: syren kirkegor. czyli to. odrzucenie metafizyki oraz zaintere- sowanie sprawami ludzkiego istnienia. Do kontynuacji należy zaliczyć niechęć do tworzenia systemów filozoficznych.wsip. której nie miennych tytułach Albo–albo oraz Bojaźń sprowadzano już tylko – jak w pozytywizmie i drżenie (oba wydane w 1843 r. 701329. przyrodoznawstwa materialny wiara w naukę – niełatwej. Prekursorami filozofii modernistycznej byli nizmu wykroczyła swoim zasięgiem poza myśliciele tworzący jeszcze w pierwszej po- sprawy świata przyrody. Wiarę w rozum nowoczesną myśl egzystencjalistyczną. 2 Filozofia modernizmu Europejska myśl przełomu XIX i XX w. poczucie sowanie) określił świat. Ponownie – jak w romanty. Szkolnictwa AS .

którego życie datuje się pomiędzy IX a VI w. to. że „groza życia jest silniejsza od w zewnętrznym wobec niego opisie. które się do niej odnoszą. Myśl Nietzschego wychodzi od diagnozy ów- co było ich przedmiotem. bytem”. wiarę w nadejście mesjasza. Nietzsche stwier- nuje w tej koncepcji jako egoistyczny wojow.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. ale zarazem różnorodności jego emanacji (objawienia). p. czesnej kultury europejskiej. ne aforyzmy. Szkolnictwa AS .e. którzy swą słabość Tako rzecze Zaratustra1 (1883). DROGI UCIECZKI OD ŻYCIA że potrzebne jest „przewartościowanie wszystkich wartości”. chrześcijaństwo i islam – zwłaszcza przez wiarę w Sąd Ostateczny. żadne absolutne prawdy. 54) oraz litość i miłosierdzie w  ten sposób relatywizm –  przekonanie (pozwalające na rezygnację z walki). a jego jaństwo (choć cenił osobę samego Jezusa.in. Jej stan nie- ne. sklep.wsip. Nietzsche uważał też. czego ludziom i złem (1886). Świat jest zatem miecki filozof określił jako nihilizm (od łac. religijne). Życie grozy śmierci”. dził w ten sposób. był z wykształcenia filologiem klasycznym. Uznał je za system moralny stworzony przez nych dzieł to m. Laubitza 9. o zmienności i subiektywności rzeczywistości oraz wielości ważnych twierdzeń. a najważniejszym uczuciem człowie. wywodził epoka. Wola mocy brak. Nietz- Filozofię uprawiał w różnych formach literac. Odpowiadając na to ostatnie pytanie. Schopenhauer indywidualnego życia ludzkiego uchwycić twierdził. duchowych niewolników. które dotychczas obo- sztuka nirwana litość i miłosierdzie wiązywały. 701329. należy na nowo zastanowić się nad FRIEDRICH NIETZSCHE tym. przestaje być waż. MODERNIZM 25 a więc stan negatywny – to. tacja filozofa: „Bóg umarł”. nicością: albo go nam brakuje. Stąd słynna konsta- ciągłej walki i rywalizacji. w którym „najwyższe wartości je dla nas istnieć. Znamienne tytuły jego filozoficz. mechanicznej siły przenikają. Filozof wyrażał koju. że odeszła w przeszłość nik. w co należy wierzyć Friedrich Nietzsche (czytaj: fridriś nicze. nihil – nic). niepoznawalne.pl Sz . arcyludzkie (1878). 1844–1900) i jak trzeba postępować. Wpłynęła ona na judaizm. gdy zaspokoimy swoje utraciły wartość”. często metaforycz. od eseju po utwory narracyjne. Poza dobrem maskują wezwaniem do miłości bliźnich. zostały zanegowane – ludzkość cej byt i motywującej go do istnienia. jednej z najstarszych religii monoteistycznych. Wskazywał drogi ucieczki ma swoją wewnętrzną dynamikę. 88-100 Inowroclaw. Zasady dotychczas porząd- potrzeby.n. przyjmowanie jedności Boga. uznawane za absolutne i nie- Boga sprowadzał Schopenhauer do wszech. Jeśli człowiek przestał naiwnie wierzyć w wyższy porządek rzeczywistości i w Boga. patrz: s. a więc przestaje istnieć. co jest wartością. Człowiek funkcjo. w której religijne pojęcia wyjaśniały filozof. twórczość obfituje w celne. że nie da się zadawane drugiej osobie. Człowiek jest ciągle „nienasyconym (1901). czyli przestała w nie wierzyć. kujące świat. uznanie istnienia Szatana w świecie. podważalne (zwłaszcza normy i przekonania obecnej Woli. Zaratusztra) – perski prorok religijny. Ludzkie. W związku z tym twierdził. (tworzoną bądź kontemplowaną). porządek społeczny i narzucały wyobrażenia ka pozostaje cierpienie – doświadczane bądź o świecie. sche poddawał radykalnej krytyce chrześci- kich. albo przesta. zmienne. jest nie- przed absurdem ludzkiej egzystencji: sztukę przewidywalne. którego uważał za „wielkiego Hebrajczyka”). Antychryst (1895). Przypisywane mu nauki stały się podstawą perskiej religii – zaratusztrianizmu (zoroastryzmu). a jeśli już zaspokoi pragnienia. Życie jest więc absurdalne. 1 Zaratustra (właśc. nirwanę kruche i tymczasowe – dlatego nie istnieją (według buddyzmu – stan całkowitego spo.

i realizacja postawionych sobie celów. kształtują. Wartościowy w świetle tej kon. FRIEDRICH NIETZSCHE. który w gruncie rzeczy sami filozofii cierpienia i  biernej kontemplacji. w jaki sposób malarz oddał refleksyjny charakter sportretowanej postaci. Nietzsche wprowadził kategorię woli mocy. resentyment – uraza wobec świata i żal do tem aktywności i  zaangażowania zamiast innych za los.wsip. wać się wyłącznie w sferze kultury. Sławna maksyma Nie. sklep. Nasjonalgalleriet (czytaj: naszonalgalerije).26 ¼ EDVARD MUNCH (czytaj: edward munk). Mo- tzschego: „Dionizos przeciwko Ukrzyżowa. 1906. a za. że aktywność „nadludzi” winna realizo- oceny ludzi. w tym w szczególności do tych. Laubitza 9. którego celem ma śli. Oslo Określ. Szkolnictwa AS . ralność niewolników charakteryzuje zaś nemu”. Jego my- cepcji jest „nadczłowiek”. którzy ich być jedynie swobodny rozwój siebie samego ciemiężą i upokarzają. Spróbuj wyjaśnić symbolikę kolorów tła obrazu. Sam Nietzsche stronił od polityki i podkre- która stała się dla niego kryterium moralnej ślał. w postaci prymitywnej i zniekształconej. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.pl Sz . 701329. oznaczała wybór filozofii życia.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

w szczególności Niemców. Szkolnictwa AS . ską”. wobec wszystkiego. zniekształca ją. „co przynosi mi szkodę. mocy szukającej ujścia. przyrodoznawstwa. świadomość bogactwa.] wobec istot niższego rzędu. sądzi według zasady. według Bergsona. [.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. ale w sposób twórczy i spon- XX w. Wszystko. że to on jest tym. wistość jest zaś zmienna.. raczej pod naporem zrodzonym przez nadmiar mocy. to pozarozumowe narzędzie poznawcze. Intuicja fesor Collège de France (czytaj: koleż do frąs). ale nigdy lub prawie nigdy z litości. jako ciągłość zapisana w pamię- ci człowieka. Najważniejsze dzieła Bergsona z początku ciągle ewoluuje.. Laubitza 9. że jest war- tościotwórczy. czytaj: elą wital). różnorodna i żywa. dodam od razu. świata. to Wstęp do metafizyki. któ- Uprawiał filozofię w sposób znacznie bar. którego nie sposób zbadać metodami ficzna (1903) oraz Ewolucja twórcza (1907). godziny. szczę- ście wielkiej energii. sklep. MODERNIZM 27 użyli w XX w. taniczny. a zarazem i obopólny brak zrozumienia. Intuicja filozo. Rzeczy- dzinie literatury przyznana mu w  1927 r. Czas jest natomiast. wewnątrz jednej duszy. że człowiek szlachetny pomaga nieszczęśliwemu. rego używamy w indywidualnym przeżywaniu dziej akademicki niż Nietzsche. i zrozumienia rzeczywistości – bez przekłada- czego dowodem jest Nagroda Nobla w dzie. Z tego względu następcy filozofa podkreślali czywistość. nie uważa za koniecz- ne szukać aprobaty. fałszy.. którzy uznali „rasę aryj.] [2] Człowiek szlachetnego pokroju odczuwa siebie jako miarę wartości. a później pro.. 1859–1941) stwo rozumu uznał intuicję. życiową. zmienność i dynamizm życia: analizując rze. Friedrich Nietzsche Moralność panów i niewolników1 [1] Istnieje moralność panów i niewolników. świata. Przykładem jest idea czasu. Filozof odrzucał także wartość HENRI BERGSON nauki jako wytworu rozumu. co w ogóle nadaje godność rzeczom. Za przeciwień- Henri Bergson (czytaj: ąri bergsą. 88-100 Inowroclaw. Wynika to z wewnętrz- Bergson dokonał radykalnej krytyki rozumu. co w sobie rozpoznaje. że ujmuje on w sztywne kategorie pęd życiowy (franc. przestrzeni – dzielonego na minuty. [. a czasami nieprzejednane istnienie obok siebie – nawet w tym samym człowieku. ale jego pi. można postępować wedle 1 Fragment z Poza dobrem i złem. nych sił natury. co obce. zwłaszcza Żydów.. że we wszystkich wyższych i mie- szanych kulturach napotkać można również próby łączenia obydwu form. nieograniczoną energią. Na plan pierwszy wychodzi uczucie pełni..wsip. które mogłoby obdarowywać i rozdawać: – bywa. Służy do bezpośredniego uchwycenia sma mają także wysokie walory literackie. jeszcze częściej ich pomieszania. poglądy określa się jako intuicjonizm. upraszcza i sche. nia zjawisk na pojęcia intelektualne..pl Sz . witalizm świata – wypełnianie rzeczywistości matyzuje. élan vital. a innych. dlatego też jego – licealny nauczyciel filozofii. traktuje z szacunkiem: tego rodzaju moralność jest samogloryfikacją. wnętrznym. dla celów własnej ideologii wie określanego w kategoriach właściwych dla niemieccy naziści. które Bergson określał jako gdyż uznał. ma świadomość tego.] Obowiązki ma się wyłącznie wobec równych sobie. za „panów” lata. [.. tytuł pochodzi od autorów podręcznika. ale także dostępny wyłącznie w  doświadczeniu we- Słowian – za „podludzi”. 701329. jest samo w sobie szkodli- we”.

Pamiętajcie o uzasadnieniu swoich opinii. 6. że tam nawet szczęście nie jest autentyczne. Wyjaśnij. które czynią znośniejszą egzystencję cierpiących: tu ceni się wysoko współczucie. uczynną pomocną dłoń.]. Określ. Stwórz spis zasad „człowieka szlachetnego pokroju” według Nietzschego. Jak rozumiesz pojęcie „wola mocy”? 4. 9. co wzbudza bojaźń i ku temu dąży. Z jakich przesłanek autor wyprowadza sąd. 3. Tu jest punkt wyjścia zrodzenia się owego własnego przeciwieństwa „dobrego” i „złego” [. pilność. chciałby sam siebie przekonać. według moralności panów natomiast tym.28 własnego uznania lub tego. Moralność niewolnicza jest w istocie moralnością służącą użyteczności. Czy warto realizować w życiu przedstawioną przez Nietzschego moralność „człowieka szlachetnego pokroju”? Zorganizujcie klasową dyskusję. cierpiący. cierpliwość. 10. podczas której wyrazicie swoje zdanie na ten temat. Krystyna Krzemieniowa) Polecenia do tekstu 1.wsip. które tam darzy się szacunkiem. 7. pokorę. 701329. jest subtelny w nieufności wobec wszelkiego „dobra”.] [3] Inaczej ma się rzecz z drugim typem moralności. Załóżmy. czym różni się on od „zwyczajnych” ludzi. jest właśnie „dobro”. pokory)? Uzasadnij odpowiedź. 8. Czy „moralność niewolników” oddaje założenia moralności chrześcijańskiej (miłości bliźniego. Scharakteryzuj Nietzscheańskiego nadczłowieka. pozbawieni wolności i samoświadomości: cóż będzie stanowić wspólny mianownik ich wartościowania moralnego? Prawdopodobnie dojdzie do głosu pesymistyczna podejrzliwość w stosunku do całej sytuacji człowieka. jakie źródła „moralności niewolników” wskazuje filozof. miłosierdzia. Laubitza 9.. zaś „człowiek mierny” wydaje się godny wzgardy. sklep. uciskani. Spojrzenie niewolnika jest nieprzychylne dla cnót moż- nego i żywi on sceptycyzm i nieufność. że „nadczłowiek” może dowolnie postępować wobec „istot niższego rzędu”? 5. [4] A zatem według moralności niewolników „zło” budzi bojaźń. że moralizują podbici. moralnością niewolników. zwracając szczególną uwagę na to. znużeni. Szkolnictwa AS . (tłum.pl Sz . serdeczność – są to bowiem niezwykle pożyteczne cechy i niemal jedyne środ- ki pozwalające sprostać naporowi życia. a w każdym razie „poza dobrem i złem”.. Wydobywa natomiast i oświetla właściwości. Czy Nietzsche zachęca do czynienia zła przez „panów” ludziom „niższego rzędu”? Uzasadnij odpowiedź. 2. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. gorące serce. [. być może potę- pienie człowieka wraz z jego sytuacją. Opisz zasady „moralności niewolników”.. na czym polega przewartościowanie tradycyjnych wartości według Nietzschego. „co serce podpowie”..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

. zbudowanym we.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. prowokowane przez akcje terrorystyczne rządku wojskowym. Tłumaczony na najważniejsze języki świata. ganizacja autorytarnego2 ustroju opierała się Program tajnej organizacji „Ziemla i Wola” na wszechwładzy cara i jego urzędników. budowaną służbę cywilną wzorowano na po. ale też zapisem sporów ideowych. Or. roz.pl Sz . 2 Autorytarny – antydemokratyczny. studiowany na uniwersytetach. dowali kupcy nastawieni na eksport surow- osłabiać nihilistyczne przesłanie wyłaniające ców. przeciętni Rosjanie żyli w  ubóstwie. w zamachu zginął car Aleksan- nym Rosja pozostawała krajem zacofanym. Jest 1865–1866 r. jakimi żyła ro- syjska inteligencja w drugiej połowie XIX w. przenośnie: zasady. że Dostojewski. na sojuszu władzy świeckiej i religijnej.. była światowym mocarstwem Inteligencja rosyjska (patrz: pojęcia kluczo- o  imperialnych ambicjach. przechodziła drogę stopniowej radykalizacji. Credo1 rosyjskiego nihilisty Fiodor Dostojewski jest jednym z najwybitniejszych rosyjskich autorów wszech czasów. niejednokrotnie sięgający po represje w celu utrzymania władzy. jaki powieści kryminalnej. wnikliwe studium psychologiczne młodego człowieka i doskonały portret rosyjskiego społeczeństwa XIX w. ekranizowany i wystawiany w teatrze – stał się dla świata uosobieniem „rosyjskiej duszy”. która skutecznie upomniałaby się robotników i studentów. Kłopoty z cenzurą sprawiły. którą poznamy. O życiu gospodarczym kraju decy- finansowe). był dziełem wy- sunąć dyskusje bohaterów. ubogich mieszczan. powszechnie czytany. der II). by ze słabym przemysłem i niewielką rolą miesz- wydać powieść (a miał nieustanne problemy czaństwa. niepodlegający kontroli społecznej. (w 1881 r. być może nawet najwybitniejszym.wsip. by na pierwszy plan wy. Zbrodnia i kara. 701329. W wymiarze cywilizacyj. sklep. jego rozrachunkiem z własną przeszłością. łac. 88-100 Inowroclaw. Stanowi świadectwo wieloletnich XIX XX XXI przemyśleń i ideowych rozterek autora. modlitwy będącej wyznaniem wiary. musiał łagodzić wymowę całości. – wierzę) – początek Składu apostolskiego. zapanował w połowie XIX w. 33). osadzonym na feudalnych fundamentach. Szkolnictwa AS . zniechęcona stagnacją państwa. to jedna z jego najgłośniejszych powieści. GENEZA ZBRODNIA I KARA Powieść Zbrodnia i kara powstawała w latach 1865–1866. łecznej. Rosja w XIX w. Istotne wpływy w Rosji zachowywał 1 Credo (czytaj: kredo. podobnie jak w Polsce. Ferment ideowy. poczucie misji i odpowiedzial- ROSJA XIX WIEKU ności za społeczeństwo. (Ziemia i Wolność) zakładał szybkie zmiany. Wykorzystał schemat o niezbędne reformy. łącznie inteligencji – grupy mającej. się z utworu. którymi ktoś kieruje się w życiu. s. Laubitza 9. MODERNIZM 29 Jedna śmierć w zamian 3 za sto istnień. Jednocześnie nie było w państwie siły spo- w dzielnicy rzemieślników.. Akcję umieścił w Petersburgu.

Z drugiej strony niemieckie tłumaczenia utworów Rosjanina pojawiły się na tyle późno. przebywający na emigracji Michaił Bakunin inspirowany poglądami Karola Marksa (patrz: (1814–1876).. Wielką dyskusją światopoglądową i religijną była ostatnia jego powieść – Bracia Karamazow (1879–1880). U schyłku ki) stanęli na czele rewolucji październikowej XIX w. 254 w pierwszej części podręcznika dla kla- skrajnie indywidualistycznej i wolnościowej. 1850. postulowała powrót do idealizowanej tradycji słowiańskiej. który zaczął oddalać się od środowisk demokratycznych i prozachodnich – bliższe stały mu się idee słowianofilstwa2. pogodzenie się z losem były wśród elit XIX-wiecznej Rosji dużo częstsze niż postawy ideowego zaangażowania. niezależnie od siebie. Laubitza 9. w genialny sposób zdołali wyrazić niepokój czasu kryzysu wartości. że w bezpośredni sposób nie mogły wpłynąć na myśl autora Woli mocy. tłumaczony na wiele języków. Czas ten przyniósł ewolucję poglądów politycznych. sy drugiej). 2 Słowianofilstwo – ideologia rozwijająca się w Rosji w XIX w. by poświęcić się pracy literackiej. uformował się ruch robotniczy. 701329. Wymienia się go również wśród najważniejszych przedstawicieli nowoczesnej myśli filozoficzno-religijnej i zestawia z Friedrichem Nietzschem. Oficer na obrazie malarza zabija czas i nudę. bierność. ENCORE! (czytaj: ąkor). Przejmujący komentarz do tej sceny stworzył Jacek Kaczmarski w swojej piosence pod tym samym tytułem (1977). Krytyczny obraz rosyjskiego środowiska rewolucyjnego twórca zawarł w Biesach (1872). zwolennicy demokratycznych reform w Rosji.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Ukończył Wojskową Szkołę Inżynieryjną w Petersburgu. spajanej przez wartości religijne. istniejąca w latach 1844–1849. Galeria Tretiakowska. inte- postulującej likwidację państwa i zastąpienie ligenci (jak Włodzimierz Lenin czy Lew Troc- go porządkiem bezpaństwowym. Słowianofilstwo było opozycyjne wobec okcydentalizmu.wsip. ale po roku służby opuścił wojsko. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. w ostatniej chwili wyrok zmieniono na cztery lata katorgi na Syberii. Moskwa Apatia. w 1917 r. Obaj twórcy. „Zawodowi rewolucjoniści”. 1 Pietraszewcy – grupa rosyjskiej młodzieży skupionej w Petersburgu wokół Michaiła Pietraszewskiego. silnie oddziałał na rozwój powieści. Autor FIODOR DOSTOJEWSKI (1821–1881) – rosyjski pisarz. za działalność w kółku pietraszewców1 został aresztowany i skazany na śmierć. sklep. która zakładała istnienie pokojowej wspólnoty ludzi. wybitny przedstawiciel prozy XIX w. ENCORE. Dostojewski. tresując psa. władze carskie zdecydowały się na aresztowania i represje wobec pietraszewców. Trzeba jednak pamiętać. Przeżycia z tego okresu Dostojewski opisał w poruszających Wspomnieniach z domu umarłych (1860–1862). W obawie przed rozprzestrzenieniem się na terytorium Rosji rewolucji 1848 r.30 ½ PAWEŁ FIEDOTOW. Rozgłos przyniosły Dostojewskiemu powieści Zbrodnia i kara (1866) oraz Idiota (1868). mających zbliżyć ją do państw zachodnioeuropejskich (tzw. że powieści Dostojewskiego powstały wcześniej niż pisma niemieckiego filozofa.pl Sz . Szkolnictwa AS . W 1849 r. JESZCZE RAZ. okcydentalizm). twórca anarchizmu – ideologii s. społecznych i religijnych pisarza.

].Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. zły i chory babsztyl. zresztą i tego nie jest warta. po co żyje. t a k i e s a m e m y ś l i? 1 Szynk – restauracja niższego rzędu. która sama nie wie. – Oczywiście. karalucha. bracie. Naraz Rodion usłyszał. wesprzeć i naprawić za pieniądze tej staruchy. głupiej i złej staruchy? Nie więcej aniżeli życie wszy. że babsztyl nie zasługuje na życie – zauważył oficer – ale to sprawa natury. ginące z braku pomocy. Laubitza 9. oczywiście. a może i tysiące istnień skierowanych na właściwą drogę. i podaje mu jej adres. dziesiątki rodzin uratowanych od nędzy. bez najmniejszego wyrzutu sumienia – dodał podniecony student. bo ona tylko szkodę przynosi. świeże siły. i młody oficer. 701329. nędzny. i zapewniam cię. rozpusty i szpitali wenerycznych – i to wszystko za jej pieniądze.pl Sz . – Słuchaj dalej. Bogata jest jak Żyd.. Ale dlaczego właśnie teraz wysłuchiwał takiej rozmowy i takiego właśnie rozumowania. Jedna śmierć w zamian za sto istnień – to przecież prosty rachunek! Bo cóż znaczy w ogólnym rozrachunku życie tej suchotniczej. Alonie Iwanownie. W przeciwnym razie nie byłoby ani jednego wielkiego człowieka. nic nie mam przeciwko obowiązkom i sumieniu. – Pozwól. i to tysiącami.. Z drugiej strony zaś – młode. a jutro i tak wyzionie ducha. Jakie to było dziwne. utopione w klasztorze! Setki. po to.] Raskolnikow był ogromnie poruszony. zażar- towałem. które nieraz już słyszał. [. czy jedno drobne przestępstwo nie zostałoby odkupione tysiącami dobrych uczynków? Za jedno życie – tysiąc istnień. najzwyklejsza rozmowa i wymiana myśli między młodymi ludźmi. może od razu pięć tysięcy dać. że student opowiada oficerowi o lichwiarce. ale jak my to rozumiemy? [. [1] Obok niego. Już taki szczegół wydał się Raskolnikowowi nieco dziwny: właśnie stamtąd wraca.. ale zważ: z jednej strony – głupi. Była to. 88-100 Inowroclaw. bo przynosi wszystkim szkodę. Należałoby ją zamordować i zabrać jej pieniądze. – Ejże. raczej przeciwnie. Tylko że ścierwo z niej okropne. bezmyślny. naprawia. którego widział po raz pierwszy.. Szkolnictwa AS . [2] Oficer roześmiał się serdecznie. Rozumiesz? Czy ty to rozumiesz? – No. wszędzie! Sto.. 2 Referendarz – od XIX w... Powiadają: „obowiązek. by potem poświęcić się całej ludzkości.] A wiesz. wpatrując się uważnie w zaperzonego współtowarzysza.. wdowie po referendarzu2.] – Zacne babsko – mówi student – u niej zawsze można dostać pieniądze. tysiąc pięknych projektów i inicjatyw można by zrealizować. stanowisko urzędnicze w niektórych działach administracji. sklep. nikomu na świecie niepotrzebny. Niszczy bowiem życie innych [.. bo inaczej utonęlibyśmy w zabobonach.. od rozkładu moralnego. siedział student. ale nie pogardzi nawet rublowym fantem. [. sumienie”. dla dobra powszechnego. Po rozegranej partii bilardu zasiedli do herbaty. że zadam ci jedno poważne pytanie – gorączkował się student... rozumiem – odpowiedział oficer. a tu o wilku mowa. przecież naturę koryguje się. kreatura. jak ci się zdaje. Wielu z nas do niej chodzi. przy sąsiednim stoliku. – Rozumie się. a Raskolnikow drgnął. co ci powiem: to przeklęte stare pudło zamordowałbym i ograbił. kiedy w jego własnej głowie powstały. MODERNIZM 31 Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara (fragmenty) Raskolnikow jest przypadkowym świadkiem rozmowy w szynku1. od zguby.wsip. uratowanych od rozkładu i zgnilizny. w innej może formie i na inne tematy.

aby swoim odkryciom utorować drogę do ludzkości. Rzecz jasna. a potem Likurg3. materiał. w imię tego.. to jest ci. legendarny prawodawca. [.] Kategoria pierwsza jest zawsze panią teraźniejszości. [3] Otóż moim zdaniem. którzy już z natury są konserwatyw- ni i solidni. 1883. Obie jednak mają jednakowe prawo do życia. sklep. prawodawcy i filary ludzkości.... 701329. Szkolnictwa AS .wsip.. że wszyscy oni bez wyjątku byli W swoich rozważaniach weź pod uwagę wymowę obrazu..e. matematyk. Pięknych. powiedzmy. Sądzę. Muzeum Sztuk od najdawniejszych. że ludzie ci mają nawet obowiązek być posłuszni.n. 4 Solon (ok. Przestępstwa tych ludzi są co do stopnia i rodzaju niezwykle zróżnicowane. (tłum. są burzycielami albo przynajmniej zwolennikami burzenia. u s u n ą ć tych dziesięciu. co lepsze. Pierwsza podtrzymuje świat i powiększa go ilościowo. już choćby z tego wzglę- du.. 3 Likurg (IX lub VIII w. prorok i twórca islamu.. którzy służą tylko do rozmnażania i utrzymania życia. Katego- rię pierwszą. ustanowione przez przodków.e. a jest ona taka. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Rosja Solon4. co stare. Ci zaś.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.pl Sz . to w tym wypadku Newton i Kepler mieliby prawo. że wszyscy.] Podtrzymuję tylko moją myśl główną. [. Chabarowsk. 5 Mahomet (570–632) – właśc. a nawet obowiązek. przelanej bohatersko w obronie starych praw). Zajączkowski) 1 Johannes Kepler (1571–1630) – niemiecki astronom i matematyk. Muhammad ibn Abd Allah. że przez ustanawianie nowych praw burzyli prawa stare. jeżeli tylko przez tę krew mogli dojść do wytkniętego celu. którzy mają dar lub talent wypowiedzenia nowego słowa w swoim środowisku.. mówiąc najogólniej. p. druga zaś wstrząsa światem i prowadzi go do celu. Mahomet5. 2 Isaak Newton (czytaj: njutn. Laubitza 9. stu lub więcej ludzi.. oraz kategorię drugą. że jest tu dużo odchyleń. do której należą ludzie w całym tego słowa znaczeniu.) – ateński prawodawca. druga zaś – przyszłości. gdyby wskutek pewnych okoliczności odkrycia Keplera1 i Newtona2 nie mogły stać się udziałem ogółu innym sposobem niż tylko przez usunięcie dziesięciu lub stu ludzi.] O ile sobie przypominam. żyją w posłuchu i posłuszeństwo sprawia im nawet przyjemność. 1643–1727) – angielski fizyk. zależnie od zdolności i moż- liwości. STUDENT NIHILISTA .. że już wedle prawa natury ludzie w  o g ó l e dzielą się na dwie kate- gorie: na jedną niższą.]. zbrodniarzami.n. astronom. którzy byliby tym odkryciom nieprzychylni. aż do Napoleona i tak Czy nihilistę można rozpoznać po samym wyglądzie? dalej.. 635–560 p. tworzą ludzie. a przez społeczeństwa uważane za święte.32 Po zabójstwie lichwiarki Raskolnikow w rozmo- wie z  sędzią śledczym Porfirym referuje tezy swojego artykułu opublikowanego w prasie.. ale cechy wyróżniające obydwu klas rzucają się przecież w oczy.P. zatem nie widzę w tym nic poniżającego. J. ludzi zwykłych [. którzy należą do kategorii drugiej. to w dalszym ciągu mego artykułu roz- winąłem myśl.) – król Sparty. począwszy ½ ILIA RIEPIN. są wiecznie w walce z pra- wem.. no i nie wahali się w celu wprowadzenia tych praw przelewać krwi (czasem krwi całkiem niewinnej. [. polityk i poeta. propagator teorii Kopernika. gdyż takie jest ich przeznaczenie. w więk- szości wypadków jednak przyświeca im jedna i ta sama idea przewodnia: chcą zburzyć to.

uznanie ich za 1. przy użyciu wszelkich dostępnych środków. 1. i Rosji. poczucie misji oświecania niższych warstw (patrz także: Pr ac a domowa lekcja 45. czego 4. zachowaniu studenta i oficera.). omów pułapki nihilizmu. Zestaw postawy moralne bohaterów w danym momencie wymaga życie. moralnych. Z jakich powodów Raskolnikowa należy szlacheckiej. 2. że każdy człowiek może być 6. nihil – nic) – 1) pogląd filozoficzny (obecny m. MODERNIZM 33 »POJĘCIA KLUCZOWE NIHILIZM (łac. 701329. odnoszące się do: 2) rozpowszechniona w XIX w. czym jest dobro.in. Inteligencję Wspólnie wyciągnijcie wnioski. Rozważ tę myśl w świetle postawy Raskolnikowa. Podaj zasadnicze tezy artykułu iluzoryczne (patrz: lekcja 2. Czy inteligencja i wykształcenie jakichkolwiek reguł moralnych. który wie. panującego porządku społeczno-politycznego oraz poczucie przyzwolenia na jego destrukcję c) ich roli w dziejach ludzkości.pl Sz . Raskolnikowa (akapit 3. Laubitza 9. czemu towarzyszy przekonanie. 254 oraz 310 w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej). poznawczych).wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. do świata natury. sklep. Przedstaw motyw zbrodni – jak student NATURALIZM ETYCZNY – doktryna uzasadnia ideę zabicia lichwiarki (akapit 2. w Polsce byli to na złagodzenie kary? W kilkuosobowych „wysadzeni z siodła” (głównie w wyniku grupach przygotujcie akt oskarżenia lub carskich represji) reprezentanci polskiej obrony bohatera (dobierzcie odpowiednie szlachty.). z obowiązującymi zasadami etyki. Czy Raskolnikowa można nazwać nihilistą? twórcą norm dla samego siebie. i skrajnego indywidualizmu. Przypomnij pojęcia socjalizm i liberalizm (patrz: s. 88-100 Inowroclaw. pozbawieni majątków i zmuszeni do pracy. w Europie Zachodniej mówi się bowiem o elicie umysłowej. Porównaj poglądy rozmówców gatunku ludzkiego. np. a jakie okoliczności powinny wpłynąć własnych umiejętności. cechuje. wśród a) podziału ludzi na klasy. Według Sokratesa czynić dobrze może tylko ten człowiek. społecznej jest znamienne dla historii Polski Efekty pracy zapiszcie w formie prezentacji. inteligencji rosyjskiej postawa negacji b) praw i obowiązków tych klas. INTELIGENCJA – grupa społeczna ludzi 7. posiłkując się cytatami z utworu). jak i do świata społecznego. wykształceni przedstawiciele warstwy 8. która polegała na sprzedawaniu potępić. Prowadzi Raskolnikowa pomagają mu w dokonywaniu do bezwarunkowej aprobaty egoizmu wyborów moralnych? Odpowiedź uzasadnij. IMMORALIZM (AMORALIZM) – stanowisko etyczne kwestionujące zasadność 5.)? utożsamiająca postępowanie moralnie słuszne z działaniem służącym realizacji 3. czyli i innych bohaterów. raznoczyńcy. Pojęcie inteligencji jako grupy argumenty. Uzasadnij swój sąd cytatami z utworu. 2. Opisz wątpliwości moralne rozważane przez celów biologicznych. Uniwersalne prawa z ideami immoralizmu i naturalizmu etycznego przyrody odnosiłyby się zatem zarówno (patrz: pojęcia kluczowe). Szkolnictwa AS . w myśli Polecenia Nietzschego) oznaczający negację do tekstu dotychczasowych wartości (religijnych. oprócz wykształcenia. Moralne byłoby to. w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej). Porównaj postawę ideową Raskolnikowa z liberalnymi poglądami Łużyna i socjalistycznymi przekonaniami Liebiezatnikowa. Odwołując się do historii Raskolnikowa wykształconych. do której początkowo należeli w XIX-wiecznej Rosji tzw.

701329. osiadł na prawie czterdzieści lat na prowincji – w Jasnej Polanie. Ojcowie i dzieci. W Wojnie i pokoju. Pisał obrazki obyczajowe o satyrycznym zabarwieniu. posługiwał się niedopowiedzeniem i tworzył nastrój melancholii. życiem a sztuką (Wiersze o Pięknej Damie). Szkolnictwa AS . Pisał również liczne miniatury i refleksyjne poematy prozą (Poezje prozą) oraz subtelne opowiadania o miłości. Trzy siostry. pokazał apoteozę narodu rosyjskiego walczącego z francuskim agresorem w 1812 r. dotyczące życia ½ LEW TOŁSTOJ. poematów (Eugeniusz Oniegin. wielkomocarstwowego nacjonalizmu. twórca wielkich powieści realistycznych.34 MINIPRZEWODNIK. demaskujące ówczesne Prokudin-Gorski. LEW TOŁSTOJ (1828–1910) – pisarz i myśliciel. zginął w pojedynku. dał realistyczny i satyryczny portret współczesnej mu. Wolność. Propagował ideał wewnętrznego doskonalenia się człowieka i idee uniwersalnego chrystianizmu. ziemian i chłopów. Pisał o heroicznej rosyjskiej przeszłości (Na Kulikowym Polu). dramatów (Borys Godunow). Jeździec miedziany będący polemiką z III częścią Dziadów Mickiewicza). W najważniejszej swojej powieści.). imponującym epickim fresku. pokazał konflikt pokoleń. IWAN TURGIENIEW (1818–1883) – pisarz realista. sklep. Początkowo demokrata (przyjaciel Adama Mickiewicza). Autor wierszy (np. owładniętej korupcją i marazmem. Wujaszek Wania. fot.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. urzędniczej i kupieckiej Rosji (Rewizor. Wiśniowy sad). WIELKA LITERATURA ROSYJSKA (DO 1918 ROKU) ALEKSANDER PUSZKIN (1799–1837) – uważany za najwybitniejszego poetę rosyjskiego. Założył tam szkołę dla dzieci i wydawał pismo. główny przedstawiciel rosyjskiego symbolizmu (patrz: lekcja 17. by ukazać monotonię. ANTONI CZECHOW (1860–1904) – nowelista i dramatopisarz. codziennością a marzeniem. wynikający z różnic światopoglądowych między tradycjonalistami a radykalną rosyjską inteligencją. później zwolennik rosyjskiego. które weszły do kanonu światowego repertuaru teatrów. Stopniowo w twórczości Tołstoja zaczęły dominować treści religijne (Zmartwychwstanie). szarość i tragizm powszedniej egzystencji przeciętnych ludzi żyjących na prowincji (np. a w znakomitych komediach. ALEKSANDER BŁOK (1880–1921) – poeta i dramaturg. Laubitza 9. Autor. Anna Karenina jest z kolei przykładem pogłębionej analizy psychologicznej i przynosi jeden z najpiękniejszych portretów kobiecych w literaturze światowej. W opowiadaniach odwoływał się jeszcze do motywów fantastycznych (Pamiętnik szaleńca). zerwawszy z Cerkwią prawosławną. Zafascynowany filozofią Nietzschego szukał w człowieku i świecie twórczej. Sztylet. Więzień). Najwybitniejszym jego dziełem prozatorskim pozostaje powieść Martwe dusze – zabawny i krytyczny obraz rosyjskiej prowincji. Ożenek). 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 1908 powszechne wyobrażenia społeczne. Chętnie sięgał po inspiracje folklorystyczne.wsip. witalnej energii (Śnieżna maska). Uwikłany w dworskie intrygi. do dziś pozostaje najwybitniejszym rosyjskim dramaturgiem. W swoich wierszach i poematach dawał wyraz poczuciu rozdarcia między realnością a światem idei. MIKOŁAJ GOGOL (1809–1852) – pisarz i dramaturg przełomu romantyczno-pozytywistycznego.pl Sz . wyczulony na ideowe spory współczesności. Z entuzjazmem powitał rewolucję październikową (poemat Dwunastu). główny przedstawiciel romantyzmu w Rosji. W swoich dziełach kreował subtelne portrety kobiece. Siergiej urzędników.

postrzegając ją jako ka dla klasy drugiej). to święta prawda. zaczęto badać choroby umysłowe kazała widzieć w szaleńcach tzw.. i podjęto próby ich leczenia. Najbardziej znane czyli nawiedzonych przez Boga. sklep. Wiem też.pl Sz . mym czasie. opracowano teorię wrażeń zmysło. fleksję. ukazała się drukiem niemal w tym sa- wnętrzne. Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara (fragmenty) Rodion Raskolnikow wysłuchuje opowieści Marmieładowa.. 88-100 Inowroclaw. Dopiero w drugiej poło. Na wizję pisarza bez wątpienia miała ne od społeczeństwa. Ale nędza. przynosi przestrogę kierowaną do każdego z nas. Laubitza 9. która wie XIX w. z całą pewnością. świat bowiem skłonny jest piętnować – patrz: lekcja 6. W ubóstwie zachowuje się jeszcze szlachetność uczuć Szkolnictwa AS . szanowny panie. Zaczęto wówczas w sposób naukowy (1866). Mówiły one pisywano zdolność kontaktu z rzeczywistością o płynnej granicy między geniuszem a szaleń. nień modernistycznych: poczuciem względno- Przedmiotem ich obserwacji stały się również ści norm moralnych i tajemnicą ludzkiej psy- przypadki patologiczne. co dzieło Lombrosa Geniusz i obłą- wych i rozpoczęto badania nad funkcjami móz. Uczeni przedstawiali wpływ środowiska psychologiczną z jednym z centralnych zagad- – naturalnego i społecznego – na psychikę. że pijaństwo nie jest cnotą. transcendentną (np. w pierwszej części podręczni- nieprzeciętną wielkość. jurodiwych. MODERNIZM 35 Po prostu zabiłem. że Zbrodnia i kara Dostojewskiego w XIX w. Tym samym portret Raskolnikowa. kanie (1864). Dostojewski połączył obserwację gu. w drugiej części podręcznika dla klasy pierwszej). chiki. któremu przyjrzymy się na tej lekcji. byłego urzędnika. ballada Romantyczność stwem. [1] – Łaskawy panie – zaczął [Marmieładow] prawie uroczystym tonem – ubóstwo jest występ- kiem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 1835–1900). 4 Nowoczesna literacka psychologia zbrodni Literackie przedstawienie psychologicznych aspektów zbrodni obserwowaliśmy już na przykładzie Makbeta (patrz: lekcja 21. dotąd jedynie izolowa. Szekspirowskie dylematy władców sprowadza Dostojewski na poziom życia zwyczajnego człowieka.wsip. wpływ także rosyjska tradycja ludowa. w sferę codzienności. Jest rzeczą Nowoczesna psychologia ukształtowała się znamienną. Także w ro- są prace psychologa Cesarego Lombrosa (czytaj: mantyzmie ludziom psychicznie chorym przy- czezarego lombroza. WPROWADZENIE DO LEKTURY odstępstwo od założonej normy. 701329. nędza to straszna rzecz. w której autor podejmuje podobną re- opisywać reakcje człowieka na bodźce ze.

To osłabienie rozsądku i upadek woli opano- wują człowieka na podobieństwo choroby. ile w samym zbrodniarzu. i to właśnie w chwili.36 ½ THÉODORE GÉRICAULT (czytaj: teodor żeriko). aby rozstrzygnąć tę kwestię. idzie zawsze w parze z czymś w rodzaju choroby? Na razie nie czuł się jeszcze na siłach. Belgia. sklep. które zastępuje wręcz fenomenalnie dziecinna lekkomyślność. czyli ludzi opętanych jedną obsesją (monomanią).. 1822–1823. potem mija. rozwijają się stopniowo. ale miotłą wymiatają z ludzkiego towarzystwa dla tym cięższej obelgi. dochodząc do kulminacyj- nego punktu przed momentem popełnienia zbrodni. monomaniaków. Jakie symptomy choroby można dostrzec w wyglądzie sportretowanych osób? wrodzonych. Otóż jego zdaniem główna przyczyna tkwiła nie tyle w mate- rialnej niemożności ukrycia zbrodni.. którą ma popełnić.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Museum voor Schone Kunsten (czytaj: museum for szone kunsten). 701329. Artysta założył. prawie każdy zbrodniarz w chwili popełniania zbrodni ulega jakiemuś dziwnemu upadkowi woli i osłabieniu rozsądku. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.wsip. Laubitza 9. [2] W swoim czasie [. Za nędzę nie tylko kijem wypędzają. a zbrodniarze zostawiają tak wyraźne ślady? Powoli doszedł do różnorodnych i bardzo ciekawych wniosków. że choroba musi odciskać swoje piętno na twarzy chorego.pl Sz . w której najbardziej potrzebna jest rozwaga i ostrożność. czy też samo przestępstwo. zależnie od indywidualnych cech przestępcy. Ale teraz powstaje kwestia: czy choroba rodzi przestępstwo. bo w nędzy człek gotów jest sam siebie obrażać. stan ten trwa również w chwili dokony- wania zbrodni i jeszcze jakiś czas potem. i słusznie. Luwr. z prawej: MONOMANKA HAZARDU. Raskolnikow snuje refleksję na temat zbrodni. Gandawa. ale w nędzy – nikt i nigdy na świecie. mija jak każda inna choroba. Szkolnictwa AS . 1822. z racji osobliwej swojej natury. Paryż Malarz otrzymał od lekarza psychiatry zlecenie sportretowania przypadków tzw. ok. z lewej: MONOMAN KRADZIEŻY.] interesowała go między innymi kwestia: dlaczego zbrodnie wykrywają z taką łatwością.

] Czyż ja zabiłem tę starowinę? Nie. czy nie? Czy odważę się schylić i wziąć władzę.. 701329. Tę babę diabeł zabił.. Zajączkowski) Szkolnictwa AS .. Pieniądze również nie były głównym motywem zabójstwa. czy też mam p r a w o. przekonania się natychmiast. Otworzył drzwi i zaczął nasłu- chiwać: w całym domu wszyscy spali. że dostaje obłędu. nie ja. wchodząc.pl Sz .. „Boże. – Zostaw mnie! Rozprawa sądowa Raskolnikowa. to zapewne nigdy więcej bym nie zabił. Teraz zaś miał takie dreszcze. czy też przez całe życie będę pająkiem wysysają- cym żywą krew ze swych omotanych pajęczyną ofiar!.. która zaczęła go trawić jeszcze we śnie. nie będzie ulegał żadnym chorobliwym perturbacjom. dlatego że jego czyn „nie jest zbrodnią”. dosyć....] W pierwszej chwili przekonany był. a nie ją! Ze sobą zrobiłem koniec.wsip. Zdecydował się na zabójstwo wskutek swej małoduszności i lekkomyślności oraz rozjątrzenia wywołanego przez niedostatek i niepowodzenia... tak jest!” Raskolnikow w rozmowie z Sonią Marmieładową rozważa motywy dokonanej zbrodni. dosyć! Zostaw mnie! – krzyknął nagle z nerwowym jękiem.. który spadł i leżał tuż obok na podłodze.] widział. [4] – Zabiłem. [5] [. czyżby już zaczyna- ła się kara? O tak. żeby wstać. Raskolnikow u siebie w mieszkaniu po zabójstwie lichwiarki. Wyrok jednak zapadł łagodniejszy... 88-100 Inowroclaw. nie pieniądze.. żeby zdobyć pieniądze i stać się dobroczyńcą ludzkości – to bzdura! Po prostu zabiłem dla samego siebie. sklep... nie zamknąć drzwi na haczyk i rzucić się na kanapę nie tylko w ubraniu. że on osobiście. że ząb na ząb nie trafiał i wszystko w nim dygotało. MODERNIZM 37 Doszedłszy do takich wniosków. pchała mnie chęć dowiedzenia się. Na pytanie zaś. Wszyst- ko to było niemal banalne. że tyle znajdzie u zabitej. ale dreszcz ten spowodowany był również gorączką. [. (tłum. zaczyna go zawodzić. niż można się było spodziewać [. że powodem było jego złe położenie materialne. czy nie? Czy jestem drżącym. Ze zdumieniem oglądał siebie i wszystko dookoła w poko- ju i żadną miarą nie potrafił zrozumieć. Laubitza 9.] przestępca prawie nie próbował się bronić. bo liczył. że dawno jest już noc.. nędza i bezradność oraz chęć zabezpieczenia sobie pierwszych kroków kariery za pomocą co najmniej trzech tysięcy rubli. nędznym stworzeniem. z brutalną dokładnością. czy jestem jak inni wszą. odpowiedział zupełnie jasno. J.] Świadomość. że wszystko. Na ostateczne pytania. czy też człowiekiem? Czy potrafię przekroczyć ów próg.. co skłoniło go do zgłoszenia się z samooskarżeniem. Chwilami [. raz na zawsze!. ale nawet w kapeluszu. [. [. Wszystko teraz zrozu- miałem. czy zostanę czyimś dobroczyńcą. wciąż odrętwiały po uprzednim zamroczeniu. że jest widno jak w dzień..P. Soniu! Co innego było mi potrzebne. sprawiała mu nieznośny ból. postanowił. Soniu. Dosyć już.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. że szczera skrucha. Było mi całko- wicie obojętne. ale ani mu przez myśl nie przeszło. Przeszedł do zimny dreszcz.]. Słuchaj: gdybym dalej poszedł tą drogą.. odpowiedział po prostu. Leżał na kanapie na wznak. nawet pamięć. Wreszcie zauważył. co właściwie skłoniło go do popełnienia morderstwa i rabunku.. nawet zwykła zdolność rozumowania.. jak mógł wczoraj.. nie żeby pomóc matce – to nonsens! Zabiłem nie dlatego. czyżby to już się zaczynało. [3] W takim stanie leżał bardzo długo... a rozsądek i wola nie opuszczą go na pewno przez cały czas realizowania planu. Chciałem się o czymś przekonać.. siebie zamordowałem... w  tej swojej sprawie.

Czy bohatera można uznać za człowieka – wcześniejsze rozważenie) – dokładne przeżywającego zaburzenia psychiczne? zaplanowanie i przygotowanie przestępstwa. Czy nędza. sklep. 9. odwołując się do wybranych cytatów z obu utworów. które prowadzą do wykrycia ich udziału w zbrodni. Zrelacjonuj rozmyślania Raskolnikowa na temat nieracjonalnych zachowań zbrodniarzy. co miało większy wpływ na zbrodnię popełnioną przez Raskolnikowa.wsip. 5. podczas której przedstawicie swoje opinie na ten temat.)? 3. może być usprawiedliwionym motywem zbrodni? Zorganizujcie klasową dyskusję. Wymień motywy zbrodni. Uzasadnij odpowiedź. 10.).). Laubitza 9. Szkolnictwa AS . 2.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. które bohater wskazuje w rozmowie z Sonią (akapit 4.pl Sz . Jaki jest sens zestawienia zbrodni i choroby w rozważaniach bohatera (akapit 2. Raskolnikow? Uzasadnij swoje stanowisko. Z jakiego powodu Raskolnikow nie odnosi do siebie wniosków dotyczących zaburzeń w psychice zbrodniarza? »POJĘCIA KLUCZOWE PREMEDYTACJA (łac. które – zdaniem pisarza – prowadzą do moralnej degeneracji człowieka. Opisz zachowanie. MOTYWACJA – pobudki działania. praemeditatio 4. Pr ac a domowa Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. tak jak ją rozumie Marmieładow w akapicie 1. 8. Na podstawie przytoczonych fragmentów wskaż czynniki. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 701329.. Porównajcie motywy zbrodni Makbeta i Raskolnikowa. Tworzenie własnego tekstu Rozum czy uczucia? Rozstrzygnij problem i uzasadnij. wiążący się dla zbrodniarza z jakąś korzyścią.38 Polecenia do tekstu 1. Wnioski zapiszcie w formie prezentacji multimedialnej. Raskolnikowa po dokonaniu zabójstwa (akapit 3. odczucia i myśli w przypadku zbrodni – powód jej popełnienia. Jakimi motywami zabicia lichwiarki kierował się. twoim zdaniem. 6. Czego Raskolnikow dowiaduje się o sobie po morderstwie? 7.

a dającego wewnętrzną równowa- wać zarówno wędrówkę człowieka do Boga. pewność własnego miejsca w świecie. Maria Magdalena stała się wzorco- Pojęcia grzechu i czystości.wsip. była Maria Magdalena zawsze oznaczało to jednak deklarację wiary.pl Sz . WPROWADZENIE DO LEKTURY Postacią ze sfery wyobrażeń religijnych. często również – pewność wiary. jej uduchowieniem. gę. przeciwności życia (burzowe chmury) z ludzkim losem. NAD WIECZNYM POKOJEM. której Jezus odpuścił grzechy Religia podsuwała kategorie użyteczne do opi. ¼ISAAK LEWITAN. wiodącego przez błędy. i upadki. Galeria Tretiakowska. wstania. MODERNIZM 39 Czymże byłabym bez Boga? 5 Sonia Marmieładowa – grzesznica i święta Drugą postacią w dziele Dostojewskiego. jak i sytuację szukania porozumienia człowie. o związku wieczności (niebo). opętania złem i odnalezienia wartości. Wykorzystaj obraz Lewitana jako ilustrację do opowiedzenia historii Soni Marmieładowej. jego cą oraz pierwszym świadkiem Zmartwych- ziemskich rozterek. ka z samym sobą. moralnego upadku wą postacią modernistycznego poszukiwania i odrodzenia. jest Sonia Marmieładowa.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep. 88-100 Inowroclaw.). Laubitza 9. Szkolnictwa AS . z własnym sumieniem. Fiodor Dostojewski. pokoju (woda). Moskwa Subtelnie pokazany rosyjski pejzaż emanuje rozległością przestrzeni. – grzesznica. i która została jego najwierniejszą uczenni- su sytuacji egzystencjalnej człowieka. wy- Modernizm często opisywał świat i człowieka korzystywanych chętnie przez moderni- w języku pojęć religijnych (patrz: lekcja 3. nie stycznych artystów. jak wiadomo z biografii. 701329. który symbolizuje mała cerkiewka. pomyłki wewnętrznej równowagi mogły charakteryzo. wątpliwości i poszukiwań. na której skupia się uwaga narratora. 1894. Na lekcji zrekonstruujemy portret bohaterki oraz odwołamy się do wykorzystanej przez autora tradycji kulturowej i literackiej. Obraz może być interpretowany jako dzieło o harmonii sacrum i przyrody.

sklep.. blondyneczka i twarzyczkę ma zawsze bladziuchną. Ani słówkiem się nie odezwała... lecz całemu ludzkiemu cierpieniu – powiedział z pasją [. ręce załamuje. W swej twórczości rosyjski pisarz dzieją. żakiecik i wyszła z domu. W  swoich powieściach nie w prawdę religijną..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.]. twarzyczką do ściany.. Raskolnikow odwiedza Sonię. co tam! leżałem zupełnie pijaniusieńki i słyszę. idzie wprost do Katarzyny Iwanowny i wykłada jej na stół bez słowa całe trzydzieści rubli. okryła się z głową i położyła się na łóżku. a na policzkach występują jej czerwone plamy [. przyjęcia tej prawdy.. wreszcie podszedł do niej. ucałował jej stopę. [3] Zaczął przyglądać się jej uważniej. bo Katarzyna Iwanowna ma już taką naturę... leżałem pijaniusieńki. nie. [1] Katarzyna Iwanowna po pokoju biega. że jak dzieci się rozpłaczą. obie. Spojrzenie miał suche. a co tu żresz i pijesz. blednąc. Wierzył jednak nawrócenie. aż obie zasnęły.. podeszła do łóżka Soni i cały wieczór klęczała u jej nóg. obie.. skoro nawet dzieci po trzy dni skórki od chleba na oczy nie widzą! Leżałem wtedy. a tak koło godziny szóstej Sonia włożyła chusteczkę na głowę. w cieple sobie sie- dzisz”.. Nagle pochylił się szybko i uklęk- nąwszy.].pl Sz .. biedactwo. będącej według niego nie związany z Cerkwią. a po ósmej już wróciła. leżałem w tym samym stanie.] „A tak – odpowia- da z drwiną Katarzyna Iwanowna – bo co tu chować? Też mi skarb!” Ale niech pan jej nie potępia. Sonia odskoczyła od niego przerażona. objąwszy się. mam więc zejść na taką drogę?” [. pijesz. jak Sonia moja (bo to stwo- rzenie łagodne i głosik ma taki pokorny. „Mieszkasz – powiada – u nas. proszę jej nie potępiać! To było powiedziane nie przy zdrowych zmysłach. w chorobie i wśród płaczu głodnych dzieci.. [2] Raskolnikow ciągle chodził tam i z powrotem. Patrzę. ukazywał bohaterów dojrzewających do rów postępowania. Ujął ją obiema rękami za ramiona i spojrzał prosto w zapłakane oczy.. ale w gniewie i rozpaczy. sławiu. Szkolnictwa AS .. Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara (fragmenty) Marmieładow opowiada Raskolnikowowi historię swojej rodziny. nie pouczał i nie dawał prostych wzo.. podnieść się nie chcia- ła. którą odnalazł w prawo- chciał być jednak moralizatorem ani kazno. chudziutką) mówi: „Katarzyno Iwanowna.. z boleśnie ściśniętym sercem. Soniu? – zapytał. e.. Nie czuł się też szczegól. – Co pan? Co pan robi? Przede mną! – wyjąkała. Raskolnikow wstał natychmiast. widziałem na własne oczy. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. palące. zaraz zaczyna je tłuc. tak. nie spojrzała nawet na nikogo. jak drgają jej ramiona i cała się. też bez jednego słowa.. choćby nawet z głodu. jak Katarzyna Iwanowna. usta mu drgały. zbyt zaangażowaną fundamentem zasad moralnych. – Nie tobie się pokłoniłem. 701329. wzięła tylko naszą dużą... jak i przedtem.. darmozjadzie jeden. nogi jej całowała. ostre. i tylko widać było..40 w czasie pobytu na Syberii przeżył religijne w doczesność i w politykę. – Więc ty często się modlisz. Laubitza 9. nie patrząc na Sonię... Przyszła. Rzeczy- wiście wyglądał jak szaleniec. żresz.wsip. oczy mu błyszczały.. trzęsie.]. zieloną chustkę [. jak od szalonego. tak. I potem widziałem. a i to więcej dla obelgi niż w dosłownym znaczeniu. młody człowieku.. a ja. A ja..

Był to Nowy Testament w rosyjskim przekładzie. otoczony przez ludzi ubranych w stroje z końca XIX w..] Na komodzie leżała jakaś książka. – Czy pan tego nie czytał? – zapytała. zniszczona. nie zbliżając się do niego. teraz wziął ją do ręki. Czytaj! – W cerkwi pan nie słyszał? – Ja. Laubitza 9. [. ujął rękami głowę i po- sępnie wpatrzył się gdzieś w bok.. [...] Sonia [. z niedowierzaniem wysłuchawszy dziwnej propozycji Raskolni- kowa. Sonia milczała. gotów do słuchania. Wzięła jednak książkę do ręki. chodząc po pokoju. – Czytałem dawno temu. 41 ½ JEAN BÉRAUD (czytaj: żą bero).pl Sz . spojrzawszy na niego przez stół [.. [. Paryż Historie ewangeliczne wciąż się powtarzają. A ty często chodzisz? – N-nie... – Źle pan szuka... – Odszukaj i przeczytaj mi – powiedział. 1891.. Chrystus.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. – Czymże byłabym bez Boga? – szepnęła prędko i gwałtownie..]. które było niechętne Jezusowi i jego naukom. MARIA MAGDALENA U FARYZEUSZA1. Książka była stara.. w skórzanej oprawie. kiedy się uczyłem. sklep. rzuciła na niego przelotne spojrzenie nagle rozbłysłych oczu i mocno ścisnęła jego rękę. Zauważył ją....] 1 Faryzeusz – w starożytnym Izraelu członek jednego ze stronnictw religijno-politycznych.... [. Spojrzała na niego z ukosa. Szkolnictwa AS . przebacza współczesnej Marii Magdalenie – aktorce powracającej z teatru.. Głos jej stawał się coraz surowszy. nie chodzę. 701329. 88-100 Inowroclaw... Musée d’Orsay (czytaj: mjuze dorse).] podeszła do stołu. usiadł. w czwartej Ewangelii – szepnęła surowo.] – Gdzie tu jest o wskrzeszeniu Łazarza? Znajdź mi. Soniu.wsip. on stał obok i czekał na odpowiedź. – szepnęła Sonia. łokcie oparł na stole.

[. Zajączkowski) Szkolnictwa AS . jak go miłował. nie wyświadcza- ła specjalnych usług. żeby się zobaczyć z Raskolnikowem. Ich krewni i krewne. wszyscy zdejmowali czapki i kłaniali się. gdzie mieszka. [. Spodziewał się tego. ale i tak umiała na pamięć to. że przy- jechała z a n i m. W i e l u w i ę c z Ż y d ó w.. jak pęknięta struna. I rzekł: Gdzie go położyliście? Rzekli do niego: Panie. Jezus tedy. co czytała. Dech jej zaparło. sklep. Naprawdę! Sonia trzęsła się cała w prawdziwej. wiedzieli.. gdzie był Jezus. A mimo to wszyscy ją znali. by spojrzeć..] [7] Wskrzesiła ich [Raskolnikowa i Sonię] miłość..pl Sz . a twarz jego była owinięta chustą. pójdź i zobacz. kochana. że jest taka drobna. drobnej istoty. w uniesieniu. zostawiali dla nich u Soni różne rzeczy. rzeczywistej gorączce. triumf i radość brzmiały w nim i potęgowały go. Nie dawała im pieniędzy. k t ó r z y p r z y s z l i d o M a r i i i u j r z e l i t o. mętnie oświetlając w tym nędznym pokoiku zabójcę i jawnogrzesznicę. gdy przychodziła na chwilę. Rzekli więc Żydzi: Patrz. wyjdź! I w y s z e d ł u m a r ł y. opiekunko nasza.] Dobiegła do trzydziestego drugiego wersetu: – „Lecz gdy Maria przyszła tam.. lecz przy trzecim wyrazie głos jej drgnął i urwał się nagle. „. czuł to całym swym odnowionym jestestwem. padła mu do nóg. jak idzie. Zbliżyła się do słowa o największym. [6] Jeszcze jedna rzecz była dla niego zagadką: dlaczego oni wszyscy tak pokochali Sonię? Nie zabiegała o ich względy. napiętnowani ludzie do tej małej. w oczach jej ciemniało. Mieli przed sobą jeszcze siedem lat niewysłowionej męki i bezgranicznego szczęścia! Ale on zmartwychwstał i wiedział o tym.. u w i e r z y ł o w n i e g o”. „Zofio Siemionowna. wiedzieli. nie byłby umarł mój brat. niesłychanym cudzie i opanowało ją uczucie wielkiego triumfu. i chwalili ją. za co mają ją chwalić. c z e g o d o k o n a ł J e z u s. i ujrzała go. odwracali się. widząc ją płaczącą i płaczących Żydów. a nawet pieniądze. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Raz tylko na Boże Narodzenie przyniosła dla całego więzienia poczęstunek: pieróg i ciasto.. gdybyś tu był. J. – „A zachorował niejaki Łazarz z Betanii” – zaczęła wreszcie z wysiłkiem. przyjeżdżając do miasta. uczynić.] Ogarek świecy dogasał w krzywym lichtarzu. widywali ją rzadko. A nie- którzy z nich mówili: Nie mógł ten. Lecz stopniowo zawiązały się pomiędzy nimi bliższe stosunki: pisała im listy do rodziny i wysyłała je. których tak dziwnie zbliżyła wieczna księga. rozrzewnił się w duchu i wzruszył się.wsip.. aby i ten nie umarł?” [5] Raskolnikow zwrócił się do Soni i patrzył ze wzruszeniem. najmilejsza!” – zwracali się owi brudni. Głos jej stał się dźwięczny jak metal. Wersety pisma zacierały się.. który ślepemu otworzył oczy. Gdy pojawia- ła się na miejscu robót lub mijała partię aresztantów idących do pracy. chwalili nawet za to. I zapłakał Jezus.” Czytała głośno. jak gdyby sama oglądała to na własne oczy.mając nogi i ręce powiązane opaskami. 701329. Lubili nawet jej chód. nie wiedząc już. Ich żony i kochanki znały ją i odwiedzały.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.P.. mówiąc do niego: Panie. ich serca kryły niewyczerpane źródło życia dla obojga. którzy z nią przyszli. drżąc i truchlejąc.] „[Jezus] zawołał donośnym głosem: Łazarzu. Postanowili cierpliwie czekać. [. jak żyje. ciężar przygnia- tał jej piersi. [. Odpowiadała na ich ukłony z uśmiechem i wszyscy lubili jej uśmiech. aby towarzyszyć Raskolnikowowi. Laubitza 9.42 [4] Dwa razy zaczynała czytać i nie mogła wymówić pierwszej sylaby. Sonia udała się na katorgę. a ona – ona żyła przecież tylko jego życiem! (tłum. czasami tylko na robotach... Rzekł do nich Jezus: Rozwiążcie go i pozwólcie mu odejść.

Grzeszna Raskolnikowa całującego stopy dziewczyny. miłość. Kim staje się bohaterka w oczach katorżników (akapit 6. dlaczego tak ją postrzegają. Wykorzystując znajomość całego utworu. We wszystkich trzech wielkich religiach monoteistycznych to kobieta była tradycyjnie 3. Odwołując się do pojęcia agape i uwzględniając światopogląd Soni. Zinterpretuj wypowiedź Soni Marmieładowej: „Czymże byłabym bez Boga?” w kontekście losów bohaterki. potępienie. Zinterpretuj w świetle losów Soni moralnego kobiet. Dokonaj oceny moralnej Soni i uzasadnij swoją opinię. czyli wieczna kara dosięgająca c) cechy charakteru Soni. 11. Podaj odpowiednie przykłady. Efektem nieodpokutowanego grzechu ma być b) postawę ojca. dotyczą przekroczenia normy seksualnej – cudzołóstwa. niezgodny z prawami boskimi.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. ale też uważana za grzeszną z natury i zarazem za w kontekście całej powieści wyjaśnij sens gestu przyczynę grzechu mężczyzn. Dlaczego Sonia wstąpiła na „drogę uczucie duchowego zjednoczenia i daje grzechu”? W odpowiedzi uwzględnij: poczucie braterstwa.wsip. Tworzenie własnego tekstu Na podstawie cytowanych fragmentów i całej powieści Dostojewskiego przeanalizuj wpływ osób o ugruntowanym poczuciu moralnym na innych bohaterów. jaką odgrywa miłość Soni w procesie moralnego odrodzenia Rodiona. MODERNIZM 43 »POJĘCIA KLUCZOWE AGAPE (gr. chrześcijaństwa najcięższe grzechy. określ rolę. zdrady itp. który wedle Polecenia do tekstu teologii jest efektem działania Ducha Bożego. 10. a) stosunek Soni do ojca. Jakimi stylami posługuje się autor? Jaką funkcję pełni każdy z nich? R Pr ac a domowa Porównaj postacie biblijnej Marii Magdaleny i Soni Marmieładowej ze Zbrodni i kary. wspólna uczta) – szczególny rodzaj miłości. W doktrynie moralnej d) religijność Soni. Przynosi wspólnotę ludzi z Bogiem. wyjaśnij postawę bohaterki wobec innych ludzi. obok e) zachowanie Katarzyny Iwanowny. 9. zabójstwa. miłość była w kulturze europejskiej jedną z najważniejszych przyczyn cierpienia 4. sklep. Laubitza 9. i Raskolnikowa fragment Nowego Testamentu mówiący o wskrzeszeniu Łazarza.)? Wyjaśnij. obiektywnie zły. Jakie znaczenie ma biblijna opowieść w odniesieniu do obojga bohaterów Zbrodni i kary? 5. jego drugiej żony GRZECH – w chrześcijaństwie oznacza czyn i przybranego rodzeństwa. grzesznika po śmierci. wyraża 1. 2. Zanalizuj zróżnicowaną stylistykę przytoczonych fragmentów. 6. Na podstawie akapitów 1.. 701329.pl Sz . i 2. Opisz emocje bohaterów w trakcie czytania fragmentu Ewangelii. 7. 8. Dokonaj oceny Katarzyny Iwanowny. Szkolnictwa AS . 88-100 Inowroclaw.

Pojęcie powieści polifo. obdarzonego moralnym autorytetem. m. Edward Kasperski. Poetyka powieści polifonicznej W czasie. w muzyce klasycznej). autor książek Problemy poetyki Dostojewskiego (1963) i Twórczość Tołstoj (patrz: s. Czytelnik nie dominującego głosu a w homofonii melodię identyfikuje się wyłącznie narratora. Teraz na lekcji poznamy założenia nowatorskiej formy powieści dialogu.wsip. Tym samym muzyki: polifonia to – narratora i bohaterów zakwestionowana zostaje technika prowadzenia – mają tę samą wartość. Emil Zola) i rosyjskiej powieści poli- fonicznej (Fiodor Dostojewski). MICHAIŁ BACHTIN (1895–1975) – wybitny rosyjski riusz Balzak. sklep. Problemów literatury i estetyki (1975). WPROWADZENIE DO LEKTURY Zamieszczony dalej fragment pochodzi z książ- Rewolucyjne przekształcenia konstrukcji prozy ki Bachtin. literatura. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. melodycznych wszystkie poddawane są eksponująca wagę (np. PWN. 701329.in. którą zaproponował Fiodor Dostojewski. konfrontacji. a w Rosji – Iwan Turgieniew i Lew literaturoznawca i badacz kultury. powieści realistycznej.pl Sz . Dialog. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. red. R w Europie dokonywały się już przemiany prozy zapowiadające wiek XX... homofoniczna zasada dwu lub więcej linii żaden nie dominuje. 34). chaił Bachtin (Problemy poetyki Dostojewskiego). Laubitza 9. język. w której wszystkie wiele różnych punktów swoje źródło w teorii prezentowane głosy widzenia. Flaubert. której przedstawicielami Autor we Francji byli Stendhal (czytaj: stędal) i Hono.. wszechwiedzącego.. Powieść polifoniczna to z postaci. gdy polscy pisarze pozytywistyczni wypracowywali model powieści realistycznej. w muzyce baroku). Obydwie nazwy prowadzi jeden głos z narratorem bądź z jedną – powieść polifoniczna (np. Szkolnictwa AS .44 Potencjalna nieskończoność 6 dialogu. w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej). Franciszka Rabelais’go (czytaj: rablego) a kultura ludowa nicznej wprowadził do nauki o literaturze Mi. W tych nowoczesnych i nowatorskich konstrukcjach czytelnik tracił odautorskiego przewodnika.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. W obu przy- padkach podważone zostały zasady budowy powieści realistycznej. w obrębie francuskiego naturalizmu (Gustave Warszawa 1983. średniowiecza i renesansu (1965) oraz zbiorów studiów. Pamiętamy zasady budowy utworu naturalistycznego (patrz: lekcja 68. lecz poznaje i homofoniczna – mają powieść. Euge- narracyjnej dokonały się niezależnie od siebie niusz Czaplejewicz.

. w sposób szczególny kojarzy się z nim i z równie pełnobrzmiącymi głosami innych bohaterów. którego głos jest skonstruowany tak. SPOTKANIE REWOLUCJONISTÓW. 88-100 Inowroclaw. sklep.pl Sz . Szkolnictwa AS . W ogólnej strukturze utworu ma ono rangę wyjątkowo samodzielną. jak głos samego autora w powieściach zwykłego typu. W utworach jego zjawia się bohater. jakie zazwyczaj przykładano do powieści europejskiej.. I dlatego twórczość jego nie mieści się w dawnych ramach. W jaki sposób artysta przedstawił odmienność ich punktów widzenia? W czym upatrujesz podstawy ich porozumienia? Michaił Bachtin Powieść polifoniczna1 (fragmenty) [1] Dostojewski jest twórcą powieści polifonicznej. [. Moskwa Scharakteryzuj uczestników dyskusji. nie podlega żadnej z tych konwencji historycznoliterackich. MODERNIZM 45 ½ ILIA RIEPIN.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.wsip. Laubitza 9. Wynalazł on radykalnie nowy gatunek powieściowy. Galeria Tretiakowska.] 1 Tytuł fragmentu pochodzi od autorów podręcznika. niż bywa zazwyczaj słowo autorskie. ani też nie służy za tubę głosu autorskiego. Słowo bohatera o sobie i o świecie jest nie mniej ważkie. nie podlega ono uprzedmiotowionemu obrazowi boha- tera jako jeden z charakteryzujących go środków. 1883. 701329. rozlega się obok słowa autorskiego.

46 [2] Dalej: samo nastawienie narracji – niezależnie od tego. jak też homofonicznego kanonu konstrukcji powieściowej. Szkolnictwa AS . Toteż dialog w utworach Dostojewskiego [.pl Sz . Na czym polega „nastawienie narracji” w powieściach Dostojewskiego – inne niż w powieściach typu homofonicznego (akapit 2.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. że przejawia siebie na zewnątrz. lecz jako cel sam w sobie.. W tym sensie można powiedzieć. czym jest. czy narratorem jest autor. że dialog musiał się znaleźć w samym centrum artystycznego świata Dostojewskiego: nie jako środek. którego jest jednym z elementów. [. sklep.. a budowa jego powieści – jakimś konglomeratem niejednorodnych surowców i przeciwstawnych zasad kompozycyjnych.. sformułuj trzy argumenty potwierdzające przekonanie Bachtina. [.. z którego opisuje się zdarzenia. że dla Dostojewskiego człowiek jest podmiotem zwracania się. Bynajmniej. podobnie jak i zdarzenie fabularne.] [6] W założeniu pisarza już potencjalna nieskończoność dialogu stanowi o tym. Dialog nie jest tu wprowadzeniem do akcji. czy jakaś postać lub ktoś z bohaterów – musi być zupełnie inne niż w powieściach typu homofoniczne- go. chociaż oczywiście jest przez fabułę przygotowany. nie tylko dla innych... Człowiek tu nie poprzestaje na tym. po raz pierwszy człowiek staje się tym. kogoś drugiego..)? 3. obrazotwórcze i informacyjne słowo musi tu posiadać odpowiednio nowy stosunek wobec swojego przedmiotu. Natalia Modzelewska) Polecenia do tekstu 1. Narratorskie. Stanowisko. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. realistycznej). Odwołując się do akapitu 1. Poza tym żywym obco- waniem z sobą i z innymi bohater jakby nie istnieje. dla których „świat Dostojewskiego może wydawać się istnym chaosem”... trzeciego. Podaj powody. buduje się obraz czy daje informację.] zawsze toczy się poza fabułą. Dopiero w świetle sformułowanego wyżej naczelnego zadania artysty można zrozumieć organiczną konsekwencję i jednolitość jego poetyki. że twórczość Dostojewskiego „nie mieści się w dawnych ramach” (czyli w obrębie powieści tradycyjnej. wyjawienia charakteru poniekąd już gotowego. bada w napięciu siebie. musi mieć nowy punkt odniesienia wobec tego nowego świata – świata pełnouprawnionych podmiotów.] [3] Z punktu widzenia konsekwentnie homofonicznego ujęcia przedstawianego świata. bowiem dialog fabularny nieuchronnie dąży do zakończenia.] [5] Rzecz zrozumiała. 2. Wymień trzy cechy dialogu w powieści homofonicznej i trzy cechy dialogu w powieści polifonicznej Dostojewskiego.] [4] Bohater Dostojewskiego ma świadomość całkowicie zdialogowaną: nieustannie skierowa- na na zewnątrz. [. (tłum. [. Nie jest on także środkiem odsłonięcia. jest wewnętrznie uniezależniony od fabularnych powiązań między rozmówcami. że nie może on być fabularny w ścisłym tego słowa znaczeniu.. 701329. Laubitza 9. lecz samą akcją. ale i dla siebie..wsip. świat Dostojewskiego może wydawać się istnym chaosem. 4. nie obiektów.

Laubitza 9. uzupełnij tabelę. MODERNIZM 47 5. Szkolnictwa AS .wsip. Napisz dwa opowiadania: w jednym zachowaj postawę narratora homofonicznego. łączący • zindywidualizowany język różne style i tonacje styli- postaci.pl Sz . sklep. osłabiana obraz świata przez konwencję estetyzującą • przezroczysty język narratora • język synkretyczny.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. uzależniony od ich styczne. a drugie zbuduj według zasad polifonii. połączone związ- fabuła kiem przyczynowo-skutkowym • zdarzenia prawdopodobne życiowo • typowy dla swojej grupy bohater społecznej czy zawodowej • psychologicznie wiarygodny • zasada mimetyzmu. z prawem narrator do komentowania • przewodnik czytelnika po świecie powieści • podział na wątki – główny i poboczne. elementy struktury powieść homofoniczna powieść polifoniczna powieści (realistyczna) • odautorski. obdarzony moral- nym autorytetem. 701329. obyczajowego. niezindywidualizo- język pochodzenia społecznego wany albo respektujący i wykształcenia indywidualizację • obecność wykładu filozo- ficznego Tworzenie własnego tekstu Wybierz temat z bieżącego życia (politycznego. Podsumuj rozważania Bachtina i. odwołując się do znajomości Zbrodni i kary. 88-100 Inowroclaw. kulturalnego). społecznego.

została zdominowana przez nastrój smutku. Wyra- żali poczucie kryzysu kultury i  cywilizacji. „ludziach przeży- się we Francji u schyłku XIX w. niezdolną do życia. dzi od francuskiego słowa décadence (czytaj: dekadąs). istnienia i niepotrafiących przeżywać emocji). Na głównego polskiego twórcę tego okresu wyrósł Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Nie stworzył tych” (czyli wyczerpanych. MĘŻCZYZNA ZE SZKLANKĄ . podatną ¼ TEODOR AXENTOWICZ. ŚWIATOPOGLĄD DEKADENTYZMU na choroby. Manifestem dekadenty- zmu stał się utwór Paula Verlaine’a  (czytaj: pola werlena) Niemoc. sklep.. doszła do kresu możliwości swojego rozwoju. 701329. Warszawa Alkohol był częstym towarzyszem rozmyślań nad bezsensem życia. rozpad.in. Muzeum Karykatury im. Na czym polega tu humorystyczne przedstawienie dekadenta?   Szkolnictwa AS . jak uważano.48 Co zostało nam. jak sądzono. Człowiek epoki schyłkowej – zamykający. Dekadentyzm w poezji Młodej Polski Literatura polska ostatniego dziesięciolecia XIX w. W Paryżu ukazywało się pismo „Dekadent”. 7 co wszystko wiemy. zastój. która.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a przede wszystkim ekspono. ciem). które oznacza chylenie się ku upad- kowi.. subtelnego erotyku O. przyjdź!.pl Sz . Eryka Lipińskiego. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Laubitza 9. Jego wiersz Koniec wieku XIX znali niemal wszyscy. 1899. ewolucję homo sapiens – był uznawany za istotę słabą. Do krakowskiego kręgu poetów dekadentów należał też Stanisław Korab-Brzozowski. Pisano wów- Dekadentyzm to prąd ideowy. „mózgowcach” (świadomych bezsensu wał postawę światopoglądową. Na lekcji przeanalizujemy obydwa utwory.wsip. który narodził czas o „wieku nerwowym”. zmęczonych ży- własnej poetyki. autor m. DEKADENCKIE DOŚWIADCZENIE KRYZYSU Dekadenci inspirowali się filozofią Schopen- hauera i nawiązywali do naturalizmu. zniechęcenia i melancholii. Nazwa pocho.

88-100 Inowroclaw. stylizował każdy skie słowo było chętnie używane przez arty. Rezygnował z życiowej Dekadentyzm wyrażał się najczęściej w dwu aktywności. 54) lub zmysłowej kochanki. Cygan to czło- Szukał silnych bodźców. a  więc nieformalnej grupy szyć jego apatyczną psychikę. Cyganie wyróżniali się stro- bodlerem). Laubitza 9. ryny). Dekadent przeżywał kryzys wartości – prawdy. swobodą obyczajową (prowadzili nocne zostawała sztuka. Szkolnictwa AS . Dla jem (najczęściej nosili czarne kapelusze i pele- dekadenta wartością cenniejszą od życia po. melancholii. demonstracyjnym lekce- waną. choć potrzebował publiczności. że nie ma ona sensu. sklep. Wyrazisty portret stów epoki na oznaczenie stanu nieokreślone.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. artystycznej zakładanej zwykle przez jakąś finowany erotyzm i sięgał po używki – za poetą charyzmatyczną osobowość (np. Stanisława epoki. dzień). Muzeum Narodowe. dandysa dał Oscar Wilde (czytaj: oskar łajld) go smutku.pl Sz . nie. 701329. swój gest i  każde słowo. DEMON (W KAWIARNI). zakłama. POSTAWY DEKADENCKIE wiary. pozbawianą grozy. żyjących w kulcie pieniądza. W jego przypadku demon- o małych potrzebach kulturalnych. Kraków Scharakteryzuj obie postaci: demona (artystę) i kobietę. nazywane „sztucznymi rajami”. życie w kawiarniach). postawach – cygana lub dandysa. samotnikiem przekonanym o swojej wyjątko- nawidził i prowokował mieszczan – nazywał wej wartości. bo uznawał. Dandys nie należał do żadnej grupy. w głośnej powieści Portret Doriana Graya. szukany. dobra i piękna. elegancki sposób.wsip. MODERNIZM 49 ½ WOJCIECH WEISS (czytaj: wajs). nek cyganerii. Czekał na śmierć: estetyzo. które mogłyby poru. był Z niechęcią odnosił się do rzeczywistości. 1904. Uciekał w wyra. życia w dzieło sztuki: dandys ubierał się w wy- Doświadczał spleenu (czytaj: splinu) – to angiel. Charles’em Baudelaire’em (czytaj: szarlem Przybyszewskiego). przyjmującą postać ważeniem ról społecznych (żyli z  dnia na nirwany (patrz: s. stracja polegała na przekształcaniu własnego nej moralności. co oznaczało ludzi by ją prowokować. ich lekceważąco filistrami. apatii.

Prócz poezji pisał opowiadania (m... kiedy otoczą go żarem? zamilkł jako twórca. [15] Rezygnacja?. Stanisława Koraba-Brzozowskiego (wy.50 KONIEC WIEKU XIX WPROWADZENIE DO LEKTURY Dekadentyzm w literaturze polskiej był pierw... Tylko dziki. Laubitza 9. XIX w.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w tomach pod tym samym tytułem – Poezje. co wszystko wiemy. Gwiazd tajniki któż z ludzi ogląda..in. Czyż przez to mniej się cierpieć będzie. utrzymanie i lokum. urodził się [5] Idee?. Wpły- nął na całą polską poezję lat 90.. głosem swojego pokolenia. usunięty przez Niemców z hotelu. Swoje wiersze wydawał [10] którego wziąć na słabe nie zdoła ramiona. człowiecze z końca wieku?. Kazimierz Przerwa-Tetmajer Koniec wieku XIX Autor KAZIMIERZ PRZERWA- Przekleństwo?.. XIX XX XXI szym przykładem radykalnego przekreślenia 1894 r. poetą najwyżej cenionym Ironia?. Nie zapomniano o nim jednak Gdy się z poddaniem schyli pod nóż gilotyny? całkowicie – dzięki akcji społecznej zapewniono mu Byt przyszły?.. 1910) wa Berenta Próchno (1901). 701329. Wzgarda. wśród rozkoszy żąda. dekadentów znaleźć można w powieści Wacła- dany pośmiertnie tomik Nim serce ucichło.. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.. Ale czyż mrówka rzucona na szyny w Warszawie. W pierwszych miesiącach kto zliczy zgasłe słońca i kres światu zgadnie? II wojny światowej został Użycie?. Podupadły na może walczyć z pociągiem nadchodzącym w pędzie? zdrowiu i zubożały. oko w trójkąt wprawione i na świat patrzące... i Leopolda Staffa (Dzień duszy.. dla których żadna z dawnych wiar już nie wystarcza? Jakaż jest przeciw włóczni złego twoja tarcza. nie uczestniczył w życiu literackim. kiedy się skaleczy. -TETMAJER (1865–1940) był złorzeczy swemu bogu. W dwudziestoleciu międzywojennym przebywał Walka?. skrytemu w przestworze. Portrety 1894)... Lecz niewielu tylko jeszcze mami się z literatury.wsip. był związany z Krako- a idee są zawsze tylko ideami.. powieści i dramaty. Lecz największe z szyderstw czyż się może w dobie Młodej Polski. kiedy co się zabija. z numerem Rozpacz?. Głowę zwiesił niemy. wem i Zakopanem.. Cóż więc jest? Co zostało nam.pl Sz . do 1924 r. dwutomowy zbiór Na skalnym Podhalu).. zmarł w szpitalu w 1940 r. ukazało się ich osiem. [20] co wśród użycia pragnie. utrzymywał Modlitwa?. 1903). Ależ w duszy jest zawsze coś na dnie. Szkolnictwa AS . Więc za przykładem trzeba iść skorpiona. Znalazł swój wyraz przede wszystkim w liryce Kazimie- rza Przerwy-Tetmajera (I i II seria Poezji. w którym mieszkał. Lecz tylko głupiec gardzi tym ciężarem. sklep... Do 1918 r. w Ludźmierzu na Podhalu. Ależ lat już minęły tysiące. 1891. kolejnej serii.. obowiązków artysty wobec zbiorowości.. Pochodził równać z ironią biegu najzwyklejszych rzeczy? ze zubożałej rodziny ziemiańskiej..

.... Uzasadnij swoją opinię...wsip.... manifest. Odbiorcą liryki Rozstrzygnij i uzasadnij. Przedstaw myśl przewodnią utworu... .... Liryka taka może przybierać postać albo bardziej retoryczną... wykorzystując znajomość tych pojęć.. . Szkolnictwa AS . Dlaczego każda z postaw zostaje odrzucona przez osobę mówiącą? »POJĘCIA KLUCZOWE LIRYKA INWOKACYJNA (zwrotu do adresata) 8.... niezrozumiany i odrzucony przez społeczeństwo.... . inwokacyjnej bywa pojedyncza osoba lub szersze grono słuchaczy...... przekonania religijne przekleństwo.. Zanalizuj budowę stroficzną wiersza: określ. Wykaż.. 88-100 Inowroclaw....... POETA PRZEKLĘTY – poète maudit (czytaj: poet 12. 5............... uczucia ... Opisz konstrukcję budowania znaczeń w pierwszych pięciu strofach wiersza. albo bardziej 10............ Uzasadnij......... czasem także upersonifikowane 11......... ........ sklep.. Oceń postawę „człowieka końca modi)..... np... w odzie lub tzw. 7............ Czy uważasz.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta......... ile wersów liczy każda z nich i w jaki sposób rymy końcowe spajają strofy. Przyporządkuj do odpowiednich kategorii postawy i przekonania wymienione w liryku............ że wiersz jest przykładem liryki inwokacyjnej.... MODERNIZM 51 Polecenia do tekstu 1. apel czy wiersz metapoetycki? Rozstrzygnij......... postawa wobec świata .... Paula Verlaine’a to poeta nieprzystosowany do rzeczywistości. 701329.... jak i stylistyka (patrz też: lekcja 3.. bezpośrednio w zwrocie do odbiorcy w formule 9. z ilu strof się składa... .. że liczba dziesięciu pojęć pojęcie lub zjawisko... w której osoba mówiąca ujawnia się wyjaśnij sens ostatniej strofy wiersza. retoryczną (patrz: pojęcia kluczowe)..... przedstawionych w wierszu jest związana RETORYKA POETYCKA – poezja........... 4.... liryce apelu........ XIX w. Odwołując się do idei dekadenckich.. 2. w pierwszej części dziesiątki (np.....pl Sz .. według określenia francuskiego poety wieku”. wyznanie poety przeklętego? a nawet wyznanie liryczne. użycie.. której z liczbą przykazań dekalogu? A może celem jest pouczenie lub przekonanie czytelnika.. Czy można uznać wiersz za osobistą – jako liryczna rozmowa z adresatem.. Określ adresata tekstu............ ......... Wyznanie.............. nadwrażliwy........... że utwór jest wypowiedzią lirycznego „ty” lub „wy”..................... z innym symbolicznym znaczeniem służą temu zarówno argumentacja.. Na jakie części znaczeniowe da się podzielić każda z nich? Jak zbudowana jest każda z tych części? 6. Wyjaśnij funkcję takiej budowy utworu..... Uzupełnij tabelę..... 3. – typ liryki... matematycznej pełni)? podręcznika dla klasy pierwszej)...... Laubitza 9.............

wsip. jesienią – rytmicznych w kolejnych wersach) a wierszem wolnym (pozbawionym W chwilę zmierzchu senną. 701329. Laubitza 9. Nieregularny wiersz Twe przejrzyste. zwiewną. (czytaj: jul). PRZYJDŹ! Stanisław XIX XX XXI Korab-Brzozowski 1899 r. pięknej Norweżki. niepewną – jakichkolwiek regularności I dłonie w wersyfikacji). z języka francuskiego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. muzy kilku słynnych O przyjdź. W dal płynących szarą niebios tonią. Jakie atrybuty estetyczne poeta przypisuje kochance-śmierci (zwróć uwagę na porę roku)? Przyporządkuj te atrybuty różnym zmysłom. Jakimi środkami stylistycznymi poeta dokonuje personifikacji abstrakcyjnego pojęcia? 3. przyjdź! O przyjdź. sklep.52 O. woniejące metryczny cechuje albo odstępstwo od liczbowej powtarzalności Na cierpiące elementów rytmicznych. miękkie. jesienią – artystów tej epoki. według ciebie. Pozostawił po sobie zaledwie kilkanaście. O śmierci. 2. można utożsamiać z kochanką poety? Uzasadnij swoją opinię. Jaki jest. O. 1867–1901]. Szkolnictwa AS . Czy śmierć.pl Sz . Liryk [10] Żurawi. białą. albo [20] Połóż mi skronie – różnice jakościowe w jednostkach konstrukcji wiersza. jesienią – Wdziej szatę lekką. Pajęczą. Na jego życiu zaważyła nieszczęśliwa miłość do Lśniące zimnych barw Dagny Przybyszewskiej [Dagny Juel Tęczą.. które mróz METRYCZNY – forma przejściowa Krwawi. przyjdź! został wydrukowany w krakowskim „Życiu” w 1899 r.. do której mówiący zwraca się w ostatnim wersie utworu. Autor STANISŁAW KORAB-BRZOZOWSKI Rzuć na hebanowe twoje włosy (1876–1901) był poetą i tłumaczem [5] Perły rosy. O. 4. między wierszem regularnym (charakteryzującym się regularną powtarzalnością jednostek [15] O przyjdź. Typ wiersza Tchnąca wonią R NIEREGULARNY WIERSZ Kwiatów. Polecenia do tekstu 1. sens personifikacji śmierci: czy w ten sposób miłość zostaje utożsamiona z zatraceniem i nicością czy śmierć uznana za rozkosz? Odpowiedź uzasadnij. rzewną bardzo dobrych wierszy. ale za to Owiana skargą tęskną.

MODERNIZM 53 » ALFONS MUCHA.. bibułki do papierosów. 701329.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 Inowroclaw. Portretowane przez niego kobiety są zawsze subtelne. rowery.). Szkolnictwa AS . własność prywatna Czeski grafik i malarz. piwo. ŚWIATŁO KSIĘŻYCA . ale także szampana.pl Sz . rozmarzone i senne.. 1902. sklep. pracujący głównie w Paryżu i Londynie.wsip. Uważa się go za jednego z prekursorów plakatu artystycznego (reklamował sztuki teatralne. Laubitza 9.

a śmiercią.wsip. Na podstawie omówionych wierszy przedstaw dwa poetyckie sposoby przeżywania rezygnacji. cechy fizyczne i psychiczne charakterystyczne jedynie dla człowieka. Personifikacja jest -Brzozowskiego w świetle wyobrażeń jego rodzajem metafory. widzieć oderwane od rzeczywistości tworzący z nim nieoczekiwany sens marzycielstwo? Uzasadnij swoje zdanie. rzeczywistych. a więc przyrodniczych 6. przedmiot lub pojęcie przybiera 7. rezygnacji. czy należy w nich modyfikujący znaczenie określanego słowa. kwestie. złota myśl. Czy jej uczucia stanowią wyraz EPITET METAFORYCZNY – przymiotnik najwyższych pragnień. Wyjaśnij jej funkcje. c) Jaka jest jej konkluzja? Schopenhauer nadał temu pojęciu znaczenie Wnioski zapisz w formie prezentacji stanu zawieszenia pomiędzy życiem multimedialnej. pojęciowy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.O Szkolnictwa AS . Jakie zmysły uaktywnia spotkanie PERSONIFIKACJA – uosobienie z miłością-śmiercią? przedstawianych zjawisk lub przedmiotów spoza świata człowieka. Zinterpretuj utwór Stanisława Korab. na jego „rozmowy”: w wierszu Przerwy-Tetmajera miejsce epitety niejako powoływały do życia Koniec wieku XIX i Korab-Brzozowskiego nowy obiekt. Porównaj koncepcję romantycznego w literaturze Młodej Polski utożsamiano R poety wieszcza z wizerunkiem poety nirwanę z bóstwem. lub abstrakcyjnych. jak i psychicznym. przyjdź! Odpowiedz na pytania: którą musiał rozwiązać czytelnik. współczesnych o nirwanie i rozpaczliwym hedonizmie (patrz: pojęcia kluczowe). 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. a) Czym jest dar (talent) poetycki? ROZPACZLIWY HEDONIZM – hedonizm b) Jakie są relacje poety z innymi ludźmi? to przekonanie. ciężki sen). Zwróć uwagę na podane bądź narkotycznym odurzeniem. że szczęście jest tożsame z przyjemnością – zarówno w jej wymiarze c) Jakie jest miejsce poety zmysłowym czy fizycznym. Laubitza 9. O. śmiercią. w odróżnieniu 8. przedmiot myślowy. Efektem 1. Poezja Młodej Polski bywa nazywana sztuką epitetów – jednemu rzeczownikowi przypisywano Pr ac a domowa niejednokrotnie kilka określeń. (np.pl Sz . a nawet aktem erotycznym. w społeczeństwie? „Rozpaczliwy hedonizm” dekadentów oznacza próbę zapamiętania się w rozkoszy Tworzenie z powodu rozpaczy. w wierszu. alkoholowym przeklętego. ABSTRAKCJA – efekt uogólniającej myśli. doskonałego letargu. Porównaj dwie sytuacje poetyckiej napięć znaczeniowych pomiędzy nimi było zatarcie określanego przedmiotu. poczucia własnego tekstu kryzysu i schyłku świata.54 »POJĘCIA KLUCZOWE 5. 701329. w personifikacji dane zjawisko. wygaśnięcie wszystkich pragnień. sklep. Zanalizuj budowę wersyfikacyjną R i stroficzną wiersza. Niejednokrotnie 2. Dokonaj oceny postawy osoby mówiącej od bytów realnych. a) Kim są rozmówcy? NIRWANA – w buddyzmie oznacza całkowity b) Co jest tematem rozmowy? spokój. szczęśliwej bierności (patrz: lekcja 2.). Wiersz stawał się łamigłówką.

stojąc poezji: Zimne kraje (1992). Szkolnictwa AS . że Współczesna poezja częściej stawia pytania. Analiza Żegnania i Złego ptaka pozwoli na zweryfikowanie tych sądów. Z ko- cja intelektualna. idee i sposoby mówienia teraz. 8 Współczesne oblicza dekadentyzmu Na lekcji zapoznamy się z dwoma wierszami Marcina Świetlickiego. Przedstawiciel [5] krzewiąc siebie usiłowałem krzywdzić innych. jakie czyny rze- obyczajowego dekadentów zajmuje prowoka. W latach 90.. 1961) – poeta.wsip. Nieoczywiste (2007). sklep. lei w  wierszu Zły ptak na pozór zrównuje licki odwołuje się do refleksji XVII-wiecznego wartości materialne i duchowe. by postawić filozofa Kartezjusza – „Cogito ergo sum” ważne pytania egzystencjalne. gdy mówię koniec i kiedy wyrażam poetyckiego. 88-100 Inowroclaw. Czy byłem? Skoro bohaterstwem założyciel. 1 Linie 8.in. Mieszka ku płodzeniu? Czy byłem? Skoro wielokrotnie i tworzy w Krakowie. Ten współczesny poeta często prowokuje publiczność literacką i kontestuje uznane wartości.. dziewiętnastki i wierszy o wódce i papierosach 1 (2004). nasze istnienie jest poświadczane przez świa- niż formułuje twierdzenia. W Żegnaniu Marcin Świet. Marcin Świetlicki K Żegnanie Autor MARCIN ŚWIETLICKI (ur. powieściopisarz. dwudziestki dwójki – czy wybieram się? Wiersze (2011). MODERNIZM 55 Krzywiłem ludzi prostych. 22 krakowskich tramwajów prowadzą do sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach. 19. krzywiłem ludzi prostych? Czy ja byłem? Czy XX w. a miejsce buntu domość. na że jestem? Udowodnić równych prawach przedstawia złudę? To i tamto? Czy różne estetyki. tomów [10] nadzieję – jestem? I czy teraz. Laubitza 9. a więc przekonania. w ten literatury ponowoczesnej – czę- pokrętny sposób pragnąc udowodnić. 701329. wokalista i autor jedynym moim był uparty pęd tekstów rockowej formacji muzycznej Świetliki. więc jestem”). sto prowokacyjnie gra z tradycją kultury wysokiej. czywiście świadczą o byciu człowiekiem. WPROWADZENIE DO LEKTURY („Myślę. Niejednokrotnie zarzucano mu R dekadentyzm czy nihilizm. publikował w piśmie „bruLion”. Świetlicki rozważa. Autor m. opcje światopoglą- dowe.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.pl Sz . 49 na przystanku ósemki. oficjalnej.

ZAMASKOWANY AUTOPORTRET. przez wielu uważany za dekadenta i relatywistę.–12. Wyjaśnij sens metafory „krzywiłem ludzi prostych” (wers 4. 10. RELATYWIZM – patrz: s. 7. Powiedz. „wyrażam nadzieję”. Wylicz zachowania poety. 3. 6. 5. O czym świadczy składnia utworu? składa. Szkolnictwa AS . w jakiej sytuacji znajduje się osoba mówiąca (wersy 10. używanym przez wojsko. Nowy Jork Warhol (1928–1987) to słynny nowojorski artysta. 9. z jakiego typu zdań zbudowany jest epistemologii – nauki o poznaniu) dziedzin wiersz Świetlickiego. W kontekście wcześniejszej analizy zinterpretuj słowa: „mówię koniec”. przeszywającym spojrzeniem i jednocześnie ochronnym kamuflażem. z czego się 2.56 Polecenia »POJĘCIA KLUCZOWE do tekstu ONTOLOGIA – teoria bytu. 8. 701329. które łączą się z relatywizmem. ¼ ANDY WARHOL (czytaj: endi łorhol). filozofii. 1986. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. jedna z dwu podstawowych (obok 1.).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. odwołując się do informacji podanej w przypisie i do ustaleń dotyczących metafory „krzewić siebie”. Laubitza 9. Ontologia odpowiada na pytania: czy i jak istnieje świat. co istnieje. Ustal. 25. czyli tego. Zinterpretuj tę sytuację.pl Sz . Jak rozumiesz ostatnie słowa wiersza? Odnieś je do tytułu utworu. które mają świadczyć o jego istnieniu. Metropolitan Museum of Art.). Artysta atakuje odbiorcę i równocześnie chciałby schronić się w anonimowość. 4. jaką ma strukturę. czym jest. Jak rozumiesz przenośnię „krzewić siebie”? Podaj przykłady frazeologizmów z czasownikiem krzewić. Wskaż zachowania mówiącego. Określ główny temat wiersza. znany z obyczajowych skandali. sklep.wsip. Autoportret przykuwa uwagę intensywnym.

). którym nie wystarczy ten nieprzerwanie wieczny pocałunek bez ust? Polecenia do tekstu 1. Podziel je na materialne i duchowe. wartości i wiary. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej jednego z wierszy Marcina Świetlickiego oraz wybranego wiersza wyrażającego dekadentyzm XIX-wieczny. Wymień dobra. i 5.wsip. 88-100 Inowroclaw. Zinterpretuj sens ostatniego pytania z wiersza. kim jest poeta mówiący w wierszu: dekadentem. 701329. w imię Ojca i Syna. Przypomnij. Szkolnictwa AS . skrzeczy: wychowanie – i wszystko inne takie. opierając się na dotychczasowej analizie. Zwróć uwagę na tematykę egzystencjalną i myśl dekadencką obu tekstów.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Jak rozumiesz sens „osaczenia” osoby mówiącej przez srokę? 4. Problematyka egzystencjalna wierszy Marcina Świetlickiego – scharakteryzuj stosunek twórcy do istnienia. skrzeczy: odpowiedzialność. 7. jaka jest symbolika światła.–10. propagatorem ateizmu czy obrońcą wolności? Uzasadnij swoje zdanie. 2. sklep. odwołując się do wcześniejszych ustaleń (polecenia 4. Rozstrzygnij. z jakimi zachowaniami kojarzy się sroka. MODERNIZM 57 Marcin Świetlicki K Zły ptak To pewne: ten ptak – sroka próbuje mnie okrążyć i osaczyć. dzień w dzień zatacza coraz mniejsze kółka [5] i skrzeczy: buddyzm. Przypomnij. pieniądze. 5. które można opowiedzieć. literatura. Co to za światło. 3. Wyjaśnij ich symbolikę. 6. Wyjaśnij sens pytania z wersów 8.pl Sz . o których „skrzeczy” ptak. Pr ac a domowa 1. 2. materializm. Laubitza 9. które [10] ma regulamin? Co to za wierni.

sklep. Stawało się 1894 r. Już Platon W okresie modernizmu miłość określała ży.pl Sz . było więc ulotne. Kobieta młodopolskich odnalezienie własnego dru- przyjmowała w tym przypadku rolę fascy. Cierpienia młodego Wertera przedstawiana na trzy różne sposoby. nakłada.] bibilijna Salome (m. cie pełnego duchowego szczęścia. Laubitza 9. (np. KIEDY KOBIETA. W  tekstach • Miłość jako uczucie niszczące. Młodopolska go).in. Poezja miłosna wczoraj i dziś Od czasów Młodej Polski poeci znaczniej śmielej mówią o miłości. pisali o niej także i erotyzm.. [LUBIĘ. MIŁOŚĆ Dziewica z Nie-Boskiej komedii Zygmunta Krasińskiego). doświadczeniem chwili. na). XIX XX XXI • Miłość jako akt hedonizmu. Lalka Bolesława Prusa). pisał Dante. przeznaczonych. stawała się wła.. mówili wprost o emocjach i opisywali czysty. giego „ja” nabierało charakteru bliskiego nującej. w Uczcie opowiadał o ideale androgyne: pier- ciową aktywność człowieka. Szkolnictwa AS . 701329. IV część tyce literackiej często krzyżujące się. Dziadów Adama Mickiewicza) i pozytywiści jące się na siebie. O miłości ludzi sobie domagać prawa do nieskrępowanego wyraża. nietrwałe. później rozdzielonych przez bogów wyzwolona kobieta przestawała być jedynie i przez to skazanych na poszukiwanie swo- obiektem męskich westchnień.wsip. groźnej i  niszczącej mężczyzn doświadczeniu religijnemu.. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Tego typu postaci pojawiały się już wcześniej: były to romantyczne rusałki (Świtezianka z ballady Adama Mickiewicza. wotnej doskonałości ludzi zbudowanych ściwą treścią jego egzystencji. akceptowała swoją cielesność człowieka.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. ale także poka. z dwu pierwiastków (żeńskiego i męskie- zywała swoje niepokojące oblicze. Na lekcji porównamy dwa wiersze: młodopolski utwór Kazimierza Przerwy-Tetmajera i współczesny – Anny Świrszczyńskiej. w prak. zmysłowy erotyzm miłosnego aktu. zniszczenie rozkosz pełnia spera Mériméego i opery Georges’a Bizeta. określającej całe życie nia samej siebie. dawało poczu- femme fatale (czytaj: fam fatal – kobieta fatal. Johanna Wolfganga Goethego. w utworach Kazi- miery Zawistowskiej).58 Lubię. Uczucie mia- ło przynosić fizyczną rozkosz. W twórczości tej epoki miłość była romantycy (np. kiedy kobieta omdlewa 9 w objęciu. zaczynała się jej „drugiej połówki”.. Carmen z opowiadania Pro. MIŁOŚĆ MŁODOPOLSKA • Miłość dająca poczucie pełni. Będzie to okazja do zestawienia dwu perspektyw: męskiej i kobiecej. Twórcy tamtego okresu w przedstawieniu miłości przełamywali obyczajowe tabu. W wieku XX kontynuowano to podejście.

co się kobiecie zabrania i zmysłową (twórczość Anakreonta. tradycję jak cała poezja. TOALETA (RUDA). że czuje rozkosz. Paryż Opisz sytuację. Łączył często zwalcza ją. nie pro- wokowałby oskarżeń o  pornografię. 88-100 Inowroclaw. urywanym oddycha oddechem Potrafił wyrażać miłość duchową (poezja trubadurów. Według legendy literackiej każdy z licz- nych erotyków Tetmajera był dedykowa- ny innej kobiecie. kiedy ją rozkosz i żądza oniemi. Dantego. zmęczona leży nieprzytomnie. i stał się obyczajowym skandalem. religijnymi (Pieśń nad Pieśniami. Laubitza 9.wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. na  czym polega nowatorstwo tego ujęcia. Poeta właściwie mu- siał tworzyć język polskiej erotyki – ję- zyk. uczucie ziemskie z treściami gdy szuka ust. a lęka się słów i spojrzenia. w której artysta pokazał kobietę. kiedy kobieta omdlewa w objęciu. wyznania. wyrażający erotyczną treść..] Lubię. gdy jej oczy zachodzą mgłą. Erotyk ma tak długą gdy wpija się w ramiona palcami drżącemi.. Gatunek [5] Lubię. Naborowskiego. że moc pożądania Leśmiana). Morsztyna. [10] przyznać. Słowackiego. kiedy w lubieżnym zwisa przez ramię przegięciu. 1896. Szkolnictwa AS . Lubię to – i tę chwilę lubię. i oddaje się cała z mdlejącym uśmiechem. Tak o miłości do tej pory nie pisał w Polsce nikt.pl Sz . kiedy kobieta. gdy koło mnie Przyjmował najczęściej postać wyczerpana. bezpośredniego zwrotu do adresata lub sięgał [15] a myśl moja już od niej wybiega skrzydlata po metaforyczny obraz w nieskończone przestrzenie nieziemskiego świata. 701329. MODERNIZM 59 WPROWADZENIE DO LEKTURY Przytoczony niżej wiersz Tetmajera uka- zał się w 1894 r. Dlaczego zdecydował się na jednolitą. Kazimierz Przerwa-Tetmajer [Lubię. twarz cała blednie i wargi się wilgotne rozchylą bezwiednie. a sycenie żądzy oszalenia. Asnyka) I lubię ten wstyd. błękitną kolorystykę? Określ. utwory Petrarki i poetów metafizycznych). gdy krótkim. ¼ HENRI DE TOULOUSE-LAUTREC (czytaj: ąri de tuluz lotrek). sklep. EROTYK – wiersz o tematyce miłosnej. Musée d’Orsay. który mówiąc o zmysłach.

a nawet brutalizację. EROTYZM W LITERATURZE – przedstawianie miłości w tekstach 10. które służy do zmysłowego przedstawienia miłości w wierszu. Omów. »POJĘCIE KLUCZOWE Uzasadnij swoje zdanie. Laubitza 9. Szkolnictwa AS . w jaki sposób mężczyzna z wiersza postrzega kobietę. Jacques Lacan (czytaj: żak Innym (patrz: s. swoich opinii. jaki zaproponował formy. 9. żony. Jaką rolę w miłosnym akcie utwór przyznaje mężczyźnie. ukazuje miłość w wielu jej postaciach poeta? Zorganizujcie klasową dyskusję. 1901–1981). 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Scharakteryzuj postać erotyzmu literackiego w wierszu (patrz: pojęcie kluczowe).]? Uzasadnij swój wybór. kulturową projekcją feministyczne w krytyczny W rezultacie. 2.. role dla kobiety. a dookoła wpisz dopełnienia zgodne z wyznaniem osoby mówiącej w wierszu. sposób opisują patriarchalną francuski psychiatra W konsekwencji jest męskim (męską) normę kulturową.. Wskaż w utworze cechy tradycyjnego. Jakie atrybuty przypisuje jej urodzie? 6. sklep. jak pisał męskich oczekiwań. 58) dominuje w utworze [Lubię. nie wyznaczającą zwyczajowe laką. – od duchowej po zmysłową – w różnych tonacjach emocjonalnych..wsip.pl Sz . a jaką – kobiecie? Szczególną uwagę zwróć na ostatnią strofę. jest jedynie siebie – swoją męskość. Rozstrzygnij. Pamiętajcie o uzasadnieniu trywializację.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Które z trzech młodopolskich ujęć miłości (patrz: Miłość młodopolska. s. wobec którego tych decyduje wyłącznie przez mężczyznę „kobieta można zdefiniować samego biologiczna kondycja kobiety: nie istnieje”. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. która rozpoczyna każdą ze strof.. Współczesne badania matki. czy utwór wyraża uczucia czy jest zapisem analitycznej myśli. 3. Erotyzm przybiera różnorodne pisania o kobiecie. 701329. Naszkicuj schemat: czasownik „lubię” umieść w centrum. w pełni zrozumiałym. 8. Czy można zaakceptować taki sposób artystycznych. O rolach w cywilizacji tworzonej tajemniczym. a także w różnym podczas której wyrazicie swoje zdanie na świetle: od gloryfikacji i idealizacji po ten temat. Zwróć uwagę na anaforę. patriarchalnego (męskocentrycznego) spojrzenia na relacje między mężczyzną a kobietą. 7. kochanki. 5.60 Polecenia do tekstu 1. 196). kiedy kobieta. Czemu służy użycie słowa „lubię” w wierszu miłosnym? 4. Wskaż słownictwo.

że malarz nadał kobiecie rysy twarzy swojej kochanki. jak ku samej sobie. przyjmując wobec siebie i świata postawę dyskretnej rozczarowana i szczęśliwa ironii. Cienki w biodrach. Cierpienie i miłość (1985). których nie znam. dramatów i powieści. co cielesne. sklep. Pisała o urodzie życia i wartości miłości. autorka ta twierdza jest już zdobyta.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Muzeum Narodowe. Idzie niosąc w sobie [5] swoje męskie myśli.pl Sz . Kraków Obraz wywołał skandal obyczajowy. Szkolnictwa AS . nie tylko dlatego. [10] Włożył inny płaszcz. tajemnicę – można by rzec – męskości. SZAŁ UNIESIEŃ.in. wysmukły jak dym z komina. zbiory [15] biegnę ku niemu wierszy Jestem baba (1972). śmieję się. Szczęśliwa jak psi ogon (1978). Nikt w Polsce wcześniej w sposób tak demonstracyjny nie manifestował w sztuce erotycznych emocji. To przecież tylko mój mężczyzna. 1894.wsip. Wydała m. 701329. Autorka ANNA ŚWIRSZCZYŃSKA Znika urok. 88-100 Inowroclaw. Anna Świrszczyńska K Rozczarowana i szczęśliwa Przede mną idzie mężczyzna. Odwrócił się. (1909–1984) – poetka. dlatego nie poznałam. niejednokrotnie Wyciągam ręce. MODERNIZM 61 » WŁADYSŁAW PODKOWIŃSKI. Według symboliki platońskiej kary (czarny) koń oznacza erotyzm i kieruje człowieka w dół – ku temu. Laubitza 9.

s. Jego twórcy pragnęli w sposób niebezpośredni.. Rozważ. 3. Szkolnictwa AS . 5. Powiedz.wsip. 58). Skorzystaj z informacji na temat młodopolskich ujęć tego uczucia (patrz: Miłość młodopolska. 6. 7. Zinterpretuj tytuł utworu będący komentarzem do przedstawionej w nim sytuacji.. stało na bardzo wysokim poziomie. Museu Calouste Gulbenkian (czytaj: muzeu kaluste gulbenkian). 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.] oraz Rozczarowana i szczęśliwa. MODLISZKA . przekazać odbiorcy ukryte sensy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Opracujcie zagadnienie w kilkuosobowych grupach. sklep. odnosząc się do wybranych tekstów poetyckich o tematyce miłosnej. Pr ac a domowa Męskie i kobiece doznawanie miłości. jakiego typu emocji współczesna kobieta oczekuje od kontaktu z mężczyzną. poprzez przedmioty codziennego użytku. 2. Opisz kobiece wyobrażenie o atrakcyjnym mężczyźnie. ¼ RENÉ LALIQUE. Zwróćcie uwagę na różnice w postrzeganiu i przeżywaniu miłości oraz oczekiwaniach wobec niej. Porównaj role przypisywane kobiecie i mężczyźnie w utworach [Lubię. 1900. Która postawa wobec miłości jest ci bliższa: Tetmajera czy Świrszczyńskiej? Uzasadnij swoje zdanie. do jakiej koncepcji miłości odwołuje się artysta. którą przedstawicie na forum klasy. 701329. Porównaj miłość ukazaną w wierszu Tetmajera i w utworze Świrszczyńskiej.62 Polecenia do tekstu 1. kiedy kobieta. Tworzenie własnego tekstu Zmysłowość i emocjonalność. Przedstaw dwa aspekty przeżywania miłości na przykładzie wybranych tekstów literackich. zarysowane w dwu pierwszych strofach wiersza. Efekty pracy zapiszcie w formie prezentacji multimedialnej. Jak rozumiesz ostatni dwuwers tekstu? 4. Lizbona Rzemiosło artystyczne z przełomu XIX i XX w.pl Sz . Laubitza 9.

zobaczy rzeczywistość zachowali się obraźliwie. literatury (głównie poezji. jednak to obraz i wiernym odzwierciedlaniem rzeczywistości. ponieważ zapre- inaczej. który ły zainicjowane wystawą tzw. MODERNIZM 63 Przejrzyste.. eksponowała rolę bezpośredniego i subiek- mentowali. obrazy niewykończone drobnymi plamkami barwnymi (technika zwana i  pozbawione głębszych treści. gu jednej sesji. co zacierało dziennikarz pisma humorystycznego opu- kontury przedmiotów i osób. 88-100 Inowroclaw. pastelowe. gdyż gnąć efekt zamglenia. Wschód słońca dał nazwę kierun- Obraz miał przynosić zapis wrażenia. że każdy Sztuk Pięknych. twórcy starali się utrwalić ulotne piękno świata i oddać nastrój chwili.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Odkrycia ówczesnej optyki przyniosły momentalnym. Sposób postrzegania w 1874 r. 701329. położonym nad ujściem Se- rzeczywistość zmieniającą się z porami dnia [np.] błękitne 10 zadumanie. chcieli osią. zatrzymanego ruchu. Malarze dzieła szybko okazała się słowem najtraf- preferowali kolory jasne. Dzieło powstało w 1872 r.. Salonu Odrzu- w rewolucyjny sposób zerwał z akademizmem conych w  Paryżu (1863). na wystawie młodych malarzy nie- i przedstawiania świata był uzależniony od wraż. Obrazy trzeba oglą. IMPRESJONIZM W MALARSTWIE WPROWADZENIE DO ANALIZY W malarstwie impresjonizm [franc. tywnego wrażenia w  tak zwanym ujęciu sób. Przedstawiciele tego kierunku malowali zentowali szkice. akceptowanych przez salony i  Akademię liwości podmiotu. Wkrótce puentylizmem lub pointylizmem).. Artyści malowali w porcie Hawr. impression Rewolucyjne tendencje w malarstwie zosta- (czytaj: ępresją) – wrażenie] to kierunek. sklep.. Monet namalował je w cią- cykl obrazów Claude’a Moneta ukazujących kate. Impresja. Nazwę impresjonizm za- fascynację pryzmatem i rozszczepieniem światła częto wkrótce stosować do twórczości całej (stąd często pojawiająca się na obrazach tęcza). Wydarzenie to okazało się człowiek. którą ten kierunek wykształcił. zestawiając barwy w nowatorski spo. Impresja z wyśmianego przez niego być niewyraźną kompozycją plam i barw. że malarze i w tym samym czasie. kwany do morza. braku ostrości. subiektywnie ujęty przez pryzmat wrażliwości artysty. blikował krytyczny felieton Wystawa impre- dać z pewnego oddalenia. zwiewne [. muzyki. Płótno pokazał publiczności drę w Rouen (czytaj: ruą)]. ważnego w modernizmie europejskim.wsip. ulotnej kowi. grupy malarzy skupionych wokół Moneta.pl Sz . niej określającym nowe malarstwo. ale także dramatu i prozy). Szkolnictwa AS . Impresjonizm w malarstwie i w poezji Słowem kluczem do analizowanych na lekcji dzieł: obrazu Claude’a Moneta (czytaj: kloda moneta) i wiersza Kazimierza Przerwy-Tetmajera jest „impresja” – wrażenie. Publiczność uznała. Dzięki technice. Impresjoniści sądzili. w plenerze chwili. Ekspery. Laubitza 9. Impresjonizm obejmuje dzieła sztuki z zakresu malarstwa. postawiony w tym samym miejscu skandalem. subiektywny odbiór pejzażu czy ruchu. aby punkciki zlały się sjonistów – w tytule nawiązywał do obrazu ze sobą w konkretne przedstawienie i przestały Moneta. Od tytułu płótna Moneta pochodzi nazwa całego prądu artystycznego.

współtwórca i czołowy przedstawiciel impresjonizmu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Paryż Autor CLAUDE MONET (1840–1926) – malarz francuski. 701329. Monet cierpiał biedę. ale w różnych porach dnia i roku oraz w innych warunkach atmosferycznych. jednak nie schodził z obranej drogi artystycznej. Już jako nastolatek malował w plenerze. porcie nad kanałem La Manche (czytaj: la mąsz). W każdym cyklu przedstawiał ten sam motyw. studiował malarstwo w Paryżu. Dopiero pod koniec życia zyskał sławę. Katedra w Rouen. sklep.64 ½ CLAUDE MONET. Laubitza 9.wsip.pl Sz . Dorastał w Hawrze. IMPRESJA. Dworzec Saint-Lazare (czytaj: sę lazar). Charakterystyczne dla jego dorobku są cykle impresjonistycznych obrazów. Musée Marmottan (czytaj: mjuze marmotą). Szkolnictwa AS . 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. gdzie założył nieformalną grupę artystów sprzeciwiających się malarstwu akademickiemu. WSCHÓD SŁOŃCA. Jego wczesne prace były odrzucane przez krytykę i publiczność. 1872. Lilie wodne. W 1862 r. np.

Omów drugi plan obrazu. Określ. starannie komponował obrazy. Bulwar Montmartre (czytaj: mąmartr) nocą]. co stanowi dominantę kolorystyczną obrazu. co jest tematem obrazu. MINIPRZEWODNIK. ponieważ prowadził w swych obrazach przewrotną grę z tradycją malarstwa (Śniadanie na trawie. 701329. dyscypliną rysunku i fascynacją fotografią. 88-100 Inowroclaw. pragnął zawrzeć na płótnie zdobycze techniczne fotografii (np. ich sztuka została doceniona w XX w.wsip. 1832–1883) jest uważany za prekursora impresjonistów. Koniec arabeski. nawet cieniom nadawał barwę. 1834–1917) był malarzem. 1900. 6. Malowane postaci rozjaśniał światłem. Droga do Louveciennes (czytaj: luwsjen)]. jej technikę AUTOPORTRET. grafikiem i rzeźbiarzem. 2. 1841–1919) był malarzem i rzeźbiarzem. i wyjaśnij jej funkcję. Szkolnictwa AS . MODERNIZM 65 Polecenia do analizy 1. Olimpia). Bulwersował publiczność. Jaki efekt osiągnął twórca poprzez namalowanie ludzi na barce w czarno-szarej tonacji? 5. Laubitza 9. a ich obrazy należą obecnie do najdroższych na świecie. jak i widoki miejskie [np. CAMILLE PISSARRO (czytaj: kamij pisaro. jednak w przeciwieństwie do swych przyjaciół impresjonistów operował też czernią i bielą. ukazywał efekty świetlne. jako prekursorska dla awangardy. ÉDOUARD MANET (czytaj: eduar mane. Określ. Dżokeje amatorzy). Opisz wygląd rzeki przedstawionej na obrazie. Czym wytłumaczysz szkicowość tła? 7. Bar w Folies- Bergère (czytaj: foli berżer)]. SŁYNNI FRANCUSCY IMPRESJONIŚCI Chociaż za życia impresjoniści byli zazwyczaj niezrozumiani. Tancerka na scenie) – interesowało go zagadnienie przedstawienia ruchu i sztucznego światła. AUGUSTE RENOIR (czytaj: ogist renuar. Na wyścigach. 1830–1903) malował zarówno pejzaże francuskiej wsi [np. Dzięki stosowaniu subtelnego kolorytu i nasycaniu obrazów światłem uzyskiwał efekt nastrojowości. Był także malarzem tancerek (np. sklep. Współtworzył modę na barwne drzeworyty japońskie. Malował je z natury. Wyróżniał się spośród impresjonistów ½ CAMILLE PISSARRO. Huśtawka. Był  też znakomitym malarzem aktu kobiecego (liczne wersje Kobiety w kąpieli). EDGAR DEGAS (czytaj: dega. Moulin de la Galette (czytaj: mulę de la galet)]. Malował obrazy plenerowe i sceny z życia Paryża [np.pl Sz . Tworzył pełne bezpretensjonalnego wdzięku i radości sceny z życia Paryża [np. Co świadczy o uchwyceniu chwili (ujęciu momentalnym) w przedstawieniu rzeki? 4. własność (uchwycenie ruchu w ułamku sekundy) wykorzystywał prywatna w licznych obrazach wyścigów konnych.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 3.

[20] błękitne zadumanie. gającą na rozczłonkowaniu zdarzeń na sceny Kazimierz Przerwa-Tetmajer W lesie Wolno i sennie chodzą Szmaragdem słońce błyska po jasnym tle błękitu na ciemnej drzew zieleni. ale wyraża uczucia podmiotu autor- (także złożonych). 1894 r. 701329. Muzyczność. Wiersze – wyznania podmiotu lirycznego – stanowiły najczęściej za. opis nie wiąże się tu z emocjami żadnej częste stosowanie epitetów kolorystycznych postaci. Barwność widzenia – uwrażliwienie na kolor. Pisali wierszem sylabo. ków). WPROWADZENIE DO LEKTURY stawiano pejzaże wyobrażone. XIX XX XXI Impresjonizm literacki oznacza także: • budowę fabuły w dramacie i powieści pole.pl Sz . jaskółka śmigła. w 1894 r. zadumy nad nietrwałością i chaosem życia. Laubitza 9. ). -Tetmajer należał do literackich odkrywców mentów dźwiękowych – stosowali m. Jego utwór W lesie ukazał się pojawiała się muzyka (patrz: lekcja 11. złocistobiałe chmurki [15] lub przez konary rzuca z połyskiem aksamitu.66 IMPRESJONIZM W LITERATURZE i luźno połączone z sobą epizody (podobnie Impresjonizm literacki pojawił się za sprawą jak w naturalizmie). [10] w srebrne objętej ramy przez opalowy strumień. pejzaże duszy. ognistych pęk promieni. emocjonalny opis pejzażu w pro- scharakteryzowano najważniejsze cechy tego zie. W tatrzańskim pejzażu tonicznym (patrz: s. otchłań. [5] Niekiedy się zasrebrzy Po niebie i po lesie. Urodzony na Podhalu Kazimierz Przerwa- 2. Poeci nie stronili od ekspery. pod słońca blask z ukosa po łąk zielonych łanie. 52 w pierwszej części dostrzegł piękno. które starał się oddać podręcznika dla klasy drugiej). zwiewne idzie sunąca przez niebiosa. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. niemający jednak uzasadnienia we- kierunku. piękna Tatr. W LESIE pis nastroju nieokreślonego smutku. Po łące cichej. złote się kładą plamy. nia przed cywilizacją. Podmiotowość widzenia. Paula Verlaine’a (Sztuka poetycka). W górach poeta szukał schronie- matopeje i aliteracje. w tomie Poezje. Często jako temat wiersza sjonistycznej. czarna przejrzyste. ono. granato- we niebo).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. tle ciemnych przestrzeni (las. Poniżej • liryczny. jasnej. Szkolnictwa AS . 3. Oprócz krajobrazów realnych przed. melancho- lii. wnątrztekstowego (inaczej niż u romanty- 1. choć zwykle w swojej poezji za pomocą techniki impre- nieregularnym.wsip.in. Barwy ciepłe pojawiały się na skiego. Seria II. sklep.

między zjawiskiem atmosferycznym a pękiem. jaki nastrój one tworzą. Wschód słońca „świetliste promienie słoneczne” jako dzieł sztuki impresjonistycznej. Czy impresjonistyczny sposób METAFORA ARTYSTYCZNA – zestawienie literackiego obrazowania przybliża czy w języku literackim słów niespotykanych oddala przedstawianą przez poetów razem w mowie codziennej: rzeczywistość? Uzasadnij swoją opinię. jaka jest rola światła (słońca) w przedstawieniu krajobrazu. Wskaż wśród nich epitety malarskie. Kunsthalle. twórczym wyzyskaniu Pr ac a domowa podobieństw znaczeniowych słów. Określ kolorystykę obrazu. że wiersz W lesie jest służy obrazowości literackiego utworem impresjonistycznym. zieleń ma na obrazie Pissarra wiele odcieni. Jakimi efektami zmysłowymi (oprócz wizualnych) posługuje się poeta? Określ. Spróbuj je nazwać. rzeczownika z określającym go przymiotnikiem lub rzeczownikiem. który autor „namalował” dzięki zastosowanym epitetom. b) nastrojowość. Np. 7. Wyjaśnij. jak np. określeń. 2. które 6. wyrażenie „ogniste promienie” w znaczeniu -Tetmajera i obrazu Impresja. Uzasadnij tezę. oświetlenie przestrzeni itp. 701329. Odwołując się do wniosków z analizy.wsip. Szkolnictwa AS . w metaforze „ognistych pęk promieni” Wskaż wspólne cechy wiersza Przerwy. d) momentalność ujęcia. 1875. a określenie „pęk promieni” wyzyskuje podobieństwo a) subiektywizm (podmiotowość widzenia). 3. Laubitza 9. 5. EPITET MALARSKI – zestawienie Użyj kluczowych. 4. Wypisz wszystkie epitety z wiersza. MAŁY MOST W PONTOISE (czytaj: pątłaz). sklep. przedstawienia. Polecenia do tekstu 1. Mannheim Podobnie jak w wierszu Tetmajera. 1) tzw. c) uwrażliwienie na barwy (zwłaszcza 2) w sensie szerokim metafora oznacza takie pastelowe). animizacja czy personifikacja.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 Inowroclaw.pl Sz . wiązką przedmiotów. wykorzystuje podobieństwo znaczeniowe Wykorzystaj podane pojęcia: pomiędzy ogniem i słońcem. »POJĘCIA KLUCZOWE przedstaw obraz lasu ukazany w wierszu.–16. zwróć uwagę zwłaszcza na wersy 9. według ciebie. MODERNIZM 67 » CAMILLE PISSARRO. Epitety takie określają barwy i ich natężenia. metafora właściwa polega na odkrywczym. rodzaje tropów stylistycznych.

i limb szumy powiewne. Seria II.pl Sz . 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. lekko z wiatrem pląsajmy po przestworów głębinie.. dźwięczne. Znakomitą realizacją poetyki impresjonizmu jest utwór Kazimierza Przerwy-Tetmajera inspirowany pięknem przyrody tatrzańskiej. O wrażliwości muzycznej mówi wprost drugi utwór. który zostanie poddany analizie na lekcji – fragment Sztuki poetyckiej Paula Verlaine’a. Cicho. cicho. co nam ciała przezrocze tęczą blasków nasyca. i w smrekowym szept borze. co toną w jeziorze. [5] i wchłaniajmy potoków szmer. w głąb wzlatujmy błękitną. barwne i wonne. zasugerować tonację bez nazywania jej wprost. co na zboczach gór kwitną. który pozwalał oddać nastrój R niepowtarzalnej.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.68 Nade wszystko muzyki! 11 Muzyczność i nastrojowość poezji impresjonistycznej Dla impresjonistów muzyczność wiersza była elementem. cicho.. WPROWADZENIE DO LEKTURY MELODIA MGIEŁ NOCNYCH (NAD CZARNYM STAWEM GĄSIENICOWYM) Już sam tytuł wiersza Kazimierza Przerwy- -Tetmajera Melodia mgieł nocnych informuje XIX XX XXI o jego muzyczności i niezwykłej tematyce – mgły rzadko bowiem goszczą w poezji (może 1894 r. pijmy kwiatów woń rzeźwą. w tomie Poezje. nie budźmy śpiącej wody w kotlinie. 701329. Kazimierz Przerwa-Tetmajer Melodia mgieł nocnych (Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym) Cicho. [10] lekko z wiatrem pląsajmy po przestworów głębinie. za wyjątkiem twórczości angielskiej). sklep.. Podtytuł utworu (Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym) lokalizuje miejsce „melodii mgieł” – w Tatrach Wiersz pochodzi z cyklu „Z Tatr” zawartego Wysokich.. ulotnej chwili. Okręcajmy się wstęgą naokoło księżyca. w bezpośrednim sąsiedztwie gór. nie budźmy śpiącej wody w kotlinie.wsip. Laubitza 9. Szkolnictwa AS .

co po cichu tak leci. delikatnie przechodzi od czerni i atramentowego granatu do perłowych odcieni niebieskiego. lećmy. operuje barwami w sposób bliski impresjonistom. i w nikłe oplątajmy go sieci. Oto gwiazdę. z szczytu na szczyt przerzućmy się jak mosty wiszące. co spada. puchem mlecza się bawmy i ćmy błoną przezroczą. lećmy chwycić w ramiona. co w powietrzu krąg toczą. [20] nim je zerwie i w pląsy pogoni nas skocznie. własność prywatna Współczesny malarz...wsip. [15] nietoperza ścigajmy. i sów pierzem puszystym. lećmy ją żegnać. a wiatr na nich na chwilę uciszony odpocznie. gwiazd promienie przybiją do skał mostów tych końce.pl Sz . obraz z cyklu „MODLITWY PORANNE – MODLITWY WIECZORNE”.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. jak my same. 88-100 Inowroclaw. Laubitza 9. zanim spadnie i skona. Szkolnictwa AS . MODERNIZM 69 » MARIAN GROMADA. 1997. 701329. sklep.

2.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. wzmacniać siłę jego na częste występowanie głosek szumiących obrazowości. 3. głosek służy nadaniu tekstowi określonych b) onomatopeje. Omów efekty akustyczne i muzyczne wypowiedzi. W poniższy schemat wpisz odpowiednie cytaty. Wyjaśnij. ukazanie uczuć i stanów wewnętrznych 6.wsip. W jaki sposób poeta oddaje dynamiczność (zmienność) mgieł? Zwróć szczególną uwagę na zastosowane środki leksykalne. cz) i ciszących (ci – ć. si – ś. PEJZAŻ MENTALNY (pejzaż wewnętrzny) – to wyrażenie stanów ducha przez 5. Określ. 7. by pewne głoski powtarzały się w wierszu. dź). (sz. W tym celu wskaż: w niej z częstotliwością większą niż przeciętna. DOTYK SŁUCH WZROK SMAK WĘCH RÓWNOWAGA Szkolnictwa AS . Przedstaw swoje wrażenia (impresje) z lektury wiersza. Wyszukaj w utworze Przerwy-Tetmajera przykłady odwołań do różnych zmysłów. kreować nastrój. sklep. zwróć uwagę sensy wiersza.in. Wskaż w wersach 11. podkreślać instrumentacja głoskowa. Sformułuj wnioski na temat przedstawienia mgieł w wierszu. słowa będące przedstawienie obrazów przyrody splecionych odwołaniami do zmysłów dotyku i równowagi. walorów brzmieniowych i znaczeniowych. kto jest osobą mówiącą w utworze i co stanowi przedmiot przedstawienia. Określ ich bohatera przez stan natury. 8.–18. Laubitza 9. »POJĘCIA KLUCZOWE Czemu służy ten zabieg? INSTRUMENTACJA GŁOSKOWA – polega na takim uformowaniu warstwy brzmieniowej 4. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. rodzaje oraz funkcje. 701329. Wyszukaj w wierszu epitety. Wielokrotne występowanie tych a) wersy. w których występuje może m. które pełnią funkcję refrenu.pl Sz . z przeżyciem wewnętrznym osoby mówiącej.70 Polecenia do tekstu 1. jakiego zabiegu znaczeniowego dokonuje poeta w kreacji osoby mówiącej. c) fragmenty.

1844–1896) – poeta i eseista francuski. MODERNIZM 71 9. wolnym od konwenansów [10] To dzień od żaru południa drżący. Określ nastrój utworu. 1874.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. marzenia sennego) z refleksją o tajemnicy istnienia. który Nade wszystko muzyki! Dla niej zrewolucjonizował język liryki francuskiej. 1 Wiersz nieparzysty – mowa o wierszu nieodwołującym się do tradycyjnej konstrukcji wersyfikacyjnej dwunastozgłoskowca w wierszu francuskim (tzw. Określ. i norm etycznych (skandalizują- cy i dramatyczny przebieg To przez niebo jesieni stygnącej miała jego przyjaźń z Arthurem Gwiazdy w głębi błękitnej toną. twórcy stanowi manifest literacki autora. 10. tomiki Roztopiony w powietrzu płynniej. Na podstawie wniosków z przeprowadzonej analizy przedstaw pejzaż mentalny opisany w wierszu. 701329. 2 Wyrazy niedbale dobrane – poeta postuluje odejście od wykwintnego czy patetycznego języka na rzecz słownictwa bliższego codzienności. Bulwersował trybem życia. w jaki sposób Kazimierz Przerwa-Tetmajer korzysta z techniki impresjonistycznej. Paul Verlaine Sztuka poetycka Autor PAUL VERLAINE (czytaj: pol (fragmenty) werlen. Rozpoznaj system wersyfikacyjny Melodii mgieł nocnych. 1881. Bez ciężarów. Łączył efekty muzyczne Gdzie w upojeniu łączą dźwięki i motywy oniryczne (zapisy Z Wyrazistym Niezdecydowane. To piękne oczy za woalu zasłoną. WPROWADZENIE DO LEKTURY SZTUKA POETYCKA Utwór Paula Verlaine’a jest nawiązaniem do Ars poetica (Sztuki poetyckiej) Horacego i po. co wstrzymują zdanie. Ongiś i niedawno. Mądrość. wpływ na literaturę europejską. 1884) oddał niemal wszystkie tendencje literackie epoki. Pieśni bez słów. Uznawany jest za artystę. sklep. Jest autorem określenia „poeta przeklęty”. wierszy: Zabawy miłosne. Szkolnictwa AS . sam się zresztą za takiego uważał. W bardzo bogatej Przenoś wiersz nieparzysty1 nad inne. aleksandryn). literacki (patrz: lekcja 57. jego credo poetyckie. twórczości (m. w którym autor formułuje swój program ręcznika dla klasy pierwszej). Jest utworem metapoetyc. Jaka jest rola wersyfikacji w tworzeniu nastroju wiersza? 11.wsip. 1869.in. Laubitza 9. w  drugiej części pod- kim. [5] Wiąż wyrazy niedbale dobrane2: a swoją poezją wywarł wielki Nic droższego od przymglonej piosenki. XIX XX XXI dobnie jak wiersz antycznego rzymskiego 1882 r. Rimbaudem).pl Sz . 88-100 Inowroclaw.

sklep.wsip.. tylko Odcień zaręczy Sen ze snem. Rym nauczyć mądrego umiaru. The Metropolitan Museum of Art. Laubitza 9. Nationalmuseum. nie kolorów tęczy! [15] Och. w przeciwieństwie do poezji postulowanej w wierszu. 1 Złam retoryce kark – mowa o odrzuceniu tradycyjnych. Niosący wonie mięty i tymianku. 1869. 2 Literatura – w znaczeniu: martwa tradycja literacka. o czerpaniu z nieklasycznych źródeł. bez pardonu! I nie wahaj się. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. [25] Niech go na pięknej przygody pióra Weźmie puszysty powiew poranku. Wskaż i skomentuj różnice..] Złam retoryce kark1. [20] Dokąd poniósłby.pl Sz . nieposkromiony? [.. wyrastającej z indywidualnego przeżycia świata przez artystę. nie jest taki sam. Mieczysław Jastrun) ½ Z lewej: AUGUSTE RENOIR. Nowy Jork Te dwa obrazy miały być artystycznym dowodem impresjonistycznej zasady indywidualnego. sam pełen żaru. o tej samej porze roku i dnia. stylistyki i inwencji oraz o zastąpieniu ich całkowitą swobodą poety.] Muzyki wszędzie.. A wszystko inne – to literatura2. LA GRENOUILLÈRE (czytaj: grenujer). Sztokholm Z prawej: CLAUDE MONET.72 Bo nade wszystko chcemy Odcienia.. W obydwu wizjach ten sam pejzaż. a zatem niepowtarzalnego widzenia świata. (tłum.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. 1869. z fletnią rogu brzmienia! [. Odcienia. muzyki zawsze! Niech z twojej duszy wiersz skrzydlaty Ulatuje w nieznanych dusz światy. 701329. Szkolnictwa AS . retorycznych zasad kompozycji. LA GRENOUILLÈRE . W niebo innych miłości najdalsze.

Czym jest. W utworach tacie podważył tradycyjny cykle fortepianowe „Metopy orkiestrowych impresjonizm w muzyce europejskiej system i Maski”).). Zinterpretuj metafory „wiersz skrzydlaty” (wers 22. PARADOKS (gr. 701329. zniuansowanie instrumentów. Popołudnie na dźwięk. np. Podaj za autorem argumenty na rzecz muzyczności poezji. Zwróć szczególną uwagę na sposób ukazania pejzażu. „błogosławieni.–12. Pr ac a domowa którzy się smucą. 5. później jazz. w  drugiej części podręcznika dla klasy pierwszej). na kontraście. a w Polsce – dopiero po po harfę i instrumenty dęte nizm przyniósł prawdziwą 1914 r. niezgodne z powszechnie obowiązującymi przekonaniami. – Karol Szymanowski z tłumikami. W strofie 2.pl Sz . 1894). nieprawdopodobny) to sformułowanie 9. zwykle oparte uważasz.in. Szkolnictwa AS . odszedł od zmasowanego tonalny (dźwiękowy). także Pawana na śmierć infantki. Wykorzystaj wiedzę o impresjonizmie w malarstwie i objaśnij metaforę z wersu 13.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. strofie wiersza. 3. nastrojowość i zaskakujące inspiracje z folkloru. 4. MODERNIZM 73 Polecenia do tekstu 1.wsip. 2. Laubitza 9. Zanalizuj wersy 9. że warto go realizować? Uzasadnij. I koncert skrzypcowy. brzmienia – często sięgano pozaeuropejskiego. tego kierunku czerpali ce Ravel (czytaj: moris rawel. wypełnia zalecenia Verlaine’a? Oceń i uzasadnij.. 88-100 Inowroclaw. Czy analizowany na lekcji wiersz Tetmajera pocieszeni”. Impresjo- 1899). sklep. parádoksos – nieoczekiwany. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Na podstawie analizy Sztuki poetyckiej Verlaine’a i objaśnień do wiersza sformułuj »POJĘCIE KLUCZOWE w pięciu punktach postulaty nowej poezji. Czy sprzeczne wewnętrznie. ale zawierające odkrywczą prawdę lub myśl. jako argumenty na poparcie tezy przedstawionej w 2. za nim – Mauri. Oceń program poetycki Verlaine’a. a w rezul- (m. efektów dynamicznych. Dokonaj analizy porównawczej Melodii mgieł nocnych i współczesnego wiersza poświęconego krajobrazowi gór. 3. znajdź paradoks i wyjaśnij jego znaczenie.. Porównaj program poetycki Verlaine’a z programem neoklasycyzmu zawartym w wierszach Czesława Miłosza i Leopolda Staffa (lekcja 57. Przedstawiciele Fauna. 2. a czym powinna być literatura w świetle ostatniej strofy wiersza? Uzasadnij. albowiem oni będą 1. 7. Do muzyki impresjonizm Cechą impresjonizmu brzmienia na rzecz wyekspono- wprowadził Claude Debussy muzycznego było wyczulenie wania głosów poszczególnych (czytaj: klod debisi. Jak rozumiesz słowa poety: „rym nauczyć mądrego umiaru”? 6. 8.) i „piękna przygoda pióra” (wers 25. do czego nawiązał rewolucję muzyczną.

wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a stosowanej także w literaturze naszych czasów. 82). burżuazję – dyrektor kopalni Kalinowicz. w literaturze oznacza to pozbawie- nie narratora wszechwiedzy i  autorytetu WPROWADZENIE DO LEKTURY moralnego. ubogą inteligencję – doktor Tomasz Judym biazgowy i przypadkowy. czyli prowadzoną ukazał panoramę społeczeństwa polskiego. Artysta naturalistyczny winien przyjąć po. w której zwyciężają jednostki bez- względne i lepiej przystosowane. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. pokazywanie rzeczywistości wyższych (jak miłość. z perspektywy bohaterów (patrz też: s. Brakuje w świecie miejsca dla religii. wpłynęła na wrażliwość społeczną i moralną polskiej inteligencji. Pisarzom bliska była este. la Zoli). Laubitza 9. przyjaźń. literatura). jedy- stawę bezstronnego obserwatora. kom życia i pracy ówczesnych najniższych tyka brzydoty. Do ich przedstawienia powieściopisarz użył techniki naturalizmu – stworzonej u schyłku XIX w. zastąpienie narracji odautorskiej W  Ludziach bezdomnych Stefan Żeromski przez narrację personalną.74 Wynaturzone okazy 12 gatunku ludzkiego. badacza. która ukształtowała pokolenia Polaków. 1899 r. Zdaniem na- XIX XX XXI turalistów świat ludzki jest częścią natury. obowiązują w nim darwinowskie prawa wal- ki o byt. Naturalistyczna wizja świata warstw społecznych – biedoty miejskiej. litość) i po- bez ograniczeń moralnych i estetycznych. pro- podkreśla brak trwałych norm moralnych.. Szkolnictwa AS . naukowca. letariatu i ubogich chłopów. strzęp życia] luźno z sobą ni w salonie doktora Czernisza. scen [tzw.. pozbawioną uczuć świata i życia. Wielkich posiadaczy ziemskich reprezentuje Zamiast zwartej fabuły naturaliści zapropo.. 701329. niejednoznaczne). LUDZIE BEZDOMNI oceny zdarzeń pozostają relatywne (czyli względne.pl Sz . dążącą do zaspokajania elementar- ce zakładający maksymalne zbliżenie do nych potrzeb życiowych. Obraz życia i pracy ludzi wykluczonych Ludzie bezdomni Stefana Żeromskiego to powieść. nym bogiem staje się pieniądz. Na pierwszej z cyklu lekcji poświęconych temu utworowi dokonamy analizy wybranych obrazów życia najniższych warstw społeczeństwa. trzeb estetycznych (jak sztuka. jest on NATURALIZM egoistyczną „bestią ludzką” (określenie Emi- Naturalizm to kierunek w literaturze i sztu. w powieści pani Niewadzka wraz z wnuczka- nowali opowiadanie lub powieść jako szereg mi. co ma imitować i  guwernantka Joasia Podborska. Człowie- kiem kierują biologiczne popędy. sklep. natomiast połączonych. Wiele postrzeganie rzeczywistości przez przecięt. tranche de vie (czytaj: trąsz de wi) zamożną klasę średnią – lekarze zgromadze- –  kromka życia. miejsca pisarz poświęcił w utworze warun- nego człowieka. Naturalistyczny opis jest dro.

którą mogą wymawiać religijni Żydzi. w Rapperswilu (Szwajcaria). Doktor Piotr. Może słowa rozgrywa się na przełomie XVIII i XIX w. podejmujących problematykę ropem. sklep. Jak dawniej sie. Sam widok takiej szklanki oblepionej zaschłym sy.pl Sz . które na pierwszy rzut oka czyniły wrażenie jakichś kurczów bolesnych. Zawodowego Literatów Polskich i polskiego oddziału Fabryka cygar. zwijały cygara prędkimi ruchami. 1910) przez śmiertelnych nazywany. Wszechmogący) – nazwa Boga (Jahwe). rozebrane w sposób jak najbardziej niepretensjonalny. Jedna z roznosicielek wody stała pod murem. do literackiej Nagrody Nobla. fasolę. które po- przednio zostały szybko a misternie przykrojone.. między Ciepłą i placem wydzielał się fetor jak z cmentarza. Tu i ówdzie włóczyli się (zawierające m. Szkolnictwa AS .. MODERNIZM 75 Stefan Żeromski Autor Ludzie bezdomni STEFAN ŻEROMSKI (1864–1925) – jedna z naj- większych indywidualności (fragmenty) wśród prozaików młodopol- skich. jednak zła [1] Minąwszy ogród i plac za Żelazną Bramą. [2] Na pierwszym piętrze ukazała się duża sala. w której pracuje Judymowa – szwagierka doktora (z roz. Sławę przyniosły torsje. Czekała w słoń. której akcja nie z jakimś sokiem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Była prawie mu powieść współczesna do naga obdarta. zdawało się rozdzierać tkanki. Debiut literacki Żeromskiego (1895) to dwa tomy opowiadań wany bób. obszerna powieść historyczna W ręce trzymała dwie butelki z czerwoną cieczą. Rozpoczął studia w Warszawie. Pen Clubu (międzynarodowego działu W pocie czoła). straganów i sklepików wszedł na Krochmalną. może w nędzy i brudzie jak robak i utwory publicystyczne. Po utrzymywał się wyłącznie z pisarstwa. prawdopodob. 88-100 Inowroclaw. które powstało w 1921 r. Rozdzióbią nas kruki. Pisarz tworzył też zachęty do picia. pośród go do ich przerwania i podjęcia pracy. 1 Adonai (hebr.) w rękach. Duszące powietrze. utwory: roznosiciele wody sodowej z naczyniami u boku i szklankami Siłaczka. odwiedzić rodzinę (z rozdziału W pocie czoła). przeła- dowane pyłem starego tytoniu. formalnie2 wypeł. by i młodość spędził w Kielcach. gdzie uczęszczał do szkoły średniej. pochylonych nad długimi a wąskimi stołami. był kandydatem dawnemu roiło się tam mrowisko żydowskie. Adonai1. Od 1904 r. wydana z datą 1900) oraz cu. Inne kładły zwinięte cygara w prasy drewniane. był u siebie i przy. Z wąskiej szyi w Warszawie. neczny zalewał ten rynsztok w kształcie ulicy. niona przez tłum kobiet złożony z jakich stu osób. Sułkowski. groch i ziarna dyni.wsip. Był współzałożycielem Związku wylęgłe – przekleństwo na słońce i na życie. 701329. Pracował w Nałęczowie. Dzieciństwo Po przybyciu do Warszawy Tomasz Judym kieruje się na ulicę Ciepłą. Siwe jej wargi coś szeptały. Popioły (1904). może imię Jego. w miejscu niskim i ciasnym. którą brudny nędzarz trzyma w ręce. Laubitza 9. Żar sło. wrony. który nie może być dramaty (np. mógł wywołać społeczno-moralną i niepodle- głościową.in. kramów. Jedne z nich schylały głowy i trzęsły ramionami jak kucharki wałkujące ciasto. bo ludzie tamtędy idący najbardziej mogli być spragnieni.. pełne smrodu ciał pracujących w upale. działa na trotuarze stara. w Londynie). Te zajęte były zwijaniem grubo siekanego tytoniu w liście. schorzała Żydówka sprzedająca goto. pisarz uznawany za duchowego patrona polskiej inteligencji. Kobiety te. Twarz miała zżółkłą i martwą. Wąskimi przejściami. 2 Formalnie – tu: całkowicie. Politycznie był związany z ruchem socjalistycznym. żarło gardziel i oczy. Ludzie bezdomni (1899. sytuacja finansowa zmusiła witał najściślejszą ojczyznę swoją. stowarzyszenia pisarzy..

sklep. coraz bardziej nędzne. Krople potu stały na jego czole i płynęły strugami z usmolonej twarzy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a od samej ziemi poczęty. którzy może sądzili.. Wtedy dopiero Judym zobaczył.pl Sz . Otaczały wspaniałą figurę rycerza jakby aureolą. Nagie ręce wyrzucały go w prawo i w tył i zadawały sztabie cios z boku. resztki chałup wiejskich. zieleni. [4] Domy obok drogi i jej kanałów zarażonych zjadliwymi wyciekami fabryk były coraz mniej- sze. i mięśnie łopatek naciągały koszulę. Spoglądały na nich babska pa- skudne i złe. należną wielkiej mocy i cudownej piękności. jakby w tej czynności nie brał udziału. Mediolan Włoski malarz ukazał zdehumanizowaną przestrzeń miasta: brak tu sylwetek ludzi. Pinacoteca (czytaj: pinatoteka) di Brera. przedwcześni starcy z obliczami trupów i wzrokiem. gdzie jest zatrudniony Wiktor Judym (z rozdziału W pocie czoła). gdy kolej na niego przyszła. PEJZAŻ MIEJSKI Z KOMINAMI. Dookoła stały zamokłe pastwi- ska. [3] Wkrótce potem chudy robotnik.. wsparł ręce na toporzysku i świstał przez zęby. Gdzieniegdzie sterczała jeszcze sosna po wyciętym lesie. Laubitza 9. imitujące domy miastowe. Tylko biodra wzdrygały się pewnym. Praca w stalowni.76 ½ MARIO SIRONI. Po ostatnim uderzeniu młody kowal usunął się w kąt hali melodyjnym ruchem. otwierał drzwi nieproszony i oczami wskazywał jej ludzi. 1921. Młot obiegał krąg rozsunięty i trzaskał w żelazo z ogłuszającą potęgą. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. minimalnym ruchem. dźwignął swój młot i zaczął uderzać. Wynaturzone okazy gatunku ludzkiego. Nieco wyżej ciągnęły się glinianki napełnione wodą deszczową. że to śmierć nareszcie drzwi uchyliła. Korpus ciała stał prosto. 701329. a kontury budynków i urządzeń przemysłowych nakreślone zostały z brutalną prostotą. który ukazywał stopień samej siły.wsip. Doktor Judym wraz z Joasią zwiedzają osiedle robotnicze w Zagłębiu Dąbrowskim (z rozdziału Rozdarta sosna). Na końcu miasta wzdłuż drogi ciągnęły się budy. Były tam dzieci robotników z cynkowni. twarze chorych. który woła o pomstę do nieba. na których czarnym dnie ropiała zohydzona woda. Snopy iskier wyfruwały spod młota w kształcie gwiazd błękitnych i złotych. Grunt tam był bagnisty. Szkolnictwa AS . niebo jest brudne i zamazane. Judym wchodził z Joasią na podwórza domostw śmierdzących.

Przepowiadana przez Marksa wypisz porównania i określ ich funkcję. Przytulona do ściany. 2. I wnet.). poniższą tabelę oraz pojęcia: obrazowanie naturalistyczne. szklankę i roznosicielkę wody. brak wykształcenia. owadów i wyjaśnij. rewolucja antykapitalistyczna miała być dziełem właśnie proletariatu. które w przedszkolu bawią się i uczą (z rozdziału W drodze). niedostrzegani przez społeczeństwo. MODERNIZM 77 W Szwajcarii Judymowa obserwuje tamtejsze dzieci.. Na podstawie znajomości całej lektury wymień miejsca i środowiska. żaluzje. co jej nigdy. Znajdź epitety określające sprzedawczynię socjalistyczne społeczeństwo bezklasowe. i 6. które nie było jeszcze śpiewem. kapitalistyczne. W głowie jej sunęły się wciąż mury. 8. warunki pracy kwalifikacje pracownika Szkolnictwa AS . Laubitza 9. słuchając chóralnego gwarzenia. Polecenia do tekstu 1. w których przedstawieni są w powieści ludzie wykluczeni ze społeczeństwa.pl Sz . jakie środowisko społeczne opisuje narrator w 1. [5] Patrząc na tę swawolę połączoną z robotą. Scharakteryzuj proces produkcji cygar. 701329. przykłady prac o podobnym charakterze. nieprzystosowanie do warunków życia w danym Odnieś się do całego utworu i podaj środowisku ludzkim. Określ. Wykluczenie może być spowodowane przez 7. obrazowanie realistyczne. z oczyma utkwionymi w ten obraz. uczuła w sobie żal śmiertelny. okna. W akapicie 1.wsip. akapicie. bobu. przeciwstawiana burżuazji (właścicielom fabryk). Wykorzystaj w tym celu: wnioski z analizy (polecenia 5. dozna- ła dziwnego uczucia. alkoholizm). ze Zbrodni i kary. Wzdychała nad sobą i nie tylko nad sobą.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. wskaż odwołania do świata systemem społecznym lub na jego marginesie. praca obrazowanie praca obrazowanie Judymowej (przykłady) w stalowni (przykłady) cechy. zdolnego zbudować 5. Wyjaśnij. ale już było rytmem podniecającym do wykonania bez przykrości pracy. Określ zastosowany rodzaj obrazowania. a z oczu leciały łzy rzęsiste. 88-100 Inowroclaw. odmienność kulturową czy religijną. 9. Jaki efekt WYKLUCZENI – we współczesnej terminologii u czytelnika pragnie wywołać narrator? socjologicznej ludzie funkcjonujący poza 6. w czym przejawia się nędza klasa społeczna żyjąca z najmu swojej siły opisanych ludzi. myślała o czymś. Trzymała w sercu bezsilną mękę patrzenia na dzieci swoje rosnące ponad rynsztokiem. Przypomnij pojęcie nędzy roboczej (czyli robotnicy fabryczni). przenigdy nie przychodziło do głowy. »POJĘCIA KLUCZOWE PROLETARIAT – w filozofii Karola Marksa 3. Opisz pracę wykonywaną w stalowni. ledwie pojęła tę rzecz głęboką i mądrą.. czemu służą. sklep. patologie społeczne (np. przewlekłe choroby. który miała przed sobą. Wskaż elementy łączące ten opis z akapitem 1. Obydwie te klasy składały się na społeczeństwo 4. Porównaj pracę Judymowej i kowala ze stalowni. Z pierwszych czterech zdań akapitu 1. ubóstwo.

Na podstawie znajomości całej lektury przedstaw różne postawy bohaterów wobec nędzy i dokonaj oceny moralnej tych postaw. które potwierdziło słuszność żalu Judymowej. Francuski twórca. Uwzględnij: a) stosunek wuja Joasi do służby w Mękarzycach (rozdział Zwierzenia.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Przywołaj zdarzenie z pobytu Judymów w Szwajcarii. 701329. Musée d’Orsay. nazywany malarzem chłopskiego życia. Kto odpowiada za społeczne wykluczenie? Rozstrzygnij zarówno na podstawie analizowanego fragmentu powieści. ANGELUS – ANIOŁ PAŃSKI. Porównaj chłopów przedstawionych przez malarza z mieszkańcami wsi ukazanymi w Ludziach bezdomnych. Paryż Na dźwięk dzwonu z położonego w oddali kościoła ludzie przerywają wykopki i zaczynają się modlić. Wyjaśnij przyczyny płaczu Judymowej (akapit 5. 2. Nadawano mu sensy sakralne. ukazał w tej pracy duchowość prostych ludzi. Laubitza 9. Jakie konsekwencje fabularne ma ten epizod? 12. Obejrzyj reprodukowany powyżej obraz Jeana-François Milleta i przeczytaj komentarz do niego. sklep. c) stosunek administracji Cisów do zdrowia i higieny najniższych warstw. Kto według ciebie jest odpowiedzialny za nędzę przedstawionych w powieści ludzi? Uzasadnij odpowiedź. Szkolnictwa AS . b) warunki życia chłopów i fornali z Cisów (rozdział Poczciwe prowincjonalne idee). 13. 1859. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.78 ½ JEAN-FRANÇOIS MILLET (czytaj: żą frąsła mije). 10. Dzieło Milleta stało się jednym z najpopularniejszych obrazów XIX w. jak i znajomości całego utworu Stefana Żeromskiego. 5 i 7 czerwca). Wskaż co najmniej trzy przyczyny degeneracji ludzi z nizin społecznych i ich wykluczenia ze społeczeństwa. Wykorzystaj analizę cytowanych fragmentów oraz znajomość całego utworu.pl Sz . 11. Pr ac a domowa 1.wsip. 14.).

nej okazałości. zeszłowiecz. WPROWADZENIE DO LEKTURY ze społeczeństwa. Były to dwie • luźna kompozycja: występowanie ogromne sale na parterze starego zamku. W noc poprzedzającą wyjazd doktor rozmyśla w swoim cisow. Wymienione wyżej cechy powieści drzwi i okna ujęte w boazerie pełne wdzięku. W Ludziach bezdomnych Pojęcie domu kojarzy się pozytywnie: z cie. 1903). odwołamy się też do poetyki powieści młodopolskiej.. Żeromski przeciwstawia się stereotypom my- płem rodzinnym. są wyrazem ich wyborów życiowych. Bezdomność jest nato. Ściany zastawione były makatami w ramach.. o ograniczonych kompetencjach. światopoglądów. sklep. miast utożsamiana z nędzą. stare. prywatnością. pretację symboliki domu i bezdomności. narratora wszechwiedzącego. zazwyczaj zakończenie otwarte. filigran to technika złotnicza tworzenia ażurowych ornamentów. Stanisław Reymont i Wacław Berent 2 Filigran – tu: złoty ornament.. Władysław 1 Paroksyzmy – nagłe ataki. złocone gzymsy. który często postrzega świat oczyma bohaterów lub się z nimi utożsamia [1] Nie myślał ani przez chwilę. 701329. Zapalił lampę i mar. wykwintne.. Szkolnictwa AS . Powieść tę charakteryzują: • odejście od koncepcji obiektywnego Po kłótni z Krzywosądem Dobrzańskim Judym musi wyjechać z Ci. które tu i ówdzie rozkwitały przekazaniu ideowych i psychologicz- w filigran2 królewskiego stylu. ślowym i proponuje inną. W kątach pokoju i między nych sensów dzieła. • występowanie narratora skim mieszkaniu (z rozdziału Gdzie oczy poniosą). Próchno. Najwybitniejszy- mi twórcami tego rodzaju powieści byli Stefan Żeromski. epizodów niepowiązanych Zostały tu w nich jeszcze niektóre ślady dawnej. wstrząsy. przyjemne sale.wsip. sów. Dokoła biegły młodopolskiej służyły ukazaniu skomplikowanej psychiki bohaterów. MODERNIZM 79 Miłe. postrzegana jako stan niestabilności życiowej i wyobcowania Stefan Żeromski Gatunek Ludzie bezdomni POWIEŚĆ MŁODOPOLSKA łączy konstrukcję typową dla naturalizmu z modernistyczną wizją świata (fragmenty) i człowieka oraz nową normą języka. w których żyją bohaterowie powieści. 88-100 Inowroclaw. nowatorską inter- stwa. stylów życia. twym wzrokiem oglądał swój lokal zimowy. bezpośrednio z sobą.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Stosunek do domu. dokąd się uda. 13 i mieszkanie [.] puste jak psiarnia Idea domu i bezdomności W Ludziach bezdomnych pisarz wiele miejsca poświęca opisom mieszkań. Laubitza 9. proste. przyszły go szarpać parkosyzmy1 żalu. Na lekcji zanalizujemy bardzo ważne dla wymowy utworu idee domu i bezdomności.pl Sz . poczuciem bezpieczeń. • nasycenie języka poetyzmami (bogactwo metafor i epitetów). sposób jego urządzenia nie są przypadkowe: świadczą o osobowości mieszkańców. (np. ale znowu (narracja personalna).

w drugim tuliło się do ściany łóżko żelazne. że lada chwi- la rozpowie wszystkim cudowną plotkę. której nigdy niczyje oczy nie zobaczą. wychodząc z mieszkania. Ileż niewysłowionego uroku chowało jego ½ OLGA BOZNAŃSKA. ale puste jak psiarnia. wszystko było nią samą.. na sprzę- ty wygodne – Judym zadrżał. Pocałował Judyma w rękę. Szkolnictwa AS .80 oknami błyszczały stare konsole1. który do każdego widza zdawał się przemawiać: „ko- chaj życie nade wszystko. a teraz wszystko wyznawał. – Rozgośćcie się w tych salonach.. podkreślającego niera Korzeckiego przyjeżdża do Dąbrowy Górni. KOBIETA W BIAŁEJ SUKNI..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Każdy mebel zdawał się wychodzić z mroku i coś wspomi- nać.pl Sz . na te miłe. Wkrótce potem zjawił się Korzecki z wiadomością. a ja zajmę się zdobyciem jadła tudzież napoju – żartował Korzecki.” [.. 2 Stolik kartowy – stolik do gry w karty. wykwintne. z Ludzi bezdomnych. który niemile raził. jakąś cząsteczkę sekretu miłości dla panny Joasi.] Teraz. Spróbuj wskazać wspólne cechy charakteru modelki Boznańskiej i Joasi czej (z rozdziału Gdzie oczy poniosą). subtelność kobiet. powyszczerbiane talerzyki. Wiedział o niej stary portret i uśmiech jego grozić się zdawał. jak potraficie. [. z chichotem. gdy przyjdzie gospodyni. zanadto głośno. w trzecim stał na środku stolik kartowy2 i znowu łóżko oraz trocha niezbędnych gratów. że nie ma siły. który w siebie przyjął jakiś szczegół. Ani razu w nim nie była. przyjemne sale. – rzekł Judym. aby tylko coś powiedzieć. aby to wszystko opuścić. gdy światło lampy upadło na portret. W jednym pokoju sterczały wieszadła niby jakieś dziwaczne straszaki na wróble. – Będzie tu ładniej. w tym apartamenciku. Laubitza 9. noże. Nad pięknym kominkiem uśmiechał się w głę- bi starych ram portret młodej kobiety z odsło- niętymi ramionami i z uśmiechem.wsip. widelce. Kraków Działająca w Paryżu malarka była mistrzynią Po opuszczeniu Cisów Judym na zaproszenie inży. [2] Judym wszedł za swym gospodarzem na górę. niosąc walizy. złożone z kilku tafel lustrzanych.] 1 Konsole – w dawnej architekturze ozdobne wsporniki służące podtrzymywaniu gzymsu lub rzeźb. Rozumiał. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Tu. ale radosne marzenia i myśli pełne rozkoszy ukryły ją tutaj niby ta- jemniczą mieszkankę. rzucając swój kostium wykwintny.. że będzie befsztyk i piwo. Mieszkanie [Korzeckiego] było dość obszerne. Muzeum Narodowe. milczenie! 1890. portretu psychologicznego. licho wie z jakiej racji.. i zaczął znosić z sąsiednich lokalów szklanki. sklep. Każdy z nich był jak najwierniejszy przy- jaciel.. Za chwilę wszedł człowiek czarny jak węgiel. – Czy nie podziwiacie spartańskiej skromności tego apartamentu? – zapytał.. Korzecki roześmiał się głośno. 701329.

. ja ci powiem. politurą. światłodruk to technika powielania. Będą je okrywały proste kilimy.. – rzekł Judym.wsip.. utkany w chłopskim warsztacie ze skrawków niepotrzebnej materii. ½ SALON. modne meble... – Cóż ona zrobi? – Ani się obejrzysz. Joasia snuje plany na przyszłość. nowego pięk- na. 1 Światłodruk – rodzaj reprodukcji. [3] – W naszym własnym domu..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. przełom XIX i XX w. ale za to pięknych jak u nikogo. 701329. wcale! Brzydzę się meblami. lakierem... sklep. kiedy nasze mieszkanie pełne będzie sprzętów prostych jak u najuboższych ludzi. co inni obracają na zbytek.. Laubitza 9. Ty nie wiesz. Och.. Człowiek tak samo przywiązuje się.. Szkolnictwa AS . Będziemy wszystko albo prawie wszystko. ławy. Tak i ja myślałem. Firanki. tak. – Masz rację!. jest tak samo miły jak perski dywan. Muzeum Secesji. że chcę dużego mieszkania albo mebli. sztuki jeszcze nieznanej. zobaczysz.. która obok nas śpi jak zaczarowana królewna. MODERNIZM 81 Rozmowa Joasi z Judymem w Dąbrowie Górniczej. jakież to wszystko brzydkie! Poczekaj. do światłodruku1 wystrzyżonego z czasopisma jak do cennego obrazu. wykwintne. dywany. dzieła sztuki… Który z bohaterów powieści Żeromskiego mógłby być mieszkańcem takiego salonu? Uzasadnij odpowiedź. że już niedługo poślubi Judyma (z rozdziału Rozdarta sosna).. – Chodnik do sieni. musi się przywiązać do prostego kilimka jak do gobelinu.pl Sz . z tej naj- ostatniejszej. co ona zrobi. Płock Duże wnętrze. oddawali dla dobra tych ludzi. do zydla jak do otomany. Będą to stołki so- snowe. Ściany wyłożone drzewem świerkowym są cudnie piękne... Z tej resztki. – Tak. Nie myśl. niewątpliwie. stoły. ile szczęścia. patrząc w jej twarz pełną szczęścia szeroko rozwartymi oczyma – to jest tak.. będąc przekonana. którą dasz swej żonie... – Poczekaj.. 88-100 Inowroclaw. – Joasiu. My tu stworzymy źródło poczucia piękna.

Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. ona. Uzasadnij swoje zdanie. Laubitza 9. Wskaż. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Na czym polega różnica między nim a poprzednimi mieszkaniami Tomasza Judyma? 4. 7. 6. postrzega rzeczywistość i ludzi tak jak b) u ciotki. ile a) z rodzicami. Czyje to były przedstawiony świat. Wyjaśnij jej funkcję. Czy bezdomność może być więcej warta niż posiadanie domu? Rozstrzygnij problem w kontekście Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego.wsip. co łączy te opisy i właścicieli domów. postać. mówi jej językiem. jak Joasia widzi przyszły dom. 1. w którym będzie mieszkać z Tomaszem. Szkolnictwa AS . 701329.pl Sz . Na podstawie znajomości utworu opisz ale przyjmująca punkt widzenia bohatera miejsca zamieszkania Tomasza Judyma: powieściowego. Wytłumacz. sklep. Na podstawie akapitu 1. Taki sposób c) na stancji w Paryżu. ale pozwala szerszej ukazać zostały opisane w powieści. 2. skąd biorą się takie wyobrażenia bohaterki.82 Polecenia »POJĘCIA KLUCZOWE do tekstu NARRACJA PERSONALNA – opowieść prowadzona przez trzecioosobowego narratora. Jak Judym rozumie pojęcie bezdomności? Odpowiedz w kontekście całej powieści. mieszkania i co je charakteryzowało? 3. scharakteryzuj zwięźle lokal zimowy w Cisach. jakie inne mieszkania naprzód. Pr ac a domowa 1. Opisz wygląd salonu doktora Czernisza (rozdział Mrzonki) i wnętrze willi dyrektora Kalinowicza (rozdział Pielgrzym). Narrator widzi zatem tyle. doktor Czernisz • Tomasz Judym • Wiktor Judym • Joasia Podborska • rodzina Joasi z Mękarzyc • Natalia Orszeńska • dyrektor Kalinowicz • inżynier Korzecki ludzie ludzie motywacje ich ich wartości zadomowieni bezdomni bezdomności 3. Przedstaw przyczyny demonstracyjnej „spartańskości” mieszkania Korzeckiego. wprowadzania myśli i uczuć bohatera nazywamy mową pozornie zależną. Wskaż elementy narracji personalnej w akapicie 1. EPIZOD – zdarzenie. Wypełnij tabelę – wpisz odpowiednie nazwiska bohaterów oraz wyznawane przez nich wartości lub motywacje ich bezdomności. które nie posuwa akcji 2. Przypomnij. 5. Opisz. d) w Warszawie po otwarciu praktyki.

Schylone czoło wynurzało się z mroku i.. posiadła wiadomość o wszystkim. sklep. noce i łzy. Autor Ludzi bezdomnych wykorzystał wiele tech. Judym widział już był ten cenny posąg. Stefan Żeromski Ludzie bezdomni (fragmenty) Tomasz Judym kontempluje w Luwrze posąg Wenus z Milo (z rozdziału Wenus z Milo). Ich niejednoznaczne sensy wskazują na wybory życiowe bohatera. jął dla zabicia czasu patrzeć w oblicze marmurowej piękności. z żartobliwą ironią. że ta bryła kamienna w istocie – myśli. które w ich mroku płyną. zdobywszy w cieniu pod ścianą wygodną ławeczkę. w którym obraz ce gałązki akacji. obraz Ubogi rybak Puvisa de Chavannes’a (patrz: s. Głowa jej zwrócona była w jego stronę i martwe oczy zdawały się patrzeć. WPROWADZENIE DO LEKTURY ukazuje Judyma z dystansu. Jeszcze z białego czoła bogini nie zdą- żyła odejść mądra o tym zaduma.. w rozdziale Przyjdź. jak na wszel- kie w ogóle dzieła sztuki. Szkolnictwa AS . się np. tury cechujące się wieloznacznością. by zasugerować odbiorcy ważne sensy moralne i egzystencjalne. by ukazać odbiorcy skompliko. Z kolei rozdział Swawolny śmierć. 701329. Symbolami kluczowymi dla wymowy powieści są: antyczna rzeźba Wenus z Milo (patrz: s. Do poetyki symbolizmu Żeromski odwołuje nik literackich. Symbolem może stać się ele- Dyzio. Sznur owinięty czerwonym pluszem nikomu do niej przystę- pu nie daje. [1] W zakątku tworzącym jakby niewielką izbę.. Natomiast przenikliwy krzyk nadchodzącej jesieni wywołuje melancholię pawia z rozdziału Asperges me. Teraz. ale nie zwracał nań uwagi. niewidoczną fałdę między brwiami. która sprawia. 85) oraz rozdarta sosna. w którym symbo- waną psychikę bohaterów. 14 Symbole wyborów moralnych bohaterów powieści Żeromskiego W Ludziach bezdomnych Żeromski często posługiwał się symbolem. MODERNIZM 83 Słowo tajemnicze zawierające sens życia. zły los. Wytężywszy rozum nieograniczony i czysty.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. stoi na niewysokim piedestale tors białej Afrodyty.. brwi się zsunęły. że ta głowa. Impresjonistyczny lem nadejścia nowego etapu życia są pączkują- charakter ma rozdział Smutek. Laubitza 9. oświetloną jednym oknem.wsip. symbolizuje Tomasza Judyma. zobaczyła wieczne dnie i prace na ziemi. który mógłby stanowić oddzielne ment przyrody albo dzieło sztuki. jest humoreską. Z przenikliwą silą spogląda w mrok dokoła leżący i rozdziera go jasnymi oczyma.pl Sz . Judym przyglądał się jej nawzajem i wtedy dopiero ujrzał małą. Zatopiła je w skrytości życia i do czegoś w nim uśmiech swój obraca. jakby dla obaczenia czegoś. a już wielka radość dziewicza pachnie z jej ust rozmarzonych. 88-100 Inowroclaw. 84). ze swej na- opowiadanie realistyczne.

Dla ostrej potęgi zachwytu zmysłów. na greckiej wyspie Milos to jeden z najsłynniejszych posągów świata. Luwr. Laubitza 9. który odtrącił jej ręce. Paryż Dzieło nieznanego artysty odnalezione w 1820 r. siostry nieszczę- sne. która się była poczęła z piany morskiej. Afrodyta uprosiła Zeusa.84 » WENUS Z MILO. Stała tak w półmroku „wynurzają- ca się”. niebiańska. z łez opłakującej go bogini – białe róże. u brzegu wyspy Cypr (patrz: ilustracja na s. wysmukłe. Uśmiech bogini pozdrawia nadchodzącego z dale- ka. A przecież nie była to Pandemos5. Dziewicze łono drży od westchnienia. 2 Anadiomene – „wynurzająca się”. 4 Uranos (Niebo) został zabity przez swych synów. ona sama.pl Sz . ani zgryzota. Anadiomene2. Kronos uciął sierpem jego genitalia i wrzucił je do morza. nie była nawet żona Hefajstowa ani kochanka Anchizesa6.. [3] Widział go przed rokiem i uderzony niewypowiedzia- ną siłą tego arcydzieła zachował je w pamięci.wsip. Podłużna. Nazajutrz Joasia pyta dok- tora. kro- bylos3. I mimo woli przychodziła na myśl nieskromna legenda o przyczynie onej piany wód za sprawą Uranosa4. 3 Krobylos – pęk włosów upiętych na głowie. którego uwiodła Afrodyta. Szkolnictwa AS .. przydomek Afrodyty jako patronki miłości cielesnej. która roznieca miłość.. który zrabował jej ciało od piersi i zorał prześliczne ramiona szczerbami. przydomek Afrodyty (Wenus) nawiązujący do mitu o jej narodzinach o poranku. miała licznych kochanków. że ma przed sobą wize- runek bogini. Zginął na polowaniu. by Adonis mógł spędzać z nią wiosnę i lato na ziemi. siostry rodzone. Długi szereg wieków. dopiero zrozumiał.. Była to Afrodite.. Dla miłości szczęśliwej. smagła twarz tchnęła nieopisanym urokiem. Obnażone jej włosy związane były w piękny węzeł. ok. Z czasem 1 W mitologii greckiej młodzieniec. W uśmiechu ich zamyka się wyraz uwielbienia. z jego krwi wyrósł anemon. jej wnuczki oraz ich guwernantkę Joannę Podborską. Oto zakochała się w pięknym śmiertelniku Adoni- sie1. córka nieba i dnia. 5 Pandemos – „należąca do całego ludu”. nie zdołał go zniweczyć. 701329. sklep. 6 Afrodyta. tylko jasny i dobry symbol życia. co spowodowało płodność wód. czy zna płótno Puvisa de Chavannes’a. młodzieniec został symbolem odradzającej się przyrody. żona Hefajstosa (opiekuna sztuki kowalskiej). 150–100 p. Cudne marzenia pierwszej miłości rozkwitły w łonie jej jako kwiat siedmioramienny amarylisa. Dla uczestnictwa wolnego ducha i wolnego ciała w życiu bezgrzesznej przyrody. [2] Gdy Judym wpatrywał się coraz uważniej w to czoło zamyślone.n. którego nie stępiły jeszcze ani praca. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.. 19 w drugiej części podręcznika dla klasy pierwszej).. W Luwrze Judym poznaje panią Niewadzką.e. okrągłe dźwignęły się do góry. Bar- ki jej wąskie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. rozszarpany przez dzika.

Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. co stanowi samo malowidło. Panna Joanna. prostotę środków i całą jakby fabułę utworu. BIEDNY RYBAK. która się na nim ze starości rozlazła. prawdziwie jasne. Ten. w koszuli. jakiejś hańby bezprzykładnej. której nie byliśmy winni. stał znowu przed nim ze swą podrywką zanurzoną w wodę.. matowe kolory z dominantą szarości i beżu wywołują poczucie beznadziejności. a która przecie zdaje się wołać na nas z ziemi dlatego tylko. płaski pejzaż może symbolizować samotność. Paryż Bezkresny. obrosły kłakami. siedziała na końcu ławki za obydwiema panienkami i babcią. z konieczności. 88-100 Inowroclaw. Mk 1.. Luwr. Postać rybaka została wystylizowana na figurę modlącego się Jezusa – w Ewangeliach nazywanego „rybakiem ludzi” (Mt 4. lecz antropoid1 z przedmieścia wielkiej stolicy.19. Szkolnictwa AS . przywaliły inne rzeczy i zostało tylko czujące wiedzenie o czymś nad wszelki wyraz bolesnym. pamiętał. wychyliła się trochę i uważnie przyglądała Judymowi. w portkach wiszących na spiczastych kościach bioder. 701329. Oczy jego spoczywają niby to na pałąkach trzymających siatkę. jałowość egzystencji. a jednak 1 Antropoid – małpa człekokształtna. że byliśmy jej świadkami. 1881. sklep. podniecony ich wynurzeniem zachwytu. która rzuciła pytanie o Rybaka. które zastępowało w zupeł- ności tysiąc słów opisu płótna Puvis de Chavannes’a. szczególną rozwiewność barw. Uniesienie tych oczu zdawało się przytaczać mu obraz. Wspomnienie owo było jak mętne echo czyjejś krzywdy.pl Sz . zaczął przypominać sobie nawet barwy. MODERNIZM 85 ½ PIERRE PUVIS DE CHAVANNES (czytaj: pier piwi de szawan). Laubitza 9.wsip. Chudy człowiek. wszystko.17). a właściwie nie człowiek. nawet pejzaż. Czekając odpowiedzi. patrząc w te oczy jasne. podpowiadać dawno zatarte wrażenie. Tak. rysunek figur i pejzażu.

wsip. Skupiały się tam tłumy wielkich dam.pl Sz . z ducha mojego. I tłum ten wzdychał. Wszcze- pione w glebę pazury górne trzymały się z całej siły. Judym po rozstaniu z Joasią (z rozdziału Rozdarta sosna). Jedna z nich rosła na samym brzegu zawaliska. z bryłami ziemi w dół ściągnięty. którego nie ma. nędzne sosny. Widział każde włókno. miłość połączona z nienawiścią. Laubitza 9. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.86 widzą każdego człowieka. Nie szukają współczucia. niby słowo tajemnicze zawierające sens życia. odłamami swymi napełniły puste przestrzenie pokładów węgla. które wskazują na niematerialne. prężył się jak członki na torturach. W głębi ziemi pod nim były niegdyś galerie kopalni. Pień jej stał jedną połową swoją w górze. np. płacz przed obliczem Boga. Szkolnictwa AS . [4] Daleko. gdy słyszał i widział wrażenie innych osób przed tym obrazem. wskutek „wyrabowania” budynku podtrzymującego piętro. niejednoznaczność uczuć i ocen. jakie go zdjęło. Symbol ma wiele znaczeń. a drugą szedł wraz z zawaliskiem. wynikająca z łączenia ich przeciwieństw. sklep. W górze widział obłoki sunące po niebie lazurowym. ani płaczą. który przechodzi. Rzucił się na wznak. zerwały się od własnego ciężaru i spadając. żeby go nikt nie widział. daleko za lasami łkał świst pociągu. wzniosłych celów i ważnych wartości. zaczerwienione obłoki. wykraczających poza rzeczywistość wizualną. każde ścięgno kory rozerwane i cierpiące. który ociekał krwawymi kroplami żywicy. Tuż nad jego głową stała sosna rozdarta. IDEALIZM – w znaczeniu moralnym postawa dążenia do ideałów. Tamten. otwór w postaci leja zwróconego wierzchołkiem na dół.. Słyszał dokoła siebie płacz samotny. w odróżnieniu od etycznego materializmu – dążenia do zaspokojenia potrzeb materialnych. Łzy ciche płynęły z oczu tych. a lewy został na twardym gruncie. mężczyzn w „miękkie szaty odzianych”. Ani się żalą.. Naokół stały karłowate. Stoi tam ten wyobraziciel kultury świata. Posłuszni rozkazowi nieśmiertelnej sztuki przez chwilę czuli. którzy tam przyszli obarczeni łupami. Obłoki jasne. AMBIWALENCJA – dwuwartościowość. w jakim jest umieszczony. Struktura symbolu jest co najmniej dwupoziomowa: przedstawiona rzecz nie traci swych cech realnych i jednocześnie odnosi się do sensów głębszych. Tuż obok stóp Judyma było szerokie. zachwyt zmieszany z pogardą. którą na pal wbito. które zależą od kontekstu.. suche zawalisko. strojnych i pachnących dziewic. charakteryzuje go zamierzona zagadkowość. 701329.. bez przerwy. „Oto jest pożytek wasz ze wszystkich sił moich.” – mówią doły jego oczu zapadłych. przerażający produkt ludz- kości. zwykle ograniczonych do przyjemności konsumpcyjnych. zwykle trudne do wyrażenia sensy. Judym przypomniał sobie nawet uczucie zdumienia. Oberwana ziemia ściągnęła w głębinę prawy jej korzeń. jedyny. krzewami i utwo- rzyła dół głębokości dwudziestu metrów. niby istota ludzka. Judym zsunął się w zawalisko. Gleba zewnętrzna zsunęła się w przepaść wraz z murawą. Tak ją dzieje kopalni rozdarły na dwoje.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. W miejscu rozdarcia widać było pręgi piachu siwe i jasnożółte. święte. Patrzał w to rozdarcie długo. Widział z głębi swojego dołu jej pień rozszarpany. Warstwy skał piaskowca i łupku gliniastego. »POJĘCIA KLUCZOWE SYMBOL – przedmiot materialny obdarzony w tekście kultury ukrytymi znaczeniami. Pod sobą w głębi ziemi słyszał od czasu do czasu huk wystrzałów dynamitu i prochu. jak żyją i co stwarzają na ziemi.

wsip. twoim zdaniem. ... . Wyjaśnij. MODERNIZM 87 Polecenia do tekstu 1. Szkolnictwa AS . . b) arystokracji.. Co. 7... Uzasadnij... Jakie ambiwalentne uczucia wywołuje dzieło? 5. d) bezdomności.... .. . .pl Sz .. 701329. Porównaj zachowanie Tomasza Judyma przedstawione w pierwszym i ostatnim rozdziale powieści. . . . w jaki sposób w akapicie 4. . Jakie zmiany dostrzegasz? 8.... . .. które robią na narratorze największe wrażenie... .. 2.. narrator buduje nastrój smutku.. . 9. jak są przez niego interpretowane... 10. 4.. na czym polega idealizm Judyma. dlaczego w ich przypadku narzuca się odniesienie do antycznej rzeźby... o których możemy powiedzieć.. . . Wskaż w analizowanym fragmencie symbol i podaj jego możliwe znaczenia.. symbolizuje posąg Wenus z Milo? 3. c) domu... SYMBOL: . Laubitza 9..... Określ. . że symbolem obranej przez nie drogi życiowej jest posąg Wenus z Milo.. cechy realne: sensy głębokie: .. Zinterpretuj symbolikę obrazu..... Skorzystaj ze schematu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. .. 6. . .. wymień elementy urody Wenus z Milo. . Oceń ostateczny wybór życiowy Judyma – czy według ciebie realizacja jego planów wykluczała założenie własnej rodziny? Pr ac a domowa Wymień te postaci z powieści Żeromskiego.... sklep.. ... Zwróć uwagę na ambiwalentny stosunek bohatera do: a) biedoty.. Na podstawie dotychczasowej analizy i znajomości całego utworu dokonaj charakterystyki Judyma... . ... Wyjaśnij. .. Porównaj wygląd rybaka z obrazu de Chavannes’a i jego opis w powieści. Na podstawie akapitu 1. . 88-100 Inowroclaw... . . Tworzenie własnego tekstu Odwołaj się do kategorii tragizmu oraz najważniejszych symboli z Ludzi bezdomnych i scharakteryzuj Tomasza Judyma jako postać tragiczną.

Sąd nad Tomaszem Judymem Podzielcie się na dwie grupy: oskarżycieli i obrońców. nostek na rzecz najbiedniejszych grup Bohater Ludzi bezdomnych reprezentuje posta- społecznych w celu podniesienia ich pozio. które kierują Judymem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep. wy.88 Ten dług przeklęty. z którego wyrósł? Dyskusja dotyczy spraw nie tylko literackich. innych w sądach i działaniach. Nonkonformi- ty. który całe życie podporządkowuje pomocy potrzebującym. samotnego życia. O winie lub niewinności orzekają sędziowie i ławnicy. Wyznaczcie spośród siebie trzech bezstronnych sędziów i nieparzystą liczbę ławników. wybór przez (akcje charytatywne). dotychczasowe formy pracy na rzecz ludu idzie pod prąd. Zarzuty ma odpierać grupa obrońców.. o udzielenie mu nagany lub kary) i odpowiednio go uzasadnić na podstawie faktów z życia doktora (cytaty z Ludzi bezdomnych) oraz opinii biegłych (patrz: s.. stwy społecznej. czyli niezależności od mu życia. kultury. z niechęcią patrzącym na środowisko. Czy gdy wybiera się zawód będący powołaniem. higieny. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. była reakcją na opinie i poglądy powszechne w jego otoczeniu. np. a więc szerzenia wśród nich oświa. Społeczniko. jego charakter ukształtowały dzieciństwo sła „pracy u podstaw” idea działalności jed. Judym jednak nie jest tylko wieka bezinteresownie angażującego się reprezentantem idei. którzy oceniają wartość argumentów stron. Przygotowania do dyskusji rozpocznijcie od zinterpretowania przesłanek. że społecznikostwo jest misją pol- Głównemu bohaterowi Ludzi bezdomnych skiej inteligencji. osobowość – jest porywczy i bezkompromiso- stwo to wyrastająca z pozytywistycznego ha. ukształtowana sta przedkłada własne. lecz także ma wyrazistą w pracę na rzecz najuboższych. i młodość pełne upokorzeń i wyrzeczeń. społecznikiem.pl Sz . składnikiem etosu tej war- Żeromski przypisał rolę społecznika – czło. 15 Sąd nad Tomaszem Judymem Kim jest dla was Tomasz Judym: szlachetnym idealistą. Wielu myślicieli Judyma idei bezdomności. Idea ta. Stąd wynika np. Grupa prokuratorów powinna postawić określony wniosek przeciwko Tomaszowi Judymowi (np. wę nonkonformizmu. również wykorzystujących znajomość powieści i opinie ekspertów. można pogodzić altruistyczną działalność na rzecz innych („wykluczonych”) i szczęście osobiste? Czy człowiek oddający się pracy ma szansę na miłość i rodzinę? WPROWADZENIE DO DYSKUSJI uważało. polecenie 7. Laubitza 9.). wyrażonych przez bohatera w przytoczonym fragmencie powieści. czy egocentrykiem.wsip.. Szkolnictwa AS . 89. lekarza czy nauczyciela. 701329. odmienne zdanie nad w drugiej połowie XIX w.

w jaki Tomasz potraktował Joasię. Kto sam z  tego pochodzi. W dyskusji wykorzystajcie argumenty zawarte w wystąpieniu tego bohatera. Muszę być sam jeden..... 4.. To bardzo ważne opinie ekspertów! Szkolnictwa AS . a) Jak Tomasz traktuje swoją misję społecznikowską? b) Jaki ma pomysł na życie? c) Jakie są szanse realizacji tego planu? 5.. który we mnie woła: „nie pozwalam!” Jeżeli tego nie zrobię ja... co leży w jego sercu. kto przeżył wszystko. po rozstaniu z panną Podborską. Ty nie możesz mieć wyobrażenia. ani jednej rzeczy. Spiszcie je lub nagrajcie i przedstawcie w czasie obrad sądu... Żeby obok mnie nikt nie był. Muszę to oddać. Tu ludzie w trzydziestym roku życia umierają. 3. Laubitza 9. 701329. Powołajcie biegłych. Muszę wyrzec się szczęścia. – Tylko ty jeden? – Otrzymałem wszystko. z ostatniej hołoty. bo już są starcami. Ten dług przeklęty. MODERNIZM 89 Stefan Żeromski Ludzie bezdomni (fragment) Judym rozmawia z Joasią (z rozdziału Rozdarta sosna). poproście ich o opinie na temat słuszności wyboru Judyma.. – Widzisz. 6. 2. 7. którzy pracują w służbie zdrowia. wie wszystko.wsip. ani żony.. co potrzeba.. Ja jestem z motłochu. – Ale cóż to ma do nas? – Przecie to ja jestem za to wszystko odpowiedzialny! Ja jestem! – Ty. Zastanówcie się nad sposobem. nikt mię nie trzymał! Polecenia przed dyskusją (dla osk arżycieli i obrońców) 1.pl Sz . Jesteś z  innej kasty. Zanalizujcie wypowiedź doktora Płowicza podczas dyskusji w salonie Czerniszów (rozdział Mrzonki). Zinterpretujcie przytoczoną wyżej wypowiedź Judyma skierowaną do Joasi. 88-100 Inowroclaw. lekarz. sklep. Dzieci ich – to idioci. com wziął. Nie możesz nawet objąć tego dalekim przeczuciem. Zanalizujcie następującą kwestię: czy – według was – trudne doświadczenia z okresu młodości Judyma pomogą mu czy przeszkodzą w realizacji idei społecznikowskich? Uwzględnijcie wnioski z lekcji poświęconej zagadnieniu bezdomności. jaki jest motłoch. Porównajcie losy Judyma i Korzeckiego. Wyciągnijcie wnioski. odpowiedzialny? – Tak! Jestem odpowiedzialny przed moim duchem. będzie dobrym lekarzem? Podajcie argumenty za i przeciw. Czy Judym. to któż to uczyni? Tego nikt..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. którą bym przycisnął do serca z miłością. Nie mogę mieć ani ojca. dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory. ani matki. Czy zasługiwała na takie traktowanie? Oceńcie postępowanie doktora. Jeśli wśród waszych rodziców są tacy.

Język jest środkiem wywierania wpływu na przywrócić mu psychiczną równowagę i na- ludzi (szeroko rozumiana perswazja). 16 ze słowami! Agresja i przemoc w języku Akt agresji językowej jest podobny do aktu agresji fizycznej. i kultury języka. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. do wysłuchania racji niedotyczącego przedmiotu • wyrażanie negatywnych dyskutantów). wypowiedzi do odbiorcy). opinii. uspokoić. dzieję. Szkolnictwa AS . w przerywaniu czyjejś • stosowanie argumentu cych). Laubitza 9. dział językoznawstwa.wsip. zwłaszcza słabości. o czym mówi. obrazić. Przemocy językowej dokonuje się na rozmówcy przy użyciu środków językowych. Każda wypowiedź zawiera w sobie zniszczyć. to gra- wobec odbiorcy – oczekiwany efekt działania nica między nimi jest płynna – słowo jest jego słów na adresata wypowiedzi. poinformowanie lub mowy”). Na lekcji przyjrzymy się.. nastawienia na odbiór • łamanie zasady częściej spotykanych należą: komunikatów rozmówcy stosowności (dostosowania • używanie określeń (co wyraża się np. wyrażenie emocji. a  nawet innych. pogardliwych bądź wypowiedzi. skrzywdzić. narzę. upokorzyć. poniżających (deprecjonują. różnych sposobów. a także pewien zamiar przeciwstawiano działaniu (czynom). który jest określany nakazu lub zakazu. Agresja i przemoc w języku • łamanie reguł dyskusji. ale także – zdenerwować. Tymi zagadnieniami zajmuje się zapytanie kogoś. przez używanie wulgarnych mogą być wyrażane na wiele zwłaszcza zasady określeń. ułomności itp. sporu i godzącego emocji skierowanych • łamanie reguł estetyki w samego odbiorcę.pl Sz . w jaki sposób słowo może stanowić przejaw przemocy i agresji.. Do naj. czyli obraźliwych wobec odbiorcy. Intencją także czynem (stąd powstało określenie „akt komunikatywną jest np. Potencjalne okrucieństwo słowa pewną intencję komunikatywną – wprost lub wyraża się w powiedzeniu „słowem można niejawnie wyrażony stosunek mówiącego do zabić”.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. dziem bezpośredniego oddziaływania na dotknąć. podjęcie walki z innym i próba zadania mu ciosu. W  efekcie słowami jako pragmatyka językowa. Mimo że tradycyjnie słowo (myśl) tego. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. jego przeciw odbiorcy.90 Rachuj no się. To słowna napaść. z łaski swej. niechęci ad personam. JĘZYK I DZIAŁANIE można chcieć odbiorcę pocieszyć. 701329. sklep. atak na drugiego człowieka za pomocą słów.

wsip. że nie zbliży się do nich. żeby ani jeden dreszcz muskułu nie zdradzał wzruszenia: [4] – Co to panowie robią tutaj? Czy można zapytać? – Jak kolega widzi – rzekł dyrektor. [.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.] [3]  Judym długo milczał.. Wszystko kipiało w nim i przewracało się do góry nogami. robią swoje – no to niech będzie! [..] Rzekł wreszcie. Laubitza 9. uda. ale wyznaję. i odejdzie inną drogą. Na pierwszym planie parkowy staw. którzy pchali przed sobą wielkie taczki. Stefan Żeromski Ludzie bezdomni (fragmenty) Dyskusja Judyma z dyrektorem sanatorium i administratorem Krzywosądem (z rozdziału Szewska pasja).. widzieć widzę. obojętnie patrząc na chłopów unurzanych w  błocie. jakoby ich nie widział. bez ubrania. MODERNIZM 91 ½ NAŁĘCZÓW. Zamiast leżeć od 1 dawna. że nie rozumiem. niech bryka jeszcze ten chodzący cmentarz! Dość się z nim i tak nasiepał ..] 1 Nasiepał – nawalczył. sanatorium i park zdrojowy z XIX w.. pasując się ze sobą. więc Krzywosąd wymywa staw wodą.. co im się żywnie podoba! To ich rzecz. obchodzą wszelkie sprawy ze szlamem! Czy ta rzecz jest jakimś ważniejszym nadużyciem w  szeregu miliarda innych? Czemuż jej właśnie ma poświęcić tyle uwagi? A niech robią dziady. wymywa staw.. 701329. [5] Dyrektor umilkł. sklep. u stu tysięcy.. – Wozić teraz nie można. troszkę blady. Na ich widok młody lekarz uczuł wstręt fizyczny. 88-100 Inowroclaw. Szkolnictwa AS . pierwowzór powieściowego przedmiotu sporu Judyma i dyrektora sanatorium. Wykazał wszystko. – Tak. Nie chcą go słuchać. – A. jakby te dwie figury wydzielały ze siebie ohydny fetor szlamu.pl Sz ... Postanowił. [2] Cóż go. Po chwili zapytał tonem zimnym i zdradzającym gniew: – Panu się to nie podoba? [. co uważa za złe i dobre. [1] Przy świeżo zbudowanej śluzie stał Krzywosąd i dyrektor. Uczuł. bosych.

z całego serca. Jednym susem przypadł do Krzywosąda. [. Dla mnie tedy jest to widok taki sam jak każdy inny. swojego kopyta) – sens: pilnuj swego nosa.. co było dalej. Chłopy i ich bydło niech piją muł z naszego stawu. ja kategorycznie protestuję! – A protestuj sobie. wznosząc pięść.92 – Przekonałem się. Otóż ja panu dyrektorowi krótko powiem: przeciwko temu.. stary ośle! – rzekł Judym spokojnie.. najmiesz mi na jutro dwa razy tyle robotników. – Ja ci tu dam łacinę! [8] Zwracając się zaś po chwili do Judyma. co pan dyrektor pozwala czynić swemu totumfackiemu1. ile wlezie. Przypomnij – w odniesieniu do całej powieści – przyczyny sporu między Judymem a administratorem sanatorium w Cisach... wykonującego ślepo jego wolę. sklep. ani na nikogo. o krok się posunął. dziś: mieszać. 2 Nec sutor ultra crepidam (czytaj: nek . – A ja jestem człowiek młody.wsip. kochany panie.. co się tu robi. przypisywanie mu jakiegoś społecznego czy higienicznego znaczenia.. szewcze. Ile tylko wlezie! Krzywosąd. Judym dostrzegł ten ruch i stracił świat z oczu. [10] – Panie Piórkiewicz – zawołał Krzywosąd do ekonoma – każ pan pójść komu po wsi. – Mój łaskawy panie! – Jestem lekarz! Uważam za rzecz ze stanowiskiem lekarza niezgodną to.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. [11] Krzywosąd przez chwilę patrzał w niego wlepionymi oczyma. Ja. ze słowami! Także! Totumfacki. ale dobitnie: – Pańskie admonicje3 nie wywrą tutaj żadnego wpływu ani na mnie.. który starcem w danej chwili żadną miarą być nie może. Nec sutor ultra crepidam2. – No. chwycił go za gardziel. To do pana... krepidam. obliczoną na głupotę histeryczek.. panie reformatorze? – Ja nic na to. – trzymaj się. z łaski swej. z dziesięciu. mówił z cicha. Zwracając się do Judyma. targnął nim z dziesięć razy. efektem. – Wiem o tym dobrze. klnąc głośno. – krzyknął dyrektor. wcale nie należy.. i cóż pan na to. 3 Admonicje – napomnienia. Wtem zbladł i... 701329. [6] – Nie lubię tych pańskich lekcji! Jestem człowiek stary. administrator zaśmiał się szyderczo. – Czy kwestie higieny należą do pańskiego totumfackiego? – Tu nie ma wcale ani kwestii higieny. Co się panu wydaje? Gdzie Rzym. ale dla ludzi bogatych. Oczy mu zaszły wściekłością. a potem pchnął go od siebie. żeby do roboty przyszło jeszcze z ośmiu. i rzekł: – No. 1 Totumfacki (z łac.. to nie rozumiem. fac totum – rób wszystko) – pogardliwe określenie człowieka bezgranicznie komuś oddanego.. gdzie Krym? Higieny! [9] – Higiena jest. co dziś. jak bielmem. re- klamą. ani tym mniej nie ma totumfackiego. Szedł drogą. Wskaż bezpośredni powód gniewu doktora. Szkolnictwa AS .pl Sz . 4 Mięszać – stara forma czasownika. Polecenia do tekstu 1.] nie widział. Laubitza 9. no! daj no pokój z twoją tam łaciną. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. co częstokroć zowiemy rolą zakładu w historii okolicy. kochany panie. jest tylko rodzimą blagą. po co się mięszasz w nie swoje rzeczy. ordynarnie. że to. [7] – Mój dobrodzieju! – mruknął groźnie Krzywosąd – rachuj no się. 4 – Jeżeli pan wiesz o tym dobrze. przysłowie łac.

Przedstaw zamiar. którą przedstawicie na forum klasy. jąka. Czy użyte przez Krzywosąda przysłowie można zrozumieć jako argument ad personam? Uzasadnij odpowiedź. 701329. Wyjaśnij. Określ. i 9. MODERNIZM 93 2. prośba. 4. pytanie. Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. dla których Judym dokonał ataku na Krzywosąda i dyrektora uzdrowiska. ocenianie. nakaz lub zakaz itp. akapicie fragmentu.wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.: „Jeśli ktoś się używa Judym w rozmowie. zarzut taki odwołuje się do jakiejś niezależnej 6. nie powinien w ogóle zabierać głosu na czym polega ich obelżywy charakter. Opisz stan uczuć bohatera przedstawiony – naddany sens wypowiedzi. Wskaż te wypowiedzi bohaterów. 6. Laubitza 9. Opisz skutki językowej agresji Judyma w ukazanej scenie. powody. Wnioski zapiszcie w formie prezentacji multimedialnej. że z punktu widzenia skuteczności przekonywanie odbiorcy nie powinno łączyć się z zamiarem zaatakowania go i poniżenia. – np. Pr ac a domowa 1. Wyjaśnij w tym stosunek mówiącego do jej treści kontekście sens tytułu rozdziału. których od odbiorcy jego cechy. 2. ARGUMENT AD PERSONAM – użycie których intencje komunikatywne są w dyskusji niezwiązanego z przedmiotem ukryte. jaki efekt mają wywołać w od. W krótkiej wypowiedzi pisemnej rozstrzygnij. 7. Wskaż obraźliwe określenia. 5. odwołując się także do tytułu rozdziału powieści. orzekanie. Opisz i wyjaśnij reakcje rozmówców na wypowiedzi doktora. Weź pod uwagę intencje doktora. 11. z którym Krzywosąd cytuje łacińskie przysłowie oraz używa określenia reformator w akapicie 10.. Wyjaśnij.pl Sz . Określcie. Wyszukajcie w wybranych publikacjach medialnych (radiowych lub telewizyjnych) przykłady wypowiedzi agresywnych. Szkolnictwa AS . sklep. w dyskusji”. 88-100 Inowroclaw. np. »POJĘCIA KLUCZOWE INTENCJA KOMUNIKATYWNA 3. Uzasadnij sąd. sporu zarzutu wobec rozmówcy. np. czy agresję i przemoc w języku mogą usprawiedliwić słuszne moralnie intencje.. Wytłumacz intencje Judyma w opisanym sporze. 10. który wyraża w 2. 13. 8. 12. w jaki sposób wyraża się w nich przemoc. pytanie „Czy może mi pan podać sól?” oznacza w istocie prośbę. 9. Intencja może być ukryta i niezgodna biorcach wypowiedzi Judyma z akapitów z powierzchniowym sensem zdania. wyrażanie emocji. Czy skutki wypowiedzi bohatera są zgodne z jego zamiarami? Oceń skuteczność językowych „czynów” Judyma. 5. 4. Określ te intencje.

Stanisława i  Wincentego dernizm to okres dominacji symbolu.94 Zatopion w szum. konstrukcję znaczeniową: obejmują dwie płasz- Symbolami posługiwali się prozaicy (Stefan czyzny znaczeń (dosłowne i niedosłowne). Manifestem programowym stał się (czytaj: łyliam holman hant)]. Arnold Böcklin (czytaj: byklin). Poeci poczuli się zwolnieni z obowiązków społecznych. Władysław Stanisław Reymont). cz. Szkolnictwa AS . s. Symbolizm w poezji młodopolskiej Po pozytywistycznych „czasach niepoetyckich” nastąpiła w Młodej Polsce prawdziwa R eksplozja poezji. prerafaelitów XIX w. te środki podczas czytania tekstów biblijnych.. Pojawił się również figury są do siebie podobne ze względu na w  dramatach Stanisława Wyspiańskiego. William Holman Hunt Rimbaud. np. Symbolika.. [Dante Gabriel Rossetti. 109 w pierwszej części pod- zwierciedlenie w lirycznej twórczości Jana ręcznika dla klasy pierwszej). (patrz: s. Zamiast nazywać jego ele.wsip. Obie mają długą historię. Obie Korab-Brzozowskich. Alegoria odgry- Kasprowicza. w  Polsce zaś bolizm żana moreasa). Poezja miała skłaniać do refleksji nad kwestiami fundamentalnymi dla człowieka. Symbol i alegoria to dwie figury stylistyczne. Jego głównymi przedstawicielami by. SYMBOL A ALEGORIA cuskich twórców. sklep. Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Charles Maurice (czytaj: szarl W MODERNIZMIE moris). mówić o sensie życia. 17 krzak dzikiej róży. szukali ich obrazowych ekwiwalen. 4. menty. które przedstawiają rzeczywistość w sposób liści. a także Francuz Gu- opublikowany w 1886 r. John Everett Millais li Charles Baudelaire. wała też ogromną rolę w średniowieczu. uczuciach i potrzebach metafizycznych. Symbo. ra. Mo- Leopolda Staffa. Pieśni nad Pieśniami czy Apokalipsy świę- tów. Laubitza 9. zewnętrznych wobec literatury (inaczej niż prozaicy tego okresu). pisał: „Na tym właśnie polega literatu. Symbolizm znalazł od. by nie mówić o rzeczach wprost”. Symbolizm to kierunek w literaturze i sztuce W malarstwie kierunek ten reprezentowali uformowany we Francji w drugiej połowie angielscy malarze z grupy tzw. sztuka od rzeczywistości. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Symbolizm był protestem – Jacek Malczewski i Stanisław Wyspiański. Podstawowym środkiem stylistycznym tego Jana. SYMBOLIZM Żeromski.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 701329. Poznaliśmy już ukrytych znaczeń. Symbolami i alegoriami przepełnio- i semantycznym tego kierunku był symbol na jest Biblia (patrz: Miniprzewodnik po Biblii. w piśmie „Le Figaro” stave Moreau (czytaj: giustaw moro) i Szwajcar szkic Le symbolisme Jeana Moréasa (czytaj: sę. 86 i 95). Paul Verlaine i Arthur (czytaj: dżon eweret milei). Jeden z fran. przekonani o tajemniczym wymiarze przenośny.pl Sz . dopatrywali się w  świecie początku się nimi posługiwała. Przykładów będziemy szukać w twórczości Jana Kasprowicza. Niezwykle często poeci sięgali po symbole. przeciwko postawie mimetycznej (naślado- wanie rzeczywistości) w sztuce.

pięknym dodatkiem i piękno (obraz) ilustrującym wywód WPROWADZENIE DO LEKTURY Cztery sonety. Bóg. o ludzkim wnętrzu. że swoimi obrazami przybliżają się do mieć siebie i określić.) SENS ABSTRAKCYJNY sytuacje egzystencjalne (los. sklep. naturalizmu. odbierany zmysłami Symboliści wyraźnie odróżniali jednak sym. 701329. zrozumiała dzięki dzieła oraz od decyzji interpretatora tradycji (np. Zadaniem symbolu było nie tyle wyraża. Poeta odszedł od 1898 r. ka własnego „ja” twórcy. śmierć itp.wsip. rozdarta sosna z Ludzi bezdomnych np. niejednokrotnie fałszywe. się znakiem poznawczej bezradności. a w jego wierszach widoczne sta- ły się przejawy impresjonizmu i symbolizmu. przemijanie. jednorazowy. Pozostaje jednak skazany na domy- można jedynie zasugerować. powtarzalna będący wytworem wyobraźni artysty emocjonalny. jego sens zależy od kontekstu jednoznaczna. Symboliści byli przekona. Laubitza 9. sprawiedliwość. za którym skrywała się zagad- otwieranie przed odbiorcą przestrzeni aso. sły. strach itp. dobro. składające się na cykl „Krzak „KRZAK DZIKIEJ RÓŻY W CIEMNYCH SMRECZYNACH” dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach”. Szkolnictwa AS . lecz w rzeczywistości stał stii. zadziwiony cjacji (skojarzeń). uczucia (miłość. Obraz nie ukrytych sensów. spontaniczny.) konkretny. powstający bez intelektualna. której nie sposób nazwać. szuka więc obrazowych Tajemnicy. przypadek. materialny. którą analogii. własnym życiem duchowym.pl Sz . zło. nienawiść. był parawanem. kolor zielony Stefana Żeromskiego indywidualny. SYMBOL ALEGORIA np. Modernistyczny symbol miał wyrażać prawdę bol od alegorii. wypracowana udziału refleksji wieloznaczny. niebo. oryginalny. OBRAZ idee (wolność. Silnie eksponowali rolę suge. żółw. piekło itp. 88-100 Inowroclaw. Biblia) „bezużyteczny”. nie odgrywa żadnej pełni funkcję wychowawczą. moralną pozaliterackiej roli łączy w jednolitą całość prawdę (sens) bywa ornamentem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Człowiek.) litość. biała lilia. ile ich sugerowanie.) piękno itp. antyk. konwencjonalna. MODERNIZM 95 metafizyka (np. są dowodem przełomu modernistycznego XIX XX XXI w twórczości Kasprowicza. próbuje zrozu- ni.

Poobszywały głaźne3 ławy. literackich. impresjoni- [5] Szumna siklawa5 mknie po skale. studiował w Lipsku i we Wrocławiu... Laubitza 9. i językową. zadumany. a będący Słońce w niebieskim lśni krysztale. cykl Sonety z chałupy. zbiorem wierszy. znajduje się muzeum poety. pozostała I w nim jednak pasja naukowa W ciemnosmreczyńskich skał zwaliska. jakby we śnie. Z kolei dwa następne tomy – Ginącemu światu (1901) Pas rozwijając srebrnolity.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. wiewne fale. Ostatnim na część polską i słowacką. Twórczość literacka Kasprowicza jest zróżnicowana. Cisza. senny. 4 Limba – gatunek sosny rosnący w Tatrach. przez błękity.. w wydaniu z 1922 r. do W bladobłękitne. podhalańskich górali. W dobie cesarstwa austro-węgierskiego nie było granicy. spędzone na Podhalu w willi [10] Skronie do zimnej tuli ściany.. A obok limbę toczą pleśnie. pozostaje groteskowy zbiór Do ścian się tuli. Nie ukończył wówczas studiów. krytyk literacki i tłumacz. zapisującym 2 Turnia – skała o stromych. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. naturalizmu do liryki. O liście wiatr nie trąca. krzak dzikiej róży.. autor opowiadań. dramaturg. co znalazło Na plamy szarych złomów ciska. nawet pionowych ścianach. przykładem wprowadzenia Światłością stały się granity. druga żona Jadwiga opuściła go dla jego przyjaciela Kosodrzewiny wężowiska – Stanisława Przybyszewskiego. przeszła A tylko limba4 próchniejąca istotną ewolucję ideową Spoczywa obok krzaku róży. Ciekawym [10] Między graniami w słońcu płonie. pewnego stopnia. w której obecnie Jakby się lękał tchnienia burzy. Był trzykrotnie Bokiem się piętrzy turnia2 śliska. eksperymentem literackim Zatopion w szum.. żonaty. prozy O bohaterskim koniu i walącym się domu (1906). jest Mój 5 Siklawa – wodospad. 299 w pierwszej części podręcznika 1 Ciemne Smreczyny – Dolina Ciemnosmreczyńska w Tatrach Słowackich. – po latach obronił doktorat na Uniwersytecie Lwowskim (1904). zawierający m. styczna.in. jakby żale. Urodził się w rodzinie Smreczynach1 chłopskiej pod Inowrocławiem. równowagi bliskiej ideałom franciszkańskim (patrz: s. poglądowego buntu. Znajdują się tam Stawy dla klasy pierwszej) był tom Ciemnosmreczyńskie. Szansę stabilizacji dały Kasprowiczowi ostatnie lata życia Samotny. pełnił nawet funkcję rektora tej Krzak dzikiej róży pąs swój krwawy uczelni. Świadectwem wewnętrznej Limbę. Szkolnictwa AS .pl Sz . Hymnami – stanowią wyraz świato- Jakby wzdychania. swój wyraz w jego dziełach [5] U stóp mu bujne rosną trawy. silnie W skrytych załomach.wsip. Życie osobiste przyniosło mu wiele cierpień. 701329. Pierwszym jego ważnym dziełem był tom Poezje II (1888). w cichym schronie. która dzieli dziś Tatry Księga ubogich (1916). zwaloną tchnieniem burzy. motywowanego dramatem życia osobistego. fascynację poety kulturą ludową 3 Głaźny – przymiotnik od rzeczownika „głaz”. i Salve Regina (1902). nazwane A przez mgły idą. na Harendzie (dziś część Zakopanego). świat (1924).96 Jan Kasprowicz Krzak dzikiej róży Autor JAN KASPROWICZ (1860–1926) w Ciemnych – poeta. Gdzie pawiookie drzemią stawy. sklep. Zbiór Ciemnosmreczyński las spowity Krzak dzikiej róży (1898) to liryka symboliczna i.

5. PERSONIFIKACJA – patrz: s. b) strony dźwiękowo-nastrojowej.wsip. Wskaż w sonetach Kasprowicza nawiązania do założeń impresjonizmu. Określ. Zakopane Artysta jako jeden z pierwszych odkrywał malarskie piękno Tatr. Polecenia do tekstu 1. 54. 66). c) subiektywistycznej wizji świata. które służą do konstrukcji: a) strony wizualnej przedstawienia. Muzeum Tatrzańskie. MODERNIZM 97 ½ ALFRED SCHOUPPÉ (czytaj: szupe). Szkolnictwa AS . jakie wrażenia wywiera na tobie tak namalowany pejzaż. 88-100 Inowroclaw. w jaki sposób personifikacja służy wskazaniu symboliczności sensów »POJĘCIA KLUCZOWE wiersza.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 4. 2. 701329. Przypomnij założenia poetyki impresjonizmu (patrz s. Laubitza 9. w których krzew i drzewo są personifikowane. 1869. Wypisz wszystkie pojawiające się w tekście określenia krzaku dzikiej róży i limby.pl Sz . Wskaż fragmenty. Wyjaśnij. 3. ŁOMNICA . sklep. Zwróć uwagę na środki stylistyczne.

b) estetykę krajobrazu. 7. Każdy sonet składa w kształtowaniu formy sonetu. Odwołaj się do definicji gatunku sonetu i określ.i czterowersu. Wykaż nowatorstwo gatunkowe Kasprowicza wymagająca od twórcy zwięzłości i precyzji słowa. Laubitza 9. w jaki sposób poetyka impresjonistyczna sprzyja symbolistycznemu przedstawieniu świata. w jaki sposób Kasprowicz zrealizował w Krzaku dzikiej róży tę formę poetycką. (kwartyny) o rymach okalających (abba abba).wsip. dwie ostatnie zaś to najczęściej trójwersy (tercyny). francuski (kombinacja dwu. c) relacje emocjonalne między poetą a przestrzenią Gatunek SONET – gatunek powstały w XIII tatrzańską. 701329. Porównaj cele stawiane literaturze przez impresjonistów z celami utworu symbolicznego.. uduchowiona miłość do kobiety. barokowej (Sęp Szarzyński) i romantycznej wersów tworzących cztery strofy. w. jakie idee i postawy mają one odzwierciedlać. Odnieś się do renesansowej się z czternastu rymowanych (Petrarka).in. sklep. Określ: a) związek tekstów obydwu poetów z konkretnym pejzażem gór. Dokonaj moralnej oceny postaw symbolizowanych przez obydwa obrazy przyrody. zawdzięczający Petrarce. Dwie pierwsze to czterowersy (Mickiewicz) tradycji sonetu. 2. 8. Pr ac a domowa 1. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. ukrytych prawd oddawanie ulotnej urody świata 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Tematem sonetu była pierwotnie wzniosła. Zwrotki czterowersowe mają zwykle charakter opisowy.pl Sz . zwrotki krótsze zaś –  refleksyjny i stanowią podsumowanie myśli zawartych w wierszu. Zinterpretuj obie opisywane w wierszu rośliny jako symbole i rozstrzygnij. Porównaj obrazy Tatr w utworach Kazimierza Przerwy-Tetmajera i Jana Kasprowicza.98 6. To niełatwa forma poetycka. cele impresjonizm symbolizm wyrażanie się artysty w tekście przedstawianie głębokich. 10. Szkolnictwa AS . Wstaw we właściwych rubrykach tabeli znak „x”. swoją niezwykłą popularność d) sensy wydobywane przez poetów z pejzażu. przeważnie o rymach cc deed) i angielski (m. cdcd ee). W zależności od układu rymów w ostatnich sześciu wersach rozróżniamy sonet włoski (cdc dcd lub cde cde). Na podstawie przeprowadzonej analizy wyjaśnij.

Przedstawiając nieestetyczność niektórych elementów świata. że jego poglądy estetyczne i postawy etyczne stały się Autor inspiracją dla następnych pokoleń twórców. amoralnością swej twórczości. Jego eseje o malarstwie Brzucha pełnego zgnilizny. CHARLES BAUDELAIRE (czytaj: szarl bodler. Stworzył wzór [5] Z nogami zadartymi lubieżnej kobiety. Laubitza 9. jarzyło się w górze. 701329. Poego (1809–1849). za to bardzo głośny tomik – Kwiaty zła (1857). naturalizmu. i tradycyjnie rozumianego porządku społecznego... cośmy widzieli. prażąc to ścierwo. twórcy przekraczają- cego normy moralności Przypomnij sobie. Okazało się jednak. dekadentyzmu. a w postawie światopoglądowej – dekadentyzmem. estetyczne. wyrażających przede wszystkim życie intymne artysty (Paryski Niedbała i cyniczna.pl Sz .wsip. wydał U zakrętu leżała plugawa padlina zaledwie jeden. by nakłonić ich do refleksji egzystencjalnej. 18 Brzydota w poezji i sztuce Na lekcji omówimy wiersze Charles’a Baudelaire’a i XX-wiecznego poety Stanisława Grochowiaka. pragną wstrząsnąć czytającymi. Już za życia Padlina towarzyszyła mu legenda „poety przeklętego”. jedyna. prozy poetyckiej – obrazków Parując i siejąc trucizny. W utworach tych poeci łamią klasyczny kanon piękna i proponują estetykę R brzydoty. otwarła sekrety spleen). Sam uważał się za prozaika i krytyka sztuki. złożyły się na tomy Sztuka romantyczna i Rozmaitości Słońce. spopularyzował [10] Jakby rozłożyć pragnęło w Europie twórczość wybitnego I oddać wielokrotnie potężnej Naturze prozaika i poety amerykańskiego romantyzmu. Na ścieżce żwirem zasianej. WPROWADZENIE DO LEKTURY PADLINA Padlina Charles’a Baudelaire’a pochodzi z to- mu poezji Kwiaty zła. 88-100 Inowroclaw. Baudelaire W ten letni tak piękny poranek: wierszy napisał mało. Wydanie zbioru stało się skandalem obyczajowym: poeta szokował odbiorców uka- zywaniem brudu i rozkładu. XIX w. sklep. Edgara Allana Złączone z nią niegdyś dzieło. MODERNIZM 99 W ten letni tak piękny poranek. Szkolnictwa AS . Był również tłumaczem. uważanego za jedną XIX XX XXI z  najważniejszych książek drugiej połowy 1857 r.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 1821–1867) jest uważany za pierwszego poetę Charles Baudelaire modernizmu – prekursora symbolizmu.

wzbijało. A za skałami niespokojnie i z ostrożna Pies śledził nas z błyskiem w oku. A jednak upodobnisz się do tego błota. muchówek). kiedy będzie można Wyszarpać ochłap z zewłoku4. [35] Czatując na tę chwilę. [25] Czerwie1 biegły za obcym im brzmieniem muzycznym Jak wiatr i woda bieżąca Lub ziarno. 5 Pasja – namiętność. 6 Zetlały – spłowiały.wsip. [40] Pasjo5 moja i mój aniele! Tak! taką będziesz kiedyś.100 Błękit oglądał szkielet przepysznej budowy. Forma świata stawała się nierzeczywista [30] Jak szkic.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 2 Wiejacz – element konstrukcyjny młyna. Co w kwiat rozkwitał jaskrawy. żem ja zachował formę i treść boską Mojej zetlałej6 miłości. 701329. Po sakramentach ostatnich.in. 3 Opałka – koszyk. Co tchem zaraźliwym zieje. który cię będzie beztrosko Toczył w mogilnej ciemności. Gwiazdo mych oczu. tu również część młyna. Szkolnictwa AS . [45] Wtedy czerwiowi. wzdęte niepewnym odetchnieniem ciało Samo się w sobie mnożyło. Powiedz. występuje u niektórych owadów (m. Laubitza 9. słońce mojego żywota. (tłum. By gnić wśród kości bratnich. co przestał nęcić Na płótnie zapomnianym i który artysta Kończy już tylko z pamięci. jarzyło. sklep. Brzęczała na tym zgniłym brzuchu much orkiestra I z wnętrza larw czarne zastępy Wypełzały. o wdzięków królowo. Rzekłbyś. Mieczysław Jastrun) 1 Czerw – rodzaj beznogiej larwy o kształcie robaka. Wszystko się zapadało. Gdy zejdziesz pod ziół żyznych urodę kwietniową. Jak fala się wznosiło. 4 Zewłok – martwe ciało. ściekając z wolna jak ciecz gęsta [20] Na te rojące się strzępy. Żeś omal nie padła na trawy. które wiejacz2 swym ruchem rytmicznym W opałce3 obraca i wstrząsa.pl Sz . [15] Smród zgnilizny tak mocno uderzał do głowy.

którego 4. w wierszu i wskaż jego bohaterów. własność prywatna Austriacki malarz był indywidualnością wśród twórców europejskiego modernizmu. Jego malarstwo jest surowe i pesymistyczne. Wprowadzanie elementów brzydoty służy także 3. ukazują świat brzydoty. postacią wzbudzającą kontrowersje obyczajowe i estetyczne.pl Sz . rozkładu. 1910. Laubitza 9. poezji współczesnej to nazwa nurtu. kanon piękna. by zaszokować. brudu. Od czasów baroku po współczesność artyści 2. podaj ich nazwy. Zrekonstruuj sytuację przedstawioną w estetyce polegający na włączaniu do sztuki motywów brzydoty. Wskaż środki językowe służące ukazaniu w literaturze prezentacji nieupiększonego obrazu człowieka i jego egzystencji. turpis – brzydki) – nurt 1. lecz także aby poszerzyć utrzymany w estetyce klasycznego piękna.wsip. którymi się posługiwał. Brudne. Stanisław a śmiertelnym rozkładem ciała? Grochowiak. Polecenia »POJĘCIA KLUCZOWE do tekstu TURPIZM (łac. W polskiej brzydoty. 701329. Szkolnictwa AS . 88-100 Inowroclaw. kalectwa. który z obrazów poetyckich jest podejmują tematykę turpistyczną nie tylko po to. Określ. sklep.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Na czym polega kontrast między życiem reprezentantem jest m.in. MODERNIZM 101 » EGON SCHIELE (czytaj: szile). AUTOPORTRET Z RĘKĄ UNIESIONĄ NAD GŁOWĄ. odkryć jego nieklasyczny model. a który – turpizmu. mroczne kolory.

turpizmu – za pośrednictwem Charles’a Bau. Szkolnictwa AS . 8. Za ich pomocą 1 Ratuje kopciem poruszał problematykę przemijania. Wiersz Czyści jest uznawany za jego poetycki Wkłada zapach mysi manifest.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. inspirował się Je i udręczać środkami wyrazu charaktery- stycznymi dla literatury XVII w.). koncept. po niej. prozaik. Jest bliżej krwiobiegu dramaturg. 101)? WPROWADZENIE DO LEKTURY delaire’a  i  przez nawiązanie do epoki XX-wieczny poeta Stanisław Grochowiak baroku. a więc i takie. 7. W tym celu: a) zwróć uwagę na wyrażenie „zetlała miłość” (wers 48.? Określ. kim jest ta osoba dla MATERIALIZM – pogląd filozoficzny poety. że realnie istnieje tylko materia i to.–48. Kim w świetle wiersza jest człowiek pozagrobowego ani bytów niematerialnych wobec natury? Przedstaw światopogląd i pozazmysłowych. Czemu służy w utworze Baudelaire’a operowanie estetyką turpizmu (patrz: pojęcia kluczowe.102 »POJĘCIA KLUCZOWE 5. [10] Są bo na świecie ludzie tak wymyci Że gdy przechodzą Nawet pies nie warknie Choć ani święci Ani są też cisi 1 Kopeć – ciemny dym. po jej uczuciach? co materialne oraz możliwe do zmysłowego odbioru. b) uwzględnij kontrast między obrazem ciała kochanki po śmierci a sposobem jej nazywania. K Stanisław Grochowiak Czyści Autor STANISŁAW GROCHOWIAK Wolę brzydotę (1934–1976) – poeta. W poezji dawał wyraz fascynacji kulturą Słów gdy prześwietlać baroku. osad z sadzy. Laubitza 9. 48. było „piękno wielorakie”. s.wsip. 701329.. Wskaż w wierszu elementy światopoglądu dekadenckiego. afirmował Ściany kostnicowe zjawiska uważane za brzydkie W zziębłość posągów i kalekie. Jaki ma być jej los? Co pozostanie uznający. 9. Do kogo są adresowane słowa z wersów DEKADENTYZM – patrz: s. a w konsekwencji – że nie ma życia 6. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. które manifestowało się w brzydocie.pl Sz . [5] Ona ukleja najbogatsze formy groteska. Rozważ. że hasłem estetyki w  wierszu Czyści odwołuje się do estetyki XVII w. sklep. 37. jaką rolę w świecie materialnym odgrywa słowo poetyckie. takimi jak: kontrast. Przypomnijmy. wyrażony przez twórcę.

egzystencja. Wykorzystaj »POJĘCIE KLUCZOWE pojęcia: eschatologia. dotyczący poezji. „ludzie wymyci” (wersy 10.–14. owoców. 1655. Laubitza 9. 7. ryb. by ukazać urodę i bogactwo świata.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. TUSZA WOŁOWA W RZEŹNI. zdaniem twórcy. Polecenia do tekstu 1. zbierając argumenty z dotychczasowej analizy. Szkolnictwa AS . jej twórcy i sztuki tworzenia. zdaniem poety. W zwrotce drugiej wskaż „czynności” brzydoty. sklep. Luwr. Jak twórca pojmuje swą pracę poetycką? Podaj przykłady i skomentuj je.pl Sz . Wyjaśnij sens metafory „krwiobieg słów”. dziczyzny. Pr ac a domowa Porównaj refleksje egzystencjalne obecne w wierszach Charles’a Baudelaire’a i Stanisława Grochowiaka. jej rola w świecie? 4. 2. Paryż Martwa natura była popularnym tematem przedstawień malarskich od XVII w. turpizm. Jacy są.wsip.). 3. 5. względnością wartości estetycznych. Niekiedy również – jak w przypadku tego obrazu – temat stawał się okazją do refleksji egzystencjalnej nad brutalnością i przemijalnością życia. Jaka jest. 88-100 Inowroclaw. Najczęściej pokazywano kompozycje z kwiatów. UTWÓR METAPOETYCKI – utwór estetyzm. 701329. 103 ¼ REMBRANDT VAN RIJN (czytaj: fon rejn). dlaczego poeta „woli brzydotę”. Wyjaśnij. Zrekonstruuj obraz świata i człowieka zawarty w wierszu. a jacy – brudni? 6. Czy zgadzasz się z przedstawioną w utworze Grochowiaka wizją człowieka i świata? Uzasadnij swoje zdanie.

» GUSTAVE MOREAU (czytaj: giustaw moro). Szkolnictwa AS . dzięki Bożemu objawieniu Doszukiwali się w świecie ukrytego ładu. w którym wszystko miałoby swoje R miejsce i znaczenie. mistyk. SYMBOLISTYCZNA KONCEPCJA POZNANIA (O poszukiwaniu kodu – jedynej Księgi. Człowiek wtajem. patrz: lekcje 50. że jest tyle prawd.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Dla symbolistów ważna w świecie tajemniczego porządku – romantycz- była też tradycja mistyczna. jakie nowe znaczenia dopisuje malarz do tej tradycji. Sonety krymskie). JEDNOROŻCE . Musée Gustave Moreau.104 O. że nie ma jednej prawdy o nim. Małe bestiarium średniowiecza. ną i mistyczną – moderniści odczytali na nowo.wsip. s. sklep. dzili. Paryż Przypomnij średniowieczną symbolikę jednorożca (patrz: Miniprzewodnik. Adam Mickiewicz Ballady i roman. mówiliśmy podczas analizowania Podróży wistość jako zapisaną zaszyfrowanym pismem ludzi Księgi Olgi Tokarczuk. w drugiej części podręcznika dla klasy klucz (np. mówiące w języku symboli o rzeczach najważniejszych dla człowieka. Twórcy sądzili. powstałe w różnym czasie.pl Sz . 318 w pierwszej części podręcznika dla klasy pierwszej). 701329. Rozważ. że geniusz artysty pozwala dostrzec porządek tam. gdzie zwykli śmiertelnicy widzą jedynie chaos i przypadek. wzajemnie się dopełniało. 1887–1888. która Symboliści nawiązywali do tradycji romanty. ta. do której odczytania ludzie zgubili i 51. Laubitza 9. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. pierwszej).. Księgę.. Obydwie tradycje poszukiwania se. ile osób poznających. i 19 Symboliczna mowa wtajemniczonych Symbolizm szukał w rzeczywistości i ludzkim losie ładu. niczony. Na lekcji poznamy różne wiersze. pozwoli rozszyfrować zagmatwany sens świa- ków i podobnie jak oni interpretowali rzeczy. korowody umarłych cieni. uzna- odkrywa niedostrzegany wcześniej porządek li jednak. Są- rzeczywistości i zyskuje pewność swojej wiary.

pozwala topos w literaturze mistyków wzorzystą. Dywan mistyczny to częsty wany do dywanu: jego piękną. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. doświadcza poczucia sensu denboria).pl Sz . 3 Piżmo – substancja o intensywnej woni. 701329. Laubitza 9. kędy słupy żywe Niepojęte nam słowa wymawiają czasem. Człowiek śród nich przechodzi jak symbolów lasem.in. Są aromaty świeże jak ciała dziecinne. Dzięki temu mistyk nuela Swedenborga (czytaj: swie. św. może się XIX XX XXI mylić czy błądzić. ogląda jedynie Bóg. głębokiej jedności – Wielkiej jako otchłanie nocy i światłości – Odpowiadają dźwięki. jak wiele sensów uda się nam odczytać.wsip. Które się rozlewają w światy idealne. którą według i wewnętrznego spokoju. 88-100 Inowroclaw. Ema. kto szuka prawdy. o przyjemnym zapachu przypominającym wanilię. pismem. uznawany za jedno z pro. 2 Benzoina – żywica roślinna z drzewa rosnącego w Azji Wschodniej i Indiach. używana do wyrobu perfum. stosowana w przemyśle perfumeryjnym. Antoni Lange) 1 Ambra – wydzielina pokarmowa kaszalota. będąca wydzieliną gruczołów piżmowca (gatunek azjatyckiego ssaka). wonie i kolory.. MODERNIZM 105 ODDŹWIĘKI Ponadto każdy. cych się kolorów drugiej strony. laire’a Oddźwięki.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Łaska objawienia. benzoina2. WPROWADZENIE DO LEKTURY jest zapisany szyfrowanym (symbolicznym) Poniżej przytaczamy utwór Charles’a Baude. [5] Jak oddalone echa. w najpełniejszy sposób ilustruje przekonanie twórców tego nurtu. Tylko od naszej wrażliwości za- gramowych dzieł symbolizmu. mistyków zsyła Bóg. przenośnych. że świat. a człowiek Stwórcy. osiąga stan harmonii taj: blejka)]. widzi chaos nitek i rozpływają. Symboliści uważali jednak. kolorową stronę zobaczyć świat oczyma [m. jako piżma3 wonie. Jana od Krzyża. o balsamicznej woni.. są inne – Bogate i zepsute. Utwór ten leży. odsyłającym do znaczeń ukrytych. (tłum. Tak sobie w tajemniczej. wiążące się w chóry. Jak ambra1. triumfalne. alter- natywą jest bowiem bezmyślna. Charles Baudelaire Oddźwięki Natura jest świątynią. Gdzie duch przenika zmysły i wzajem w nich tonie. zasługująca jedynie na pogardę codzienna egzystencja. istnienia. który nas otacza. 1857 r. Świat jest porówny. Williama Blake’a (czy. że człowiek powinien dążyć do poznania. Szkolnictwa AS . One zaś mu spojrzenia rzucają życzliwe. silne. [10] Dźwięczne i niby łąki zielone. sklep.

. strofie poszczególnym samogłoskom (a – czarne. Rimbaud) nazywali ją „królową zdolności”. chłodny kolor. Laubitza 9. smak) innemu zmysłowi wynotowanych wcześniej obrazów. słuch. Sporządź zestawienie wrażeń zmysłowych obecnych w wierszu. wewnętrzną. Pamiętając o tradycji mistycznej. wyjaśniając funkcje doświadczanych jednym ze zmysłów (wzrok. Na czym polega modernistyczny nie tyle ujawnia porządek świata. Zinterpretuj sens zawartego w 1. Jakie miejsce w świecie wyznacza poeta człowiekowi? 4. Zwróć szczególną uwagę na rolę mających stanowić pozarozumowe wyobraźni i zmysłów w tym poznaniu. i – czerwone. Szkolnictwa AS . 2. Uzupełnij tabelę. Wskaż. jak rozumiesz tytuł utworu w kontekście jego treści. stosowane przez teoretyków literatury już w XVII w. w aktach ekstazy emocjonalnej lub twórczej.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 3. (np. 104). s. WYOBRAŹNIA POETYCKA – pojęcie 7. węch. Mistyka może wyrazić się także w proroctwie. strofie wiersza stwierdzenia „natura jest świątynią”. zmysł obraz wzrok słuch zapach dotyk smak 5. e – białe. jakie obrazy są kojarzone z poszczególnymi zmysłami. ostry smak. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 701329. miękki głos. dzięki której odsłonić można ukryty przenika zmysły i wzajem w nich tonie”. b) wyliczenie w dwu ostatnich strofach. wiersza. Opisz i zinterpretuj dwudzielne srebrzystoturkusowa cisza). Wyobraźnia poetycka oznacza Symbolistyczna koncepcja poznania. Moderniści (Baudelaire. o – niebieskie). u – zielone. Wyjaśnij. sklep.wsip. Przeżycia mistyczne dokonują się np. wyeksponowane zwłaszcza przez do której nawiązywali symboliści (patrz: romantyków. a nawet bezpośrednio Boga. porządek świata. objawiającym treści mistycznego przeżycia. np.106 Polecenia do tekstu 1. Arthur Rimbaud przypisał określone barwy a) porównanie zawarte w 2. 6. niepoddaną rozumowej kontroli siłę zinterpretuj ostatni wers wiersza: „duch twórczą. charakter poznania symbolicznego? MISTYKA – dziedzina przeżyć religijnych. dotyk. która 8. ile go tworzy. Po metaforykę zestawienia elementów tworzących: synestezyjną chętnie sięgali symboliści. i ponadzmysłowe poznanie rzeczywistości metafizycznej. Jaką rolę odgrywa synestezyjne połączenie wrażeń zmysłowych w procesie »POJĘCIA KLUCZOWE poznawania ukrytego sensu świata? SYNESTEZJA – przypisywanie wrażeń Odpowiedz.pl Sz .

stwierdziwszy. napi- sany po francusku (Affinité d’Ombres et de Fleurs en le Soir. Pisał po polsku i francusku. czytaj: afinite dombr e de fler ą le słar) i genialnie przetłumaczony przez brata autora. Laubitza 9.wsip. Pojęcie to odrzucił dopiero Albert Einstein (1879–1955). – Emilie? Tuberozy4. 88-100 Inowroclaw.pl Sz . Szkolnictwa AS . Wiele lat przebywał w Syrii. że przestrzeń kosmiczna jest próżnią. że przestrzeń kosmiczną wypełnia substancja zwana eterem. Akacjowe puchy Czekające na wiatrów podmuchy. robaczki świętojańskie. 2 Iwy – wierzby. co zaowocowało Lubicie kamelie obecnością w jego twórczości [10] Ofelie? wpływów poezji orientalnej. 4 Tuberozy – pochodzące z Meksyku białe lub różowe kwiaty o silnej woni. Opublikowany W obronę wziął go Stanisław Przybyszewski. – Izydoro? – Lenoro? [15] Na szkarłatach królewskich lilie. bez skrzypcowych łkań WINCENTY KORAB- -BRZOZOWSKI (1877–1941) Tańce gwiazd pod osłoną niebiosów. Wydał jeden zbiór wierszy – Dusza mówiąca Świetlaków3 wśród kwiecia zapomnień i wrzosów! (1910). płynące kaskady Pod zamyślonych iw2 czarne arkady! Autor [5] O. winowactwo cieni i kwiatów o zmierzchu. co czarem odurzeń tchną. 701329. został potraktowany przez za najwyrazistszy przykład młodopolskiej po- tradycyjną krytykę literacką jako przykład ezji symbolicznej.). pełne migotań i drgań francuskiego. Stanisława (patrz: lekcja 7. sklep. MODERNIZM 107 POWINOWACTWO CIENI I KWIATÓW O ZMIERZCHU WPROWADZENIE DO LEKTURY Próbą realizacji programu symbolizmu jest XIX XX XXI wiersz Wincentego Korab-Brzozowskiego Po- 1899 r. w 1899 r. Dziś wiersz Korab-Brzozowskiego uznaje się lemiczną burzę. tłumacz z języka O. pląsy. O. – Ninon? 1 Eterów przestrzenie – dawna fizyka utrzymywała.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. – poeta. wywołał po. Wincenty Korab-Brzozowski Powinowactwo cieni i kwiatów o zmierzchu (tłumaczenie z francuskiego Stanisław Korab-Brzozowski) O. 3 Świetlaki – świetliki. korowody umarłych cieni Wśród wirowań eterów przestrzeni1. zepsucia poetyckiego smaku i utwór o niczym. w krakowskim „Życiu”.

akacje. sklep. Bazylea. korowody umarłych cieni [20] Ofelie. Ninon – Wśród wirowań eterów przestrzeni. tuberozy – Najdroższych kwiatów jakżeż jej żal! O. – Kamelie. bez skrzypcowych łkań [30] Tańce gwiazd pod oponą niebiosów.108 ½ ARNOLD BÖCKLIN.pl Sz . lilie. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. O. pełne migotań i drgań Świetlaków wśród kwiecia zapomnień i wrzosów! Szkolnictwa AS . O. pląsy. Lenora. WYSPA UMARŁYCH. Laubitza 9. 1880. Izydora. Zwróć uwagę na postać Charona. Kunstmuseum. O. Szwajcaria Porównaj wizję szwajcarskiego malarza symbolisty z greckimi wyobrażeniami zaświatów. [25] unosząc kwieciarkę w zaświaty – Mróz warzy kwiaty. Emilie. płynące kaskady Pod zamyślonych iw czarne arkady! Księżyca łódź pomyka w dal.wsip. 701329.

WPROWADZENIE DO LEKTURY Jako przykład nawiązania do symbolistycznej poetyki przytaczamy wiersz Konstantego Il- defonsa Gałczyńskiego Prośba o wyspy szczę- śliwe. Laubitza 9.)? 9. Szkolnictwa AS . Wskaż środki stylistyczne służące symbolicznemu obrazowaniu. Odwołaj się do zasady montażu się ciała niebieskie. architekturę) o niezwykłych imionach. 88-100 Inowroclaw.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. oznaczające budowę utworu techniką skojarzeń. że wiersz Korab-Brzozowskiego zawiera symbolistyczną koncepcję poznania rzeczywistości. Dokonaj oceny utworu jako przykładu młodopolskiej estetyki poetyckiej. którą tworzą obracające 5. 1 czerwca 1930 r. która była liryczną adresatką większości jego erotyków. asocjacyjnego i wyjaśnij. w szczęśli- wym okresie życia twórcy. ekphrasis – dokładny opis) przywołane w utworze kwiaty i kobiety – utwór literacki przekładający dzieło sztuki (obraz malarski. 10. strofy wiersza. ¼ KONSTANTY ILDEFONS GAŁCZYŃSKI i jego żona NATALIA w dniu ślubu. Zinterpretuj postać „kwieciarki” to dzieło..wsip. Zastosuj pojęcie muzyki sfer (starożytnej szkoły filozoficznej) jest to niesłyszalna dla człowieka cudowna. harmonijna muzyka. Wskaż właściwy temat utworu. oraz 2. rzeźbę. Wykaż. Z łamigłówki dwu pierwszych strof obrazu wywołuje obraz następny. na słowo. w taki sposób. Jaki efekt osiągnął twórca dzięki powtórzeniu strof (niemal identyczne są 1. z 5. Zestaw strofę będącą przykładem ekfrazy z obrazem Arnolda Böcklina Wyspa umarłych. a zarazem opisujący i komentujący 6. i 6. do wyjaśnienia sensów drugiej strofy. Co może łączyć cienie i kwiaty o zmierzchu? »POJĘCIA KLUCZOWE MONTAŻ ASOCJACYJNY – pojęcie 2. 11. Utwór powstał w 1930 r. 7. 701329. Co je łączy? MUZYKA SFER – według pitagorejczyków 4. MODERNIZM 109 Polecenia do tekstu 1. Ożenił się on wówczas z Natalią Awałow. Wyjaśnij znaczenie tytułu wiersza.pl Sz . stosuje się również w sztuce filmowej. Zwróć uwagę na emocje przypisywane tej postaci. i 4. co łączy EKFRAZA (gr. Taki montaż zrekonstruuj dwa obrazy: kultury i natury. że jakiś fragment 3. 8. sklep. polską pisarką o rosyjskich korzeniach.

Odczytaj symbolikę obecnych w wierszu żywiołów natury: a) ziemi. we śnie na wyspach szczęśliwych nie przebudź ze snu. snem muzykalnym zasyp. Pr ac a domowa 1. zacałuj. Wykaż.wsip. z wiedzą o pozytywistycznych poglądach epistemologicznych (patrz: lekcja 47. Jaką funkcję w teatrze miłości pełni w 2. b) powietrza. 5. [5] Pokaż mi wody ogromne i wody ciche. przedstaw różne wyobrażenia absolutnego poznania i szczęścia. strofie personifikowana natura? 7. czym. Wykorzystaj ustalenia z poleceń 1. Biblia) i tekstów literackich. Wyjaśnij. Wincentego Korab-Brzozowskiego i Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego.110 K Konstanty Ildefons Gałczyński Prośba o wyspy szczęśliwe A ty mnie na wyspy szczęśliwe zawieź. serca motyli przybliż i przytul. c) wody. Porównaj modernistyczną koncepcję poznania. 4. 2. ty mnie ukołysz i uśpij. zawartą w wierszach Charles’a Baudelaire’a. rozmowy gwiazd na gałęziach pozwól mi słyszeć zielonych. Szkolnictwa AS . otumań. jest szczęście. Odwołując się do tekstów kultury (mitologia. sklep. Jaką pełnią funkcję? Jaką właściwą intencję komunikatywną wyrażają? 3. 6. Wskaż w utworze czasowniki w trybie rozkazującym. 8. jaką rolę w poznaniu natury świata odgrywają uczucia.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. że wiersz odwołuje się do symbolistycznej wizji poznawania ukrytej natury świata.pl Sz . Polecenia do tekstu 1. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Laubitza 9. w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej). zmysły i sen. Kto i do kogo zwraca się w wierszu? 2. Wyjaśnij. Opisz uczucia i doznania przeżywane przez osobę mówiącą w relacji z adresatem (adresatką) wypowiedzi. 701329. wiatrem łagodnym włosy jak kwiaty rozwiej. według poety. i 2. myśli spokojne ponad wodami pochyl miłością. dużo motyli mi pokaż.

a nawet _ _/ _ – amfibrach. MODERNIZM 111 O szyby deszcz dzwoni. | niezmienny. W badanym fragmencie akcent jest stopy rytmiczne to: regularny. np. w któ- 1903 r. tańczy. ale ich nastrój jest kreowany zupełnie inaczej. 20 Sposoby tworzenia nastroju w wierszu młodopolskim i współczesnym Na lekcji zapoznamy się ze słynnym młodopolskim wierszem Deszcz jesienny Leopolda Staffa oraz z lirykiem Liść klonu współczesnego polskiego poety Piotra Sommera. m. 701329.in. amfibrachy). Podczas lektury (zwłaszcza gło- ten wiersz – Dzień duszy (1903). | miarowy. 52 w pierwszej części WIEDZIEĆ WIĘCEJ. w drugiej XIX XX XXI części podręcznika dla klasy pierwszej).. zmiennym dźwiękiem padającego deszczu. Zapowiada śnej) tego wiersza warto pamiętać o wezwaniu on tematykę egzystencjalną. wylany. WPROWADZENIE DO LEKTURY DESZCZ JESIENNY Z pierwszej klasy znasz wiersze Staffa Przed- śpiew i Ars poetica (patrz: lekcja 57. Dżdżu krople | padają | i tłuką | w me okno. wyrasta z młodopolskich nastrojów. śpiewałbym. Szkolnictwa AS . Refren utworu został napisany wierszem sy- labotonicznym (patrz: s. np. z którego pochodzi w utworze. tak często występujące Znaczący jest tytuł tomiku. bo kojarzy się z nie. stwarza efekt monotonii.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.wsip. np. wielokropki. Na. bowe stopy rytmiczne (tzw. który w sposób szczególny wydobywa muzyczność tekstu po. Laubitza 9. Poddajmy analizie wersy- egzystencjalnych Deszczu jesiennego sugerują fikację trzech pierwszych linijek refrenu: O szyby | deszcz dzwoni. | deszcz dzwoni | jesienny i pluszcze | jednaki. _/ _ _ – daktyl. rozumianego jako uniwersalna formacja kulturowa. rych dostrzec można nawiązania do idei kla- sycyzmu. Atmosferę niedopowiedzenia treści wszystko muzyki!”. sklep. _ _/ – jamb. Oba utwory łączy problematyka egzystencjalna wyrażona w nastrojowy sposób. 88-100 Inowroclaw.. daje wypowiedzi nastrój melancholii.. spojrzenie w głąb Paula Verlaine’a ze Sztuki poetyckiej: „Nade człowieka. podręcznika dla klasy drugiej). Najpopularniejsze w polskim wierszu etyckiego. np.pl Sz . Deszcz jesienny ma inne inspiracje. _/ _ – trochej.. pozwala podzielić tekst na trzysyla... a leć.

[30] Zmarł nędzarz. pogodny dystans... deszcz dzwoni jesienny sprawiły. Ktoś chciał mnie ukochać.in. pisma Leonarda da Vinci Ktoś dziś mnie opuścił w ten chmurny dzień słotny. – utwory te miały duży wpływ na jego twórczość.. niezmienny. symbolem. O szyby deszcz dzwoni. (czytaj: winczi). W dal poszły przez chmurną pustynię piaszczystą. Laubitza 9. a szyby w mgle mokną o potędze (1901). że Staff już za życia I pluszcze jednaki. tematy i nastroje (dekadentyzm.. bezkresną. tłumacz rozpowszechnił [20] Jęk szklany.... podręcznika dla klasy A z oczu im lecą łzy. oświecenia i początków Ktoś drogi.pl Sz ... Epikura. płacz szklany. Ukończył filozofię I pluszcze jednaki. Szkolnictwa AS . poezje Michała Kto? Nie wiem. operował Szukają ustronia na ciche swe groby. miarowy..wsip. 701329. Wyrafinowana prostota jego A smutek cień kładzie na licu ich młodem.. i renesansu [m. lecz mroków się zlękło..... wszak byłem na jakimś pogrzebie. I światła szarego blask sączy się senny. zbiory Ptakom niebieskim O szyby deszcz dzwoni. Rozpacz tak płacze. Jak ludzie w krąg płaczą.112 Leopold Staff Deszcz jesienny Autor LEOPOLD STAFF (1878–1957) – poeta. W okresie młodopolskim wydał m.. płacz szklany.. nim ludzie go wsparli jałmużną.. prezentowane w nich Powolnym i długim wśród dżdżu korowodem idee afirmacji świata (patrz: s.. Kto? Próżno w pamięci swej grzebię. a szyby w mgle mokną w kulturze polskiej dzieła klasyków antyku (m.. i romanistykę na Uniwersytecie Lwowskim... Staff wyrażał młodopolskie [10] W dal ciemną.. 73 w drugiej części [15] W dal idą na smutek i życie tułacze.... [5] I światła szarego blask sączy się senny. nietzscheanizm.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Ktoś odszedł i jestem samotny... Jako znakomity Dżdżu krople padają i tłuką w me okno. sklep. zyskał miano klasyka poezji polskiej XX w.... Szczęście przyjść chciało. w dal szarą i mglistą. Wolfganga Goethego). Odziane w łachmany szat czarnej żałoby franciszkanizm)... deszcz dzwoni jesienny.. Cierpienia młodego Wertera Johanna Tak.. sugestią. Anioła i Pierre’a Ronsarda (czytaj: piera rąsarda)]. Franciszka z Asyżu i dzieła Wieczornych snów mary powiewne. że we mnie skrę roztlić chce próżno.. romantyzmu (m. harmonia oraz podejmowany dialog z kulturą dawnych epok To w szyby deszcz dzwoni. deszcz dzwoni jesienny tłumacz.in.. łacińskie elegie Jana Kochanowskiego.. Spaliły się dzieci.. Petroniusza) O szyby deszcz dzwoni. pierwszej).. tomikiem poetyckim Sny Jęk szklany.. [25] Ktoś umarł. lecz serce mu pękło. impresją... Debiutował Dżdżu krople padają i tłuką w me okno...in. dramaturg. Przełożył również Kwiatki św. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Gdzieś pożar spopielił zagrodę wieśniaczą.. niezmienny... deszcz dzwoni jesienny. Gdy poznał.. dziewicze Friedricha Nietzschego Na próżno czekały na słońca oblicze.. miarowy... wierszy.. Gałąź kwitnąca (1908).... (1905).in.

wsip. ¼ WITOLD PRUSZKOWSKI. W jaki sposób poeta uzyskał efekt dźwiękowej imitacji opisywanego deszczu? »POJĘCIA KLUCZOWE INSTRUMENTACJA GŁOSKOWA – patrz: 2. zwrotce.. strwożon swym dziełem. Laubitza 9... Opisz obraz poetycki zawarty w 1. okropną pustelnię. nim rządzących. Muzeum Narodowe. płacz szklany. [35] Dżdżu krople padają i tłuką w me okno. 701329. By w piersi łkające przytłumić rozpacze.pl Sz .. Jaka jest ich funkcja? EPITET MALARSKI – patrz: s... I smutków potwornych płomienne łzy płacze. Z ponurym... miarowy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a szyby w mgle mokną I światła szarego blask sączy się senny. miarowy. a szyby w mgle mokną I światła szarego blask sączy się senny. Trawniki zarzucił bryłami kamienia I posiał szał trwogi i śmierć przerażenia. tego. deszcz dzwoni jesienny.. akcentująca zwykle motyw symbolikę obrazu. Jęk szklany. MODERNIZM 113 To w szyby deszcz dzwoni. 1881. Znajdź w refrenie powtórzenia s. 3... na piersi zwieszonym szedł czołem I kwiaty kwitnące przysypał popiołem. 67. O szyby deszcz dzwoni. O szyby deszcz dzwoni... i synonimy.. deszcz dzwoni jesienny I pluszcze jednaki.. To w szyby deszcz dzwoni. Kraków Malarz stworzył nastrój melancholii dzięki operowaniu przygaszonymi kolorami i wyeksponowaniu samotnej postaci kobiety. śmierci.. deszcz dzwoni jesienny. Określ nastrój wiersza. co stałe i zmienne Wskaż epitety malarskie i zinterpretuj w ludzkim życiu.. 70. Polecenia do tekstu 1. nieuchronnych praw 4. płacz szklany... niezmienny.. Jęk szklany. [45] Aż.. brzemieniem ołowiu Położył się na tym kamiennym pustkowiu. miłości. 88-100 Inowroclaw. ok.. Dżdżu krople padają i tłuką w me okno. Przez ogród mój szatan szedł smutny śmiertelnie [40] I zmienił go w straszną.. cierpienia. Szkolnictwa AS . ZMIERZCH. niezmienny. sklep. REFLEKSJA EGZYSTENCJALNA – refleksja dotycząca ludzkiego losu.. deszcz dzwoni jesienny [50] I pluszcze jednaki...

Piotr Sommer K Liść klonu Autor PIOTR SOMMER (ur. W czym poeta dopatruje się piękna rzeczywistości? 4. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. zbliżanie frazy zdania i że ma dobrą pamięć. 3. 1948) – polski poeta.). Określ. twórczość tzw. ale redaktor miesięcznika „Literatura na świecie”.114 5. szkoły nowojorskiej pożytkowi być może.pl Sz . że wszystko wie detalem. c) nawiązania do muzyki. co je łączy. nieprzesadnie.–32. ku jakiemuś publiczności m. 8. które wyrażają przedstawioną w wierszu opozycję: natura – cywilizacja. wynikającą z analizy wiersza. Czy zgadzasz się z koncepcją losu ludzkiego zawartą w tekście? Uzasadnij swoją opinię. tłumacz (zwłaszcza z języka Liść klonu prześwietlony słońcem angielskiego). Laubitza 9. [5] o niespełna trzysta metrów dalej był także nominowany do Nagrody Nike (2006 i 2010). czy obraz ten jest wyrazem dekadentyzmu czy solidarności z ubogimi. Scharakteryzuj świat przedstawiony w 2. 9. Wymień sytuacje opisane w wersach 23. daje muzykę lekką i nienatrętną Jako tłumacz przybliżył polskiej a do zapamiętania. Polecenia do tekstu 1. Jakie obrazy i dźwięki przedstawia utwór Sommera? 2. b) kategorię: konkretność lub niekonkretność przedstawienia. a nawet [John Ashbery (czytaj: dżon pouczeniu (świat jakoś czasem aszberi). i nawet zwykły Za swoją twórczość otrzymał pociąg elektryczny przejeżdżający Nagrodę Kościelskich (1988). a już tym bardziej do języka mówionego. 6.–48. Częstymi tematami jego nie będzie się nią popisywać) wierszy są czas i przemijanie. Wskaż podobieństwa między Liściem klonu Sommera a Deszczem jesiennym Staffa. Czym różnią się refleksje na temat człowieka i świata w obu utworach? Szkolnictwa AS . zwrotce wiersza. Uwzględnij: a) symbolikę.in. 7. krytyk i eseista. 701329. Określ. Poezję Sommera cechuje fascynacja [10] nie mówi wprost. Wskaż symbole. Sformułuj ogólną refleksję o egzystencji człowieka. Rozstrzygnij.wsip. 6. Frank O’Hara]. u schyłku lata jest piękny. Jaką prawdę o świecie znajduje poeta w „muzyce” przejeżdżającego pociągu? 5. sklep. co symbolizuje zachowanie szatana (wersy 45.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

Którą z wizji świata wybierasz – Staffa czy Sommera? Uzasadnij odpowiedź. Kraków Melancholia. prezentacja multimedialna).wsip. Muzeum Narodowe.pl Sz . MELANCHOLIK. c) prawd egzystencjalnych. 701329. która ułatwi wam ich zapamiętanie (np. które niosą oba teksty. ¼ WOJCIECH WEISS (czytaj: wajs). b) jakości nastroju. przypisywana artystom już od XVI w. sklep. była bliska dekadentom. atrakcyjna graficznie mapa myśli. plakat. Pr ac a domowa Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. Szkolnictwa AS . Zabarwiona abnegacją (niechęcią do świata) i zgorzknieniem. (patrz: s. Laubitza 9. Wnioski z analizy porównawczej zapiszcie w formie. 144 w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej). w okresie Młodej Polski stała się udziałem niemal wszystkich wrażliwych osób. MODERNIZM 115 7. Wybierzcie znany wam nastrojowy wiersz młodopolski i porównajcie go z utworem Staffa pod względem: a) sposobu tworzenia nastroju.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Tworzenie własnego tekstu Przedstaw refleksję egzystencjalną Leopolda Staffa zawartą w wierszu Deszcz jesienny i umieść ją na tle światopoglądu epoki. a jaki – Liść klonu? 8. Jaki nastrój wywołuje w czytelniku Deszcz jesienny. praca pisemna. 1898. 88-100 Inowroclaw.

1902–1903). Chabry (1901). Ozdobnik z edycji Poezji Wyspiański Lucjana Rydla – Pana Młodego z Wesela.in. Stworzył wiele ozdobników i winiet reprodukowanych m. w których często ukazywał dzieci w momencie zamyślenia czy w czasie snu. twórczość plastyczna Wyspiańskiego. Wyspiański dużą wagę – artysta wszechstronny przywiązywał do grafiki użytkowej. pięć lat. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Mietek Wyspiański miał w 1904 r. (ok. sklep.116 Stanisław Wyspiański Portret Wandy był człowiekiem teatru: autorem Siemaszkowej dramatów i poematów. inscenizatorem sportretowana jako Dziadów Adama Mickiewicza piękna i dumna wiejska (1901). s. 701329. Krakowski artysta uprawiał różne jej odmiany. jako Panny Młodej projektantem scenografii w Weselu i kostiumów do swoich sztuk. którego był kierownikiem artystycznym.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w krakowskim czasopiśmie „Życie”. 119).pl Sz . Laubitza 9. twórcą odkrywczego studium Wybitna aktorka została o Hamlecie.wsip. Studium dziecka – Mietek (1904). Szkolnictwa AS . Wyspiański – ojciec wielodzietnej rodziny – wykonał wiele portretów dziecięcych. Ważna jest również dziewczyna. a jego celem była integracja sztuk plastycznych i literatury z życiem codziennym (patrz też: Autor.

w nich dyskusję z romantycznym Wyspiański powrócił ofiarnictwem i postulował walkę do tradycji średniowiecza o odzyskanie niepodległości Polski.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.pl Sz . Oprócz – Stań się! (1905). Podejmował Tak jak inni artyści secesji. Jednak czasem uczeń żartował z mistrza… W okresie Młodej Polski śmiech pozwalał odreagowywać melancholię i dekadenckie nastroje. 88-100 Inowroclaw. Wawel – nekropolia królewska i symbol polskości – był dla Wyspiańskiego źródłem inspiracji malarskich i dramatycznych. co widać m. i zajmował się witrażownictwem. Laubitza 9. Wyspiański był uczniem Matejki i pozostawał pod wpływem jego koncepcji historiozoficznych. sklep. w sztukach Akropolis i Bolesław Śmiały.in. 701329. Ludwik Solski jako Stary wiarus Bóg Ojciec w Warszawiance (1904). Szkolnictwa AS . Widok na Wawel (1894). MODERNIZM 117 Karykatura Bitwy pod Grunwaldem Jana Matejki.wsip. Zaprojektował witraże do katedr krakowskiej i lwowskiej. Lelewela i Noc listopadową. Warszawianki Wyspiański napisał jeszcze dwa Witraż w krakowskim dramaty o powstaniu listopadowym: kościele Franciszkanów.

w kategoriach towarzyskiej mam zawsze. stał się pełnoprawnym uczestnikiem społecznej dyskusji. Wyspiański był świad. w „Rydlówce” założono Muzeum Młodej Polski. niemal całą noc stał oparty o framugę drzwi i obser. aż do sugestywnego finału. ale w chłopskiej chacie. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. a po wódce głowa mnie boli”. zaskoczeniem. odbył się ślub krakowskiego poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną.wsip. z zaciekawieniem. Bronowice Małe. Laubitza 9. Pozytywiści postawili sobie za cel edukację chłopów (hasło „praca u podstaw”). sklep. 701329. W dramacie Wyspiańskiego lud przemówił. Centrum polskości dramaturg umieścił nie w dworku szlacheckim (jak Adam Mickiewicz i Eliza Orzeszkowa). Tu w listopadzie 1900 r. 1901 r. GENEZA 20 listopada 1900 r. Kraków Dworek wybudował malarz Władysław Tetmajer w 1894 r. a na propozycje udzia. w  podkrakowskich WESELE Bronowicach (dziś jest to dzielnica miasta) XIX XX XXI odbyło się wesele Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny. ½ DWÓR „RYDLÓWKA”.pl Sz .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Jak odnotowuje Tadeusz Boy-Żeleński.118 Chłop potęgą jest i basta… 21 Obraz wsi polskiej w Weselu Romantycy idealizowali lud. szukali w folklorze inspiracji literackich. Przedstawienie było dla widzów całkowitym Po opuszczeniu kurtyny na kilka chwil Szkolnictwa AS . W 1969 r. siostrą żony Tetmajera. Akt pierwszy został przyjęty wował bawiących się. Napięcie jednak narastało przez dwa Premiera Wesela odbyła się 16 marca 1901 r. plotki. lecz również z pewnym łu w  biesiadzie odpowiadał: „Ja fantazję zażenowaniem. kiem na ślubie i  gościem weselnym. kolejne akty. Rydlowie kupili dworek od Tetmajerów w 1908 r.

chłopów stałe wszedł do repertuaru polskich teatrów. z ingerencjami polszczyzny”. 1894) oraz liczne portrety. Noc weselna jest cza- Wesele to dramat neoromantyczny. zapadło milczenie. Polaków i Żydów. Dzięki stypendium krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych wyjechał w 1890 r.wsip. Pochodził z rodziny artystycznej. by wyrazić egzystencjalne dramaty człowieka (np.in. Akt I dramatu oraz niektóre spadkobiercą wielkich romantyków. Malował pejzaże utrzymane w technice impresjonistycznej (np. Powrót Odysa. a w  odrodzonej Polsce na – miejscem spotkania wsi i miasta. Dramat Wyspiańskiego był wy. 119 ½ Kadr z filmu WESELE. przekrojem społeczeństwa cenzorskimi).pl Sz . Pisał także historyczne poematy-rapsody (np. związany z Krakowem. Po powrocie do Krakowa projektował i wykonywał m. Andrzej Wajda. polichromię i witraże w kościele Franciszkanów. Jako artysta był jednak przede wszystkim wizjonerem teatralnym – wielkim wydarzeniem była jego realizacja Dziadów Adama Mickiewicza (1901) utrzymana w konwencji symbolicznej. 1902. oper Richarda Wagnera i dzieł modernistów. Do tematów współczesnych dramaturg powracał jeszcze w Wyzwoleniu (1903). dramaturg. sklep. Williama Szekspira. Autoportret. 1903). W Paryżu zafascynował się teatrem. Jako dramaturg Wyspiański rozpoczął swoją przygodę ze sceną przedstawieniem Warszawianka (1898) – dramatem osnutym. i fantastycznej. dopiero po jakimś czasie wej oraz społecznej. oraz po legendy dotyczące początków państwa polskiego (Bolesław Śmiały. jego ojciec był rzeźbiarzem. wokół tematu powstania z lat 1830–1831. będące znakomitym przykładem polskiej secesji (m. Stanisław rozpoczynał drogę twórczą jako malarz. Szkolnictwa AS . kształcił się pod kierunkiem Jana Matejki. 701329. czeństwa polskiego z przełomu XIX i XX w. Akropolis (1904) i Sędziach (1907). do Paryża i przez cztery lata żył tam wśród cyganerii artystycznej. jak i dwuwarstwowość wybuchły brawa. W ciągu jednego wieczoru struktury – współistnienie sfery realistycznej Wyspiański stał się narodowym wieszczem. reż. sem zabawy. społeczne i pokazują prawdziwe twarze. 88-100 Inowroclaw. poeta. podobnie jak późniejsza Noc listopadowa (1904). inscenizator i reżyser teatralny. i inteligencji. 1904. Planty o świcie. francuskiej klasyki.in. Chata bronowicka staje się nowym „centrum skiego i pruskiego (do 1914 r. Śpiący Staś. Artysta sięgał po mity greckie. ale także prze- szłości i teraźniejszości. oglądał przedstawienia sztuk antycznych. Twórca zastosował tu naturalistyczną strażnika zbiorowego sumienia Polaków. s. stawiany również w miastach zaboru rosyj. Największym sukcesem scenicznym twórcy stała się inscenizacja Wesela (1901). Laubitza 9. 1907). 1973 Powiedz. 120). Macierzyństwo. co ozna.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. technikę konstrukcji (patrz: pojęcia kluczo- Wesele rozpoczęło swoje triumfalne życie we. marzeń i realiów WESELE – DRAMAT NEOROMANTYCZNY rzeczywistego świata. Autor STANISŁAW WYSPIAŃSKI (1869–1907) – malarz. jaką scenę przedstawia kadr. 1905). kiedy ludzie przestają grać role cza zarówno podjęcie problematyki narodo. 1900). Kazimierz Wielki. został sceny z aktu II i III mają charakter realistycz- uznany – podobnie jak Stefan Żeromski – za ny. Z aktu wyłania się obraz społe- sceniczne.

120 Polecenia do c ałego dr amatu 1. Ponadto rozmowy postaci a) wykształcenie (akt I. 32. Określ najważniejsze wartości. zawierają elementy gwary. anakoluty akt III. i wyjaśnij sens takiego przywołania. 4. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. b) Żydów (akt I. Znajdź w I i III akcie sceny realistyczne. które w scenografii przez zastąpienie umownych stanowią motywację aktywności chłopów: dekoracji i kostiumów charakterystycznych dla a) Księdza. akt II. a także w celu jej zdynamizowania. akt III. Szkolnictwa AS . 28. c) orientacja w wielkiej polityce (akt I. stosuje proste konstruk- cje składniowe (także anakoluty). 2. scena 1). Uzasadnij swój sąd. w nim: strzępów życia). czytaj: trąsz de wi – kromek życia. czy języka codziennej komunikacji określonej chłopi dojrzeli – według Wyspiańskiego grupy społecznej.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. kto spośród chłopskich bohaterów dramatu przywołuje przeszłość. 3. wyrażenia silnych emocji. jaką rolę odgrywają (tranches de vie. dramatu realistycznego autentycznymi przedmio- tami. Oceń postawę warstwy chłopskiej wobec – rodzaj stylizacji językowej. Wymień i krótko scharakteryzuj bohaterów dramatu pochodzących z warstwy chłopskiej. sceny: 9. wspólnego narodowego dobra. Przedstaw ich stosunek do: a) szlachty (akt I. przywołane postaci kto przywołuje sens przywołania i wydarzenia z przeszłości Król Piast Bartosz Głowacki i kosynierzy Jakub Szela i rabacja galicyjska 4. scena 1). kolokwializ- w społeczeństwie. Wyjaśnij. sklep. 16). kolokwializ- b) świadomość narodowa (akt II. 7. 25. 18–24). Znajdź w wybranym przez siebie swoją wypowiedź do mowy używanej na co fragmencie dramatu przykład dzień. KOLOKWIALIZACJA (stylizacja potoczna) 7. b) Czepca. 27. c) Jaśka. scena 26. prozaizmów). kolokwializacji i dialektyzacji języka. (konstrukcje niedbałe. c) ludzi z miasta i inteligencji (akt I. zostają maksymalnie zbliżone do mowy potocznej. Odwołaj się do tekstu dramatu i określ świadomość odrębności chłopów. my (czasem nawet wulgaryzmy). niepoprawne składniowo). Laubitza 9. 33. 29). Twórca czerpie z zasobów – do odgrywania podmiotowej roli leksyki tej odmiany języka (np. sceny: 25. mów. polegający na naśladowaniu w tekście języka potocznego. Rozważ. sceny: 1. Wskaż w tabeli. sceny: 25. jaki dokonywał się na przełomie klasycznej akcji na rzecz sekwencji epizodów XIX i XX w. 9. Oznacza również odejście od chłopskiej. »POJĘCIA KLUCZOWE NATURALIZM W DRAMACIE – ujawnia się 5. 31. Opisz proces przemian świadomości didaskalia). sceny: 13. 701329.wsip. aby zbliżyć 8. scena 4). rekwizytami i ubraniami (o czym informują 6.pl Sz .

które graficznie mapa myśli. Patrz też: lekcja 30.. czyli regionalne odmiany języka. – kosyniera w insurekcji kościuszkowskiej. a charakterystyczne dla określonych regionów b) „czarnej legendy” Jakuba Szeli – przywódcy – regionalizmami (np. prezentacja wychodzą z użycia w odmianie ogólnej. W dialektach zostają także (np. atrakcyjna zachowane elementy dawnego języka. który zajmuje się badaniem dialektów. które są Przedstaw dwa oblicza chłopskiej charakterystyczne dla małych obszarów – jednej lub kilku wsi. mieszkaniec Warszawy pójdzie do lasu na jagody. Środki językowe charakterystyczne dla a) „złotej legendy” Bartosza Głowackiego danego dialektu nazywamy dialektyzmami.. DIALEKTYZACJA – szczególny przypadek Muzeum Narodowe.. polegający To nie może być wesele. MODERNIZM 121 ½ TEODOR AXENTOWICZ. Szkolnictwa AS . Dialektyzacja może być przeszłości na podstawie tekstu Stanisława naśladowaniem określonego dialektu lub Wyspiańskiego i różnych źródeł wiedzy korzystać z różnych odmian regionalnych języka historycznej. Laubitza 9.pl Sz . Krakowa – na borówki.wsip. to dialektologia.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. choć obaj będą zbierać te Efekty pracy przedstaw w dowolnej formie same owoce). a mieszkaniec rabacji galicyjskiej z 1846 r. wypowiedź pisemna. W ich Pr ac a domowa obrębie wyróżnia się gwary wiejskie. językoznawstwa. sklep. Uwzględnij tradycje: wsi. plakat. Spójrz na stopy tańczących dziewcząt. KOŁOMYJKA. Warszawa stylizacji środowiskowej. Dział multimedialna). 88-100 Inowroclaw. 1895. W zależności od zasięgu terytorialnego wyodrębnia się różne dialekty. 701329. na naśladowaniu języka ludności wiejskiej z określonego obszaru.

Późniejsza „autorka wybornych powieści dla młodzieży” – najbardziej znane to Paziowie króla Zygmunta i Historia żółtej ciżemki. W rzeczywistości miała zaledwie piętnaście lat i była. sklep. Teksty Rydla. kawiarniach. jak one piękna. ironiczna i wygadana”. narzeczony zmarł jednak na gruźlicę. chętnie się nimi otaczał. tłumacz (z greki i łaciny).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Jako pierwszy spośród młodopolskich artystów ożenił się z chłopką. ZOSIA – Zofia Pareńska. HANECZKA – Anna Rydlówna. „cięta. poświeciła się religii i filantropii. dziennikarz związany z krakowskim dziennikiem „Czas”. z domu Mikołajczykówna. W dobie Wesela był „na szczycie rozgłosu poety”.pl Sz . późniejsza żona Tadeusza Boya-Żeleńskiego. była zaręczona. bywał w teatrach. Jej portret namalował w 1905 r. Szkolnictwa AS . „dość bezbarwna”. Znał wszystkich liczących się wówczas artystów. jak pisze Boy. córka żydowskiego karczmarza z Bronowic. Z jednym z nich. którą nadał jej w dramacie Wyspiański. uformowanej wokół Stanisława Przybyszewskiego. wzbogacony o informacje z kompendium Rafała Węgrzyniaka Encyklopedia „Wesela”. PANNA MŁODA – Jadwiga Mikołajczykówna. także malarza. W dorosłym życiu. W chwili ślubu miała zaledwie szesnaście lat. na towarzyskich przyjęciach. W jego domu odbyło się przedstawione przez Wyspiańskiego wesele. NOS – Tadeusz Noskowski. Ewentualnie kombinacja Noskowskiego i Stanisława Czajkowskiego. a także w okresie największych sukcesów towarzyskich. GOSPODARZ – Włodzimierz Tetmajer. MARYNA – Maria Pareńska. a jego chłopomania była postrzegana jako ostentacyjna i nieszczera. RADCZYNI – Antonina Domańska. Jego spisane po latach wspomnienia. opowiadał o królach polskich”. Wykształcona i oczytana. córka lekarza. Obaj należeli do kręgu cyganerii krakowskiej. z domu Mikołajczykówna.wsip. POETA – Kazimierz Przerwa-Tetmajer. poeta. malarz (autor głównie wiejskich scen rodzajowych). według słów Boya. PLOTKA O WESELU TADEUSZ BOY-ŻELEŃSKI (1874–1941) – z wykształcenia lekarz. Mąż Marysi Wojciech Suseł (w dramacie Wojtek) zmarł po roku małżeństwa. beznadziejnie w niej zakochany Witold Wojtkiewicz (była już wtedy żoną profesora medycyny). Anną Mikołajczykówną (1890). 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Po ślubie Rydel rozpoczął intensywną edukację żony: „czytywał jej swoje wiersze i dramaty. Siostra Anny i Jadwigi. „taktowną i rozsądną towarzyszką człowieka i artysty”.. malarz. żona profesora medycyny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Stała się. flirtował. że Tetmajer był „admirowany przez czytelniczki”. MARYSIA – Maria Susłowa. siostra Lucjana Rydla. Jak stwierdził Boy: „snuło się [. Postaci kobiece na jego obrazach często mają jej rysy.122 MINIPRZEWODNIK.. jakie rozgrywały się w młodopolskim Krakowie. Jak pisał Boy-Żeleński: „Osiadłszy w Bronowicach. RACHELA – Józefa (Pepa) Singerówna. Rówieśnica i przyjaciółka Zosi. doświadczywszy nieszczęśliwej miłości. młodsza siostra Anny. siostra Zofii.] koło niej jakieś fatum śmierci”. DZIENNIKARZ – Rudolf Starzewski. który reprezentował program ideowy konserwatywnego ugrupowania stańczyków. co wywołało wówczas skandal rodzinny i towarzyski. pełne humoru i łagodnej ironii. przyrodni brat Włodzimierza. Boy podkreśla. Poniżej przedstawiamy podany przez Boya klucz biograficzny postaci dramatu. Zdaniem Boya „był w kołach artystów w Krakowie figurą po trosze komiczną”. GOSPODYNI – Anna Tetmajerowa. 701329. sprawne językowo i warsztatowo. została upozowana w dramacie na odrobinę znudzoną dekadentkę. Laubitza 9. Ludwikiem de Laveaux (czytaj: lawo). Małżeństwo Rydlów okazało się szczęśliwe. Później Singerówna zaczęła żyć według kreacji. był świadkiem i nieocenionym kronikarzem wydarzeń. Tetmajer zżył się ze wsią najzupełniej po bratersku”. rozmawiał z nimi. pokazują żywych ludzi z ich codziennymi problemami i słabościami. często pozowała malarzom. pochodził ze szlachty. Felieton Plotka o „Weselu” ukazał się w 1922 r. grzeszyły wielosłowiem. dramaturg. PAN MŁODY – Lucjan Rydel.

dla kultury. szane małżeństwa (np. mocy” i kolorowe piękno. u nas świadomość narodowa tej war- głównie o pochodzeniu szlacheckim (patrz: stwy pojawiła się później). polska inteligencja miała poczucie misji przywódczej. których chłopi masowo nie poparli. i ukraińskiej. denckie poczucie kryzysu kultury wysokiej literatury oraz sztuki polskiej. wymarzony. Jan Kaspro- czy Pan Twardowski Ludomira Różyckiego). Przejawami chłopomanii były nie tylko mie- ciwwagę dla nowoczesnej cywilizacji miasta. nawet nietzscheańską (czytaj: niczeańską) „wolę mantycznej fascynacji ludowością. nacji wsią.. 22 Relacje między inteligencją a ludem w Weselu Ukształtowana w XIX w. MODERNIZM 123 Sen. Pragnęła zgody narodowej. Laubitza 9. by wyrównać wie. rosyjskiej – w chłopach zobaczono witalizm. Święto wiosny Igora Strawińskiego zasilali szeregi inteligencji (np. Stanisława Wyspiańskie- nych dziełach artystycznych (np. • kulturowa moda. Włodzimierza Tetma- Chłopomania znalazła swój wyraz w licz. jej mieszkańcami i folklorem. jak bardzo te marzenia rozmijały się z rzeczywistością.. niechlubny czas Wiedzieć więcej. zdrowie. malarstwo go). • poczucie misji narodowego uświadomienia ku oraz zmierzchu znaczenia ziemiaństwa chłopów. lecz także bezinteresowna działalność Stanisława Wyspiańskiego czy Włodzimie.pl Sz . Europy. będąca reakcją na deka- znamienna na początku XX w. muzyka.wsip. bajka. literackich (np. • idealistyczne pragnienie. Na  Skalnym Podhalu jednostkom z  warstwy chłopskiej zdobyć Kazimierza Przerwy-Tetmajera) i muzycz. Anna Kare.. 125). go Sewera Maciejowskiego). Józef Jedlicz). wicz czy młodopolscy poeci: Władysław Or- a także w nauce (np. Szkolnictwa AS . MŁODOPOLSKA CHŁOPOMANIA XIX w. • pamięć przegranych powstań narodowych obraz solidarnego społeczeństwa. Wesele Stanisława Wyspiańskiego mówi o tym. wykształcenie. granie. 88-100 Inowroclaw. Słownik gwar polskich kan. jera. idealistów (np. pisarza i społecznika Ignace- rza Tetmajera). która pozwoliłaby myśleć w realnych kategoriach o odzyskaniu niepodległości.. 701329. Lucjana Rydla. ubrani w  sukmany kosynierów dopełniali lowiekowy rachunek krzywd społecznych. którzy wciąż odczuwali słabą więź funkcję elity społecznej zaczęła pełnić wy. choć daleki przecież od prawdy. W efekcie wykształceni chłopi nych (np. która pozwalała nina Lwa Tołstoja. Istotne miejsce dla chłopów to 1846 i 1863 r. s. sklep.. waną wieś traktowano jako pozytywną prze. chłopski ruch w  wyobrażeniach inteligencji zajmowała polityczny marginalizowała ordynacja do sej- chłopomania (ludomania) – postawa fascy. Wobec kryzysu dawnego feudalnego porząd. Idealizo. z Polską (inaczej niż w innych państwach kształcona na uniwersytetach inteligencja.. W Galicji chłopskich Jana Karłowicza). Przyczyny młodopolskiej przedstawicieli zapraszano również do wspól- fascynacji wsią były złożone: nego świętowania wydarzeń historycznych.. mu galicyjskiego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. stanowiąca kontynuację ro.

jak Dziennikarz rozumie rolę środowisk opiniotwórczych (akt I. Pan Młody (akt I. sceny: 9. 24. d) akt I. scena 12). akt III. Porównaj dwa obrazy polskiego wesela: z Pana Tadeusza Adama Mickiewicza i z dramatu Stanisława Wyspiańskiego. scena 2). sceny: 17. sceny: 8. sceny: 2.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Dziennikarz (akt II. Gospodarz (akt I. Pan Młody. c) akt I. sceny: 9. sceny: 1. 22. 8). Szkolnictwa AS . 2. spontaniczność uczuć akt I. 701329. Młody scena 17 6. b) malarstwo wobec rzeczywistości: Poeta. co jest wyobrażane? kto sobie wyobraża? miejsce w tekście akt I. 13 przez kolorowy świąteczny strój Pan Młody akt I. 7. Pan akt I.pl Sz . scena 19. 18). Odwołaj się do realistycznych scen dramatu i omów. scena 24 fizyczne piękno. scena 30. 19. Przedstaw ich krótkie charakterystyki. Określ. scena 13. scena 19. b) akt II. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 4. 31. Pr ac a domowa 1. akt 2. sceny: 7. scena 8). scena 18. scena 1. 3. dlaczego według Wyspiańskiego inteligencja nie potrafi odegrać rzeczywistej roli przywódczej w społeczeństwie. akt III. Weź pod uwagę następujące zagadnienia: a) rola poezji: Poeta. sceny: 3. Wymień bohaterów dramatu należących do inteligencji. c) postawa cyganerii artystycznej: Nos (akt II. sceny: 25. Laubitza 9.wsip. scena 20 szczerość. 10. akt III. 9. 12.124 Polecenia do c ałego dr amatu 1. Z jakich powodów Gospodarz nie sprawdził się jako potencjalny przywódca zbiorowości? Odwołaj się do scen realistycznych z aktu III. 23. Podaj przyczyny braku porozumienia między inteligencją a chłopami z dramatu Wyspiańskiego. a) akt I. akt III. 4. akt III. akt III. jak inteligencja wyobraża sobie relację sztuka–życie. sklep. 2. 7. 36. Wyjaśnij. według Wyspiańskiego. akt III. 36. Na czym polega. 30. Przedstaw inteligenckie wyobrażenia chłopów oraz wsi polskiej i uzupełnij tabelę. słabość elit? 5. podkreślane akt I. sceny: 10. 10 Dziennikarz. wykorzystaj wskazane fragmenty Wesela.

¼ Kadr z filmu WESELE. (zjadliwy tekst publicystycz. w cieszącej się lojalizm. Ich program i społecznego. nością) polityczną i kultural. w Galicji i unikanie narodo. W skład na”. wych reform politycznych nie oceniała przeszłość. Sięgnijcie do różnych źródeł wiedzy. za losy kraju powinna zasada liberum veto.. wytykała Polakom skłon- ną Galicji ukazała się Teka wowyzwoleńczych zrywów. nawet wbrew woli Szujski (historyk) i Stanisław Kościół katolicki jako większości społeczeństwa. nazywanych odtąd przejąć „warstwa historycz. w XIX w. instynktu państwowego. w liberum conspiro (czytaj: ugrupowania wchodzili ni. 1973 Dwa światy...pl Sz .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. Andrzej Wajda.in. MODERNIZM 125 3. sklep. Inspirowana stańczyków stały się zakładał proaustriacki przez nich tzw. rozumiane jako m. Stańczycy postrzegali i walki. w tym internetu. czyli ludzie wykształce. krakowska „Przegląd Polski” i „Czas”. Laubitza 9. W 1869 r. Szkolnictwa AS . Koźmian (reżyser i krytyk podstawę ładu moralnego Prasowymi organami teatralny). prawo do konspiracji (historyk literatury). kami pełnej demokracji: ich Największe zło przeszłości ny) będący głosem ideowym zdaniem odpowiedzialność to według stańczyków konserwatystów krakow. ność do anarchii i brak Stańczyka – pamflet Stańczycy nie byli zwolenni. Stanisław Tarnowski ciążących na nich obowiąz. politykę stopnio. 88-100 Inowroclaw. Józef ków. szkoła historyczna krytycz- sporą autonomią (niezależ. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Młodopolska chłopomania. reż.wsip. zmieniła się stańczykami. W kilkuosobowych grupach opracujcie prezentacje multimedialne. 701329. Tworzenie własnego tekstu Wspólna przeszłość – łączy czy dzieli? Na przykładzie Wesela Stanisława Wyspiańskiego określ rolę historii w zbiorowej pamięci społecznej. która skich. które się nie znają i które się nie rozumieją. światli i świadomi konspiro). w których dokładniej przedstawicie to zjawisko.

] chadzam boso. obrazki. kłam. co się nie lubią. z gołą głową. akt II: Chochoł akt II: Gospodarz do Gości z miasta Szkolnictwa AS . pany.] chłop potęgą jest i basta. farbowany fałsz. podłość. ino na wsi jesce dusa. Trza być w butach na weselu. pod spód więcej nic nie wdziewam. szable. akt II: Gospodarz do Gospodyni Myśmy wszystko zapomnieli! akt I: Gospodarz i Pan Młody [.. swoi. akt II: Stańczyk do Dziennikarza akt I: Gospodarz do Poety Masz tu kaduceus polski. [. ale Świętości nie szargać..] a ot.. akt II: Chochoł akt I: Dziennikarz do Czepca Wyście sobie. akt I: Pan Młody do Racheli ale Świętości nie szargać: [.... byle polska wieś zaciszna.pl Sz .] historia wesoła.] a tu pospolitość skrzeczy [. co się w serce wbiły. SŁAWNE CYTATY Z WESELA Cóż tam panie w polityce? Co się komu w duszy gra. biczem własne smagać ciało. duza scęścia. a miałem blisko z miastowymi to dziś krucho. co z nas pozostało: Kto mnie wołał. czy to kapcan. boście som tu jakoś wraz. akt I: Panna Młoda do Pana Młodego akt II: Stańczyk do Dziennikarza No. [. Z daleka.wsip. godła. tam to brzydzij. Czego chciał. a ogromnie przez to smutna.] mąć nim wodę. szopka. co jest serce targać akt I: Żyd do Pana Młodego gwoźdźmi.126 MINIPRZEWODNIK. Laubitza 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. plwać na zbrodnie. Chińcyki trzymają się mocno!? Co kto w swoich widzi snach: akt I: Czepiec do Dziennikarza czy to grzech. podłe maski. akt I: Radczyni do Kliminy własne trwogi.. mąć. pany: akt I: Czepiec do Poety cały świat zaczarowany. własne brudy.. Domek mały. kosy. Polska. tylko że my jesteśmy tacy przyjaciele. akt I: Poeta do Gospodarza akt II: Stańczyk do Dziennikarza [. bo trza.. lżyć złej woli. i wybrałem Weselisko. zbrodnie. czy to pan. chłopy. sny. akt I: Poeta do Gospodarza akt II: Poeta do Pana Młodego [. chłopy.] w oczach naszych chłop urasta do potęgi króla Piasta! Polska to jest wielka rzecz. akt II: Wernyhora do Gospodarza akt I: Czepiec do Gospodarza i Poety Weź pan sobie zonę z prosta: Orły. byle polska wieś spokojna. a my sobie. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. to boli. czy to śmiech. zanadto dobrze znam. znam. Niech na całym świecie wojna. chata skąpa: Każden sobie rzepkę skrobie. 701329. aby święte były. własne łzy.. małe kosta. od razu się lepiej miewam. Polska to wszystko hołota [.. na Wesele przyjdzie w tan. co się z fantazyją rusa.. sklep. lalki... Znam ja...] akt I: Gospodarz do Pana Młodego akt II: Hetman do Pana Młodego Tu ta ładniej.

realizacją architektury domy według projektów zapoczątkowany przez w stylu zakopiańskim była Witkiewicza i jego Stanisława Witkiewicza willa Koliba w Zakopanem. chamie. ino granie. Domy w Nałęczowie i willa Zacisze inspiracje z ludowej w tym stylu mieli m. chyćcie broni!! Czeka was WAWELSKI DWÓR!!!!! akt III: Jasiek WIEDZIEĆ WIĘCEJ..pl Sz .?! akt III: Jasiek Hej hej. Laubitza 9.. MODERNIZM 127 Panowie. a zwieńczenia okien ¼ WILLA POD JEDLAMI w Zakopanem zaprojektowana przez STANISŁAWA WITKIEWICZA w 1897 r. jakeście som. Chopin gdyby jeszcze żył. Podhalem – np. To jeden z najpiękniejszych i największych domów w stylu zakopiańskim. 88-100 Inowroclaw. Inteligencja w architekturze był styl („słoneczka”). Pierwszą polska zaczęła wznosić zakopiański.. 283) i tu powstał tomik jej wierszy Niebieskie migdały. 701329. XX w. kontynuatorów także poza i na przełomie XIX i XX w. Artysta czerpał Stylu Zakopiańskiego. Karol biskupa luterańskiego architektury Podhala oraz ze Szymanowski (willa Atma Juliusza Burschego (czytaj: sztuki secesji. zakopiańskim mają wysoką kamienną podmurówkę. chamie. ściany z drewnianych belek (płazów). Domy w stylu w Zakopanem) i Jan burszego) w Wiśle. róg huka po lesie. czapkę z piór. nic nie słysom. Poety ostał ci sie ino sznur.in. bracia. spadziste dachy kryte gontem. jeźli nie pójdziecie z nami. złoty róg.wsip. Typowo polskim zdobione listwami Kasprowicz (willa Harenda modernistycznym stylem przybijanymi promieniście w Zakopanem). „Chata” uznany za polski styl obecnie siedziba Muzeum Stefana Żeromskiego narodowy. ukończona w 1893 r. chyćcie koni! chyćcie broni. Miałeś. Pana Młodego. ino granie. akt III: Czepiec do Gospodarza. sklep. to my na was – i z kosami! czapkę wicher niesie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Toby pił.. akt III: Chochoł do Jaśka akt III: Nos Nic nie słysom.. miałeś. akt III: Poeta jakieś ich chyciło spanie. ostał ci sie ino sznur. A to Polska właśnie. Maria Pawlikowska- -Jasnorzewska (patrz: s. Szkolnictwa AS . Mieszkała w nim w latach 20.

pl Sz . pogłębiające i dopełniające rozpoznane przez nas znaczenia warstwy dosłownej (realistycznej) utworu. 701329. sklep. pojawiający się na poziomie rekwi- Dramat symboliczny to typ dramatu. Konstrukcja czasu i przestrzeni jest najczęściej nych z sobą elementów realistycznych i fanta. DRAMAT SYMBOLICZNY tu symbol. Postaci obydwu dzieł należą do tego samego kręgu narodowej mitologii: to herosi walczący o wolność. Analiza Wesela jako dramatu symbolicznego obejmuje przede wszystkim dialogi postaci realnych z postaciami fantastycznymi w aktach II i III. postaci. Na podstawie tych fragmentów spróbujemy odczytać symboliczne sensy dramatu. 16 marca 1901 r. w którym zytów. artyści i osoby w ludowych strojach. krótki czas stycznych. Zasadniczym środkiem wyrazu jest trwania. Stanisław Wyspiański w zbiorowej świadomości R został spadkobiercą Mickiewicza i Słowackiego. Szkolnictwa AS . świat przedstawiony zbudowany jest z połączo.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Muzeum Narodowe.128 Co się komu w duszy gra… 23 Wesele jako dramat symboliczny W ciągu jednego wieczoru. Poznań Malczewski bezpośrednio inspirował Wyspiańskiego. a także zdarzeń i całych scen. Symbolika błędnego koła zapowiada finałowy taniec w Weselu.wsip. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Dramatyczna intryga znajduje się na » JACEK MALCZEWSKI. BŁĘDNE KOŁO. Inscenizacja Wesela w Teatrze Miejskim w Krakowie uzmysłowiła analogie między tym dramatem a dziełami romantycznymi. 1895–1897. Laubitza 9.. skondensowana – jedno miejsce.

albo też zastąpienie ich nowymi symbo- kłady dramatu symbolicznego wskazuje się lami. Laubitza 9. 88-100 Inowroclaw. Wskaż. która wspólne działanie (np. skiego (Warszawianka. Niebezpieczne dernizm uznał za właściwego twórcę dramatu dla grupy jest zamieranie znaczeń symboli. wojna z zewnętrznym ilustruje emocje bohaterów. dowodzi. Rola symboli wzrasta w sytuacjach zagro- wiązania akcji. silniejszym oddziaływaniu. (choć nie zawsze w sensie religijnym) znacze- niowanego aż do punku kulminacyjnego i roz. dramatów muzycznych (Tristan więzi grupowych. pozwoliła Polakom przetrwać ród) identyfikuje się z integrującymi ją symbo. Jako przy. sów. łeczeństwa mogą być: dla chrześcijan – krzyż.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. twórczość Maurice’a Maeterlincka (czytaj: morisa Przykładami symboli ważnych dla grupy. Wesele. Muzeum Narodowe. (czytaj: lurd). symbolicznego Richarda (czytaj: risiarda) Wagne. skiemu udało się pokazać symbole najistot- cjonalny. nia. ponad sto dwadzieścia lat niewoli. godło. pozara. Na scenę bywa wrogiem. jakimi środkami artysta oddał nastrój smutku i melancholii. stop. Szkolnictwa AS . 701329. Ślepcy. symbole kolektywne. Noc listopadowa) święte miejsca. kiedy potrzebne okazuje się kiego) istotną rolę odgrywa muzyka. Stanisława Wyspiań. powstanie narodowowyzwoleńcze. a wreszcie – do rozpadu i Izolda. w literaturze. CHOCHOŁY. obrona własnego wyznania). że Wyspiań- nie z nimi ma charakter emocjonalny. Trzeba pamię- SYMBOLE KOLEKTYWNE tać. Częstochowa. Pierścień Nibelunga) i teorii Gesamkun. że siła narodowych symboli. wspólnoty.pl Sz . bohaterowie przeszłości. Rzym. drugim planie w stosunku do nastroju. Obok słowa (najczęściej poetyc.wsip. sklep. gdyż w rezultacie prowadzi ono do zaniku ra – autora tzw. Warszawa Obraz ten uważa się za malarskie preludium do dramatu. o świeżym. społeczeństwo. czyli nadanie im nowych sen- różnych sztuk na scenie teatralnej. Jerozolima. spo- meterlęka. żenia wspólnoty. często są im przypisywane uświęcone niejsze dla narodu. MODERNIZM 129 ½ STANISŁAW WYSPIAŃSKI. wprowadzany taniec (czasem pantomima). lami – to tzw. Mo. Wstrząs. Wnętrze). plemię. Lourdes i Leopolda Staffa (Skarb). Potrzebna jest wówczas reinterpre- stwerk (czytaj: gezamkunstwerk). utrwalanych Każda grupa (naród. czyli połączenia tacja symboli. dla narodu – flaga. 1898–1899. np. jaki wywołało Wesele. Utożsamie.

z którą był zaręczony. mordowali ich mieszkańców. Bratobójcza rzeź. sklep. że był człowiekiem inteligentnym. które pojawiają się w II i III akcie Wesela. W wieku 26 lat zmarł w Paryżu na gruźlicę. Jana Kochanowskiego) przekazują. Ważną rolę w genezie Wesela odegrało przedstawienie Snu srebrnego Salomei w teatrze krakowskim w 1900 r. uznawany za proroka. 1841) i Juliusz Słowacki (poemat Beniowski. Dramat Zawisza Czarny napisał Kazimierz Przerwa-Tetmajer. 1892. pozowała mu siostra Jadwigi Mikołajczykówny (Panny Młodej) – Maria (Marysia w dramacie). jeden z trzech najważniejszych sygnatariuszy prorosyjskiej konfederacji targowickiej z 1792 r. a niekiedy nadawał twarzy Stańczyka swoje rysy (np. Był jedną z negatywnych AUTOPORTRET Z PALETĄ .in. Bywał inspiracją dla artystów. Pojawia się – również jako zdrajca – na obrazie Matejki Rejtan (1866). HETMAN – Franciszek Ksawery Branicki (1730–1819). koliszczyznę. wydanego w 1889 r. Bywał w Bronowicach. – buntu chłopskiego. Postać tę dziesięciokrotnie malował Jan Matejko. a Jan Matejko przedstawił sławnego rycerza na płótnie Bitwa pod Grunwaldem (1878).pl Sz . Stał się również patronem politycznego ugrupowania krakowskich konserwatystów. przyjaciel Włodzimierza Tetmajera. wieszcz ukraiński. na służbę rosyjską. którego uczestnicy rabowali dwory ziemiańskie. Hołd pruski. – tzw. WIDMO – Ludwik de Laveaux. Leon Siemieński (Trzy wieszczby. ukraiński lirnik (wędrowny poeta i muzyk).. Jako przywódca rabacji Szela został nagrodzony przez cesarza Ferdynanda I medalem za zasługi dla monarchii. ożenił się z Rosjanką. a jego twarzy nadawał własne rysy.130 MINIPRZEWODNIK. 701329. Wziął udział w bitwie pod Grunwaldem w 1410 r. zahamowała rozwój polskiego powstania narodowego. 1844). a od początku XIX w. Wieszczył również upadek i późniejsze odrodzenie Rzeczypospolitej. Stańczyk. premiera tej sztuki odbyła się w teatrze krakowskim w 1901 r. Stańczyk był symbolem mądrości politycznej. Każda z nich odsyła do kontekstu historycznego i kulturowego. Ukraińców i Litwinów. Tytułowym bohaterem dramatu (nieukończonego. DUCHY W WESELU Wyspiański nazwał postaci fantastyczne. schodząc ze sceny.) uczynił go Juliusz Słowacki. Do literatury wprowadzili go Michał Czajkowski (powieść Wernyhora. a ewentualnie także do biografii realnych postaci. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. malarz. później przeszedł ½ LUDWIK DE LAVEAUX. dramat Sen srebrny Salomei. a liczyli przy tym na zniesienie pańszczyzny przez władze austriackie. 1838). 1840–1846. przywódca rabacji galicyjskiej z 1846 r. dopasowane do bieżących wypadków. Warszawa postaci dramatu Słowackiego Ksiądz Marek. Przepowiedział rzeź szlachty z 1768 r.: Wernyhora. Szkolnictwa AS . 1880–1882). Muzeum Narodowe. Dwukrotnie malował Wernyhorę Jan Matejko(w 1857 i 1883). STAŃCZYK – nadworny błazen dwu ostatnich Jagiellonów z XVI w. hetman wielki koronny. RYCERZ CZARNY – Zawisza Czarny z Garbowa. Mikołaja Reja. a późniejsza legenda uczyniła z niego mędrca. WERNYHORA – Mojsej Wernyhora (zm. zaczęto mu przypisywać kolejne proroctwa. świadectwa z epoki (m. Stał się postacią polskiej zbiorowej pamięci.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 1769 lub 1770). Laubitza 9.wsip.. jednak wkrótce został przymusowo osiedlony na Bukowinie (dziś Rumunia). UPIÓR – Jakub Szela (1787–1862 lub 1866). inspirowana przez Austriaków. 1862. składającej się z trzech równorzędnych narodów: Polaków. „osobami dramatu”. średniowieczny rycerz będący uosobieniem męstwa i innych cnót. zapowiedział swój powrót.

Przedstaw znaczenia. sceny: 11–13) omów rozterki szlacheckiego inteligenta chłopomana.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. nieistniejące w rzeczywistości 4. pozorny jest więc monologiem rozpisanym b) miejsce tradycji w kształtowaniu na głosy. podkowa). postaci nadnaturalne. emocje wobec tej samej sytuacji. c) roli. dlaczego polecenia Wernyhory są mgliste i niekonkretne. W psychologii i w literaturze Wydobądź z niej symboliczne znaczenia wykorzystuje się technikę alter ego egzystencjalne (akt II. W jej wyniku ujawnia się alter ego (łac. czytelnik natomiast respektuje (patrz: lekcja 2. Odwołaj się do rozmowy Dziennikarza DIALOG POZORNY – rodzaj dialogu. w istocie mówiący rozmawia sam ze sobą. cudowne lub budzące grozę. 3. W tym celu: a) wyjaśnij. Laubitza 9. zbiorowej tożsamości.). scena 5). Fantastyka literacka funkcjonuje (akt II. którą widziała większa grupa realnych bohaterów i która pozostawiła po sobie ślad obecności (złoty róg. reprezentujące różne racje czy w Weselu. d) rozważ. ROZDWOJENIE JAŹNI – sytuacja scena 3) i przedstaw dwie motywacje rozszczepienia osobowości człowieka na pojawienia się postaci fantastycznych dwie postaci. jakie niesie postać Wernyhory (akt II. zbiorowość uformowana przez romantyków. b) określ.wsip. Przeanalizuj rozmowę Marysi i Widma. jakiej od poety i poezji oczekuje dzięki której osiągane są cele artystyczne. jakie kompleksy ludu polskiego ujawnia dialog Dziada i Upiora (akt II. 701329. – inny ja) podmiotu 2. 6. prawo autora do tworzenia tego rodzaju fikcji. które Wernyhora wydaje Gospodarzowi. scena 9) określ postawę na zasadzie swoistej umowy pisarza modernistycznego artysty wobec: z czytelnikiem: pisarz przypisuje niezwykłym a) dylematów moralnych. jaźni przybiera postać dialogu pozornego. dlaczego Wernyhora jest jedyną z postaci fantastycznych. c) rolę konserwatystów krakowskich w którym w świat przedstawiony wkraczają w życiu zbiorowości. sklep. 88-100 Inowroclaw. scena 24). – „drugie ja”. Wskaż. Na podstawie dialogu Poety i Rycerza pozaliterackiej. 7. jakie zbiorowe oczekiwania personifikuje ta postać. rozumieją oni: rozpatruje różne punkty widzenia. FANTASTYKA – typ obrazowania literackiego. jak w którym odbiorca jest tożsamy z nadawcą. i Stańczyka (akt II. Szkolnictwa AS . scena 7) i wyjaśnij. MODERNIZM 131 Polecenia do c ałego dr amatu »POJĘCIA KLUCZOWE 1.pl Sz . scena 15). Dialog a) ideał solidarnego społeczeństwa. Przywołaj do projektowania stanów uczuciowych bohaterów i rozstrzygania problematycznych znany ci romantyczny kontekst literacki tej kwestii. Odnieś się do słów Chochoła (akt II. W dramacie prezentacja rozdwojenia rozmowy. tworom status realny i przedstawia ich zachowania w związkach przyczynowo- b) nietzscheańskiego ideału nadczłowieka -skutkowych. 5. Na podstawie rozmowy Pana Młodego i Hetmana (akt II. c) spróbuj zrekonstruować polecenia.

Porównaj obrazy narodu z tekstów romantycznych (III część Dziadów Adama Mickiewicza. Zestaw – w tabeli lub za pomocą mapy myśli – scenę chocholego tańca z obrazami Błędne koło Jacka Malczewskiego i Chochoły Stanisława Wyspiańskiego.wsip. a następnie przygotujcie podobny opis do współczesnej inscenizacji Wesela. rekwizyt kontekst znaczenie symboliczne chochoł złoty róg czapka z pawich piór złota podkowa kosa postawiona na sztorc 9. Wyniki pracy przedstawcie na forum klasy. 12. 11. w którym występują.132 8. 3. i zinterpretuj ich znaczenia. oraz dodajcie nowe – w celu wzmocnienia aktualności wymowy sztuki. Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Tworzenie własnego tekstu W jaki sposób historia i legendy historyczne służą mówieniu o współczesności i przyszłości narodu? Rozważ zagadnienie w nawiązaniu do Wesela Stanisława Wyspiańskiego. Szkolnictwa AS . Wyciągnij wnioski. 2. a następnie wskaż kontekst. Powróć jeszcze raz do centralnego problemu dramatu: na podstawie scen realistycznych i fantastycznych oceń stan świadomości narodowej Polaków na przełomie XIX i XX w. Zwróćcie uwagę na stworzenie odpowiedniego nastroju.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Zinterpretuj symbolikę finałowego chocholego tańca. Uzupełnij tabelę.pl Sz . Wyszukaj w dramacie najważniejsze symboliczne rekwizyty. Przedstaw w formie prezentacji multimedialnej symbolikę polskich tańców: poloneza w Panu Tadeuszu i chocholego tańca w Weselu. Laubitza 9. Pr ac a domowa 1. Przygotujcie w grupach inscenizację wybranego fragmentu z aktu II Wesela. Przeanalizujcie opis dekoracji zamieszczony przed I aktem dramatu. sklep. które uznacie za czytelne dla współczesnych Polaków. 701329. Obejrzyjcie i oceńcie inscenizacje przygotowane przez inne grupy. 10. Grób Agamemnona Juliusza Słowackiego) oraz z Wesela Stanisława Wyspiańskiego. Zachowajcie te symbole.

MODERNIZM 133

24
Gdzie pan znalazł tak
doskonałego scenarzystę?
Ekranizacja Wesela
W zamiarze reżysera film oparty na fabule Wesela Stanisława Wyspiańskiego nie był jedynie
prostą ekranizacją młodopolskiego arcydzieła. Andrzej Wajda, znany ci już jako reżyser spektaklu
teatralnego Makbet, chciał pokazać prawdę o kondycji polskiej inteligencji – grupy społecznej,
która od czasów Żeromskiego i Wyspiańskiego miała poczucie społecznej misji. Jednocześnie
reżyserowi udało się stworzyć dzieło uniwersalne, czytelne także dla niepolskiego widza. „Gdzie
pan znalazł tak doskonałego scenarzystę?” – zapytał Andrzeja Wajdę po obejrzeniu filmu wybitny
reżyser amerykański Elia Kazan [m.in. Na wschód od Edenu z Jamesem Deanem (czytaj: dinem),
Tramwaj zwany pożądaniem z Marlonem Brando].

½ Kadr z filmu WESELE, reż. Andrzej Wajda, 1973;
Artur Młodnicki jako Wernyhora
W inscenizacjach teatralnych Wesela Wyspiańskiego
Wernyhora jest upodabniany do wizerunku z obrazu
Matejki – ma długą brodę i chłopską sukmanę.
Wernyhora Wajdy ma wąsy i nosi szary mundur
legionów polskich z okresu I wojny światowej:
przypomina Józefa Piłsudskiego. Reżyser nie
apoteozuje polskiego przywódcy, pokazuje jedynie,
że Piłsudski wszedł w przygotowaną rolę. Cały
XIX w. Polska czekała na Wodza, więc go dostała....

¼ KAZIMIERZ SICHULSKI, JÓZEF PIŁSUDSKI, karykatura,
1915, Muzeum Tatrzańskie im. dr. Tytusa Chałubińskiego,
Zakopane
Symbole Wyspiańskiego bywały przypisywane
Piłsudskiemu już przez jego współczesnych.
Kazimierz Sichulski był legionistą, towarzyszem
broni Piłsudskiego.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

134

WPROWADZENIE DO ANALIZY W Weselu wystąpili wybitni aktorzy polskiego
Film Andrzeja Wajdy, realizowany jesienią kina i teatru: Andrzej Łapicki (Poeta), Daniel
1972 r., na ekrany polskich kin wszedł w stycz- Olbrychski (Pan Młody), Wojciech Pszoniak
niu 1973 r. Reżyser w swej adaptacji postawił (Dziennikarz), Franciszek Pieczka (Czepiec),
na realizm miejsca i szczegółu. Sfilmowane Ewa Ziętek (Panna Młoda), Maja Komorow-
zdarzenia rozgrywają się w autentycznej sce- ska (Rachela), Izabela Olszewska (Gospody-
nerii Bronowic (dzielnicy Krakowa, w czasach ni), Marek Perepeczko (Jasiek). Piosenkę
Wyspiańskiego była to podkrakowska wieś), Chochoła zaśpiewał Czesław Niemen, będą-
w „Rydlówce”, w realiach z epoki (krakowskie cy wówczas u  szczytu kariery muzycznej.
stroje biesiadników). Scenariusz przygotował Film, powszechnie uznany przez krytykę
Andrzej Kijowski – pisarz, eseista, scenarzysta. za dzieło wybitne, był wielokrotnie nagradza-
Zdjęcia wykonał Witold Sobociński – pierwszy ny zarówno w Polsce (Złota Kamera za naj-
z rodziny znakomitych operatorów, który re- lepszy film roku 1973), jak i za granicą (Srebr-
alizował później m.in. filmy Romana Polań- na Muszla na Międzynarodowym Festiwalu
skiego (Frantic, Piraci). Filmowym w San Sebastián w 1973 r.).

Polecenia do analizy
W trakcie oglądania filmu:
1. Wynotuj miejsca, w których rozgrywają się zdarzenia.
2. Wypisz najbardziej charakterystyczne cechy wystroju wnętrz.
3. Bohaterów przyporządkuj – na podstawie stroju, wyglądu i sposobu mówienia
– do odpowiednich grup społecznych (inteligencji lub chłopów).
4. Wypisz postaci fantastyczne i rekwizyty
symboliczne, które pojawiają się w filmie. »POJĘCIA KLUCZOWE
ADAPTACJA FILMOWA (łac. adaptare
5. Zwróć uwagę na różnice w montażu – przystosować) – przeróbka dzieła
pierwszej i drugiej części filmu. literackiego ze względu na zmianę sposobu
rozpowszechniania, czyli przetłumaczenie go
6. Wypisz te sceny filmu, w których istotną
na język kina. Adaptacja może być wierna
rolę odgrywa muzyka. (ekranizacja) lub swobodna.
Po obejrzeniu filmu: KADR – pojedyncza klatka taśmy filmowej;
również skomponowany obraz fotograficzny,
1. Uporządkuj miejsca, w których rozgrywa- filmowy lub telewizyjny.
ją się zdarzenia, według kryterium: MONTAŻ FILMOWY – zabieg łączenia
przestrzeń zamknięta – przestrzeń otwarta. poszczególnych kadrów, scen, sekwencji
w cały film.
2. Wyjaśnij, jaką funkcję pełni cięty,
SOUNDTRACK (ang.; czytaj: sandtrak), inaczej
dynamiczny montaż pierwszej części filmu
ścieżka dźwiękowa – zapis motywów
w zestawieniu ze spokojnym, płynnym i utworów muzycznych, które pojawiają się
montażem części drugiej. w filmie.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 135

3. Jaką rolę odgrywa muzyka (soundtrack) w kształtowaniu symbolicznych znaczeń obrazów?
4. Odczytaj symbolikę rekwizytów.
5. Określ, jaką rolę odgrywają postaci fantastyczne.
6. Przedstaw wyłaniający się z filmu obraz warstwy chłopskiej i inteligencji.
7. Dokonaj oceny obu warstw społecznych – weź pod uwagę, jak zostały przedstawione
w filmie Wajdy.
8. Odwołaj się do wybranych scen i wyjaśnij, dlaczego nie jest możliwe pełne
porozumienie między różnymi grupami społecznymi.

Pr ac a domowa
1. „Każda epoka ma takie wesele, na jakie zasługuje”. Odwołaj się do wypowiedzi Artura
Sandauera (krytyka literackiego, wybitnego znawcy literatury XX w.) i porównaj dwa
filmowe obrazy rzeczywistości polskiej – Andrzeja Wajdy (Wesele, 1973) i Wojciecha
Smarzowskiego (Wesele, 2004). Zwróć uwagę na:
a) przekrój społeczny zaproszonych gości, grupy społeczne i zawodowe, jakie reprezentują,
b) sposób pojmowania zabawy,
c) charakter emocji, jakie ujawniają się między ludźmi,
d) znaczenia symboliczne, w tym ocenę stanu świadomości społeczeństwa.
2. W kilkuosobowych grupach
zaprojektujcie plakaty do ekranizacji
lub inscenizacji Wesela.
Wykorzystajcie symbole z dramatu
Wyspiańskiego. Prace zaprezentujcie
na forum klasy, a następnie wspólnie
wybierzcie najciekawszą propozycję.

¼ ANDRZEJ PĄGOWSKI, plakat
do inscenizacji WESELA, Teatr Śląski
w Katowicach, 2007
Każda inscenizacja Wesela Stanisława
Wyspiańskiego staje się kulturalnym
wydarzeniem, które inspiruje dyskusje
nad współczesnym stanem świadomości
narodowej i patriotyzmem w polityce
czy w życiu codziennym. Zachowując
oryginalny tekst dramatu, reżyserzy
aktualizują wymowę symboli. W tym
przypadku biały orzeł w czapce Stańczyka,
ze sznurem (po złotym rogu) na szyi, nosi
w klapie znaczek Solidarności, wizerunek
Matki Boskiej Częstochowskiej
i emblemat Unii Europejskiej. Jak
rozumiesz to zestawienie?

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

136

Pańskiego gniewu dzień

25 Ekspresjonizm
w poezji
i malarstwie
Od czasów romantyzmu indywidualny wyraz autora w dziele został uznany za podstawową
R dyrektywę dla twórców. Wyrażanie emocji i doświadczeń artystów stało się celem ich twórczości.
Ekspresja przeżyć podmiotu służyła także jako środek do przedstawienia uniwersalnych ludzkich
spraw, w szczególności egzystencjalnych i społecznych. Na lekcji przyjrzymy się literackim
i plastycznym przykładom modernistycznego kierunku artystycznego, który zyskał miano
ekspresjonizmu.

EKSPRESJONIZM W LITERATURZE nieskrępowaną duchowość i emocjonalność.
Ekspresjonizm (łac. expressio – wyrażanie) Przedstawienie jednostki służyło prezentacji
w literaturze to kierunek artystyczny, który prawd ogólnoludzkich.
powstał pod koniec XIX w. w  Niemczech. Poezja ekspresjonistyczna charakteryzowała się
Miał dać artystyczny wyraz twórcy, przedstawić emocjonalnym, subiektywnym ukazaniem
projekcję jego psychiki i osobowości: emocji, świata, silnym napięciem uczuć i dynamiką
wyobraźni, wizji, snów, a nawet halucynacji. przedstawienia. Zawarte w niej literackie obra-
W przeciwieństwie do naturalizmu i impre- zy były skomplikowane, ułożone kalejdoskopo-
sjonizmu ekspresjonizm był skoncentrowany wo, często pozbawione logiki i powiązane na
na wnętrzu podmiotu, a nie na zewnętrznym zasadzie skojarzeń. Artyści reprezentujący ten
świecie. Twórcy ekspresjonistyczni intereso- kierunek sięgali po wyraziste środki obrazowa-
wali się zwłaszcza ludzkim losem, cierpieniem nia, m.in. kontrast (dźwiękowy i kolorystyczny),
i konfliktami etycznymi, które wyrażali bez hiperbolę, oksymoron. Korzystali także z sym-
ograniczeń estetycznych i obyczajowych, „pod- boli w funkcji ekspresjonistycznej, które miały
niesionym głosem”, nierzadko w tonacji krzy- odzwierciedlać stan duszy piszącego. Poeci
ku. Inaczej bowiem niż symbolizm, ekspre- tego nurtu chętnie stosowali wiersz wolny.
sjonizm był zorientowany etycznie (a  nie
estetycznie), poszukiwał odpowiedzi na pyta- GENEZA
nie unde malum? (skąd zło?) i często odwoły- Na „Hymny” Jana Kasprowicza składają się
wał się do inspiracji manichejskich (patrz: utwory z dwu tomów poetyckich: Ginącemu
pojęcia kluczowe). światu i Salve Regina. W skład pierwszego tomu
Ekspresjoniści podkreślali wartość wolności wchodziły takie utwory, jak: Dies irae (patrz:
i sprzeciwiali się wszelkim formom opresji, Wprowadzenie do lektury, s. 137), Salome, Święty
które znajdowali zwłaszcza w świecie tradycyj- Boże, Święty Mocny i Moja pieśń wieczorna. Dru-
nych norm i mieszczańskiego społeczeństwa. gi tom tworzyły tytułowy utwór Salve Regina,
Dlatego też często wyrażali bunt wobec mate- a także Hymn św. Franciszka z Asyżu i Judasz.
rialnych praw świata, przeciwstawiali im Zbiory te uznaje się za jedne z  pierwszych
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 137

DIES IRAE
w Europie przejawów ekspresjonizmu w lite-
raturze. „Hymny” powstały w  trudnym dla XIX XX XXI
Kasprowicza czasie rozpadu jego drugiego mał-
żeństwa (patrz: Autor, s. 96). 1901 r.

WPROWADZENIE DO LEKTURY
Dies irae (czytaj: ire; łac. – dzień gniewu) jest katastrofy), ale także do Księgi Psalmów,
drugim w kolejności utworem z „Hymnów”. Księgi Rodzaju, i Ewangelii. Całość przedsta-
Kasprowicz zapożyczył tytuł ze średnio- wienia jest spajana przez obraz Sądu Osta-
wiecznego hymnu kościelnego. Obszerny, tecznego, w który artysta wplótł wizerunek
zawierający prawie 450 wersów tekst wyraź- Jezusa na krzyżu. Kluczowymi postaciami
nie nawiązuje do motywów biblijnych, utworu są bohaterowie biblijni: Jezus, Adam
przede wszystkim do Apokalipsy świętego i Ewa, a także szatan. Utwór zawiera partie
Jana (w przedstawieniu totalnej, kosmicznej refleksyjne i opisowe.

Jan Kasprowicz
Dies irae (fragment)
Gatunek
Czym jestem wobec Ciebie, ja, com z rajskich włości1 Tytuł cyklu – „Hymny” – jest
nazwą stanowiącą określenie
zabrał z sobą, wygnaniec, tę łamiącą winę gatunkowe wierszy składają-
i teraz ginę, cych się na zbiór. Tytuły
poszczególnych utworów
od Wschodu do Zachodu tułacz nieszczęśliwy, nawiązują wyraźnie
[5] pod nieuchronnych wyroków do średniowiecznych
w początkach dnia i nocy wzniesionym obuchem2?! HYMNÓW kościelnych.
Poematy zawarte w cyklu
Stopę swoją złożyłeś na pokoleń grzbiecie posiadają charakterystyczne
i sądzisz! Kyrie elejson!3 cechy tego gatunku: wyraz
uczuć społeczności, a nawet
Płaczów i jęków słuchasz niesłyszącym uchem ludzkości w ogóle, podniosły
[10] i sądzisz! Kyrie elejson! nastrój, modlitewne zwroty
do Boga. Utwory te stanowią
Na mękę wieków patrzysz niewidzącym okiem zarazem dyskusję z hymniczną
i sądzisz! Kyrie elejson! tradycją literacką – ze względu
na pojawiające się drastyczne,
Niewiasta z rozpaczliwym krzykiem rodzi dziecię, a nawet turpistyczne
Ty duszę jego grzechu oblewasz hyzopem4 obrazowanie, erotyzm
[15] i sądzisz! Kyrie elejson! i zmysłowość przedstawienia,
a także elementy bluźnierstwa
Wichr idzie po rozdrożach westchnieniem głębokiem, i buntu wobec Boga.
ku Twojej wyży
modlitwy niesie krwawe, przybite do krzyży,
Ty sądzisz! Kyrie elejson!
[20] A kto mnie stworzył na to, ażebym w tej chwili,
odziany potępienia podartą żałobą,

1 Rajskie włości – rajska posiadłość.
2 Obuch – młot.
3 Kyrie eleison! (gr. Panie, zmiłuj się!) – apostrofa modlitewna Kościołów chrześcijańskich.
4 Hyzop – zioło, biblijny symbol oczyszczenia z grzechów. Motyw obecny np. w Ps 51,9 : „Pokrop mnie hizopem, a stanę się czysty”.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

138

kawałem kiru1, zdjętym z mar2 Twojego świata,
wił się i czołgał przed Tobą,
i martwym, osłupiałym z przerażenia okiem
[25] strasznego Sądu wyławiał płomienne,
świat druzgocące rozkazy?
A kto mi kazał patrzeć na te czarne głazy,
rozpadające się na gruz pod mocą
Twojego gniewu, przeraźliwy Boże –
[30] na głazy te, gdzie straszny owoc Twego drzewa,
złocistowłosa Ewa,
do piersi pierś padalca tuli obnażoną?...

O Głowo, przepasana cierniową koroną!...

Któż się nad dolą zlituje sierocą,
[35] nad moją dolą,
której, Boże, Twe ręce z kajdan nie wyzwolą?
Kyrie elejson!
Patrzaj!... Kyrie elejson!
Ona swą białą dłoń
[40] kładzie na jego skroń –
na trupią, zapadniętą, zżółkłą skroń zleniałą3...
Kyrie elejson!
I podczas gdy swe Sądy sprawiasz Ty, o morze
niewyczerpanych gniewów,
[45] ona swym okiem patrzy w jego oczy –
omdlewającym okiem!
Kyrie elejson!
Jej nagie uda drżą,
palcami rozczesuje złoto swych warkoczy
[50] i falą złocistych włosów
osłania jego nagość, i pieści, i pieści
ustami czerwonymi bladość jego ust.
Kyrie elejson!
Wężowe jego kręgi opasują biodra
[55] rozlubieżnionej Boleści,
a ona, wyprężywszy swe rozpustne ciało,
nienasyconym oddycha pragnieniem.
Kyrie elejson!
Na łonie jej spoczęła czarna, lśniąca broda
[60] rozpalonego Szatana,
co świat umierający okrył swoim cieniem,

1 Kir – tkanina koloru czarnego, używana podczas żałoby.
2 Mary – zjawy, duchy.
3 Zleniała – łuszcząca się.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 139

½ FRANZ MARC (czytaj: franc mark), LOS ZWIERZĄT, 1913, Offentliche Kunstsammlung (czytaj: ofentlisie kunstzamlung),
Bazylea, Szwajcaria
Przerażoną niebieską antylopę, stającą dęba w obliczu zagrożenia, uznano po latach za profetyczną
(wizjonerską) zapowiedź I wojny światowej. Tendencje ekspresjonistyczne w sztuce korespondowały
z dramatem, który w latach 1914–1918 ogarnął Europę. Franz Marc zginął pod Verdun (czytaj: werdę; 1916)
i tym samym podzielił los 700 tysięcy żołnierzy poległych w tej bitwie.

a ona,
w zbrodniczych pieszczot rozdawaniu szczodra,
zamknęła w drżące go biodra,
[65] w nabiegłe żądzą ramiona...
Kyrie elejson!

Mą duszę pali wieczna, niezamknięta rana!
Któż mi lekarstwo poda?
Ojcze rozpusty! Kyrie elejson.
[70] Nic, co się stało pod sklepem1 niebiosów,
bez Twej się woli nie stało!
Kyrie elejson!
O źródło zdrady! Kyrie elejson!
Przyczyno grzechu
[75] i zemsty, i rozpaczy szaleńczego śmiechu!
Kyrie elejson!
Sądź, Sprawiedliwy!
Krusz światów posady,
rozżegnij wielki pożar w tlejącej iskierce,
[80] na popiół spal Adama oszukane serce
i płacz!
Z nim razem płacz, kamienny, lodowaty Boże!
Niech Twa surma2 przeraźliwa
echem płaczu się odzywa
[85] nad pokosem Twego żniwa...

1 Sklep – sklepienie.
2 Surma – tu: dźwięk trąby bojowej.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

a następnie wyjaśnij ich funkcję w kontekście treści utworu – czy jest to wyraz modlitewnego charakteru tekstu czy rodzaj ironii wymierzonej w Boga? Odpowiedź uzasadnij. »POJĘCIA KLUCZOWE 8. sytuacja człowieka w świecie prawdy o ludzkim losie 3. nadawcy. 9. wykaż. 141). kryzysu i upadku świata otaczającego 13.wsip. Rozstrzygnij. Wskaż w wierszu pierwiastki człowieka. Wyjaśnij. sklep. W tym celu omów BLUŹNIERSTWO – wypowiedź obraźliwa. Wskaż przykłady ekspresywnego wartościowe źródło sztuki. Zapisz je w tabeli. w czym przejawia się w wierszu wykrzyknieniach. w tekstach literackich przejawia się w wyrażeniach nacechowanych emocjonalnie. 6. Znajdź w tekście wyrażenia znane ci ze średniowiecznego hymnu religijnego. często przez Kasprowicza w hymnie Dies irae? gwałtowne wyrażanie emocji. w jaki sposób ekspresywny określoną religię za święte. obrazowania w utworze. przeżyć Uzasadnij swoją opinię. przekazania katastroficznej wymowy tekstu. W twórczości ekspresjonistów katastrofizm i środki literackie służące do ich wyrażenia. 701329. Przypomnij znaczenie tych wyrażeń. Laubitza 9. 2. W odniesieniu do cytatów zapisanych wcześniej w tabeli krótko scharakteryzuj sytuację człowieka w świecie i jego los. Katastrofizm modernistyczny po raz manichejskie (patrz: pojęcia kluczowe. Uzasadnij odpowiedź. Określ.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 5. mizoginizm (patrz: pojęcia kluczowe. Nieskrępowana ekspresja twórcy dopiero w romantyzmie została uznana za 10.pl Sz . 7. 141) pierwszy znalazł wyraz w dziełach dekadentów. Na podstawie wybranych fragmentów historiozoficzne o rychłym nadejściu totalnej. w szczególności wyrażenie skierowane charakter literackiego obrazowania służy do przeciw samemu Bogu lub bóstwu. Czy uważasz tę charakterystykę za trafną? Uzasadnij swoje zdanie. naruszająca sferę sacrum. Szkolnictwa AS . że wiersz posługuje się kontrastem ogólnoświatowej katastrofy. s. znaczenie wybranych metafor. s. Czy zgadzasz się z oceną Boga dokonaną EKSPRESYWNOŚĆ – sugestywne. hiperbolizacji wypowiedzi. uwłaczająca temu. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. KATASTROFIZM – przekonanie 12. Na podstawie treści cytowanych fragmentów hymnu zapisz w punktach oskarżenie przeciw Bogu sformułowane przez osobę mówiącą. czy Dies irae wyraża treści charakterystyczne dla hymnów religijnych. co jest uznawane przez 11. przejawiał się buntem wobec świata. wiążące się z lękiem przed przyszłością oraz poczuciem w przedstawieniu świata.140 Polecenia do tekstu 1. 4. Wyszukaj w tekście wyrażenia dotyczące ludzkiej kondycji i losu człowieka. Znajdź w analizowanym fragmencie hymnu przykłady bluźnierstwa i określ ich funkcję.

sklep. 88-100 Inowroclaw.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Uważał on. 701329. malarz Rivera. w pierwszej części podręcznika dla Panie? Kochanowskiego. nieszczęść. której twórcą był Mani (216–276). ale na jego kre- owaniu przez subiektywną wizję. kolorem. lekcja 53. Za prekurso- rów ekspresjonizmu w malarstwie uważa się Paula Gauguina (czytaj: pola gogena). Berlin sjonizmu abstrakcyjnego. NAIGRYWANIE Z CHRYSTUSA taj: arszil gorki) i Jackson Pollock – twórcy ekspre. będąca męską reakcją na ich emancypację. Brücke (czytaj: brike) Museum. gdzie ukształtowała się monu. (fragment). a u kresu istnienia powrócą do swego obu utworów. klasy pierwszej). Oskar Kokoschka (czytaj: kokoszka). Na prze- łomie XIX i XX w. 1919. Często operuje linią falistą. Wassily Kandinsky. wyeksponował ich usta. szkole nowojorskiej. Dies irae Kasprowicza). Laubitza 9. Emil Nolde]. Wskaż cechy wspólne tego obrazu i wiersza Kasprowicza w zakresie mente orozko)]. najsilniej rozwijał się w kra- jach skandynawskich i niemieckojęzycznych [m. Hymn Słowackiego.pl Sz . Prześledź literackie nawiązania do hymniki w tekstach literackich różnych epok (patrz też: religijnej (np.wsip. Franz Marc. powracał wielokrotnie 2. Vincenta van Gogha (czytaj: wincenta wan hoha) i Edvarda Muncha. Rywalizują one Uwzględnij obrazowanie i problematykę w świecie.in. od mężczyzny. której najwybitniej- szymi reprezentantami byli Arshile Gorky (czy- ½ EMIL NOLDE. José Clemente Orozco (czytaj: hoze kle. Rufino Tamayo (czytaj: tamajo). Ekspresjonizm ma Niemiecki ekspresjonista oddał wrażenie tłumu swoich przedstawicieli także w Meksyku i Bra. prezentacji multimedialnej: Mizoginizm wyraża lęk przed kobietą jako źródłem a) modlitewny charakter tekstów. że 1. W pierwszej połowie XX w. c) relację osoby mówiącej wobec Boga. ludzi pospiesznymi ruchami pędzla oraz ostrymi dysonansami oranżu i zieleni. Bogurodzica. Manicheizm. zmysłową. a także operowania mentalna odmiana ekspresjonizmu. Diego są karykaturalnie zdeformowane. traktuje ją jak istotę niższą b) jakość wyrażanych uczuć. Szkolnictwa AS . Dokonaj analizy porównawczej Dies irae istnieją dwie podstawowe i równorzędne i Wielkiej Improwizacji z III części Dziadów.in. biologiczną. Ekspresjonizm zapoczątkował trwa- jącą do dziś rewolucję w malarstwie. MODERNIZM 141 MANICHEIZM – powstała na gruncie perskim Pr ac a domowa wczesnośredniowieczna herezja chrześcijańska. potępiony przez Kościół katolicki. Porównaj w formie MIZOGINIZM – postawa niechęci wobec kobiet. Zdaniem ekspresjonistów indywidualność artysty nie powinna skupiać się na interpretowaniu świata. przedstawienia postaci. EKSPRESJONIZM W MALARSTWIE Ekspresjonizm w malarstwie charakteryzuje się wyrazistością i deformacją przedstawienia oraz emocjonalnością wyrazu. Twarze szyderców zylii [m. boskiego praźródła. ekspresjonizm do- tarł do Stanów Zjednoczonych – uprawiano go w tzw. Czego chcesz od nas. substancje – zło i dobro. stosuje silne kontrasty barwne i  kompozycyjne.

88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Laubitza 9.142 ½ EDVARD MUNCH. Szkolnictwa AS . prekursor ekspresjonizmu. związany z nurtem symbolizmu. samotność i poczucie zagrożenia przez naturę (np. Niepokój.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Obdarzony mroczną. niespokojną wyobraźnią. 1893. gwałtownych emocji. Oko w oko).wsip. twarzom kobiet na swoich obrazach często nadawał jej rysy. Niejednokrotnie w swym malarstwie wyrażał erotyczne obsesje i bluźnierczo wyzyskiwał przy tym motywy religijne (np. KRZYK. arkitektur og design (czytaj: naszjonalmuzee for kunst. 701329. Zakochany w modernistycznej femme fatale – Dagny Juel Przybyszewskiej. Taniec życia. tworzył obrazy będące bezpośrednim odbiciem skrajnych. Tematem jego dzieł były najczęściej cierpienie. 1863–1944) – norweski malarz i grafik.pl Sz . Madonna). Nasjonalmuseet for kunst. śmierć. sklep. arkietktur o dizajn). Oslo Autor EDVARD MUNCH (czytaj: edward munk.

doszedł do głosu po I woj. Metropolis (reż. Fritz Najważniejszymi przedstawi. Friedrich W. Béla Bartók. wanie się skrajnymi rejestra. zaskakująca instrumentacja). dla kina ekspresjonistyczne. doktora Caligari [reż. Laubitza 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. go było także zamiłowanie imponować rozmachem. szkoły wiedeńskiej). Charakterystyczne dziełem gatunku science Strauss. Do i przejawiał w stosowaniu nik. Na czym polega deformacja kształtu człowieka? 3. Schody kuchenne (reż. Przyczyna krzyku tkwi w człowieku czy na zewnątrz niego? Odpowiedź uzasadnij. ŚWIAT POSTAĆ 6. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Alek. Opisz sposób przedstawienia drugiego planu. nie światowej. 1919]. do dziś może sandr Skriabin. ludzkie dramaty. 5. Ekspresjonizm w filmie Leopold Jessner. kowana melodyka. mienionych dzieł jest arcy- sjonizmu byli: Richard wienia.wsip. Scharakteryzuj kolorystykę pierwszego planu.. Ukazując (reż. Tworzenie własnego tekstu Dokonaj analizy porównawczej hymnu Dies irae Jana Kasprowicza i obrazu Krzyk Edvarda Muncha. sklep. 88-100 Inowroclaw. drugiej Wiene (czytaj: wine). Wykorzystaj podane schematy. Uwzględnij cechy estetyki ekspresjonistycznej i wymowę ideową dzieł. drastycznością przedsta. 1926).. Szkolnictwa AS . 701329. Alban Berg. posługi. 1921). twórcy 1922). Ekspresjonizm w muzyce a także Mieczysław Karłowicz do fantastycznego i kontra- pojawił się na początku XX w. – polski kompozytor i tater. jak malarz kreśli linię. stowego obrazowania. Opisz postać znajdującą się na pierwszym planie. Zwróć uwagę na to. filmowi nie cofali się przed Lang. Wskaż w Krzyku cechy ekspresjonizmu. MODERNIZM 143 Polecenia do analizy 1. ga) i jego szkoły (tzw. skompli. 2. zmienność rytmu. Do tego nurtu zalicza się najbardziej znanych filmów środków emocjonalnego także część twórczości Arnol. Robert do skrajności (dysharmonie. tego nurtu należą: Gabinet wyrazu doprowadzanych da Schönberga (czytaj: szynber. Podaj nazwy uczuć (stanów psychicznych) wyrażanych przez przedstawioną postać oraz przez kreację pejzażu. 7. Ostatnie z wy- cielami muzycznego ekspre. Jaka jest jej symboliczna wymowa? 4. Nosferatu – symfonia grozy mi brzmieniowymi.pl Sz . fiction. Murnau.

Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Powieść była drukowana w „Tygodniku ło parobków. wydanie książkowe kolejnych nacechowane określenia tej grupy społecz- tomów ukazywało się w latach 1904–1909. sługi.. a  tom czwarty w  latach 1903– w. 701329. wcześniej bowiem. Laubitza 9. którymi posłużył się pisarz w tej powieści. Szkolnictwa AS .pl Sz . Uznanie zyskały nie tylko problematyka i wymowa tekstu. XVIII XIX XX 3. Do  XVIII w. Analizę utworu rozpoczniemy od przyjrzenia się technikom literackim. jako nie- Ilustrowanym”. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. CHŁOPI swoich badań kulturowych i socjologicznych nad polską wsią z przełomu XIX i XX w. W kontekście historycznym którego stulecia rozgrywa się akcja Chłopów? Oznacz na osi czas akcji. od XIV 1899–1903. Jako wartościująco neutralne Pierwsze trzy tomy Chłopów Władysława rozpowszechniło się w  polszczyźnie do- Stanisława Reymonta powstawały w latach piero w XIX w. docenioną także poza Polską przez Komitet Noblowski.144 W bolesnej cichości ziemi… 26 Między poetyckością a naturalizmem Jedną z najważniejszych powieści młodopolskich. miało znaczenie pogardliwe i oznacza- 1908. XIX XX XXI 1899–1903 r. Polecenia do i tomu powieści 1. (tomy 1–3) 1903–1908 r. (tom 4) TYTUŁ Słowo „chłopi” to określenie warstwy lud- ności żyjącej na wsi i  zajmującej się rol- GENEZA nictwem. lecz także jego walory literackie. Określ (w miesiącach) czas trwania powieściowych zdarzeń. nej funkcjonował y słowa „kmiecie” Reymont wykorzystał w  powieści wyniki i „włościanie”. 2. sklep. Określ miejsce akcji..wsip. są Chłopi Władysława Stanisława Reymonta.

i niżej dymy rozsnuwały się po nagich sadach. i kiedy niekiedy głuchy.. 1 Hostia – symbol ciała Chrystusa. żałosny ryk tłukł się po pustych polach. długo. 6. i ciszej. daleką. Od 1893 r. Chłopi również doczekali się dwu adaptacji filmowych i ekranizacji w postaci serialu telewizyjnego. Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Jesień w Lipcach (z rozdziału V). i padały ciężko na ziemię. co się zrywały gdzieś znad zórz. potężne łby podnosiły się od traw pożółkłych i przeżuwając z wolna. a za nimi biegł ostry. i  w  bole- snej cichości ziemi zamierającej.. siną. 2 Wierzeje – drzwi budynków gospodarczych. że spływały cicho niby łzy – krwawe łzy umarłego lata. zatapiały ślepia w przestrzeń daleką. leciały nisko nad polami i krakały głucho. zrealizował słynną ekranizację tego utworu. 4 Kalenice – szczytowe belki dachu. 4. kracząc głucho – jakoby pieśń zimy śpiewając żałosną. który w 1975 r. a wrony siada- ły na kalenicach4. w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej)? 7. Władysław S. słońce blade i ciężkie wykwitało z głębin w wieńcach wron i kawek.. dziennikarzem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. [3]  A  co świtanie – dzień wstawał leniwiej. to wieszały się na nagich drzewach lub krążyły nad ziemią. warzył resztki zieleni i rwał ostatnie liście topolom pochylonym nad drogami. Obie powieści zostały przetłumaczone na kilkanaście języków. Czy świat przyrody z Chłopów można uznać za sferę boską? Odpowiedź uzasadnij. sklep. 701329.pl Sz . [2] Blade dnie wlekły się przez puste.. ciszej skrzypiały wierzeje2 i ciszej brzmiały głosy przytłumione martwotą i pustką pól. co- 1 raz bladsze – niby te święte Hostie w dogasających brzaskach gromnic.. Szkolnictwa AS . Jakie kalendarze (porządki czasowe) można wyróżnić w świecie przedstawionym? R 5. Za ten utwór Reymont otrzymał w 1924 r. [1] Jesień szła coraz głębsza. Obok Chłopów do jego najważniejszych dzieł należy Ziemia obiecana (1899). w tym dla Andrzeja Wajdy. Przedstaw w postaci konspektu przebieg wydarzeń głównej akcji I tomu powieści – uwzględnij najważniejsze wydarzenia.. która przedstawia XIX-wieczny kapitalizm na przykładzie panoramy społecznej i narodowościowej Łodzi w czasach jej gwałtownej industrializacji. Ziemia obiecana dwukrotnie stała się inspiracją dla twórców filmowych. [4] – A co świtanie – wsie budziły się później: leniwiej bydło szło na paszę. mącił wody stężałe. W młodości imał się różnych zajęć: był członkiem wędrownych grup teatralnych.. jak przystawali nagle i patrzyli długo w dal omroczoną. Jakie elementy Chłopów nasuwają skojarzenia z eposem (patrz: lekcja 49. zimny wiatr. literacką Nagrodę Nobla.wsip. ogłuchłe pola i przymierały w lasach coraz cichsze. 3 Brogi – zadaszone konstrukcje służące do przechowywania plonów.. zajmował się tylko pisarstwem. [5] A co świtanie – mroczniej było i zimniej. albo i te rogate. trwożniej tętni- ło życie samo – a niekiedy przed chałupami albo i w polach widni byli ludzie. MODERNIZM 145 Autor WŁADYSŁAW STANISŁAW REYMONT (1867–1925) – pochodził z rodziny wiejskiego organisty z okolic Radomska (jego prawdziwe nazwisko to Rejment). i więcej ptaków zlatywało do wsi i szukało schronienia po stodołach i brogach3. 88-100 Inowroclaw. uczył się krawiectwa. Uczęszczał do Warszawskiej Szkoły Niedzielno-Rzemieślniczej. stężały od chłodu i  cały w  szronach. Laubitza 9. pracował na kolei. żałośnie.

Określ. 4. 67. artystyczne ma kierować się zasadami prawdopodobieństwa i konieczności. 66. Znajdź w tekście określenia odwołujące się do świata ludzkich uczuć. w Poetyce 2. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 1. sklep.wsip. Laubitza 9. W analizowanym fragmencie wskaż przedstawione zdarzenia i postaci powinny anafory. WSPOMNIENIE MŁODOŚCI. na czym polega poetyckość i mimetyczność opisu przyrody w cytowanym fragmencie Chłopów. jaką tonację nastrojową tworzą te określenia i jaki ma to związek z przedstawioną przyrodą. IMPRESJONIZM – patrz: s. 7. to dzieło? Szkolnictwa AS . Muzeum Narodowe. 8. MIMESIS (gr. Warszawa Wskaż elementy naturalistyczne i impresjonistyczne w obrazie. 67. Wskaż przykłady przywoływania w opisie innych zmysłów niż wzrok. według filozofa naśladowanie Zinterpretuj sens tego zestawienia. przedstawionego w powieści? choć nie muszą być prawdziwe. Wyjaśnij.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. EPITET MALARSKI – patrz: s. 1890. 701329.146 Polecenia »POJĘCIA KLUCZOWE do tekstu METAFORA ARTYSTYCZNA – patrz: s. Jaki modernistyczny kierunek literacki jest reprezentowany w analizowanym fragmencie? Jakie cechy tego kierunku przejawiają się w konstrukcji powieściowej fabuły? ¾ JACEK MALCZEWSKI. Określ. Jaki nastrój wyraża. jaką funkcję pełnią te zabiegi. tzn. w sztuce. Określ temat przedstawionego opisu.pl Sz . Wypisz z tekstu epitety malarskie. 6. w którym plan realny Arystotelesa oznacza tworzenie rzeczywistości został zestawiony ze sferą sakralną. Wskaż fragment. twoim zdaniem.) – naśladowanie. W jaki sposób służą one do być zgodne ze znanymi nam zasadami wyrażenia cykliczności czasu rządzącymi światem oraz prawdopodobne. 3. Jakie wrażenie przedstawionego świata tworzą? 5.

MODERNIZM 147

½ FERDYNAND RUSZCZYC, ZIEMIA , 1898, Muzeum Narodowe, Warszawa
Obraz, utrzymany w poetyce symbolizmu, bardzo sugestywnie oddaje więź człowieka z naturą
i gloryfikuje jego pracę. Dzięki zastosowaniu odpowiedniej perspektywy oracz wyniesiony został pod
obłoki, co ma oczywistą wymowę.

Władysław S. Reymont
Chłopi (tom I Jesień – fragmenty)
Śmierć Kuby (z rozdziału XII).

[1] Dopiero w jakiś pacierz nadszedł Jambroży, srodze zły, że mu przerwali jadło w najlep-
szym miejscu, bo przy prosięcinie z grochem.
– Kościół się pali czy co?
– Nie krzyczcie! Chodźcie do Kuby, bo zdaje mi się, że umiera.
– Niech zdycha, a nie przeszkadza ludziom jeść! Byłem na odwieczerzy u niego i mówiłem
jusze1, aby się do szpitala szykował, nogę by mu urznęli i wnet by wyzdrowiał!...
– Powiedzieliście mu o tym! Teraz rozumiem, zdaje mi się, że sam sobie obciął nogę...
– Jezus, Maria! Jak to, sam sobie obciął?
[2]  – Chodźcie prędzej, zobaczycie. Szedłem spać do obory i  ledwiem wlazł na podwórze,
Łapa skoczył do mnie, szczekał, skamlał, za kapotę mnie zębami darł i ciągał, nie mogłem
pojąć, czego chce... a on wybiegał naprzód, siadał w progu stajni i skowyczał. Podszedłem, pa-
trzę, Kuba leży przewieszony przez próg, z głową w stajni! Myślałem zrazu, że chciał wyjść na
powietrze i omdlał! Przeniosłem go na wyrko2 i zapaliłem latarkę, żeby wody poszukać, a on
cały we krwi, blady jak ściana i z nogi krew bucha. Prędzej, żeby nie puścił ostatniej pary...
[3] Weszli do stajni, Jambroży zabrał się ostro do trzeźwienia; Kuba leżał bezwładny, dychał coś nie-
coś i rzęził przez zwarte zęby, że trzeba było je nożem podważać, by mu nieco wody wlać do gardła.
Nogę miał przerąbaną w kolanie, ledwie się trzymała na skórze i obficie krwawiła.
1 Jusze – określenie pogardliwe.
2 Wyrko – łóżko.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

148

Na progu czerwieniły się plamy krwi i leżała okrwawiona siekiera, a taczalnik do naostrzania,
któren zawsze stał pod okapem stajni, walał się teraz pod progiem.
[4] – Juści, sam sobie obciął. Bał się szpitala, myślał głupi, że sobie pomoże, ale twardy chłop, ale
zawzięty! Jezus, żeby sobie samemu obcinać kulasa1! Prosto nie do wiary! Krew go mocno odeszła.
[5] Kuba otworzył naraz oczy i wodził nimi dosyć przytomnie.
– Odleciała? Dziabnąłem dwa razy, ale mnie zamroczyło... – szeptał. [...]
Leżał spokojnie i ani krzyknął, gdy mu Jambroży nogę składał, mył i krępował w zmoczone
szmaty.

Polecenia do tekstu
1. Wyjaśnij, dlaczego Jambroży niechętnie
wychodzi z uczty weselnej, by pomóc Kubie. »POJĘCIA KLUCZOWE
TURPIZM – patrz: s. 101.
2. Jaka hierarchia potrzeb ujawnia się
w zachowaniu Jambrożego? NATURALIZM – patrz: s. 74.

3. Przedstaw motywy czynu Kuby.
4. Czego dowiadujesz się z zachowania Kuby o jego stosunku do cywilizacji?
5. Wyjaśnij, jaki sens ma przedstawienie w tym fragmencie zachowań psa Łapy.
6. Przypomnij powieściowy kontekst śmierci Kuby. Jaki jest powód jego choroby, jaką
pomoc otrzymuje, czym zajmują się w tym czasie jego gospodarze i otoczenie?
7. Jakie prawdy o moralności mieszkańców wsi można odnaleźć w przyczynach śmierci bohatera?
8. Określ, na czym polega drastyczność i turpizm przytoczonego opisu.
9. Jaką postawę wobec opisywanych zdarzeń zajmuje narrator powieści?
10. Wskaż kierunek artystyczny, który przejawia się w analizowanym fragmencie powieści.
Jakie cechy tego kierunku ujawniają się w tekście?
11. Czy można znaleźć jakiekolwiek okoliczności usprawiedliwiające znieczulicę wsi wobec
cierpienia Kuby? Uzasadnij swój sąd.

Pr ac a domowa
Wybierz fragment Chłopów, który może reprezentować poetykę realistyczną. Wskaż w nim
cechy tej poetyki.

Tworzenie własnego tekstu
Życzliwość wobec świata czy jego chłodna obserwacja? Omów stosunek narratora Chłopów
do świata przedstawionego. Wykorzystaj cytaty z powieści.

1 Kulas – noga.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 149

Te usta pełne

27
i tak czerwone…
Życie erotyczne
Lipiec
Powieść Reymonta przedstawia historię znaną od początków ludzkości – miłość i zdradę oraz
rywalizację dwu mężczyzn o jedną kobietę. Problematyka ludzkich związków miłosnych należy
do najbardziej popularnych motywów literackich wszech czasów. Największy epos archaicznej
Grecji, Iliada Homera, opisuje losy wojny trojańskiej, która według mitu wybuchła w wyniku
porwania przez Parysa żony Menelaosa – Heleny. Podobna opowieść stanowi kanwę fabularną
utworu Reymonta. Tej problematyce przyjrzymy się na lekcji.

¼ LEOPOLD LOEFFER
(czytaj: lefer), IDYLLA
WIEJSKA – POCAŁUNEK
PRZY ŻNIWACH, koniec
XIX w., własność
prywatna
Miłość między
chłopską parą
została ukazana jako
krótka chwila
zapomnienia
przy codziennej,
wyczerpującej pracy.
Wskaż elementy
idealizacji
przedstawienia.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

150

Polecenia do I tomu powieści
1. Zdecyduj, które wydarzenia powieściowe są motywowane pożądaniem płciowym bohaterów.
2. Określ relacje rodzinne wiążące głównych bohaterów powieści. Narysuj drzewo
genealogiczne Borynów.
3. Scharakteryzuj na wybranym przykładzie lipieckie małżeństwa. Zwróć szczególną uwagę na:
a) okoliczności zawarcia związku i jego konsekwencje,
b) miejsce i przywileje mężczyzny,
c) zakres praw i pozycję kobiet oraz ich traktowanie przez mężczyzn.
4. Na podstawie wypowiedzi Boryny (II rozdział) przedstaw wyobrażenie idealnej
chłopskiej żony.
5. Na przykładzie byłej służącej Boryny opisz, jak społeczność wiejska traktuje samotne
i ubogie kobiety.
6. Scharakteryzuj Jagnę i dwie inne wybrane postacie kobiece, opisane w I tomie Chłopów.
Wskaż wspólne cechy tych bohaterek.

WIEDZIEĆ WIĘCEJ...

W latach 1915–1918 polski i rozmnożyć się w świecie Książką popularnonaukową,
badacz kultury Bronisław przyrody). Jednym z najbar- która objaśnia, w jaki sposób
Malinowski wyruszył na Wy- dziej znanych dzieł badacza mechanizmy biologiczne wpły-
spy Trobriandzkie na Pacyfiku. jest Życie seksualne dzikich wają na ludzkie kultury, jest
Dokonał tam pierwszych an- w północno-zachodniej Mela- Trzeci szympans amerykańskie-
tropologicznych badań cywili- nezji. Miłość, małżeństwo i ży- go badacza Jareda Diamonda
zacji tradycyjnych. Sformuło- cie rodzinne u krajowców (czytaj: dżareda dajmonda). Dia-
wał nie tylko zasady z Wysp Trobrianda Brytyjskiej mond przedstawia Homo sa-
metodologii takich badań, Nowej Gwinei (wydane po raz piens jako jedną z odmian
lecz także tzw. funkcjonali- pierwszy w Londynie szympansa, a jednocześnie
styczną teorię kultury. Według w 1929 r.). Malinowski przy- pokazuje odmienność gatun-
niej kulturę należy badać glądał się badanym kulturom kową człowieka. Opisuje m.in.
w aspekcie jej znaczeń i funk- z jak najbliższej perspektywy, ewolucję ludzkiej płciowości,
cji dla społeczności. Mali- bez dystansu i poczucia wyż- biologiczne aspekty tzw. cu-
nowski odkrył, że kultura jest szości. Pragnął wniknąć dzołóstwa, problemy doboru
elementem przystosowania w sposób myślenia, odczuwa- płciowego, związek płciowości
człowieka do życia w środowi- nia i opisywania rzeczywisto- ze starzeniem się i zjawiskiem
sku naturalnym i pełni tzw. ści przez przedstawicieli tych śmierci oraz konsekwencje,
funkcję adaptacyjną (czyli kultur – chciał oglądać świat jakie dla ludzkiej kultury miało
pozwala ludziom przetrwać ich oczami. powstanie rolnictwa.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 151

WPROWADZENIE DO LEKTURY głosu rys naturalizmu, pozwalający potrakto-
Zgodnie z zasadami literackiego naturalizmu wać Lipce jako teren eksperymentalnych ba-
pisarz jest badaczem i obserwatorem, w szcze- dań antropologicznych nad zamkniętą i pier-
gólności obserwatorem ludzi, procesów spo- wotną społecznością ludzką. W warunkach
łecznych i mechanizmów kulturowych. Czas empirycznych – jak w laboratorium – pisarz
powstania Chłopów to okres narodzin nowej obserwuje ją, poddaje próbom (w postaci róż-
i przełomowej dla współczesnej humanistyki nych zdarzeń) i  opisuje jej zachowania.
dziedziny wiedzy – antropologii kulturowej. W pierwszym analizowanym fragmencie prze-
Nauka ta za cel postawiła sobie badanie ludz- śledzimy wyobrażenia kobiet na temat tego,
kich kultur w celu dotarcia do uniwersalnych w  jaki sposób następuje wybór partnerów,
prawd o człowieczeństwie. Na jej ukształtowa- mający na celu zaspokojenie potrzeb seksual-
nie wpłynęły powstanie socjologii oraz ewolu- nych. Drugi cytat z powieści pozwoli przyjrzeć
cjonizm. W powieści Reymonta dochodzi do się relacjom Antka i Jagny.

Władysław S. Reymont
Chłopi (tom I Jesień – fragmenty)
Rozmowa o Jagnie (z rozdziału I).

– Obrządzają1 [bracia Jagny] se matulę i Jagusię, bo jakże, Jagna kiej2 pani jaka, kiej i druga
dziedziczka, ino3 się stroi... a myje, a w lusterku przegląda, a warkocze zaplata.
– I patrzy ino, kogo by puścić pod pierzynę, któren aby mocny! – dorzuciła znowu ze złym
uśmiechem Jagustynka. [...]
– Prawda, ale czarownica to też jest; a Wawrzonowym krowom to chto mleko odebrał, co?
A jak na Jadamowego chłopaka, co jej śliwki w sadku obrywał, jakieś złe słowo powiedziała,
to mu się zaraz taki kołtun4 zbił i tak go pokręciło, Jezus!
– I ma tu błogosławieństwo Boże być nad narodem5, kiej takie we wsi siedzą...
– A drzewiej6, kiej jeszcze krowy pasałam tatusiowe, to baczę7, że takie ze wsi wyganiali – do-
dała znowu Jagustynka.
– Tym się krzywda nie stanie, bo ma ją kto strzec... – i zniżając głos do szeptu, a patrząc z uko-
sa na Annę, co kopała na przedzie pierwszą z kraja redlinę8, szeptała Jagustynka sąsiadkom:
– A pono pierwszy do obrony to ano chłop Hanki... cieka się9 on za Jagną kiej ten pies...
– Laboga... moiściewy10... cudeńka prawicie... Hale11! to by już grzech i obraza boska była... –
szeptały do siebie, kopiąc i nie podnosząc głów.
– A bo to on jeden... a to jak za suką, tak chłopaki za nią ganiają.

1 Obrządzają – zaopatrują, opiekują się.
2 Kiej – jak.
3 Ino – tylko.
4 Kołtun – skręcone, zbite z sobą włosy.
5 Naród – tu: lud, ludność.
6 Drzewiej – dawniej.
7 Baczę – tu: pamiętam.
8 Pierwszą z kraja redlinę – pierwszy od brzegu pola zagon, z którego wykopuje się ziemniaki.
9 Cieka się – ślini się.
10 Laboga (olaboga, dlaboga)... – okrzyk wyrażający zdumienie...; moiściewy – moje drogie.
11 Hale – ale.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

152

Polecenia do tekstu
1. Wyjaśnij, do czego rozmówczynie sprowadzają relacje między kobietami a mężczyznami.
2. Czemu służy – w świetle rozmowy bohaterek – dbałość Jagny o urodę?
3. Kto, w opinii dyskutujących, dokonuje wyboru partnera do współżycia? Czy ta opinia jest
prawdziwa w odniesieniu do ludzkości w ogóle? Uzasadnij swoje stanowisko.
4. Jak rozmawiające kobiety postrzegają rolę mężczyzny w związku erotycznym z kobietą?
5. Jaką uniwersalną prawdę o celach zabiegów mężczyzn o kobiety przedstawia porównanie
zawarte w ostatnim zdaniu fragmentu?
6. Czy zgadzasz się z ukazaną w tekście wizją relacji między mężczyznami a kobietami?

Władysław S. Reymont Chłopi
(tom I Jesień – fragmenty)
Tęsknota Antka (z rozdziału X).

[1] Antek [...] wyszedł z izby na powietrze, ckniło mu się w chałupie i niepokój w nim rósł i strach,
sam nie wiedział czego... czekał na ojca i niecierpliwił się, a rad był w duszy, że tamtego tak długo
nie widać. – „Nie o gront1 tobie idzie, a o Jagusię!” przypomniał sobie, co mu kowal wczoraj po-
wiedział... – Łże jak ten pies! – wykrzyknął zapamiętale. Wziął się do ogacania2 ściany od podwó-
rza, Witek nosił mu ściółkę z kupy, a on ubijał i zakładał żerdkami3, ale mu ręce drżały i raz wraz
zaprzestawał roboty. Wspierał się o ścianę i przez nagie, bezlistne drzewa patrzył za staw, hań, na
Jagusiną chałupę... Nie, nie miłowanie w nim wzrastało, ino złość i tysiące uczuć nienawistnych,
aż się zdziwił temu! „Suka, ścierwa4, rzucili jej gnat, to i poszła!” – myślał.
[2] Ale przyszły nań wspomnienia, wypełzły skądściś, z tych pól nagich, z dróg, z sadów sczer-
niałych i pokurczonych i obsiadły mu serce, czepiały się myśli, majaczyły przed oczami... aż
pot pokrył mu czoło, oczy rozbłysły i dreszcz go przechodził mocny, ognisty!... Hej, a tam
w sadzie... a wtedy w lesie... a kiedy razem powracali z miasta...
Jezus! Aż się zatoczył, bo z nagła ujrzał tuż przed sobą jej twarz rozpłomienioną, dyszącą
namiętnie, jej modre oczy i te usta pełne i tak czerwone, a tak bliskie, że ich tchnienie czuł,
buchnęły na niego żarem... i ten głos cichy, urywany, nabrzmiały miłością i ogniem... – Jan-
toś!... Jantoś! – przechylała się do niego blisko, że czuł ją całą przy sobie, jej piersi, jej ramio-
na, jej nogi – aż oczy przecierał i odpędzał precz od się te mary mamiące5, i cała jego złość
zawzięta skapywała mu z serca niby te lody ze strzech6, gdy je wiośniane słońce przygrzeje,
a budziło się znowu kochanie i wznosiła swój łeb kolczasty tęskność bolesna, taka straszna
tęskność, że choćby głową tłuc o ścianę i ryczeć wniebogłosy! [...]

1 Gront – grunt, ziemia.
2 Ogacanie – ocieplanie.
3 Żerdki – listewki.
4 Ścierwa – wyrażenie obelżywe.
5 Mary mamiące – majaki, które zwodzą, oszukują.
6 Strzechy – pokryte słomą dachy.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 153

[3] Od trzech tygodni [od czasu zaręczyn Boryny z Jagną] był w gorączce, w oczekiwaniu jakie-
goś cudu, a nic nie mógł poredzić, niczemu się przeciwić! A bo to raz przychodziły mu szalone
myśli i postanowienia, że biegł, aby się z nią zobaczyć, bo to jedną noc na deszczu i chłodzie
warował jak ten pies przed jej chałupą! Nie wyszła, unikała go, na drodze już z dala omijała!...
[4] Nie, to nie! I coraz bardziej zawzinał się przeciwko niej i przeciw wszystkiemu! Ojcowa
ona, to i obca, to i ta przybłęda, ten pies bezpański, ten złodziej, co gront, dobro najwyższe im
kradnie – a to kijem go choćby i na śmierć zakatrupię!
[5] A bo to raz chciało mu się ojcu do oczów stanąć i rzec: nie możecie się z Jagną żenić, bo
ona moja! Ale strach podnosił mu włosy na głowie, co powie stary, co ludzie, co wieś?...
[6] A przecież Jaguś będzie jego macochą, matką jakby – jakże to może być, jakże?... Toć grzech
musi być, grzech! Aż bał się myśleć o tym, bo mu serce zamierało ze zgrozy niewytłumaczonej,
z obawy przed jakąś straszną karą boską... I nie rzec o tym nikomu, ino to nosić w sobie jako
zarzewie1, jako ten ogień żywy, któren aż do kości przepala... nie na ludzką to moc, nie...

Polecenia do tekstu
1. Opisz uczucia Antka po zaręczynach ojca z Jagną.
Wyjaśnij przyczyny tych odczuć i oceń ich »POJĘCIE
psychologiczne prawdopodobieństwo. K L U C Z OW E
ETYKA SEKSUALNA – określone
2. Określ stosunek Antka do Jagny. Uzasadnij swoje kulturowo normy lub reguły
zdanie odpowiednim cytatem z powieści. w zakresie życia seksualnego ludzi;
etyka seksualna stanowi ważną
3. Oceń zachowania Antka wobec Jagny w świetle
część religijnych norm etycznych.
katolickiej etyki seksualnej (zasad monogamicznego
małżeństwa, wierności współmałżonkowi aż do jego
śmierci oraz zakazu uprawiania seksu poza małżeństwem).
4. Znajdź fragment, w którym Antek wskazuje „najwyższe dobro” w świecie chłopskich
wyobrażeń. Wyjaśnij, w jaki sposób wartość ta wchodzi w konflikt z jego erotycznym pożądaniem.

Pr ac a domowa
Porównaj dowolną relację miłosną znaną ci z wybranego utworu literatury romantycznej
z miłością Antka do Jagny. Zwróć szczególną uwagę na:
a) postrzeganie kobiety przez mężczyznę,
b) werbalizowane przez mężczyzn cele ich pragnień miłosnych,
c) wyobrażenie miłości przeżywane przez mężczyzn.

Tworzenie własnego tekstu
Jakie moralne i psychologiczne prawdy na temat ludzkiej miłości można odczytać z Chłopów?
Odwołaj się zarówno do cytowanego fragmentu, jak i do całego I tomu powieści.

1 Zarzewie – żar.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

zło.pl Sz . Laubitza 9. wyzyskiem i poddaństwem. Mimo to problematyka etyczna w tym utworze okazuje się bardzo ważna.154 28 Jak dwa psy wściekłe… Zło w Chłopach W powieści Władysława Stanisława Reymonta nie znajdziemy komentarzy dotyczących moralnego aspektu postępowania bohaterów. reż. z 1864 r. Jednak pod fasadą harmonijnej współpracy kryją się wzajemne konflikty. 701329. Chłopi polscy na ziemiach zaboru rosyjskiego Dysponowali niewielkimi majątkami rolnymi. 88-100 Inowroclaw. SYTUACJA SPOŁECZNA CHŁOPÓW po uzyskaniu uprawianej przez siebie ziemi W XIX WIEKU (dzięki dekretowi uwłaszczeniowemu cara Sytuacja społeczna chłopów w Polsce zmie. 1973 Ukazana przez Reymonta wspólnota wiejska z pozoru wydaje się solidarna i kultywująca tradycyjne wartości. ¾ Kadr z filmu CHŁOPI. Jan Rybkowski. nienawiść. ale na- osobistą a biedą. a świat przedstawiony nie jest kształtowany w sposób narzucający moralną interpretację opisywanych zdarzeń.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep.wsip.) przestali być wprawdzie zobowiąza- niała się na przestrzeni dziejów i oscylowała ni do pracy na rzecz właścicieli majątków między względnym dobrobytem i swobodą ziemskich i uzyskali wolność osobistą. Szkolnictwa AS . dal żyli w trudnych warunkach materialnych. Jedno z pytań pośrednio postawionych przez Reymonta dotyczy przyczyn zła w świecie.

których przestrzegają chłopi. Polecenia do I tomu powieści 1. [1] Siedział pod oknem. że to tamta po śmierci matki pobra- ła wszystko.. oraz te. między rodzicami a dziećmi.] na Hankę spozierał. Określ przedmiot sporów. wargi mu się trzęsły i głos miał słaby.. jakby ptaszęcy. nie. – Jedliście śniadanie. w  równych częściach. 88-100 Inowroclaw. Scharakteryzuj moralność Lipiec: stwórz katalog zasad. 701329. [. co pozostało. bo tu nieraz do mnie podjeść przychodzą! – zawołała. Dlaczego w świecie przedstawionym powieści nie ma rodzin żyjących w zgodzie? 4. czyli ziemia uprawna – podstawa ma. gdyż pozbawieni majątku mogą się stać Najwyższą wartością w tym świecie jest zatem parobkami u swego potomstwa.. Szkolnictwa AS .. po prawdzie to Weronka zabaczyła1 mi dać. szym. i nie upominałem się. i oddać nie chciała. Przedstaw rodziny. co? – spytała cicho.. nym do własności małżonka. Starsi nie mają najniżej – pozbawieni majątku. które po śmierci rodziców (w połowie dziedziczonego przez współmał.. niezdolni do sił na prowadzenie własnych gospodarstw. W jaki sposób warunki życia lipieckich bohaterów wpływają na ich zachowania? 5....pl Sz . 3. 1 Zabaczyła – zapomniała.. żeniu majątku w związku z posagiem wnoszo- Zarówno ograniczone zasoby (niewielkie ma. pracy starcy i parobkowie służący bogatym obawiają się jednak przekazania ziemi młod- gospodarzom. w których dzieci mają pretensje do rodziców o nieprzekazanie ziemi.. Władysław S. – Weronka psy nawet głodzi. jest kontraktem finansowym – służy pomno- terialnego zabezpieczenia życia bohaterów. siwy był całkiem. MODERNIZM 155 których uprawa z trudem pozwalała im na żonka.. zostaje podzielone między rodzeństwo. sklep. jak i zasady podziału spadku wartość dziedzictwa. ale pomniejsza jątki chłopów). bo i przy tym gniewała się ze starszą siostrą jeszcze od zeszłej zimy.wsip. 2. w których źle się traktuje rodziców. Małżeństwo „gront”. to się i prawie nie widywały. Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Odwiedziny starego Bylicy u Hanki (z rozdziału X).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. – I. a w piersiach mu cięgiem rzęziało. Porządek społeczny przez dzieci) wywołują na przedstawionej wśród chłopów podlegał ścisłej hierarchii przez Reymonta wsi nieustanne konflikty po- – najwyżej stali najstarsi i najbogatsi we wsi. Laubitza 9. zapewnienie sobie bytu. Wymień najważniejsze konflikty między grupami bohaterów i między poszczególnymi postaciami powieści. a  w  połowie.

5. i co dnia.. Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Kłótnia Boryny z Antkiem (z rozdziału X). odwołując się do informacji z lekcji. ale kożuszysko się wytarło i nic mę nie grzeje. – Zabrała mi pierzynę.... a to i wełniaki ludziom tka...pl Sz . – głos mu się załamał nagle. Hanka szlochała z cicha i pohuśtywała dziecko..... i przędzie. jak starsza siostra Hanki traktuje swego ojca. do ciebiem się ledwie zwlókł. [1] – Jak wam krzywda. 3. [.... bo powiada...... co jest przyczyną konfliktu między siostrami......] [2] – A dyć i w oborze. sklep. Dlaczego Weronka nie dba o ojca i nie opiekuje się nim? 4. poczerwieniałych oczów. ino.] [2] Długie milczenie zaległo izbę [... ino. i każdą łyżkę strawy wypomina. – Dyć się nie skarżę.. juści. a bo to dużo mi trza?.. idźcie se poszukać lepiej! – Nie pójdziem szukać. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Władysław S.]..... i przy koniach spałbym.. i wszystko. to. a kiej mocy nie mam... nie.. [.156 – Bo się u nich nie przelewa. Szkolnictwa AS .. bo skam- leć poczęło. – A to się do nas przenieście na zwiesnę.... zapewniane przez dzieci po przekazaniu im gospodarstwa.. Wskaż. byle u ciebie. ale zabaczy często dać jeść. miłosierdzia..] – Piekielnica jedna! Wzięła pół grontu i pół chałupy.. żem sam je brał do siebie. na żebry wygania. 701329. [... W odniesieniu do cytowanego fragmentu i znajomości całego utworu opisz...Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. [. 2.. i łóżko mi wziena. ani tej szczapy drzewa nie pozwoli... bo tu jest nasze! Nasze po dziadach pradziadach! – zawołał mocno Antek.. byle już nie wracać! Byle. Prawda. szacunku dla swych rodziców).... kiej wam u tej suki tak źle. nie narzekam.. że dzieci nie mają pod czym spać. a po mojej stronie zimno..wsip. że dwie krowy mają i mleko jest..... 1 Wycug – dożywotnie utrzymanie starych i niedołężnych rodziców.... juści nie dziwota..] – a w chałupie tyla gąb.... Wyjaśnij. – bronił cicho. że masło i sery do miasta nosi i ten grosz jaki zbierze. Laubitza 9... Żeby ino w porę. Oceń postępowanie Weronki wobec ojca w świetle zasad etycznych chrześcijaństwa (miłości bliźniego. jaka jest pozycja rodziców w gospodarstwie po przekazaniu ziemi dzieciom. i haruje jak ten wół. – zachłysnął się aż tą prośbą błagalną i łzy jęły mu kapać z zapadłych... i taki wam daje wycug1! Polecenia do tekstu 1.. marzły. że i tych ziemniaków nie starczy. Hanuś.. dzieci tyla.

jazgocze cięgiem jak ta suka! – rzucił z taką mocą pogrzebacz w ogień. – rzekłem! – A my nie ustąpim. [4] I jęli się już kłócić. nie chciał bijatyki. reż. psiachmać.pl Sz . dużo o to stoję!. mojem się tu będzie dzieliła! Nie bój się.. bo to nie dziewka wasza. – A przeciwcie się. – Jak wezmę kija.. – A wy się miarkujcie.... W izbie podniósł się taki krzyk i zamęt.. bić pięściami w stół. Sprawiedliwości chcemy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. aż się głownie potoczyły na izbę. sklep. ale stary jeszcze się hamował.. – Zmilkniesz ty. grozić. – Ino zapis odbierzcie – dorzuciła przez łzy Hanka. kołnierz u odzienia mężczyzny. Szkolnictwa AS . ale to. bo się o swoje upomina! – wrzeszczał coraz mocniej Antek. Jan Rybkowski. że Kuba 1 Waju – was.wsip. 88-100 Inowroclaw.. to wama dam sprawiedliwość. to się żeńcie. żebyście gębę wywierali na nią! – To czemu pyskuje! – Ma prawo. 2 Orzydle – klapa. i płacz. Władysław Hańcza). bych ino dziwowiska la sąsiadów i wsi całej nie czynić. co ostało. MODERNIZM 157 ½ Kadr z filmu CHŁOPI. przyskakiwać do się. bo obie kobiety płakały i wołały na przemian. to i zapiszcie. a pewnikiem wesela nie doczekacie.. a dzieci też wrzeszczały. Laubitza 9.. – Spróbujcie ino tknąć. – Głupiaś! Widzisz ją. – My nie przeciwni ożenkowi. na wycug do waju1 nie pójdę. że wściekłość buchała z niego i raz w raz już starego chwytał to za ramię. [3] – Chcecie. Antek tak się zapamiętał i tak rozsrożył. na obelgi z rzadka odpowiadał. 1973 Scena bójki Antka z ojcem (od lewej: Ignacy Gogolewski. odpiszcie na nas – zaczęła cicho kowalowa. wykrzykiwać a wy- pominać wszystkie swoje żale i krzywdy. a to. 701329. chcecie. to za orzydle2 i gotów był bić. odpychał Antka.

aż rymnął łbem na oszkloną szafkę i z nią razem zwalił się na ziemię. nie skończył. ty wywłoko. za parobków. Laubitza 9. gnietli... bo stary. – i jął nią trząść. ale przewalili się na ziemię i tak zwarci całą nienawiścią i krzywdami tarzali się. Walka między osobnikom gatunku. aż łby trzaskały. Krzyk się podniósł nieopisany. do zasobów jest bardziej nauki o zachowaniu zwierząt Badacz zauważył. przyskakując do niej.. Prawa te (etologii) Konrad Lorenz agresji wewnątrzgatunkowej dotyczą także ludzi. i runął na ojca. A jak te woły harowalim i dnie.. dusili. chycili się za piersi i wodzili po izbie... Lorenz odkrył. co mu ślina na język przyniesła. zauważył. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.. WIEDZIEĆ WIĘCEJ.. 1903–1989). a te szmaty po matce. 1 Wywłoka.. A Pan Bóg was pokarze za krzywdę naszą!.pl Sz ... – Wara2 ci od niej. miotali... cały!. im dostęp medycyny i fizjologii.. cały świat!. Porwał się rychło. wsparła się o okap i jęła zalewanym przez łzy. a teraz co?. włók. to i cała wieś wie o tym. okrwawiony. a nawet bardziej pozwala przetrwać i roz- pojawia się w świecie agresywne i często podżegają mnożyć się najwartościow- przyrody przede wszystkim samców do wzajemnej szym w sensie biologicznym między osobnikami tego napaści.. Hanka ryknęła nowym. że lakudra jest... paciorki... twórca niszach ekologicznych.. że samców. lakudra – określenia obelżywe. Lorenz... która pożywienia i samic. Walki gatunek zwierząt. ja!. o ściany. być równie. kto chciał. aż w końcu. którzy (czytaj: lorenc. mój Jezus!. ale nic rozeznać się nie rozeznali. – Że lakudra i włók ten. Tak pozyskanie dostępu do niezwykle agresywny zwane zło – rozprawę.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.158 z Witkiem przylecieli z podwórza pod okna. o mój Jezus. a żeby cię robaki roztoczyły... dokonała przewrotu w teorii toczone są zwykle przez wyjaśniając zagadkę zła na moralności. wara. w dziedzinie zasoby i w tych samych ostrzejsza.. La takiej świni! A żebyś pode płotem zdechła za krzywdę naszą.. kobiety chciały ich rozerwać.... Pokarze.... nieprzytomnym głosem krzyczeć: [5] – Na żebrę ino nam iść. bo wszyscy razem krzyczeli. – Coś powiedziała?... [7] Rzucili się na siebie jak dwa psy wściekłe... i la kogo to? La kogo?. Szkolnictwa AS . chrzypieli ino samymi przekleń- stwami a pogroźbami. ale samice potrafią świecie. Całe sześć morgów zapisali. i noce. 701329. kiedy im już zabrakło głosu. ogromnym płaczem. trzasnął go tak w pysk. bili sobą o łóżka.. – wołał nieprzytom- nie i gadał. i również krzyczeć począł: [6] – I ja przywtórzę. ale już Antek przy- skoczył i osłonił.. bo ci ten pysk o ścianę rozbiję.. rozwścieklony już teraz do ostatka... to wszystko. jest przede wszystkim zdaniem biologa stanowią opublikował w 1963 r.wsip. że agresja agresja.. samego gatunku. ty!. że celem ograniczony. te.... gdyż osobnikami tego samego laureat Nagrody Nobla rywalizują one o podobne gatunku staje się tym w 1973 r. we świat. sklep.. Wybitny austriacki biolog.. czyli popęd do walki. – zaryczał stary. o skrzynie. ty lakudro1 jedna.. 2 Wara – precz. ja! A spał z nią...

pl Sz . Podaj bezpośrednią przyczynę bójki ojca z synem – wykorzystaj przy tym wiedzę o agresji językowej. Pr ac a domowa W kilkuosobowych grupach porównajcie konflikt pokoleń w Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej i w Chłopach Władysława Reymonta. Kto według ciebie »POJĘCIE KLUCZOWE ma rację w tym sporze? Uzasadnij swoją AGRESJA JĘZYKOWA – patrz: s. d) skutki. 7. Oceń postawę Boryny wobec syna i stosunek Antka do ojca. 3. 90. plakat. Tworzenie własnego tekstu „Agresja wewnątrzgatunkowa ukazuje się nam zupełnie jednoznacznie jako niezbędny do utrzymania życia i systemu element organizacji wszystkich istot”. Opisz stosunek Boryny do dzieci w konflikcie o ziemię. 4. opinię. b) przedmiot sporu. do których odwołują się dzieci Boryny. Zinterpretuj sens porównania użytego przez pisarza w 7. sklep. Wyjaśnij.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. c) sposób jego rozwiązywania. 2. Czy zgadzasz się ze słowami Konrada Lorenza? Odpowiedz w odniesieniu do Chłopów Władysława Stanisława Reymonta i innych znanych ci tekstów literackich. 8. która ułatwi wam ich zapamiętanie (np. Odwołaj się także do przykładów z życia codziennego. atrakcyjna graficznie mapa myśli. 701329. wypowiedź pisemna. Laubitza 9. 5. MODERNIZM 159 Polecenia do tekstu 1. Zwróćcie uwagę na: a) przyczyny konfliktu. ale też znajomości całego utworu opisz relacje między rodzicami a dziećmi w świecie XIX-wiecznej wsi sportretowanej przez Reymonta w Chłopach. Przedstaw argumenty etyczne (zasady „sprawiedliwości”). Na podstawie przytoczonego fragmentu. 88-100 Inowroclaw. prezentacja multimedialna). 6.wsip. akapicie cytowanego fragmentu. o co dzieci mają pretensje do Boryny. Wnioski z analizy porównawczej zapiszcie w formie. Określ strony konfliktu. Szkolnictwa AS . Przypomnij relacje rodzinne pomiędzy uczestnikami kłótni.

w swoistej. który boleje nad ciężkim losem chłopów. niezależnych od poszczególnych ludzi. Przydrożne kapliczki stały zwykle na rozstaju dróg. przydrożne kapliczki. zawiera tak- że relikty pogańskich kultów. Szkolnictwa AS . Służyła do oswajania świata. do jego porządkowa- nia (np.. ¼ KAPLICZKA CHRYSTUSA FRASOBLIWEGO. do wyznaczania podstaw moralności.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a także do spajania ludzkich zbiorowo- ści.160 Pan Jezus z każdego 29 kąta słyszy… Religijność wsi w Chłopach Podstawą światopoglądu bohaterów powieści Władysława Reymonta jest wyznawana przez nich religia katolicka. ludowej odmianie. wyznaczały granice wiosek i sprawowały symboliczną opiekę nad nimi. XIX w. Laubitza 9. Lublin Ludowa pobożność wyraża się także w sztuce religijnej. 701329.pl Sz .in. W przedstawionych fragmentach powieści Reymonta przyjrzymy się związkowi wyobrażeń religijnych wsi z poczuciem społecznego porządku oraz z przekonaniami chłopów dotyczącymi kresu ludzkiego życia i pośmiertnych losów człowieka. Religijność ludowa to religijność warstw niewykształconych – cechuje ją uproszczony zestaw wyobrażeń me- tafizycznych i moralnych. że religia towarzyszyła ludzkości od po- czątków istnienia kultury. Muzeum Wsi Lubelskiej. RELIGIJNOŚĆ LUDOWA Badania archeologiczne dowodzą. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. sklep. szczególnie rozpowszechnione na ziemiach polskich. na sfery sacrum i profanum). Rzeźba Chrystusa Frasobliwego (zasmuconego) ukazuje Jezusa. której przejawami są m. Religia wyznacza tu normy moralne i stanowi główne źródło wiedzy ogólnej chłopów.wsip.

Szkolnictwa AS . [1] Kożuch zlatuje ze mnie. żeby szanować starszych. i buciska też. – bąkał srodze zawstydzony i ciemny rumieniec oblał mu twarz... Opisz wybrane elementy obrzędowości katolickiej przedstawione w powieści. [2] – A to i dobrodziej naucza. I po co się pchać między najpierwsze. inoś się pchał tam. już jak ten dziadak jaki jest człowiek. b) Boga i boskości. to ino do kruchty1. 701329. Omów wyznawane przez lipieckich chłopów zasady moralne wywodzące się z katolicyzmu.. I sam dobrodziej2 ci powtórzy to samo. kiej wszy- scy wiedzą. Wymień święta religijne obchodzone przez lipieckich chłopów. [3] – To baczże... – Juści. Wymień towarzyszące chłopom katolickie wyobrażenia metafizyczne dotyczące: a) natury świata i praw w nim rządzących. Miarkujesz se.. że tak być musi. Kuba? – Nie bydlem przeciech i swoje pomyślenie mam. coć rzeknę.. – A w niedzielę nie baczyłeś na to.. zwany dawniej także babińcem. Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Boryna rozmawia z Kubą i zachęca go do pozostania u niego na służbie (z rozdziału V).. a sam się pomiarkujesz. na pierwsze miejsce się nie pchaj i nie wynoś się nad drugie – bo zgrzeszysz ciężko. Wyznaczył ci Pan Jezus twoje... – Pan Jezus z każdego kąta słyszy. 2 Dobrodziej – ksiądz. to go się pilnuj i nie przestępuj. Scharakteryzuj rolę księdza na wsi.. że co parobek.. 2. ktoś jest? 1 Kruchta – przedsionek przed wejściem do kościoła. byś się nad drugie nie wynosił.. a i kapot jaki kupiłbym. Hale. MODERNIZM 161 Polecenia do I tomu powieści 1. Co jest źródłem wiedzy religijnej chłopów? 3. – I. bo jakże mi przed ołtarz w takim oble- czeniu. bych porządek na świecie był.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 4. nie bój się. 6.. inom bliżej ołtarza chciał być. – rzekł surowo Boryna. sklep.pl Sz . na zgodę i słuchaj. 88-100 Inowroclaw. Władysław S. gdzie najpierwsze. że nawet do kościoła iść.. Laubitza 9. 5.. Kużden ma swoje miej- sce i la każdego co innego Pan Jezus wyznaczył.. Prawda.wsip. Kuba. Napij no się. c) świętych i ich roli w życiu człowieka.. to nie gospodarz..

Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Wieczór zaduszkowy na cmentarzu (z rozdziału X). sklep. i w ławkach siadał. W odniesieniu do przywołanego fragmentu..)? 6. to i baldach nosić bym nosił. i z książki głośno śpiewał. to siedzieli cisi.wsip. – powiedział smutno. 701329. przysiadali przy grobach ojców. a także znajomości całego I tomu powieści. na czym – zdaniem Boryny – polega grzech Kuby. – Pewnie.. zadumani.. Dlaczego Kuba wstydzi się. to mi w kruchcie stać abo przed drzwiami. – Każdy umiera! – wzdychali ciężko z kamienną rezygnacją i wlekli się dalej. 7. Powiedz. przedstaw hierarchię społeczną wśród lipieckich chłopów. niezgłębioną. Za co Boryna gani Kubę (akapit 1. juści. 9. społecznym w świetle współczesnych Ranga ta wyraża się w określonych przywilejach wyobrażeń o społeczeństwie. Polecenia do tekstu 1. że nie moja.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. chocia i syn gospo- darski. pewnie. mówili pacierze. Laubitza 9.. [1] Ludzie snuli się wśród mogił cicho. jako te pieski. Objaśnij paradoksalny sens zdania „Pan Jezus z każdego kąta słyszy” w zestawieniu z wywodem Boryny o ustalonej przez Chrystusa nierówności wśród ludzi. 2. szeptali lękliwie i trwożnie poglądali w dal omroczoną. Szkolnictwa AS . gospodarzem byłbym. i jak te drzewa kolebały się im dusze w sennym poczuciu trwogi. głusi na ból – jak te drzewa.. Oceń przekonania Boryny o porządku określający rangę poszczególnych jego członków. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw....? HIERARCHIA SPOŁECZNA – porządek pozycji w społeczeństwie (grupie społecznej). a i dobrodzieja pod pachę wiódł.. Władysław S. głusi na życie. a żem ino parobek. że podszedł do ołtarza w czasie niedzielnej mszy? 5.pl Sz .162 – Juści. 8.)? 4. W jaki sposób hierarchia lipieckiej społeczności uwidacznia się w kościele? 3. – Takie już na świecie urządzenie jest i nie twoja głowa zmieni. Co jest – według Boryny – źródłem hierarchii społecznej (akapit 2. Jakie przywileje właścicieli gospodarstw w obrzędach kościelnych opisuje Kuba »POJĘCIE KLUCZOWE w akapicie 3. oraz podporządkowaniu grup stojących niżej w hierarchii grupom znajdującym się wyżej. głusi na śmierć..

A tam na zapadniętych grobach cicho było..pl Sz .. – Żeby swoich nawiedziły! – powtórzył z drżeniem Witek... wszystkie. co czyścowe męki cierpią. a dusze pokutujące głód cierpią. wsie całe. nie płakał. MODERNIZM 163 ½ ALEKSANDER GIERYMSKI.. a gdzieniegdzie sterczał krzyż spróchniały – tam leżały pokotem rody całe. do stóp Chrystusa rzucali serca strwożone i wybuchali świętym płaczem oddania się i rezygnacji. Warszawa Porównaj sposób przeżywania śmierci ukazany na płótnie Gierymskiego z zachowaniami ludzi podczas Zaduszek przedstawionymi w Chłopach (akapit 1.. CHŁOPSKA TRUMNA . o których i pamięć umarła dawno – jako i te dnie ich. głupi. tam jeno ptaki jakieś krzyczały złowrogo i smutnie szeleściła gęstwa. 701329. i czasy. gospodarz kochany. żeby swoich nawiedziły. co cię wypominam w wieczornym czasie. […] Kuba wyjął z zanadrza parę oszczędzonych skibek chleba.. Mario! – rwało się im z dusz umęczonych zamętem i podnosili twarze zakrzepłe i wyczerpane jak ta ziemia święta. – Nie bój się. – Pożyw się. pusto i mroczno – tam leżeli zapomniani. Kuba powlókł się w głąb.. pożyw się. co się jeszcze siwiły w mrokach. pokut- nico człowiecza. duszo krześcijańska. a gdy już do cna pociemniało.. Laubitza 9. na stary cmentarz. [3] – Wezną to? – pytał cicho Witek zatrwożonym głosem.. w beczki drugie kładą.. – Jezus mój! Panie miłosierny.. Księ- dzowe albo i dziadoskie świnie mają wyżerkę. [2] Kuba z Witkiem chodzili razem z drugimi. pokolenia całe – tam się już nikt nie modlił. Pan Jezus odpuszcza je na ten dzień na ziemię. rwał je w glonki. zły dzisiaj nie ma przystępu. przyklękał i rozrzu- cał po mogiłach. – Przyjdą to?. pożyw się! – szeptał z przejęciem.. wszytkie te..wsip..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. i te pacierze. sklep. i te światła. – Nie bojaj się. A i Pan Jezus sam chodzi se dzisiaj po świecie i liczy.. Muzeum Narodowe. ale tym biedotom nic z tego.. 1894–1895. i wszystko. lampek nie palił.. co mu Szkolnictwa AS .)... 88-100 Inowroclaw. wypominki ano odganiają go. wieszali u krzyżów i ruchami tych drzew rozchwianych sennie osuwali się na kolana. a oczy szare niby te kałuże. – Przeciech! Ksiądz żywić nie da!.

8. AKULTURACJA – proces zmian wywołanych przez konfrontację odmiennych systemów Tworzenie kulturowych. Pr ac a domowa 1. Dobrze baczę. – Ale. 3. przez ludzi relacji z różnie pojmowaną przez 2.. sklep. Porównaj przekonania egzystencjalne Blaise’a Pascala (patrz: lekcja 29. 7. Porównaj przejawy kultu zmarłych nich sferą sacrum. eliminacji niektórych treści rodzimych oraz Religia ludowa – tradycja czy żywy element tworzeniu treści synkretycznych.. 6. jak matula mówili. Polecenia do tekstu 1. 701329. wyobrażenia lipieckich chłopów dotyczące RELIGIA – sposób przeżywania i wyrażania ludzkiego losu. Reymonta. Wykaż na tej podstawie.. Reymonta.wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Opisz sposób przeżywania przez chłopów wieczoru zaduszkowego. 2. zobaczysz ta. Scharakteryzuj religijność ludową. Władysława S. 5. wybierze. Oceń religijność chłopów – czy jest ona podstawą społecznego porządku czy przejawem kulturowych ograniczeń? Uzasadnij swój sąd. w drugiej »POJĘCIA KLUCZOWE części podręcznika dla klasy pierwszej) ESCHATOLOGIA – dziedzina teologii i płynące z tego samego źródła religijnego poświęcona zagadnieniu pośmiertnych losów człowieka. gdyż biała rasa S. Jakie uczucia wywołuje w lipieckiej społeczności refleksja o śmierci? Określ.. oparty na określonej opisane w II części Dziadów Adama doktrynie (zestaw poglądów teologicznych) oraz przejawiający się w różnych formach Mickiewicza oraz w Chłopach instytucjonalnych. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.pl Sz . Przykładem kultury? Rozstrzygnij i uzasadnij akulturacji w Afryce jest przedstawianie postaci w kontekście Chłopów Władysława Jezusa i Maryi jako czarnych. że chrześcijaństwo dokonało akulturacji dawniejszych kultów słowiańskich. 4.. to ino święte widzą abo i zasie pokrzywdzone najbarzej. Do kogo podobny jest Jezus w wyobrażeniu Kuby? Jak wyjaśnisz to podobieństwo? Uzasadnij swą opinię.. a i stare ludzie przytwierdzają. Wskaż elementy religii przedchrześcijańskich w wierzeniach parobka. aż se wybierze wszystkie. Szkolnictwa AS .. – Pan Jezus se chodzi dzisiaj po świecie! – szeptał Witek i oglądał się bacznie. Przekształcenia mogą polegać własnego tekstu na adaptacji obcych treści do własnej kultury.. jaką rolę odgrywa tu religia. Przedstaw eschatologiczne wyobrażenia Kuby. Laubitza 9.. kojarzona jest tam z kolonializmem.164 ta jeszcze dusz ostało..

sklep. można naśladować. zawiera charakterystyczne cechy języka na zyk mniejszości. » DIALEKTY POLSKIE Szkolnictwa AS . Na przykładzie fragmentów Chłopów przyjrzymy się w szczególności stylizacji środowiskowej i dialektyzacji (choć w powieści występują także dwa pierwsze typy stylizacji). – język Mendla Gdańskiego. 701329. jak i typowego – określonego i utrwalonego językową konwencją sposobu wyrażania się ludzi. 88-100 Inowroclaw. bohaterów żydowskich. np. a Maria Konopnicka powiedzi językowej na wzór języka określo. w Monachomachii Ignacego Krasickiego). Dotyczy to zarówno stylu indywidualnego.pl Sz . Może być to ję.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.wsip. W ten sposób wszystkich jego poziomach: fonetycznym. jak każdy styl. W klasie pierwszej obserwowaliśmy już stylizację biblijną (np. STYLIZACJA ŚRODOWISKOWA np. Taka stylizacja nych środowisk społecznych. Laubitza 9. Bolesław Prus stylizuje w Lalce wypowiedzi Stylizacja środowiskowa to kształtowanie wy. w Psalmach Tadeusza Nowaka) i archaizację (np. W dialogach tych ujawnia się zbiór przekonań chłopów na tematy ogólne – zwłaszcza egzystencjalne i moralne. Narrator relacjonuje rozmowy uczestników wesela. etnicznych. MODERNIZM 165 Kiej somsiad z somsiadem się 30 zejdzie… Dialektyzacja w literaturze Styl językowy.

terminy (zawodowe lub naukowe). Lek. Władysław S. a także np. [1] Mało kto zważał. Język określonych środowisk odróżnia się od języka ogólnego przede wszyst.166 fleksyjnym. gdy nie znajdziesz dla nich odpowiedników w języku ogólnym. jeżeli to możliwe. slangiem – mówimy np. 701329. leksykalnym.pl Sz . (zawodowy) albo młodzieżowym (grupy wieko- rakterystyczne. to za orzydla2. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. czasem gwarą. Podaj etymologię (pochodzenie) tych wyrazów. 2. aż miski podskakiwały. a także kim słownictwem i frazeologią. objaśniające ich znaczenia. Wymień dziesięć słów charakterystycznych dla współczesnej gwary młodzieżowej. W języku nie. przyjemność. o gwarze studenckiej czy war- – tzw. s. Szkolnictwa AS . Z kolei stylizacja zróżnicowanych pod względem wykształcenia na język określonych środowisk zawodowych (np. specjalistyczne słownictwo wej). o żargonie lekarskim których zawodów oraz w nauce występuje cha. co pije. chwytali się wpół. określonych środowisk widzenia nadawcy gwary społecznych Ćwiczenia 1. to ułapiali za szyję a raili3. kiej4 ten krześcijan prawy5 przed krześcijanem i som- siadem. W przypadku.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. szawskiej lub slangu internetowym (języku sykalnie i frazeologicznie swoisty jest także ję. słowotwórczym. bo już się ze łbów kurzyło niezgorzej i kuntentność1 rozbierała. dokonaj ich analizy słowotwórczej. fra. nazywamy żargonem.wsip. STYLIZACJE stylizacja biblijna archaizacja dialektyzacja stylizacja środowiskowa – naśladowanie stylu – naśladowanie języka – naśladowanie języka – naśladowanie języka biblijnego dawnego z punktu regionalnego. 1 Kuntentność – zadowolenie. [. inteligencji).. użytkowników forów internetowych). uczniów) albo grup zeologicznym i składniowym. 157.] Walili pięściami. zyk grup wiekowych (np.. 5 Prawy – prawdziwy. wyżalali się jak brat przed bratem. skonstruuj hasła słownikowe. 4 Kiej – jak.. 2 Orzydla – patrz: przypis 2. sklep. dialektu. Laubitza 9. Podaj synonimy wymienionych wcześniej wyrazów w oficjalnej odmianie polszczyzny. Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Rozmowa na weselu Boryny (z rozdziału XI). 3 Raili – mówili.

czy baby się poswarzą4 abo dzieciaki się pobiją. . nie przeciw się. Pan Jezus wszystkim zasługi szykuje i wypłaci rzetelnie. ob- serwuj i uciechę miej! – A źle wypadnie – kobieta się zmarnuje11. a przed się nie wyglądał. 8 Ćma – mrok. aż padną na naród ziarnem dojrzałym! – A ty.] [5] – Jak pić. chrzciny albo i zamrze się komu – pofolguj sobie. zły7 to ćmę8 na naród rzuca. 12 Pogorzel – pożar.]. psiekrwie. jarzmo na kark włoży. zrobi szkody. [.. żeby ksiądz.. jak przykazania święte nakazują.. Laubitza 9.pl Sz . pogorzel12 przyjdzie – wola boska. żeby najmądrzejszy. a pastwisk. – Poszły. 13 Wymiarkuje – tu: zgadnie. a potem i krwią się oblewaj. że nawet to jadło pokrzywą ci się w gębie wyda! – Cierp przeto i dufaj w Panajezusowe miłosierdzie. ten ochotniej słucha piekielnej muzyki! – Drzewiej9 nie tak bywało! Posłuch był. A pociecha ino w tym.. za łeb ułapi. spokojności się ino zbędziesz..] A zdarzy się na ten przykład okazja – wesele. 701329. Szkolnictwa AS . poszanowanie starszych i zgoda! – I grontu każden miał. bo i cóż. nie. sklep. 10 Kwarta – dawna miara objętości. swego bacz. człowieku... kłyźni6 i jednych na drugich rzuca. to już całą kwartą10. jak to różnie się zdarzy. lecą boskie przykazy. i dmucha w duszę kiej w to zarzewie przygasłe. tak! Górą.. – Pod stołami psy gryzły się o kości. a złe! – Prawda.. 11 Zmarnuje – umrze. z garści nie popuszczaj ni na to oczymgnienie. co ino komu przypadnie. a wilkami są la siebie! – Nie wilkami. chudziaku. bydlę ci zdechnie. aż chciwość i złość. kto tam wymiarkuje13. – Tak to. ich nie przejrzy przódzi. Przyjdzie gorsze. to jeno bieda podjudza. a nikt. a łąk. 3 Spyszcze – wypasie się. 4 Poswarzą – pokłócą. chyba pod tę świętą ziemię. 88-100 Inowroclaw. zamroczenie. [...Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.wsip. kostucha ułapi cię za grdykę i w ślepie zajrzy – nie probuj się wypsnąć. nie to wypasione zboże ni przeoranie granicy. [3] – Choćby jeno na ten czas weselny. i wszyst- kie grzechy rozdmucha! – Juści... co ino mógł obrobić.. skłóca.. poredzisz krzykaniem a płaczem? – nic... jak się weselić. biedą popędzi i ciągnij. odpoczywaj. że nie rozeznają. MODERNIZM 167 [2] – Źle jest na świecie! Juści! Marnacja1 człowiekowi a to biedowanie jeno. 1 Marnacja – marność.. 6 Kłyźni – drażni. masz tylko jedno wiedzieć – byś swoje robił i żył. wyżalą się i odpuszczą sobie. 5 Stajała – stopniała.. Dyć wesele od tego. na dzień jeden! – A jutro samo przyjdzie! Hej! Nie uciekniesz przed dolą. to już całą niedzielę. kiej Jezus rzeknie: „Do tela twoje – od tela moje. narodzie. człowieku”. nie twoja moc – bo wszystko jest w boskim ręku. kiej somsiad z somsiadem się zejdzie i przy tym kieliszku poredzą. 7 Zły – mowa o diable.. 2 Gadzina – zwierzę hodowlane. któren głuchy jest na przykazania. że gryzą się jak te psy o gnat objedzony! – Nie sama bieda. [.. [6] – Juści. przyjdzie.] czy kiej gadzina2 spyszcze3 w sadzie. bych zawziętość stajała5 [. – Juści. 9 Drzewiej – dawniej. kiej to błyskanie. prawda. co dobre... byś się pod koła nie zaplątał! [4] – Na braci Pan Jezus stworzył ludzi.. nie. co tam jeden drugiemu winowaty. a boru.

W akapicie 2. Wypisz z tekstu wyrażenia i słowa związane z pracą chłopów. Sformułuj zawarte w cytowanym DIALEKTYZACJA – patrz: s.168 Polecenia do tekstu 1. Znajdź w cytowanym fragmencie przykłady dialektyzmów i wpisz je do tabeli. w przeważającej mierze ograni. liczu modernizacji po II wojnie światowej. (archaizm składniowy). podobnie jak przędzę. w Taplarach konopi. które wyszły już z użycia i są uznawane przez użytkowników 7. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. c) czemu służy. »POJĘCIA KLUCZOWE 6. kobiet swą szczupłością. w której rozgrywa się akcja. wyrazów i wyrażeń są również archaizmami? 3. Tytułowa konopielka to określenie. ARCHAIZM – dawny wyraz (archaizm Porównaj je z wierzeniami religijnymi leksykalny) lub konstrukcja składniowa lipieckich chłopów. Uzasadnij swoje zdanie. 4. WPROWADZENIE DO LEKTURY ale w  odróżnieniu od powieści Reymonta Powieść Edwarda Redlińskiego Konopielka narracja utworu jest konsekwentnie perso- (1973) opisuje społeczność polskiej wsi w ob.pl Sz . nalna. wyszukaj przejaw stylizacji biblijnej (przypomnij sobie biblijną Księgę Eklezjasty). wypowiadanych przez chłopów. nieważ odróżnia się ona od miejscowych cza się do wsi. Per. fragmencie tezy „chłopskiej filozofii”. Rozstrzygnij. 121. Szkolnictwa AS . Wskaż w tekście trzy inne przykłady archaizmów i określ ich rodzaj. Określ: a) na czym ta stylizacja polega. Laubitza 9. Kaziuk określa tak bohaterkę. z których uzyskuje się spektywa przedstawienia. 701329. b) do jakiej księgi biblijnej się odwołuje. sklep. poziom języka przykłady fonetyczny fleksyjny słowotwórczy leksykalny frazeologiczny (połączenia wyrazowe) 2. Ka- zmienia się pod wpływem założenia szkoły ziuk. czy wynotowane słownictwo ma charakter środowiskowy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. po- w Chłopach. Słowo to oznacza witkę uprawianych i pojawienia się nauczycielki z miasta. Które z wypisanych w poleceniu 1.wsip. 5. które nadaje nauczycielce główny bohater Rzeczywistość ukazanych w utworze Taplar i narrator powieści – miejscowy chłop. Dokonaj oceny prawd życiowych języka za przestarzałe.

wyciera. że umrzyć trzeba bedzie. Były one ekranizowane przez Janusza [2] Aż Grzegor odzywa sie. 1940) 1 – prozaik. pomieszanie sie robi. Dominicha prze. Szczuropolacy (1994).wsip. śnieg z deszczem. rowery. Witold Leszczyński. ile słońca latem! A co dzisiaj? Zimo odelga6 za odelgo. jakie śniegi zimo! Jaki żar. samoloty. 3 Wituszki – kołowrotki służące do zwijania przędzy. To przez niego świat zaginie: 1997) oraz Witolda Leszczyń- armaty. Jezu Chryste. wszystko? Czy to kiepskie życie starodawne? Czyż może być co lepsze jak gospodarzem być. nieszczęścia. ale bez emigrantów zarobkowych. tradycyjnej kultury polskiej wsi z cywilizacją oraz życie każde robi swoje robote. szpulki furczo. ludowe widowiska świąteczne. o śmierci to powieści: Awans (1973).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. wystyga. MODERNIZM 169 ½ Kadr z filmu KONOPIELKA . 1 Kułaki – pięści. dramaturg. Lata mokre. a usiądszy.pl Sz . jeroplany4 tak samo czortowy wymys. reż. klękajo. A pamiętacie dawniejsze lata. sklep. dwory. żegnamy sie. hetmany. chfabryki stawiajo. orać. W swoich w piersi: Któryś za nas cierzpiał rany. 1981). ży. Konopielka (1973) oraz cie marne. Szczuropolacy – pod tytułem Szczęśliwego Nowego Jorku. odpusty. proch z prochu. dzwony. Edward Redliński K Konopielka (fragmenty) Autor [1] I tak słowo po słowie śpiewanie kończy sie. ale już wituszki3 popiskujo. siać. sie myśli. żeby wrocili sie dawne czasy. krowe! Ach. że to wszystko przez czorta: przez Zaorskiego (Awans. współczesnych polskich 2 nia ślozow . źmiłuj sie nad tekstach przedstawia zderzenie nami! trzy razy odśpiewawszy. 88-100 Inowroclaw. tyle że tu tam trochu płakania. 5 Herody – jasełka. posty. 4 Jeroplany – aeroplany. pochmurne. 2 Ślozy – łzy. 701329. bijem sie kułakami reportażysta. plagi. stajo prząść. młocić. słońce zimne. każdy jeszcze rozpamiętuje krzyż. zimy? Jakie mrozy. i my wszystkie klękamy. krole w koronach. herody5. cierpienie. siadamy. 1974. Szkolnictwa AS . Jego najbardziej znane utwory gadania. konia trzymać. pobożność. czorta ludzi Pana Jezusa ukrzyżowali. 6 Odelga – odwilż. za czortowo namowo wod. Laubitza 9. EDWARD REDLIŃSKI (ur. ke wydumali. wojsko na koniach. że choroby. 1981 Filmowy obraz chłopskiej społeczności Taplar. A na co to skiego (Konopielka.

4. lipieckich chłopów porównajcie ze znanymi KSENOFOBIA – niechęć do obcych. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. »POJĘCIA KLUCZOWE KONSERWATYZM (łac. Przekonania – do jego przywrócenia. rozumu. co cudzoziemskie. Wytłumacz. nauki i doświadczenia jako podstaw wiedzy o świecie na rzecz intuicji. złodziejow i pokaże im ogień wieczny! Polecenia do tekstu 1. Znajdź we fragmencie Konopielki cztery przykłady dialektyzmów i określ.170 [3] A Domin na to. 701329. a jeżeli został zmieniony światopogląd wsi z XIX w. wam poglądami mieszkańców dzisiejszej i do tego. 2. którego poziomu języka dotyczą. Szkolnictwa AS . Bieda wisi nad Tapla- rami. Któregoś dnia raptem zatrąbio trąby. 5. Wyjaśnij. Do jakich ksiąg biblijnych nawiązuje fragment cytowanego tekstu? 3. [4] A Grzegor: Bieda nieszczęście wisi nad całym światem. w jaki sposób w akapicie 3. polskiej wsi. tak dalej być nie może. ocalić) – zespół przekonań. Wyniki swojej pracy zapiszcie IRRACJONALIZM – postawa w formie prezentacji multimedialnej. 8. odrzucenie przedstawicie na forum klasy. sklep. conservare – zachować.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. koniec świata bliski. Pr ac a domowa zgodnie z którymi istniejący (albo znany Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. 7.wsip. Potem machnie ręko lewo na żydow. niech msza bedzie z organami. 6. zbierze ofiare na klebana i organistego.pl Sz . ziemia zatrzęsie sie. którą przeciwstawna racjonalizmowi. wiary lub przekonań pochodzących 1 Fóra – fura. Laubitza 9. antychrystow. Wykaż irracjonalność zamieszczonej w przytoczonym fragmencie pochwały dawności i „programu naprawczego” współczesnego świata. z przeszłości) porządek polityczny. wóz konny. przejawia się stylizacja biblijna. społeczny Znajdźcie w tekście I tomu Chłopów inne lub kulturowy jest najlepszym z możliwych i należy dążyć do jego zachowania oraz fragmenty. amen. Oceń światopogląd chłopski przedstawiony w przywołanym fragmencie Konopielki. na czym polegają konserwatyzm i ksenofobia widoczne w światopoglądzie bohatera. że trzeba bedzie dać na msze: niech kto przejedzie sie po wiosce fóro1. łuna stanie na niebie i pokaże sie Pan Jezus w chwale: machnie ręko i niebo rozpruje sie na półowy! I wtedy on machnie prawo ręko na sprawiedliwych i pokaże im raj. niechaj nas Pambóg chroni od wszystkiego złego. Przedstaw światopogląd wyrażany przez Grzegora w przywołanym fragmencie Konopielki. szczęście wieczne po prawicy. 166). Porównaj przekonania wyrażone w cytowanym tekście z tezami zamieszczonymi we fragmencie XI rozdziału I tomu Chłopów (patrz: s. w których wyraża się utrwalenia. z nieweryfikowalnych dogmatów.

Nie mogli jednak (z powodu cenzury) i nie potrafili o klęsce powstania pisać wprost. wrony… (1894) i Echa leśne (1905) oraz w powieści Wier- na rzeka (1912). ¼ ARTUR GROTTGER. Stefan Żeromski jako pierwszy przełamał społeczne tabu: w bezpośredni. Muzeum Narodowe. w którym ujawniły się najistotniejsze cechy społeczeń- stwa. MODERNIZM 171 Zza świata szła noc. poza zasięgiem rosyjskiej cenzury. 1894 r. 701329. Zastanawiał się także.pl Sz . Kraków Rysunki Grottgera współtworzyły polską mitologię powstania styczniowego.wsip. było wydarzeniem. czy jesteśmy narodem. Teksty te opublikował w Kra- kowie. XIX XX XXI Wskazał tym samym na fundamentalną rolę. z którą Żeromski podjął polemikę. Wychowany na lekturach pozytywi- stów i wolny od romantycznego idealizmu. byli bezpośrednio zaangażowani w akcje powstańcze (Orzesz- R kowa) lub choćby przechowywali pamięć o zaangażowaniu bliskich (Sienkiewicz). którego tożsa- mość buduje się wyłącznie na porażkach i mar- tyrologii. 1866. którego doświadczyli osobiście: brali udział w walkach (Prus). Rozważ. 88-100 Inowroclaw. Szkolnictwa AS .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sięgali więc po ezopowy język aluzji i symboli. sklep. BÓJ. Powstanie styczniowe traktował jako czas próby. 31 rozpacz i śmierć… Naturalizm w utworach Stefana Żeromskiego Dla wielu pozytywistów powstanie styczniowe w 1863 r. Laubitza 9. z cyklu „LITUANIA”. W swojej twórczości starał się odpowiedzieć na pytanie o przyczyny przegranej. krytycznie przedstawiał Polaków. brutalny. jaką w formowaniu świadomości tej generacji odegrały ponury czas popowstaniowych repre- sji i dojrzewanie w cieniu narodowej klęski. Trzykrotnie poruszył temat powstania: w opowiadaniach Rozdzióbią nas kruki. jakimi środkami dzieło plastyczne heroizuje wydarzenia. odmito- logizowany sposób pisał o najtragiczniejszym z polskich zrywów narodowowyzwoleńczych XIX w. WRONY… Stefan Żeromski określił swoje pokolenie mia- nem „pogrobowców powstania styczniowego”. pod pseudonimem Maurycy Zych. WPROWADZENIE DO LEKTURY ROZDZIÓBIĄ NAS KRUKI.

Pokazywał malarz i grafik. paznokcie „w dzikie szpony”. 4 Padyszach – tytuł sułtanów tureckich i szachów perskich. (fragmenty) [1] Ani jeden żywy promień nie zdołał przebić powodzi chmur. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. rozległy i zupeł- nie i pusty. Przez dwie noce już czuwał i trzeci dzień wciąż szedł przy wozie. Szkolnictwa AS . [. dla utworów Żeromskiego jest i „Wojna” (1866–1867).. przedsta. Buty mu się w rzadkim błocie rozciapały tak misternie. Suwałk. jakie uformowały zbiorowe powinność ważniejsza jest dał w swych dziełach Artur wyobrażenia Polaków na od wartości prywatnych (np.. Bure obłoki. Leciała ulewa deszczu. wrony. gdy mu ta jednak zginęła w kałużach. zniżając pręty aż do samej ziemi. Któż by zdołał poznać w tym obdartusie byłego prezesa najweselszej pod księżycem konfraterni3 tzw. 701329.wsip. króla i padyszacha4 syren warszawskich? Włosy mu porosły „w orle pióra”. Wezwanie. stowarzyszenie. wielki władca.. Skąpa jasność poranka rozmnożyła się po kryjomu. Porzuciwszy zarośla. Kucie chłopów okradających trupy ułożone w cykle: „Polonia” kos). że przyszwy szły swoim porządkiem. Autor dokonał w nich też jednak brak solidarności wieku zmarły na gruźlicę. w młodym go. Grottger (1837–1867) – polski temat powstania styczniowe. czy szakale przedstawia cieszyły się jego grafiki wiał bowiem zapał (np. śrubstaków. uwznioślenia i heroizacji społecznej: grafika Ludzie Największą popularnością czynu powstańców. co żyło. prawie po powierzchniach tych pól obumarłych i przez deszcz chłostanych. gatunek wierzby... leciały szybko. na poprzek zagonów.. [2] Właśnie o samym świcie Andrzej Borycki (bardziej znany pod przybranym nazwiskiem Szymona Winrycha) wyjechał zza pagórków rajgórskich2 i skierował się pod Nasielsk. Laubitza 9. chodził teraz w przepoconej sukmanie. sczerniałe rokiciny1 żałośnie szumiały. a szczególniej role świeżo uprawne i zasiane. niósł w kierunku ukośnym i ciskał o ziemię.172 WIEDZIEĆ WIĘCEJ.pl Sz . podarte i rozczochrane. rozmiękły na przepaściste bagna. trzymał się przez czas pewien śladu polnej drożyny.] 1 Rokiciny – rokity. niski krzew o drobnych liściach. gnanych przez wichry.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep. powstańcze. 3 Konfraternia – bractwo. „Lituania” (1864–1866) nację walczących (np. ruszył wprost przed siebie. Kartofliska. Bardzo przemókł i przeziąbł do szpiku kości. dawnego Jędrka. Wiatr krople jego w locie podrywał. jakby to była woda sodowa z sokiem porzeczkowym. Duch). a bose stopy w zupełnym odosobnieniu. Bój). ściernie. sypkiego jak ziarno. uwidoczniając krajobraz płaski. podeszwy swoim porządkiem. Stefan Żeromski Rozdzióbią nas kruki. na sze- rokie płaszczyzny. Bezpośrednim kontekstem (1863). 2 Pagórki rajgórskie – okolice Rajgrodu na Pojezierzu Ełckim k. Ponura jesień zwarzyła już i wytruła w trawach i chwastach wszystko. tu: pan. które dla których patriotyczna ujęcie tematu powstania. poświęcenie i determi. Obdarte z liści. żarł chciwie razowiec ze sperką i żłopał gorzałę z taką naiwnością.

LUDZIE CZY SZAKALE . Tamci sięgnęli po karabinki założone na plecy. Uciekający wóz spostrzeżono. począł zrzucać lancą2 suche gałęzie oraz snopki kłoci i sondować głąb wozu.. jakby ktoś zagiął palec pod żyłę krwionośną w jego piersiach i wydzierał ją na zewnątrz. jeden nie upadał na duchu. Dał koniom po siarczystym bacie. obejmując ramieniem kark konia. Muzeum Narodowe. – Moskale.. Jeden z nich. Przez długi czas tych ludzi ściganych.pl Sz . z cyklu „WOJNA”... gdy już wszystko runęło na łeb w bezdenną jamę trwogi. równoległy do ledwie widocz- nego horyzontu. – wyszeptał.. przeziębłych i wylęknionych wspierał swymi szyderczymi półsłowami i podniecał jak chłostą. przymrużywszy powieki. [. zawziął. Winrych stał na miejscu jak przedtem. to on. stado bydła albo – wojsko. 701329. ściągnął lejce. Winrych patrzał przez chwilę.wsip. 2 Lanca – lekka broń jazdy. [.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 1867. pogarda wszystkiego na tej ziemi. i pomknęła co koń skoczy. Usta mu się skrzywiły wzgardliwie i w sercu zsiadło nie to męstwo. Mógł to być szereg wozów. Z szeregów postępującego wojska odłamała się grupa jeźdźców. On jeden chodził jeszcze po broń. MODERNIZM 173 ½ ARTUR GROTTGER. Laubitza 9. Gdy grot dźwięknął. Szkolnictwa AS . wysunęła przed front. sklep. Teraz.] 1 Partia – tu: oddział powstańców. zawrócił prawie na miejscu i zaczął uciekać. pogarda bezbrzeżna. Warszawa Jeżeli kto jeszcze na tej ziemi walczył w całym i zupełnym znaczeniu tego słowa. nie mówiąc ani słowa.] [3] Za zasłoną mgły dał się nagle postrzec jakiś ruch jednostajny. [. Winrych. uderzywszy o lufy sztucerów – żołnierz poklepał Winrycha po ramieniu i mrugnął na towarzyszów. jak to mówią. głodnych. grot na długim drzewcu z proporczykiem... lecz pogarda.. on się. Gdyby nie on. i sama partia1 byłaby się od dawna rozleciała na cztery strony świata. 88-100 Inowroclaw. Doznawał takiego wrażenia.] Ośmiu ułanów rosyjskich na pięknych koniach dopadło wozu i w mgnieniu oka ze wszystkich stron go otoczyło.

. prze- krzywiając głowy i uważnie badając stan rzeczy.] Żołnierze zsiedli z koni i zrewidowali puste kieszenie sukmany. chłop z wioski najbliższej. Szkolnictwa AS .. czyli. począł kiwać głową i wzdychać – potem ukląkł na ziemi. wzywającego ich do powrotu.. 701329. rozbili butelkę na jego czaszce i podarli mu ostrogami policzki. wskoczyli na siodła i nabrawszy z wozu po kilka sztuk dobrych pałaszów belgijskich odjechali za oddziałem. Ta wstąpiła majestatycznie na nogę Winrycha. Rozgniewani. Dziwnie rzewna radość zstępowała do jego duszy i ubierała mu cały widnokrąg. jak przywykliśmy mówić. całą ziemię barwami cudnie pięknymi. Za przykładem śmiałej wrony ruszyły się jej towarzyszki. 3 Trzos – sakiewka z pieniędzmi. śledztwo. Dowódca szwadronu ścigał forsownie jakiś topniejący oddziałek powstańczy. sklep. podobny do dużej szarej bestii. odwagi [. Usta mu drgnęły i wymówiły do tych chmur szybko pędzących ostatnią myśl: „. [. żelastwa. Tymczasem deszcz rzęsisty puścił się znowu i na małą chwilę ocucił powstańca. którymi owijano stopy. wyrwawszy lance i splunąwszy. Obdarł tedy trupa z sukmany.... zdjął kaszkiet.... Wyrzekłszy ostatnie amen. taktem. Głęboko.. chyłkiem. zaciśnięte przez ból i popłoch śmiertelny.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.] Bał się srodze Moskali. a drugi złamał dekę piersiową1. że Winrych wypił wszystką gorzałkę. Stanąwszy wreszcie nad zwłokami Winrycha.” […] [4] Wrony z wielką rozwagą. [. Szczególnie jedna zdradzała największy zasób energii. [5] Nim wszakże skosztowała warcholskiego mózgu i zdążyła osiągnąć tzw. zzuł mu buty. Laubitza 9. [. lecz człowiek ubogi. statkiem.. dotarła szczęśliwie aż do głowy i poczęła dobijać się zapamiętale do wnętrza tej czaszki. Na głos sygnału. postronków i odzieży na trupie. [. rozpacz i śmierć. wziął na cel głowę powstańca. jeszcze inna rozrabiała ranę w czaszce.. toteż nie miał czasu zawrócić po broń zostawioną w polu na wozie Winrychowym. cierpliwością i dyplomacją zbliżały się. żądzy odznaczenia się czy nienawiści. Powieki jego. Ta preparowała żebro..wsip. zabrał nawet zbłocone onuczki4. inna szczypała nogę.pl Sz .]. Pasy tkaniny. Nie był to wcale poetyczny szakal. toteż prawie pełzał na czworakach. który zanurzył się już we mgłę i szarugę. do siedliska wolnej myśli i zupełnie je zeżreć. pomimo lustracji2 żołnierskiej. co zbliżał się niepostrzeżenie. Najbardziej przecież ze wszystkich odznaczyła się ta (należy jej się tytuł wrony „tej miary”).. że w bezgranicznym miłosierdziu swoim zesłał mu tyle że- lastwa i rzemienia. spło- szył ją nowy przybysz. co zapragnęła zajrzeć do wnętrza mózgu.] [6] Zza świata szła noc. 4 Onuczki – onuce.. już z błyskiem pożądliwości w oczach. Trzeci ułan odjechał o kilkanaście kroków i gdy dwaj pierwsi. Nic tam już nie znalazł.] Tak bez wiedzy i woli zemściwszy się za tylowieczne niewolnictwo. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Paliła go żądza poucinania rzemie- ni i podniecała słodka nadzieja znalezienia jeszcze.. przemaszerowała po nim. za wyzysk. Było to może zresztą po prostu namięt- ne odczuwanie interesów własnego dzióba i żołądka.. usunęli się na bok. szmat zgrzebnych. tytuł do sławy. Jeden ohydnie rozpłatał mu brzuch.. za szerzenie ciemnoty. cały zakres umysłowego objęcia. 2 Lustracja – tu: badanie. przeżegnał się i zmówił głośno pacierz. 1 Deka piersiowa – klatka piersiowa.Odpuść nam nasze winy. owinął tymi łachmanami część broni i szybko się oddalił. rzucił się przede wszystkim do kieszeni i zanadrza i począł szukać trzosa3. dźwignęły się i oczy po raz ostatni zobaczyły obłoki. prawdziwie z całej duszy wielbił Boga za to. poprzedniczki skarpetek. do tej ostatniej fortecy polskiego powstania. za hańbę i za cierpienie ludu. jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. szedł ku domowi z odkrytą głową i z modlitwą na ustach.174 Zerwali się w skok z miejsca zgodnym susem i wraz go przebili.

Wyjaśnij: a) kim był przed powstaniem. 74. na czym polega naturalizm tego fragmentu – uwzględnij przy tym: a) obrazowanie. b) portrety ludzi i środowisk biorących w nim udział. Wyjaśnij tytuł opowiadania. zastępując wielokropek odpowiednim dokończeniem zdania. 3. które w powszechnej Żeromskiemu do przedstawienia oceny świadomości uznaje się za przykład sytuacji społecznej po powstaniu szlachetności i rycerskiego męstwa. Zwróć uwagę na: a) sposób pisania o powstaniu. 701329. uzwyczajniony.). jak Żeromski ocenia postawę chłopa. Szkolnictwa AS . 2. Wyniki swojej pracy zapisz w postaci mapy myśli lub prezentacji multimedialnej. Rozwiń go. Określ. Określ. często naturalistyczny. które autor wpisał w obraz wron (akapit 4. Elizy Orzeszkowej (Nad Niemnem) i Stefana Żeromskiego (Rozdzióbią nas kruki.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Przedstaw sylwetkę Szymona Winrycha. 4. Przedstaw symboliczne sensy. MODERNIZM 175 Polecenia do tekstu 1. b) jak zmienił się w trakcie walk. sklep. Laubitza 9. Dokonaj analizy przedstawienia śmierci bohatera i obrazu trupa rozdziobywanego przez wrony. Zestaw akapit 5. z grafiką Grottgera Ludzie czy szakale. akapitu przeanalizuj naturalistyczną technikę opisu przestrzeni. Na podstawie 1. 88-100 Inowroclaw. styczniowym. 5.wsip. c) stosunek narratora do przedstawienia. NATURALIZM W LITERATURZE – patrz: s. na czym polega deheroizacja postaci w tekście Żeromskiego. 7. b) wykorzystanie anatomicznych i fizjologicznych szczegółów. Pr ac a domowa Porównaj obrazy powstania styczniowego w utworach Bolesława Prusa (Lalka). c) diagnozę przyczyn klęski. Rozważ. Tworzenie własnego tekstu »POJĘCIA KLUCZOWE Wyjaśnij. w jaki sposób naturalistyczna DEHEROIZACJA – przedstawienie postaci technika obrazowania posłużyła czy wydarzenia. 6. d) bezpośrednie skutki zrywu. w sposób deprecjonujący. wrony…). c) w jakich okolicznościach zginął. Porównaj literacki wizerunek bohatera z jego potencjalnym pierwowzorem z rysunku Artura Grottgera Bój.pl Sz .

a swą piosenkę Ciechowski zaśpiewał w 1988 r. XIX XX XXI wadzenie do lektury). tuż przed ważnymi przemianami politycznymi w naszej ojczyźnie. protestu przeciw akcji germanizacyjnej. zakaz nauczania po polsku religii katolickiej. Ciechowski zaś odwołuje się nie do historii. Celem działań wymierzonych władz niemieckich dwa listy otwarte przeciw przeciw Polakom – a więc przeciw narodowi germanizacji. GENEZA ROTA Rota.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. on też dyrygował połączonymi Represje obejmowały szkolnictwo – zakazano chórami ze wszystkich zaborów podczas pra. sklep. jednak w różny sposób formułują program wzajemnych relacji między narodami polskim a niemieckim. pośrednio na- wiązuje do wydarzeń z Wrześni (patrz: Wpro. wanie Kościoła katolickiego. Utwór. 701329. pro. podstaw życia. list polskiego episkopatu został napisany w roku poprzedzającym uroczystości tysiąclecia chrztu Polski. lecz łączy je tematyka patriotyczna. utrudniano działal- szczególnym: podczas odsłonięcia pomnika ność gospodarczą Polaków oraz funkcjono- Władysława Jagiełły (pomnika Grunwaldzkie.. Nowowiejski. Jaskrawym prze- go) w Krakowie w 1910 r. pisarzy: Henryk Sienkiewicz wystosował do w Wielkopolsce.. Nastąpiło ono w momencie z wyjątkiem lekcji religii. Mają one różną formę gatunkową. Rota zyskała miano jawem germanizacji był wydany przez „hymnu grunwaldzkiego” i weszła do repertu. zyskał wielką popularność podczas obchodów pięćsetlecia bitwy grunwaldzkiej. Laubitza 9. Szkolnictwa AS . jak i biskupi ujmują kwestie narodowe w kontekście wielowiekowych stosunków Polaków z Niemcami.pl Sz . listem biskupów polskich do biskupów niemieckich oraz piosenką Nie pytaj o Polskę Grzegorza Ciechowskiego. pseudonimem Jan Sawa w krakowskiej prasie w 1908 r. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.wsip. Wydarzenia te spowodowały reakcję polskich wadzonej przez rząd niemiecki od 1870 r.176 Polski my naród… 32 Różne ujęcia sprawy narodowej w XIX i XX wieku Na lekcji zapoznamy się z trzema utworami: Rotą Marii Konopnickiej. na który dyrekcja zareagowała Rota Marii Konopnickiej powstała jako wyraz biciem dzieci i szykanowaniem ich rodziców. Zostały napisane w różnych okolicznościach: pieśń Konopnickiej powstała w czasie antypolskich represji dokonywanych przez Niemców w znajdującej się pod zaborem pruskim Wielkopolsce. opublikowany pod 1904 r. Represja ta spowodowała strajk szkolny WPROWADZENIE DO LEKTURY (1901–1902). która powstała w 1904 r. a Maria Konopnicka napisała bez państwa – było zniszczenie kulturowych wiersz O Wrześni. posługiwania się językiem polskim w szkole wykonania utworu.. a do realiów współczesnych. Zarówno Konopnicka. a w konsekwencji – doprowa- Muzykę do Roty napisał kompozytor Feliks dzenie do wynarodowienia ludności polskiej. nadgorliwego dyrektora szkoły we Wrześni aru polskich pieśni patriotycznych.

wsip.. Nie rzucim ziemi. Duch będzie nam hetmanił. 2 Pogrześć – pogrzebać. Kraków Maria Konopnicka Pamięć o zwycięstwie grunwaldzkim stała się istotnym składnikiem Rota1 narodowej tożsamości Polaków pod zaborami. MODERNIZM 177 ½ JAN MATEJKO. 88-100 Inowroclaw.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. „Krzyżacka zawierucha” była wówczas symbolem zagrożenia.. [15] W ojczyzny imię i jej cześć Podnosim czoła dumne: Odzyska ziemię dziadów wnuk.. – Tak nam dopomóż Bóg! (tekst wg rękopisu z 1904 r. WŁADYSŁAW JAGIEŁŁO NA POBOJOWISKU GRUNWALDZKIM. Na sercu oręż toczon nasz. 1861. polski lud. gdy zabrzmi złoty róg. Pójdziem. Szkolnictwa AS . Królewski szczep Piastowy... skąd nasz ród. Przed nim się rozpaść musi w pył [10] Krzyżacka zawierucha. – Tak nam dopomóż Bóg! Nie będzie Krzyżak pluł nam w twarz [20] Ni dzieci nam germanił..pl Sz . Dom Jana Matejki. by przetrwać. – Tak nam dopomóż Bóg! Nie damy miana Polski zgnieść Nie pójdziem żywo w trumnę. – Tak nam dopomóż Bóg! Do krwi ostatniej kropli z żył Bronić będziemy Ducha. Nie damy pogrześć2 mowy! Polski my naród. Laubitza 9. 701329. któremu naród musi stawić czoła. by nas zniemczył wróg. [5] Nie damy.) 1 Rota – tekst przysięgi w dawnej Polsce. Twierdzą nam będzie każdy próg. sklep.

Peryfraza służy zwykle ozdobności wypowiedzi. W jaki sposób poetka buduje nastrój patosu? W odpowiedzi wykorzystaj pojęcia: inwersja. Laubitza 9. SYNEKDOCHA – rodzaj metafory. Synekdocha może także występować w odmianie całość za część (łac.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 8. uwzględnij rolę religii. na zamieszkiwaniu danego terytorium. Inwersja należy do charakterystycznych elementów stylu biblijnego. słońce – złota kula).in. 2. przywiązaniu do wspólnej ziemi i używaniu zazwyczaj jednego języka. że podmiot mówiący w wierszu jest podmiotem zbiorowym. w tym celu użytkownik języka odwołuje się do jej charakterystycznej. Określ ich funkcję. np. w tonie wypowiedzi. PERYFRAZA (omówienie) – rodzaj metafory polegającej na opisowym przedstawieniu danej osoby. do których odwołuje się autorka wiersza. Patos ma na celu wywołanie u odbiorców wzniosłych uczuć. Pieśni ważne w polskiej historii. podniosłej. będąca sygnałem mowy uroczystej. „łza” zamiast „łzy” w wyrażeniu „łza się w oku kręci”. Znajdź w Rocie archaizmy leksykalne. Wskaż wydarzenia historyczne. Nazwij i scharakteryzuj pojawiające się w utworze grupy: „my” i „oni”. w użytych środkach stylistycznych (epitetach. uroczyste przedstawienie rzeczywistości zazwyczaj stosowane w opisie zjawisk wyjątkowych. Wykaż. Współcześnie coraz częściej przyjmuje się. pars pro toto – część za całość). INWERSJA – szyk przestawny wyrazów. inwersjach). 701329. a zwłaszcza wzruszenia.178 Polecenia do tekstu 1. Możecie też nagrać na płycie ich własne wykonania (ewentualnie recytacje tych tekstów).pl Sz . 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 5. języka i kultury w tym programie. totum pro parte). 168. Oceń przydatność formuły patriotyzmu Marii Konopnickiej we współczesnym świecie. W kilkuosobowych grupach opracujcie śpiewnik zawierający wybrane utwory. 3. monumentalnych lub bohaterskich. 10. np. synekdocha. »POJĘCIA KLUCZOWE ARCHAIZM – patrz: s. rozpoznawalnej cechy (np. oparte na doświadczeniu historycznym i dziedzictwie kulturowym. spotykamy ją też w polszczyźnie inspirowanej łaciną. NARÓD – w tradycyjnym. nienaturalna kolejność słów. 7. dlaczego model patriotyzmu przedstawiony w wierszu jest budowany na postawie antyniemieckiej. 9. Określ relacje zachodzące między tymi grupami. rozumieniu to wspólnota kulturowa. 4. Wyjaśnij. dzięki niej można też uniknąć powtórzeń. PATOS – podniosłe. Określ tę zbiorowość. porównaniach) i składniowych (anaforach. Jak Konopnicka rozumie pojęcie narodu? Zrekonstruuj zawarty w Rocie program narodowy. której członków łączy poczucie tożsamości. że o przynależności jednostki do danej wspólnoty narodowej decyduje wyłącznie świadomy wybór tej jednostki. „złoto” zamiast „złote przedmioty” w przysłowiu „nie wszystko złoto.wsip. Wyraża się m. rzeczy czy pojęcia. ukształtowanym w XIX w. Wyjaśnij sens i pochodzenie symbolu z wersu 23. co się świeci”. polegającej najczęściej na określeniu całości przez jej część (łac. 6. sklep. Szkolnictwa AS . peryfraza.

której pod- miotem jest najczęściej autor (nadawca). Cieszymy się.pl Sz . ciony i zrośnięty z czynnikiem narodowym. Intencją nadawców gijnym. urodzona w  Andechs. Dziś jeszcze robią to całe tysiące i nikt nie zarzuca naszej wielkiej świętej. Po jej śmierci i jej szybkiej kanonizacji do miejsca jej wiecznego spoczynku w Trzebnicy. 18 listopada 1965 r. gdzie znajduje się jej grób. (takie listy wysłano do episkopatów 55 państw). 253 w pierwszej części podręcznika dla klasy pierwszej. czasem bywa pisa- w Chrystusowym ny w czyimś imieniu (np. Jego autorem był ar. biskupów niemieckich. za najlepszy wyraz budowania chrześcijańskiego pomostu między Polską i Niemcami. MODERNIZM 179 GENEZA obchody tysiąclecia chrztu Polski w 1966 r. odbiorcy lub wyrazy szacunku dla niego). a nawet do nie- określonego.. podpis nadawcy. Przeciwnie. jako pierwszy – pry. list biskupa (fragmenty) do wiernych). uważa się ją na ogół. pomijając nacjonalistycznych fanatyków. należących wówczas do Polski piastowskiej na Śląsku. list urzędowy). widzianą w aspekcie reli- mas Stefan Wyszyński. piastowskiego władcy Śląska. formuła pożegnal- nymi.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Szkolnictwa AS . Doprowadziło to niowej listu oraz doborze środ- ków językowych. pów przebywająca w Rzymie podczas obrad jak również rozpoczęcie dialogu w celu prze- Soboru Watykańskiego II wysłała list do łamania niechęci i wzajemnych uprzedzeń. nak list stanowi realizację nia: co „polskie”. [. na terenie ziem zachodnich. Laubitza 9. data i miejsca powstania. delegacja polskich bisku.] na (zwykle pozdrowienia dla [2] Szczególnie znana jest św. której nadano później nazwę Trebnitz. że była pochodzenia niemieckiego. z wszystkimi pozytyw. Jadwiga1.. że i po niemieckiej stronie słyszy się często ten sam pogląd.wsip. małżonka polskiego. Henryka Brodatego. założycielka klasztoru żeń- skiego zakonu cysterskiego w Trzebnicy.] 1 Św. sklep. 88-100 Inowroclaw. cybiskup wrocławski Bolesław Kominek. Z niego to zrodził się także polski określonego wzorca kompozy- cyjnego. Jest rzeczą niemal historycznie stwierdzoną. Orędzie biskupów K polskich do ich Gatunek niemieckich braci LIST to wypowiedź. Zawsze jed- z czasem do powszechnego niemal wśród Polaków sposobu myśle. jów naszego kraju.. Zwykle jest kiero- wany do określonego adresata urzędzie pasterskim – zazwyczaj pojedynczej osoby. by móc służyć prostemu ludowi polskiemu. 701329. szerokiego kręgu odbiorców (list otwarty). list W długim liście biskupi rysują panoramę dzie- podpisało 34 biskupów. na który składają się: styl religijny. w którym od początku czynnik religijny jest ściśle sple. Jadwiga – patrz: s. Stała się ona najwięk- szą dobrodziejką ludu polskiego w XII w. a szczególny nacisk kładą na ukazanie było zaproszenie niemieckich hierarchów na stosunków polsko-niemieckich. Autor listu uwzględnia adresata przy [1] Symbioza chrześcijańska Kościoła i państwa istniała w Polsce od tworzeniu zawartości znacze- początku i nigdy właściwie nie uległa zerwaniu. narosłych zwłaszcza po II wojnie światowej. Może być też adresowany do grupy osób (np.[. księżniczka śląska.. to i „katolickie”. płynęły tłumy polskiego i niemieckiego ludu. że nauczy- ła się ona mowy polskiej. inicjalny zwrot do adresata (powitanie). ale również i negatywnymi stronami tego problemu.

Musi mieć charakter obopólny. [3] W tym jak najbardziej chrześcijańskim. Powiedz. jak i niemieckich. której należy podporządkować W odpowiedzi uwzględnij kontekst dobro jednostki. Jak rozumiesz formułę „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie” (często w tłumaczeniach jako: „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”)? 7. częścią listu.). »POJĘCIA KLUCZOWE NACJONALIZM (łac. po bratersku wyciągnięte ręce uj- miecie. z uwarunkowań dziejowych i mentalnych. Laubitza 9. Określ znaczenie ostatniego akapitu dla wymowy całego listu. zarówno polskich.? najwyższą. humanitaryzm. Jadwigi (akapit 2. Wyjaśnij. do jakiego symbolicznego gestu odwołują się nadawcy listu w akapicie 3. Prześledź obecność symboliki religijnej Pojednanie może być czynione w imię w wybranych literackich przedstawieniach chrześcijańskiej miłości albo takich wartości. odmienności wynikających m. 1. według biskupów. wskaż. interes narodowy w konfrontacji własnego tekstu z interesami innych narodów i mniejszości narodowych. Uzasadnij. Szkolnictwa AS . Odwołaj się do definicji gatunkowej i określ typ analizowanego listu ze względu na adresata oraz pełnioną funkcję (informacyjna lub ekspresywna). Jadwigi inaczej niż biskupi i część niemieckiej opinii publicznej.in. niemieccy biskupi i Ojcowie Soboru. Nacjonalista uznaje własny naród za lepszy od innych i określa Tworzenie tzw.. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. ale i bardzo ludzkim duchu. przyjaźń. Przedsta- wiają martyrologię Polaków podczas II wojny światowej.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Uzasadnij odpowiedź. zasługi św. rolę Krzyżaków i państwa pruskiego. 5. mniejszości etnicznych czy nawet innych narodów.. Bóg – Honor – Ojczyzna to hasło w duchu poszanowania ich tożsamości oraz tradycyjnego modelu polskiego patriotyzmu. 701329. Jadwigi za życia i po śmierci? 4. a także interesy grup historyczny powstania obu tekstów. kto i dlaczego ocenia dokonania św. natio – naród) 8. to wtedy dopiero będziemy mogli ze spokojnym sumieniem obchodzić nasze Millenium w sposób jak najbardziej chrześcijański.. społecznych.180 Następnie biskupi omawiają fakty z historii średniowiecza i XVI w. wyciągamy do Was. nasze ręce oraz udzielamy wybaczenia i pro- simy o nie. 6. sklep. jak: humanizm. siedzących tu. że Orędzie biskupów polskich… POJEDNANIE – postawa łączenia jest głosem przeciw nacjonalizmom. Polecenia do tekstu 1. na ławach kończącego się Soboru. A jeśli Wy. 3.wsip. przed formułą pożegnalną. Na czym polegają różnice w ujmowaniu – ideologia i postawa społeczno-polityczna stosunków polsko-niemieckich w Rocie uznająca dobro własnego narodu za wartość i w Orędziu biskupów polskich. Na czym polegają. 2. akcentują trudną sytuację uchodźców i przesiedleńców. w jakim celu biskupi przywołali postać św. narodu polskiego.pl Sz . Poniższy akapit jest ostatnią. i jednoczenia zwaśnionych ludzi i narodów 2. Na podstawie lektury akapitu 2.

C.in.wsip. W ostatnich latach życia. tak! (1988). autor tekstów.C. dobrze wyrażała top wszech czasów stworzonej przez słuchaczy atmosferę tamtych czasów: oczekiwanie na Programu Trzeciego Polskiego Radia zajęła radykalne zmiany polityczne. i pijana wciąż promował ambitnych wokalistów. czarno-białego wizerunku scenicznego zespołu Republika. Wiele piosenek ale sypiam z nią Republiki i Obywatela G. (Okrągły Stół). ty Tak.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. to nie karnawał muzyk i kompozytor. m. sklep.pl Sz . weszła w skład pły- Ciechowski wykonał po raz pierwszy na festi. na liście Polski walu w Sopocie w 1988 r.in. wydał płytę to nie kochanka pod tym tytułem (1987) i Tak.. tak! (1988). Podczas bezsenne noce senne dnie czteroletniej kariery solowej jako Obywatel G. nie pytaj mnie co ciągle widzę w niej nie pytaj mnie dlaczego w innej nie [20] nie pytaj mnie dlaczego ciągle chcę zasypiać w niej i budzić się te brudne dworce gdzie spotykam ją te tłumy które cicho klną [25] ten pijak który mruczy c o ś przez sen że PÓKI MY ŻYJEMY ona żyje też NIE PYTAJ MNIE NIE PYTAJ MNIE CO WIDZĘ W NIEJ Szkolnictwa AS . Nieustanne [5] ale bawię się tango (1984). jako [10] taka zmęczona producent muzyczny. Z Republiką to nie zabawa nagrał m. Laubitza 9. 88-100 Inowroclaw. MODERNIZM 181 WPROWADZENIE DO LEKTURY w 1989 r. choć śmieją ze mnie się i drwią stało się przebojami. NIE PYTAJ WIĘCEJ MNIE nie pytaj mnie dlaczego jestem z nią [15] nie pytaj mnie dlaczego z inną nie ¾ GRZEGORZ CIECHOWSKI nie pytaj mnie dlaczego myślę że Grzegorz Ciechowski był twórcą że nie ma dla mnie innych miejsc wyraźnego. Piosenka stała się Piosenka Nie pytaj o Polskę. lider zespołu ale tańczyć chcę Republika w latach 1980–1986 i będę tańczył z nią po dzień oraz 1990–2001. 701329. którą Grzegorz hymnem pokoleniowym. Justynę dlatego nie  Steczkowską i Kasię Kowalską. które nastąpiły piąte miejsce. W 2012 r. Grzegorz Ciechowski K Nie pytaj o Polskę Autor GRZEGORZ CIECHOWSKI (1957–2001) – piosenkarz. albumy Nowe sytuacje (1983).

2. Polska. plakat. wyjaśnij. Wybierz kilka piosenek wyrażających tożsamość i społeczny status jej uczestników. Która z wizji patriotyzmu – Konopnickiej »POJĘCIA KLUCZOWE czy Ciechowskiego – wydaje ci się bliższa? KARNAWAŁ – przejaw ludowej (plebejskiej) kultury śmiechu. Wybacz mi. Laubitza 9. Jacek PERSONIFIKACJA – patrz: s. 3. Niemen. Czesław („świat na opak”). Znajdź w wersach 25. zazwyczaj podzielony na strofy i z wyodrębnionym nie pytaj mnie dlaczego jestem z nią refrenem. nawiązanie do jakiegoś utworu. a więc podporządko- [35] nie pytaj mnie dlaczego z inną nie wany funkcjom muzycznym. Na czym polega „trudne mówienie” o rzeczach ważnych w Nie pytaj o Polskę? Pr ac a domowa 1. powstałych w ciągu odwrócenia zwykle uznawanych wartości ostatnich kilkudziesięciu lat (np. 5. Szkolnictwa AS . TURPIZM – patrz: s. aluzję literacką.pl Sz . sklep. Walor śpiewności uzyskuje że nie ma dla mnie innych miejsc dzięki regularności konstrukcji wersów. odwołanie Zestaw je z piosenką Ciechowskiego. Jak rozumiesz sens zestawienia Polski z kochanką? 4.182 [30] nie pytaj mnie co ciągle widzę w niej nie pytaj mnie dlaczego w innej nie nie pytaj mnie dlaczego ciągle chcę Gatunek PIOSENKA – krótki utwór zasypiać w niej i budzić się poetycki. Czym różnią się postawy wobec ojczyzny osób prowadzących w tekście dialog o Polsce? 6. Wyjaśnij. prezentacja multimedialna. 7. paralelizmów składniowych i kompozycyjnych oraz powtórzeń. T. dlaczego ta figura stylistyczna tak wiele razy została w nim użyta.wsip. Jak rozumiesz jej znaczenie? 8. 101. zabawa zawieszająca Dlaczego? obowiązujące normy i reguły społeczne oraz 2. Dziwny jest ten świat. Kaczmarski. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. nie pytaj mnie dlaczego myślę że melodyjny i zrytmizowany. Odwołując się do gatunku i sensów tekstu. Love. Wskaż w utworze anaforę. Polsko. albo zdania tego samego słowa lub zwrotu. Polecenia do tekstu 1. W trakcie karnawału obowiązuje zasada postawy patriotyczne. przeznaczony do śpiewania. obecności rymów. 54.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.–26. 701329. praca polegający na powtarzaniu na początku wersu pisemna. Kult. Jaki do niego. Wytłumacz sens nawiązania do tradycji karnawałowej w piosence Ciechowskiego. dlaczego postawom patriotycznym zostały przypisane turpistyczne realia. atrakcyjna graficznie mapa myśli). zwłaszcza regularnemu rozłożeniu akcentów w wersach. obraz ojczyzny wyłania się z tych utworów? ANAFORA – stylistyczny środek składniowy Wnioski zapisz w dowolnej formie (np. Jest super). Mury. Sztywny Pal ALUZJA LITERACKA – niejawne (nie wprost) Azji. Wskaż w utworze określenia świadczące o intymnym stosunku osoby mówiącej do ojczyzny.

Lekcję tę poświęcamy dwu wierszom podejmującym motyw życiowej wędrówki.wsip. 88-100 Inowroclaw. R Bliski był on również polskiemu poecie z drugiej połowy XX w. Paryż Obraz przedstawia cyganerię artystyczną modernistycznego Paryża: pierwszy od lewej to Paul Verlaine. Ich autorów. 1872. Szkolnictwa AS .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Stachurę i Rimbauda.pl Sz . KĄCIK PRZY STOLE. łączy to. Motyw ten ważny był także w modernizmie – artyści-cyganie często wybierali wędrowny styl życia. drugi – Arthur Rimbaud. który we włóczędze odnalazł wzorzec godny naśladowania. obaj pędzili życie wędrowców i podróżników. Musée d’Orsay. MODERNIZM 183 Wędrówką życie 33 jest człowieka… Homo viator w nowoczesnej poezji Motyw życia jako wędrówki znany jest w kulturze europejskiej od czasów starożytnych. że już za życia stali się legendami poetyckimi. – Edwardowi Stachurze. Laubitza 9. Ponadto Rimbaud należał do ulubionych poetów Stachury. ½ HENRI FANTIN -LATOUR (czytaj: ąri fątę latur). 701329. sklep.

podróżował (m. 1854–1891) to przedstawiciel francuskiego modernizmu. W wieku dwudziestu lat zarzucił Słuchałem gwiazd w te dobre wieczory wrześniowe. technikami i nurtami pamiętać. cja. poemat Statek pijany i cykl poetycki „Sezon W drodze. sklep. świat przedstawiony oraz wyrażane W trakcie analizy spróbujemy określić przy. uczucia. pędrak-marzyciel. (czytaj: żą artiur rębo. 1 Bohema (franc. Szkolnictwa AS . wiersz wolny. XIX XX XXI Porównanie tekstów nie polega tylko na ze- stawieniu ich cech. kompozycja wiersza. 701329. konstrukcja podmiotu lirycznego i sytu- nej tematyce. i czułem. przez swój wędrowny styl życia stanowiła dla modernistów wzór swobody i odrzucenia krępujących norm społecznych. noszony dawniej przez mężczyzn. Całkowite zaćmienie. dzy tekstami pozwala ustalić ich związek czowe motywy i wymowę. krótko i bardzo intensywnie. Do jego najbardziej znanych utworów [5] Szeroką dziurę miały me jedyne portki.184 MOJA BOHEMA szem napisanym w języku polskim. 51). rosa kroplista mi zrasza. Taka analiza wymaga. po Afryce). że głowę. podobieństw i związków między nimi. Laubitza 9. Julian Tuwim) Związek obydwu twórców stał się kanwą scenariusza filmu Agnieszki Holland z 1995 r. jak również dzielących je różnic. Verlaine’owi do zbudowania 2 określenia „poeta przeklęty” Stopę mając przy sercu. w odniesieniu do tego wzoru powstała nazwa cyganeria artystyczna. akcentujących wolność twórcy.in. 2 Kamasz – but bez zapięcia. należą m.wsip. co Na przykładzie utworów Arthura Rimbauda je łączy. ale także na wykryciu 1870 r. że porównujemy przekład z wier. (poète maudit – patrz: s. la bohème) – cyganeria. acji lirycznej. ich klu. W bluzie.in. Najważniejsze obszary i Edwarda Stachury spróbujemy dokonać porównania wierszy lirycznych to: wersyfika- analizy porównawczej dwu wierszy o podob. a co różni. z krótką cholewką i gumowymi wstawkami z boku. o Muzo! uważany za prekursora Oh! là! là! co za miłość widziałem w marzeniach! symbolizmu. z zdartego kamasza . Żył Jako mocne wino. Odkrycie podobieństw i różnic mię- należność gatunkową obu tekstów. po pierwsze. nieprzywiązujących się do jednego miejsca. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Iluminacje zastosował po raz pierwszy we francuskiej poezji A od mych gwiazd na niebie płynął szelest słodki. wierny ci. literackimi.pl Sz . wyciągałem gumy. To między innymi jego Lub gdy w krąg fantastycznych cieni rosły tłumy biografia posłużyła Paulowi Jak gdybym lirę trącał. wyznaczenia obszarów WPROWADZENIE DO LEKTURY porównywania. ale powstałych w różnych cza. a po drugie – wskazania. co już nieziemską prawie była bluzą.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. określająca styl życia artystów. listyka. jego sty- sach (daty ich powstania dzieli około stu lat). Musimy przy tym z różnymi poetykami. twórczość literacką. (tłum. imał się różnych zajęć. W zbiorze poematów Na Wielkiej Niedźwiedzicy miałem swą oberżę. Patrz też: lekcja 7. w piekle”. wiele [10] Siedząc na skraju drogi. układałem wiersze. Szedłem pod niebiosami. Arthur Rimbaud Moja Bohema1 Autor JEAN ARTHUR RIMBAUD Włóczyłem się – z rękoma w podartych kieszeniach.

88-100 Inowroclaw.pl Sz .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Dotknąć chcesz. prozę poetycką.). a także powieści (m. Przystępuję Brak mu tchu? do Ciebie i Kropka nad Brak mu tchu! ipsylonem). Wędrówką jedną życie jest człowieka. Będę iść! XX w.wsip.. [35] Będę szedł! Będę biegł! Nie dam się! Szkolnictwa AS . Idzie wciąż.in. Autor EDWARD STACHURA Będę szedł! Będę biegł! (1937–1979) był jednym Nie dam się! z najbardziej oryginalnych polskich poetów tworzących po II wojnie światowej. Dokąd? Skąd? [5] Dokąd! Skąd! Jak zjawa senna życie jest człowieka. Dzieciństwo spędził we Francji. poematy (m. sklep. Swoim życiem Śmierć go czeka? realizował hasło będące jednocześnie tytułem jednego Śmierć go czeka! z jego dzieł – „wszystko jest poezja”. Do jego najsłynniej- To nic! To nic! To nic! szych utworów należy cykl [30] Dopóki sił! piosenek. ludzi. To nic! To nic! To nic! Dopóki sił. opowiadania. Idzie tu. Pisał wiersze. Lecz ucieka? [10] Lecz ucieka! To nic! To nic! To nic! Dopóki sił Jednak iść! Przecież iść! Będę iść! [15] To nic! To nic! To nic! Dopóki sił.. piosenki. Laubitza 9. Wędrówką jedną życie jest człowieka. a które zostały Jednak iść! Przecież iść! spopularyzowane w latach 80. 701329. przez zespół Stare Dobre Małżeństwo. MODERNIZM 185 Edward Stachura K Wędrówką życie jest człowieka. Jak chmura zwiewna życie jest człowieka! Siekierezada albo zima leśnych [25] Płynie wzwyż.in. w Polsce ukończył filologię romańską. Dalej wciąż. które sam wykonywał. Zjawia się. [20] Idzie tam. sfilmowana przez Witolda Leszczyńskiego Płynie w niż! w 1985 r.

Określ. Jakie uczucia wyrażają wiersze i w jakiej tonacji emocjonalnej są utrzymane? »POJĘCIE KLUCZOWE Czy utwory są w tym zakresie podobne HOMO VIATOR (łac. Porównaj wiersz Arthura Rimbauda Moja chrześcijańskim. Nad wodą głęboki sens. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Znajdź podobieństwa i różnice w przedstawionych obrazach świata. jego wędrówka jest chaotyczna. Opisz konstrukcję stroficzną utworów. pielgrzym wędrował do utraconej ojczyzny. Dokonaj analizy porównawczej stylu obu utworów. O czym mówią wiersze Rimabauda i Stachury? Określ. 10. gdy człowiek dąży do miejsca. jako polityczny wygnaniec skazany był na wędrówkę. Wymień środki stylistyczne najbardziej charakterystyczne dla każdego z wierszy. 9. Rozstrzygnij. Porównaj topos wędrówki w utworach bezcelową. 6. Laubitza 9. Na jakie części pod względem znaczeniowym można podzielić oba wiersze? Czy i jak całostki znaczeniowe odpowiadają strofom? Określ i porównaj kompozycję utworów. 701329. – człowiek wędrowiec) czy różne? Uzasadnij odpowiedź. Po raz wielką i czystą Mickiewicza). co składa się na świat przedstawiony każdego z utworów. 7. 2. Przedstaw wnioski. w jaki sposób ujawnia się osoba mówiąca: czy w obu utworach dokonuje się to wprost. 3. 8. Homera.pl Sz . Romantyczny porównawczej zastosowanej na lekcji. Określ ich funkcję. sklep. nie ma planu i stanowi cel sama w sobie. Czego dowiadujesz się na temat osób mówiących w obu tekstach? Wskaż podobieństwa i różnice zachodzące między nimi.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w pierwszoosobowych formach gramatycznych? W odpowiedzi odwołaj się do cytatów.. Porównaj konstrukcję wersyfikacyjną i rymową obu wierszy. Modernistyczny podróżnik bywa określany jako flâneur (franc. Która ze struktur stroficznych realizuje wzorzec znany ci z tradycji? Uzasadnij odpowiedź. jako topos człowieka Bohema z Piosenką nad piosenkami Edwarda niestrudzenie pielgrzymującego do nieba Stachury. lub pozornie 1. modernistycznych pierwszy topos ten spotykamy w Odysei (Rimbaud) i współczesnych (Stachura). czy utwory reprezentują znane ci systemy wersyfikacyjne. czytaj: flaner –  włóczęga). 5. – topos w literaturze przedstawiający życie ludzkie jako nieustanną wędrówkę – celową. a w jej trakcie bohater zyskuje życiową mądrość i doświadczenie. Szkolnictwa AS . sprawdź jej regularność.186 Polecenia do tekstów 1. które uznaje Pr ac a domowa za ideał domu czy ojczyzny. Wędrówka ma jednak zawsze różnych epok: romantycznych (np. 4.wsip. W czasach późniejszych homo viator interpretowany był również w duchu 2. Posłuż się wzorcem analizy – prawdziwej ojczyzny.

701329.wsip. 88-100 Inowroclaw.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.pl Sz . sklep. Laubitza 9. MODERNIZM 187 Edward Stachura K Piosenka nad piosenkami Jak to powiedzieć [35] jak to powiedzieć jak to powiedzieć jak to powiedzieć dumnie i biednie dumnie i biednie szedłem przed siebie szedłem przed siebie [5] dumnie i biednie dumnie i biednie w piekle i niebie [40] w piekle i w niebie szedłem przed siebie szedłem przed siebie jak puch jak puch ech zjawo ty to wzwyż to w dół realna ty [10] to w górę znów po wszystkie dni a z góry w dół [45] faktyczna ty a z dołu w dół po wszystkie dni i znów do gór prawdziwa ty do chmur do chmur o żywe ty [15] i raptem w grób o piękne ty i z grobu w grób [50] o wieczne ty jak nie ten duch ta oto ty jak to powiedzieć jak to powiedzieć [20] dumnie i biednie szedłem przed siebie dumnie i biednie w piekle i w niebie szedłem przed siebie [25] nie śniłem że coś zmieni się że stanie się ta istna rzecz i stało się [30] olśniło mnie i zmiotło mnie i nie ma mnie cudowna rzecz ½ EDWARD STACHURA najwyższa pieśń Poeta w swoim życiu stale wędrował i sam nazywał siebie włóczęgą. Szkolnictwa AS .

kowa przełomu wieków. Żeleński sugestywnie przedstawia kontekst kulturowy i społeczny Krakowa przełomu XIX i XX w. była ulubionym miejscem spotkań krakowskiej cyganerii czasów Młodej Polski.wsip. WPROWADZENIE DO LEKTURY nalnym. centem byli młodzi artyści. sklep. poeta krakowski pisze o powodach fascynacji młodopolskich artystów dekadentyzmem i zbiorem Kwiaty zła Charles’a Baudelaire’a. nr 48). Boy spisał swoje wspomnienia. z dystansu czasowego. Poniższy szkic nie wa. najbarwniejszym jego ak- w Krakowie. gdy Młoda Boy pochodził z poważanej krakowskiej ro. Kraków Kawiarnia przy ulicy Floriańskiej. To właśnie w Jamie Michalika powstał kabaret Zielony Balonik. Jego wspomnienia pozwalają lepiej zrozumieć atmosferę epoki. Lokal do dziś zachował secesyjny wygląd. Laubitza 9. a swoje wspomnienia o cyganerii krakowskiej spisał po latach.188 Dola mojego pokolenia… 34 Cyganeria krakowska i jej inspiracje Tadeusz Boy-Żeleński uczestniczył w życiu artystycznym Młodej Polski. przez Apolinarego Jana Michalika. w „Wiadomościach Literackich” (1932.. Szkolnictwa AS . założona w 1895 r.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. » JAMA MICHALIKA. kompozytorem). W szkicu Baudelaire. był krewnym Kazimierza (Cyganeria krakowska) zawarł barwne.pl Sz . 701329. Należy pamiętać. został opublikowany tym czasie miastem małym i  prowincjo. miasto Młodość Tadeusza Żeleńskiego upłynęła żyło przeszłością. stycznej kręgu Stanisława Przybyszewskiego. nasy- Przerwy-Tetmajera i znał osobiście niemal cone anegdotami opowieści o twórcach z Kra- wszystkich artystów młodopolskich z Krako. Czas się tam jakby zatrzymał. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. że Kraków był w tam. W 1932 r. Polska odeszła już w przeszłość. dziny (jego ojciec Władysław był cenionym w szkicach zatytułowanych Znaszli ten kraj?.. wszedł do tego tomu. gdzie należał do cyganerii arty.

że zażywał ha- szysz. Został stą. Że sobie farbował włosy na zielono. taki sobie Mickiewiczu. 3 Hamleta w krużgankach wawelskich . a który potem szkiców – m. 5 Sardoniczny – szyderczy. ta twarz gładko wygolona (u nas wtedy wszyscy 5 nosili sumiaste wąsy). Jako popularny [2] Bo dla mnie w podświadomym irracjonalizmie pamięci w dwudziestoleciu międzywojennym felietonista Baudelaire pozostał poetą krakowskim. 130)... symbolista.. czytaj: tu kur) – jednym słowem. tak Baudelaire w dżdży. kogo znałem młodym człowiekiem z prowincji . w swoim surducie wpółduchownego kroju .. lekarz słowami „Jeden z największych poetów wszystkich wieków.] hitlerowców wraz z naukowcami [3] Kiedym go poznał. Przykuł mnie portret. No. 88-100 Inowroclaw. [5] Dekadent! Nigdzie ten modny termin nie miał tak pełnego oddźwięku jak w ówczesnym Kra- kowie. tak jak gdybym słuchał o kimś. że miał kochankę Murzynkę. o Adamie zrobił wielką karierę na szerokim świecie.” i znakomity.in.. Szczególne mam uczu. Ale czytajcie. Patrz: s. co o nim piszą dziś krytycy. 3 Aluzja do studium Hamlet (1905).. Słowem – dekadent. [. wszechstronny tłumacz literatury francuskiej – Przesada? Zapewne. 7 Historycy szkoły krakowskiej.. był już dla młodych próchnem. tout court . Aleksandra Fredry. kon- spiracja. 6 Surdut – tu: krótki. w którym Wyspiański postulował m. ciągłe ryzyko. zamieszczonych [1] Czytałem świeżo nowe studium o Baudelairze. Stanisławie dekadent krakowski! Wyspiańskim. Boy był autorem jak się ten Baudelaire rozpiera coraz szerzej w podręcznikach! niekonwencjonalnych biografii: Ojciec nowej poezji francuskiej. pseudonim krakowski (fragmenty) literacki Boy (1874–1941) – felietonista. jesienną noc snuje mi się po śródmieściu Krakowa. Stanisławie Przybyszewskim. że drapał nowe ubranie szkłem. zdaniem Boya-Żeleńskiego surdut Baudelaire’a swoim krojem przypominał księżowską sutannę.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. tajemniczo odpowiadający memu ówcze- snemu stanowi ducha. może gdzieś ulicą Św. Czym żyć? Gdzie znaleźć powszedni chleb roman- 7 tyzmu? Patos cierpień narodowych. że umarł na paraliż. twórca esejów. niby jakiś zbuntowany 6 ksiądz. atakował z pozycji laickiej tradycyjną obyczajowość. w przeciwieństwie do historyków warszawskich.. Jak Wyspiański widział zajmował się tematyką społeczną. krótko mówiąc. 1871–1945) – francuski poeta.wsip. ba. miałem lat kilkanaście. przełożył ponad sto tomów dzieł 1 artyści.. filozof. granie klasyki światowej w scenerii współczesnej widzowi. autor tekstów do krakowskiego kabaretu Zielony Balonik.] [4] W ślad za tomikiem Baudelaire’a przyszła do Krakowa jego legenda. podgryzany przez „szkołę krakowską” . wartość literacką listów Jana III 2 Sobieskiego). obcisły płaszcz noszony w XVII–XIX w. czytaj: le fler di mal) – Kwiaty zła. sklep.. Szkolnictwa AS . poeta Autor TADEUSZ ŻELEŃSKI. gorzki. Warszawska młodzież nie znała zapewne tej pustki: postęp.in. biurku młodego poety Kazimierza Tetmajera. klasyk. może rozstrzelany we Lwowie przez Rynkiem. tytuł słynnego i jedynego tomu poezji Baudelaire’a (1857). wady Polaków (patrz też: s. pozytywizm... gdy był młodym człowiekiem z prowincji. kończące się w zbiorze Słówka (1913). Uderzył mnie tytuł Les Fleurs du mal . samokształcenie z całym urokiem zakazanego owocu. 99. Marysieńki Sobieskiej (odkrył cie. zanudzony na śmierć 8 – w osobie poezji – przez szkołę. nowych bogów jeszcze nie było. [. coś na kształt wielkiego miasta 1 Paul Valéry (czytaj: waleri. ironiczny. Dola mojego pokolenia była straszna. 8 Tout court (franc. Marks czytany potajemnie jak romans. Znalazłem go na Uniwersytetu Jana Kazimierza.. 4 Les Fleurs du mal (franc. aby nie wyglądało na nowe. praca społeczna. z sardonicznym uśmiechem na cienkich wargach.. 701329. MODERNIZM 189 Tadeusz Boy-Żeleński Baudelaire. Laubitza 9. przyczyn upadku Rzeczypospolitej i powstań narodowych upatrywali w czynnikach wewnętrznych i ukazywali słabości. od średniowiecza po współczesność. ciągły dramat w powietrzu. 2 Według współczesnych reguł składni: kogo znałem. z jakim wzruszeniem mówi o nim taki Paul Valéry .pl Sz . Marka. kiedy czytam to wszystko. no. którego byłem wów- 4 czas giermkiem..

. gdzie życie było dość spętane. Dekadentyzm: pod- nieść własną beznadziejność do 1 wyżyn idei. Szkolnictwa AS .pl Sz . 3 Brewiarz (łac. 2 Mantylka – szal. przewodnikiem stał się wówczas – Baudelaire. I co on bierze z Paryża! Paryż Baudelaire’a to nie ów Paryż. książka do codziennego nabożeństwa. Nadar. ile gryzącej autoironii. mantylki do dziś nosi się w Ameryce Południowej. tania pro- stytucja. aby przywieść do rozpaczy. nawet straszliwe błoto krakowskie. wszystko do nabycia i u nas. Nikt nie wyobrazi sobie. głupkowa- tych marzeń. marzenie. Przede wszystkim ubóstwo zewnętrznych przeżyć. odprawianego indywidualnie w określonych porach dnia. Laubitza 9. 701329.) – liturgia godzin. koty. sklep. księżyc. brewiarz pustki i – pełni zarazem. Ulica ciemna i lepka – pod tym względem Paryż baude- lairowski musiał być podobny do Krakowa z owych lat. Wszystko zmieniało się przez niego w poezję. ile zimnej de- speracji.wsip. zdechły pies gnijący na środku ulicy. dość wiernie mógł wyrażać stan duszy krakowskiego wyrostka. zwykle koronkowy. by zgęścić pasję buntu.. a nie dość. Z Fleurs 3 du mal można było sobie ułożyć kalendarzyk przeżyć. Trupia cera baudelairowskiej muzy jakże harmonizowała z ówczesnym podwawelskim klimatem. rzecz szczególna: ten paryżanin. organy i woń kadzidła. fot. przykrywający głowę i ramiona kobiety. Ale Kraków! Maleńka ów- czesna mieścina. który na nieznane onieśmielał i drażnił ogromem i blaskiem. z której nie wio- dła droga nigdzie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. to jego pejzaże paryskie. co pozostawało. alkohol. ile nienawiści do siebie i pogardy dla ludzi. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. to było coś. 1855 wreszcie – wszystko to syciło głód duszy. a raczej ich braku... starowinka kryjąca swą drżącą ruinę pod czarną 2 mantylką . wszystko na wewnątrz. Baudelaire to jest wyciśnięcie maksi- mum poezji z minimum zdarzeń. 1 Zakon – tu: prawo. [6] Bo. zakisłych.. bezradności dziecin- nej. pijak w rynsztoku. noc i marzenie..190 » CHARLES BAUDELAIRE. I dla niejednego przyjacielem. urodzony w Paryżu i który prawie nie opuszczał sto- licy świata. wszystko stawało się prze- duchowione. co od biedy można sobie było odtworzyć w Krakowie. Oto motywy Baudelaire’a. Szynk. ile smutku zbierało się w młodych duszach w tym maleń- kim światku odgrodzonym od świata wysokimi murami. stworzyć z niej zakon to jedyne. powier- nikiem.

b) złośliwy uśmiech. dlaczego Baudelaire stał się popularny wśród dekadentów krakowskich. Szkolnictwa AS . 8. 4. Określenie „sardoniczny uśmiech” (akapit 3. Na podstawie analizy szkicu i odpowiedzi na polecenie 1. „trupia cera baudelaire’owskiej muzy” to a) epitet. b) Nastrój Krakowa. 88-100 Inowroclaw. c) oksymoron. b) metafora. b) zwięzłą charakterystykę poezji Baudelaire’a. Określenie z akapitu 6. 5. 3.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Wybierz właściwe dokończenie zdania. 2. Przedstaw powody.wsip. a) Zachęta Kazimierza Przerwy-Tetmajera. d) porównanie.) oznacza a) radosny uśmiech. Znajdź w tekście frazę dotyczącą stosunku Boya do Kazimierza Przerwy-Tetmajera i wyjaśnij jej sens. 9. Wskaż powody sięgnięcia przez Boya do poezji Baudelaire’a. sklep. Wyjaśnij. 6. Wybierz właściwe dokończenie zdania. Sformułuj tezę szkicu Boya. na czym według Boya polegały różnice między młodzieżą krakowską a warszawską w końcu XIX stulecia. Laubitza 9. 10. c) Tytuł zbioru i portret poety.pl Sz . wyjaśnij sens tytułu tekstu Boya. c) szyderczy uśmiech. MODERNIZM 191 Polecenia do tekstu 1. dla których zdaniem pisarza romantyzm jako formacja kulturowa był nieatrakcyjny dla młodzieży krakowskiej schyłku XIX w. 7. 701329. Wskaż w tekście: a) definicję dekadentyzmu. d) subtelny uśmiech. d) Sława francuskiego artysty. Wyjaśnij.

świat został definitywnie zdominowany przez europejskie mocarstwa kolonialne. Ostatnie badania naukowe wykazały. Szkolnictwa AS .) powinowactwie z tym 35 dzikim. Laubitza 9. Conrad.. Origins of HIV and the AIDS Pandemic. Conrad mógł wówczas po. przedstawiciel narodu pozbawionego niepodległości (zatem również.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. że to właśnie w głębi puszczy nad rzeką Kongo człowiek po raz pierwszy zaraził się wirusem HIV (za: P. do Konga nia z powrotem do Europy Kurtza (czytaj: kurca) w Afryce – kraju znajdującego się wówczas – agenta handlowego pozyskującego kość sło- pod belgijskim protektoratem kolonialnym niową. gdyż widzi w utworze świadectwo epoki. Marlow przechodzi gwałtowny proces brutalnych zasadach segregacji rasowej i wy. jest to niepodległa Demokratyczna opowieści (otoczony boskim kultem tubylców Republika Konga). musi zwe- zysku gospodarczego. kulturowe i psychologiczne skutki są odczuwane do dziś. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. JĄDRO CIEMNOŚCI WPROWADZENIE DO LEKTURY Wydarzenia rozgrywają się w czasie współcze- XIX XX XXI snym autorowi. s. Sięga po nie krytyka postkolonialna (patrz: Wiedzieć więcej…. akulturacji (zob.H. o którym krążą tajemnicze i sprzeczne (od 1960 r. które wyraźnie określiły sfery swoich politycznych wpływów. pitan parowca odbywa podróż rzeką Kongo rada. B. Narratorem i  jednocześnie bohaterem Jądra ciemności jest Marlow (czytaj: 1902 r. gospodarcze. „Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine” 2011). że napisał później: „przed podróżą do Konga zbudowane na tradycji europejskiego humani- 1 byłem dzieckiem” . Hahn. pojęcie kluczowe). interpretowanym z różnych punktów widzenia. Wśród pisarzy tego czasu nie brakowało entuzjastów cywilizacyjnej misji białego człowieka. Księga dżungli. 193). Podróż staje znać praktyczne efekty realizacji europejskie. obdarzony częścią oso- GENEZA bistych doświadczeń samego pisarza. Polak piszący po angielsku. skolonizowanego). sklep. której polityczne. w pewnym sensie. nazwisko znane z wcześniejszej powieści pisarza – Lorda Jima). się okazją do obserwacji afrykańskiej odmien- go projektu cywilizacyjnego. wysłany przez angielską kompa- powstało jako efekt podróży autora. ryfikować swoje dotychczasowe idealistyczne. 1894). budowanego na ności.wsip. założył własne państwo? oszalał?).in.pl Sz .. jak brytyjski twórca Rudyard (czytaj: radjard) Kipling (m. Sharp. obserwował proces europejskiej ekspansji z dystansu. zmu wyobrażenia o świecie i człowieku. 701329. 1 Historia wciąż dopisuje nowe znaczenia do tekstu Conrada. namiętnym wrzaskiem Joseph Conrad jako świadek epoki kolonialnej U schyłku XIX w. Wrażenia były tak silne. nię handlową w celu odnalezienia i sprowadze- jącego w  marynarskiej służbie. To dłuższe opowiadanie (minipowieść) w głąb kraju. Jako ka- Jądro ciemności (1902) jest arcydziełem Con. marloł. sumiennie ważąc swoje sądy. pozosta. Jądro ciemności jest najczęściej omawianym dziełem Conrada.192 Myśl o (.M.

pokój czy modlitwę. gdy po ziemi hulała roślinność. wygrzewając się w słońcu. Najważniejszymi przedstawi. Francji. Owa siła przyglądała się człowiekowi z mściwością. miałe z punktu widzenia 2005) i Ewy Thompson (czytaj: nych – zarówno dawnych Zachodu. usiłując wynaleźć przesmyki. Bhabha (czytaj: baba. 1994). znajdujące Sugestie Daniela Beauvois (i wciąż powstają) z punktu się w mniejszości... 1990). Hiszpanii.. Krytyka postkolonialna to Krytyka postkolonialna spiwak. Trubadurzy imperium. Nie wiedzieliśmy. relacje między cielami badań postkolonial. jakby się unosił wysoko w powietrzu nad naszymi głowami.. Trójkąt ukraiński. [. Czasami nocą warkot bębnów za zasłoną drzew biegł w górę rzeki i trwał w sła- bym odgłosie do brzasku. Był to bezruch nieubłaganej siły. Bardzo tam było spokojnie. Przenikaliśmy wciąż głębiej i głębiej w jądro ciemności. Miejsca stereotypowych wyobrażeń przemoc. Krytyka postkolonialnego postawa badawcza zajmująca stanowi wyraz niezgody na rozumu. [. Zdaniem przedstawienia zdominowa. jakby las wkraczał powoli w wodę. świata. 701329. Joseph Conrad Jądro ciemności (fragmenty) Marlow opowiada o podróży rzeką Kongo w głąb Afryki. ciężkie. gubiłem się na tej rzece jak w pustyni i natykałem cały dzień na mielizny. Wielkie. gęste. i Wschodniej. Bierze w obronę to.. [1] Żegluga w górę rzeki była jakby podróżą wstecz do najwcześniejszych początków świata. Gayatri Chakravorty carska Rosja i Związek cami a podporządkowanymi. stosunki między zdobyw.pl Sz .. (Anglii. słabsze. ekspansywnych odgrywały mi.wsip. Rozlane szeroko wody płynęły wśród tłumu zadrzewionych wysepek. że mnie ktoś zaczarował i odciął od wszystkiego. 1978). kultury. Saïd o silnych tendencjach a skolonizowanymi peryferia. co znałem ongi – gdzieś tam – daleko – może w jakimś innym istnieniu.] Szkolnictwa AS . Laubitza 9. badaczy na tych terenach rolę nych kultur. niezrozu. Orientalizm. jak i obecnych przezwyciężenia traumy liwość objęcia perspektywą (Stanów Zjednoczonych). by zagrodzić nam powrót.] [2] Droga otwierała się przed nami i zamykała za nami. psychologicznej terapii. leniwe. Nie było radości we wspaniałym słońcu. jakie powstawały co lokalne. 88-100 Inowroclaw. opustoszałe przestrzenie wodnego szlaku biegły w mrok zacienionych perspektyw. wielka cisza. Spivak (czytaj: gajarti czakrawarti Radziecki.. MODERNIZM 193 WIEDZIEĆ WIĘCEJ. rozmyślającej ponuro nad jakimś nieprzeniknionym zamiarem. Jest rodzajem tomson. widzenia mocarstw kolonial. (czytaj: bowła. „doświadczenia kolonializmu” badań postkolonialnych Przedmiotem opisu tej krytyki i stworzenia warunków dla przeszłości Europy Środkowej są zatem wartościujące kulturowego dialogu. imperialnego mocarstwa imperialnym centrum nych są: Edward W. próbą 2000) wskazują także na moż- Portugalii). Powietrze ciepłe. (czytaj: edłord said. [. nieprzebyty las..] Ale ta cisza nie miała nic wspólnego ze spokojem. polityczną i kulturową K. sklep. a królowały wielkie drzewa. czy oznacza wojnę. Homi się analizą fałszywych. Na srebr- nawych ławicach piasku hipopotamy i aligatory leżały obok siebie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Pusta rzeka. aż wreszcie doznałem wrażenia.

tamtych wieków. którym można zawładnąć tylko za cenę doj. musiał zrezygnować z pracy na morzu (1894). uznaje się za prawdzie to. Jima (1900). nie otrzymał Nagrody Nobla.pl Sz . JOSEPH CONRAD (czytaj: dżozef konrad. To nabytki. czy też nas witał – któż materialne sprawiły. nieludzcy. uzdolnionych i wykształconych). Parowiec brnął powoli po krawędzi z powodu działalności czarnego. ale jeśli człowiek miał w sobie począwszy od drukowanego debiutu – Szaleństwa Almayera dosyć męstwa. nie zostawiając prawie żadnego śladu i żadnych wspo. Służył w marynarce nas niemożliwe. i kręcili się. tematyki marynistycznej. – powieść będąca polemiką Głupiec niech się gapi i wzdryga – człowiek rozumie i mo. w kraju mocno krytykowany mnień. Tak. kali. (Eliza Orzeszkowa pisała o „emigracji zdolności”. iż to ma pewien sens. 1895). co w nim jest istotnie prawdziwe – własną. to było dość brzydkie. oraz kłopoty nas przeklinał. otóż to w polskim życiu literackim (m. które mi. Autor mującej udręki i niezmiernego znoju. Drugim istotnym można zrozumieć mimo tak wielkiego oddalenia od mroku poruszanym przez pisarza tematem jest polityka.194 [3] Wędrowaliśmy po przedhistorycznej ziemi.. mogliśmy tego pojąć. na zachód to mógł wiedzieć? Zrozumienie tego. I nagle. ale tam – tam się oglą. bywał w kraju. pod pseudonimem. Ziemia nie była ziemską. Brzyd. jakieś mgliste podejrzenie. smutek. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Jądro ciemności (1901). sklep. kie. infiltrowanych przez służby ofiarność. jedną z największych pomyłek wrodzoną siłę. niepojętego szału. z Polską. nieźle orientował się a ludzie byli. a potem angielskiej. musiał przyznać w duchu. Nie depresji. Przywykliśmy patrzeć na wyjazdach z kraju ludzi spętany kształt pokonanego potwora.in. Za obcojęzyczną twórczość był nęły. w historii szwedzkiego komitetu. a najbardziej zamierzał nawet osiedlić się z wszystkiego przejmowała mnie właśnie myśl o ich człowie. co ci na brzegu. po Smugę ku. najpierw francuskiej. czyli Ziemia nie wydawała się ziemska. Szkolnictwa AS . których doświadczył jego ojciec ciężkim i nieruchomym. rozkołysanych w rodzinie szlacheckiej. anarchistycznych i rewolucyjnych. Przenikało to z wolna do świadomości. tupiących nóg. ponieważ odeszliśmy za daleko i nie Zamieszkał w Anglii i wszystkie umieliśmy już sobie przypomnieć.. 1857–1924) – urodził się w Berdyczowie na Ukrainie nych członków. wybuchał wrzask. klaszczących rąk. Tajfun (1902). Ciężko chory i pełni ukrytego lęku. namiętnym wrzaskiem. że Conrad wyjechał w 1874 r. czytał i cenił twórczość Stefana było najgorsze ze wszystkiego – podejrzewanie. czeństwie – takim samym. ludzie nie byli nieludzcy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 701329. po ziemi ma- jącej wygląd nieznanej planety. ciał. i wykrzywiali straszliwie. przestrach. Prześladowania.wsip. że jesteśmy pierwszymi ludźmi biorącymi w posiadanie jakiś przeklęty spadek. Widzicie. oczu przewracających białkami – pod nawisłym listowiem. [4] Cóż tam było właściwie? Radość. Musi przeciwstawić ich języka angielskiego. z Fiodorem Dostojewskim. że Joseph Conrad. ponieważ wędrowaliśmy swoje utwory napisał po angielsku. Nie. Fakt. zaliczany że patrzeć bez zmrużenia powiek. Teodor Konrad Korzeniowski. męstwo czy wściekłość – któż to mógł powie. w wolnej Polsce. przez Lorda najniklejszy ślad odzewu na przerażającą szczerość tego zgieł. działalność grup pierwszych wieków. rozciekawieni handlowej. co nas otaczało. właściwie: Józef śmy z trudem jakiś zakręt. w czasie I wojny światowej zabierał głos w sprawach polskich. że jest w nim jakiś (czytaj: almajera. Ale musi być choćby na do najwybitniejszych prozaików tyle człowiekiem. było dla Europy. Pisarz jednak nie zerwał więzi dało potworny stwór na swobodzie. który by cienia (1917). ukazywały się ściany z sitowia. przez mroki pierwszych wieków. ze skłonnościami do entuzjastycznego wybuchu w zakładzie dla obłąkanych. Wyli i ska. Czy przedhistoryczny człowiek patriotycznej. przesuwaliśmy się jak widma. wywiadowcze: Tajny agent (1907) i W oczach Zachodu (1911) dzieć? – ale była tam prawda – prawda bez maski czasu. kłębił się wir czar. że oni nie są Żeromskiego). Zasady? Zasady nie wystarczą. niby ludzie normalni wobec jakiegoś na serce. Mogliśmy sobie wyobrazić. spiczaste dachy z trawy. Laubitza 9. kiedy okrążali. jak moje – myśl o moim odległym Zasadnicza część twórczości literackiej Conrada dotyczy powinowactwie z tym dzikim. czy modlił się do nas.

pl Sz . rządzonego przez wzniosłą Dobrotliwość. Od tego punktu wznosił się coraz wyżej i uniósł mnie z sobą. choć.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 Inowroclaw.. trudna do zapamiętania. sklep. notatki nagryzmolonej niepew- ną ręką znacznie później. jaśniejąca i przeraźliwa jak błyskawica wśród po- godnego nieba: „Wytępić te wszystkie bestie!”. jak gdyby bóstwa” – i tak dalej. i dowiedziałem się z czasem. [5] [. ozdobne łachmany – łachmany. 701329. Szkolnictwa AS . Wywołała we mnie obraz jakiegoś egzotycznego Bezmiaru. na osiągniętym przez nas szczeblu rozwoju „musimy z natury rzeczy wydawać się im (dzikim) istotami nadnaturalnymi – zbliżamy się do nich z potęgą. [..wsip.. Żadne praktyczne wskazówki nie przerywały magicznego toku zdań. wiecie. „Przez prosty wysiłek woli możemy rozwinąć dodatnią działalność o potędze iście nieograniczonej” itd. że Międzynarodowe Towa- rzystwo Tępienia Dzikich Obyczajów powierzyło mu opracowanie referatu jako wytycznej dla tegoż towarzystwa. zakładająca bezwzględną dominację białego człowieka. Pe- rora była wspaniała. Laubitza 9. Zaczynał się od dowodzenia. itd. MODERNIZM 195 ½ PRZEJŚCIE PRZEZ RZEKĘ. Porwał mnie zapał. które opadną przy pierwszym porządnym wstrząsie. że my. i tak dalej. Cała Europa złożyła się na Kurtza.. Był to skutek nieograniczonej potęgi wymowy – słów – płomiennych.] Dyrektor kompanii handlowej w rozmowie z Marlowem referuje sprawozdanie Kurtza napisane na zlecenie Międzynarodowego Towarzystwa Tępienia Dzikich Obyczajów. i u końca tego wzruszającego wezwania do wszelkich altruistycznych uczuć gorzała. tu potrzebne jest świadome przekonanie. chyba że uznamy za rozwinię- cie metody coś w rodzaju notatki przy końcu ostatniej strony. szlachetnych słów. Była bardzo prosta. biali. Nie.] raport był świetną próbką prozy. 1890 W dobie kolonialnej obowiązywała zasada ścisłej segregacji rasowej. stroje. Tyle że pierwszy jego paragraf wydaje mi się teraz złowróżbny w świetle późniejszych informacji.

Weź pod uwagę: a) możliwość porozumienia się. Wyjaśnij. jakie wrażenia zmysłowe dominują w postrzeganiu przemierzanej przestrzeni. 7. Opisz Afrykę widzianą oczami Europejczyka.196 Polecenia do tekstu 1. 6. sklep. narodowych. zakorzenionej w tradycji normy. Pr ac a domowa Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. sakralnymi) wywierana w sferze kultury. i niebezpieczna? Czy bywa niezrozumiała? AKULTURACJA – patrz: s. jakie treści przenikają do świadomości Europejczyków pod wpływem kultury Afryki (akapit 4.164. seksualnych – nie przystaje człowiekowi? Czy człowiek może wpisać się do powszechnie uznawanej. Zinterpretuj sensy raportu Kurtza (akapit 5. c) odkrycie ludzkiego pokrewieństwa Europejczyków i „dzikusów”. »POJĘCIA KLUCZOWE Rozważcie poniższe zagadnienia. Odwołaj się do całego tekstu Conrada i oceń kolonialną misję białego człowieka. plakat. b) próbę zdefiniowania Innego przez opozycję my–oni. Odwołaj się do pojęcia akulturacji i określ. stosunek Europejczyka do Innego. Poziom otwartości w jej rytm? i tolerancji danej kultury mierzy się stopniem c) Tajemnica: Czy natura jest groźna akceptacji Innego. Uzasadnij dlaczego. Wyjaśnij: a) na czym polega zapisana w nim przemoc symboliczna. Szkolnictwa AS . którym odbiera atrakcyjna graficznie mapa myśli.).pl Sz . b) jak rozumiesz jego nieoczekiwaną puentę. etnicznych czy seksualnych. INNY (słowo pisane wielką literą) a) Estetyka: Czy natura jest piękna? – w refleksji kulturowej ktoś. d) Symbolika: Czy natura bywa obdarzana PRZEMOC SYMBOLICZNA – przemoc dodatkowymi (np. się prawo bycia sobą i narzuca obowiązujące prezentacja multimedialna). 5. b) Emocje: Czy natura jest przyjazna rasowych. kto z różnych Czy człowiek postrzega ją jako piękną? powodów – religijnych. praca pisemna. a Afrykę – „prehistoryczną krainą”. standardy kulturowe.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.). np. na kulturowo w formie. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Porównajcie obrazy natury w Chłopach Reymonta i Jądrze ciemności Conrada. określ. dlaczego Marlow nazywa Afrykańczyków „prehistorycznymi ludźmi”. 2.wsip. na narodach Wnioski z analizy porównawczej zapiszcie skolonizowanych. na mniejszościach zapamiętanie (np. która ułatwi wam ich upodrzędnionych kobietach w systemie patriarchalnym. Scharakteryzuj jego postawę wobec tego kontynentu. 4. w odróżnieniu znaczeniami? od przemocy fizycznej. Na podstawie akapitu 2. 701329. Laubitza 9. 3. Zanalizuj przedstawiony w akapicie 3.

Do wego uczucia. w  którym może wyłącznie w kulturze (patrz: lekcja 2. 88-100 Inowroclaw. i  karą Dostojewskiego. zło ma źródła w  emocjach. że idea nadczło. że wyjątkowe czasy wymagają ekstremalnych działań. schego. kumulującego w  sobie wolę mocy. „nietzscheański” ności” człowiek nosi w  sobie. zumowej kalkulacji. prawem jest jego wola. diabelskiego intelektu i Chrystuso- zbrodniczego i ekspansywnego porządku. Stało się tak Obawy filozofa były zasadne: naziści wykorzy. MODERNIZM 197 Przed nami jest jądro ciemności… 36 Etyka i polityka w opowiadaniu Conrada W poemacie Traktat moralny Czesław Miłosz pisze: „Idźmy w pokoju.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. angielski Kurtz odkrywa. sklep. Tytułowe „jądro ciem- Postrzegany jak nadczłowiek. dlatego. 701329. realizować się jednak moralnego odrodzenia. z jego zbrodniami wojen i totalitarnych systemów. burzyć tradycyjne ralnych wyborów człowieka. dejmuje również dyskusję ze Zbrodnią moc i zbrodnię. że zło powinowactwa tekstu Conrada i myśli Nietz. czcią. zniewalającej sile immoralizmu. w której jedynym moralnym wierzchowna lektura pism Friedricha Nietz. WPROWADZENIE DO LEKTURY słuchany. tworzyć nową rzeczywi- tu na pułapkę.pl Sz . jaką zastawia na człowieka po. mieszka w emocjach. Łatwo jest wtedy uznać. stość społeczną. Laubitza 9. gotowi za jakikolwiek porządek zapłacić osobistą wolnością i odpowiedzialnością moralną. przypomina Raskolnikowa. bezrefleksyjnie wielbiony i fanatycznie ani religia zbudowana na uczuciach. nie jest tworem ro- schego odsyła niemieckie nazwisko bohatera. że im. Dzieje się tak w chwilach wojennego zagrożenia. Conrad wskazuje normy i reguły życia. że odrzucenie imperatywu tytuł – heart of darkness (czytaj: hart of dark- moralnego. POLEMIKA Z DOSTOJEWSKIM szonej przez niego filozofii – zastosowana Przez kreację postaci Kurtza Conrad po- bezpośrednio do polityki. gospodarczych kryzysów. Tym samym jest w stanie sterować Zasadniczym tematem utworu są kwestie mo. go na zło rozumu i  otwartego na dobro nia zbudowanego przez siebie totalitarnego. zachowaniami zbiorowości. pomogłaby mu miłość kobiety. politycznych przesileń. Jądro ciemności opowiada o zadziwiającej. Tekst Conrada uważa się za wizjonerską zapowiedź XX w. Autor Woli mocy zdawał sobie sprawę z potencjalnego zagrożenia zawartego w gło. Pisarz sugeruje.). że Conrad nie rozdzielił podatne- stali niektóre tezy jego filozofii do uzasadnie. czyli „serce ciemności” – sugeruje. który może zawładnąć ludzką wyobraźnią i doprowadzić do unieważnienia moralnego porządku cywilizacji. Dla Szkolnictwa AS . Nie chronią moralista może być otaczany niemal boską zatem człowieka przed złem ani miłość. Podkreślał. nie przeszedł stającego ponad dobrem i złem. może rodzić prze. Przed nami jest – Jądro ciemności”. że ludzkie cierpienia i śmierć sprawiają. ludzie prości. demonstrowana obojętność na nes). serca.wsip. kiedy ludzie zaczynają tęsknić do rządów wodzowskich. Genialny agent wieka. władzy silnej ręki.

Zacie- kawiło mnie. ku puszczy. szatański taniec na własną cześć. – Przybył do nich z gromem i błyskawicą. pojąc go wspomnieniami zaspokojonych. Ten człowiek wypełniał jego życie. Mimo wszystko nie był to człowiek pospolity. Laubitza 9. w samym centrum. że popatrzyłem na niego badawczo. Dyrektor kompanii handlowej o Kurtzu. niesamowitych zaklęć. że to go jedynie gnało ku skrajo- wi lasu. Ocalenie człowieka według Dostojew- stała zbudowana na ratio – rozumie – i tyl. Poruszył się niespokojnie. Miał władzę pociągania za sobą pierwotnych dusz – przez swój czar czy też grozę – w straszliwy. – Oni go ubó- stwiali – rzekł. aby szły za nim. budząc w nim zapomniane i brutalne instynkty. 701329. z jaką skwapliwością. fundamentem odpowiedzialności moral- Joseph Conrad Jądro ciemności (fragmenty) Marlow w rozmowie z buchalterem po raz pierwszy słyszy o Kurtzu. zaprzątał jego myśli. dodał powoli. On potrafi być bardzo straszny. bardzo ważnej stacji. niemy czar dziczy – który zdawał się przyciągać Kurtza do bezlitosnej piersi. rozumie pan – nigdy w życiu czegoś po- dobnego nie widzieli – i bardzo straszny. że można było w łeb dostać – chociaż czułem bardzo żywo i to niebezpieczeństwo – ale na tym. Nie istniało dla niego nic nad nim ani też pod nim i ja o tym wiedziałem. prawda? – poddałem. łupił po prostu kraj – rzekłem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. ko ludzka świadomość może pozostawać według Conrada zaś – dzięki rozumowi. iż mnie ta informacja rozcza- rowała. I uważacie. że pan Kurtz jest kierownikiem handlowej stacji. Marlow po spotkaniu z Kurtzem. potwornych namiętności. do której nie mogłem przemówić w imię niczego na ziemi – wzniosłego czy też niskiego. – Kurtz namówił tam- te plemiona. Ton jego słów był tak nadzwyczajny. Przysyła tyle kości słoniowej co wszyscy inni razem wzięci. Kopnął ziemię i oderwał się Szkolnictwa AS . spostrzegłszy. groza położenia nie na tym polegała. potrafił napełniać gorzkimi obawami małe duszyczki pielgrzymów […]. [3] – Mówiąc bez ogródek. [2] Kurtz nie pozwala o sobie zapomnieć. rządził jego wzruszeniami. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. sklep. nej. Musiałem. – Dowiedziałem się dalej od niego. zaklinać go – na niego samego – na jego własny. skiego możliwe jest na drodze emocji.wsip.. odkładając pióro: – Bardzo wybitny człowiek. dudnienia bębnów. Marlow rozmawia z Rosjaninem. [4] Usiłowałem rozproszyć czar – ciężki.198 Conrada jest jasne. niewiarygodny upadek. ostateczny. że miałem do czynienia z istotą. – Czemu pan się tak dziwi? – wy- buchnął. Nigdy w życiu. Byłem przekonany. odpowiedział. że kultura Europy zo.. – Z pewnością nie sam jeden! Mruknął coś w odpowiedzi o wsiach wokół tego jeziora. a zarazem rezerwą mówił o Kurtzu. [1] – Tam w głębi kraju spotka się pan z pewnością z panem Kurtzem – Gdy zapytałem. Nie można go sądzić jak zwykłego człowieka. we właściwym kraju kości słoniowej. tylko to znęciło jego pozbawioną hamulców duszę poza granice dozwolonych dążeń. że to jeden z głównych agentów.pl Sz . zupełnie tak jak Murzyni. kim jest pan Kurtz. Tamten skinął głową. w stronę blasku ognisk.

gdy wszedłem do Kurtza ze świecą. bezlitosnej siły. Czy pan tego nie uważa? – Przytaknąłem mu. że zdarto z jego twarzy zasłonę. który nie był głośniejszy od tchnienia: – Zgroza! Zgroza! Marlow w Europie rozmawia z dziennikarzem o Kurtzu. nie czułem żadnego wzruszenia. czy jestem na ziemi. niejasne dźwięki. poddania się? Wykrzyknął szeptem – zapewne na widok jakiegoś obrazu. człowiek. zdań wypowiada- nych w nocnych koszmarach. krańcowy. czy też pływam w po- wietrzu. sły- sząc. «Była w nim wiara – rozumie pan? – była w nim wiara. które wymieniamy każdego powszedniego dnia w życiu. Ale by- łem urzeczony. Laubitza 9. Do licha z tym człowiekiem. Czegoś zbliżonego do zmiany.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. nigdy przedtem nie widzia- W centrum – John Malkovich (czytaj: malkowicz) w roli łem i mam nadzieję nigdy nie ujrzeć. Ów gość miał krzaczaste. któreśmy zamienili – lecz po co? Były to pospolite codzienne słowa. Powiedziałem wam. przestraszyłem się. pokus. 1994 w jego rysach. sklep. – A czy pan wie – zapytał z nagłym przebłyskiem zaciekawie- nia – z jakiego właściwie powodu wybrał się do Afryki? – Wiem – odpowiedziałem i podałem Szkolnictwa AS . Byłby został wspaniałym przywódcą skrajnej partii». [5] Pewnego wieczoru. monokl na szerokiej wstążce. Nicolas Roeg (czytaj: nikolas reg). jakiegoś widziadła – wykrzyknął po dwakroć szeptem. reż.. Potrafił wmówić w siebie wszystko – wszystko. Dusza! Śmierć Kurtza. przeraźliwego strachu. 88-100 Inowroclaw. – Światło znajdowało się o stopę od jego oczu. – Jakiejkolwiek – odpowiedział. że mówi trochę drżącym głosem: – Leżę tu po ciemku i czekam na śmierć. głębokiej i beznadziejnej rozpaczy. – To był człowiek.. stojąc przed nim. ostrzy- żony był krótko na jeża i wyznał mi w przystępie szczerości. znane. Czyżby przez tę ostatnią chwilę zupełnej samowiedzy przeżył na nowo swoje życie ze wszystkimi szczegóła- mi pragnień. Kurtza. która zaszła ½ Kadr z filmu JĄDRO CIEMNOŚCI. Nawet ziemia rozpadła się od jego kopnięcia.pl Sz .wsip.. Dostrzegłem kolejno na tym obliczu z kości słoniowej wyraz ponurej pychy. MODERNIZM 199 od niej. a ja. Był sam. że Kurtz w gruncie rzeczy wcale pisać nie umiał – ale dalibóg! jak ten człowiek umiał mówić! Potrafił zelektryzować duże zgro- madzenie. 701329. cośmy mówi- li – powtórzyłem wam zdania. – Ale jakiej? – zapy- tałem. nie wiedziałem. proste brwi. Zdawało mi się.. bzdura! – i stałem nad nim jak wrośnięty w ziemię. że właściwą dziedziną Kurtza powinna była stać się polityka w «zakre- sie popularnym». Ale cóż z tego? Tkwiła w nich – ja to czułem – straszliwa sugestywność słów słyszanych we śnie. [6] Poinformował mnie. Och. Zmusiłem się do szeptu: – Ach.

Ostatecznie jego wyrok stanowił pewnego rodzaju wyznanie wiary. O mało co nie krzyknąłem: czy pani tych słów nie słyszy? Zmierzch powtarzał je naokoło upor- czywym szeptem. szeptem. że ta wizja wchodzi do domu wraz ze mną: nosze. Miałem wrażenie. które – tak mi się zdawało – musiałem sam odeprzeć dla zbawienia czyjejś duszy. czyby się zapadły. Laubitza 9. – Czy pan nie rozumie. było przerażające oblicze prawdy ujrzanej w przelocie – osobliwe połączenie żądzy i nienawiści.. abym miała z czym żyć – prosiła. i wyniósł się wraz ze swą zdobyczą.. Usłyszałem lekkie westchnienie i naraz stanęło mi serce. mrucząc coś ciągle pod nosem. dodając. zatrzymane przez straszliwy krzyk uniesienia.pl Sz .. nim zdołam uciec. były w nim szczerość i przekonanie. że ja go ko- chałam – kochałam – kochałam! Opanowałem się i powiedziałem powoli: – Ostatni wyraz. na jaką zasłużył? Czyż nie powiedział. Odkąd sam wyjrzałem poza krawędź. to było – pani imię. że słyszę. mściwe najście. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.. by objąć cały wszechświat. Zdawało mi się. że pragnie tylko spra- wiedliwości? Ale nie mogłem. miarowy i głuchy jak bicie serca – serca zwycięskiej ciemności. Ciekawym. lecz dość był dalekosiężny. Nie mogłem jej powiedzieć: byłoby się zrobiło za ciemno – bez- nadziejnie ciemno… Szkolnictwa AS . że dom runie. Pan z nim był – do ostatka? Myślę o jego samotności. udrapowany okazale w zwoje pysznej wymowy. mrok lasów.. że niebiosa zwalą mi się na głowę. gdybym oddał Kurtzowi sprawiedliwość. kto by go rozumiał tak. […] Ożył w moich oczach.. rozumiem lepiej jego wzrok. Niebiosa nie zapadają się dla takiej drobnostki. ja tak długo opłakiwałam go w milczeniu – w milczeniu. cień mroczniejszy od cieniów nocy. – Byłem przy nim aż do ostatniej chwili – powiedziałem drżącym głosem. uznał. by przejrzeć wszystkie serca bijące w ciemności. [8] – Przepraszam pana. jak ja go rozumiałam. sklep.. jeśli to uzna za stosow- ne. Słyszałem. Była pewna. Ale nic się nie stało.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Przejrzał go pośpiesznie. że «to wystarczy». połysk rzeki wśród ponurych zakrętów. jak płakała z twarzą ukrytą w dłoniach. Nie miał przy sobie nikogo. Była to chwila tryumfu dziczy. Marlow odwiedza narzeczoną Kurtza.. że może to opublikować. Kurtz zsumował – osądził: «Zgroza!» Był to człowiek wybitny.. – Niech pan mi je powtórzy – szepnęła rozdzierająco. – Słyszałem jego ostatnie słowa. dość przenikliwy. On miał coś do powiedzenia. – Wiedziała. [7] Kurtz był wybitnym człowiekiem. krzyk niepojętego tryumfu i niewypowiedzianego bólu: – Wiedziałam – byłam pewna!. który zdawał się wzbierać groźnie jak szmer zrywającego się wiatru: «Zgroza! Zgroza!» – Ostatnie jego słowa. – Potrzebuję – potrzebuję – czegoś – aby – aby – z tym żyć. łoskot bęb- na. ożył jak najrealniej – ów cień niesyty wspaniałych pozorów i straszliwej rzeczywisto- ści. kto by usłyszał. jaki wymówił. jej gwałtowne. Może nie było nikogo.wsip.. jak wykrzykuje szeptem: «Zgroza! Zgroza!» Marlow rozmawia z narzeczoną Kurtza. […] Wydało mi się. Powiedział to. który nie mógł dostrzec płomienia świecy. była drgająca nuta buntu w owym szepcie. dziki tłum karnych czcicieli. 701329. ludzie dźwigający marę.200 mu natychmiast znamienity Raport. Ja... przerażony. – Zamilkłem.

Pr ac a domowa Rozwiń wątek przedstawiony we Wprowadzeniu do lektury i porównaj dwie wizje człowieka opętanego przez zło. 8. Wytłumacz sens ostatnich słów Kurtza.). dla których NIHILIZM – patrz: s. 33. Swoje opinie poprzyjcie cytatami z utworu Conrada. wypowiedzianych przed śmiercią (akapit 5. b) dyrektora kompanii handlowej. którą przedstawicie na forum klasy. 33. Przedstaw opinie o Kurtzu wyrażane przez: a) buchaltera. MODERNIZM 201 Polecenia do tekstu 1. Rozwiń temat.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.)? 4. przedstawione w Zbrodni i karze Dostojewskiego oraz Jądrze ciemności Conrada. uwzględniając odpowiedzi na podane pytania. sklep. b) psychologiczne skutki poddania się złu. a) Jakie było uzasadnienie dominacji europejskiej na świecie? b) Jakie były cele kolonizacji Afryki? c) Jakie były relacje między białym człowiekiem a kolonizowanymi tubylcami? d) Jakie skutki pociągnęła za sobą kolonizacja dla Europy. c) rosyjskiego dziennikarza. Na podstawie przytoczonego fragmentu oraz znajomości całego utworu scharakteryzuj bohatera Jądra ciemności. 701329. Laubitza 9. 88-100 Inowroclaw.). jaki wywarł immoralizm Kurtza na świadomość Marlowa (akapit 7. Dlaczego. d) możliwą obronę przed złem. Kurtz mógłby zrobić karierę polityczną w Europie? 6. wedle dziennikarza. Określ wpływ. 5. 7. a jakie dla Afryki? Szkolnictwa AS . 3. Określ: a) przypuszczalne źródła zła. W kilkuosobowych grupach dokonajcie oceny Kurtza. Wskaż możliwe powody. Tworzenie własnego tekstu Jądro ciemności jako ilustracja kolonializmu. c) wpływ immoralizmu na innych ludzi.). Efekty pracy zapiszcie w formie mapy myśli lub prezentacji. które tak głęboko zapadły w pamięć Marlowa. 2. Marlow okłamuje narzeczoną Kurtza (akapit 8. Jak Marlow wyjaśnia fenomen kultu postaci Kurtza wśród afrykańskich tubylców (akapit 4.wsip.pl Sz . »POJĘCIA KLUCZOWE IMMORALIZM – patrz: s. Wspólnie wyciągnijcie wnioski.

z wprowadzeniem stanu wojennego (1981). Złotymi Palmami w Cannes. syn Roman – reżyserem. z Richardem Gere).in. Cotton Club (1984. w Ojcu chrzestnym).in. mówiące o naturze człowieka. W ten sposób powstało dzieło uniwersalne. ka. pracujący także w Holly- wojennych rolach: Marlow (w filmie nazywa wood. Pochodzi z rodziny o włoskich korzeniach. a bratanek Nicolas Cage (właściwie: Nicolas Kim Coppola) – uznanym aktorem. 1974. ak- na Filipinach (z  oczywistych powodów tualnych znaczeń. Muzyka. Szkolnictwa AS . Dorastał na przedmieściach Nowego Jorku.in. nostki śmigłowców bojowych. Conradowscy efektowne zdjęcia wykonał Vittorio Storaro bohaterowie zostali obsadzeni w nowych. Willard. Reżyser FRANCIS FORD COPPOLA (ur. siostra Talia Shire jest aktorką (grała m. 1979). który w roli Kurtza obsadził Johna Malkovicha (Heart of Darkness. Bardzo wiernie sfilmował tekst Nicolas Roeg. Nową postacią jest Bill Kilgore (Robert minacji. Reżyser przeniósł realia Conradowskiej fabuły do Wietnamu. Film kręcono co przydało dziełu Coppoli dodatkowych. Złotymi Globami. Między słowami z Billem Murrayem i Scarlett Johansson). jak zwykle armii amerykańskiej z misją zlikwidowania w filmach Coppoli (ścieżkę dźwiękową opra- Kurtza (w filmie: Walter E. Jest uważany za jednego z największych twórców Hollywood. Był wielokrotnie nagradzany. w Ojcu chrzestnym III) i reżyserką (zrealizowała np. który założył w Kambodży własne pań. Inne jego ważne filmy to Wielki Gatsby (The Great Gatsby. WPROWADZENIE DO ANALIZY filmowcy amerykańscy nie mogli pracować Wysokobudżetowa produkcja Coppoli trafi. który w pewnych okolicznościach może zmienić się w amoralną bestię. Czas apokalipsy. cz. według powieści Maria Puzo. Film zdobył ponad czterdzieści nagród i no- stwo. w Wietnamie kilka lat po wojnie).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. autor zdjęć m. sklep. Niezwykle ła na ekrany kin w  1979 r. pełni funkcję komen- Marlon Brando) – zbuntowanego pułkowni. według prozy F. Laubitza 9. ukończył szkołę filmową w Los Angeles. producent filmowy. Uznanie zdobył trylogią Ojciec chrzestny (The Godfather. 701329.wsip.pl Sz . Kurtz. do trzech części Ojca chrzestnego i Czasu apokalipsy). III: 1990. w tej roli cował ojciec reżysera). – włoski operator. 1994). córka Sophia – aktorką (wystąpiła m. scenarzysta. był kompozytorem muzyki filmowej (m. cesarz Bernarda Bertolucciego. w tym Oscarami. tującą. do filmów: Ostatni się Benjamin L. scenarzystą i producentem filmowym. nie zaś czysto ilustracyjną. z Marlonem Brando. z Robertem Redfordem i Mią Farrow). Scotta Fitzgeralda. grany przez Marti. Prawdziwym arcydziełem i jednym z najważniejszych obrazów w dziejach kinematografii był jednak film Francisa Forda Coppoli (czytaj: fransisa farda kopoli) Czas apokalipsy (Apocalipse Now. Flamenco na Sheena) to oficer wysłany przez sztab i Tango Carlosa Saury. cz. II: 1974.in. Rodzina Coppola to prawdziwy klan filmowy: ojciec reżysera. Robertem de Niro i Alem Pacinem). Carmine. W Polsce jego premiera zbiegła się Duval) – brawurowy i okrutny dowódca jed. 1939) – amerykański reżyser. pokazał piekło wojny po amerykańskiej interwencji w komunistycznym Wietnamie w latach 1964–1975.202 Nawet dżungla 37 chciała jego śmierci… Coppola czyta Conrada Jądro ciemności Conrada doczekało się dwu ekranizacji. 1972.

MODERNIZM 203

Polecenia do analizy
Przed obejrzeniem filmu (odpowiednie informacje mogą przygotować wybrani uczniowie
w formie referatów):
1. Zbierz podstawowe informacje o tzw. II wojnie indochińskiej, w którą zaangażowane
były Stany Zjednoczone. Wyjaśnij:
a) co złożyło się na genezę wojny,
b) jaki był jej przebieg,
c) jakiej używano broni (co to jest napalm?),
d) dlaczego supermocarstwo przegrało wojnę z małym państwem.
2. Na podstawie książki Jamesa G. Frazera Złota gałąź (w swojej bibliotece posiada ją filmowy
Kurtz) opracuj informacje o mordzie rytualnym.
3. Dowiedz się, kim był Richard Wagner (patrz: s. 129), i zbierz informacje na temat
dramatu muzycznego Walkiria (II część cyklu Pierścień Nibelunga), z którego pochodzi
fragment Cwał Walkirii.
W trakcie oglądania filmu:
1. Wynotuj najważniejsze różnice między
fabułą opowiadania Conrada a filmem.
2. Prześledź ewolucję psychologiczną
Willarda – kim jest na początku, a kim
na końcu filmu?
3. Na podstawie informacji z filmu
zrekonstruuj biografię Kurtza.
4. Przypatrz się postaci pułkownika
Kilgore’a (której nie ma w opowiadaniu
Conrada).
5. Zwróć uwagę na efekty specjalne
wykorzystane w filmie.
6. Odnotuj te sceny filmu, w których
istotną rolę odgrywa muzyka.

¼ Kadr z filmu CZAS APOKALIPSY, reż. Francis Ford
Coppola, 1979
„Cóż tam było właściwie? Radość, przestrach,
smutek, ofiarność, męstwo czy wściekłość – któż
to mógł powiedzieć? – ale była tam prawda
– prawda bez maski czasu” ( Jądro ciemności).
Marlon Brando jako demoniczny i fascynujący
Kurtz w filmie Coppoli przekonuje, że udało mu
się rozszyfrować zagadkę ludzkiej psychiki.
Bohater odkrywa, że wszyscy pozostajemy wciąż
dziećmi pierwotnej, dzikiej, amoralnej natury.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

204

»POJĘCIA KLUCZOWE
Po obejrzeniu filmu:
SCENARIUSZ – tekst literacki, który stanowi
1. Przedstaw najistotniejsze różnice między podstawę dzieła filmowego. Może być
opowiadaniem Conrada a filmem Coppoli. utworem oryginalnym bądź adaptacją
istniejącego, samodzielnego utworu
2. Jak sądzisz, czy film jest oparty literackiego, na ogół dramatycznego albo
na scenariuszu adaptowanym prozatorskiego. Nagrody filmowe przyznaje
czy oryginalnym? Uzasadnij odpowiedź. się w dwu osobnych kategoriach: dla
scenariusza oryginalnego i adaptowanego.
3. Przedstaw wpływ wojny na psychikę
REALIZM PSYCHOLOGICZNY – w grze
pojedynczego człowieka. W tym celu
aktorskiej zasada pełnego utożsamienia się
scharakteryzuj Willarda, Kilgore’a i Kurtza. aktora z rolą. Opracowana przez rosyjskiego
4. Wyjaśnij symboliczny sens sceny reżysera i aktora, Konstantego
Stanisławskiego, została przeniesiona na
zabójstwa Kurtza.
grunt amerykański przez Lee Strasberga
a) Dlaczego Kurtz się nie broni? (czytaj: li sztrasberga). W jego sławnej szkole
b) Jakie znaczenie ma zestawienie zabójstwa – Actors Studio – kształcili się najwięksi
człowieka i rytualnego mordu zwierzęcia? aktorzy hollywoodzcy, tacy jak: Marlon
c) Dlaczego Willard odchodzi z wioski Brando, Robert de Niro, Marilyn Monroe,
wolny, a jej mieszkańcy oddają mu hołd? Paul Newman, Dustin Hoffman.
EFEKTY SPECJALNE – różne kombinacje
5. Przeanalizuj środki wizualne użyte techniczne, mające na celu stworzenie w filmie
w celu pokazania grozy nowoczesnej wojny. efektu obrazowego bądź dźwiękowego,
6. Jaką funkcję w filmie pełni muzyka? którego nie można otrzymać za pomocą
tradycyjnych metod filmowych. Obecnie efekty
7. Wyjaśnij tytuł filmu. specjalne najczęściej uzyskuje się za pomocą
odpowiednich programów komputerowych.
8. Jak dzieło Coppoli tłumaczy przyczyny
klęski Amerykanów (czy szerzej: zachodniej
demokracji) w Wietnamie?
9. Wietnam, Irak, Afganistan, Libia… W klasowej dyskusji wyraźcie swoje opinie na temat
wojen, jakie zachodni świat prowadził (i prowadzi) w obronie wartości cywilizacyjnych
i humanitarnych.

Pr ac a domowa
1. Na podstawie znanych ci filmów amerykańskich przedstaw różne ujęcia wojny
wietnamskiej. Jak reżyserzy tłumaczyli jej przyczyny i przedstawiali przebieg konfliktu?
W czym widzieli przyczyny klęski Amerykanów?
2. Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. Poszukajcie w dostępnych źródłach wiedzy więcej
informacji na temat szkoły realizmu psychologicznego Konstantego Stanisławskiego
i Lee Strasberga. Przywołajcie, opiszcie i zilustrujcie największe, waszym zdaniem, kreacje
aktorskie zbudowane na tych założeniach. Wyniki pracy przedstawcie na forum klasy.

Tworzenie własnego tekstu
Kiedy wojna staje się apokalipsą… Rozważ zagadnienie, odwołując się do wybranych
tekstów kultury.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 205

I pomyśleć […], żem przeżył swoją

38 największą miłość – dla kobiety,
która mi się nie podobała…
Czytając Prousta
Powieść Marcela Prousta, którą poznamy we fragmentach na lekcji, jest dziełem wybitnym
i wyjątkowym z dwu przynajmniej powodów. Z jednej strony przynosi artystycznie doskonały obraz
R
francuskiej belle époque, z jej wyrafinowanym kultem życia i sztuki. Z drugiej – jest w dziejach
literatury utworem przełomowym do tego stopnia, że niejednokrotnie mówimy o powieści przed-
i poproustowskiej. Na lekcji przyjrzymy się technikom literackim zastosowanym w powieści przez
francuskiego prozaika.

WPROWADZENIE DO LEKTURY „W POSZUKIWANIU STRACONEGO CZASU”
Założenie cyklu powieściowego „W poszu-
kiwaniu straconego czasu” nawiązuje do XIX XX XXI
filozofii Henriego Bergsona (patrz: lekcja 1913–1922 r.
2.). Myśliciel uważał, że rzeczywistość jest
płynna, zmienna, zależna od podmiotowe-
go punktu widzenia. W jego koncepcji rów- skomplikowanymi zdaniami, pełnymi wtrą-
nież czas pozostaje subiektywny, można ceń, dygresji, metafor.
zawiesić jego przepływ i niemal unieważ- Przytaczane fragmenty pochodzą z pierwsze-
nić przemijanie, odtwarzając wspomnienia, go tomu cyklu – W stronę Swanna. W pierw-
przywołując postaci i zdarzenia z przeszło- szym urywku został zobrazowany mecha-
ści. W powieści Marcela Prousta realia mie- nizm wywoływania wspomnień, zbudowany
szają się z fantazją, nie sposób oddzielić na wrażeniach zmysłowych. Przeszłość może
prawdy od fikcji; rzeczywistość kreowana powracać pod wpływem różnych bodźców:
jest przez autorski podmiot. Jego wrażenia, wzrokowych, słuchowych, także smakowych.
niezmiernie złożone, wymagają odpowied- Drugi fragment przywołuje epizody z historii
niej oprawy językowej: autor pisze długimi, miłości Swanna do Odety.

Autor
MARCEL PROUST (czytaj: marsel prust; 1871–1922) – pisarz francuski. Pochodził z rodziny mieszczańskiej,
o silnych tradycjach kulturalnych. Od dziecka chorował na astmę, która nasilała się z wiekiem i w konsekwencji
odgradzała go od świata. Skazany na życie w pokoju obitym korkiem, pozostawał w świecie wspomnień i wyobraźni.
Rekonstruowana własna przeszłość złożyła się na wielotomowe dzieło „W poszukiwaniu straconego czasu”.
Publikację, rozpoczętą w 1913 r., doprowadził Proust do czwartego tomu, pozostałe trzy wydano po jego śmierci.
Całość uznaje się za jeden z najważniejszych utworów XX w., dzieło, które silnie oddziałało na rozwój literatury
(w Polsce kontynuowali tę tradycję m.in. Maria Kuncewiczowa, Jarosław Iwaszkiewicz). Znakomitym tłumaczem
prozy Prousta był Tadeusz Boy-Żeleński.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

206

Marcel Proust
W poszukiwaniu straconego czasu
(fragmenty)
Cykl powieściowy otwierają wspomnienia Marcela.

[1] Od wielu lat z całego Combray1 wszystko, co nie było sceną i dramatem mego układania się
do snu, nie istniało już dla mnie, kiedy pewnego zimowego dnia, skoro wróciłem do domu,
matka, widząc, że jest mi zimno, namówiła mnie, abym się napił wbrew zwyczajowi trochę
herbaty. Odmówiłem zrazu; potem, nie wiem czemu, namyśliłem się. Posłała po owe krótkie
i  pulchne ciasteczka zwane magdalenkami, które wyglądają jak odlane w  prążkowanej
skorupie muszli. I niebawem, przytłoczony ponurym dniem i widokami smutnego jutra, ma-
chinalnie podniosłem do ust łyżeczkę herbaty, w której rozmoczyłem kawałek magdalenki. Ale
w tej samej chwili, kiedy łyk pomieszany z okruchami ciasta dotknął mego podniebienia, za-
drżałem, czując, że się we mnie dzieje coś niezwykłego. Owładnęła mną rozkoszna słodycz,
odosobniona, nieumotywowana. Sprawiła, że w jednej chwili koleje życia stały mi się obojętne,
klęski jego błahe, krótkość złudna; działała w ten sam sposób, w jaki działa miłość, wypełniając
mnie kosztowną esencją; lub raczej ta esencja nie była we mnie, była mną. Przestałem się czuć
miernym, przypadkowym, śmiertelnym. Skąd mogła mi płynąć ta potężna radość? [...]
[2] Cofam się myślą do chwili, w której wypiłem pierwszą łyżeczkę herbaty. [...]
I nagle wspomnienie zjawiło mi się. Ten smak to była magdalenka cioci Leonii. W niedzielę
rano w Combray [...], kiedy szedłem do pokoju cioci Leonii powiedzieć jej dzień dobry, dawała
mi kawałek ciasta, zmoczywszy je w herbacie lub w naparze kwiatu lipowego. [...]
I z chwilą, gdy poznałem smak zmoczonej w kwiecie lipowym magdalenki [...], wszystkie kwia-
ty z naszego ogrodu i z parku pana Swann i lilie z Vivonne2, i ludzie prości ze wsi, i ich domki,
i kościół, i całe Combray, i jego okolice, wszystko to, przybrawszy kształt i trwałość, wyszło –
miasto i ogrody – z mojej filiżanki herbaty...
Akcja powieści przenosi się do Paryża. Oto scena, w której Swann uświadamia sobie swoją miłość.

[3] Wsiadł z Odetą do jej powozu, powiedziawszy swemu woźnicy, aby jechał za nim. Odeta
trzymała w ręce bukiet katlei3; Swann ujrzał, że pod koronkową chusteczką ma we włosach
takież storczyki, przypięte do egretki4 z piór łabędzich. Pod mantylką5 spowijał ją strumień
czarnego aksamitu, który, skrzyżowany w ukos, odsłaniał w szerokim trójkącie dół białej atła-
sowej sukni i ukazywał wstawkę z białego atłasu w rozchyleniu wyciętego stanika, gdzie także
tkwiły katleje. [...] jakaś przeszkoda spłoszyła konia. Powóz rzucił nimi gwałtownie. Odęta
wydała krzyk i dygotała chwilę bez oddechu.
– To nic – rzekł Swann – niech się pani nie boi.
I trzymał ją za ramię, przyciskał ją do siebie, podtrzymywał ją, po czym rzekł:

1 Combray (czytaj: kombre) – miasteczko w Normandii. Wcześniej Illiers (czytaj: ilie), po śmierci Prousta, pod wpływem jego dzieła, oficjalnie
przemianowane na Combray.
2 Vivonne (czytaj: wiwon) – miasteczko w zachodniej Francji.
3 Katlee – storczyki.
4 Egretka – ozdoba włosów lub kapelusza, zazwyczaj z barwnych piór.
5 Mantylka – lekki koronkowy szal.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 207

½ Kadr z filmu MIŁOŚĆ SWANNA, reż. Volker Schlöndorff (czytaj: wolker szlendorf), 1983
Reżyser pragnął odtworzyć wyrafinowany estetycznie gust belle époque – jak nazywano we Francji lata
poprzedzające I wojnę światową.

– Niech pani nic nie mówi, niech mi pani odpowiada tylko gestem, żeby się bardziej nie zdyszeć.
Czy pani pozwoli, żebym poprawił kwiaty przy staniku; przekrzywiły się od wstrząsu. Boję się,
żeby ich pani nie zgubiła, chciałbym je wsunąć trochę głębiej.
Ona, nienawykła, aby mężczyźni robili z nią tyle ceremonii, rzekła z uśmiechem:
– Ależ tak, proszę bardzo.
Ale Swann, onieśmielony odpowiedzią, chcąc może, aby wyglądało, że szczerze uciekł się do
tego pozoru, lub nawet zaczynając już wierzyć, że był szczery, wykrzyknął:
– Och, nie, nie, niech pani nie mówi, zadyszy się pani, może mi pani przecie odpowiedzieć
gestem, ja zrozumiem. Naprawdę nie zrobię pani przykrości? Widzi pani, troszeczkę... zdaje
mi się, że to pyłki z kwiatów osypały się na panią; pozwoli pani, żebym je otarł ręką? Czy nie
za silnie, czy nie jestem za brutalny? Łaskoczę może trochę? to dlatego że nie chciałbym dotknąć
sukni, aby jej nie zmiąć. Ale, widzi pani, doprawdy trzeba było je poprawić, byłyby wypadły;
a w ten sposób, skoro wsunę je trochę głębiej... Doprawdy, nie robi to pani przykrości? A jeśli
je powącham – aby się przekonać, czy naprawdę nie pachną – też nie? Nigdy ich nie wąchałem,
czy można? Niech pani powie szczerze?
Uśmiechnęła się, wzruszyła lekko ramionami, jak gdyby mówiąc: „Cóż za szaleństwa, widzi
pan przecie, że mi to robi przyjemność”.
Swann rozmyśla o swojej miłości do Odety.

[4] To pewna, że Swann nie miał bezpośredniego poczucia rozmiarów swojej miłości. Kiedy starał
sie ją zmierzyć, często zdawała mu się zmniejszona, niemal sprowadzona do zera. Chłód, niemal
wstręt, jaki budziły w nim – zanim pokochał Odetę – jej wyraziste rysy, jej nieświeża cera, wracały
mu w pewne dni. „Doprawdy, jest widoczny postęp – powiadał sobie nazajutrz – ściśle biorąc, nie
czułem wczoraj prawie żadnej przyjemności, będąc z nią w łóżku; a nawet – to ciekawe – wydawała
mi się brzydka”. I niewątpliwie był szczery, ale miłość jego rozpościerała się już daleko poza regiony
fizycznego pożądania. Nawet osoba Odety nie zajmowała w niej już wiele miejsca. [...] I ta choroba,
którą była miłość Swanna, tak się rozrosła, tak ściśle zespoliła się z jego nawykami, ze wszystkimi
jego czynnościami, z jego myślą, zdrowiem, z jego snem, życiem, nawet z tym, czego by pragnął po
śmierci, tak dalece stopiła się z nim samym, że nie dałoby się jej wyrwać z niego, nie niwecząc go
prawie całkowicie; miłość jego, jak się mówi w chirurgii, nie nadawała się już do operacji. [...]
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

208

[5] I z owym przelotnym chamstwem, które nawiedzało go od czasu, jak nie był już nieszczę-
śliwy i jak tym samym obniżył się jego poziom duchowy, wykrzyknął w duchu: „I pomyśleć, że
spartoliłem kilka lat życia, że chciałem umrzeć, żem przeżył swoją największą miłość – dla
kobiety, która mi się nie podobała, która nie była w moim typie!”
(tłum. Tadeusz Boy-Żeleński)

WIEDZIEĆ WIĘCEJ...
Marcel Proust, pisząc wskazał, o jaką prawdziwą melancholijna i melodyjna
w powieści o motywie kompozycję mogłoby chodzić. Sonata A-Dur na skrzypce
muzycznym, jaki towarzyszy Interpretatorzy najczęściej i fortepian Cesara Francka
miłości Swanna i Odety, nie sugerują, że jest to piękna, (czytaj: sizara frąka; 1886).

Polecenia do tekstu
1. Określ, jakimi środkami literackimi pisarz
uzyskuje efekt zmysłowej reminiscencji »POJĘCIA KLUCZOWE
w opisie magdalenki. REMINISCENCJA (z łac. – wspomnienie)
– w psychologii nieoczekiwany, paradoksalny,
2. Wyjaśnij symbolikę magdalenki. Jaką funkcję wywołany przez jakiś impuls przebłysk
pełni w powieści to ciastko (akapity 1.–2.)? pamięci; dotyczy przeszłych wydarzeń,
3. Wymień opisane przez narratora elementy sytuacji, ludzi.
stroju Odety. Scharakteryzuj ten opis, MONOLOG WEWNĘTRZNY – w utworze
epickim fragment tekstu będący
wskazując środki służące:
przytoczeniem myśli bohatera, realizowany
a) jego drobiazgowości, w mowie niezależnej (dosłowne przytoczenie
b) zmysłowości (do jakich zmysłów odwołuje cudzej lub własnej wypowiedzi) bądź
się pisarz?), pozornie zależnej (patrz: s. 306 w pierwszej
c) precyzyjności, części podręcznika dla klasy drugiej).
d) obrazowości.
4. W jakich proporcjach w przedstawieniu miłości Swanna występuje w cytowanym
fragmencie opis od narratora i monolog wewnętrzny bohatera?
5. Jaką funkcję pełni konstrukcja obrazu psychiki bohatera? Uzasadnij odpowiedź.
6. Jakimi środkami narrator przedstawia psychologiczny obraz miłości Swanna? Wymień
i przeanalizuj rodzaje oraz funkcje użytych zabiegów językowych i literackich.
7. Zanalizuj, w jaki sposób wyraża się subiektywność wypowiedzi Swanna w jego
monologach wewnętrznych.
8. Co decyduje o tym, że narrator ukazuje miłość Swanna jako chorobę? (akapit 4.)?
9. Oceń pod względem estetycznym prozę Marcela Prousta.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 209

MINIPRZEWODNIK.
NAJWAŻNIEJSZE POSTACI CYKLU
POWIEŚCIOWEGO MARCELA
PROUSTA
MARCEL – główny bohater cyklu, obdarzony imieniem autora, jego sympatią, a w dużym stopniu
także biografią. Niekiedy jest narratorem-bohaterem, który relacjonuje swe przypadki i mówi o swych
emocjach. Innym razem przyjmuje rolę dyskretnego obserwatora, skrywającego się za zdarzeniami
(jak w przypadku historii miłości Swanna i Odety).
CHARLES SWANN (czytaj: szarl słan) – mężczyzna mieszczańskiego (i żydowskiego) pochodzenia
(nosi niefrancuskie nazwisko; ang. swan – łabędź), bywalec paryskich salonów, również
arystokratycznych, ceniony za wyrafinowany gust artystyczny (pracuje nad książką o malarstwie)
i towarzyską ogładę. Jego stosunki z arystokracją zostały zerwane, gdy poślubił Odetę.
ODETA DE CRÉCY (czytaj: kresi) – kobieta lekkich obyczajów, z paryskiego półświatka, o bogatej
przeszłości (także homoseksualnej; najpewniej była prostytutką w Nicei). Jej oryginalna uroda bywa
porównywana z wizerunkami kobiet u Botticellego (zobacz ilustrację na s. 42–43 drugiej części
podręcznika dla klasy pierwszej). Małżeństwo ze Swannem było dla niej wielkim awansem
społecznym i towarzyskim. Urodziła mu córkę. Po jego śmierci powtórnie wyszła za mąż.
SIDONIE VERDURIN (czytaj: sidoni werdiurę) – mieszczka paryska prowadząca salon mający być
przeciwwagą dla towarzystwa starej arystokracji. Pokazywana jako przykład złego gustu artystycznego
oraz braku dobrego towarzyskiego tonu. Stałą bywalczynią jej salonu była Odeta de Crécy.
ORIANE DE GUERMANTES (czytaj: orian de germąt) – księżna, w powieści przykład arystokratycznego,
wyrafinowanego smaku. Oczytana, elokwentna, jest przy tym naturalna i spontaniczna. W jej salonie
spotyka się cały wielki świat Paryża, również Swann do czasu swego małżeństwa z Odetą.
BARON DE CHARLUS (czytaj: szarlus) – arystokrata, bywalec paryskich salonów, koneser sztuki.
Przyjaciel Swanna. W jego skandalizującej biografii powieściowej wyeksponowane zostały wątki
homoseksualne. Jednym z realnych pierwowzorów tej postaci był Oscar Wilde.

WPROWADZENIE DO ANALIZY aktorów spoza Francji – mają wyróżniać się
Akcja Miłości Swanna w  reżyserii Volkera na tle bardzo francuskiego Paryża: Swannem
Schlöndorffa toczy się w Paryżu na przełomie jest Anglik Jeremy Irons (czytaj: dżeremi ajrons;
XIX i  XX w. W  filmie pojawiają się wątki Kochanica Francuza, Misja, Skaza, Ukryte
przede wszystkim z pierwszego tomu cyklu pragnienia), Odetą – Włoszka Ornella Mutti
powieściowego Marcela Prousta (W stronę (czytaj: muti; Ostatnia kobieta). Znakomitą kre-
Swanna), uzupełnione jednak o wydarzenia ację barona de Charlusa stworzył wybitny
z tomów kolejnych. Całość jest dość swobod- aktor francuski Alain Delon (czytaj: alę delą;
ną adaptacją dzieła literackiego. Na plan Zaćmienie, Był sobie złodziej, Lampart). Warto
pierwszy została wysunięta historia miłości, zwrócić uwagę na zdjęcia zrobione przez Sve-
osadzona w pięknych dekoracjach. Fabuła ma na Nykvista (czytaj: swena nykwista; 1922–2006),
drugorzędne znaczenie, film jest przede który współpracował przy produkcjach filmo-
wszystkim sekwencją dopracowanych w naj- wych z Ingmarem Bergmanem (m.in. oma-
drobniejszych szczegółach obrazów, wśród wianej przez nas Siódmej pieczęci, patrz: lek-
których rozgrywają się ludzkie dramaty. cja 77. w pierwszej części podręcznika dla
W głównych rolach reżyser celowo obsadził klasy pierwszej).
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

W 2006 r. ur. Haga Modernizm odkrył Vermeera. WIDOK DELFT. Jego najgłośniejszy film – Blaszany bębenek według powieści Gűntera Grassa (czytaj: gintera grasa) – został nagrodzony Oscarem (1979).. ukrytym w cieniu wielkiego Rembrandta. w których rozgrywają się zdarzenia. Wynotuj miejsca. działający w Niemczech i Stanach Zjednoczonych. Laubitza 9. którego fabuła swobodnie odwołuje się do polskich wydarzeń polityczno-społecznych z lat 80. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Zwróć uwagę na wystrój wnętrz i stroje. sklep. Mauritshuis (czytaj: morytshajs). reżyser nakręcił Strajk. który pozostawał dotąd malarzem właściwie zapomnianym. 1939) – niemiecki reżyser filmowy.wsip. Przypatrz się stronie obrazowej filmu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Polecenia do analizy W trakcie oglądania filmu: 1. Miłość Swanna (1983) podejmuje wątki z cyklu „W poszukiwaniu straconego czasu”. XX w. W swoich dziełach chętnie sięga po tematy literackie. Nad książką o malarstwie Vermeera pracował powieściowy Swann.210 Reżyser VOLKER SCHLÖNDORFF (czytaj: wolker szlyndorf.. 1660–1661. Widok Delft uchodzi za niedoścignione arcydzieło pejzażu miejskiego. 701329. 2. Szkolnictwa AS .pl Sz . Dokonaj podziału na przestrzeń publiczną i prywatną. ½ JAN VERMEER (czytaj: wermir) VAN DELFT.

księżnej de Guermantes) pod kątem zasad moralnych. o których mówi się ADAPTACJA FILMOWA – patrz s. 134. Rozważ sens rozmowy o małżeństwie.”? 4. że chciałem umrzeć. 134. Wypisz dzieła sztuki. Laubitza 9. prowadzonej przez Swanna i barona de Charlusa. Określ rolę motywu muzycznego towarzyszącego historii bohaterów. 6.wsip. 5. Odnotuj te sceny filmu. 4. 88-100 Inowroclaw. MODERNIZM 211 »POJĘCIA KLUCZOWE 3. żem przeżył swoją największą miłość – dla kobiety. sklep. KADR – patrz: s. 6. Zwróć uwagę na scenę pożegnania chorego Swanna z państwem de Guermantes. i nie tyle miłość..]. de Charlusa. Opowiedz.. jakich – Odeta. dwa salony: arystokratyczny księżnej de Guermantes i mieszczański pani Verdurin. Opisz barona de Charlusa jako przykład dekadenta. Czym się różnią? 2. Przedstaw dwa rodzaje konwersacji salonowej: u księżnej de Guermantes i pani Verdurin. jak analizujesz dzieło plastyczne. ile tajemnicę”. w których istotną SOUNDTRACK – patrz: s.. kim są filmowy Swann i filmowa Odeta. rolę odgrywa muzyka. Szkolnictwa AS . a jakich – baron de Charlus? 7. o których opowiada film. Oceń postępowanie głównych bohaterów filmu (Swanna. 8. jaką rolę odgrywa sztuka w życiu bohaterów. 5. które Swann wypowiada w filmie w rozmowie z baronem de Charlusem: „I pomyśleć [. 207). Określ ich miejsce w strukturze towarzyskiej Paryża. jakie wartości życia ludzkiego zostają ocalone mimo upływu czasu. 3. Jakich uczuć doświadcza Swann.. w filmie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.pl Sz . ile miłość. Określ. Rozważ w świetle filmu. 7. 134. 9. Na czym polega jej destrukcyjny charakter? Jak wytłumaczysz zdanie. w jakim stopniu zmienia ona obraz środowiska arystokratycznego przedstawione- go w filmie. Zauważ różne przejawy miłości. Odety. 8. Pr ac a domowa Na podstawie znajomości filmu rozwiń myśl krytyka literackiego Jana Błońskiego z książki o Marcelu Prouście: „Nie tyle kochamy kobietę. Wybierz jedną scenę filmu (możesz wykorzystać fotografię ze s. Określ. Opisz dwa światy. Przedstaw historię miłości Swanna. 701329. Przeanalizuj wybrany kadr tak. Po obejrzeniu filmu: 1. która mi się nie podobała.

Do symbolistów zaliczamy Johna Everetta Millaisa. motywy roślinne. sklep. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Szkolnictwa AS . Jego obraz Chrystus w domu rodziców (1850) przedstawia postaci znane z Biblii w codziennej sytuacji życiowej. 701329. Laubitza 9. Malowali zwyczajny świat. ostre kontury. ruch.wsip. Impresjonizm Impresjoniści zrywali ze ścisłym iluzjonizmem w sztuce. płynna linia. które odwoływały się do języka kultury. Fascynowały ich kolor.pl Sz .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Przykładem sztuki impresjonistycznej jest Argenteuil (czytaj: arżątej. przedstawiali świat w sposób subiektywny. zacieranie granicy pomiędzy światem ludzi i światem natury. Przykładem sztuki secesyjnej jest Pocałunek (1906–1908) Gustava Klimta. 1874) Eduarda Maneta. gra światła.212 Sztuka Symbolizm modernizmu Sztuka modernistyczna wyrażała sensy przenośne za pomocą symboli. Secesja Sztukę secesyjną cechowała falista. codzienne sceny i sytuacje.

wyobraźni.wsip. Toulouse-Lautrec. wizji. 88-100 Inowroclaw. snu. 1889. a w życiu Henri Tahitańczyków odkrywał głębokie prawdy egzystencjalne. 1893 Vincent van Gogh. z pogranicza realności. Główni przedstawiciele postimpresjonizmu: • Vincent van Gogh – wypracował własną technikę – malował zdecydowanymi pociągnięciami pędzla. Malował sceny z życia artystycznej bohemy. Przykładem sztuki ekspresjonistycznej są Lisy (1913) Franza Marca. Troje tahitańczyków. Był pionierem nowoczesnego plakatu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. rozwijał się w okresie dwudziestolecia międzywojennego. sklep. Ekspresjoniści przedstawiali świat zdeformowany. Szkolnictwa AS .. Muzeum Vincenta van Gogha. Jean Avril w Jardin de Paris (czytaj: żą awril w żardę de pari). a paletę barwną ograniczał do zaledwie czterech kolorów. Na egzotycznej wyspie Tahiti (czytaj: taiti) odnalazł współczesną arkadię. 1899 Postimpresjonizm To zbiór tendencji i indywidualnych dokonań malarzy. Amsterdam Ekspresjonizm Nurt w sztuce zapoczątkowany na przełomie XIX i XX w. MODERNIZM 213 Paul Gauguin. Laubitza 9. 701329. które wyłoniły się z rewolucji impresjonistycznej.pl Sz . dużą plamą i grubo nakładał farby. • Paul Gauguin – operował niezwykłą paletą barw. Pole pszenicy ze żniwiarzem o wschodzie słońca. • Henri Toulouse-Lautrec – zaznaczał kontury wyraźną kreską.

– krytyka cywilizacji jest absurdem. jesienny). – twórczość m. Jana Kasprowicza (Księga (panteizm). człowieka do walki. Korab-Brzozowskiego. Jana – Bóg tożsamy ze światem Kazimierza Przerwy. Stanisława Leopolda Staffa (Deszcz (wiersze. kierująca człowiekiem. afirmacja egzystencji. PATRONI MYŚLOWI EPOKI Arthur Schopenhauer Friedrich Nietzsche św. -Tetmajera (Koniec wieku Kasprowicza („Hymny”). W obrębie jednego utworu literackiego można mówić raczej o dominacji danej tendencji niż o jej wyłącznym panowaniu. wartości. Franciszka). pokory. Szkolnictwa AS . 701329. – twórczość m. Modernizm z jednej strony zamykał i podsumowywał idee i poetyki wypracowane w XIX w. sklep. – pochwała zwyczajnego droga poznania. motywująca – „Bóg umarł”. ubogich). Był twórczą kontynuacją i zarazem puentą przeszłości oraz czasem narodzin tendencji najnowszej kultury. sztuką użytkową. muzyką. i złem.in.in.wsip. Franciszek Henri Bergson (1788–1860): (1844–1900): z Asyżu (ok.pl Sz . stojącego poza dobrem i przyrody. – twórczość m. prostoty. Laubitza 9. Stanisława Kwiatków świętego Marcela Prousta Wyspiańskiego. Ponadto literatura pozostawała w bezpośrednim związku z innymi dziedzinami sztuki: malarstwem. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Leopolda Staffa – twórczość m.in.. życiowa.in. XIX). – wola mocy jako siła życia. – witalizm – pęd życiowy – ratunkiem jest sztuka. stwórcy pięknego świata. o etycznej pułapce nietzscheanizmu: Joseph Conrad. (élan vital) jako nirwana. straconego czasu”).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. przekład Bolesława Leśmiana. intuicja jako – Bóg to Wola. przewartościowanie – idea dobrego Boga. („W poszukiwaniu Władysława Reymonta. 1181–1226): (1859–1941): – filozofia pesymizmu: życie – nihilizm. rozumu. litość – idea nadczłowieka. z drugiej – otwierał perspektywę na XX-wieczną nowoczesność. – harmonia człowieka fundamentalna siła i miłosierdzie.214 Młoda Polska jako 39 czas przełomu – wędrówka przez symbole i motywy Młoda Polska (modernizm z lat 1890–1918) była okresem złożonym: różne tendencje światopoglądowe i literackie nakładały się na siebie i dawały w efekcie dzieła synkretyczne.

PRĄDY LITERACKIE I ARTYSTYCZNE zatem w porządku „-izmów”. Kazimierza Przerwy-Tetmajera.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. erotyzm. kadentem. Dzieła.in. Przy czym należy MŁODEJ POLSKI pamiętać. ludowość – twórczość m. historii. MODERNIZM 215 ½ JACEK MALCZEWSKI. różne poetyki. Muzeum Narodowe. Laubitza 9. a także akceptację bólu i przemijania – radosną afirmację istnienia. tradycji literackiej – liczne ekfrazy (literackie opisy dzieł sztuki) – twórczość m. Stanisława Korab-Brzozowskiego – odmiana klasycyzmu – idea „sztuki dla sztuki” (przeciwstawienie się obowiązkowi użyteczności sztuki. 88-100 Inowroclaw. Biblii. że dzieło pełni wyłącznie funkcje estetyczne) – nawiązania do mitologii. Wszystkie razem symbolizują pochwałę życia i miłości. politycznej). Leopolda Staffa Szkolnictwa AS . Na  tym obrazie Malczewski umieścił św. ŚWIĘTY FRANCISZEK.pl Sz .in. 701329. sklep. umieszczamy presjonistą… – melancholia „końca wieku” – inspiracje Darwinem i Schopenhauerem – poczucie absurdu istnienia Dekadentyzm – kryzys prawdy i wiary – postawa izolacji i bierności – drogi samorealizacji człowieka: czysta sztuka (wolna od funkcji wychowawczej. innym razem symbolistą lub eks- które wówczas powstawały. Franciszka (któremu notabene dał własną twarz) pośród postaci greckiej i słowiańskiej mitologii. że ten sam autor potrafił sięgać po W omawianej epoce doszło do krystalizacji sze. Warszawa Franciszkanizm młodopolski był pojemną formułą kulturową. społecznej. Parnasizm przeświadczenie.wsip. przekraczającą postawy ściśle religijne. nirwana. Kazimierza Przerwy-Tetmajera. bywał w swych dziełach raz de- regu prądów literackich i artystycznych. 1908.

aliteracje. Stanisława Wyspiańskiego. Maurice Ravel. muzyce (Claude Debussy. Leon Wyczółkowski). poszukiwanie odpowiedzi na pytanie unde malum? („skąd zło?”) – postawa buntownicza wobec Boga. aprobata dla walki (rewolucyjnej. Secesja przedmiotów codziennego użytku (m. moralnego autorytetu. narodowowyzwoleńczej) – twórczość m. meble. Karol Szymanowski) i w rzeźbie (Auguste Rodin) – podstawowym środkiem artystycznym – symbol: materialny. Jana Kasprowicza (Krzak dzikiej róży…).in. dworce kolejowe. sklepy. falista linia – twórczość m. Władysława Reymonta – pokazywana rzeczywistość jako projekcja podmiotu – wyobraźnia. 701329.216 – literackie pejzaże (w Polsce głównie Tatry i Podole). teatry. sędziego oceniającego i zmuszającego swój naród do refleksji – twórczość Stanisława Wyspiańskiego i Stefana Żeromskiego – idea sztuki nowoczesnej. obrazy apokalipsy – kontestacja rzeczywistości. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. biżuteria) – plastyka: ornamentyka biologiczna. domy. sprawiedliwość). wizja Ekspresjonizm – problematyka etyczna.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.in. halucynacja. Jan Stanisławski. tematyka Symbolizm metafizyczna i egzystencjalna – poszukiwanie idei piękna (także w brzydocie: turpizm) – twórca znający tajemnice egzystencji i świata. zacieranie granicy między człowiekiem a naturą. wieloznaczne sensy – tematyka uniwersalna – idee (np. która wypełnia całe życie człowieka – projekty przestrzeni miejskiej (m. Wincentego Korab-Brzozowskiego. rytmizacja języka Impresjonizm – rola autorskiego temperamentu. zmysłowy obraz komunikujący ukryte. René Lalique’a Szkolnictwa AS . podświadomość. wartości etyczne. onomatopeje. twórczość zorientowana na problematykę narodowowyzwoleńczą i społeczną Neoromantyzm – idea artysty-wieszcza. ubrania. wolność. często złożony (np. – twórczość Gustave’a Flauberta i Emila Zoli – inspiracje Darwinem – biologiczny i deterministyczny obraz świata i człowieka Naturalizm – estetyka turpizmu – narracja personalna i polifoniczność konstrukcji powieści – powieść jako ciąg scen – twórczość m. Stanisława Wyspiańskiego – kontynuacja postawy romantycznej. Jana Kasprowicza („Hymny”).wsip.in. obrazy natury w prozie Stefana Żeromskiego i Władysława Reymonta – prąd obecny również w malarstwie (Claude Monet. sen. sklep. odsłaniający ukryte prawdy – twórczość m. płynna.pl Sz . Stanisława Wyspiańskiego – kontynuacja XIX w.in.in. Stefana Żeromskiego. Laubitza 9. Auguste Renoir. złocistobiałe chmurki) – muzyczność pejzażu. Kazimierza Przerwy-Tetmajera. który decyduje o obrazie przedstawianego świata – twórczość m. kościoły).in. epitet malarski.in.

pl Sz . ▪ Antyk.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. ▪ Miasto jako przestrzeń w utworach XIX i początków XX w. ▪ Naturalizm jako światopogląd i metoda twórcza. ▪ Artysta jako bohater literacki. 88-100 Inowroclaw.wsip. 701329. Odwołaj się do dzieł literackich. ▪ Przedstaw ewolucję konstrukcji powieści: od pozytywizmu przez Młodą Polskę po klasyczny nurt dwudziestolecia międzywojennego. Biblia. ▪ Młodopolskie portrety chłopów i wsi. Przedstaw zagadnienie w kontekście wybranych dzieł literackich. ▪ Zaprezentuj różne ujęcia moralności w literaturze drugiej połowy XIX i początków XX w. ▪ Scharakteryzuj prądy literackie i artystyczne Młodej Polski na podstawie wybranych tekstów i dzieł sztuki. ▪ Przedstaw młodopolski synkretyzm sztuk. muzycznych. Wykaż ewolucję literackiego ujęcia tego tematu. Laubitza 9. ▪ Kobieta jako bohaterka tekstów literackich końca XIX i początków XX w. malarskich. ▪ Zestaw wzór dramatu romantycznego z neoromantyczną (młodopolską) realizacją tego rodzaju literackiego. MODERNIZM 217 Modernizm – polecenia na koniec działu ▪ Omów wpływ filozofii Arthura Schopenhauera. oraz początku XX w. Friedricha Nietzschego i Henriego Bergsona na literaturę przełomu XIX i XX w. ▪ Omów rolę symbolu w literaturze i plastyce okresu Młodej Polski. Omów na przykładach literackich i artystycznych. ▪ Omów realizacje motywu miłości w literaturze Młodej Polski i dwudziestolecia między- wojennego. sklep. folklor – Młoda Polska i dwudziestolecie międzywojenne wobec źródeł kultury. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach. ▪ Inteligencja i jej społeczna misja – omów zagadnienie na przykładzie utworów młodopolskich. Szkolnictwa AS .

▪ Przedstaw Raskolnikowa – jego sytuację rodzinną i życiową. ▪ Określ warunki i szanse powodzenia programu Judyma. ▪ Przedstaw ocenę czynu dokonaną przez Raskolnikowa. ▪ Przedstaw postać Tomasza Judyma – jego pochodzenie. ▪ Opisz warunki życia ludzi wykluczonych ze społeczeństwa. ▪ Przedstaw cel wybranej przez bohatera drogi życiowej. II. pochodzenie.wsip. i 5. jego poglądy moralne oraz postępowanie i refleksje bohatera po dokonaniu morderstwa. 701329. ▪ Oceń jego decyzję pod względem moralnym. cytowanego fragmentu Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego (patrz: s. Szkolnictwa AS . ▪ Oceń wpływ tej teorii na popełnienie morderstwa przez bohatera. sklep. które mogą stanowić okoliczności łagodzące w ocenie jego czynu. czy dokonany przez Judyma wybór jest słuszny.218 Modernizm – wypracowania krok po kroku I. światopogląd. którzy zostali opisani w powieści. wrażliwość). Laubitza 9. W odniesieniu do całej powieści oraz akapitów 4. 89) oceń przesłanki życiowego wyboru Tomasza Judyma i jego decyzji o samotnej walce z krzywdą ludzi wykluczonych ze społeczeństwa. emocjonalność. 37) oceń postać głównego bohatera – Rodiona Raskolnikowa. ▪ Dokonaj ogólnej oceny bohatera. które z tych motywów miały największe znaczenie przy podejmowaniu przez Raskolnikowa decyzji o popełnieniu zbrodni. wykształcenie. ▪ Przedstaw wymieniane przez samego Rodiona w rozmowie z Sonią i przed sądem motywy popełnionej przez niego zbrodni. ▪ Rozstrzygnij. ▪ Wyjaśnij. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. ▪ Wśród wymienionych motywów wskaż te. plany na przyszłość. ▪ Opisz trwałe cechy osobowe bohatera (jego intelekt. dlaczego Judym chce samotnie pracować na rzecz ubogich. ▪ Zaprezentuj teorię moralną Raskolnikowa.pl Sz . biorąc pod uwagę wcześniejsze ustalenia. i te. W odniesieniu do znajomości całego utworu i fragmentu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego (patrz: s. ▪ Rozstrzygnij. Uwzględnij motywy popełnionej przez niego zbrodni. Uzasadnij swój sąd. które obciążają bohatera.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 219 ½ GUSTAW GWOZDECKI.wsip. Laubitza 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. KIKI Z MONTPARNASSE (czytaj: mąparnas). własność prywatna Dwudziestolecie międzywojenne (nurt klasyczny) Szkolnictwa AS . 88-100 Inowroclaw. 701329.pl Sz . sklep. 1920.

DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE Europa XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI Polska 1918 r. Do tendencji kontynuujących kierunki istnie. które stanowią kontynuację istniejących wcześniej kierunków artystycznych. W nurcie tym znajdzie tego konfliktu wynikał zarówno z zaangażo- odzwierciedlenie zarówno panorama społeczna wania wszystkich światowych mocarstw. Marii Kuncewiczowej. kultury dwudziestolecie międzywojenne jest W poezji dwudziestolecie międzywojenne to epoką precyzyjnie wyznaczoną w czasie. która 11 listopada 1918 r. sklep. odzyskała nie- W odróżnieniu od innych okresów rozwoju podległość. 701329.pl (nurt klasyczny) Sz . Laubitza 9. CZAS TRWANIA EPOKI Polski. czyli wrzesień niej epoce (np. Należą do niego utwory m. którzy działal- a więc koniec I wojny światowej. SYTUACJA POLITYCZNA EUROPY KULTURA DWUDZIESTOLECIA PO I WOJNIE ŚWIATOWEJ – KONTYNUACJA I AWANGARDA Dwudziestolecie międzywojenne to okres. Marii I wojna (1914–1918) była tzw. Leopold 1939 r. 266). pokolenie twórców odwołujących się do trady- śnie w roku 1918. awangardy – zespół zjawisk kulturowych epoki. nawiązujący do tradycji katastrofa w historii – II wojna światowa. 1939 r. a w części już realizacją postmodernizmu – współczesnej kultury ponowoczesnej. Do głosu doszło wówczas również nowe żadne zjawisko kulturowe nie zaczęło się wła.wsip. jak Szkolnictwa AS . Jego wielki nurt realizmu psychologicznego (patrz: historycznym zakończeniem była największa s. Dąbrowskiej. Oczywiście są to daty umowne. gdyż Staff ). Jej czas nie tylko różnych odmian awangardy.in. wraz z rozpoczęciem II wojny światowej. z drugiej ność artystyczną rozpoczęli jeszcze w poprzed- –  początek II wojny światowej.220 Dwudziestolecie 40 międzywojenne – kryzys i schyłek nowoczesności W tej części podręcznika zapoznamy się z tymi elementami kultury i literatury międzywojnia (1918–1939). czyli prowadzoną przy zaangażowaniu ca- kowskiej czy – w części – późniejsza twórczość łych społeczeństw. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Zofii Nał. wojną totalną. w którym nastąpił kryzys wszystkich najważ- jące wcześniej należy w  literaturze polskiej niejszych wartości nowoczesnej Europy. granice określa z jednej strony listopad 1918  r. 204) i obyczajowego. żadne też nie zakończyło się cji (grupa Skamander – patrz: s.. Bolesław Leśmian. Szczególny charakter Stefana Żeromskiego. będących zapowiedzią. W kolejnym tomie omówimy ruch tzw. jak i tematyka psychologiczna. lecz także twórczości poetów.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Już XIX w.

88-100 Inowroclaw. Natomiast powodem upadku się w dwudziestoleciu międzywojennym suk- Imperium Rosyjskiego były zarówno klęska cesy polityczne ruchów populistycznych. ludność cywilna. wiele wątłe zdobycze nowoczesnej demokracji. Bezpo.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Państwo niemieckie wyszło ruchomym przez długi czas froncie. który był dziły w europejskie życie polityczne niespo- próbą utrzymania porządku politycznego tykane wcześniej formy kultu przywódcy. KRYZYS. w wojnie z Niemcami. W wy. W latach 1918–1919 Euro- pejczycy umierali także wskutek epidemii KRYZYS WOLNOŚCI POLITYCZNEJ grypy (tzw. Po- na pozycyjna. hiszpanki). własność prywatna Jakie znaczenia pojęcia „kryzys” przywołuje obraz? Szkolnictwa AS .wsip. która w warunkach Nieoczekiwanym efektem emancypacji niż- powojennych zwielokrotniła swoje śmiertel. 701329. Ruchy te posługiwały się demagogicznymi wickiej rewolucji październikowej w 1917 r. wprowadzonego w dobie oświecenia. narodów odzyskało niepodległość (m. W ten sposób wprowa- epokę traktatu wiedeńskiego (1815). Laubitza 9. ¾ WOJCIECH WEISS (czytaj: wajs). Efektem I wojny światowej był hasła wolności indywidualnej jednostek bez rozpad dwu wielkich cesarstw: austriackiego względu na ich pochodzenie społeczne) stały i niemieckiego. dyktatury i totalitaryzmu. z poczuciem upo- średnich skutków konfliktu doświadczała korzenia i niesprawiedliwości sankcji. armie wykrwawiały się na nie. likwidując zarazem niku I wojny powstały nowe państwa. 1934.pl Sz .in. szych warstw społecznych (będącej realizacją ne żniwo.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 221 i ze sposobu prowadzenia walk – była to woj. jak i wybuch bolsze. z tego konfliktu osłabione. sklep. hasłami i korzystały z demokratycznego po- Definitywnie zakończyło to trwającą sto lat parcia społecznego. lacy i Litwini).

cofał się nawet przed internowaniem przeciw- czesnej demokracji europejskiej. malnego przywódcy politycznego. skrót od Nationalsozialismus – narodowy socjalizm] – niemiecki ruch nacjonalistyczny. Celem sanacji było uzdrowienie życia politycznego Rzeczypospolitej. Józef Piłsudski. NAZIZM [niem. demokratyzmu zniecierpliwiony nieskutecznością parlamen- i republikanizmu w paradoksalny sposób do. które mówiły o wyższości rasy aryjskiej. patriotyczne i nacjonalistyczne. NACJONALIZM (łac. Jego twórcą był Benito Mussolini. antyliberalnym i totalitarnym. sklep. communis – wspólny. nie Także Polski nie ominął kryzys młodej. konflikt klasowy między tymi grupami społecznymi. Idee powszechnej wolności. nad innymi rasami i narodami. Program faszyzmu łączył elementy socjalistyczne. rezie Kartuskiej. autorytarne. do- prowadziły do powstania faszystowskich konał wojskowego przewrotu – tzw. KOMUNIZM (łac. W Polsce nacjonalizm reprezentowało Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne (zwane w skrócie endecją). od łac. Szkolnictwa AS . 180) – był owocem romantycznej fascynacji narodową odrębnością europejskich ludów i bezpośrednio odwoływał się do oświeceniowego hasła wolności. Po śmierci Piłsudskiego obóz rozpadł się na frakcje skupione wokół marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza i prezydenta Ignacego Mościckiego. wzmocnienie władzy wykonawczej i osłabienie parlamentu.wsip. Przywódcą ruchu narodowego w Polsce był Roman Dmowski. symbol władzy w starożytnym Rzymie) – masowy ruch polityczny wywodzący się ze związków kombatanckich powstałych we Włoszech po I wojnie światowej. patrz też: s. od nazwy skrajnej grupy politycznej.pl (nurt klasyczny) Sz . 701329.222 MINIPRZEWODNIK. a przy tym eksponował tzw. zwłaszcza robotników. związek. systemu monopartyjnego i kultu wodza (wł. Po objęciu władzy faszyści doprowadzili do wprowadzenia w państwie reżimu totalitarnego. Realizowany w państwie niemieckim i na terenach podbitych przez Niemcy rządzone przez Adolfa Hitlera. zamachu Włoch (1922) i nazistowskich Niemiec (1933). ników politycznych w specjalnym obozie w Be- dant I Brygady Legionów. doprowadził do gigantycznych zbrodni: II wojny światowej i Holocaustu (zagłady narodu żydowskiego). RUCHY POLITYCZNE MIĘDZYWOJNIA SANACJA (łac. powstałego po przewrocie majowym 1926 r. majowego (1926) i wprowadził w Polsce rządy pokłosiem Wielkiej Rewolucji Francuskiej sta. gloryfikujące wartość narodowej tradycji i formułujące pojęcie polskiego interesu narodowego w opozycji do interesów innych narodów. Laubitza 9. Nazi(smus). w tym przede wszystkim narodu niemieckiego. ponad konstytucyjną władzą wykonawczą. i skupionego wokół osoby marszałka Józefa Piłsudskiego. FASZYZM (wł. która powstała po podziale Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji. duce – czytaj: ducze). nowo. Polscy nacjonaliści za największe zagrożenie uważali Niemców i Żydów (zwłaszcza w swej jawnie szowinistycznej i antysemickiej postaci – Obozie Narodowo-Radykalnym). Piłsudski pełnił funkcję niefor- ły się rewolucja październikowa oraz utworze. fasces – rózgi liktorskie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Gloryfikował proletariat (klasę robotniczą) i przeciwstawiał go burżuazji (mieszczaństwu). Działania obozu sanacyjnego doprowadziły do powstania w Polsce rządów autorytarnych. sanatio – uzdrowienie) – potoczna nazwa obozu rządzącego w Polsce w latach 1926–1939. natio – naród. Były komen. Radykalny odłam komunizmu określano mianem bolszewizmu. dopatrujący się w wolnym rynku i demokracji narzędzi opresji wobec najbiedniejszych warstw społecznych. antyliberalny. stojącego nie ZSRR. tu i nieustannymi kryzysami rządowymi. Radykalną odmianą faszyzmu był nazizm. antykapitalistyczny. Nazizm był ruchem antydemokratycznym. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. zwłaszcza Żydami i Słowianami. oparty na quasi-naukowych teoriach rasowych. fascio – wiązka. powszechny) – ruch skrajnie lewicowy. Występował przeciw istniejącemu porządkowi społecznemu i proponował go zmienić drogą rewolucji.

jaw zepsucia społeczeństwa oraz zagrożenie dla ści fizycznych. sklep. wyborcze: w Finlandii w roku 1906. większym może stopniu – odwołanie się do cjalnie wydzielone ławki dla studentów ludu po to. celem beralizującą się obyczajowość uznawała za prze- prześladowań. która osiągnęła niespotykane wcze. 701329. rzy i wyzyskiwaczy. swój system Skutkowało to intensyfikacją idei antysemi. Wyzwole- wrogów ojczyzny). Tendencje te nie omi. w  Wielkiej Brytanii z niechęcią (dostrzegano w nich ukrytych w 1928 (we Francji dopiero w 1944). autorytaryzm. przeznaczony dla ogółu) kolektyw. Oskarżano ich o wszelkie zło porządku społecznego. wanych na uczelnie studentów narodowo. zdyscyplinowanie społeczeństwa i rozprawienie nęły Polski. Wywołało W okresie międzywojnia nastąpił schyłek to niepokój mieszczaństwa – warstwy. Dlatego w Niemczech – widziano w nich zarówno burzycieli do.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. którzy obie- nych przedstawicieli kapitalizmu. jeden wódz). Wskutek eman- w Europie wzrost nastrojów nacjonalistycz. – niemieckim i  austriackim – wywołały w szczególności obyczajowych. która oświeceniowej idei braterstwa wszystkich zyskała najwięcej w wyniku zmian społecznych obywateli państwa bez względu na ich po. XX w. jak i  frustracja z  powodu do demokratyzacji życia społecznego. jeden naród. w ideologii hitlerowskiej: „Jedno pań- także np. faszyzm braterstwo nacjonalizm.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 223 KRYZYS IDEI BRATERSTWA KRYZYS IDEI RÓWNOŚCI Zarówno radość narodów. aby ostatecznie zdławić wolność żydowskich) oraz tzw. Kobiety uzyskały prawa kowej. Laubitza 9. stwo. w życiu publicznym. i poparła nazistów oraz faszystów.pl Sz . jednostki i zbudować jednolity. w Rumunii i na Węgrzech).wsip. Dowodem kry- aktów przemocy wobec Żydów. dotychczasową strukturą społeczną. które odzyskały Oświeceniowy ideał równości doprowadził niepodległość. 88-100 Inowroclaw. wartości i  hierarchię społeczną. egalitarny (po- taj: klałsus) – ograniczenie liczby przyjmo. gwałtownych ataków i napa. wszechny. w tym także w wyzwolonej Polsce. w Niem- mniejszości narodowe były traktowane czech i  Polsce w  1918. lichwia. wolność (demokracja. antysemityzm Szkolnictwa AS . jak i bezwzględ. republika) totalitaryzm. w związku tyzmu. na uniwer. dokonanych w  epoce oświecenia. cywali przywrócenie dawnego ładu moralnego. co zwiększało radykalizm nie obyczajowe w wielkich miastach zachwiało polityczny tych mniejszości. winą za komunistycznym relatywizmem obyczajowym rewolucję bolszewicką). zysu oświeceniowej idei równości było – w naj- sytetach pojawiło się getto ławkowe (spe. dyktatura równość populizm. Grupa ta chodzenie narodowe czy wyznanie religijne. a w ślad przegranej wojny w dawnych cesarstwach za nią – do gwałtownych zmian społecznych. i we Włoszech warstwa drobnego mieszczań- tychczasowego porządku gospodarczego stwa tak łatwo uległa propagandzie zagrożenia i społecznego (obciążano ich np. cypacji kobiet radykalnie zwiększył się ich udział nych. zdołała ustabilizować w XIX w. numerus clausus (czy. z tym zjawisko upowszechnienia demokracji śniej natężenie. W „młodych” państwach Europy Środ. podporządkowany autorytarnej władzy central- ści żydowskiej (zasadę tę stosowano wtedy nej (np. Idee oświeceniowe początków nowoczesności Kryzys nowoczesności po 1918 r. Tu również dochodziło do się z obyczajowymi nowinkami. (zwłaszcza wśród proletariatu) i gwałtownie li- pie Żydzi stali się w latach 30. Rozproszeni po całej Euro.

realizowane w stylistyce ekspresjonistycznej (patrz: lekcja 25. Typowo amerykańskim gatunkiem do dziś pozostaje western. Szkolnictwa AS . Ludzie za mgłą. 1930). Polka grająca w zachodnich produkcjach). napisy (które wymagały jednak publiczności bardziej wyrobionej kulturalnie. remake (czytaj: rimejk. W 1930 r. 1938). King Kong). powstał znakomity Błękitny anioł Josefa von Sternberga (czytaj: fon szternberga) z Marleną Dietrich (czytaj: ditriś) – jedną z aktorskich ikon XX w. z rolami Johna Wayne’a (czytaj: dżona łejna)]. opowiadający o pełnym przygód życiu na dawnym Dzikim Zachodzie [np. jak produkcje braci Marx). Realizowano tam liczne filmy muzyczne i taneczne [najpopularniejszą parą tancerzy byli Fred Astaire (czytaj: aster) i Ginger Rogers (czytaj: dżindżer rodżers)]. Powstawały filmy ambitne. będąca ekranizacją dramatu Bertolda Brechta (czytaj: breśta). zastępowanie oryginalnej ścieżki dialogowej głosami rodzimych aktorów). 65) oraz Marcel Carné (czytaj: marsel karne. Kino nieme wykreowało swoje gwiazdy – pierwszych w dziejach kultury bohaterów masowej wyobraźni. był czarny film gangsterski [np. Pies andaluzyjski Luisa Buñuela (czytaj: buniuela) i Salvadora Dalego. 1934). a także wielkich komików: Charliego Chaplina [właśc.) albo surrealistycznej [np. Charles Spencer (czytaj: czarls spenser)]. Centrum światowej produkcji filmowej stały się Stany Zjednoczone. 701329. Publiczność przyciągały do kin komedie (np. Gorączka złota Charliego Chaplina. Kręcono wielkie freski historyczne. Pozycję aktorskiego autorytetu wypracował Jean Gabin (czytaj: żą gabę) – jego wygląd człowieka z nizin społecznych był przeciwwagą dla urody amerykańskich amantów. Bustera Keatona (czytaj: kitona). Bezpośrednim skutkiem udźwiękowienia filmu był zatem rozwój kinematografii narodowych. Jean Renoir (czytaj: żą renłar.224 MINIPRZEWODNIK. Pierwszy film zrealizowali bracia Auguste i Louis Lumière (czytaj: ogist. epiki rewolucyjnej (Czapajew Gieorgija i Siergieja Wasiljewów. Pod dachami Paryża. Ścieżka dialogowa tworzyła barierę językową. Najsilniejszymi kinematografiami międzywojennej Europy były kinematografie francuska i niemiecka. Wielkie wytwórnie lokalizowano na przedmieściach Los Angeles – w Hollywood (czytaj: holiłud). REWOLUCJA DŹWIĘKOWA. co nie zawsze oznaczało naiwną propagandę komunizmu. Apolonia Chałupiec. Kontynuowano oczywiście również produkcję dochodowych gatunków kina niemego – melodramatów [swoją karierę rozpoczął wówczas Humphrey (czytaj: hamfrej) Bogart] i komedii (opartych często na niewyszukanym humorze. Wielkie lata kinematografii zaczęły się wraz z końcem I wojny światowej. 1928]. zdobyły komedie posługujące się niekiedy nonsensownym i niewyszukanym humorem (np. KINO FRANCUSKIE cechowało się ambicjami społecznymi i psychologicznymi. Śpiewak jazzbandu Alana Croslanda (czytaj: dżezbendu alena kroslenda). Aleksander Newski Eisensteina. filmy Johna Forda. 1925). Pierwszym udźwiękowionym filmem był zrealizowany w 1927 r. takie jak Pancernik Potiomkin Siergieja Eisensteina (czytaj: ajzensztajna. Tworzyła je trójka wybitnych reżyserów: René Clair (czytaj: kler. 1938). co utrudniało światowe rozpowszechnianie filmu. Laubitza 9. KINO MIĘDZYWOJNIA EPOKA KINA NIEMEGO. XX w. szybciej czytającej). Poli Negri (właśc. 1935. także zagraniczną. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. 1937. Świat się śmieje Grigorija Aleksandrowa. do której rozpoznawalne do dziś songi napisał Kurt Weill (czytaj: wal). Walt Disney (czytaj: łolt disnej) tworzył filmy rysunkowe.wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Greta Gustafsson). W dobie kina dźwiękowego powstały liczne realizacje tzw. lui limier) w 1895 r. syn malarza Auguste’a Renoira – patrz: s. Potem zostało przekształcone w tubę propagandową nazizmu. Do historii przeszły nazwiska aktorów dramatycznych: Grety Garbo (właśc. Powstały więc techniki adaptacji: dubbing (czytaj: dabing. Realizowano wysokobudżetowe produkcje o fabule przygodowej (seria o Tarzanie. Znacząca była w międzywojniu rola KINA RADZIECKIEGO. Człowiek z blizną Howarda Hawksa (czytaj: hołarda hołksa). Towarzysze broni.pl (nurt klasyczny) Sz . w tym pierwszy pełnometrażowy – Królewna Śnieżka (1938). Prawdziwą popularność. Pabsta. Inne ważne dzieło to Opera za trzy grosze (1931) Georga W. Rudolfa Valentino [właśc. Artystyczną reakcją na kryzys ekonomiczny z lat 30. wpisujące się w rytm życia artystycznego. KINO NIEMIECKIE przynosiło dzieła wybitne do chwili dojścia Hitlera do władzy. 1932]. sklep. 1925) i melodramaty. budowanego konsekwentnie zgodnie z dyrektywą Lenina: „Ze wszystkich sztuk najważniejszy jest dla nas film”. realizacja obcego filmu w miejscowych realiach i z miejscowymi aktorami). Rodolfo Guglielmi (czytaj: gulielmi)].

701329. działająca w latach 20.wsip. w Paryżu. Szkolnictwa AS . XX w. zamożna – tak samą siebie przedstawiła modna polska malarka.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 225 ½ TAMARA ŁEMPICKA. 1925. sklep. własność prywatna Nowoczesna. AUTOPORTRET W ZIELONYM BUGATTI. 88-100 Inowroclaw.pl Sz . chłodna.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Laubitza 9.

czy nie. czywistość społeczną i polityczną przez bez- szą tezę myśliciela: Zmierzch Zachodu (1918. filozofa uzyskanie znaczącego wpływu na rze- sze dzieło. społecznego. „Muza”. którego tytuł zawiera najważniej. refleksyjnych. danej kultury współtworzą. Na lekcji poznamy zachodnią myśl historiozoficzną międzywojnia. Jeśli zaczynają mickiej. Pisał: tem mas” (Bunt mas. Historia zna już słynął dziełem Bunt mas (1930). w którym takie wypadki. czy tego chcemy. Pierwiastki katastroficzne pojawiały się także w literaturze polskiej. to wynika z tradycji. Szkolnictwa AS . ne rysy i  konsekwencje takich kryzysów. Ortega y Gasset ludzi tych uwa- gler z pozycji pesymistycznej historiozofii żał za „nowych barbarzyńców” i tak tłumaczył zanegował oświeceniową ideę ciągłego postę. opisujących stan kryzysu ówczesnej kultury oraz zapowiadających nadchodzącą katastrofę. ówczesną sytuację kulturową: pu ludzkości. 1883–1955). Przy- I wojny światowej i na podstawie obserwacji czyną kryzysu kultury europejskiej jest według jej konsekwencji stworzył swoje najsłynniej. sklep. które. Zjawiskiem ki schyłkowości.] Europa przeżywa obecnie JOSÉ ORTEGA Y GASSET najcięższy kryzys. Zwą się: bun- polega na zgodnym współżyciu ludzi. [. przechodzą różne fazy i każda wiska. Znane są też charakterystycz- analizował kryzys kultury początków XX w. Poczucie końca judeochrześcijańskiej kultury europejskiej wywoływało pytania o przyczyny i skutki jej schyłku.226 Zmierzch Zachodu 41 Historiozofia kryzysu nowoczesności Dwudziestolecie międzywojenne to czas wybitnych syntez historiozoficznych.. Uznał. Twierdził. naród i kulturę. ale nie zrobił kariery akade. którzy nie tom II ukazał się w 1922 r. jaki może spotkać społe- Hiszpański myśliciel i filozof akademicki za.pl (nurt klasyczny) Sz . tłum. że kultury ludzkie są „Jesteśmy obecnie świadkami pewnego zja- różnorodne. Taki los przewidywał dla się najważniejszym faktem współczesnego kultury zachodniej. tym jest osiągnięcie przez masy pełni władzy społecznej. np.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Zachód oznacza są zakorzenieni w  europejskiej cywilizacji tu kulturę europejską. Spen. 701329. mającą swe źródła i którzy nie rozumieją potrzeby współżycia w greckim antyku i chrześcijaństwie. którą ludzie należący do torat z filozofii.). Laubitza 9. w dziełach Stanisława Ignacego Witkiewicza. traktują ją Pod wpływem traumatycznych doświadczeń tak.. odbierać ją jako zastaną.wsip. jak barbarzyńcy traktowali naturę. naturalną. Do najważniejszych filozofów podejmujących to zagadnienie należeli Niemiec Oswald Spengler (czytaj: szpengler. Pracował jako nauczyciel licealny. Warszawa 2008). czeństwo. życia publicznego w Europie. stało z nich może zginąć. przeciętnych ludzi. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Piotr Niklewicz. 1880–1936) oraz Hiszpan José Ortega y Gasset (czytaj: hose ortega i gasset. „Im bardziej ktoś liczy się z  innymi. dostrzegając w niej ozna. że każda rozwijająca się kultura Mają one też w historii nazwę. OSWALD SPENGLER tym bardziej jest cywilizowany”. Współżycie Niemiecki myśliciel obronił wprawdzie dok.

jako określenia ścisłej i koniecznej kolejności organicznej2.wsip. To odróżnia kulturę i cywilizację. której się w Atenach zupełnie nie spotyka.. Dopiero teraz późny antyk zostaje wystawiony na światło. chiński. Szkolnictwa AS . indyjski. egipski. [. W ich dłoniach spoczywają losy duchowe i materialne każdego czasu schyłku. lecz pojawiały się z najbardziej nieubłaganą koniecznością wciąż od nowa.] Dusza grecka i rzymski intelekt – to jest to. ujmowane są tutaj w sensie periodyzacyjnym1.. Oswald Spengler Zmierzch Zachodu (fragmenty Wstępu) [1] Zmierzch Zachodu oznacza ni mniej. jako to. które oznaczały dotychczas jedynie nieokreśloną różnicę natury etycznej.. [. 3 Styl dorycki – najdawniejszy styl architektoniczny starożytnej Grecji. co się stało.] Jako proces historyczny cywilizacja czysta polega na stopniowej rozbiórce form stających się nieorganicznymi. Autor rozróżnia w nim pojęcia „kultura” i „cywiliza. 701329. które ujawnia jego najgłębsze tajemnice. po życiu jako śmierć. 4 Hellen – Grek. rzymski. sklep. cywilizacja nowoczesnej Europy staje się prze- jawem jej schyłku i zapowiedzią końca. XIX XX XXI cja” oraz tłumaczy. Cóż bowiem ma znaczyć to – czemu można zaprzeczać jedynie pustymi słowami – że Rzymianie to barbarzyń- cy. Stanowią zakończenie. bez filozofii. doskonale niemetafizycznych5 ludzi. ni więcej tylko problem cywilizacji. Mamy tu do czy- nienia z jednym z zasadniczych pytań wszelkiej wielkiej historii. po rozwoju jako skostniałość. bez sztuki.. to cecha.] [3] Cywilizacje są najbardziej zewnętrznymi i sztucznymi stanami. Stanowią nieodwołalny koniec. do których zdolny jest wyższy rodzaj ludzi.. Następują po stawaniu się. [. poprzedzający styl joński i koryncki. 2 Organiczna – tu: naturalna. Ich wyobraźnia. Dotyczy zaś nie tylko antyku. znajdują się pomiędzy kulturą helleńską a nicością. Stale pojawia się typ silnych duchem. skierowana jedynie na względy praktyczne.. 1 Periodyzacyjny – tu: oznaczający odrębne okresy w historii. po wsi i duchowym dzieciństwie ujawnianym przez styl dorycki3 i gotyk jako duchowa zgrzybiałość i kamienny. [4] Teraz dopiero zrozumieć można Rzymianina jako następcę Hellena4. rasistowscy aż po brutalność. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 227 WPROWADZENIE DO LEKTURY Poniżej prezentujemy fragment I  tomu ZMIERZCH ZACHODU Zmierzchu Zachodu Oswalda Spenglera. To oni urzeczy- wistnili imperializm babiloński. Cywilizacja sta- nowi nieuniknione przeznaczenie każdej kultury. skamieniały świat miejski. lecz go kończą? [5] Bezduszni. Laubitza 9. Po raz pierwszy oba te słowa. jako jej spełnienie i wynik? [2] Każda kultura bowiem ma swą własną cywilizację. 88-100 Inowroclaw. którzy nie poprzedzają wielkiego rozwoju. Czym jest cywilizacja pojmo- wana jako skutek organiczno-logiczny kultury.pl Sz . w jaki sposób techniczna 1918 r. obumarłymi. 5 Niemetafizyczne – tu: praktyczne.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. racjonalne. kierujący się bezwzględnie realnymi sukcesami.

nowy nomada2. Szkolnictwa AS . związanego z ziemią ludu.wsip. A zatem olbrzymi krok ku nieorganicznemu3. W jaki sposób to przedstawienie koreluje z tezami postawionymi przez Oswalda Spenglera? [6] Przejście od kultury do cywilizacji dokonuje się w starożytności w IV. jak artysta ukazał miasto.. areligijny.228 ½ LEON CHWISTEK. istniejący w bezkształtnie przepły- wającej masie. sklep. na Zachodzie zaś w XIX stuleciu. żywiący odrazę wobec chłopstwa (i jego najwyż- szej postaci – szlachty wiejskiej). Muzeum Śląskie. Od tego czasu wielkie decyzje duchowe zapadają tam już nie [... Zamiast świata – miasto. które wessały w siebie całą zawartość dziejów i w porównaniu z którymi cały obraz kultury spada do rangi prowincji mającej ze swej strony jeszcze tylko żywić metropolie resztkami swego wysokiego człowieczeństwa.. miasta wraz z otaczającymi je przedmieściami. ku końcowi [. punkt. 2 Nomada – koczownik. 3 Nieorganiczny – tu: martwy. wędrowiec.]. posiadające ważne znaczenie polityczne. w którym zbiega się całe życie rozległych krajów. podczas gdy reszta usycha. Metropolia i prowincja – wraz z tymi zasadniczymi pojęciami każdej cywilizacji pojawia się całkowicie nowy problem formy dziejów. pasożyt. mieszkaniec wielkiego miasta. XX w. który dzisiaj właśnie przeżywamy [. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. gdzie ostatecznie żadna wieś nie jest zupełnie nieważna. czysty człowiek czynu. pozbawiony tradycji. inteligentny.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. MIASTO. 1 Metropolie – duże skupiska miejskie. 701329. bezpłodny.]. zamiast bogato uformowanego.. lecz w trzech lub czterech metropoliach1. Katowice Opisz. Laubitza 9.] w „całym świecie”.. lata 20.pl (nurt klasyczny) Sz .

Mirosław Skwieciński) Polecenia do tekstu 1. Na podstawie akapitów 2. granicom poznania w nauce). Laubitza 9. wyjaśnij rozróżnienie między kulturą a cywilizacją. Jak – według filozofa – funkcjonują metropolie i jaki to ma skutek dla cywilizacji (akapit 6. Kościołowi. według autora. Antyk rzymski i grecki – który z nich jest. którą dostrzega Spengler w upadku cywilizacji rzymskiej.) – „chleba i igrzysk”. nie zaś lud. Określ. Wytłumacz jego sens. które widzi Spengler w przejawach współczesnego życia miejskiego. 2. Wymień oznaki kryzysu kultury europejskiej. 3.pl Sz . Pr ac a domowa Przypomnij myśl etyczną Sokratesa (patrz: s.wsip. 249–251 w drugiej części podręcznika dla klasy pierwszej). czy nasza współczesność to czas schyłku czy rozwoju kultury. Na podstawie opisu zawartego w akapicie 6. 1 Panem et circenses (łac.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a który – przejawem ówczesnej cywilizacji? Uzasadnij odpowiedź. Uzasadnij swoje stanowisko. Tworzenie własnego tekstu Rzeczywistość społeczna początków XXI w. sklep. Wskaż określenie. Szkolnictwa AS . jej przewyższająca chłopską mądrość ostra i chłod- na inteligencja. Na podstawie akapitu 5. to – by posłużyć się pojęciami użytymi przez Oswalda Spenglera – kultura czy cywilizacja? Określ. czyli jadła i rozrywki. dynastii. konwen- cjom w sztuce. jak można rozumieć użyte przez autora Zmierzchu Zachodu pojęcie „nowego naturalizmu” i czemu służy przeciwstawienie go myśli obu filozofów. (tłum. Jak Spengler postrzega rolę Rzymu w historii Europy? 6. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 229 [7] Metropolię stanowi masa. przywilejom. w jakich relacjach względem siebie pozostają kultura i cywilizacja w świetle koncepcji historiozoficznej Spenglera. owo panem et circenses1 – pojawiające się dziś jako walka o zarobki i na arenie sportowej – wszystko to oznacza ostateczny koniec kultury [.. starożytną kulturą. 129 w pierwszej części podręcznika dla klasy pierwszej) i filozofię społeczną Jeana-Jacques’a Rousseau (patrz: s.)? 8. i 3. 701329. 9. 7. 88-100 Inowroclaw. ma- nifestujące się w walce przeciw kulturze (szlachcie.. Wyjaśnij. jej naturalizm całkiem nowego kształtu. 4. scharakteryzuj współczesne miasto. co doty- czy seksualności i społeczeństwa. 5. na czym polega historiozoficzna prawidłowość. żądanie ludu rzymskiego czasu cezarów. nawiązujący ponad głowami Sokratesa i Rousseau do najbardziej pierwotnych instynktów ludzkich we wszystkim. którym Spengler nazywa ostatnie stadium kultury zachodniej. powiedz. Jej niezrozumienie dla wszelkiego dziedzictwa.].

Żydzi przybywający (Holocaust). Nagrody Nobla w 1978 r.wsip. Według artystów stanowiło ono ostoję tradycyjnych wartości. miejsce i po angielsku. miejsce. Tak malował od czasu średniowiecza m.). Marc Chagall. 1902–1991. Szolema Rabinowicza (1859–1916). więc Polskę jako namiastkę w Ameryce. Całkowitą na motywach powieści – miasteczko).pl (nurt klasyczny) Sz . już po II wojnie światowej.. Zajmowali się zagładę sztetli i ich Szolema Alejchema1 Dzieje rzemiosłem. Społeczność żydowska i Julian Stryjkowski (Austeria. drobnym mieszkańców przyniosła Tewji mleczarza. Anatewka – miejsce akcji polskich sąsiadów.. urodzony W 2008 r. piszący w jidysz Okruchy pamięci. 701329. przedwojennych Żydów. żyjący zrealizowała film Po-lin. w którym czas płynie wolniej oraz spotykają się intymność i fantastyka. Życie także we współczesnych na tereny Rzeczypospolitej miasteczek portretował piosenkach (np. Laubitza 9. zwanych sztetlami (z jidysz i kulturowym. asymilowała się z polską (ale Sztetlem jest fikcyjna oraz wspomnienia ich też białoruską. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. pan Chagall Wojciecha wierzyli. Antoni Słonimski w Elegii miasteczek żydowskich. uprawą ziemi. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Jolanta Dylewska odpoczniemy”). sklep. Na terenach środkowej litewską) większością słynnego amerykańskiego i wschodniej Europy Żydzi i w rezultacie pozostawała musicalu Skrzypek na dachu mieszkali w osadach odrębna pod względem [1964. W Europie Środkowej okresu dwudziestolecia międzywojennego chodziło często o miasteczko żydowskie. handlem. uznawanego za klasyka literatury jidysz. Szalom alejchem to po hebrajsku „pokój wam” – tradycyjna formuła powitania. Po-lin („tu się zatrzymamy / zinger. językowym. laureat składają się archiwalne pokoju i tolerancji. II wojna światowa Ta tematyka pojawia się hodowlą. że słowo „Polska” a opisywali Isaac Bashevis Młynarskiego do muzyki jest synonimem hebrajskiego Singer (czytaj: ajzak basziwas Leopolda Kozłowskiego). od 1935 r. Szkolnictwa AS . ukraińską.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 1894]. sfilmowana w 1982 r. na który ziemi obiecanej. 1 Szolem Alejchem to pseudonim ukraińskiego pisarza pochodzenia żydowskiego.in. religijnym Bocka (czytaj: dżerego boka).230 Kto odczaruje nas? 42 Fascynacja miasteczkiem w twórczości Chagalla i Tuwima Analizowane na lekcji utwory: obraz Ja i miasteczko Marca Chagalla (czytaj: marka szagala) oraz wiersz Przy okrągłym stole Juliana Tuwima łączy temat miasteczka. O realnej zagładzie tego świata pisze.) materiały zdjęciowe. z muzyką Jerry’ego o zwartej zabudowie. ilustrujące życie małych miasteczek słabo 1966. traktowali w Polsce.

in. zamieniał ją w piękny sen. gdzie uzyskał stypendium na wyjazd do Paryża (1910–1914). witrażysta. Wykonał witraże m. Po powrocie do Rosji założył w Witebsku Akademię Sztuk Pięknych. Nowym Jorku. Laubitza 9. Jego malarstwo cechują głębia i har.. 88-100 Inowroclaw. np. wielodzietnej rodzinie żydowskiej pod Witebskiem (obecnie Białoruś). 701329.. Otrzymywał prestiżowe zamówienia. Nowy Jork Francuski tytuł obrazu – Moi et le village (czytaj: mua e ly wilaż) bywa tłumaczony dwojako: Ja i wieś lub Ja i miasteczko. Museum of Modern Art . s. parlamentu w Jerozolimie. Wiejski charakter nadawała sztetlom obecność zwierząt gospodarskich.wsip. sklep. 230). Urodził się w ubogiej.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 231 WPROWADZENIE DO ANALIZY Artysta z liryzmem i dziecięcą ciekawością W sztuce Marca Chagalla często występują oddawał piękno prostego życia. Artysta portretuje tutaj sztetl (patrz: Wiedzieć więcej. Autor MARC CHAGALL (właśc. a także deformacja kształtów. Chagall uważał jednak. do katedry w Reims (czytaj: ręs). Moisza Szagałow. ilustrował Biblię i Bajki Jeana de La Fontaine’a (czytaj: żana de la fątena). 1911. Mosze Segał.. pojawiają przy tym rzeczywistość elementami fantasty- się elementy kultury żydowskiej i chrześci. 1887–1985) – malarz i grafik. Rodzinny kraj opuścił w 1923 r. na dekoracje budynków: siedziby ONZ w Nowym Jorku. Na krótko związał się z komunizmem. jańskiej. opery paryskiej. Malarstwo studiował w Petersburgu.pl Sz . ukazuje świat realny.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. W stolicy Francji zapoznał się z nowymi prądami w malarstwie. ros. że jego malarstwo monia barw. Mieszkał kolejno w Berlinie. zachował jednak swój własny styl artystyczny. Wybieramy tę drugą wersję. JA I MIASTECZKO. do końca życia przebywał na południu Francji. Paryżu. Wzbogacał motywy z rodzinnego Witebska. ki i baśniowości. Chagall zyskał międzynarodową sławę – tylko on i Pablo Picasso (czytaj: pikasso) mieli za życia wystawę w Luwrze. Szkolnictwa AS . » MARC CHAGALL. Od 1949 r.

zwykle jest dwór. natomiast ostoję tradycyjnych wartości narodowych i religijnych oraz ładu społecznego. zapóźniona w rozwoju. przez łączenie 2. odwołując się do fantastyki (patrz: pojęcia kluczowe). 234). 6. Najpopularniejszy z  poetów międzywojnia odkrywał w  liryce piękno małych miast i przedmieść. drugi (dalszy) oraz tło. 9. Wskaż elementy fantastyki z trzeciego planu (tła) obrazu. Wyjaśnij sens elementów wpisanych PROWINCJA – rzeczywistość kulturowa w koło i ich kolorystykę. 4. Uwzględnij odróżniona od kulturowego centrum. Laubitza 9. Wskaż elementy krajobrazu prowincji przedstawione na obrazie.wsip. i kameralności miasteczek z emocjonalnym fleksją o  miłości. W etosie odciśnięcia koła. W świetle mieszczańskiego systemu wartości prowincja jest 5.pl (nurt klasyczny) Sz . czerwieni i zieleni. którym kontekst biografii twórcy. Zauważ.  planie i określ ich funkcję. WPROWADZENIE DO LEKTURY PRZY OKRĄGŁYM STOLE „Rzuciłbym to wszystko. subiektywizm. Wymień postaci znajdujące się na drugim a także przestrzeń stabilności. nieprawdopodobnych motywów. Ten motyw łączył często z re. (ze sfery snu). Czy zgadzasz się z tym określeniem? Uzasadnij swoje zdanie. Chagall nazywany jest „poetą pędzla”. liryzmu malarskiego charakterystyczny jest c) drzewa. np. kojarząc nastrój spokoju przeżyciem. na kreowaniu nastroju niezwykłości.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 7. Wyodrębnij trzy plany kompozycji obrazu: elementów realistycznych i onirycznych pierwszy (bliski). Zaproponuj własną ziemiańskim i częściowo inteligenckim stanowi interpretację obecności tej „pieczęci”.232 Polecenia do analizy »POJĘCIA KLUCZOWE FANTASTYKA W MALARSTWIE – zjawisko 1. na temat obrazu i jego nastroju. typowe są też operowanie niezwykłą paletą barw i deformacja 3. ważną rolę odgrywają osobiste wspomnienia artysty. Szkolnictwa AS . stolica czy miasto. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Wskaż wspólne motywy. malarskim przeżycia wewnętrznego. 701329. 1922 r. skorzystać z dowolnego słownika symboli): LIRYZM MALARSKI – akcentowanie w dziele a) koła. dla b) kolorów: bieli. Wykorzystaj pojęcia kluczowe i wiadomości o artyście. że artysta stworzył efekt nieatrakcyjna. Określ ich związek z postaciami przedstawionymi na drugim planie. Pr ac a domowa Dokonaj analizy porównawczej obrazów Marca Chagalla Ja i miasteczko oraz Wiolonczelista (patrz: s. Zapisz swoje swobodne impresje polegające na wykorzystywaniu baśniowych. / Osiadłbym jesienią w Kutnie lub Sieradzu” XIX XX XXI –  napisał Tuwim w jednym ze swoich wierszy. rzuciłbym od razu. Przypomnij symbolikę (możesz w przedstawianiu rzeczywistości. 8. sklep.

DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 233 Julian Tuwim Przy okrągłym stole Autor JULIAN TUWIM (1894–1953) Du holde Kunst. wydał wówczas utwory powstałe na emigracji [30] Nawet ta cisza trwa wrześniowa. Do kraju wrócił A przecież wszystko – tam zostało! w 1946 r.... Był wybitnym poetą. a wszystkie spotkały się z wielkim [15] A ty mi nic nie odpowiadasz zainteresowaniem czytelników I jesz zielone winogrona. Tworzył też teksty do kabaretów i teatrów Jeszcze ci wciąż spojrzeniem śpiewam: rewiowych (wiele jego piosenek stało się szlagierami)... zmie gatunku poezji narracyjnej. I wyjechałem. 1929. W tym okresie Tuwim opublikował osiem tomików Z nieubłaganej niepamięci? poetyckich (m... przeklinałem: ataków ze strony skrajnie prawicowej prasy polskiej. ściami Literackimi”. in wifil grałen sztunden) – słowa z pieśni An die Musik (czytaj: di muzik) niemieckiego kompozytora romantycznego Franza Schuberta (czytaj: franca szuberta.. i serce pęka! współpracował z „Wiadomo- I muszę jechać. i napisany jeszcze przed wojną Więc może byśmy tak. W 1920 r. żydowskiej. najmilsza. 266).... Urodził się w Łodzi w zasymilowanej rodzinie [5] W tym białym domu. 1932).. 701329. w tym pokoju. ten pokój martwy stworzył poemat dygresyjny Do dziś się dziwi. wraz Rozmowę smutnie nieskończoną. Laubitza 9.1 jako autor Słonia Trąbalskiego (Pieśń Szuberta) czy Lokomotywy jest znany wszystkim Polakom już A może byśmy tak. w iluż szarych godzinach. znakomitą antologię Cztery wieki fraszki polskiej. Wpadli na dzień do Tomaszowa?. 1797–1828): „Wzniosła Sztuko. W drugiej połowie lat 30. 1949) – utwór podejmujący tradycje Wstawili ludzie cudze meble ukształtowanego w romanty- I wychodzili stąd w zadumie.. nie rozumie. pochodzenie stał się obiektem Błogosławiłem. utworów Może tam jeszcze zmierzchem złotym Aleksandra Puszkina i Władimira Majakowskiego). od dziecka.”. literacką nie ukończył studiów na Uniwersytecie Warszaw- Musimy skończyć naszą dawną skim. cygańska... poemat Bal w Operze (1946). gdzie [25] Ten biały dom. Pochłonięty pracą Gdzie cudze meble postawiono. poeta ze względu na swe Jak sen urwała się rozmowa. w Brazylii i w USA. Ta sama cisza trwa wrześniowa. Biblia Spływa do warg kropelka słona.in. Czyhanie na Boga. „Du holde Kunst! Więc tak bez słowa?” Wojnę spędził we Francji. czytaj: du holde kunst. jak zaklęci! międzywojennym (patrz: Kto odczaruje nas? Kto wyrwie s. 1918. sklep. Kwiaty polskie (wyd. wówczas niedużym mieście. wydał [20] Lecz nie drży w dłoni mej twa ręka. jedyna.. 2 Mowa o Tomaszowie Mazowieckim niedaleko Łodzi. Szkolnictwa AS .pl Sz .in. z czterema kolegami założył grupę poetycką Skamander Do dzisiaj przy okrągłym stole – najbardziej cenioną i wpływową w dwudziestoleciu [10] Siedzimy martwo. tłumaczem z języka Wpadli na dzień do Tomaszowa2? rosyjskiego (m. 88-100 Inowroclaw. „Du holde Kunst”. Rzecz Jeszcze mi ciągle z jasnych oczu czarnoleska. 1 Du holde Kunst. in wieviel grauen Stunden… (niem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta..wsip.... zostawiłem. in wieviel grauen Stunden. więc mnie żegnasz. i krytyków.

WIOLONCZELISTA . 2. własność prywatna W świadomie naiwny.. Jaki jest nastrój wiersza? Zwróć uwagę na epitety. Przedstaw własną interpretację utworu. Wyjaśnij. 3.wsip. w tym do zasobów internetu. Sięgnijcie do wybranych źródeł. 5. sklep.–12. 7.). Znajdź podobieństwa w zakresie tematyki i nastroju między obrazem Chagalla Ja i miasteczko a lirykiem Tuwima Przy okrągłym stole. 3.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Szkolnictwa AS . który zrósł się ze swoim instrumentem. Omów. Żydzi w literaturze. 4. 1939. dlaczego osoba mówiąca zaprasza „jedyną” do Tomaszowa. Odwołaj się do wersów 5. Laubitza 9. Polecenia do tekstu 1. a kto – odbiorcą wypowiedzi. Określ. kto jest nadawcą. Co symbolizuje dom przedstawiony w wierszu? 6.–28. 2. W kilkuosobowych grupach opracujcie prezentacje multimedialne na ten temat. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. 17. malarstwie i filmie polskiego międzywojnia. oraz motta i odtwórz historię związku bohaterów.234 » MARC CHAGALL.pl (nurt klasyczny) Sz . w jaki sposób Chagall i Tuwim wykorzystują w swoich dziełach motyw prowincji. Pr ac a domowa 1. 701329. dziecięcy sposób malarz ukazał muzyka. Uwzględnij metaforyczny sens tytułu. Wyjaśnij. czego dotyczyła „rozmowa smutnie nieskończona” (wers 8.

W swoich wierszach. Już za miastem na szosie. przeminęły cieniem romantycznej. W czym poeta dostrzega wspólnotę i rozdźwięk między narodami żydowskim i polskim? 4. Falenicy Próżno byś szukał w oknach zapalonych świeczek2. Wnioski. (1895–1976) pochodził ze zasymilowanej rodziny Już nie ma tych miasteczek. 701329.. do których tęsknią poeci: Słowacki w Hymnie (patrz: lekcja 30. w dwudziestoleciu międzywojennym jako Nie ma już tych miasteczek. Nie odnajdą dwu złotych księżyców Chagalla. W Hrubieszowie. ANTONI SŁONIMSKI [10] Odfrunęły spłoszone milczeniem ponurym.] [5] Błyszczy tu księżyc jeden. Krewni moi żydowscy. Nim się zbliżą bratersko i złączą od nowa [20] Dwa narody tym samym karmione cierpieniem. a co go od niego odróżnia? 5. zapalanych przez Żydów w każdy piątek tuż przez zachodem słońca na znak. Karczewie. świątynia wyznawców judaizmu. Co jest w nim podobne do wiersza Przy okrągłym stole Tuwima. Określ nastrój wiersza Słonimskiego. 2. sklep. tematem wiersza? 3. przedstawcie na forum klasy. zapisane w formie prezentacji lub mapy mentalnej. co łączy wiersz Słonimskiego z obrazem Ja i miasteczko Chagalla. gdy noc się rozpala. że rozpoczyna się szabat (szabas).. blady. [. Szkolnictwa AS . był członkiem grupy [15] Gdzie starzy Żydzi w sadach pod cieniem czereśni Skamander. poetyczni chłopcy. Polecenia do tekstu 1. zapalonych świeczek – mowa o dwu świecach. 88-100 Inowroclaw.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. nie masz w Polsce żydowskich miasteczek. Laubitza 9.. chłodny. Zasłynął Zegarmistrz filozofem. obcy. bliska mu była I cień ten kłaść się będzie między nasze słowa.. utrzymanych Opłakiwali święte mury Jeruzalem. Brodach.. Wiatr łączył z polską piosnką i słowiańskim żalem. satyryk. twoim zdaniem. żydowskiej. Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. nawiązywał do tradycji Nie ma już tych miasteczek. w klasycystycznej formie. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 235 Antoni Słonimski K Elegia1 miasteczek żydowskich Nie masz już. Porównajcie uczucia i obrazy światów. 2 . po zagładzie Żydów w Polsce. Co jest. 3 Bóżnica – synagoga. Autor Te księżyce nad inną już chodzą planetą. 1 Elegia – tu: wiersz żałobny. w pierwszej części podręcznika) i Słonimski w Elegii miasteczek żydowskich. Utwór powstał w 1947 r. autor tekstów kabaretowych i poeta.wsip. Określ. gdzie szewc był poetą. fryzjer trubadurem. I śpiewu nasłuchiwał z drewnianej bóżnicy3. postawa poety moralisty. gdzie biblijne pieśni felietonista.pl Sz .

wsip. moralnego. poznaje reguły rządzące światem. ale też wywołała człowiek formuje swoją osobowość. redefinicji tradycyjnych ról społecznych przy- reportażach. wychowawcy i sędziego współcze. dżanu.). pisywanych mężczyźnie i kobiecie. Proces jego dojrze- wych patronów niepodległości odzyskanej wania współgra z dramatycznymi wydarze- w 1918 r. 43 najtęższy obraz przedwiośnia. przebu- tezę przemyśleń twórcy nad problemami odro. Laubitza 9. państwa położonego na Kaukazie). kim stanie Wiosna – przerwała śmierć pisarza. Syn. mieszkanie na Zamku Królewskim wicka). określa prawdziwą burzę polemik i sporów wokół nie. daleko idącej się początkowo w tekstach publicystycznych. PRZEDWIOŚNIE WPROWADZENIE DO LEKTURY Przedwiośnie pokazuje wydarzenia z  lat XIX XX XXI 1914–1924 widziane oczami młodego Polaka wychowanego w Baku (dziś stolica Azerbej- 1924 r. Szkolnictwa AS . Ponadto inicjacje Cezarego w doro- w Warszawie.pl (nurt klasyczny) Sz . najzdrowszy. Inicjacje Cezarego Baryki O czytelniczym sukcesie Przedwiośnia. Powieść ma kompozycję kontynuacją dzieła – powieścią pod tytułem otwartą i w rezultacie nie wiemy.. dojrzewa. nienia rygorystycznego mieszczańskiego śnie (1924). odezwach i listach otwartych.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. szuka dla siebie jednoznacznej wymowy ideowej. Zaangażowany w proces budowy słość przypadają na okres szybkich i radykal- i obrony niepodległego państwa. 701329. rewolucja październikowa. wypowiadał nych zmian obyczajowych. Biografia osobista (w tym intymna) bohatera będzie tematem pierwszej lekcji z Przedwiośnia. zadecydowało – obok wagi spraw poruszanych w utworze – przedstawienie w doskonały artystycznie sposób życia osobistego głównego bohatera. Jako raznoczyniec (człowiek bez swojego miej- GENEZA sca na ziemi) Baryka początkowo przypomina W powszechnej świadomości Polaków Stefan trochę bohaterów inteligentów z powieści Żeromski był jednym z najważniejszych ducho.. które jest książką do dziś chętnie czytaną. Książka natychmiast zyskała przemian obyczajowo-społecznych młody przychylność czytelników. wreszcie rozluź- dzonego państwa przyniosła powieść Przedwio.236 Najistotniejszy. Utwór od razu uznano za wybitne kodeksu etycznego (będziemy o tym mówić wydarzenie literackie i najważniejsze dzieło podczas lekcji 51. odzyskanie przez sności. Pracę nad miejsca na ziemi. dowy modelu wychowania. wojna polsko-bolsze- w 1922 r. sklep. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Przypisywano mu rolę autorytetu niami historycznymi (I  wojna światowa. Cezary Baryka to chłopak. się w pełni dorosły Cezary Baryka. W cieniu historii i na tle Żeromskiego. Fiodora Dostojewskiego. Doświadczenia będące udziałem wszystkich młodych ludzi są jednak intensyfikowane przez okoliczności historyczne. W  dowód uznania pisarz otrzymał Polskę niepodległości. który wchodzi w dorosłość. relacje z  innymi ludźmi.

angielskiego. 701329. leżąc na piersiach ojca. Laubitza 9. drogo płatnych korepety- torów. ojciec i syn spędzali jak naj- częściej rozkoszne sam na sam. Chłopiec pierwszoklasista. albo powtarzali do upadłego jakiś mały wierszyczek polski. a jednocześnie porastając w złote i srebrne pióra. i ojciec. Stefan Żeromski Przedwiośnie (fragmenty) Dzieciństwo Cezarego.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 237 ½ FERDYNAND RUSZCZYC.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep. by zobrazować atmosferę przedstawianej pory roku. którą srogi nauczyciel francuskiego zadał na jutro. 1900. w zdrowego i zażywnego Czarusia. że w nim stopa ginęła. a raczej uczyłby się był znako- micie. Uczył się wcale nieźle. Katowice Określ. Muzeum Śląskie.pl Sz . tak puszystym. najlepszych. gdyby rozkochani w nim rodzice nie przeszkadzali swymi trwogami i pieszczotami. Chłopiec ten miał od najwcześniejszych lat najdroższe nauczycielki francuskie- go. bajkę francuską. marząc o powrocie do kraju. 88-100 Inowroclaw. kołyszący się na bujającym fotelu.wsip. czy aby się nie przepracowuje i nie wysila zanadto. PRZEDWIOŚNIE. [1] Tak to z roku na rok. gdy poszedł do gimnazjum. W zacisznym gabinecie. jakich środków malarskich użył twórca. z gło- wą przy jego głowie. niemieckiego i polskiego języka. wysłanym puszystym dywanem. Seweryn Baryka całą duszę wkładał w synka. wcałowywali sobie z ust w usta tabliczkę mnożenia. żeby zaś nie zapomnieć Szkolnictwa AS .

Były to kanony i paragrafy woli. Ojciec usunął się z mieszkania i ze świata. a jego nieobecność powiedziała: „Rób. gdyż on to ją właśnie z miejsca wszczynał. dowcip- kując. aż go dosięgło wreszcie i poraziło wewnętrznie nadzwy- czajne piękno twarzy umarłej. niezłomną. Nadto – przebrał się po cywilnemu. z lekką drwinką. nie mogła wpłynąć na zruszczenie syna. Zdawało się. spotkawszy go na mieście.] Lecz życie samo. jak wiadomo. że jest gdzieś jakaś rewolucja. iż nic. że po dziewczęcemu. Jeżeli kto wiedział cokolwiek realnego o istocie rewolucji. Szkolnictwa AS . dostała się między sprychy.. Czarne włosy dosięgały ziemi i wlokły się po skrwawionej kurzawie drogi. na pewno orzekł coś innego niż poprzedni znawca i co innego niż jego następca.) – szpicruta. [2] Pocieszyło go [Cezarego] to i owo. lecz właśnie po stronie napastnika Baryki. marynarka cywilna.. otoczony aureolą. literalnie nic nie mogło jej przełamać. Gdy zaś dyrektor gimna- zjum. a następnie drugi w lewe. policzki. Przede wszystkim. Teraz ta żelazna obręcz rozluźniła się i sa- mochcąc. Laubitza 9. Czaruś stokroć lepiej mówił po rosyjsku niż po polsku.. [4] Z głębi wozu. przepojone duchem rosyjskim. 2 Trostoczka (ros. Pani domu.. niosąc w ręku sławną odtąd t r o s t o c z k ę . [.. Ce- zary odszedł spokojnie do domu. Wraz z nim co gorliwsi wyznawcy jego sposobu myślenia i postępowania. wysuwał się cadaver3 młodej kobiety. Był to rząd samowładny i dyktatura tak niezłom- na. Zbiegowisko uliczne nie stanęło po stronie pokrzywdzonego dyrektora. jak za życia. W czasie zamieszek etnicznych Cezary pracuje w Baku jako grabarz.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. z bliskości obcych ciał i z objęć cielesnych się wydziera. [. podbródek. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. opadła. Niezu- 1 pełnie zresztą: czapka uczniowska bez palmy . dobrotliwym prośbom. Wbrew łagodnemu uśmiechowi ojca.. wbrew jego grzecznym zaleceniom i pokornym radom. Przestrach paniczny w oczach matki: – „Co na to ojciec powie?” – znikł.238 dobrego wymawiania tej trudnej mowy.] [3] Jednego dnia rozeszła się w mieście Baku lotem błyskawicy wieść: rewolucja! Co znaczyło w praktyce owo słowo. Tak to dni Czarusia upływały w ramionach ojca i matki. przestał „uczęszczać” do swej ósmej klasy. Szkoła robiła swoje. a nade wszystko perspektywa swobody. nigdy nawet nie łajał. na ich kolanach. zwisał z wysokości wozu na jego lewe koło.] Ojciec zostaje w 1914 r. Cezarek tąż szpicrutą – trostoczkoj – wymierzył dyrektorowi w sensie odpowiedzi dwa z dawna zbiorowo wyśnione indywidualne ciosy: jeden w prawe ucho. a strofował półżartem. w czapce na bakier i ze szpicrutą – trostoczkoj2 – w ręku. jakby z ucisku nieposkromionego ciał męskich. 701329. że służące były Polki. Przerażeniem napełniła jego matkę. Nie mógł również przyczynić się do zruszczenia Czarusia ojciec. czemu to paraduje po cywilnemu. usta i uszy były cudem harmonii. zmobilizowany jako oficer armii rosyjskiej i opuszcza Baku. pod ich rozkochany- mi oczyma. Jej ciało. Rzucony na wznak. robiło swoje.pl (nurt klasyczny) Sz . w najniewinniejszej myśli zapytał. elastyczny pręt służący do poganiania konia. rzuconym wśród umizgów i zabawy – nic nie można było poradzić.wsip. 3 Cadaver (łac. z dawna już słysząc. nikt objaśnić nie umiał. Nie pomagało przestrzeganie w domu mowy polskiej ani to. sklep. Ojciec. na- rzucone z uśmiechem i w gronie pieszczotek. długo. czytaj: kadawer) – trup. bezwładna w swym stężeniu.. z natręctwem. a gdy było najmądrzejszego poprosić o wyja- śnienie. co chcesz!” Swoboda uszczęśliwiła Cezarka. Oczom młodego woźnicy narzu- cało się raz wraz. [. Prawa ręka opadła na lewe koło i. który go nigdy a nigdy nie karał. to chyba tylko sam Cezary Baryka. 1 Palma – dawniej: znak w kształcie drzewa lub palmy na czapkach i mundurach szkolnych. posiadał nad synem władzę żelazną.

Cezary posłyszał w sobie wewnętrzną muzykę wy- dobytą z obrotów koła śmierci przez tę rękę bezwładną.pl Sz . Mały. wywróconymi na wznak źrenicami patrzyły nieustępliwie w poganiacza wołów. popychane przez sprychy koła. który z nich wciąż jeszcze leciał. na strunach niepojętych jakiegoś instrumentu. były otwarte i ślepymi. sklep. Naga szyja i małe. jak na zamiejską wycieczkę. czyli zestawienie uroku młodości oraz dojrzałego piękna i elegancji. Oczy czarne. który go popchnął. obnażone piersi trzymały w sobie zaklęty ten sam krzyk. nieszczęściu memu i speł- niaj dalej pilnie rzemiosło swoje!” [. z or- miańska nagięty nosek wyprężył się teraz jak struna wyciągnięta ponad wszelką miarę. Maleńkie usta były otwarte. bezduszny żołdaku? Czy mnie nie pomścisz. który ona wydawała. był powszechny entuzjazm. który przenikał stokroć ostrzej niż łoskot gromu padający wraz z błyskawicą. najemniku.wsip. bezwstydny sługo? Nędzny tchórzu! Mężczyzno. choć go już słychać nie było. który się boisz silniejszego od siebie mężczyzny! Serce twoje drży jak serce psa. reż. Jeszcze nie widział w swym życiu takiego zjawiska jak ten entuzjazm Polaków. szczególnej.. a leżący w nich język znieruchomiały stał się zastygłym obrazem przeraźliwego krzyku. którą tylko wczesna młodzieńczość w piersi ludzkiej hoduje. Szkolnictwa AS . Jak na bal. „Dokąd mię odprowadzasz. który się przeląkł na widok gniewu pana! Przypatrz się. 701329. Cezary zapatrzył się w tę postać odchodzącą w światy umarłych i usłyszał wewnątrz siebie krzyk. wszyscy. Zdawało się. wszyscy..DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 239 ¼ Kadr z filmu PRZEDWIOŚNIE . – Czy mnie nie żałujesz.. gdy usta twe krzyk śmierci wydać były przymuszone?” – pytał umarłej.] motorem. 88-100 Inowroclaw.. Laubitza 9. [5] [... 2001 Cezary (Mateusz Damięcki) i Laura (Małgorzata Lewińska). że umarła przebiera palcami na tych sprychach.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. „Co widziały oczy twoje. Szli wszyscy.] Młody Baryka wraca do Polski i bierze udział w wojnie z bolszewikami 1920 r.] prosiła się o pomstę. zawleczone jeszcze ciemniejszą niż one nocą nieprzejrzaną. męczennico. Biała ręka [. ła- godnie i opornie się zginając. Filip Bajon. woźnico? – pytały nawzajem igrające palce dziewicze. dziewicze. sunęły paznokciami. wyrzeźbiony. Zsiniałe palce. Pojął tę muzykę za pomocą władzy wy- jątkowej.

POWIEŚĆ INICJACYJNA – typ powieści. Narrator wypowiada i wszystka młodzież – szli spokojnie. Nie wydała okrzyku. za którą szli w  pole nadstawiać piersi mężczyźni (inicjacja). której tematem cy niedorośli wylatywali spod ręki matek. marzyli o roz- koszy swej. Mała. Szkolnictwa AS . co naprawdę kryje się w samym rdzeniu lub w trzeciej osobie – wówczas tego ich entuzjazmu. w locie pośród pól. wsunął się do karety. określenia Bildungsroman. zasłonięte firankami. jak chłop. wesoło. i co ta siła jest warta. przy huku bębna. jaka rola przypadała matce. łupi Gatunek i zamienia w ruinę. i czytał w dziennikach jest dorastanie i dojrzewanie opisy. Kareta na wybojach kołysała się to tam. Bez wahania.. Polecenia do tekstu 1. 1 Fuga – tu: tabun. to sam.240 Pewnego dnia słyszał na zburzonym moście żelaznym nad Wisłą mowy robotników i przywódców robotniczych wzywające do wal- ki na śmierć i życie – nie z burżuazją. 1 pełne potęgi niewyczerpanej jak fuga koni niosących się w przestrzeń. Konie gnały szeroką. nych. bez zwłoki przywarł ustami do tej ręki. Czy dzieciństwo Cezarego było szczęśliwe? Uzasadnij swoją opinię. doświadczając jej w pełni. jak zawsze w mowach robotniczych – lecz z tym najeźdźcą. c) wyjaśnij. który kraj nadchodzi. Laubitza 9. jak po bohatersku ginęli. Jego losy są pretekstem do snucia No. jego wejście w świat dorosłych tę sprawę. 2. d) scharakteryzuj obowiązujący w domu Cezarego model wychowania dziecka. jaką rolę odgrywał w domu ojciec.].Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. b) określ. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. A skoro drzwiczki zatrzasnął i skoro tylko konie skoczyły z miejsca. jaka idea zasadnicza. rzucały tajemnicze lśnienia i przecinały noc jesienną. stado. Pocałunki ich i pieszczoty były bezdenne jak ta noc. piaszczystą drogą alei. nie westchnęła. wpadając w zupełny mrok wielkiej alei lipowej – pchnię- ty przez niestrzymaną potęgę szału Cezary ogarnął cudną kobietę ramionami. Patrzał. się tu w pierwszej osobie (co zbliża utwór do pamiętnika) Chciał dowiedzieć się. jak łagodna kolebka. dyskretnie sympatyzuje wnątrz skręcona sprężyna rozpręża się i popycha ich do dzieła.pl (nurt klasyczny) Sz . zaproszony uprzejmym gestem pani Kościenieckiej. W tej dzikiej nie- spodziance rozkoszy. w niebezpieczeństwie. Oszaleli do cna od nagłej pasji. przywarł do jej ust płonącymi ustami i narzucił się jej z całą potęgą furii. która szybko zeszła na mokre łąki i zwiędłe pola. W odniesieniu do całej powieści przedstaw cechy dzieciństwa Cezarego: a) opisz dom rodzinny bohatera. ła do bielejącego wnętrza. Czarne jej pudło i lustrzane okna. miękka dłoń pomogła mu podnieść się na stopień. [. jaka siła.wsip. sklep. jaka we. gdy ją bezoporną i posłuszną zagarnął w posiadanie. z młodym bohaterem. Cezary. Chciał zobaczyć własnymi oczyma głównego bohatera. 701329. Dla tego typu powieści używa się także niemieckiego [6] Pani Laura otworzyła sama drzwiczki karety i jak ptak wionę. wątków autobiograficznych. niosąc czerwone sztandary. w kołysaniu i drżeniu była otchłań radości obojga przygodnych kochanków. filozoficznych i psychologicz- Cezary nawiązuje w Nawłoci romans z Laurą Kościeniecką.. Światła latarni rzucały nagłe strzały popłochu między wielkie pnie lip i topoli.

Jakie konsekwencje dla życia emocjonalnego Baryki mogła mieć jego miłosna inicjacja? 11. W jaki sposób dokonuje się miłosna norm obyczajowych (m.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 241 3. Omów i oceń zachowanie Cezarego wobec Karoliny Szarłatowiczówny i Wandzi Orszeńskiej. a także emocjonalnej nieporadności Cezarego wobec kobiet. 12. sklep.wsip. Określ w kontekście całej powieści. wpływ domu rodzinnego. ojcowie Cezarego? Radykalna zmiana w społecznej sytuacji 8. Porównaj proces dojrzewania młodych bohaterów: Kordiana z dramatu Juliusza Słowackiego i Cezarego Baryki z powieści Stefana Żeromskiego. (patrz: s. Kim jest Laura Kościeniecka? Przedstaw kobiet nastąpiła po I wojnie światowej. Przedstaw biografię Cezarego Baryki w świetle pierwotnego motta powieści: „Zło jest wynikiem opętania duszy przez namiętność” (z przypisywanego Szekspirowi dramatu Wenus i Adonis). by uderzyć człowieka. przypisywany ojcu). które KOBIETA WYZWOLONA – kobieta postaci pełnią w stosunku do bohatera odrzucająca rolę przypisywaną jej funkcję ojca. 5. Omów wpływ rewolucji na dojrzewanie młodego Baryki w Baku (akapity 3. psychoanalityka i badacza literatury Jacques’a Lacana (czytaj: żaka lakana). d) znaczenie wydarzeń historycznych w procesie dojrzewania bohatera. b) relacje bohatera z bliskimi mu ludźmi. nadrzędny autorytet (symbolicznie widoczne zwłaszcza w relacjach z innymi. Porównaj sytuacje. który określa reguły. c) relacje z kobietami. Zwróć uwagę na: a) wychowanie. Na podstawie całej powieści omów di per)] – określenie autorstwa francuskiego związek Cezarego z matką. wolne związki. 13. 14.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Wskaż pozytywne i negatywne elementy we współczesnej psychologii oznacza matczynego wychowania Cezarego.in. prawa i obowiązki rządzące światem. Oceń postawę kobiety wyzwolonej. 6.). Laubitza 9. 88-100 Inowroclaw. Tworzenie własnego tekstu Przedstaw losy Cezarego Baryki jako uniwersalny obraz dojrzewania człowieka. 222) i stopniowym rozluźnieniu 9. Wyjaśnij powody braku odpowiedzialności. w których Cezary użył szpicruty. Pr ac a domowa 1. co wyraziło się w uzyskaniu praw publicznych jej portret psychologiczny i światopoglądowy. którą prezentuje Laura Kościeniecka.pl Sz . »POJĘCIA KLUCZOWE IMIĘ OJCA [Le Nom du Père (czytaj: le nom 4. Jakie wartości reprezentują przybrani życiem zawodowym i emocjonalnym. 2. inicjacja Cezarego? antykoncepcja. i 4. w patriarchalnym społeczeństwie. prawo do rozwodu). Odwołuje się do prawa kobiety do kierowania własnym 7. 701329. Szkolnictwa AS . 10.

państwa) i społeczne (relacje między ludźmi kułów i książek. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw.. Filip Bajon. Rewolucją. Laubitza 9.wsip. nigdy też nie cił mechanizm rewolucji.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. Została ona przedstawiona w Przedwiośniu i jej obrazowi przyjrzymy się na lekcji. w historii prowadzące do gwałtownych zmian społecznych.] jako rzeka 44 wieloramienna. – zwłaszcza instytucjonalne (sposób działania darzeń historycznych oparł na wiedzy z arty.242 Krew płynęła [. swoją powieściową relację z wy. która w istotny sposób wpłynęła na losy wszystkich Polaków. 2001 Obraz rewolucji w filmowej wersji Przedwiośnia. Sam był jedynie świadkiem i grupami społecznymi). Rewolucja i jej skutki Rewolucje. WPROWADZENIE DO LEKTURY rewolucyjnego wrzenia na ziemiach polskich Stefan Żeromski nie przebywał w Rosji pod. ¾ Kadr z filmu PRZEDWIOŚNIE. 701329...pl (nurt klasyczny) Sz . Szkolnictwa AS . pokazał jej skutki widział Baku. reż. była rewolucja październikowa w Rosji w 1917 r. Mimo to w znakomity sposób uchwy- czas rewolucji październikowej. w 1905 r. sklep. są częstym tematem utworów literackich.

ale niesłychanie ospale. Ten piorunem ustanowił nową władzę i zaprowadził nowe porządki. w Łodzi ukazana na grafice nie ma nic wspólnego z radosnym karnawałem. sklep. Patrzał. z rezerwą.. wzbu- rzonym. gdy wywłóczono z lochów różnych białogwardzistów. Rugowano z mieszkań. a siłę swą czerpało z walki skłóconych plemion. Było tam jednak stosunkowo spokojnie. Czekał nieraz długo na samowolne egzekucje i przypatrywał się nieopisanym szaleństwom ludzkim. mowami i wywracaniem wszystkiego na nice. a nawet jawną perfidią.wsip. Nikt nie dostawał pensji. Nie mogło być inaczej. Banki nie wydawały złożonych kapitałów i nie wypłacały procentów.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. i gdy ich mordowano. reakcyjnych generałów. Laubitza 9.. Zapanowała ulica. [1] Przez czas dość długi w mieście Baku było głucho. Zabrakło żywności. a jedni i drudzy na swój sposób wyzyskiwali sytuację. marynarze.] Zjawił się komisarz rewolucyjny – o dziwo! – Polak z pochodzenia. doświadczonych przez nędzę. [. Warszawa Rewolucja 1905 r. 701329. wsławionych okrucieństwami. czeladź sklepowa i domowa.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 243 Stefan Żeromski Przedwiośnie (fragmenty) Sytuacja w Baku po wybuchu rewolucji. rozjuszonym natłoku ludzi. 88-100 Inowroclaw. To wyraz krańcowej determinacji ludzi bez perspektyw. ¾ WITOLD WOJTKIEWICZ. jak się w tej robocie odznaczali marynarze oraz rozmaite osoby urzędowe. pędził nieraz do więzień. Miasto stało właściwie brakiem rządu. Pozamykano sklepy.] [2] Nie na samych wiecach i zebraniach bywał młody Baryka. Przede wszystkim – znikły wszelkie towary...pl Sz . Ludność niezamoż- na upajała się mityngami. Tatarzy i Ormianie dali pokój walce. martwo i nudno. skoro z dnia na dzień wszystko się odmieniało. [. Muzeum Narodowe. Szkolnictwa AS . niemrawo. 1905. MANIFESTACJA ULICZNA . Wszystko jeszcze po dawnemu ruszało się i łaziło. robotnicy naftowi i fabryczni. W tłumie. w podnieconym.

lecz dla idei! Dość tego życia na koszt ludu! Nie chce mieć krwi na swych rękach! Pali go złoto ojcowskie! [. że stało się to za naszych czasów. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Lecz nie mogły wszystkiego pochłonąć i strawić. mięsa. z katuszy przymusowego ubóstwa. ktokolwiek ma skarb zakopany w ziemi. pod batem i w ucisku człowiek musiał pracować nie dla siebie.. Nie z tchó- rzostwa. Ściekała do morza i zafarbowała czyste fale. Gdy jednak zjawił się na obiad zhasany i zgłodniały. wlepiała weń przerażone oczy i mamrotała swe modlitwy.. Poprzez dziesiątki setek lat ludzie nieszczęśliwi byli przez uprzywilejowanych deptani.wsip. każda cegła pałaców. Ani już śladu chleba. z nędzy. W konflikt wmieszała się Turcja – dokonała czystki etnicznej. wskazał go władzy pod karą główną. wzruszony. którzy by i bez jego „idei” znaleźli skarb ojcowski.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. zwąchali i spenetrowali złotko. iż on niezwłocznie wskaże miejsce skarbu rodzinnego w piwnicy. Jest to prawo moralne. gdy był zziajany. 701329. krew płynęła nie rowami. w jarzmie służby! [.] Należało raz przecie wykonać ten skok lwi. Gdy wracał z tych widowisk i opowiadał matce szczegółowo. ona cofała się przed nim. Jakże szczęśliwi jesteśmy. A morze nie chciało przyjąć i przechowywać ofiary ludzkiej. [5] Niewesoły widok przedstawiały znane ulice. Albowiem wszędzie pod przemocą straszliwą. 1 Susza – mowa o piasku nadmorskim. Cezary patrzał z dumą. Nie chcę! Nie będę! Nie będę! Nie będę!” Doszło do walk między Azerami i Ormianami. lecz dla drugiego człowieka.. co tam było i jak się odbywało. wśród błagań skazańców o rychlejszą śmierć. wyższa ponad wszystko. że dokonało się w naszych oczach! Patrzyliśmy na poród brze- mienia czasów. mordując Ormian.244 gdy zabijano powolnie. [. Szkolnictwa AS . wyzuwani ze wszelkiego prawa.] Po śmierci matki Cezary rozmawia z jej wyobrażeniem. [4] „Rewolucja – nauczał ducha matki – jest to konieczność. owoców! Dowóz ustał i sklepy były na głucho zamknięte. Laubitza 9.] Przyszli wnet ludzie świadomi.. Gdyby te grudki martwej ziemi mogły przemawiać albo znalazły możność dawania zrozumiałych znaków. Bez żadnej przesady i bez przenośni mówiąc. żądał jedzenia i gniewał się.pl (nurt klasyczny) Sz . podwożąc je na brzeg samochodami ciężarowymi i wozami. jarzyn. Odrzucało ją suszy1 skrwawionej pracą nieustanną swej czystej fali. cwaniaki w tej materii.. gdy miał oczy rozszerzone. w udręczeniach. gdy wynoszono oszczędności Seweryna Baryki. uśmiechnięty diabelskim półuśmiechem. w jarzmie. [. choćby było na sto łokci w ziemię czy w mur wpuszczone. gdzie każda grudka ziemi wzywa o pomstę nad Kainem. ażeby każdy. to każdy kamień cerkwi i kościołów wydawałby jęk. każda kolumna sal ociekałaby krwią. przekonując do idei rewolucji. sklep. gdy było mało. ażeby przemoc zepchnąć przemocą ramienia z tronu potęgi. a bruk ulic zroszony by był łzami.. [. nozdrza rozedrgane..] [3] Wydany został dekret komisarski. cmentarzysko bez końca. ciemiężeni. Ileż to wskutek tego bestialskiego prawa panowania uprzywilejowanych nad wyzutymi ze wszelkiego prawa poniosło śmierć z chorób. majsterki w przeszukiwaniu piwnic.. lecz lała się po powierzchniach jako rzeka wieloramienna. Precz nareszcie z krzywdą! Precz z przemocą człowieka nad człowiekiem! Twój syn nie może stać w szeregu ciemiężycieli. Trupy wyrżniętych Ormian wrzucano w morze. Ryby z dalekich okręgów kaspijskich nadpły- nęły ławicą szeroką. A było coraz mniej i coraz jednostajniejsze: co dzień – ryby i kawior. zwiedziawszy się o nieprzebranej wyżerce.. Cezary przyszedł do domu z wiadomością o dekrecie i oświadczeniem..] Jest to jako- wyś kontynent pogrzebionych za życia.

historia.wsip. Jakie miejsce zajmują ideowcy. Czemu służy patos wypowiedzi.. Stefan Żeromski Rewolucja w bibliotece1 (fragmenty) [1] Czym jest w istocie swej rewolucja. poezja. literatura. Wytłumacz. Laubitza 9. jak działa rewolucyjny wymiar sprawiedliwości. radykalne 7. powieść itp. tytuł fragmentu pochodzi od autorów podręcznika. którym oddano w ręce nie największą co do liczby. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 245 Polecenia do tekstu 1. Na przykładzie zachowania Cezarego Baryki omów psychologiczne skutki terroru (akapit 2.. kto tworzy rewolucję.). a istniejące między odmiennymi językowo. Dokonaj oceny skutków rewolucji przybierające niekiedy gwałtowny i krwawy – jakie zło i w jakich obszarach przyniosła? charakter. ułożonych alfabetycznie. REWOLUCJA – przewrót społeczno- -polityczny. Szkolnictwa AS . Działy te spisane zostały pracowicie w księgach. a jakie – cynicy? 6. działaniami 9. Zwróć szczególną uwagę na to. powodujący gwałtowne. w którym znajdowała się bogata biblioteka. 3. czemu służą rewolucyjne sądy. lecz nadzwyczaj zasobną i bogatą co do treści bibliotekę muzeum w Rapperswilu2. w tym i całościowe zmiany w społeczeństwie. Omów. Była ona nadzwyczaj źle ułożona i ustawiona według tematów działami na półkach: teologia. Ma na odwołania biblijne? celu obalenie istniejącego porządku i zastąpienie go nowym. 2 W Rapperswilu (Szwajcaria) działa od 1870 r. choć bywają także rewolucje bezkrwawe w Baku doszło do masowych rzezi ludności – „aksamitne”. 88-100 Inowroclaw..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. KONFLIKT ETNICZNY – napięcie 10. Przedstaw pierwsze odczuwalne dla ludzi skutki rewolucji (akapit 1. a wobec szczupłości miejsca i braku w ogóle półek. sprawdzałem w swym życiu [. który ma być lepszy. 2. dlaczego w czasie rewolucji zbrojnymi i stosowaniem przemocy. 5. archeologia.] w innej dziedzinie. sklep. nauki ścisłe. kulturowo bądź religijnie grupami zamieszkującymi to samo terytorium. wskaż uzasadnienia dla »POJĘCIA KLUCZOWE rewolucji. cywilnej. Wyjaśnij na podstawie akapitu 3. Jaką rolę w rewolucji odgrywają publiczne egzekucje? Kto pada ich ofiarą? 4. dział przystawał do działu.). mianowicie – w bibliotekach. bez pozostawienia miejsca 1 Rozdział IV zbioru Snobizm i postęp. Muzeum Narodowe Polskie. Było nas dwu młodych bibliotekarzy. 8. W latach 1892–1896 na stanowisku bibliotekarza pracował tam Żeromski. 701329. częściowo zniszczona i rozgrabiona w czasie II wojny światowej. geografia.pl Sz . Na podstawie monologu Baryki w akapicie 4. Kogo i dlaczego przekonuje Cezary Zwykle w historii rewolucje wiązały się w swoim rewolucyjnym monologu? z masowymi wystąpieniami ludu.

skazane na wieczystą nieruchomość. 4. 2. to znaczy – skoro ma usunąć układ stary i na jego miejsce wdrożyć nowy. w pierwszej części podręcznika)... 2 Bastylia – więzienie w dawnej Francji.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. jakich emocji może dostarczać rewolucjonistom czyn rewolucyjny.. Tworzenie własnego tekstu Czy za przemiany społeczne warto płacić cenę rewolucji? Odpowiedz i uzasadnij w odniesieniu do Przedwiośnia Stefana Żeromskiego.246 na przybytki.wsip. [. Wspaniały to był widok. czytelnicy żądali książek. przekonaliśmy się. jak zawsze. [. 701329. zwłaszcza jeśli są zawarte we dwu całej parady organizmach. a poplecznik. sklep. Laubitza 9. a dzieło rewolucji.). 3. Wskaż. I w naszej bibliotece życie nie stało na miejscu. Polecenia do tekstu 1. iż należy zwalić ten sparciały ustrój biblioteczny i stworzyć zupełnie nowy [. Lecz gdy przyszło „nowy zaprowadzić ład”. Od zdobycia Bastylii rozpoczęła się rewolucja francuska w 1789 r.] Zygmunt Wasilewski (obecnie redaktor „Gazety Warszawskiej”). przeceniliśmy swe siły. ażeby się dał uskutecznić pożyteczny postęp w tej rzeczy. Nie mo- gliśmy we dwu podołać zburzonej bestii. bez porównania znakomitszy – wymaga natychmiastowej realizacji. jakieś Chiny. że siły ludzkie są ograniczone. Jeżeli sprawa rewolucji ma być wykonaną w istocie. jego pomocnik. 1 Kasty – w sensie przenośnym zamknięte grupy społeczne. jaki jest według pisarza związek między wiekiem człowieka a stopniem jego akceptacji dla rozwiązań rewolucyjnych. o ile ma być dziełem postępu. gdzie ją tylko wdrożyć było można – poparłem z całej siły. Wytłumacz. które ja. a my nie byliśmy w stanie przez długi czas żądaniom zadośćuczynić.pl (nurt klasyczny) Sz .. Był to więc jak gdyby wierny obraz starego świata. wywalając wszystkie jej kasty z półek na ziemię. Pr ac a domowa Przypomnij z klasy pierwszej pojęcie paraboli (patrz: lekcja 15. który był przed objęciem po- sady bibliotekarza w Rapperswilu przeprowadził gruntowne i poważne studia bibliotekarstwa w Berlinie. która je tworzy. rewo- lucji. lecz wymyślić mądrą reformę. przyszedł do przekonania. a tak potworna kupa książek legła na placu. a następnie zinterpretuj cytowany fragment jako parabolę.] Nie rewolucję trzeba było wszczynać w starej bi- bliotece rapperswilskiej. podzielone na kasty1. Życie nie stoi na miejscu. która by ułomną robotę poprzedników ujęła doskonałym sposobem. [2] Zburzyliśmy tedy własnymi rękoma starą Bastylię2.]. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. dlaczego dotychczasowy porządek w bibliotece w Rapperswilu irytował nowych bibliotekarzy (akapit 1. Opisz na podstawie akapitu 2. Nie wiedzieliśmy tego. nie chce nic wiedzieć o jakimkolwiek ograniczeniu siły. iż jako twórcy nowego porządku rzeczy. gdy „stary porządek się walił”. Co jest lepsze: rewolucja czy stopniowe reformy? Uzasadnij swój sąd.. Szkolnictwa AS ...

Cały szklany parterowy dom..] Ów Baryka udał się nad Morze Bałtyckie i tam długo chodził po wybrzeżach. Twórcą drugiego i maksymalistycznych w oczekiwaniach. [2] – [. wywodzących się od zaborców.wsip.) – wydma. Inżynier Baryka.. Pierwsza to wyobrażenie cepcja Antoniego Lulka. W zbiorowej wyobraźni. podsycanej przez literaturę. przedstawionym przez Żeromskiego w Przedwiośniu. systemów ekonomicznych i komunikacyjnych. społeczne i gospodarcze. rówieśnik Żeromski nie zabiera głosu.] Z olbrzymiej masy płynnej wyciąga gotowe belki. 701329. a raczej ulane według danego architektonicznego planu. [. idące jedne za drugimi.. Samo zapewnienie niezależnego bytu państwowego miało rozwiązać problemy polityczne. [. [1] Dlatego do Polski – mówił – że tam się zaczęła nowa cywilizacja. Na lekcji przyjrzymy się różnym stanowiskom dotyczącym tego zagadnienia. Spór o sposoby rozwiązania problemów stanowił jedną z najważniejszych kwestii politycznych dwudziestolecia. ludzi na młodzieńczy sposób niecierpliwych rzeniem („szklane domy”). Tymczasem młode państwo musiało stawić czoła trudnej rzeczywistości – stworzyć jednolity organizm z trzech.] Miał tam istne łań- cuchy tych diun. Trzecia wizja to kon- odrodzonej Polski. choć Gajowiec ma szansę na re- W Przedwiośniu Żeromski zestawił trzy wizje alizację swojego planu. buduje huty szkła. zworniki. wzdłuż. Laubitza 9. sklep. obdarzony jego sympatią i częścią kusję bez puenty.. Polska była ideałem.. Sam projektu jest Szymon Gajowiec. [. Szkolnictwa AS . dla których wyjeżdżają z Baku do odrodzonej Polski. a nazywa się tak samo jak my obaj – Baryka – człowiek genialny. Stefan Żeromski Przedwiośnie (fragmenty) Seweryn Baryka tłumaczy swojemu synowi powody. a także przezwyciężyć różnice w mentalności Polaków z różnych ziem. z opowieści Seweryna. pozostawia dys- pisarza.. diuny . Obaj wymienieni bohaterowie są telnikowi na samodzielną refleksję i wybór. 88-100 Inowroclaw. odlane. zaspy lotne. tafle. oglądając piaszczyste 1 góry nadmorskie.pl Sz . kliny.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.] Narodził się był w Pol- sce człowiek jeden.. pozostające wyłącznie ma. WPROWADZENIE DO LEKTURY idealistami. co najbardziej sypkie i zwiewne. ze ścianami 1 Diuna (z franc. A morze wciąż mu jeszcze podrzucało najczystszego piasku na to Barykowe wybrzeże. a tym samym pozwala czy- przekonań. wszerz i w głąb.. który reprezentuje Seweryna Baryki. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 247 Polsce trzeba na gwałt wielkiej idei! 45 Projekty odrodzonego państwa Rzeczywistość po odzyskaniu niepodległości rozczarowała wielu Polaków.

. we- wnątrz belek. obiegając każdy pokój.] Już dziś matki na wspomnienie imienia tego swego monarchy.. matkom. z podłogą. [.27. czyściejsze. sam go biorąc w swe ramiona – mówią w pokorze: „Błogosławiony żywot. która powstawała jakby z inspiracji Żeromskim. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw.] [3] – Oszaleć! – Oszaleć.. zdrowsze.. była niezwykłym eksperymentem socjologicznym i architektonicznym. któreś ssał. jednak architektura tego czasu wypracowała formy funkcjonalne. 701329.. fot.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. od natchnienia artysty.] Domy są kolorowe. W domach tego typu. zdejmuje z ramion i piersi ciężar. nie ma pieców. a spaja w ciągu godziny. Łukasza 9. wiejskich. który cię nosił.. [. 1935 W dwudziestoleciu międzywojennym nie budowano szklanych domów. sklep. które się składa na wieniec. i piersi.. Były tam sale tak piękne. czyli jak się dawniej mówiło. [. Pod sufitem pracują szklane wentylatory normujące po- żądane ciepło i wprowadzające do wnętrza zawsze świeże powietrze. ucieleśnione w podatnym i posłusznym szklanym materiale. [. Rudolf Świerczyński. Jej przestrzeń. od will bogaczów amerykańskich. Laubitza 9. Realizowały się tam nowoczesne idee i prądy. chłopskich.... a lepsze od siedlisk królów. Wielcy artyści.”1 1 Cytat z Ewangelii św... Gorąca woda w zimie idzie dokoła ścian. a im. ale i od upodobania mieszkańców. zależnie od natury okolicy.. ale z zachwytu. które Baryka planuje – a miałem szczęście widzieć te plany – są wygodniejsze. który skinieniami geniuszu przebudowuje świat na siedlisko dobra. [. Bo te domy komponują artyści. Ten praktyczny ideał legł także u podstaw koncepcji architektonicznej nowej warszawskiej dzielnicy Żoliborz.. o młody rewolucjonisto? Mówmy o nowych wsiach szklanych.248 » Gmach BANKU GOSPODARSTWA KRAJOWEGO w Warszawie.] Mój synku! Domy robotnicze pod Warszawą. piękniejsze od najwyszukańszych pałaców arystokracji.] Widziałem szkołę wiejską zbudowaną według nowych planów. nawiązujące do wzorów klasycystycznych. ściśle dopasowanymi z belek. Szkolnictwa AS . [.] – Marzenia! Marzenia! – Marzenia.] Są to istne marzenia futurystyczne. sufitem i dachem z tafel – oddaje nabywcy gotowe.wsip.pl (nurt klasyczny) Sz . że każde dziecko biegło do nich z najżywszą uciechą [...

. 3 Cytaty pochodzą ze Składu zasad Adama Mickiewicza – radykalnego manifestu opublikowanego podczas Wiosny Ludów (1848). jakikolwiek czyn wielki.] Polsce trzeba na gwałt wielkiej idei! Niech to będzie reforma rolna. [7] – Właśnie. [. jakby tam właśnie spędził całe życie. lecz nie płonął entuzjazmem do „złotego”.. wolne i równe. przerośniętą caliznę1. polskich. a jednak był poinformowany o sprawach rosyjskich. o ideale swego życia – o polskim pieniądzu. walk. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 249 Szymon Gajowiec w rozmowach z Cezarym Baryką wyjaśnia swój program. którego przewidzieć nie może żadna socjologia ani żaden program jakiejkolwiek międzynarodówki – jakiego to wreszcie twórczego geniuszu wymaga ów „złoty”.. które los dał naszemu pokoleniu. pokonywać twardą.. jakich to trudów. jakby ten wyraz od częstego obracania go w ustach i ośliniania jego językowych kantów stał się gładki.. nie tak samo. 2 Przyciesie – fundamenty.. pewnie że nieumiejętnymi rękami. którym ludzie mogliby oddychać jak powietrzem. [8] Był to student prawa na jednym ze starszych kursów uniwersytetu. Jak zamierzacie ulepszyć życie Żydów stłoczonych w get- tach? Nic nie wiecie. Nie możemy oddać w niewolę czyjąkolwiek naszych rodaków na Rusi. podźwigniemy się. mozołów – jakiego to ogromu wiedzy.3 Wszystko będzie! Wynagrodzimy krzywdy. 701329. odrazą.wsip..] [5] – Bo też dopiero początek [mówi Gajowiec].] Bierzemy się do własnego pługa. Cezary zgadzał się. [. do radła i motyki. sklep.. Lulek był chorowity. okrągły i miękki. Te stosy papierów zawierają nową ideę Polski. stworzone będą stany zjednoczone.] Lulek nigdy nie widział Rosji [. żebyś ze mną pracował. aż się tu zabiorą do roboty. [4] Gajowiec marzył jako o szczęściu swym. jaśniał. lud bezdomny po przedmieściach.].. – Bardzo coś długo trzeba czekać. Z ust mi wyjąłeś..] Rzeczownik „proletariat” wymawiał w pewnym skrócie sylabowym. Wypracujemy wszystko. – Wierzymy. Żeby to nas zostawiono w spokoju na parę lat! Żeby się to nami przestali zajmować rozmaici zewnętrzni dobrodzieje! [. słaby. Ale musimy zacząć od przyciesi2. nasz dom damy „bratu Rusinowi pokłon braterstwo i równe we wszystkim prawo”. Tłumaczył długo młodemu kamratowi.. – Wiem – „złoty”. To zazębienie ludów ruskich. W granicach tej Polski. lud spracowany po fabrykach.. [.. lecz wyżej! – U nas będzie wyżej.. [. że doczekamy się jasnej wiosenki naszej. litewskich musi żyć w Rzeczypospolitej Polskiej.. zapogodzimy się4. Bez pieniędzy budować nie można. Szczególną antypatią.pl Sz .. Trzeba mieć do czynienia z  cuchnącym nawozem. Charakterystyka Antoniego Lulka.] [6] – Prosiłem cię. rozanielał się... który w tym wyrazie wydawać się zdawał podniebieniowy dźwięk c. Wszystko to z książek. stworzenie nowych przemysłów. nikły blondyn. Szkolnictwa AS ... Zbudujemy dom wspólny. 88-100 Inowroclaw. promieniał. Lud zgłodniały po wsiach. Gdy zbudujemy. [. nienawiścią. – To są stosy papierów i nic więcej.. Gdy wymawiał słowo „złoty”. Nie macie żadnej idei. 4 Zapogodzić się – pogodzić się.. wzgardą i drwinami Lulek darzył miejscową organizację socjalistyczną 1 Calizna – ugór. przewidywań i ro- zumowań – znajomości arkanów i wybiegów życia nowego. a przede wszystkim musimy mieć za co budować.] U nas nie powinno być niżej.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Rzeczownik „rewolucja” wymawiał z pewnym poświstem i przygwizdem. [. damy „każdej rodzinie rolę domową pod opieką gminy”. Laubitza 9. pism i pisemek.

ludowe.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. c) regulację spraw narodowych. Wypełnij tabelę. ideowe. d) polityka międzynarodowa. Może sięgać i najszczerszym jego westchnieniem. [. że nienawiść w jego duszy wzrastała w stosunku odwrotnie pro- porcjonalnym do różnic ideowych: im różnice były mniejsze. stylizacja funkcja biblijna baśniowa romantyczna (Skład zasad. b) określenie przeciwników politycznych. który w beletrystyczny [9] Rzeczywiście jednak ten chorowity człowiek psuł sobie zdro. było hasło: (np. b) problemy społeczne. postępowe i katolickie czy bezwyznaniowe – zapatrywał się z większą łaskawością. patrz: przypis 4. Uwzględnij: a) rolę proletariatu i rewolucji. Opisz szklane domy z opowieści Seweryna Baryki.. żywiąc zupełną już wrogość i nosząc w sercu zemstę wzglę.pl (nurt klasyczny) Sz .250 z odcieniem narodowym. walkę o władzę.] – utwór. 6.]. Jaką funkcję pełni opowieść o szklanych domach w całej powieści Żeromskiego? 4. Czym jest koncepcja bohatera? 2. narodowe. sposób ilustruje mechanizmy życia politycznego (spory wie. a wtedy jeszcze swobodniej pooddycham na świecie! Polecenia do tekstu 1. Laubitza 9.–9. 249) 3. sklep. Zrekonstruuj program społeczno-polityczny komunistów (akapity 8. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw... Przytocz zastrzeżenia Cezarego do programu Gajowca. po tematy historyczne twy. pewnym rodzajem modli. lub nawiązywać do wydarzeń aktualnych. 5. Wyjaśnij funkcję stylizacji w opowieści Seweryna Baryki. Skorzystaj z przytoczonego fragmentu oraz z całości utworu i zrekonstruuj program Gajowca w następujących obszarach: a) ekonomia i finanse. [.. Na inne partie – „burżuazyjne”.). 701329. Faraon Bolesława Prusa) – Tylko przetrzymać do najprędszego końca tę „niepodległość”. Szkolnictwa AS . dem nowo powstałej Rzeczypospolitej Polskiej. po prostu dlatego. c) kwestie narodowe.] Najtajniejszym funkcjonowanie organów państwa).. Gatunek POWIEŚĆ POLITYCZNA tym nienawiść większa.wsip.. [. na s.

Jak rozumiesz ideowy wybór bohatera powszechna równość. Na podstawie znajomości doświadczeń K L U C Z OW E Cezarego Baryki wyjaśnij. Balcerowicz to wybitni w 1924 r. Potocznie utopią nazywamy mrzonkę. co łączy. który powołał do życia Leszka Balcerowicza – do wzrostu gospodarczego. Postać Szymona wówczas inflację własnymi pieniądza (w 1995 r. PROLETARIAT – patrz: s. niezależny bank centralny (ur. IDEALIZM – patrz: s. kierowanym przez ogromnych zasług dla kraju na nową – złotego. dwie wielkie i sku. Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. walutowy trzech zaborów ogromnego zadłużenia teczne reformy monetarne. Polska.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. dobrobyt. 701329. do Władysława Grabskiego kapitału.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 251 »POJĘCIA 7. w przeci. Jednak Gajowca oraz komunistów. „nie-miejsce” – kraj w pełni zaakceptować poglądów polskich nigdzie nieistniejący) – literacka wizja komunistów. Wyniki swojej pracy zapiszcie w formie prezentacji multimedialnej. powstrzymała do stabilizacji wartości Przedwiośnie. 26 w drugiej części programów. Laubitza 9. przedstawiony w ostatniej scenie powieści? bezpieczeństwo i zadowolenie obywateli. Państwo polskie przeżyło został ujednolicony system W sytuacji hiperinflacji. 2. 88-100 Inowroclaw. modelowego. W kilkuosobowych grupach oceńcie program oraz w Polityce Arystotelesa. nierealny pomysł. Porównajcie wizję szklanych domów z Przedwiośnia z innymi utopiami znanymi wam z literatury i filmu. PRAGMATYZM – pogląd uznający. Druga wielka generalnej reorientacji (1874–1938) – ekonomisty. dosł. 86. 1947) – ministra finansów Władysław Grabski i Leszek (Bank Polski) i przeprowadził w pierwszym od 1945 r. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. sklep. 77. że Pr ac a domowa wartościowe jest to. Baryki i Szymona Gajowca. a co dzieli poglądy Seweryna skutecznego zastosowania w praktyce. Szkolnictwa AS . bez pomocy obcego wadzono denominację). lub mapy myśli. nie zyskali popularności. w XX w. przepro- Gajowca to nawiązanie siłami. plan zainspirowała Stefana wieństwie do innych państw Balcerowicza doprowadził Żeromskiego piszącego europejskich.wsip. Ustalenia zapiszcie w formie tabeli podręcznika dla klasy pierwszej). co użyteczne. doskonałego państwa i społeczeństwa.pl Sz . wymianę starej niekomunistycznym rządzie ekonomiści. W efekcie Tadeusza Mazowieckiego. wartość teorii zależy od możliwości jej 1. Opisz. którzy mimo waluty (marki polskiej) polskim. Zwróćcie uwagę pojęcie utopii zawdzięczamy dziełu na elementy pragmatyczne i idealistyczne tych Morusa (patrz: s. i była dziełem styczny i w konsekwencji skarbu. reforma gospodarcza odbyła ekonomii na system kapitali- premiera rządu i ministra się w 1989 r.. i zahamowany gwałtowny zewnętrznego kraju i zapaści Pierwsza z nich bezpośrednio wzrost cen. dlaczego nie może on UTOPIA (z gr. panują tam 8.. Dlaczego Cezary bierze udział w pochodzie Pierwsze rozważania o idealnym na Belweder? państwie (Atlantydzie) znajdujemy w dialogach Państwo i Kritias Platona 9. gospodarczej tzw.

701329. wymuszone częściowo stany: arystokracja. w wierszach Wacława Potockiego). Anachronizm obydwu mitów stał się czytelny Dom ten potrafił wykreować patriarchalny ład. ziemiańska szlachta. Odrodzona Polska.: mitem szlacheckiego gniazda i mitem Kresów.. której dobroczynnego (Lalka Bolesława Prusa). Zapewniał szczę- ście osobiste jednostce. etnicznie w większości zamieszkanych przez teraturze polskiej przede wszystkim Soplicowo Ukraińców. jak rabacja tradycyjnych przywilejów. myślał o stworzeniu obyczajów daje gwarancję trwania narodowej federacji państw na wzór dawnej Rzeczypo- tożsamości. Białorusinów i Litwinów. słuchacza rozmów. żeniom złego czasu zaborów. Pośrednio podejmuje jednak polemikę z dwoma ważnymi narodowymi mitami. Laubitza 9.. w niepodległej Polsce. Są to przestrzenie idealne (często nie można Ogniem i mieczem. Józef człowieka stapia się z rytmem natury. Nad Niemnem. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. dziła jedynie niechęć Litwinów i Ukraińców. Polski mit kresowy zapisywały litera- baroku (np. Procesy modernizacyj- dzięki któremu zgodnie współżyły różne ne społeczeństwa. Między innymi o tym właśnie opowiada w Przedwiośniu drugi z polskich mitów: mit Nawłoć.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Wschodnia ność znacznej części chłopów na powstanie polityka Polski zakończyła się fiaskiem. 172).pl (nurt klasyczny) Sz . Wzorzec szlacheckiego gniazda realizują w li. świadka wydarzeń. 130) czy obojęt. a kultywowanie dawnych z bolszewicką Rosją. Szkolnictwa AS . trwa Piłsudski. spolitej. Był to jednak mit. który nej roli ziemiaństwa. wykreowanymi między XVII a XIX w. sklep. malarstwo Józefa Cheł- ich zlokalizować na mapie). SZLACHECKIE GNIAZDO Kresów Wschodnich. by przetrwać w zmienionej MIT KRESÓW Europie. gdy rozpoczynał w 1919 r. ze szlacheckiego pochodzenia. obu- styczniowe (patrz: s. która przystała na jego WPROWADZENIE DO LEKTURY prawa i odnajdywała w nim swoje miejsce. w których życie mońskiego i  Jana Stanisławskiego. Demokratyzacja stosun- z rzeczywistością miał niewiele wspólnego.wsip. tura i sztuka: Pan Tadeusz. zapowiadały kres daw- zaścianek i chłopi. które wynikały galicyjska z 1846 r. musiała przeorientować swoją tożsa- Z podobną intensywnością Żeromski atakuje mość.252 Wszystko tu było na a swoim 46 miejscu. Korczyn tej koncepcji Polacy budowali na tych tere- (Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej) i Zasławek nach cywilizację. choć źródła tego wpływu doświadczać miała miejscowa lud- wzorca można znaleźć jeszcze w poezji epoki ność. wojnę żywa pamięć historii. Żeromski wobec narodowych mitów W części Przedwiośnia opatrzonej tytułem Nawłoć pisarz rezygnuje z dyskusji ideowych i przyjmuje postawę obserwatora życia. Szlachecki dom nie ulegał zagro. perspektywą rewolucji. (patrz: s. Wedle (Pan Tadeusz Adama Mickiewicza). czyli ziem utraconych. ków społecznych przyczyniła się do likwidacji Przeczyły mu takie wydarzenia.

ULE NA UKRAINIE. o mało nie płakał. 88-100 Inowroclaw. [. Muzeum Narodowe.] Cezary Baryka wszedł do głównej sieni. z suchymi ciasteczkami i rogalikami. bączek na sznurku..wsip. zafrasował się. zaściela czystym obrusem. Szkolnictwa AS . Maciejunio własnoręcznie naznosił słoików z miodem. która się wyłoniła z przygodnego tematu. 1895.] [2] Obiady. Z tej sieni były otwarte drzwi do pokoju stołowego. jużci Maciejunio wchodzi cichcem ze swymi sprawami i stół. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 253 ½ JAN STANISŁAWSKI. [1] [. aż podskaki- wał w pośpiechu.] Nakryto stół i piorunem wniesiono koszyki z chlebem żytnim. sklep. Gama ciepłych kolorów przywodzi na myśl upał i wyraża stosunek artysty do pejzażu Ukrainy. Kraków Malarz oddał na płótnie atmosferę spokoju i wiejskiego dobrobytu. Jakże to! Jeszcze śniadania nie ma na stole.. konfiturami.. dopiero co sprzątnięty. zabiegał jak fryga . [. paniczów największy przyjaciel. Tu podstawił „masełko”. ok. zmartwił.. Jakaś 1 Fryga – dawna zabawka dziecięca. A ledwie spożyto śniadanie i dano folgę dyskusji.pl Sz . sokami.. Stefan Żeromski Przedwiośnie (fragmenty) Cezary Baryka przebywa w majątku Hipolita Wielosławskiego w Nawłoci. 1 taki gość. a gość. 701329. tam rogaliki. śniadania i podwieczorki trwały niemal przez dzień cały. który symbolizują pszczoły.. Znaczyło to. dostrzegłszy rannego gościa na sofie. że społeczność nawłocka zmierza ku obiadowi. konserwami.. Wstawano dosyć późno. gdzie poprzedniego wieczora ucztowano. Laubitza 9. kolacje. [.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. z bułkami własnego wypieku. czeka! Zakrzątnął się.] Maciejunio.

].. papierosy. 3 Five o’clock tea (ang. których sława szeroko rozeszła się była poza gra- 4 nice państwa nawłockiego. Ma się ku kolacji. Laubitza 9. wierz mi. żal mu ścisnął serce. Żadne tu myśli przeciwne. gorzko zapłakał. zielone – jabłka nieopisanej dobroci. za posiadanie kilku srebrnych łyżek. bez leciutkiego. Po kawie jakaś przejażdżka [. 1924. Maciejunio. Cezary) – godzina jedenasta. jakaś króciut- 1 ka eskapada – powrót – i jużci gromią z racji spóźnienia się na obiad. Kawuńcia biała. drepcząc pośpiesznie. 5 jakaś partyjka winta (dwie ciocie. Maciejunio mruga i szepce ciekawym. a nowe kielichy starego wina uderzyły do głowy. pół do dwunastej.. Szymek i Walek. z czymś tam ciemnowiśniowym. – Czarna kawa z  odrobinką pomarań- czową tego wyspiarskie- 2 go Curaçao . 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. ksiądz. ci sami. nieprzyjazne przeciwko temu dworowi nie powinny by się były rodzić. AUTOPORTRET Z KONIEM NA POLOWANIU. a stanowiła niewątpliwą spécialité de la maison . Zapłakał. niczym rozgrzany piec w zimie. Wszyst- ko w tym domu było dobre dla uczuć.. obce.pl (nurt klasyczny) Sz . A jednak. Warszawa Rozrywka bogatych ziemian..wsip. Smutno byłoby iść spać bez jakiegoś wzmocnienia. Hipolit. Wszystko tu było na swoim miejscu. bracie! Pilnuj się! Za tę jedną srebrną papierośnicę. przedsennego posiłku. ci sami. ksiądz – albo – mama. a cień wielkiego i rozłożystego drzewa w skwar letni. żytnim i pszennym. Maciejunio i Wojciunio. sklep. 701329.254 » WOJCIECH KOSSAK. 4 Spécialité de la maison (franc.. ostre. z tymi ciasteczkami suchymi. przychylne i przytulne jak niegdyś objęcia rodziców.] Baryka rozmyśla o atmosferze domu w Nawłoci. pochodzący z wyspy o tej samej nazwie (Antyle Holenderskie na Karaibach). popularna w XIX w. 2 Curaçao (czytaj: kurasou) – likier ze skórek pomarańczowych. [3] Było mu dobrze z tymi obcymi ludźmi. Po kolacji jakaś partia szachów z księdzem Anastazym. Szkolnictwa AS . wszystko pocią- gało i wabiło. a nawet ten Józio 1 Eskapada – wycieczka. Chwy- cił po pijanemu Hipolita za szyję i namiętnie szeptał mu do ucha: – Strzeż się. czytaj: fajf oklok ti) – tradycyjne angielskie przyjęcie podwieczorkowe.. domowej lub restauracyjnej kuchni. Muzeum Narodowe. mama. przynosi domowe serki owcze.. 5 Wint – gra w karty. gdy powrócił do pokoju stołowego. dobrze postawione i rozumnie strzeżone. Towarzystwo zaczyna rozdzielać się. Słowem. wycieczka konna albo na wózku.. jesienne delicje jakieś tam malusieńkie kieliszeczki.. zmniejszać i zdążać w kierunku poobiednich drzemek. wtajemnicza najcichszym szeptem księdza Anastazego: – bara- ninka – albo – kurczątka – rożen. wyprawa.. [. I oto Maciejunio znów się krząta i pobrzękuje. – Sprzątają. czytaj: spesjalite de la mezą) – specjalność domu. Świeże powietrze odurzyło go. jakby ich znał i kochał od niepamiętnych lat.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. krótki i skromny „pod- kurek” przed śródnocnym pianiem koguta.. herbata – 3 słowem five o’clock tea z tymi chlebkami. z owym masełkiem nieopisanym a świeżym. aliści Maciejunio chrząka i poleca chłopcu nakryć stół. – Obiad..

) – żołnierze. czemu nie po- pchnięto nas aż do Moskwy. Na podstawie akapitu 2. Wykorzystaj refleksje Baryki (akapity 2. nawet nie należy marzyć. toteż nie wiem. Polacy. 1 Sołdaty (z ros. gdy cię wezmą na cel! Za jedną tę oto srebrną cukiernicę! Wierz mi. 701329.] Refleksje Cezarego Baryki pod wpływem pobytu w Chłodku. gdzie już pewnie jest teraz wiejska szkoła. Odpuścić winę. Przeanalizuj środki satyryczne. Skonfrontuj obraz Nawłoci z mitem szlacheckiego gniazda. O tym. 2 Krasnojarsk – miasto na Syberii. 2. 6. 4 Gaga – pies matki Karoliny Szarłatowiczówny. sklep. żeby nie zdychać z głodu! Karolina Szarłatowiczówna i Cezary Baryka rozmawiają o wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. 2 – Aż do Uralu? Dalej – aż do Krasnojarska ? – Nie do Uralu i do Krasnojarska. 5. których użył pisarz. Laubitza 9. Wyjaśnij. Szkolnictwa AS . Rodzina bohaterki podczas rewolucji straciła majątek na Ukrainie. Hipolit! [. Tym krzyżem pobłogosławić. nie tylko myśleć. dalej.. żeby intromitować z powrotem pudla Gagę do pałacu na Ukrainie. zwłaszcza tu. nad tym stawem. portretując środowisko Nawłoci (zwróć uwagę na zdrobnienia i ich funkcje). to już amen! Nad tym trzeba krzyżyk postawić. Rozważ. 88-100 Inowroclaw.. ziemię polską i lud polski.) i opisz świat wartości prowincji ziemiańskiej. co wydaje się Cezaremu pociągające w życiu w Nawłoci. co tam zostało zrabowane. – Ducha w was nie było! 3 4 – Ducha w nas nie było. Trzeba postawić krzyżyk albo i cały duży krzyż nad całym tamtejszym dziełem i światem. dalej? – pytała. [4] Jedni mają jadła tyle. Scharakteryzuj sposób życia w ziemiańskim dworze w Nawłoci. Tam jest ziemia ruska i lud ruski.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. żeby się tam z powrotem pchać. wyjaśnij.pl Sz . nałóg. lecz do Moskwy! Do Moskwy! – powtórzyła. Mamy wolność. Nie drgnie im ręka. wszystko miesz- cząc w tym słowie. że z niego urządzili kult. obyczaj i jakąś świętość. wpijając się weń oczyma. 4.wsip. Wierz mi! Ja wiem! Grube i dzikie 1 sołdaty ustawią cię pod murem.. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 255 – Józio! – wywleką cię do ogrodu i głowę ci rozwalą siekierą. 5 Ruska – w tym przypadku: ukraińska. [5] – Czemużeście nie poszli dalej. i 3. Polecenia do tekstu 1.. a dru- dzy po to tylko żyją. dlaczego świat Nawłoci wydaje się Cezaremu kruchy i nietrwały. Ukrainę nazywano ziemią ruską. To. – Ja się polityką nie zajmuję. – Żeby odebrać zrabowane! – Proszę pani. dlaczego tak ważną rolę odgrywa tam stół. Mamy tu. obrzęd. jej mieszkańców – Rusinami. Niech tam ten polski krzyż stanie nad popełnionymi 5 zbrodniami. 3. 3 Intromitować (przestarzałe) – wprowadzać.

Daniel Beauvois (czytaj: bowua. potrzeba demitologizacji wykładnia historii obydwu W obydwu przypadkach pamięci obydwu stron. dotyczą głównie rzeczowników i przymiotników Pr ac a domowa (np. Laubitza 9. wyrażające się w ośmieszaniu i piętnowaniu określonych zjawisk. zmuszonych za minioną.256 »POJĘCIA KLUCZOWE 7. w odniesieniu do znanych ci tekstów kultury. 232. 2005). wiocha. które (skorzystaj także z Wiedzieć więcej. Szkolnictwa AS . 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. narodów. 1938). od nazwanych wyrazami podstawowymi. neutralne od emocjonalnego i wartościującego. nochal). kompleksów dialogu kultur. emocjonalnie związani. najczęściej zabarwienie negatywne.. wolna od emocji Trójkąt ukraiński. idealizowaną.in. są traktowane przez mówiącego jako mniejsze Uzasadnij swój sąd. postrzeganą wschód kontynentu. WIEDZIEĆ WIĘCEJ.pl (nurt klasyczny) Sz . cech Tworzenie i postaw.). francuski historyk od pokoleń i z którymi byli cza przeszłością.. że tylko stosunku Baryki do mitu Kresów. zdaniem bohatera.. – opartych na złych doświad- porównał mit Kresów Zdaniem uczonego. 701329. kolonizatorów. najczęściej pozytywny stosunek w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza mówiącego do danej osoby czy danego przedmiotu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. własnego niepodległego postkolonialnej nostalgii go nienawiści i skrywanych państwa. które zwykle dworu ze sferą publiczną.. rzeczka. pozwalają odróżniać słownictwo i Przedwiośniu Stefana Żeromskiego. aby czeniach obaw o przyszłość Wschodnich do francuskiej doprowadzić do pozbawione. na których mieszkali przez filtr powieści Sienkiewi- ur. rodzajem zdrobnień są spieszczenia. 311 w pierwszej części podręcznika Rzeczypospolitej? Rozstrzygnij i uzasadnij dla klasy pierwszej). a Ukraińcy i znawca dziejów Polski. powiązanie (np. w przeszłości szukać należy norm i wzorów Dlaczego. SATYRYCZNOŚĆ – prześmiewcze elementy utworu. Funkcją utworu satyrycznego jest własnego tekstu wpływ na odbiorcę i prezentacja zalecanego wzoru poprzez obnażenie zjawisk uznawanych Mit Kresów – źródło patriotyzmu czy z perspektywy nadawcy za negatywne (patrz wyobrażenia o nierealnej potędze też: s.wsip. by budować podsta- widział resentyment dawnych Polacy winni wyzbyć się żalu wę europejskiej wspólnoty. sklep. (np. każda zmiana jest wedle powinna zapomnieć o utraconych tradycjonalistów zmianą na gorsze. w której wykorzystacie cytaty z utworów. malutki). Jaś). Polska postępowania. Wnioski zapiszcie wyolbrzymiają nazywane zjawisko i mają w formie prezentacji multimedialnej. 8. będące znakiem aprobaty i czułości Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. ziemiach wschodnich? PROWINCJA – patrz: s. Potrzebna jest za utraconą Algierią (m. Zwróćcie uwagę na przestrzeń domu. Oceń polski mit Kresów Wschodnich ZDROBNIENIA – wyrazy pochodne oznaczające osobę lub rzecz (czy zjawisko). Wyjaśnij powody niechętnego TRADYCJONALIZM – przekonanie. psinka. nowa. Zdrobnienia wyrażają Porównajcie życie dworów ziemiańskich emocjonalny. nadmiernie która zdolna byłaby objąć rozstać się z terenami. Przeciwieństwem zdrobnień są zgrubienia wyznawane wartości. rytm życia.

toni Lulek) i  Karolina Gruszka (Wandzia). w rolę Szymona polit Wielosławski). Ekranizacja Przedwiośnia w reżyserii Filipa Bajona (2001) była reklamowana jako polska superprodukcja.. Odtwórcami roli rodziców bohatera byli Kry. 701329.. Filip Bajon. Łączą ich przyjaźń i mundur polskiego żołnierza.. Trzeba było czekać przeszło siedemdziesiąt lat na kolejną próbę. 88-100 Inowroclaw.wsip. a film zgromadził w kinach aż milion siedemset tysięcy widzów. Powieść Żeromskiego w ekranizacji Bajona Kinematografia polska już przed wojną przeniosła powieść Żeromskiego na ekran. Szkolnictwa AS . WPROWADZENIE DO ANALIZY – zagrał 19-letni wówczas Mateusz Damięcki. Główną rolę – Cezarego legendy polskiego kina: Wojciech Siemion ¾ Kadr z filmu PRZEDWIOŚNIE. Dzieło z 1928 r. uta. W filmie zaprezentowali się też młodzi. Laubitza 9.pl Sz . reż. Marcin Dorociński (An- Gajowca wcielił się zaś Daniel Olbrychski. Nawet w epizodycznych rolach pojawiły się lentowani aktorzy.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 257 Jeszcze nie widział w swym życiu 47 takiego zjawiska jak ten entuzjazm Polaków. nie przetrwało jednak do naszych czasów. Czy sukces komercyjny był równoznaczny z artystycznym? Na lekcji zastanowimy się nad różnicami między powieścią a jej ekranizacją. 2001 Cezary Baryka (Mateusz Damięcki) i Hipolit Wielosławski (Maciej Stuhr) jako żołnierze w czasie wojny polsko-bolszewickiej. sklep. zrealizowane w konwencji kina niemego. Obok niego wystąpili: Maciej Stuhr (jako Hi- styna Janda i Janusz Gajos. a także granicami wolności reżysera w adaptowaniu dzieła literackiego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

258

(Maciejunio), Danuta Szaflarska, Jan Nowicki, polskiej superprodukcji był krótki – zaledwie
Adam Hanuszkiewicz. Część zdjęć kręcono cztery miesiące w  2000 r. Zaangażowano
w Baku w Azerbejdżanie, a klimat Orientu ponad pięć tysięcy statystów. Film został
dobrze oddały zarówno zdjęcia Bartosza Pro- nagrodzony na Festiwalu Polskich Filmów
kopowicza, jak i muzyka Michała Lorenca oraz Fabularnych w Gdyni za najlepszą muzykę,
piosenka i wokaliza Kayah. Okres zdjęciowy scenografię i kostiumy.

Reżyser
FILIP BAJON (ur. 1947) – reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta, aktor i producent filmowy, wykładowca w łódzkiej szkole
filmowej, autor powieści i opowiadań. Z jego dorobku największe uznanie na festiwalach i konkursach filmowych
zdobyły: Aria dla atlety (1979), Magnat (1987; ze znakomitymi rolami Jana Nowickiego i Bogusława Lindy) oraz filmy
historyczne – Wizja lokalna 1901 (1980) o strajku szkolnym we Wrześni oraz Poznań ’56 (1996). Jest reżyserem, autorem
scenariusza i producentem Przedwiośnia (2001).

Stefan Żeromski
Przedwiośnie (fragmenty)
Do granicy Polski dociera wreszcie pociąg z Charkowa wiozący Polaków – repatriantów z Rosji Sowieckiej.

[1] [...] Oto roztworzono drzwi wagonów. Ludzie zgarnęli, co tam jeszcze taszczyli ze sobą, ponieśli
na ręku dzieci, powlekli słabych i chorych. Pędzili z wrzaskiem i szlochaniem, popychając się, wy-
przedzając jedni drugich – jakimś rozmokłym gościńcem, ku domom widniejącym tuż obok. Biegnąc
coraz szybciej, jakby ich kto gonił, modląc się, płacząc i śmiejąc się razem, doskoczyli do sztachet,
za którymi stało kilku żołnierzy w szarych, podniszczonych rogatych czapkach. Kobiety stare i słabe
1
chwytały się dygocącymi palcami za balasy owych sztachet, mężczyźni, zmordowani drogą, cało-
wali słupy w tym płocie. Wszyscy popychali się i bili, torując sobie i swoim przejście w tłumie, ko-
tłującym się jak zbiorowisko topielców dosięgających wybrzeża. Brama była otwarta [...].
[2] [...] motorem, który go popchnął, był powszechny entuzjazm. Szli wszyscy, wszyscy, wszyscy.
Jak na bal, jak na zamiejską wycieczkę. Jeszcze nie widział w swym życiu takiego zjawiska jak
ten entuzjazm Polaków. Pewnego dnia słyszał na zburzonym moście żelaznym nad Wisłą mowy
robotników i przywódców robotniczych wzywające do walki na śmierć i życie – nie z burżuazją,
jak zawsze w mowach robotniczych – lecz z tym najeźdźcą, który kraj nachodzi, łupi i zamienia
w ruinę, niosąc czerwone sztandary. Patrzał, jak chłopcy niedorośli wylatywali spod ręki matek,
i czytał w dziennikach opisy, jak po bohatersku ginęli. Chciał zobaczyć własnymi oczyma tę
sprawę, za którą szli w pole nadstawiać piersi mężczyźni i wszystka młodzież – szli spokojnie,
wesoło, przy huku bębna. Chciał dowiedzieć się, co naprawdę kryje się w samym rdzeniu tego
ich entuzjazmu, jaka idea zasadnicza, jaka siła, jaka wewnątrz skręcona sprężyna rozpręża się
i popycha ich do dzieła. No, i co ta siła jest warta.
W Warszawie Cezary Baryka nie może odnaleźć swojego miejsca. Oto ostatnia scena powieści.
2
[3] Tego dnia właśnie od Nowego Światu, przez plac Trzech Krzyżów ciągnęła wielka
manifestacja robotnicza w  stronę Belwederu. Bezrobotni wskutek fabrykanckiego
1 Balas – pionowy element płotu lub balustrady.
2 Krzyżów – dawna forma dopełniacza lm rzeczownika krzyż.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
(nurt klasyczny)
Sz

DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 259

lokautu1, strajkujący wskutek drożyzny i niemożności wyżycia z płacy zarobkowej tak nędznej,
jaka była ich udziałem – i uświadomieni komuniści. Ci trzymali prym, młoda gwardia, a ra-
czej awangarda Sowietów. [...] Manifestacja wyszła nagle z placu i ruszyła pod Belweder.
W pierwszym szeregu znacznego tłumu szli, ująwszy się pod ręce, ideowi przedstawiciele,
między innymi Lulek i Baryka. Baryka w samym środku, ubrany w lejbik2 żołnierski i czapkę
żołnierską. Śpiewali.
Właśnie konna policja pokazała się w jednej z ulic poprzecznych. Oficer na pięknym koniu,
w płaszczu gumowym spiętym na piersiach, w skokach konia i lansadach3 przejeżdżał obok
tłumu szarego i rudego, który się ściskał i zbijał w jedno ciało. Oficer przypatrywał się pilnie
ideowcom. Specjalnie pilnie temu w czapce żołnierskiej. Gdy tłum zbliżył się pod sam już
pałacyk belwederski, z wartowni żołnierskiej wysunął się oddział piechoty i stanął w poprzek
ulicy, jakby tam nagle ściana szara, parkan niezłomny, mur niezdobyty wyrósł.
Baryka wyszedł z szeregów robotników i parł oddzielnie, wprost na ten szary mur żołnierzy – na
czele zbiedzonego tłumu.

Polecenia do analizy
Przed obejrzeniem filmu:
1. Omów zachowanie Polaków na granicy sowiecko-polskiej (akapit 3.). Jaki jest ich
stosunek do Polski?
2. Przedstaw motywacje, dla których Cezary Baryka zdecydował się na udział w wojnie
polsko-bolszewickiej.
3. Przypomnij, co wynika z ostatniej rozmowy Cezarego z Laurą (patrz: lekcja 43.).
4. Wyjaśnij przyczyny, dla których Cezary bierze udział w manifestacji. Dlaczego, idąc
w pochodzie, ma na sobie żołnierską czapkę?

W trakcie oglądania filmu:
1. Wynotuj ważniejsze różnice między fabułą Żeromskiego a filmem. Zwróć uwagę na:
a) realia Baku;
b) motyw przyjaźni;
c) wątek młodzieńczej miłości w Baku;
d) postacie Hipolita i Lulka;
e) dwie ostatnie sceny powieści i filmu.
2. Odczytaj motywy, które kierują Cezarym przy wyborach ideowych. Na ile są one
uzasadnione akcją filmu?
3. Prześledź etapy procesu dojrzewania młodego Baryki. Czy aktor wydaje ci się wiarygodny?

1 Lokaut – zamykanie przedsiębiorstw połączone ze zwalnianiem robotników.
2 Lejbik – luźne ubranie wierzchnie.
3 Lansady – podrygi, podskoki.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

260

»POJĘCIA
Po obejrzeniu filmu: K L U C Z OW E
1. Przedstaw najważniejsze różnice między SCENARIUSZ – patrz: s. 204.
powieścią a filmem Bajona. ADAPTACJA FILMOWA – patrz: s. 134.
SZTUKA AKTORSKA – zespół
2. Porównaj literacki i filmowy obraz Polaków.
środków wyrazu i umiejętności, którymi
3. Czym motywujesz decyzję reżysera, dysponuje aktor wcielający się w rolę
by wprowadzić wątek miłości do Aidy? (teatralną lub filmową). Obejmuje głos,
mimikę, ruch, a także umiejętność
4. Jak – w sensie emocjonalnym i intelektualnym interpretowania roli, przedstawiania
– reżyser wykorzystał obraz przekraczania i wywoływania emocji. Dobra sztuka
aktorska powinna wychodzić poza ścisłe
granicy przez repatriantów z Rosji?
emploi aktora (specjalność, zakres ról,
5. Porównaj literackie i filmowe motywacje do jakich predestynowały aktora
zaangażowania Cezarego w wojnę polsko- warunki psychiczne i zewnętrzne,
np. amant, bohater, femme fatale).
-bolszewicką.
ZAKOŃCZENIE OTWARTE
6. Postaci ideowców: Gajowiec i Lulek. Jak – zakończenie, które nie zamyka
materiał powieściowy interpretują wybitni definitywnie fabuły, nie rozstrzyga losów
aktorzy różnych pokoleń – Daniel Olbrychski bohaterów. Występuje zwłaszcza
w dramacie i w powieści.
i Marcin Dorociński?
7. Porównaj przedostatnie sceny z powieści
i z filmu. Kim jest w marszu na Belweder filmowy
Cezary? Wykorzystaj podane niżej określenia.

scena z Laurą scena z Gajowcem
– powieść – film

............................. .............................
............................. • bankrut uczuciowy .............................
• człowiek niemający nic do stracenia
• patriota
• ideowiec pragnący radykalnych reform

8. Porównaj strój Baryki w ostatniej scenie powieści i ostatniej scenie filmu. Jak rozumiesz
sens zmiany kostiumu w filmie?
9. Czy śmierć Baryki zubaża wymowę filmu, czy ją wzbogaca? Wykorzystaj pojęcie
„zakończenie otwarte”.
10. Czy reżyser miał prawo zmienić zakończenie utworu Żeromskiego? Podaj argumenty
za i przeciw.

Pr ac a domowa
Powieść czy film? Które Przedwiośnie jest ci bliższe?
Uzasadnij swoje stanowisko.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
(nurt klasyczny)
Sz

DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 261

O, cóż jest piękniejszego

48
niż wysokie drzewa...
Estetyzm
w poezji
Motywem omawianych na lekcji wierszy poetów międzywojnia: Leopolda Staffa i Siergieja Jesienina
oraz współczesnego twórcy Marcina Świetlickiego są drzewa. Analiza utworów o bardzo podobnej R
tematyce pozwoli prześledzić zjawisko estetyzmu w sztuce. Postawa poszukiwania piękna w świecie
może być też, jak w wierszu Świetlickiego, przedmiotem polemiki.

WPROWADZENIE DO LEKTURY WYSOKIE DRZEWA
Leopold Staff, który zdobył wielkie uznanie
w okresie Młodej Polski, w dwudziestoleciu XIX XX XXI
międzywojennym przyjął postawę klasyka. Sto-
1932 r.
sując tradycyjne środki wyrazu, wydobywał
piękno z rzeczy na pozór zwyczajnych. Jego
poezja afirmowała życie i harmonijnie łączyła
różne pierwiastki ideowe oraz  artystyczne: rosyjskiego twórcy Siergieja Jesienina, który
humanizm i franciszkanizm, kult antycznego operował nastrojowym obrazem. Dyskretną
piękna i fascynację prostotą. Podobny światopo- polemikę z  postawą estetyzmu znajdujemy
gląd poetycki, choć wynikający z innych założeń w Prawdzie o drzewach współczesnego poety
estetycznych, można zauważyć w wierszach Marcina Świetlickiego (patrz: biogram, s. 55).

Leopold Staff Wysokie drzewa
O, cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa,
W brązie zachodu kute wieczornym promieniem,
Nad wodą, co się pawich barw blaskiem rozlewa,
Pogłębiona odbitych konarów sklepieniem.
[5] Zapach wody, zielony w cieniu, złoty w słońcu,
W bezwietrzu sennym ledwo miesza się, kołysze,
Gdy z łąk koniki polne w sierpniowym gorącu
Tysiącem srebrnych nożyc szybko strzygą ciszę.
Z wolna wszystko umilka, zapada w krąg głusza
[10] I zmierzch ciemnością smukłe korony odziewa,
Z których widmami rośnie wyzwolona dusza...
O, cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa!
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

262

Polecenia do tekstu
1. Zbadaj kompozycję utworu i określ jej
rolę w kształtowaniu nastroju wiersza. »POJĘCIA KLUCZOWE
SYNESTEZJA – patrz: s. 106.
2. Omów sposób, w jaki poeta tworzy
EPIFANIA (z łac. – ukazanie się)
obrazowanie: zwróć uwagę na metaforykę
– w nowoczesnej literaturze objawienie
dotyczącą sfery zmysłów. (raczej świeckie niż religijne)
nieoczekiwanego porządku rzeczy, ładu
3. Przedstaw elementy poetyckiego pejzażu
– w zwyczajnych, powszednich sytuacjach
ukazanego w wierszu. życiowych. Doświadczenie epifanii jest
4. Wymień środki literackie służące poecie zawsze indywidualne, chwilowe
i bezpośrednio odnoszące się do tego,
do przedstawienia pejzażu.
co istnieje realnie.
5. Znajdź w Wysokich drzewach określenia ESTETYZM – postawa poszukiwania
czasu. Omów ich funkcję w kreacji obrazu. w świecie piękna, ładu, harmonii i celowości
przy jednoczesnym pomijaniu elementów
6. Określ, na czym polega estetyzm wizji brzydoty i dysharmonii.
świata przedstawionego w wierszu.
7. Używając pojęcia epifania, zinterpretuj
sens wiersza.

Marcin Świetlicki
K
Prawda o drzewach
drzewa nie mają swojej świętej księgi
drzewa mają dość światła powietrza i deszczu
cienkich gałązek drżących ku niebu

niebo drzew jest zielone potężne pachnące
[5] stwórca drzew jest potężny zielony jak one
stwórca drzewom nie wymyślił piekła

nie ma żadnego grzechu nie ma powinności
wystarczy istnieć szumieć dążyć
wystarczy rosnąć piąć się rozgałęziać

[10] stwórca drzewom nie wymyślił piekła
fascynująca jest drzew obojętna czułość
z jaką małych wisielców przyjmują

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
(nurt klasyczny)
Sz

DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 263

»POJĘCIA KLUCZOWE
ISTOTA (gr. eidos, łac. essentia) – w klasycznej
metafizyce istota rzeczy jest tym, bez czego
Polecenia ta rzecz nie jest tym, czym jest; istota
do tekstu konstytuuje zatem tożsamość bytu.
1. Przedstaw, co składa się, zdaniem poety, ANTYTEZA (dosł. przeciwstawienie)
– środek stylistyczny polegający na zestawie-
na istotę drzewa.
niu dwu przeciwstawnych znaczeniowo
2. Wskaż w wierszu antytezy i paralelizmy. elementów (pojęć), np. w celu uzyskania
większej ekspresji, np. „nie słońca, ale nieba”,
Wyjaśnij ich funkcję.
„jeden stary, drugi młody”. Kontrast między
3. Omów relacje między naturą tymi elementami może być dodatkowo
uwypuklony dzięki podobieństwu ich budowy
a człowiekiem przedstawione w utworze.
składniowej i rytmicznej.
4. Porównaj środki literackiego obrazowania PARALELIZM ZNACZENIOWY
w obu przywołanych wierszach, a następnie – powtórzenie lub podobieństwo znaczeń
wskaż najważniejsze różnice w estetyce wyrażeń w następujących po sobie częściach
tekstu. Na przykład w ludowej piosence: Ty
poetyckiej Staffa i Świetlickiego.
pójdziesz górą / A ja doliną / Ty zakwitniesz różą
5. Zinterpretuj wiersz Prawda o drzewach / A ja kaliną – zestawione zostały następujące
jako polemikę z Wysokimi drzewami Staffa. powtórzenia: ja–ty (osoby), zakwitnąć
(metaforycznie wyrażony stan osób) oraz
6. Czyja „prawda o drzewach” jest ci podobieństwa znaczeniowe: góra–dół (pojęcia
bliższa? Uzasadnij swoje stanowisko. przestrzenne), róża–kalina (kwitnące krzewy).

Siergiej Jesienin
[Porzuciłem mój dom rodzinny...]
Porzuciłem mój dom rodzinny
I błękitną Ruś porzuciłem.
Trzy gwiazdeczki zapala brzezina,
Żeby smutkiem matce świeciły.
[5] Złotą żabką się księżyc wyłonił
I na cichej rozpostarł się wodzie. Autor
Memu ojcu okwiatem jabłoni SIERGIEJ JESIENIN (1895–1925)
– najwybitniejszy przedstawi-
Siwe włosy rozlały się w brodzie. ciel imażynizmu (patrz: pojęcia
kluczowe, s. 264) w poezji
Ja nieprędko, nieprędko powrócę. rosyjskiej. Jego twórczość
[10] Długo śpiewać wichurom po drodze. zalicza się do nurtu ludowego,
gloryfikującego tradycyjne idee
Wiernie strzeże błękitnej Rusi chłopskie, takie jak patriarcha-
Stary klon mój na jednej nodze. lizm czy kult ziemi żywicielki.
Wychowywał się w tradycyjnej
Jest w nim radość, jeśli scałować rodzinie chłopskiej. Rewolucję
w Rosji pojmował jako
Krople deszczu z liści zielonych. kontynuację buntów chłopskich
[15] To dlatego, że moja głowa (poemat Pugaczow, 1922);
w niektórych wierszach wyrażał
Do starego podobna klonu. rozczarowanie ideą komunizmu
(tłum. Władysław Broniewski) i tęsknotę za „dawną Rusią”.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

264

½ IWAN SZYSZKIN, ŻYTO, 1878, Galeria Tretiakowska, Moskwa
Przedstawienie dojrzałego, złotego zboża i dorodnych sosen wyraża zachwyt artysty nad bujną przyrodą.

Polecenia »POJĘCIA KLUCZOWE
do tekstu IMAŻYNIZM (łac. imago – obraz) – prąd
w poezji amerykańskiej i rosyjskiej, uznający
1. Czego dotyczy zwierzenie osoby za podstawę liryki ciąg powiązanych ze sobą
mówiącej? Powiąż odpowiedź z biografią obrazów poetyckich. Imażyniści [w Ameryce
poety (patrz: s. 263). przede wszystkim Ezra Pound (czytaj: paund),
w Rosji – Siergiej Jesienin] pragnęli nadać
2. Wyjaśnij określenie „błękitna Ruś”. poezji walor obiektywizmu przez oczyszczenie
Wykorzystaj znajomość symboliki kolorów. jej z emocji i operowanie prostym, precyzyj-
Sprawdź w dostępnych nym językiem. Byli zwolennikami tezy
źródłach symboliczne znaczenie o prymacie rzemiosła literackiego świadome-
go zasad warsztatowych nad natchnieniem.
historycznych kolorów Rusi: bieli,
czerwieni i czerni. HOMO VIATOR – patrz: s. 186.
AUTOBIOGRAFIZM – zabieg polegający
3. Wyodrębnij w wierszu obrazy na włączaniu w wypowiedź literacką wątków
poetyckie. Zaproponuj tytuły, które z własnego życia, doświadczeń, przeżyć.
pozwalałyby na uchwycenie ich sensu. W zależności od stosunku do rzeczywistości
autobiografizm może być albo dokumentarny
4. Wskaż główny motyw wiersza. (kierujący się w stronę obiektywizmu), albo
Uzasadnij swoją decyzję, odwołując się literacki (charakteryzujący się subiektywi-
do wcześniejszych ustaleń. zmem). Może przybierać charakter bardziej
epicki i stanowi wówczas opowieść o losach
5. Określ, na czym polegają w utworze autora, albo bardziej liryczny – wtedy jest
nawiązania do toposu homo viator. przede wszystkim wyrazem jego wewnętrz-
nych przeżyć.
6. W jaki sposób poeta łączy ideę
wędrowania z głównym motywem wiersza
i wątkami autobiograficznymi?
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
(nurt klasyczny)
Sz

Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Omów. gdy wszystko rzucę.] Siergieja Jesienina i cytowanego niżej [Daleko pójdę. w jaki sposób Staff i Jesienin wykorzystują w poezji motyw drzew. Laubitza 9.. Odzyskam bezmiar. Tworzenie własnego tekstu Dokonaj interpretacji porównawczej wierszy [Porzuciłem mój dom rodzinny.. Dokąd ja pójdę i wrócę skąd? Zdobędę wszystko. Essen Zgodnie ze swym programem niemiecki malarz starał się dotrzeć do „czystości. z daleka wrócę. 701329. żałość odsmucę. Wskaż podobieństwa i różnice. z daleka wrócę. Museum Folkwang.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 265 Pr ac a domowa 1.. prawdy i piękna” natury. KOŃ W PEJZAŻU.pl Sz .] Daleko pójdę. W obrazie odnajdujemy te wartości w harmonii barw. z daleka wrócę. Wskaż nawiązania do klasycyzmu w poezji Staffa i Jesienina na podstawie analizy Wysokich drzew i wiersza [Porzuciłem mój dom rodzinny. Przypomnij sobie z klasy pierwszej klasycyzm i związaną z nim koncepcję sztuki podporządkowanej regułom. stopieniu pejzażu i zwierzęcia w jedną całość. Śmiechem powitam wygnania ląd! Daleko pójdę.. 1910. Leopold Staff [Daleko pójdę.. z daleka wrócę: Dokąd ja pójdę i wrócę skąd? ¼ FRANZ MARC (czytaj: franc mark)..wsip. 2. Analogiczne dążenie do ukazania ładu i piękna natury obserwujemy w wierszach Staffa czy Jesienina.] Leopolda Staffa. sklep. Szkolnictwa AS . 88-100 Inowroclaw.. [5] Ból swój ucieszę. straciwszy kąt.]..

. „Pro Arte” oraz miesięcznik kiewicz. HEROSTRATES gramowa”. et Studio”. sklep.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w początkowej fazie rakterystyczne były witalizm. Podkreślali swój silny związek z „dniem dzisiejszym”. Byli DO KRYTYKÓW. Jan Lechoń. utwo. które przedstawiają stosunek twórców do przeszłości i tradycji. – poezji młodopolskiej. Zwrócili na siebie uwagę od zbyt indywidualistycznej – ich zdaniem publiczności literackiej innym niż w dotych.in. jego artystycznego patrona uznali Leopolda Staffa – nie chcieli tworzyć programu. Ze Ska- mandrem luźno związani byli m. 1920 r. Poeci Skamandra swój program poetycki najchętniej wyrażali bezpośrednio w wierszach. Laubitza 9. określani jako grupa „programowo bezpro.. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Unikali też awangar- roli poety. ny.) oraz Jerzy Liebert (czytaj: libert) – wybitny dwudziestolecia międzywojennego wchodzili: poeta nurtu egzystencjalnego i religijnego. Zanalizujemy dwa utwory. swą twórczość do szerokiego grona odbiorców. Poeta stawał się uczestnikiem zbiorowego mnianego w dramacie Akropolis Stanisława życia. zawierająca elementy drwi- Wyspiańskiego. Bohaterem literackim wierszy czynili Szkolnictwa AS . jak i od romantycz- czasowej poezji patriotycznej traktowaniem nej poezji wieszczej.. młodzi cia we wszystkich jego przejawach. li od potoku płynącego nieopodal Troi. Skamandryci wydawali pisma „Pro Arte ski. Antoni Słonim. „Skamander”. Nie akceptowali też romantycznego modelu literatury jako pełnej patosu i powagi formy posłannictwa narodowego. Julian Tuwim. sugerowali potrzebę XIX XX XXI poszukiwania nowych tematów. Poeci Skamandra wobec historii Na lekcji zapoznamy się ze Skamandrem – najważniejszą grupą poetycką Polski międzywojennej. 49 nie Polskę zobaczę. a poezja. Julian Tuwim. uważanych dotąd za niepoetyckie (poetyka codzienno. dowych rozwiązań formalnych.in. kierowali rzyli grupę poetycką Skamander – nazwę wzię. m. stworzyli kabaret Pod Picadorem ści. Skamandryci – wśród nich Julian Tuwim i Jan Lechoń – dystansowali się od wizji historii Polski jako dziejów cierpień narodu i od wzniosłej misji przypisywanej Polakom.pl (nurt klasyczny) Sz . wspo. a także poeci. bywała zabawą. pochwała ży- odradzania się niepodległej Polski. NARODZINY SKAMANDRA zwykłego człowieka. Kazimierz Wierzyński i Jarosław Iwasz. Dla ich twórczości cha- W listopadzie 1918 r. Poeci tej grupy odcinali się zarówno (czytaj: pikadorem). Antoni Słonimski optymizm wobec teraźniejszości i przyszło- i Jan Lechoń. Debiutujący artyści w 1920 r. Poeci Skamandra – którzy za swo.wsip.266 A wiosną – niechaj wiosnę. ści). 701329. Maria PROGRAM SKAMANDRYTÓW Pawlikowska-Jasnorzewska (patrz: lekcja W skład najznamienitszej grupy poetyckiej 52. humoru i ironii.

a Do krytyków Juliana Tuwima. ogniwa. ognie. 88-100 Inowroclaw.. Zwykłem jeździć. maju! – – Tak to jadę na przedniej platformie tramwaju. 701329. Na przedniej platformie tramwaju! staranna kompozycja obrazu) Miasto na wskroś mnie przeszywa! harmonizuje tu z nowatorstwem [5] Co się tam dzieje w mej głowie: (śmiała kolorystyka). RADOŚĆ ŻYCIA . Wesoło w czubie i w piętach. Stany Zjednoczone Do krytyków Artysta wykreował własną arkadię.. w której żywe i świetliste barwy oraz charakterystyczny dla jego twórczości motyw tańca wyrażają A w maju ideę zawartą w tytule obrazu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Szkolnictwa AS . zapędy. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 267 ½ HENRI MATISSE (czytaj: ąri matis). Laubitza 9. szanowni panowie. The Barnes Julian Tuwim Foundation (czytaj: de barns fundejszyn). Wskaż związki ideowe między obrazem Matisse’a Pędy. [15] Maju. 1905–1906. Z radości pęka pąkowie. A drzewa w porywie natchnienia Szaleją wiosenną wonią. A najweselej na skrętach! Na skrętach – koliście [10] Zagarniam zachwytem ramienia. Wielce szanowni panowie!. sklep. Ulice na alarm dzwonią. 1 Platforma – przednia lub tylna część wagonu tramwajowego dawnego typu. Merion. Tradycjonalizm (odwołanie 1 do klasycznego toposu arkadii.pl Sz . w której nie było miejsc siedzących.wsip.

Wskaż w wierszu środki stylistyczne bohatera: człowieka w nieustannym ruchu. Karmazynowy poemat (1920) jest twórczą kontynuacją wielkiej poezji romantycznej. szewc z Efezu.). »POJĘCIA KLUCZOWE 3.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. dyplomata (do 1939 r. 5 Na stronę – na bok. W dwudziestoleciu międzywojennym opublikował tylko dwa zbiory poetyckie. nadawanie rangi utwór? tematu artystycznego pejzażowi miejskiemu. Jan Lechoń Herostrates1 (fragmenty) 2 [. wzniecił powstanie ludu warszawskiego przeciw Rosjanom podczas insurekcji kościuszkowskiej (1794).n. 1899–1956) – poeta. 1 Herostrates – żyjący w IV w.] O! zwalcież mi Łazienki królewskie w Warszawie Bezduszne. 701329. 3 A Ceres kłosonośną utopcie mi w stawie. Wskaż w wierszu elementy WITALIZM (łac. wierny klasycznym formom wypowiedzi.. a kto – odbiorcą tekstu. 2. 3 Ceres (mit. który dla zyskania sławy podpalił świątynię Artemidy. Pośmiertnie opublikowano jego bardzo osobisty Dziennik..e.268 Polecenia do tekstu 1. [. wydał zbiory Lutnia po Bekwarku (1942) i Aria z kurantem (1945). Leszek Seraf inowicz. – poczucie zachwytu nad życiem samym w sobie. przedstawienia? Autor JAN LECHOŃ (właśc. zimnym rylcem drapane marmury. Określ. Jaką koncepcję poety i poezji przedstawia życia współczesnego człowieka. bogini urodzaju. często żywiołowy. sklep. 4 Jan Kiliński (1760–1819) – szewc ze Starówki w Warszawie. W jaki sposób artysta tworzy dynamizm współczesnej cywilizacji.] [5] Jeżeli gdzieś na Starym pokaże się Mieście 4 I utkwi w was Kiliński swe oczy zielone. Urbanizm kreuje nowego 6. dla osoby mówiącej w wierszu. optymizm wyrażany w sposób 4.) – rzymski odpowiednik Demeter. otoczonego wytworami 7.wsip. powszedniości ulicy. uchodzącą za jeden z siedmiu cudów świata. Wymień i omów wartości istotne emocjonalny. Z kolei w tomiku Srebrne i czarne (1924) Lechoń ujawnił się jako poeta rozważający uniwersalne problemy egzystencji. kto jest nadawcą. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. satyryk. Scharakteryzuj stosunek osoby mówiącej do adresata. Wojnę i czas do tragicznej śmierci spędził w Nowym Jorku. dialogiem z historią od XVIII do XX w. służące oddaniu emocji. p.. Pokruszcie na kawałki gipsowe figury. wzniesiony przez Dominika Merliniego dla króla Stanisława Augusta. Laubitza 9. 5 Zabijcie go! – A trupa zawleczcie na stronę I tylko wieść mi o tym radosną przynieście.. będącego w przypadkowych relacjach z innymi. Szkolnictwa AS .pl (nurt klasyczny) Sz . URBANIZM (łac. 2 Łazienki Królewskie w Warszawie – kompleks budowli w stylu klasycystycznym. wmieszanego w tłum. urbs – miasto) – w sztuce to tendencja do ukazywania miasta jako przestrzeni 5. vis vitalis – siła żywotna) współczesności i wyjaśnij ich funkcję. publikował wiersze w prasie emigracyjnej.

). Scharakteryzuj język poetycki obu wierszy i wskaż różnice między nimi. co mi w serce wrastają zwątpieniem. gdy przeszłość wyżeniem .. 2 A wiosną – niechaj wiosnę. 3. Wymień. Wskaż związek postawy mówiącego z myślą historiozoficzną Oswalda Spenglera (patrz: lekcja 41. AMBIWALENCJA – patrz: s. Burzyciele czy twórcy? Omów Do krytyków Juliana Tuwima i Herostratesa Jana Lechonia jako różne przykłady dialogu z tradycją kultury. 2. 5. 86.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Porównaj postawy wobec świata w wybranym utworze programowym Kazimierza Przerwy-Tetmajera i w wierszu Do krytyków. Czy pozytywny stosunek do tradycji narodowej jest niezbędnym elementem postawy patriotycznej? Odpowiedz i uzasadnij w odniesieniu do wiersza Herostrates Jana Lechonia. Polecenia do tekstu 1. Polskę obudzę. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 269 Ja nie chcę nic innego.. Jaki stosunek do tradycji romantycznej wyraża osoba mówiąca w pierwszych trzech strofach cytowanego wiersza? 4.wsip. Określ. autorem wiersza? Uzasadnij swoje zdanie. czego osoba mówiąca domaga się w dwu pierwszych strofach.) – muzyka. sklep. 2 Dla poetów romantycznych wiosna symbolizowała odrodzenie Polski po latach niewoli. 701329.–16. wyjaśnij. 3 Wyżeniem – usuniemy. Szkolnictwa AS . 1 Gędźba (staropol. 3 [15] I chciałbym raz zobaczyć. nie Polskę zobaczę . Bo w nocy spać nie mogę i we dnie się trudzę Myślami. i wyjaśnij symboliczny sens tego apelu. jeno niech mi płacze 1 [10] Jesiennych wiatrów gędźba w półnagich badylach. w czym wyraża się witalizm w utworach Do krytyków i Herostrates. Laubitza 9. Kim jest osoba mówiąca w utworze – Herostratesem czy poetą.pl Sz . Czy wszystko w pył rozkruszę. Na podstawie analizy wersów 13. na czym polega i czemu ma służyć »POJĘCIE KLUCZOWE ambiwalentna postawa wobec tradycji. A latem niech się słońce przegląda w motylach. 88-100 Inowroclaw. Pr ac a domowa 1. czy. 2. 2. Tworzenie własnego tekstu 1.

Na ten poetycki Parnas wspina się nieśmiało wielbicielka skamandrytów.pl (nurt klasyczny) Sz . cenili witalizm.wsip.. teraźniejszości. uczestnika wydarzeń. Jeszcze nie wie. Grupę tworzyli: Julian Tuwim. Julian Tuwim. Ich poezja była bliska codzienności. Antoni Słonimski i Jarosław Iwaszkiewicz. sklep. Poeci Skamandra Twórcy grupy poetyckiej Skamander (1918–1939) stali się legendą dwudziestolecia międzywojennego. że idealizowani przez nią poeci bynajmniej nie mają urody Apollina. Karykatura przedstawia skamandrytów „na pięterku” ich ulubionej kawiarni Ziemiańska. Skamandryci często używali języka potocznego. Od lewej: Jarosław Iwaszkiewicz. Jan Lechoń. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Na pięterku w Ziemiańskiej. Kazimierz Wierzyński. Laubitza 9. Maja Berezowska. nieoficjalny organ skamandrytów. Odrzucali młodopolski arystokratyzm postawy twórcy na rzecz postawy poety – zwykłego człowieka. konkretność.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Jan Lechoń. najpopularniejsze czasopismo społeczno-kulturalne międzywojnia. ulubieńcami publiczności literackiej.270 Nagłówek „Wiadomości Literackich” „Wiadomości Literackie” it ki ” – tygodnik d k redagowany d przez Mieczysława Grydzewskiego. Kazimierz Wierzyński. Szkolnictwa AS . 701329..

pl Sz . teatru rewiowego Częstym tematem jego i kabaretu okresu wierszy jest miasto. muzyki popularnej. w nim radosną pochwałę żżycia. był w młodości bramkarzem drużyny piłkarskiej. Lechoń (np. Laubitza 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Przy okrągłym stolee). Co nam zostało z tych lat. przedstawił Lechonia jako wywołał entuzjazm w Portret Jana uduchowionego poetę. 1999. Miłość ci wszystko wybaczy. Malarz. z pewną dozą ironii. poświęcony sportowi. Rzeczy autor cczytelników i krytyków Lechoniaa.in. 1919 Herostratesaa był ze wszystkich skamandrytów liliterackich. Na pierwszy znak. Muzeum Plakatu w Wilanowie Tuwim spędził młodość Teksty piosenek w wieloetnicznej Łodzi. 1918 Roman D Debiutancki tomik Tuwima Kramsztyk. Autor. 701329. Poeta głosił najbliższy tradycji romantyczne romantycznej. weszły Wojciech do kanonu polskiej Gryniewicz. został nagrodzony złotym medalem na IX Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie w 1928 r.in. i Słonimski. Śpiewane w Qui Pro Quo piosenki do słów Tuwima. 271 Strona tytułowa tomu poezji Kazimierza Wierzyńskiego Laur olimpijski. redaktorem „Przeglądu Sportowego”. twórca wierszy utrzymanych w tonacji witalizmu. Rzeczywiście. tu odebrał i skeczy do tego solidne wykształcenie średnie. Ławeczka Tuwima. także międzywojennego życie małego miasteczka pisali Tuwim. ssprawy. plakat Józef uuczynił zwyczajne ludzkie tteatru Qui Pro Quo. m. iterackich. a później m. 88-100 Inowroclaw. 11919. tematem poezji Jó Tom. 1927 Tomik Wierzyńskiego. sklep. prawy. najsłynniejszego nauczył się łaciny i… esperanto.wsip. O Okładka tomu poezji JJuliana Tuwima Czyhanie Ju na n Boga. Łódź Szkolnictwa AS .

wiosenna. Poeci dynamizowali opis. a także w języku. Jeszcze by się – o. optymizmu. Laubitza 9.272 Trzeba kochać po majowemu. by wykreować nastrój radości. białawym pławiły się łojem! [. w  którym odwołał się do idei w swoich Przemianach wyrazić ideę biologizmu. Żeby. Żeby gęstą żywicą z głębi tryskało i biło. Żeby rżyska skwierczały z gorącej opłwitości2. 2 Opłwitość – archaiczna forma słowa obfitość. ale mi ciebie za mało! Dla mojej miłości wściekłej Jeszcze powinnaś być większa. klasyczne (np. jak i w elementach codzienności – w pokoju. Żeby drzewa jak słonie rosły.] 1 Jara – tu: młoda. jara1 ziemio. Bliskiego Wschodu. Rzymski poeta Owidiusz napisał utwór Owidiusza.in. Julian Tuwim Przemiany Wielka jesteś.. przekładał ody Horacego) i znał Grecji.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. gimnazjum odebrał staranne wykształcenie ny m. Tuwim. w ogrodzie. za kłosem tęskniąc. WPROWADZENIE DO LEKTURY nieustannych zmian. postrzegane zarówno w skali kosmicznej. 701329. wrząca i żywa! – przydało [5] Napakować jakich drożdży do twego wnętrza! Żebyś nabrzmiała nową. Karmione wrzątkiem żaru. Szkolnictwa AS . by i  rzymskiej.. Żeby dzwonami dzwonił zielony bulgot wiosny! [10] Żeby pędziły do góry słodkie twoje tłustości. płodną siłą. który w łódzkim Motyw przemian różnych form natury jest obec. sklep. mlecznym słońca udojem. 50 Kult życia w poezji skamandrytów Istotną cechą wrażliwości poetyckiej skamandrytów było dostrzeganie piękna w zwykłych przejawach życia..wsip. intensyfikowali wrażenia zmysłowe. ujął ten motyw bardzo indy- Metamorfozy – kompendium mitologii greckiej widualnie: odszedł od tradycji klasycznej. Fascynowało ich istnienie.pl (nurt klasyczny) Sz . 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Rzymu.. w mitologii Egiptu.

postrzega świat intensywnie i zmysłowo. pełne. zwierzętami wyskoczcie z gleby! Z brzóz niech cieknie strumieniami śmietana! [. olejne. ukazuje człowieka jako cząstkę przyrody.wsip. Laubitza 9. 88-100 Inowroclaw. Smarowane światłem jak omastą! Deszcze świeże. szumne ulewy. sklep. ciepło – głębokie. w jaki sposób wizja malarza łamie zasady realizmu. Niech was żłopie kochanka zgrzana! [20] Ziarna. Kraków Mikulski. Nuże. 1992.] Szkolnictwa AS .DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 273 ½ KAZIMIERZ MIKULSKI. niebo gęste. Galeria Sztuki Artemis. 701329..pl Sz . Określ.. podobnie jak Tuwim.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. OBUDZIŁO MNIE BRZĘCZENIE OWADÓW. [15] Pod zielenią jaskrawotrawiastą! Jarz się.

jak dzień wiosenny z pogodą błękitną. w czerwonej oprawie. jak stokrocie w trawie. w białych sukniach wiosno. 4. 5. Wyszukaj w utworze sformułowania potężnej siły. jak miąższ jabłeczny. niepodległości mieszkał w Warszawie. Szkolnictwa AS . Ruchliwe. Po odzyskaniu Zatulone w powiekach. Kazimierz Wierzyński [Tyś jest. (I nagroda w konkursie Kiedyś potem – jesienią bez ciebie żałosną. tom Niech mi się przyśnią twoje.in.] Autor Tyś jest. WPROWADZENIE DO LEKTURY W  przedstawionych niżej wierszach dwaj Poeci dostrzegają w  biologii nieustanną poeci spod znaku Skamandra – Julian Tu.pl (nurt klasyczny) Sz . kulturowo polskiej Ukrainie – w Drohobyczu i Stryju. jak dzień wiosenny. krytyk.). Jaką funkcję BIOLOGIZM – fascynacja życiem jako procesem nieustannego odradzania się pełnią? i rozwoju. prozaik. Obser- wim i Kazimierz Wierzyński – prezentują wacja przyrody służy zarazem twórcom swój stosunek do życia i natury. postrzeganie natury jako 3. i wonne. czywistości. co z warg ci zęby wypłomienia. 120. Po II wojnie światowej Pocałunki słoneczne: twe maleńkie piegi. Laubitza 9. a w szcze. w 1928 r. Zasłynął I krągły śmiech. Urodził się Radością zasadzone myśli w tobie kwitną i wychowywał na zachodniej. do wyrażania uczuć i  postaw wobec rze- gólności do jej biologicznych aspektów. Opisz stosunek nadawcy do adresata utworu i wskaż charakterystyczne epitety.. jak motyle. KAZIMIERZ WIERZYŃSKI I majowe w swej duszy nosisz poematy. Znajdź w wierszu anafory. Studiował w Krakowie [5] Lubię wspominać twoje miłosne spojrzenia i Wiedniu. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. poezji o Józefie Piłsudskim. Wydał też m.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.wsip.. (1894–1969) – polski poeta. Omów związek stylizacji potocznej z wymową wiersza. wyemigrował do USA. górującej nad kulturą związane z pojęciami obfitości. zmienność przejawów i  procesów. Wskaż w Przemianach elementy stylizacji potocznej. i płodności. 701329. »POJĘCIA KLUCZOWE 2.274 Polecenia do tekstu 1. Czemu służą te sformułowania? KOLOKWIALIZACJA (stylizacja potoczna) – patrz: s. wielkości i cywilizacją. jak kwiaty. sklep. literackim na igrzyskach olimpijskich w Amsterdamie [10] Gdy smutek serce ścichłe napełni po brzegi. poezjami o tematyce sportowej Białe.

do kogo zwraca się osoba mówiąca.–16. 3. a 10.i nie-. Określ.pl Sz . Samodzielnie sformułuj zawartą w wierszu refleksję o miłości. ginąć. Cierpieć. Julian Tuwim Trudy majowe Trzeba kochać po majowemu. Wolno. bo tak się chodzi Za pogrzebem swojej młodości. Jaki sens ma jej apel? 2.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 275 Polecenia do tekstu 1. 88-100 Inowroclaw. [5] Zaplątany w zabawę bzową. Omów kompozycję wiersza. 701329. i wyjaśnij jego sens. Oceń wizję Tuwima. sklep. lecz dla miłości. 2. Polecenia do tekstu 1. Głupstwa niczym niezastąpione. [15] Mruczeć głupstwa nieporównane. I tak krocząc za karawanem Umajonym szczęściem zielonem. 6. Wytłumacz. [10] Potem spacer w mrok samotności. O kim lub o czym mówi utwór? Zaproponuj własną interpretację wiersza. 7. Laubitza 9. Nocą długo kochać w ogrodzie. Jaki nastrój wyraża wiersz Wierzyńskiego? Uzasadnij swoją opinię. czemu służy przedstawienie wiosny i przyrody w wierszu.wsip. smutnie. Jak najgłupiej i jak najprościej. Jaka jest jej funkcja? 4. zwracając uwagę na powtórzenia i wyrazy z formantami naj. Określ. Wskaż kontrast semantyczny między wersami 1. 3. Wskaż w utworze elementy stylizacji potocznej. Nie dla ciebie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Szkolnictwa AS .–9. 5. Jaką postawę wobec rzeczywistości wyraża osoba mówiąca w wierszu? Wskaż przejawy tej postawy w tekście. w jaki sposób poeta odwołuje się do idei witalizmu. nie wiedząc czemu. Musisz w gąszczu wikłać się rośnym I roztrącać węszącą głową Zgiełk i trzepot wesołej wiosny.

rozrywką warszawskiego aktualną aluzją polityczną. zaprezentuj Tuwima jako poetę codzienności..pl (nurt klasyczny) Sz . w którym – np. który także w takich Balonika. tworzywem literackim. Hemarem i lubianym klasy. Szkolnictwa AS . Był idealizacją. W kilkuosobowych grupach przygotujcie filmy lub prezentacje multimedialne. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Pro Quo. krakowskiego Zielonego publiczność.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. międzywojennej piosenki. sklep. karykaturą. Kabaret satyryczny. monolog. które byłyby ilustracjami do wierszy omawianych podczas tej lekcji. nastrojów.276 Pr ac a domowa 1. jak piosenka. entuzja. wiersz konferansjerem Frydery- i Jan Brzechwa. b) nastrój utworów. Tworzenie własnego tekstu 1. Swoje prace zaprezentujcie na forum klasy. Operował aktualnością. c) kreacje kochanków. a także bogactwem Wraz z wybitnym autorem cyjne i artystyczne – tek. 2. 2. Dokonaj interpretacji porównawczej wiersza Trudy majowe Juliana Tuwima i wybranego R erotyku z okresu romantyzmu. w teatrze rewiowym Qui wydarzenia polityczne wej była szopka polityczna. w listopadzie 1918 r. językiem potocznym jako mieszczaństwa i inteligen. Kabaret literacki dwudzie.wsip. Odwołując się do wybranych wierszy. zaprezentował spektakl Najsłynniejszym twórcą stolecia międzywojennego Wiwat wolność. Wykorzystajcie cytaty z utworów. kabaretowym i tekściarzem kontynuował tradycje stycznie przyjęty przez epoki był Julian Tuwim. co łączy Przemiany Tuwima z rytuałem magicznym.. 3. czony dla ogółu). ironią lub sentymentalną codziennością. cji. W dowolnym źródle encyklopedycznym znajdź hasło magia i zapoznaj się z nim. przezna. Inną popularną kiem Jarossym działał reagował na aktualne formą twórczości kabareto. d) wyrażone w wierszach prawdy o miłości. co Antoni Słonimski skecz. miastem. Zwróć szczególną uwagę na: a) użyte przez autorów odmiany języka. 701329. satyrą. Określ. złośliwą zainteresowanie ny (powszechny. Opisz podobieństwa i różnice w stosunku bohaterów literackich do przyrody w Cierpieniach młodego Wertera Goethego i w Przemianach Tuwima. Laubitza 9. jej miłośnikiem był nawet występowały gwiazdy teatr rewiowy Miraż marszałek Józef Piłsudski. obyczajową lub literacką. łączył elementy komer. choć miał Kabaret posługiwał się formach wyrażał swoje charakter bardziej egalitar. Na podstawie wybranych utworów z epoki romantyzmu i przytoczonych wierszy Tuwima omów różne sposoby ukazywania miłości w poezji. Wykorzystywał piosenek Marianem stów dostarczali poeci tej takie gatunki. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. 3.

a konstytucja marcowa z 1921 r. Przemiany społeczne 51 i obyczajowe w dwudziestoleciu międzywojennym Od początków nowoczesności. Politycznych Polskiej Akademii Nauk. leciu międzywojennym popularność zdobyły np. prace amerykań. od czasów oświecenia. [. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 277 Coraz mniej sukienek. 1973) – przedstawiciel młodego pokolenia badaczy historii społecznej XX w. [2] I wojna światowa zmieniła Europę. traktuje ta lekcja. Autor artykułu przybliża spory oby- nom obyczajowości i  życia społecznego czajowe epoki. Środowiska konserwatywne dostrzegały w tych zmianach zagrożenie dla moralności publicznej. Szkolnictwa AS . Benjamin) Lindsey (czytaj: lyndzy. 701329. w dwudziestoleciu międzywojennym. Jeszcze więcej mówiono o książce belgijskiego lekarza Theodora van der Velde. O sporze w tym zakresie. toczonym w polskiej publicystyce w czasach dwudziestolecia międzywojennego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. poświęcony przemia..wsip. zajmował się w szczególności sprawami dzieci i młodzieży.. także Polsce. autor m. że udane pożycie seksualne jest najważniejszym warunkiem szczęścia małżeńskiego. trwa w Europie okres sekularyzacji (zeświecczenia) społeczeństwa. 1869–1943) – amerykański reformator społeczny. 88-100 Inowroclaw. upowszechnieniem antykoncepcji i dopuszczalnością rozwodów. Laubitza 9. ludzkiej wolności. W dwudziesto. Tradycyjny model relacji między płcia. sklep. w szczególności obyczajową. WPROWADZENIE DO LEKTURY się w „Gazecie Wyborczej” z 4–5 listopada Cytowany niżej tekst. dotyczące małżeństwa opartego na przyjaźni dwojga ludzi. traktowane zrazu jako o polskim proteście inteligencji ciekawostki. opowiadającego się za wprowa- dzeniem „małżeństw koleżeńskich”2. ich zwolennicy – rozszerzanie się przestrzeni indywidualnej.] Nowe idee społeczne. skiego sędziego Bena Lindseya1.. pracownik [1] Przełom wieków XIX i XX był okresem gwałtownych przemian naukowy Instytutu Studiów w obyczajowości i kulturze. Kobiety wkroczyły na obszary działalności zawodowej i po- litycznej zarezerwowane dotąd dla mężczyzn.. czyli zmniejszania się wpływu religii na życie publiczne. przeciw komunizmowi w 1968 r. który twierdził. ukazał Piotr Osęka Bolszewizm zmysłów Autor precz (fragmenty) PIOTR OSĘKA (ur. książce Bena Lindseya. 2006 r. tj.in. jak też społeczną. W II RP kobiety zyskały prawa wyborcze już w 1918 r. zyskiwały coraz więcej zwolenników. zagwarantowała im pełnię praw 1 Ben (właśc. – Marzec 1968. książki mi się kruszył. 2 Małżeństwo koleżeńskie – określenie zawarte w tytule popularnej w dwudziestoleciu międzywojennym.pl Sz . Proces ten objął zarówno sferę polityczną. (dwa lata wcześniej niż w USA).

Wystarczy przejść ulicą wielkiego miasta.278 obywatelskich. Pisano o „boy- szewizmie” i „dziecioboystwie”. oznacza tajemnicę.] Pamiętamy okres powojenny: ziemia kurzyła się jeszcze od krwi. nieuznającego innych form regulacji poczęć poza naturalną.wsip... ani nie predestynowanych4 do poważnej samodzielnej pracy umysłowej”..] Nie powinno się używać stroju gimnastycznego uwypuklającego formy ciała kobiecego lub z innych względów niestosownego...] [6] Z wyjątkową podejrzliwością Kościół traktował wprowadzone do szkół lekcje WF. aż schodzą się w obnażeniu zupełnym”.: „[. jak na złamanie karku. jak narodowcy zaciekle atakowali liberalną inteligencję. 3 Koedukacja – wspólna edukacja dziewcząt i chłopców. [.. Szkolnictwa AS . 701329.] [10] Tak kręgi kościelne. [11] Zwolennicy swobody obyczajowej też nie przebierali w słowach. bo paraliżuje wpływy domu na dziecko – pisała jedna z gazet katolickich. przed Europą 1 Tradycyjna hierarchia społeczna – podział społeczeństwa na klasy wyższe i niższe. 5 Spółkowanie – akt seksualny. Nie znaczy to jednak. zagadkę. „Należy przy sporcie unikać tego. na tani efekt obliczonym apelem do zmysłów”.. [. rozpusta..]”. – Dekolt spada ku dołowi coraz niżej. wyuzdanie – wulgarność.. Tańce nowoczesne nazywano „spółkowaniem5 muzykalnym” i uważano za sprzeniewierzenie się ojczystej tradycji.. obnażenie nóg wznosi się coraz wyżej.] Gazety narodowe roztaczały apokaliptyczne wizje: za sprawą poradni w Polsce za- panuje „bolszewizm zmysłów”. [4] Ks. W 1929 r. „Coraz mniej su- kienek... z inicjatywy Tadeusza Boya-Żeleńskiego rozpoczęto tworzenie w Polsce poradni świadomego macierzyństwa mających upowszechniać wiedzę o antykoncepcji. [. [. Pod naporem kultury masowej pękały konwenanse. przezroczyste. co rani uczucie wstydliwości – czytamy w broszurze z 1938 r. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw.] [7] Reforma szkolnictwa nie znalazła uznania w oczach tropicieli zepsucia. 2 Imprimatur (łac.) – pojęcie teologiczne. zbliżone do spódnicy spodnie i niezbyt obcisłe bluzki spor- towe. – Spoufala obie płci i ułatwia zaspokojenie budzącej się ciekawości seksualnej [. 6 Misterium (łac. Laubitza 9. Publicyści wyrzekali przy tym na „emancypację i feminizm.. „Koedukacja3 uda- remnia należyte wychowanie seksualne młodego pokolenia. [. wreszcie nawet koszulka staje się zbyteczną – pomstowa- no na Zjeździe Katolickim w 1927 r. Bez zastrzeżeń można zgodzić się dla celów gimnastycznych na szerokie. inicjatywa ta stała się kamieniem obrazy.pl (nurt klasyczny) Sz . Dla Kościoła. [3] Ciosem dla tradycyjnej hierarchii społecznej1 był wielki kryzys gospodarczy z lat 1929–35.. [. zdobycie uniwersytetów i masowe rzucenie na nie dziewcząt.] [8] Mianem „bagna moralnego” obrońcy moralności określali też dansingi i zabawy organizowane w eleganckich salonach. że stroju gimnastycznego wolno używać na ulicy i na wycieczkach”....] [5] Za obrazę moralności uważano w pierwszym rzędzie modę kobiecą [.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.) – zgoda.. „Mamy prawo domagać się. opatrzonej impri- matur2 kurii poznańskiej. coraz cieńsze. Dotychczasowe bariery w stosunkach towarzyskich coraz częściej uważano za anachronizm – zwłaszcza w wielkich miastach. [.. a samo pismo – „Wiadomościami Ginekologicznymi”. aby nie czyniono z tańca misterium wyuzdania6” – pisał miesięcznik „Pro Christo” wydawany przez oo. Boy pisał na początku lat 30. Sejm uchwalił nowe prawo małżeńskie. pisał: „W nie- wolę zmysłów pędzi dzisiaj świat. środowisko „Wiadomości Literackich” nazywano „apostołami rozpasania moralnego”. marianów. aluzja do: misterium inquitatis (tajemnica zła). ani nie przygotowanych. sklep.. Feliks Bodzianowski. a wszędzie spotkasz się z prostackim.. 4 Predestynowany – przeznaczony. poczytny autor katolickich poradników małżeńskich.] [9] W 1931 r. – [. Ku zgrozie Kościoła i prawicy. Cała współczesność jest niejako na- stawiona na ten piekielny pęd.].. w którym zapisano rozłączność ślubów cywilnych i kościelnych oraz prawo do rozwodów (choć pod pewnymi warunkami).

które „wlewa truciznę mentalną we wszystkie soki ojczyzny naszej. [13] Mimo ponawianych wciąż apeli i gróźb obrońcy cnoty mieli poczucie.]. Szkolnictwa AS .]”. [15] Nadciągającej rewolucji seksualnej nie dawało się jednak zatrzymać. symbol moralnego zepsucia w Biblii.. Stąd zapewne brała się wiara. homoseksualizmu. W niewielkim tylko stopniu przyczyniła się do niej cyganeria artystyczna. – Pragnęliby- śmy odrobić wreszcie ten ciągle u nas od- kładany wiek XIX i chociaż kawałek epoki oświecenia. szerzy przekupstwo i zepsucie wśród dorosłych. Najwyższe dla nich zadanie to nie dopuścić. Chorzy ludzie!”. przeciw gołym ramionom pierwszych wio- ślarek. [. aby jakaś para się pocałowała – bodaj w książce [. Jak pisze historyczka Magdalena 1 Autor Dziewic konsystorskich – Tadeusz Boy-Żeleński. był stolicą nudyzmu. nie- nawistnego. Życie przepływa koło nich jak coś obcego. stawiający sobie za cel krzewienie postępu i racjonalizmu. w których drwił z tradycyjnych norm obyczajowych i mieszczańskiej hipokryzji. [. krótkim sukniom.. 3 Masoneria (wolnomularstwo) – tajny. Roz- wiązłość propagować mieli wśród Polaków sowieccy agenci zwalczający tradycyjną rodzinę jako przeszkodę na drodze do światowej rewolucji..wsip. przybierał postawę antyklerykalną. a rozpustę i bezbożnictwo wśród młodzieży”. To właśnie z powodu tych słów gazety narodowe wzywały do „wygarbowa- nia Boyowi skóry”.] Zdaje się. śmiało mógł być uważany dotąd za nowoczesny Babilon2. dwom rakom toczącym naród niemiecki. – Wydał wojnę na śmierć i życie żydostwu i rozpasaniu moralnemu. Laubitza 9. prawo- rządności i demokracji. Przemiany obyczajowe szły w kie. 2 Babilon – miasto w Mezopotamii.. Berlin. wżera się jak rak w ciało narodu.. tytuł dotyczy wydanego w postaci książki zbioru felietonów Boya-Żeleńskiego. 88-100 Inowroclaw. widzą tylko genitalia. Ewolucji obyczajów bowiem nie zaprojektowała masoneria3 ani nie ukartował tajny rząd żydowski. że nam też niedługo będzie potrzebny jaki Hitler. koniec lat 20. „Jesteśmy zwolenni- kami wolności słowa i przekonań. [12] Autor Dziewic konsystorskich1 nie był jednak odosobniony. tolerancji i postępu [. a księ- ża nasi umieli tylko grzmieć z ambon prze- ciw krótkim włosom.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. jak wiadomo. który by z różnym wszawym robactwem zrobił porządek”. Wskazywano na „międzynarodowe żydostwo”.. niezrozumiałego. XX w.Z EKSTRAWAGANCKIMI PODWIĄZKAMI.] – pisał Antoni Słonimski w „Wiadomo- ściach Literackich” w 1932 r. 701329. że „powszechne zepsucie” jest efektem spisku zawartego przez wrogów Polski i katolicyzmu..pl Sz . sklep. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 279 otwierały się cale kompleksy nowych za- gadnień gospodarczych i moralnych. runku przeciwnym niż postulowali. że ponoszą ½ KOBIETY POKAZUJĄCE POŃCZOCHY klęskę. elitarny ruch międzynarodowy.. „Hitlera podziwiać należy za bezkompromisowość – pisano na łamach „Pro Christo” w 1933 r. [14] Za wzór skutecznej walki z zepsuciem stawiano faszystowskie Włochy i Niemcy.

przedstaw sposób postrzegania kobiet przez konserwatywnych publicystów. 701329. że proces kwestionowania. Określ. „nie należy postrzegać wielkiej przemiany obyczajowej lat 30. Wytłumacz związek opisanego w tekście skrajnego konserwatyzmu obyczajowego z antysemityzmem i autorytaryzmem. 7. do których odwoływała się polska liberalna inteligencja w sporze ze środowiskami kościelnymi i prawicowymi w dwudziestoleciu międzywojennym.pl (nurt klasyczny) Sz .wsip. 2. Wyjaśnij. określ. Szkolnictwa AS . 1 Magdalena Gawin – współczesna polska historyczka. 6. Na podstawie akapitów 11. Wyjaśnij. Laubitza 9. dlaczego Kościół sprzeciwiał się powstawaniu poradni świadomego macierzyństwa. sklep. wskazane przez autora w pierwszych trzech akapitach tekstu. odwołując się do poglądów znanych ci autorytetów społecznych. a potem od- rzucania XIX-wiecznych norm moralnych odbywał się spontanicznie. Na podstawie akapitu 7. 11. jakie idee zachodnich reformatorów społecznych zyskały popularność w Polsce okresu dwudziestolecia. Z jakich słów i w jakim celu powstały? 8. Na podstawie akapitów 4. przedstaw hasła oraz idee. Tempo przemian dykto- wała często ulica warszawska lub nadmorska plaża.280 Gawin1. Wymień przejawy kryzysu tradycyjnej obyczajowości w okresie międzywojennym. kogo środowiska konserwatywne uznały za inspiratorów rewolucji obyczajowej. a nie kolejny [.–8. Pr ac a domowa Które ze stanowisk opisanych w artykule uważasz za słuszne? Uzasadnij swój sąd. 3. Odwołując się do słów współczesnej historyczki cytowanych w akapicie 15. 10. Jej złożoność i siła polegały na tym.] artykuł prasy postępowej”. Wskaż neologizmy przywołane przez autora tekstu w akapicie 10. 5. Na podstawie akapitu 13. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. 9. Polecenia do tekstu 1..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. jako następstwa mani- festów ideowych. i 12. które wywoływały sprzeciw ówczesnego Kościoła i działaczy katolickich. wskaż elementy zmieniającej się obyczajowości międzywojennej.. dlaczego Kościół uznawał lekcje wychowania fizycznego oraz koedukację za zagrożenie dla istniejącego ładu moralnego. 4. pracuje w Instytucie Historii PAN.. i wyjaśnij dlaczego. przedstaw mechanizm ewolucji zmian obyczajowych i społecznych w dwudziestoleciu międzywojennym.

Kronikami zaginionego Jadwiga Smosarska. Do sukcesu purymowy (1935). Loda Halama. ½ Kadr z filmu MANEWRY MIŁOSNE. Prawdziwym Stern). Mieczysława Ćwiklińska.W I E D Z I E Ć WIĘCEJ. była osadzona w