LICEUM

TECHNIKUM
zakres podstawowy
i rozszerzony

Zrozumieć tekst Język
w ćwic polski
zrozumieć człowieka zen
on iach

2
line
O erta
sklepf.w :
sip.pl

Język polski
Podręcznik
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

Autorzy podręcznika: Dariusz Chemperek, Adam Kalbarczyk, Dariusz Trześniowski

Podręcznik dopuszczony do użytku szkolnego przez ministra właściwego
do spraw oświaty i wychowania i wpisany do wykazu podręczników przeznaczonych
do kształcenia ogólnego do nauczania języka polskiego, na podstawie opinii rzeczoznawców:
dr Jadwigi Bednarek, dr. Wojciecha Kaliszewskiego, mgr Teresy Zawiszy-Chlebowskiej.

Zakres kształcenia: podstawowy i rozszerzony
Etap edukacyjny: IV
Typ szkoły: szkoły ponadgimnazjalne
Rok dopuszczenia: 2013

Numer ewidencyjny w wykazie (dla wersji tradycyjnej i elektronicznej podręcznika): 463/4/2013

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne sp. z o.o.
Warszawa 2013
Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-02-13861-4 (całość)
ISBN 978-83-02-13860-7 (część II)

Opracowanie merytoryczne i redakcyjne: Agnieszka Fedorowicz, Małgorzata Magenta-Siemiaszko (redaktor
koordynator, redaktor merytoryczny), Anna Rogowska (współpraca redakcyjna)
Redakcja językowa: Rozalia Słodczyk
Redakcja techniczna: Iwona Białkowska
Projekt okładki: Joanna Plakiewicz
Projekt graficzny i opracowanie graficzne: Katarzyna Trzeszczkowska
Fotoedycja: Natalia Marszałek
Skład i łamanie: Recontra Studio Graficzne

Zalecane wymagania systemowe i sprzętowe
Podręcznik elektroniczny w formacie PDF otwierany na komputerach PC i MAC wymaga zainstalowania
bezpłatnego programu Adobe Reader (http://get.adobe.com/reader/); otwierany na tabletach i telefonach
z systemem Apple iOS wymaga zainstalowania bezpłatnego programu iBooks (do pobrania ze sklepu App
Store); otwierany na tabletach i telefonach z systemem Android wymaga zainstalowania bezpłatnego
programu Adobe Reader (do pobrania z Google Play).
Pomoc techniczna: epomoc@wsip.com.pl
Materiały, do których masz dostęp, nie mogą być rozpowszechniane publicznie, nie mogą być przedmiotem
dalszego obrotu. Rozporządzanie ich opracowaniem wymaga uzyskania zgody.

Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
00-807 Warszawa, Aleje Jerozolimskie 96
Tel.: 22 576 25 00
Infolinia: 801 220 555
www.wsip.pl

Publikacja, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują.
Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie.
Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie
na użytek osobisty.
Szanujmy cudzą własność i prawo.
Więcej na www.legalnakultura.pl
Polska Izba Książki
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

SPIS TREŚCI 3

MODERNIZM

TABLICA CHRONOLOGICZNA – modernizm i dwudziestolecie międzywojenne ................. 10
1 Młoda Polska – początki modernizmu ................................................................................. 18
INFOGRAFIKA: Secesja .............................................................................................................. 22
2 Szczęście wielkiej energii... Filozofia modernizmu ................................................................ 24
• Friedrich Nietzsche Moralność panów i niewolników
3 Jedna śmierć w zamian za sto istnień... Credo rosyjskiego nihilisty ..................................... 29
• Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara
4 Po prostu zabiłem... Nowoczesna literacka psychologia zbrodni ........................................ 35
• Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara
5 Czymże byłabym bez Boga? Sonia Marmieładowa – grzesznica i święta ........................... 39
• Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara
6 Potencjalna nieskończoność dialogu... Poetyka powieści polifonicznej R ............................ 44
• Michaił Bachtin Powieść polifoniczna M
7 Co zostało nam, co wszystko wiemy... Dekadentyzm w poezji Młodej Polski ...................... 48
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer Koniec wieku XIX
• Stanisław Korab-Brzozowski O, przyjdź!
8 Krzywiłem ludzi prostych... Współczesne oblicza dekadentyzmu R ................................... 55
• Marcin Świetlicki Żegnanie
• Marcin Świetlicki Zły ptak
9 Lubię, kiedy kobieta omdlewa w objęciu... Poezja miłosna wczoraj i dziś ............................. 58
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer [Lubię, kiedy kobieta...]
• Anna Świrszczyńska Rozczarowana i szczęśliwa
10 Przejrzyste, zwiewne [...] błękitne zadumanie... Impresjonizm w malarstwie
i w poezji ............................................................................................................................. 63
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer W lesie
11. Nade wszystko muzyki! Muzyczność i nastrojowość poezji impresjonistycznej R ........... 68
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer Melodia mgieł nocnych
(Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym)
• Paul Verlaine Sztuka poetycka
12 Wynaturzone okazy gatunku ludzkiego... Obraz życia i pracy ludzi wykluczonych ............ 74
• Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
13. Miłe, wykwintne, przyjemne sale... i mieszkanie [...] puste jak psiarnia. Idea domu
i bezdomności ......................................................................................................................... 79
• Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
14. Słowo tajemnicze zawierające sens życia... Symbole wyborów moralnych bohaterów
powieści Żeromskiego ............................................................................................................ 83
• Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
15. Ten dług przeklęty... Sąd nad Tomaszem Judymem ............................................................. 88
• Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

4

16. Rachuj no się, z łaski swej, ze słowami! Agresja i przemoc w języku .............................. 90
• Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
17. Zatopion w szum, krzak dzikiej róży... Symbolizm w poezji młodopolskiej R .................. 94
• Jan Kasprowicz Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach
18. W ten letni tak piękny poranek... Brzydota w poezji i sztuce R ............................................ 99
• Charles Baudelaire Padlina
• Stanisław Grochowiak Czyści
19. O, korowody umarłych cieni... Symboliczna mowa wtajemniczonych R ......................... 104
• Charles Baudelaire Oddźwięki
• Wincenty Korab-Brzozowski Powinowactwo cieni i kwiatów o zmierzchu
• Konstanty Ildefons Gałczyński Prośba o wyspy szczęśliwe
20. O szyby deszcz dzwoni... Sposoby tworzenia nastroju w wierszu młodopolskim
i współczesnym ....................................................................................................................... 111
• Leopold Staff Deszcz jesienny
• Piotr Sommer Liść klonu
INFOGRAFIKA: Wyspiański – artysta wszechstronny ............................................................ 116
21. Chłop potęgą jest i basta... Obraz wsi polskiej w Weselu ...................................................... 118
22. Sen, muzyka, granie, bajka... Relacje między inteligencją a ludem w Weselu ................... 123
23. Co się komu w duszy gra... Wesele jako dramat symboliczny R ..................................... 128
24. Gdzie pan znalazł tak doskonałego scenarzystę? Ekranizacja Wesela ............................. 133
25. Pańskiego gniewu dzień. Ekspresjonizm w poezji i malarstwie R ............................... 136
• Jan Kasprowicz Dies irae
26. W bolesnej cichości ziemi... Między poetyckością a naturalizmem ..................................... 144
• Władysław S. Reymont Chłopi R
27. Te usta pełne i tak czerwone... Życie erotyczne Lipiec ................................................... 149
• Władysław S. Reymont Chłopi
28. Jak dwa psy wściekłe... Zło w Chłopach ................................................................................. 154
• Władysław S. Reymont Chłopi
29. Pan Jezus z każdego kąta słyszy... Religijność wsi w Chłopach .......................................... 160
• Władysław S. Reymont Chłopi
30. Kiej somsiad z somsiadem się zejdzie... Dialektyzacja w literaturze ............................... 165
• Władysław S. Reymont Chłopi
• Edward Redliński Konopielka
31. Zza świata szła noc, rozpacz i śmierć... Naturalizm w utworach
Stefana Żeromskiego R ........................................................................................................ 171
• Stefan Żeromski Rozdzióbią nas kruki, wrony...
32. Polski my naród... Różne ujęcia sprawy narodowej w XIX i XX wieku ............................ 176
• Maria Konopnicka Rota
• Orędzie biskupów polskich do ich niemieckich braci w Chrystusowym
urzędzie pasterskim
• Grzegorz Ciechowski Nie pytaj o Polskę
33. Wędrówką życie jest człowieka... Homo viator w nowoczesnej poezji R ........................... 183
• Arthur Rimbaud Moja Bohema
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
zrozumieć tekst – zrozumieć człowieka Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
| spis treści
Sz

SPIS TREŚCI 5

• Edward Stachura Wędrówką życie jest człowieka...
• Edward Stachura Piosenka nad piosenkami
34. Dola mojego pokolenia... Cyganeria krakowska i jej inspiracje M ...................................... 188
• Tadeusz Boy-Żeleński Baudelaire, poeta krakowski
35. Myśl o [...] powinowactwie z tym dzikim, namiętnym wrzaskiem
Joseph Conrad jako świadek epoki kolonialnej ................................................................. 192
• Joseph Conrad Jądro ciemności
36. Przed nami jest jądro ciemności... Etyka i polityka w opowiadaniu Conrada ..................... 197
• Joseph Conrad Jądro ciemności
37. Nawet dżungla chciała jego śmierci... Coppola czyta Conrada ........................................ 202
38. I pomyśleć [...], żem przeżył swoją największą miłość – dla kobiety, która mi się
nie podobała... Czytając Prousta R .................................................................................. 205
• Marcel Proust W poszukiwaniu straconego czasu
INFOGRAFIKA: Sztuka modernizmu ..................................................................................... 212
39. Młoda Polska jako czas przełomu – wędrówka przez symbole i motywy ....................... 214
MODERNIZM – POLECENIA NA KONIEC DZIAŁU ....................................................................... 217
MODERNIZM – WYPRACOWANIA KROK PO KROKU .................................................................. 218

DWUDZIESTOLECIE MIĘDZY WOJENNE
–   N U RT K L A SYC Z N Y

40 Dwudziestolecie międzywojenne – kryzys i schyłek nowoczesności .............................. 220
41 Zmierzch Zachodu. Historiozofia kryzysu nowoczesności ................................................ 226
• Oswald Spengler Zmierzch Zachodu
42. Kto odczaruje nas? Fascynacja miasteczkiem w twórczości Chagalla i Tuwima ......... 230
• Julian Tuwim Przy okrągłym stole
• Antoni Słonimski Elegia miasteczek żydowskich
43. Najistotniejszy, najzdrowszy, najtęższy obraz przedwiośnia... Inicjacje Cezarego Baryki ..... 236
• Stefan Żeromski Przedwiośnie
44. Krew płynęła [...] jako rzeka wieloramienna... Rewolucja i jej skutki ................................. 242
• Stefan Żeromski Przedwiośnie
• Stefan Żeromski Rewolucja w bibliotece M
45. Polsce trzeba na gwałt wielkiej idei! Projekty odrodzonego państwa w Przedwiośniu ......... 247
• Stefan Żeromski Przedwiośnie
46. Wszystko tu było na swoim miejscu... Żeromski wobec narodowych mitów...................... 252
• Stefan Żeromski Przedwiośnie
47. Jeszcze nie widział w swym życiu takiego zjawiska jak ten entuzjazm Polaków...
Powieść Żeromskiego w ekranizacji Bajona .................................................................. 257
48. O, cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa... Estetyzm w poezji R .................................. 261
• Leopold Staff Wysokie drzewa
• Marcin Świetlicki Prawda o drzewach
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

6

• Siergiej Jesienin [Porzuciłem mój dom rodzinny...]
• Leopold Staff [Daleko pójdę, z daleka wrócę...]
49. A wiosną – niechaj wiosnę, nie Polskę zobaczę... Poeci Skamandra wobec historii ........... 266
• Julian Tuwim Do krytyków
• Jan Lechoń Herostrates
INFOGRAFIKA: Poeci Skamandra .......................................................................................... 270
50. Trzeba kochać po majowemu... Kult życia w poezji Juliana Tuwima ................................. 272
• Julian Tuwim Przemiany
• Kazimierz Wierzyński [Tyś jest, jak dzień wiosenny...]
• Julian Tuwim Trudy majowe
51. Coraz mniej sukienek... Przemiany społeczne i obyczajowe w dwudziestoleciu
międzywojennym M ............................................................................................................. 277
• Piotr Osęka Bolszewizm zmysłów precz
52. Jak paryska Nike z Samotraki... Poetki dwudziestolecia międzywojennego
o miłości ................................................................................................................................. 282
• Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Miłość
• Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Nike
• Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Listy
• Maria Pawlikowska-Jasnorzewska La précieuse
• Kazimiera Iłłakowiczówna Błękitna chwila
• Halina Poświatowska Manekiny
53. Jest się takim, jak miejsce, w którym się jest... Dyskusja z determinizmem
w Granicy ............................................................................................................................... 288
• Zofia Nałkowska Granica
54 Jakaś granica, za którą nie wolno przejść... Problematyka moralna Granicy ...................... 292
• Zofia Nałkowska Granica
55 Sufit, który dla innych był podłogą... Problematyka społeczna w Granicy ........................ 296
• Zofia Nałkowska Granica
56 Kładka przez ową przepaść... Starość i śmierć w literaturze międzywojnia ..................... 300
• Maria Dąbrowska Noce i dnie
• Zofia Nałkowska Granica
• Anna Świrszczyńska Łzy
57 I stały się maliny narzędziem pieszczoty... Miłość w wierszach Leśmiana ......................... 306
• Bolesław Leśmian [W malinowym chruśniaku...]
• Bolesław Leśmian Dwoje ludzieńków
• Bolesław Leśmian Szczęście
58 I czuję twe pocałunki i coraz bardziej umieram... Śmierć w poezji Leśmiana.................... 311
• Bolesław Leśmian Rok nieistnienia
• Bolesław Leśmian [Po ciemku, po ciemku łkasz...]
59. Zabóstwiło się cudacznie... Poetyckie (i nie tylko) sposoby poszerzania języka ........... 314
• Bolesław Leśmian Ballada bezludna
• Bolesław Leśmian Topielec
60 Świat cały za mną zatrzaśnięty na wieki!!! Czas akcji i narracja w Cudzoziemce R ........ 319
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
zrozumieć tekst – zrozumieć człowieka Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
| spis treści
Sz

SPIS TREŚCI 7

61. Znużona królowa. Kształt powieści psychologicznej R ..................................................... 322
• Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka
62. Czy to zawsze tak z sercem?... Film psychologiczny na podstawie
psychologicznej powieści R ............................................................................................ 327
• Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka
63. Ani słowa, ani jednego ludzkiego słowa... Intencja i etykieta językowa ........................... 330
• Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka
64 Nie za mną, a przede mną życie... Dwie powieści o pamięci, nieszczęściu
i tęsknocie R .......................................................................................................................... 334
• Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka
• Stanisław Lem Solaris
65. Nie potrzeba nam innych światów... Fantazja i rzeczywistość
w konwencji science fiction R ........................................................................................ 338
• Stanisław Lem Solaris
66. Literackie kontynuacje w dwudziestoleciu – problemy i tematy ...................................... 341
DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE (NURT KLASYCZNY)
– POLECENIA NA KONIEC DZIAŁU ............................................................................................ 344
DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE (NURT KLASYCZNY)
– WYPRACOWANIA KROK PO KROKU ........................................................................................ 345

Więcej o tekstach i kontekstach. Lektury ............................................................................ 346
Indeks pojęć .......................................................................................................................... 348
Alfabetyczny spis tekstów zamieszczonych w podręczniku ............................................. 350
Źródła ilustracji ..................................................................................................................... 351

Treści zakresu
R rozszerzonego
Ocena, wartościowanie

Treści przygotowujące
Analiza porównawcza
do egzaminu maturalnego

Zagadnienia z nauki o języku Analiza dzieła sztuki

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

sklep.pl Sz .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Części te zostały podzielone na rozdziały tworzące osobne lekcje. 88-100 Inowroclaw. Treści zakresu rozszerzonego Numer kolejnej pozwalające przygotować się lekcji i temat do egzaminu maturalnego Pojęcia kluczowe.8 Jak korzystać z podręcznika Podręcznik składa się z części odpowiadających kolejnym epokom literackim. czyli na poziomie rozszerzonym definicje terminów niezbędnych do analizy tekstu lub dzieła sztuki Pytania i polecenia do danego tekstu. 701329. opracowane na wzór zadań maturalnych Odesłanie do elektronicznego zeszytu ćwiczeń na WSiPnet.wsip. Laubitza 9.pl Szkolnictwa AS .

czyli interesujące wiadomości pogłębiające wykład Przypisy objaśniające dawne wyrażenia i trudne fragmenty utworów (jeśli objaśnienie dotyczące rzeczy materialnej nie jest dla ciebie wystarczające. poszukaj ilustracji w internecie) ZBRODNIA I KARA Treści przygotowujące do egzaminu maturalnego XIX XX XXI 1865–1866 r.pl Sz . wartościowanie K Piotr Sommer Liść klonu Analiza porównawcza Analiza dzieła sztuki Konteksty współczesne Szkolnictwa AS . czyli ważne informacje na temat autora oraz utworu i jego cech ga gatunkowych Lekcja poświęcona ki analizie dzieła sztuki Wiedzieć więcej. Laubitza 9.. 9 Atrakcyjne infografiki przybliżające wybrane zagadnienia Autor i gatunek. 701329.. 88-100 Inowroclaw.wsip. sklep.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. Zagadnienia z nauki o języku Osie czasu ułatwiające zapamiętanie czasu powstania i opublikowania utworów literackich Ocena.

Warszawa Vincenta van Gogha (czytaj: fan hoha) 1891 – Ślepcy Maurice’a  1891 – debiuty poetyckie Maeterlincka (czytaj: morisa Kazimierza Przerwy-Tetmajera meterlęka). Oscara Wilde’a 1893 – Emancypantki antysemicka we Francji – przekształcenie Ligi 1892 – Mata Mua (Dawne Bolesława Prusa 1894–1917 – panowanie w Rosji Polskiej w Ligę Narodową. (czytaj: pola gogena) Władysława Podkowińskiego. 1896. 1903. do Stanów Zjednoczonych (czytaj: maskaniego). » Pozbawienie – Paul Fort zakłada Alfreda Dreyfusa dystynkcji w Paryżu Théâtre d’Art (czytaj: teatr dar).pl Sz . Portret reformy teatru w Europie. 701329. 22–23). i Jana Kasprowicza. Olgi Boznańskiej Walki o Wyzwolenie Klasy Stronnictwo Ludowe) – preludium Popołudnie 1895 – Opowiadania Robotniczej fauna Claude’a Debussy’ego Stefana Żeromskiego (czytaj: kloda debissiego) 1896 – Quo vadis 1895 – pierwszy pokaz filmowy Henryka Sienkiewicza. sklep. przeciw ingerencji mocarstw (czytaj: morisa rawela) – opera Manru Ignacego w wewnętrzne sprawy państwa – wersja fortepianowa Paderewskiego Szkolnictwa AS . Stanisława Witkiewicza 1899–1901 – powstanie – Pawana na śmierć 1900 – Ludzie bezdomni bokserów w Chinach infantki Maurice’a Ravela Stefana Żeromskiego. początek niej przez Wielką Brytanię i do Brazylii weryzmu (naturalizmu) w operze. szewski redaktorem „Życia” – Ubu król Alfreda Jarry’ego krakowskiego. braci Lumière (czytaj: limier) – pierwsze na ziemiach 1895 – Wehikuł czasu Herberta polskich pokazy kinematografu George’a Wellsa – popularność 1897 – Błędne koło Jacka literatury science fiction Malczewskiego 1896 – pierwsze nowożytne 1898 – Stanisław Przyby- igrzyska olimpijskie w Atenach. 1897 – wybuch „gorączki złota” bieg maratoński nia Secesja przez wiedeńskich – Warszawianka na Alasce (kupionej przez USA twórców (patrz: s. 1897 – założenie stowarzysze. kampania (PPS). Laubitza 9. czasy) Paula Gauguina 1894 – Szał uniesień ostatniego cara Mikołaja II – powstanie Socjaldemo. emigracja ludności polskiej wieśniacza Pietra Mascagniego cję i Afryki Środkowo-Wschod. a Francją w Afryce (o Faszodę 1899 – Zmartwychwstanie – Sztuka i krytyka u nas nad Nilem) Lwa Tołstoja. kracji Królestwa Polskiego 1893 – Krzyk Edvarda Muncha – Dziewczynka 1895 – Włodzimierz 1895 – założenie Stronnictwa 1894 – Księga dżungli z chryzantemami Lenin zakłada Związek Ludowego (od 1903: Polskie Rudyarda Kiplinga. Jana Kasprowicza. – Głód Knuta Hamsuna.10 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE po 1890 – proces zajmowania po 1890 – wzmożona 1890 – opera Rycerskość Afryki Zachodniej przez Fran.wsip. 88-100 Inowroclaw. Leona Wyczółkowskiego -Lautreca (czytaj: mulę ruż la 1893 – uchwalenie programu guli ąriego de tuluz lotreka) 1894 – początek afery Polskiej Partii Socjalistycznej 1891 – Portret Doriana Graya Alfreda Dreyfusa.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. – Moulin Rouge – La – Rybacy brodzący Goulue Henriego de Toulouse. początek wielkiej oficerskich ½ Jacek Malczewski. ½ Pierwsze nowożytne (czytaj: żariego) – Krzak dzikiej róży igrzyska olimpijskie. – Droga z cyprysami Muzeum Narodowe. Jana Kasprowicza. Stanisława Wyspiańskiego od Rosji w 1867) 1897 – założenie Stronnictwa – Konstanty Stanisławski 1899 – Confiteor (czytaj: 1898 – konflikt kolonialny Narodowo-Demokratycznego zakłada Moskiewski Teatr konfiteor) Stanisława między Wielką Brytanią Artystyczny (MCHAT) Przybyszewskiego.

1906 – poemat symfoniczny nia trójporozumienia (ententy. lalik) prezentuje wyroby – Ginącemu światu jubilerskie w stylu art nouveau Jana Kasprowicza. Lenina) i mienszewików – Lord Jim Josepha Conra- da (czytaj: dżozefa konrada). Lorda Jima – Pocałunek Constantina Josepha Conrada. carskie stanu wojennego Straussa (czytaj: risiarda 1907 – Moralność pani – tzw.wsip. początek 1903 – Dziwny ogród psychoanalizy. – Zew krwi Jacka Londona Odwieczne pieśni Mieczysława czytaj: antanty) między Fran.pl Sz . – Panny z Awinionu Pabla ¼ Strona tytułowa Picassa. 1902 – Jądro ciemności Stanisława Reymonta (całość) 1904–1905 – wojna rosyjsko. (czytaj: fridrisia niczego) – Chłopi Władysława kolei transsyberyjskiej 1905. Dulskiej Gabrieli Zapolskiej. – Pragmatyzm Williama – powstanie Unii Jamesa J (czytaj: dżejmsa). w zaborze pruskim (strajk niego (czytaj: toska dżakoma Henryka Sienkiewicza szewików (pod przywództwem szkolny) pucziniego). Wielką Brytanią i Rosją Bojowej PPS. MODERNIZM I DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE 11 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE 1903 – rozłam w Socjaldemo. strajki szkolne. sklep. – V symfonia Gustava Stanisława Wyspiańskiego. 1905 – Macierzyństwo -japońska. 88-100 Inowroclaw. 701329. bitwy pod Mukde. meteoryt na Syberii niszczy – Morze Claude’a  – Krajobraz zimowy tajgę na obszarze 2–3 tys. cją.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Warszawa) północny. wybuch tunguski: w Królestwie Polskim sztrausa). 11907 – Ewolucja twórcza Hen- – zajęcie Tybetu rie r go (czytaj: ąriego) Bergsona. towarzystwa Polska Sztuka – Trzy siostry Stosowana Antoniego Czechowa 1901 – Objaśnianie marzeń sennych Zygmunta Freuda (czytaj: frojda). Pani Aleksandra Błoka – utworzenie grupy 1908 – Austro-Węgry anektują – ogłoszenie przez władze 1905 – Salome Richarda Młoda Polska w muzyce Bośnię i Hercegowinę. 1900 Brâncuşi’a B (czytaj: bronkusza) Szkolnictwa AS . i starcia z policją carską (Francja). Leopolda Staffa. km2 Debussy’ego D z rzeką Juliana Fałata 1909 – Robert Peary (czytaj: 1906 1 – Matka Maksyma (fragment obrazu poniżej. przez Chiny. 1900 – Krzyżacy kratycznej Partii Rosji – na bol. 1905–1907 – rewolucja 1903 – pierwsze wręczenie Zielony Balonik w Krakowie. peri) zdobywa biegun Gorkiego G Muzeum Narodowe. 1904 – zakończenie budowy Demonstracja uliczna. Józefa Mehoffera – Wola mocy 1904 – Szkice tragikomiczne Friedricha Nietzschego Witolda Wojtkiewicza. – pierwsze wręczenie – powstanie w Krakowie Nagród Nobla. uaktywnienie Organizacji 1904 – Wiersze o Przepięknej Karłowicza. (głównie w Warszawie i Łodzi). ½ Władysław Skoczylas. Muzeum Narodowe. 1901 – Wesele Stanisława – René Lalique (czytaj: Wyspiańskiego. – rewolucja 1905 roku w Królestwie Polskim: strajk nagrody Goncourtów (czytaj: – literacka Nagroda Nobla w Rosji powszechny. Warszawa Josepha Conrada. nem i Cuszimą (zwycięstwo Mahlera (czytaj: malera) – założenie kabaretu Japonii). gąkurtów) za najwybitniejsze dla Henryka Sienkiewicza manifestacje robotnicze osiągnięcie prozatorskie roku za całokształt twórczości 1907 – zakończenie formowa. Laubitza 9. P początek kubizmu. 1901 – strajk dzieci we Wrześni 1900 – Tosca Giacoma Pucci. Południowej Afryki – Chłopcy z Placu Broni Ferenca F Molnára. (czytaj: nuwo) na Wystawie – Sny o potędze Światowej w Paryżu.

½ Roald Amundsen – Elektra Richarda Straussaa i uczestnicy wyprawy 1910 – Muzyka Henriego na biegunie południowym Matisse’a.12 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE 1910 – odsłonięcie w Krakowie 1908 – Ania z Zielonego Wzgó. André Gide’a (czytaj: ądre żida). ¾ Wojciech Kossak. wojna VIII – wkroczenie – Narzeczona wiatru pozycyjna na froncie włosko. futuryzm w malarstwie w Sarajewie austriackiego Polskiego. pod Rokitną i Rarańczą. Wojska Polskiego. 1914 – zakończenie budowy 1914. – Manifest futurystyczny Filippa Tomasa Marinettiego. Bolesława Leśmiana VI – zastrzelenie go z Krakowa do Królestwa go). 88-100 Inowroclaw. 701329. Stanisława Brzozowskiego dłuta Antoniego Wiwulskiego – Pocałunek Gustava (ilustracja poniżej) – wielka Klimta manifestacja patriotyczna 1909 – Tajemniczy ogród Polaków z trzech zaborów Frances Hodgson Burnett. 1914 – Lochy Watykanu 1915. Wielka Brytania zajmuje turecki Cypr 1915. 1912–1913 – I i II wojna je Tymczasowa Komisja dzieło z teorii dramatu i teatru. czają się do ententy. Niemców do Warszawy. – Martin Eden Jacka Londona. Marcela Prousta – pierwszy tom Malczewskiego (obraz poniżej) Ferdynanda przez serbskiego powstanie Legionów Polskich cyklu „W poszukiwaniu straco- nacjonalistę – wybuch I wojny u boku Austro-Węgier nego czasu” (całość w 1927). 1910 – Legenda Młodej Polski pomnika Grunwaldzkiego rza Lucy Maud Montgomery. tworzenie Polskiej 1913 – W stronę Swanna 1914 – Polonia Jacka arcyksięcia Franciszka Organizacji Wojskowej. VI–X – walki legionistów. 1911 – O sztuce teatru – zatonięcie Titanica 1912 – w Wiedniu powsta.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Boccioniego (czytaj: boczonie. XI – ententa wypowiada wojnę Turcji.in. 1912 – Wierna rzeka bałkańska Skonfederowanych Stronnictw – Ja i miasteczko Stefana Żeromskiego Niepodległościowych Marca Chagalla. IX – zajęcie Wilna kokoszki) przez Niemców Szkolnictwa AS . Muzeum VIII – bitwa niemiecko. Laubitza 9. IV – Włochy przyłą. sklep. m. VIII – wymarsz oddziałów – Stany duszy Umberta – Sad rozstajny Kanału Panamskiego strzeleckich Józefa Piłsudskie. Edwarda Gordona Craiga. Szarża Igora Strawińskiego ka na Francję. Oscara Kokoschki (czytaj: -austriackim. – balet Święto wiosny VIII–IX ofensywa niemiec. pod Rokitną. wojna pozycyjna na froncie zachodnim. światowej. 1911 – Roald Amundsen – pierwsza akwarela zdobywa biegun południowy abstrakcyjna Wassilego 1911–1912 – Włochy opanowują Kandinskiego. IX – pierwsza bitwa nad Marną – Francja powstrzymuje ofensywę niemiecką.pl Sz . zajęcie Belgii. Warszawa -rosyjska pod Tannebergiem. VIII–XII – zajęcie Galicji (bez Krakowa) przez Rosję. 1934. (portret powyżej). początek futuryzmu w poezji i malarstwie.wsip. początek tureckie terytoria w Afryce abstrakcjonizmu Północnej (późniejszą Libię).

VII – ofensywa niemiecka 1916. na froncie zachodnim. Davida Warka Griffitha.wsip. centralne gwarantują powsta- zwycięstwo Francuzów nie Królestwa Polskiego. Ludomira Różyckiego centralnych (Niemiec i Austro. reż. XII – zajęcie Rumunii przez namiastka rządu polskiego. (po obu stronach poległo 700 6 XII – utworzenie Uczta. polsko-ukraińskie o Lwów czenie I wojny światowej i Galicję Wschodnią Szkolnictwa 1 W Rosji do 1918 r. tys. życie. ¼ Leon Chwistek. Belgia). rozbiorowych. Charlie Austro-Węgier Karola I. Chaplin.Inowroclaw. Litwy. Juliana Tuwima. Józef Londzin).in. ¼ Pieskie Niemiec Wilhelma II i cesarza Kraków (Wincenty Witos). X–XI – tworzenie różnych głości Czechosłowacji. 701329. I – orędzie prezydenta reż. III – rewolucja lutowa1 składa Polakom obietnicę ogólnego Ferdinanda de w Rosji. 1918 – Kaligramy Guillaume’a Pod Pikadorem w Warszawie w Brześciu z państwami VIII – dekret Rady Komi. IV – druga bitwa pod Ypres (czytaj: ipr. nie- rozstrzygnięta. sarzy Ludowych o anulowaniu apolinera) VII – ofensywa francuska przez Rosję Radziecką traktatów nad Marną. Piłsudskiego w Magdeburgu.Zasadnicza juliański. Laubitza 9. Warszawa wojska państw centralnych 25 XII – car Mikołaj II 1916 – Kurs językoznawstwa 1917. Lublin (Ignacy Daszyński). 1918 11 XI – zawieszenie broni 1918. ośrodków władzy polskiej: XI – abdykacja cesarza Cieszyn (ks. Polskiego przez Romana Oswalda Spenglera (tom I). Stanisław Rady Komisarzy Ludowych. Apollinaire’a (czytaj: gijoma centralnymi. Dmowskiego. Władysław XII – Finlandia niepodle. 1918. pod Kostiuchnówką. VII – walki Legionów 1915 – Narodziny narodu 1916 – Księga ubogich na ziemie Królestwa Polskiego. sklep. – proklamacja niepodle. Estonii. oślepieni gazem go. nikowa w Rosji. – zamordowanie rodziny X–XI – „błękitna armia” carskiej przez bolszewików. w reż. zakoń. Lenin na czele ryżu Komitetu Narodowego – Zmierzch Zachodu Tytus Czyżewski. Zygmunta Freuda. Pronaszkowie. odzyskanie Lwowa przez pod Ypres Austro-Węgry. o stworzeniu państwa Włodzimierza Majakowskiego skamandrytów w kabarecie Rosję Radziecką pokoju polskiego. VII – walki na froncie zachodnim. abdykacja cara utworzenia zjednoczonej Saussure’a (czytaj: sosira) Mikołaja II. opóźniony Szkola Zawodowa Halina Peta. żołnierzy). Hallera) 1918 – Pieskie życie. X – Bułgaria przystępuje XI–XII – sprawa polska – wystawa światowa – opera Eros i Psyche do wojny po stronie państw elementem przetargowym w San Francisco. 88-100 o kilka dni w stosunku do kalendarza gregoriańskiego. Łotwy. II–VI – bitwa o Verdun. Charlie Chaplin. użycie gazów bojowych przez Niemców. obowiązywał kalendarzAS . VIII – utworzenie w Pa. XI–1919. 1918 – Czyhanie na Boga niepodległości Ukrainy. formowanie – Akt Amadea Modiglianiego Skoczylas) głym państwem we Francji armii polskiej 1918. I–III – proklamowanie („błękitna armia” gen. Tymczasowej Rady Stanu – Muzeum Narodowe. mocarstw rozbiorowych: – Czarny kwadrat na bia- -Węgier) w akcie 5 listopada państwa łym tle Kazimierza Malewicza 1916. V – bitwa pod Gorlicami: Brytyjscy żołnierze przełamanie frontu rosyjskie. Polski w unii z Rosją – wydanie pośmiertne IV – przystąpienie Stanów 1917. Leon Chwistek. Ekspresjonistów Polskich przeciw Niemcom. MODERNIZM I DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE 13 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE EUROPA I ŚWIAT ZIEMIE POLSKIE 1915. 1925. – Oda do rewolucji – pierwsze wystąpienie III – podpisanie przez m. – Wstęp do psychoanalizy w Krakowie (Zbigniew i Andrzej 7 XI – rewolucja paździer. Ignacy Witkiewicz. Jana Kasprowicza. USA Woodrowa Wilsona.pl Sz . VI – kryzys przysięgowy: 1917 – Smuga cienia 1917 – pierwsza Wystawa Zjednoczonych do wojny uwięzienie przez Niemców Josepha Conrada.

Lucjana Żeli- gowskiego. Thomasa Stearnsa Eliota -bolszewicką Szkolnictwa AS . 1922 – Ulisses Jamesa Joyce’a. powstanie śląskie – Karmazynowy poemat Niemieckiej Partii błękitem. (Narodowosocjalistycznej (Kompozycja z czerwienią.pl Sz . – Oktostychy ententy a Niemcami. traktat – Ziemia jałowa w Rydze kończy wojnę polsko. Polesia.  1921 – proklamacja 1921 – zawarcie polsko-francu. w Wersalu między państwami polskiej w wojnie polsko. X – opanowanie Wileńsz- czyzny przez gen. VII – plebiscyt na Warmii i Mazurach rozstrzygnięty na korzyść Niemiec. V – zajęcie Kijowa Jana Lechonia. – założenie miesięcznika – początki działalności VI–VIII – kontrofensywa „Skamander” Mahatmy Gandhiego w celu Armii Czerwonej. – Wiosna i wino – traktat pokojowy przemysłowego – Bauhaus IV–XI – ofensywa armii Kazimierza Wierzyńskiego. niepodległości Irlandii skiego sojuszu obronnego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. II – powstanie wielkopolskie. 1918. 10 XI – przybycie Piłsudskiego do Warszawy po uwolnieniu z Magdeburga. 88-100 Inowroclaw. dojście wojsk pokojowego wyzwolenia Indii sowieckich do linii spod okupacji brytyjskiej Lwów–Zamość–Toruń. Fernanda Légera © ADAGP. ½ Józef Piłsudski w 1918 r. 1921. VIII – drugie powstanie śląskie. wyzwolenie Wielkopolski spod okupacji ½ Znak Bauhausu niemieckiej 1919 – Ścieżki polne Leopolda 1919 – powstanie komuni. styczne w Berlinie. 701329. w Weimarze szkołę wzornictwa ustawodawczego. 20–26 IX – bitwa nad Niemnem. Litwa zrywa stosunki dyplomatyczne z Polską. Podola. 12–16 VIII – bitwa pod Warszawą – powstrzymanie „czerwonego marszu” wojsk bolszewickich.wsip. czernią i żółcieniem) 1920. akg-images/BE&W tucji (tzw. 1920 – Łąka 1920 – utworzenie NSDAP 1920 – Kompozycja C VIII – pierwsze Bolesława Leśmiana. ½ Mahatma Gandhi – rozejm w wojnie polsko- -bolszewickiej ½ Fernand Léger.14 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT POLSKA EUROPA I ŚWIAT POLSKA 1918. Wołynia. XII–1919. marcowej). Pieta Mondriana przez wojska polskie. sklep. Robotniczej). zajęcie Wolnym Miastem. 11 XI – objęcie przez Piłsudskiego władzy nad wojskiem – symboliczna data powstania niepodległej Polski. 1919 – Walter Gropius zakłada 1919. fot. 1921 – Trzy kobiety Trzy kobiety. III – uchwalenie konsty. Paris 2013. I – wybory do sejmu Staffa (portret powyżej). -bolszewickiej (rozpoczętej Jarosława Iwaszkiewicza – ogłoszenie Gdańska w styczniu 1919). Laubitza 9.

b zastosowanie i polskich l malarzy kolorystów gamy dwunastotonowej (później zwanych kapistami) – m. wawelskie Xawerego belgijskiej i francuskiej – reforma rolna – Proces Franza Kafki. Thomasa Manna. Charlie Chaplin 1926 – Meksyk państwem 1926 – przewrót majowy 1926 – Kubuś Puchatek 1926 – otwarcie pierwszej ateistycznym. Karola Szymanowskiego. z Wielką go: opanowanie hiperinflacji. 88-100 Inowroclaw. Nouveau Le Corbusiera. na Górnym Śląsku -Jasnorzewskiej. – dojście do władzy X – przyznanie Polsce – Niebieskie migdały Benita Mussoliniego 29% obszaru plebiscytowego Marii Mar Pawlikowskiej- we Włoszech. Świętej Anny. katolików ograniczenie wolności prasy. Jan Cybis i Józef Czapski 1924 – śmierć Lenina. kryzys w USA nego Centrolewu przez partie – Na Zachodzie bez symfonii organowych i w Europie do ok. 1934 r. -Jasn – początki modernizacji 1922. Witkiewicza.pl Sz . w Warszawie pomnika prezydentem Polski. ok. V–VII – trzecie powstanie 921–1923 – Przygody dobrego 1921–1923 generalnym Wszechrosyjskiej śląskie. 1927 – Pejzaż Joana Miró – odsłonięcie – Ignacy Mościcki (czytaj: żuana miro). XII – udany zamach – Tadeusz Peiper i reformowania Turcji przez na Gabriela Narutowicza zakłada zakła pismo „Zwrotnica” Mustafę Kemala. prześladowania Piłsudskiego. 1925 – konkordat między 1925 – pawilon l’Esprit 1925–1929 – cykl Głowy uznanie przez Niemcy granicy Polską a Watykanem. Stan 1923 – uznanie ZSRR 923 –  Pięć utworów fortepiano- 1923 – utworzenie Komitetu przez Polskę wych Arnolda Schönbergaa (czy. – Przedwiośnie pawilon l’Esprit Stefana Żeromskiego. 1925 Władysława Broniewskiego.) Stanisława I. – Mieczysław Grydzewski zakłada tygodnik „Wiadomości ¼ Le Corbusier Literackie” (czytaj: korbuzje). francuska w Syrii reż. 1923 – Wstęp do teorii – Stanisław Wojciechow. Laubitza 9. 1929–1931 – Dziewięć nowojorskiej.in. Paryskiego zrzeszającego Pary taj: szynberga). – Manifest surrealizmu – literacka Nagroda Nobla Brytanią i Francją wprowadzenie złotego André (czytaj: ądre) Bretona dla Władysława S. zwanego – pierwszego prezydenta Atatürkiem Polski. Alana Alexandra Milne’a  w Polsce rozgłośni radiowej. 1924 – reforma monetarna 1924 – Czarodziejska góra 1924 – opera Król Roger ZSRR nawiązuje stosunki ministra Władysława Grabskie. Nouveau (czytaj: – debiuty poetyckie lespri nuwo). MODERNIZM I DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE 15 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT POLSKA EUROPA I ŚWIAT POLSKA 1922 – Józef Stalin sekretarzem 1921. dyktatorem Wojciech wojaka Szwejka 1922 – odsłonięcie w Wilnie Komunistycznej Partii Korfanty. dyplomatyczne m. Alana Croslanda – Wacława Szymanowskiego Wielkiej Polski pierwszy film dźwiękowy 1927 – Kamień 1927 – interwencja brytyjska 1927 – powstanie Bezpartyjne. lewicy i centrowe zmian Ericha Marii Remarque’a Feliksa Nowowiejskiego Szkolnictwa AS . rządy sanacji. (czytaj: le żur żorża braka).in.wsip. Czystej Formy w teatrze Czys ski prezydentem (do 1926 r. 701329. – Śpiewak jazzbandu Fryderyka Chopina dłuta – utworzenie Obozu w reż. Reymonta za Chłopów. (czytaj: czytaj: haszka) dłuta Zbigniewa Pronaszki. Juliana Przybosia 1925 – konferencja w Locarno. Jerzego Lieberta. sklep. Dunikowskiego 1925–1926 – interwencja (w ograniczonym wymiarze) – Gorączka złota. bitwa o Górę Jaroslava aroslava Haška pomnika pom Adama Mickiewicza (bolszewików).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Józefa Czechowicza w Chinach go Bloku Współpracy z Rządem 1929 – Martwa natura: 1929 – Dzieci z turoniem „Le Jour” Georges’a Braque’a Tadeusza Makowskiego 1929 – krach na giełdzie 1929 – utworzenie opozycyj. faszyzacja kraju.

X–1932. sztuki nowoczesnej w Muzeum oskarżonych o zamach stanu – Nocny lot Antoine’a de Sztuki w Łodzi (z inicjatywy Saint-Exupéry’ego Władysława Strzemińskiego). w ZSRR.16 Najważniejsze wydarzenia Najważniejsze wydarzenia historyczne i polityczne z dziejów kultury EUROPA I ŚWIAT POLSKA EUROPA I ŚWIAT POLSKA 1931 – agresja Japonii 1931. – śmierć Józefa Piłsudskiego – Cudzoziemka 1936 – z inicjatywy ministra Marii Kuncewiczowej Eugeniusza Kwiatkowskiego powstaje Centralny Okręg Przemysłowy (COP) 1936 – Przeminęło z wiatrem z siedzibą w Lublinie Margaret Mitchell 1937 – encykliki Piusa XI potę. 1934 – podpisanie deklaracji 1934 – sformułowanie zasad – powstanie Polskiej utworzenie Gestapo. I – proces brzeski 1931 – Trwałość pamięci 1931 – pierwsza galeria na Mandżurię (prowincję Chin) przywódców Centrolewu Salvadora Dalego. delegalizacja partii między Polską a Niemcami. Zofii Nałkowskiej. Laubitza 9. obozu o niestosowaniu przemocy realizmu socjalistycznego Akademii Literatury w Dachau. Jeana-Paula Sartre’a – Ferdydurke Niemcy czeskich Sudetów – zajęcie Zaolzia 1939 – Matka Courage (czytaj: Witolda Gombrowicza. Władysława Strzemińskiego.pl Sz . w razie agresji Niemiec plakat wojenny. budowa na dwie strefy wpływów eksterytorialnej autostrady z Niemiec do Prus Wschodnich 1939. Henry’ego – balet Harnasie Karola w wyborach parlamentarnych. posłaniuu JJana Cybisa III Rzeszą a ZSRR. na Bałtyku Brunona Schulza. 20 mln ludzi Aldousa Huxleya  1933 – nawiązanie stosunków 1933 – otwarcie magistrali 1933 – Dola człowiecza André 1933 – Poemat o czasie dyplomatycznych między USA kolejowej Śląsk–Gdynia. – Nowy wspaniały świat zmarło ok. proklamowanie III Rzeszy. 1934 – Szewcy Stanisława politycznych poza NSDAP – utworzenie obozu dla – Dola człowiecza I. Gdynia największym portem – Sklepy cynamonowe – Hitler kanclerzem. Pogrzeb Józefa Piłsudskiego – Stefan Starzyński w Krakowie prezydentem Warszawy. Malraux (czytaj: ądre malro) zastygłym Czesława Miłosza. tajny protokół – żądania niemieckie o podziale Europy Wschodniej wobec Polski: m. 1932 – zwycięstwo NSDAP 1932 – zawarcie paktu 1932 – Szpital im. modernizacja stolicy 1935 – uchwalenie nowej 1935 – Granica konstytucji (tzw. IV – Niemcy wypowiada- Podpisanie paktu ją pakt o nieagresji. 88-100 Inowroclaw. aneksja przez dyplomatycznych z Litwą. kwietniowej). Szymanowskiego – Irak niepodległym a ZSRR – Kłębowisko żmij François 1931–1934 – Noce i dnie państwem.wsip. Ribbentrop–Mołotow V – minister Józef Beck odrzuca żądania niemieckie. Marii Dąbrowskiej – wielki głód na Ukrainie. 1937 – powstanie Obozu 1937 – Guernica (czytaj: 1937 – zbiór Utwory poetyckie piające nazizm i komunizm Zjednoczenia Narodowego gernika) Pabla Picassa Konstantego Ildefonsa 1938 – przyłączenie Austrii 1938 – nawiązanie stosunków 1938 – Mdłości Gałczyńskiego. 701329. oryginał powstał po 1939 Szkolnictwa AS . a Rosją. o nieagresji między Polską Forda Fridy Kahlo (czytaj: kalo). VIII – układ polsko-bry- tyjski o pomocy wzajemnej » Marek Żuławski. do Niemiec. przeciwników politycznych René Magritte’a – Kompozycja unistyczna w Berezie Kartuskiej.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Witkiewicza. sklep. 1939 – pakt Ribbentrop– przez Polskę po wkroczeniu kuraż) Bertolda Brechta – Akt na zielonym Mołotow o nieagresji między Niemców do Czechosłowacji. Mauriaca (czytaj: frąsła moriaka).in.

MODERNIZM 17 ½ STANISŁAW WYSPIAŃSKI.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep. 88-100 Inowroclaw. Fundacja Raczyńskich przy Muzeum Narodowym w Poznaniu Modernizm Szkolnictwa AS . 1898.pl Sz .wsip. PORTRET JÓZEFA MEHOFFERA. Laubitza 9. 701329.

Datą jest również neoromantyzm. ur. Opisuje on te kończącą epokę jest rok odzyskania przez zjawiska w obrębie epoki. 701329. ur. XIX w. że coraz w  latach 60. wychowawcy i  przewodnika zbiorowości skim czasopiśmie „Życie”. indywidualne rozstrzygnięcia. takich jak CZAS TRWANIA Młoda Skandynawia. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. głosu doszło jednak nowe. które stanowią Polskę niepodległości – 1918. NAZWY EPOKI bezpośrednią kontynuację romantyzmu. aż po sław Przybyszewski. Nazwę Młoda Polska spopularyzował krytyk przede wszystkim – powrót do problematy- literacki Artur Górski w tytule cyklu arty. przełom antypozytywistyczny. MODERNIZM Europa XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI Młoda Polska 1890 r. go ani nie ukazało się żadne przełomowe Epokę Młodej Polski określa się również dzieło literackie. ki narodowej oraz konstrukcji artysty jako kułów drukowanych w 1898 r. ur. 1864. sami twórcy w tamtym choć nie wydarzyło się wówczas nic ważne- czasie chętnie się nim posługiwali. Szkolnictwa AS . mierz Przerwa-Tetmajer. sklep. W  wąskim rozu. Za artystycz- drugą połowę wieku XX. do pierwszej wojny światowej w 1914 r.pl Sz . ur.). Kazi- niem tego terminu i jako modernizm ro. Stani- zumiemy okres od końca XIX w. Laubitza 9.18 Młoda Polska 1 – początki modernizmu Schyłek XIX w. urodzone epoki. Młoda Francja.: Jan Kasprowicz. częściej posługujemy się szerokim znacze. 1868. 1918 r. Stefan Żeromski.wsip. W całej Europie nastąpiło załamanie jednoznacznego.  1860. Trzeba jednak podkreślić. Stefan Żeromski). w latach 30. przyniósł tzw. poszukiwania. Czas wyjątkowo długiej stabilizacji politycznej (od wojny niemiecko-francuskiej w 1870 r. opartego na nauce obrazu świata i człowieka: miejsce pewników zajęły wątpliwości. nawiązywało do analogicznych zjawisk w  życiu kulturalnym Europy. XIX w. 1865. w krakow. ny manifest nowej literatury uznać należy Pojęciem określającym okres Młodej Polski drugi tom Poezji Tetmajera z 1894 r. W okolicach tej daty do mianem modernizmu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Młoda Za początek Młodej Polski (i modernizmu Belgia (podobne nazwy pojawiały się już w wąskim sensie) przyjmuje się rok 1890. U nas zwykliśmy ten okres nazywać Młodą Polską. Określenie to (Stanisław Wyspiański.) sprzyjał rozwojowi kultury i sztuki. świadome swej mieniu słowo to jest synonimem nazwy odrębności pokolenie literackie.

Należałoby czeniu. jako wczesna faza szeroko twe. w  centralnych instytucjach wiedeńskich nia we Francji dwu głośnych tekstów lite. była czasem ścią.wsip. Jeden z czołowych przedsta- do Paryża. sce – po upadku komunizmu. szkoły. tyle jest prawd. wicieli Młodej Polski.. Łódź. a żad- rytm życia całego kontynentu. Moderniści uważali.. biblioteki i towarzystwa naukowe. że istnieje wiele dróg poznania. pieniu na tron cara Mikołaja II (1894 r. że religia jest dziełem wyłącznie KRYZYS prawdy religii etyki estetyki człowieka języka Szkolnictwa AS . XX w. Korzystano (patrz: schemat). Okres ten do- wszystkie narody Europy.pl Sz .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Lwów) i  infrastruktury przemy. poeta i dramaturg Sta- Okres ten zyskał nazwę belle époque (franc. z  rozwiniętej sieci kolei i  podróżowano • Kryzys prawdy.: zelżała cenzura. brze charakteryzuje określenie Friedricha ła się na masową skalę i pojawiły się pierwsze Nietzschego (patrz: lekcja 2. ile osób poznających. MODERNIZM 19 Z kolei za początek modernizmu europej. czytaj: bel epok – piękna epoka). a polscy politycy piastowali ważne urzędy skiego przyjmuje się rok 1857 – datę wyda. Młoda Polska. a także wydawano po TŁO SPOŁECZNE I POLITYCZNE polsku prasę i książki. W połowie XIX w. zaczęto nawet mówić o  europejskiej kryzysu wartości leżących u podstaw dotych- tożsamości. sprzyjają- cych rozwojowi sztuki i swobodnej wymianie CHARAKTERYSTYKA EPOKI myśli.) Natomiast czas wyczerpania modernizmu i  znacznie pogłębiły się po rewolucji (w szerokim sensie) nastąpił w Europie po z 1905 r. w  której odnaleźć się mogły czasowego porządku świata.) to czas politycznej stabilizacji w Eu. Londynu czy miast włoskich. • Kryzys religii. ściowaniu wszystkich wartości”. ropie i gospodarczej koniunktury. 701329. (do analfabetyzmu wśród Polaków w Wielkopol- 1914 r. pruskim prężnie działały polskie organiza- cje i stowarzyszenia. przestaliśmy wierzyć w praw- bardzo popularna. Nastąpił na z nich nie gwarantuje niepodważalności gwałtowny rozwój miast (Warszawa. że Poznań. zyskiwanej wiedzy. sce spadł niemal do zera. rozumianego modernizmu. 88-100 Inowroclaw. Przekraczanie granic państw było ła. kontynent stawał się kulturalną jedno. W rezultacie procent Schyłek XIX i  początkowe lata XX w. Laubitza 9. nisław Przybyszewski (1868–1927) pisał: „My. o względności i subiektywizmie prawdy. Ziemie polskie pod zaborem au. Zaczęto wówczas wyrażać przekonanie Sytuacja ziem polskich stanowiła potwier. zakładano polskie fali rewolt studenckich w 1968 r. Turystyka rozwija. sklep.) o „przewarto- przewodniki w dzisiejszym tego słowa zna. –  bywali ministrami i  nawet premierami rackich: Pani Bovary Gustave’a Flauberta rządu Austro-Węgier. dę”. się myśl. która stała się późno urodzeni. słowej. a w Pol. Polityczne przemiany (czytaj: giustawa floberta) oraz Kwiatów zła w zaborze rosyjskim miały miejsce po wstą- Charles’a Baudelaire’a (czytaj: szarla bodlera). Wska- dzenie ogólnych tendencji wyznaczających zywano. nazywane wówczas z  niemiecka wskazać istotne elementy tego kryzysu baedekerami (czytaj: bedekerami). pojawiła striackim utrwaliły swoją autonomię. a więc na Mimo działań germanizacyjnych w zaborze początku lat 90.

trolą rozumu i  którego odkrywanie bywa bodny. Modernizm oznaczał su. Wyzwolony erotyzm przestał określenia myśli i uczuć. Popularność skonałości. ski dramaturg Maurice Maeterlinck (czytaj: ne w buddyzmie i hinduizmie. zależna od podmio. Moderniści zaś listyczna pokazywała moralną obłudę miesz. człowiek poszuki. zatem literatura dy rozumiane jako pochodne umowy spo. ujawniającej się przez sztukę. Tajemni- Zasady moralne już od XVII w. który mieszka w nas”. wiążącej etykę przełomie XIX i XX w. prawosławnym) • Kryzys człowieka. nie- zwany modernizmem katolickim domagał jednoznaczną osobowość człowieka. Modne Arthur Rimbaud (czytaj: artiur rębo. Na Wbrew tradycji antycznej. W sposób swo. Nierzadkie moris meterlęk. która się głębokiej reformy Kościoła rzymskiego). Laubitza 9. zaczęła być postrzegana w  modernizmie • Kryzys języka. z estetyką. które pozostaje poza kon- w kręgach protestanckich). Francuski poeta z wykładnią Kościoła czytano Biblię. były niekie. pla- towego punktu widzenia. 1854–1891) wówczas hasło ex  Oriente lux (światło ze pisał o „Innym. zapomniana od czasów tę sformułował niemiecki filozof Ludwig baroku.pl Sz . szukiwali zatem nowych środków wyrazu: to w nim upatrywać realizacji potrzeb emo. poznawalność istoty boskiej. zaczęli widzieć swoją sytuację jako uwięzie- czaństwa oraz amoralność znamienną dla nie w języku. i  w  otaczającym świecie przyrody. tworzyli słownikowe neologizmy. Piękno nabie. Wiara Uzyskana w rezultacie mądrość pozwalała przyjmowała charakter osobisty i emocjonal. rum (morzu ciemności) tkwiącym w człowie- • Kryzys etyki. Literatura natura. Najpełniej i najwyraźniej myśl zyskała ponownie. człowiekowi powiedzieć: „Wiem. indywidualny i nie zawsze zgodnie niespodzianką dla człowieka. cjonalnych człowieka. synestezyjne (odwołujące się do różnych biektywizację estetyki. postrzegana jako środek komunikacji. ku. słowo zestawiali z milczeniem. Wraz z negacją religii rozwi. a Stanisław Przybyszewski – o „nagiej jano zainicjowaną w  oświeceniu krytykę duszy”. stem”. Feuerbach (czytaj: fojerbach. belgij- Wschodu) obejmowało poszukiwania religij. i sztuka szukały ekspresji pośredniej. Franciszka z Asyżu (także ludzkiego wnętrza. „ja”. a więc związanie jej zmysłów). Szkolnictwa AS . a inspiracji religijnych często poszukiwa. 1862–1949) – o mare tenebra- były także otwarte deklaracje ateizmu. ruch i romantyczni wskazywali na złożoną. 1804–1872). czyli nieświadomej części ludzkiego objawionego charakteru kodeksu etycznego. Ocena zachowań innego człowieka zultacie sięgały po symbol. za- przez człowieka jako pewne założenie do. protestanckim. odzwierciedlała nieskończoność świata i nie- Potrzeba metafizyki była realizowana w po. chwilowego. idea piękna brzydoty (turpizm). cy nie da się wyrazić wprost. Do końca XIX w. kim je- ny. piękno łączono często ze śmier- ściołów urzędowych (oficjalnych: w obrządku cią i złem. styczne tworzywo literackie. upodabniali wypowiedź poetycką do muzyki. a  idea Boga została wymyślona rało charakteru ulotnego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep. leżnego od nastroju człowieka. który podsuwa stereotypowe świata natury. katolickim. 701329. Modernizm eksponował autonomię no w myśli św. mowa była jako kwestia względna. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Proces samo- stawach indywidualnych.wsip. poznania wydawał się jednak możliwy dzię- wał obecności Boga we własnym wnętrzu ki introspekcji i doświadczeniu życiowemu. z gustem postrzegającego. a w re- łecznej. sięgali po obrazy symboliczne i  metafory • Kryzys estetyki. W literaturze po- być tematem piętnowanym etycznie i zaczę.20 ludzkim. doszło do kryzysu Ko. Już twórcy barokowi i odeszła od nich elita umysłowa (np.

„ŻYCIE”. CZASOPISMA MŁODEJ POLSKI „ŻYCIE”. 88-100 Inowroclaw.pl Sz .wsip. Szkolnictwa AS . „KRYTYKA”. „CHIMERA”. redagowany przez Wilhelma Feldmana. sklep. Miesięcznik. Pojawiało się w nim sporo omówień i tłumaczeń literatury francuskiej. Pismo przełomu antypozytywistycznego początkowo szukało nawiązań do romantyzmu. Miesięcznik wydawany jednocześnie „M w Krakowie i Paryżu w latach 1911–1913. tu też debiutował Bolesław Leśmian. Stanisław Brzozowski. oz inspirowanego filozofią Bergsona. wolnej od zobowiązań społecznych i narodowych. literackim pisma był Adam Grzymała-Siedlecki. było drukowane na specjalnym papierze. wyszukaną czcionką i świetnie ilustrowane przez czołowych artystów tamtego czasu (Józef Mehoffer. Od 1898 r. a później propagowało ideał sztuki parnasistowskiej. Przeciwstawiało się linii programowej krakowskiego „Życia” i „Chimery” – propagowało sztukę zaangażowaną społecznie i narodowo. W „Życiu” warszawskim debiutowali poeci młodego pokolenia. Miesięcznik wydawany w Krakowie (przez krótki czas we Lwowie) w latach 1896–1897 oraz 1899–1914. co „M oznaczało zwrot w stronę klasycyzmu oraz kultu życia. 701329. tacy jak Jan Kasprowicz i Antoni Lange. redagowane i finansowane przez Zenona Przesmyckiego. W miesięczniku drukowano m. Było to pismo ideowo związane ze środowiskiem galicyjskich socjalistów. Za wybitny uznaje się tamtejszy dział Ż kkrytyki literackiej. redagowany przez Zenona Przesmyckiego. 215). lite 1903. Pismo zwracało uwagę bardzo wysokim poziomem edytorskim. Tygodnik. który specjalnie w tym celu przyjechał z Niemiec. Pismo było niechętnie widziane przez konserwatywne środowisko galicyjskie i stało się obiektem ataków krytyków starszego pokolenia. który nadawał red „Museionowi” charakter antymłodopolski. których bezpośrednim powodem była zarzucana mu nieobyczajność. m „MUSEION”. a później nieregularnie ukazujące się czasopismo. Głównym krytykiem ins ½ Okładki pisma CHIMERA. kładącej nacisk na doskonałość formy (patrz: s. liberalną światopoglądowo. 1902 a lansowanym poetą – Leopold Staff.in. O stronę graficzną periodyku dbał Stanisław Wyspiański. gdyż nie wytrzymało konfiskat cenzury. utwory Stanisława Wyspiańskiego i Stefana m Żeromskiego. Tygodnik wydawany w Warszawie w latach 1887–1891. jego redaktorem naczelnym był Stanisław Przybyszewski. Pismo w  redagował Ludwik Hieronim Morstin. Laubitza 9. pseudonim Miriam. Tu ukazały się ważne manifesty epoki: Młoda Polska Artura Górskiego i Confiteor Przybyszewskiego.in. „Życie” krakowskie otaczała atmosfera obyczajowego skandalu. z którym współpracował m. następnie dwutygodnik i miesięcznik wydawany w Krakowie w latach 1897–1900. Tu drukowano wiersze odkrywanego po latach romantyka Cypriana Norwida.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Jego program artystyczny obejmował tendencje parnasistowskie i symboliczne. Edward Okuń). Pismo propagowało ideał sztuki autonomicznej. „Życie” upadło. MODERNIZM 21 MINIPRZEWODNIK. szukającej prawd psychologicznych i metafizycznych. wydawane w Warszawie w latach 1901–1907.

Szczególnie upodobali sobie eteryczne postaci kobiece. zacierali granice między światem natury a człowiekiem. rozwijająca się w latach 1890–1910. do dziś jest miejscem wielu wystaw sztuki. Lubili to. Pawilon Secesji. Artyści secesyjni zmienili typ ornamentyki. co płynne. wzniesiony w latach 1898–1899 wg projektu Josepha Marii Olbricha (czytaj: jozefa olbrisia). najsilniej krzesła. Laubitza 9.in. wiecznym odradzaniem się. ale zarazem zapisywała egzystencjalny niepokój. Malarstwo secesyjne zacierało granice między światem ludzkim i zwierzęcym. irys. przedstawicielami byli Stanisław pocz. inspiracje odnajdywali w świecie natury. Gustava Klimta. koniec XIX w. Gustaw Klimt (Judyta 2. 701329. orchidea. Była zafascynowana życiem. trzymającego w rękach- -szponach zdobycz – głowę Holofernesa (asyryjskiego władcy zgładzonego podstępem). ćma. potęgą miłości i macierzyństwem. dym. nietrwałość życia i przeczucie śmierci. oset. lilia. Sztuka secesyjna miała podwójne oblicze. SECESJA Artystycznym głosem epoki stała się Projekt sztuka secesyjna. Nazwa pochodzi od wystąpienia (czyli secesji) grupy artystów – m. Szkolnictwa AS . Preferowali kompozycyjną asymetrię i linię falistą. ważka. Secesja stała Ozdoba się stylem międzynarodowym. ogień. 1909) upodobnił biblijną bohaterkę do drapieżnego ptaka. narcyz. Ottona Wagnera. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. sklep. Gustava Mahlera (czytaj: malera) – z wiedeńskiego Związku Artystów w geście protestu przeciwko akademizmowi i historyzmowi sztuki. opatrzony napisem: „Epoce właściwą jej sztukę. paw). łabędź. XX w. Szczególną uwagę (i sprzeciw konserwatystów) wzbudzała kopuła zbudowana z ornamentów złotych liści. w Niemczech Jugendstil (czytaj: jugendsztil).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a więc flory (np. sztuce – wolność”. do włosów w kształcie w Polsce jej wszechstronnymi orchidei. nazywana na zachodzie Europy art nouveau (czytaj: ar nuwo). Wyspiański i Józef Mehoffer. a w Anglii – Arts and Crafts Movement (czytaj: arts end krafts muwment). nenufar) i fauny (np.wsip. stał się manifestacją nowego stylu w architekturze.pl Sz . ruchliwe i zmienne: wodę.22 Pawilon Secesji w Wiedniu.

Powstał wówczas także nowoczesny plakat [Henri de Toulouse-Lautrec (czytaj: ąri de tuluz lotrek). zagospodarowującą przestrzeń miast. Secesja miała być z założenia sztuką praktyczną i ekspansywną.wsip. ale budowla – powstająca według jego projektu od 1882 r. a nawet Edmond Lachenal. 1900 berdsli). 1904. Świątynia ta w zamierzeniu miała być imitacją żywego. biologicznego organizmu. sklep. Louis Comfort Tiffany (czytaj: lułi komfert tifani)]. Esplanada w Łodzi). Edward Okuń)]. Projektowano w tym stylu kamienice.pl Sz . biżuterię [René Lalique. 1894 Barcelona Szkolnictwa AS . czcionki i ozdobniki wazon secesyjny. jak Sagrada Familia (świątynia pokutna Świętej Rodziny) w Barcelonie. 701329. drukarskie. Kraków Na witrażu są przedstawione personifikacje: Rzeźby. – życie krótkim snem). kawiarnie (np. ozdoba do włosów z motywem jemioły Sztukę secesyjną charakteryzowała szczególna dbałość o piękno przedmiotów codziennego użytku. grafikę artystycznąą i użytkową. Café Museum w Wiedniu. Alfons Mucha. witraże. René Lalique (czytaj: lalik). teatry. w Wiedniu). dworce kolejowe i stacje metra (np. Laubitza 9. Gismonda. projektant plakat do sztuki Antonio Gaudi. MODERNIZM 23 Józef Mehoffer. – do dziś pozostała nieukończona. Mehoffer uprawiał też malarstwo. Muzeum Narodowe. a także kościoły. W stylu tym tworzono meble. Alfons Mucha]. Malarstwa. Architektury. 88-100 Inowroclaw. Sagrada Familia.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Vita somniumm breve (łac. ilustrowano książki Indianapolis Museum [Aubrey Beardsley (czytaj: obri of Art. Architekt Antonio Gaudi pracował nad nią przez 15 lat.

Na lekcji wyjaśnimy stosunek myśli modernizmu do idei pozytywistycznych oraz poznamy najważniejszych przedstawicieli filozofii modernistycznej. czyli to. W  swoim najważniejszym dziele Świat jako wola i wyobrażenie (1819. której nie miennych tytułach Albo–albo oraz Bojaźń sprowadzano już tylko – jak w pozytywizmie i drżenie (oba wydane w 1843 r. co istnieje.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. (czytaj: syren kirkegor. poczucie sowanie) określił świat. ograniczała się do spraw poznania naukowego (doświadczal. FILOZOFIA MODERNISTYCZNA i postęp wyparły pesymizm i uznanie nauki WOBEC POZYTYWIZMU za niedostateczne narzędzie poznania świata. Nadziei upatrywał w religii na wzór świat optymizm. 2 Filozofia modernizmu Europejska myśl przełomu XIX i XX w. pełnej pytań i wątpliwości (Bóg został przez niego nazwany „znikającym punktem”). Laubitza 9. Filozofia pozytywistyczna była tworzona na a zwłaszcza człowieka. Ak- centował w swojej twórczości ludzką słabość. Ten pierwszy – autor dzieł o zna- ducha”. Do kontynuacji należy zaliczyć niechęć do tworzenia systemów filozoficznych. – Duńczyk Søren Kierkegaard model poznawczy i językowy przyjęła wypo. Wiarę w rozum nowoczesną myśl egzystencjalistyczną.wsip. FILOZOFIA POZYTYWISTYCZNA konieczność określenia się wobec losu i nie- uchronnej śmierci oraz związane z tym roz- darcie i rozpacz. Filozofia moder. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 1813–1855) i  Niemiec wiedź poetycką.. Ponownie – jak w romanty.) – zapowiadał – do procesów biologicznych. a więc ludzkiej psychiki. a za obowiązujący łowie XIX w. odrzucenie metafizyki oraz zaintere- sowanie sprawami ludzkiego istnienia. Prekursorami filozofii modernistycznej byli nizmu wykroczyła swoim zasięgiem poza myśliciele tworzący jeszcze w pierwszej po- sprawy świata przyrody. 701329. Schopenhauer to twórca filozoficznego pesy- FILOZOFIA MODERNISTYCZNA mizmu.pl Sz . wzbudziło zaintere- na wzór poezji. Szkolnictwa AS . przyrodoznawstwa materialny wiara w naukę – niełatwej. świat pesymizm.24 Szczęście wielkiej energii. Arthur Schopenhauer (czytaj: artur szopenhałer. z drugiej – sprzeciwiała się najważniejszym założeniom filozofii pozytywizmu. wzór nauk przyrodniczych. zmie – filozofowie wkroczyli w „dziedzinę 1788–1860). literatury duchowy ograniczeń człowieka jedynie jako przedmiot ludzkich pragnień. ZAPOWIEDZI FILOZOFII nego) i wyrażała optymistyczną wiarę w moż. MODERNISTYCZNEJ W XIX WIEKU liwości ludzkiego działania. choć do- piero wydanie z 1859 r. sklep. z jednej strony stanowiła kontynuację myśli nowoczesnej..

Szkolnictwa AS . że „groza życia jest silniejsza od w zewnętrznym wobec niego opisie. czyli przestała w nie wierzyć. tacja filozofa: „Bóg umarł”. 1844–1900) i jak trzeba postępować. a najważniejszym uczuciem człowie. religijne). p. Myśl Nietzschego wychodzi od diagnozy ów- co było ich przedmiotem. zostały zanegowane – ludzkość cej byt i motywującej go do istnienia. Schopenhauer indywidualnego życia ludzkiego uchwycić twierdził. mechanicznej siły przenikają. którzy swą słabość Tako rzecze Zaratustra1 (1883). 701329. (tworzoną bądź kontemplowaną). Nietzsche uważał też. uznanie istnienia Szatana w świecie. w co należy wierzyć Friedrich Nietzsche (czytaj: fridriś nicze. W związku z tym twierdził. Jeśli człowiek przestał naiwnie wierzyć w wyższy porządek rzeczywistości i w Boga. o zmienności i subiektywności rzeczywistości oraz wielości ważnych twierdzeń. w którym „najwyższe wartości je dla nas istnieć. dził w ten sposób. Życie grozy śmierci”. Nietz- Filozofię uprawiał w różnych formach literac. Zasady dotychczas porząd- potrzeby. które się do niej odnoszą. był z wykształcenia filologiem klasycznym. które dotychczas obo- sztuka nirwana litość i miłosierdzie wiązywały. chrześcijaństwo i islam – zwłaszcza przez wiarę w Sąd Ostateczny.wsip. niepoznawalne. twórczość obfituje w celne. Świat jest zatem miecki filozof określił jako nihilizm (od łac. sklep. a jego jaństwo (choć cenił osobę samego Jezusa. Poza dobrem maskują wezwaniem do miłości bliźnich. co jest wartością. Znamienne tytuły jego filozoficz. Jej stan nie- ne. wiarę w nadejście mesjasza. uznawane za absolutne i nie- Boga sprowadzał Schopenhauer do wszech. jednej z najstarszych religii monoteistycznych. którego uważał za „wielkiego Hebrajczyka”). Wola mocy brak. patrz: s. Uznał je za system moralny stworzony przez nych dzieł to m. przestaje być waż. od eseju po utwory narracyjne. gdy zaspokoimy swoje utraciły wartość”. zmienne. nirwanę kruche i tymczasowe – dlatego nie istnieją (według buddyzmu – stan całkowitego spo. żadne absolutne prawdy. albo przesta.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a więc przestaje istnieć. Filozof wyrażał koju. często metaforycz. sche poddawał radykalnej krytyce chrześci- kich. Laubitza 9. Przypisywane mu nauki stały się podstawą perskiej religii – zaratusztrianizmu (zoroastryzmu). Zaratusztra) – perski prorok religijny. Ludzkie. Życie jest więc absurdalne. czego ludziom i złem (1886). Człowiek funkcjo. Odpowiadając na to ostatnie pytanie. którego życie datuje się pomiędzy IX a VI w. Nietzsche stwier- nuje w tej koncepcji jako egoistyczny wojow. ne aforyzmy. arcyludzkie (1878). ale zarazem różnorodności jego emanacji (objawienia).pl Sz . Wskazywał drogi ucieczki ma swoją wewnętrzną dynamikę. Antychryst (1895). wywodził epoka. 1 Zaratustra (właśc. to.in. należy na nowo zastanowić się nad FRIEDRICH NIETZSCHE tym. podważalne (zwłaszcza normy i przekonania obecnej Woli. duchowych niewolników. czesnej kultury europejskiej. Stąd słynna konsta- ciągłej walki i rywalizacji. 88-100 Inowroclaw. bytem”. nihil – nic). że nie da się zadawane drugiej osobie. w której religijne pojęcia wyjaśniały filozof. MODERNIZM 25 a więc stan negatywny – to. DROGI UCIECZKI OD ŻYCIA że potrzebne jest „przewartościowanie wszystkich wartości”. Wpłynęła ona na judaizm. Człowiek jest ciągle „nienasyconym (1901). że odeszła w przeszłość nik. nicością: albo go nam brakuje. porządek społeczny i narzucały wyobrażenia ka pozostaje cierpienie – doświadczane bądź o świecie. a jeśli już zaspokoi pragnienia. przyjmowanie jedności Boga.e. jest nie- przed absurdem ludzkiej egzystencji: sztukę przewidywalne. 54) oraz litość i miłosierdzie w  ten sposób relatywizm –  przekonanie (pozwalające na rezygnację z walki). kujące świat.n.

Sam Nietzsche stronił od polityki i podkre- która stała się dla niego kryterium moralnej ślał.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.26 ¼ EDVARD MUNCH (czytaj: edward munk). Wartościowy w świetle tej kon. w tym w szczególności do tych. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. sklep.wsip. Nietzsche wprowadził kategorię woli mocy. Mo- tzschego: „Dionizos przeciwko Ukrzyżowa. wać się wyłącznie w sferze kultury. 701329. Oslo Określ. w jaki sposób malarz oddał refleksyjny charakter sportretowanej postaci. ralność niewolników charakteryzuje zaś nemu”. którego celem ma śli. Szkolnictwa AS . resentyment – uraza wobec świata i żal do tem aktywności i  zaangażowania zamiast innych za los. który w gruncie rzeczy sami filozofii cierpienia i  biernej kontemplacji. a za. FRIEDRICH NIETZSCHE. Jego my- cepcji jest „nadczłowiek”. 1906. którzy ich być jedynie swobodny rozwój siebie samego ciemiężą i upokarzają. Laubitza 9. Sławna maksyma Nie.pl Sz . w postaci prymitywnej i zniekształconej. że aktywność „nadludzi” winna realizo- oceny ludzi. kształtują. oznaczała wybór filozofii życia. Nasjonalgalleriet (czytaj: naszonalgalerije). Spróbuj wyjaśnić symbolikę kolorów tła obrazu. i realizacja postawionych sobie celów.

Na plan pierwszy wychodzi uczucie pełni. nych sił natury. co w ogóle nadaje godność rzeczom. to pozarozumowe narzędzie poznawcze. ale nigdy lub prawie nigdy z litości.wsip. że jest war- tościotwórczy.. a później pro. Najważniejsze dzieła Bergsona z początku ciągle ewoluuje.] Obowiązki ma się wyłącznie wobec równych sobie. zniekształca ją. mocy szukającej ujścia. wewnątrz jednej duszy. któ- Uprawiał filozofię w sposób znacznie bar. upraszcza i sche. to Wstęp do metafizyki. ale w sposób twórczy i spon- XX w. Laubitza 9. które mogłoby obdarowywać i rozdawać: – bywa.. którego nie sposób zbadać metodami ficzna (1903) oraz Ewolucja twórcza (1907). że człowiek szlachetny pomaga nieszczęśliwemu. 88-100 Inowroclaw. za „panów” lata. że ujmuje on w sztywne kategorie pęd życiowy (franc. Friedrich Nietzsche Moralność panów i niewolników1 [1] Istnieje moralność panów i niewolników. ale także dostępny wyłącznie w  doświadczeniu we- Słowian – za „podludzi”. że we wszystkich wyższych i mie- szanych kulturach napotkać można również próby łączenia obydwu form. które Bergson określał jako gdyż uznał. można postępować wedle 1 Fragment z Poza dobrem i złem. a czasami nieprzejednane istnienie obok siebie – nawet w tym samym człowieku. przyrodoznawstwa. Filozof odrzucał także wartość HENRI BERGSON nauki jako wytworu rozumu. rego używamy w indywidualnym przeżywaniu dziej akademicki niż Nietzsche. Wynika to z wewnętrz- Bergson dokonał radykalnej krytyki rozumu. wobec wszystkiego. witalizm świata – wypełnianie rzeczywistości matyzuje. 1859–1941) stwo rozumu uznał intuicję. godziny. tytuł pochodzi od autorów podręcznika. Intuicja filozo. nia zjawisk na pojęcia intelektualne. poglądy określa się jako intuicjonizm. Szkolnictwa AS . różnorodna i żywa... raczej pod naporem zrodzonym przez nadmiar mocy. Służy do bezpośredniego uchwycenia sma mają także wysokie walory literackie. Przykładem jest idea czasu. 701329. jeszcze częściej ich pomieszania.. życiową. w szczególności Niemców. jako ciągłość zapisana w pamię- ci człowieka. Intuicja fesor Collège de France (czytaj: koleż do frąs). czytaj: elą wital). co obce. zmienność i dynamizm życia: analizując rze. co w sobie rozpoznaje. a zarazem i obopólny brak zrozumienia. ską”. taniczny. ale jego pi. MODERNIZM 27 użyli w XX w. Za przeciwień- Henri Bergson (czytaj: ąri bergsą. Z tego względu następcy filozofa podkreślali czywistość. sądzi według zasady. „co przynosi mi szkodę. którzy uznali „rasę aryj. szczę- ście wielkiej energii. traktuje z szacunkiem: tego rodzaju moralność jest samogloryfikacją. ma świadomość tego. dla celów własnej ideologii wie określanego w kategoriach właściwych dla niemieccy naziści. i zrozumienia rzeczywistości – bez przekłada- czego dowodem jest Nagroda Nobla w dzie. fałszy. Rzeczy- dzinie literatury przyznana mu w  1927 r. dodam od razu. świata.] wobec istot niższego rzędu. nie uważa za koniecz- ne szukać aprobaty. wnętrznym. a innych. Czas jest natomiast. wistość jest zaś zmienna. élan vital.. sklep. według Bergsona. świadomość bogactwa. dlatego też jego – licealny nauczyciel filozofii. zwłaszcza Żydów... przestrzeni – dzielonego na minuty. świata. nieograniczoną energią.pl Sz . jest samo w sobie szkodli- we”. że to on jest tym. [.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. [. [. Wszystko.] [2] Człowiek szlachetnego pokroju odczuwa siebie jako miarę wartości.

które czynią znośniejszą egzystencję cierpiących: tu ceni się wysoko współczucie. co wzbudza bojaźń i ku temu dąży. miłosierdzia. że „nadczłowiek” może dowolnie postępować wobec „istot niższego rzędu”? 5. [. (tłum. Z jakich przesłanek autor wyprowadza sąd.. że moralizują podbici. Określ. że tam nawet szczęście nie jest autentyczne. jest właśnie „dobro”.. 2. Spojrzenie niewolnika jest nieprzychylne dla cnót moż- nego i żywi on sceptycyzm i nieufność. 6. Czy Nietzsche zachęca do czynienia zła przez „panów” ludziom „niższego rzędu”? Uzasadnij odpowiedź. gorące serce. Krystyna Krzemieniowa) Polecenia do tekstu 1. a w każdym razie „poza dobrem i złem”.]. Wyjaśnij. „co serce podpowie”. Wydobywa natomiast i oświetla właściwości. jest subtelny w nieufności wobec wszelkiego „dobra”. moralnością niewolników. Czy warto realizować w życiu przedstawioną przez Nietzschego moralność „człowieka szlachetnego pokroju”? Zorganizujcie klasową dyskusję. pokorę. 7. jakie źródła „moralności niewolników” wskazuje filozof. Scharakteryzuj Nietzscheańskiego nadczłowieka. podczas której wyrazicie swoje zdanie na ten temat. według moralności panów natomiast tym. Moralność niewolnicza jest w istocie moralnością służącą użyteczności. chciałby sam siebie przekonać. pokory)? Uzasadnij odpowiedź.pl Sz . na czym polega przewartościowanie tradycyjnych wartości według Nietzschego.28 własnego uznania lub tego. które tam darzy się szacunkiem. uczynną pomocną dłoń. Opisz zasady „moralności niewolników”. pozbawieni wolności i samoświadomości: cóż będzie stanowić wspólny mianownik ich wartościowania moralnego? Prawdopodobnie dojdzie do głosu pesymistyczna podejrzliwość w stosunku do całej sytuacji człowieka.. Załóżmy. Szkolnictwa AS .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. cierpiący.wsip. 701329. Jak rozumiesz pojęcie „wola mocy”? 4. 10.] [3] Inaczej ma się rzecz z drugim typem moralności. [4] A zatem według moralności niewolników „zło” budzi bojaźń. Laubitza 9. zaś „człowiek mierny” wydaje się godny wzgardy. uciskani. 3. zwracając szczególną uwagę na to. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. być może potę- pienie człowieka wraz z jego sytuacją. 9. Czy „moralność niewolników” oddaje założenia moralności chrześcijańskiej (miłości bliźniego.. czym różni się on od „zwyczajnych” ludzi. pilność. serdeczność – są to bowiem niezwykle pożyteczne cechy i niemal jedyne środ- ki pozwalające sprostać naporowi życia. Tu jest punkt wyjścia zrodzenia się owego własnego przeciwieństwa „dobrego” i „złego” [. Stwórz spis zasad „człowieka szlachetnego pokroju” według Nietzschego. cierpliwość. Pamiętajcie o uzasadnieniu swoich opinii. sklep. 8. znużeni.

Tłumaczony na najważniejsze języki świata. sklep. na sojuszu władzy świeckiej i religijnej. być może nawet najwybitniejszym. która skutecznie upomniałaby się robotników i studentów. ale też zapisem sporów ideowych. osadzonym na feudalnych fundamentach. der II). studiowany na uniwersytetach. O życiu gospodarczym kraju decy- finansowe). jaki powieści kryminalnej. Kłopoty z cenzurą sprawiły.. Istotne wpływy w Rosji zachowywał 1 Credo (czytaj: kredo. powszechnie czytany. 701329.pl Sz . łac. to jedna z jego najgłośniejszych powieści. Credo1 rosyjskiego nihilisty Fiodor Dostojewski jest jednym z najwybitniejszych rosyjskich autorów wszech czasów. 88-100 Inowroclaw. (Ziemia i Wolność) zakładał szybkie zmiany. – wierzę) – początek Składu apostolskiego. by na pierwszy plan wy. była światowym mocarstwem Inteligencja rosyjska (patrz: pojęcia kluczo- o  imperialnych ambicjach. ekranizowany i wystawiany w teatrze – stał się dla świata uosobieniem „rosyjskiej duszy”. zapanował w połowie XIX w. Akcję umieścił w Petersburgu. (w 1881 r. wnikliwe studium psychologiczne młodego człowieka i doskonały portret rosyjskiego społeczeństwa XIX w. budowaną służbę cywilną wzorowano na po. był dziełem wy- sunąć dyskusje bohaterów.. W wymiarze cywilizacyj.wsip. którymi ktoś kieruje się w życiu. Zbrodnia i kara. Jednocześnie nie było w państwie siły spo- w dzielnicy rzemieślników. ganizacja autorytarnego2 ustroju opierała się Program tajnej organizacji „Ziemla i Wola” na wszechwładzy cara i jego urzędników.. przeciętni Rosjanie żyli w  ubóstwie. MODERNIZM 29 Jedna śmierć w zamian 3 za sto istnień. by ze słabym przemysłem i niewielką rolą miesz- wydać powieść (a miał nieustanne problemy czaństwa. zniechęcona stagnacją państwa. GENEZA ZBRODNIA I KARA Powieść Zbrodnia i kara powstawała w latach 1865–1866. Ferment ideowy. dowali kupcy nastawieni na eksport surow- osłabiać nihilistyczne przesłanie wyłaniające ców. że Dostojewski. Stanowi świadectwo wieloletnich XIX XX XXI przemyśleń i ideowych rozterek autora. się z utworu. modlitwy będącej wyznaniem wiary. niepodlegający kontroli społecznej. poczucie misji i odpowiedzial- ROSJA XIX WIEKU ności za społeczeństwo. ubogich mieszczan. Rosja w XIX w. przechodziła drogę stopniowej radykalizacji. s. jego rozrachunkiem z własną przeszłością.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 33). podobnie jak w Polsce. łecznej. w zamachu zginął car Aleksan- nym Rosja pozostawała krajem zacofanym. łącznie inteligencji – grupy mającej. roz. Szkolnictwa AS . Wykorzystał schemat o niezbędne reformy. jakimi żyła ro- syjska inteligencja w drugiej połowie XIX w. Jest 1865–1866 r. Laubitza 9. 2 Autorytarny – antydemokratyczny. musiał łagodzić wymowę całości. którą poznamy. prowokowane przez akcje terrorystyczne rządku wojskowym. zbudowanym we. niejednokrotnie sięgający po represje w celu utrzymania władzy. Or. przenośnie: zasady.

pogodzenie się z losem były wśród elit XIX-wiecznej Rosji dużo częstsze niż postawy ideowego zaangażowania. Ukończył Wojskową Szkołę Inżynieryjną w Petersburgu. W 1849 r. uformował się ruch robotniczy. w 1917 r. tresując psa. 1 Pietraszewcy – grupa rosyjskiej młodzieży skupionej w Petersburgu wokół Michaiła Pietraszewskiego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.pl Sz . tłumaczony na wiele języków. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. ENCORE. Galeria Tretiakowska. niezależnie od siebie. która zakładała istnienie pokojowej wspólnoty ludzi. społecznych i religijnych pisarza. Przejmujący komentarz do tej sceny stworzył Jacek Kaczmarski w swojej piosence pod tym samym tytułem (1977). władze carskie zdecydowały się na aresztowania i represje wobec pietraszewców. Krytyczny obraz rosyjskiego środowiska rewolucyjnego twórca zawarł w Biesach (1872). Autor FIODOR DOSTOJEWSKI (1821–1881) – rosyjski pisarz. „Zawodowi rewolucjoniści”. postulowała powrót do idealizowanej tradycji słowiańskiej. w ostatniej chwili wyrok zmieniono na cztery lata katorgi na Syberii. JESZCZE RAZ. silnie oddziałał na rozwój powieści. Wymienia się go również wśród najważniejszych przedstawicieli nowoczesnej myśli filozoficzno-religijnej i zestawia z Friedrichem Nietzschem. przebywający na emigracji Michaił Bakunin inspirowany poglądami Karola Marksa (patrz: (1814–1876). okcydentalizm). bierność. zwolennicy demokratycznych reform w Rosji. twórca anarchizmu – ideologii s. ENCORE! (czytaj: ąkor). 1850. 701329. że powieści Dostojewskiego powstały wcześniej niż pisma niemieckiego filozofa. Przeżycia z tego okresu Dostojewski opisał w poruszających Wspomnieniach z domu umarłych (1860–1862). Trzeba jednak pamiętać. sy drugiej).30 ½ PAWEŁ FIEDOTOW. który zaczął oddalać się od środowisk demokratycznych i prozachodnich – bliższe stały mu się idee słowianofilstwa2. Szkolnictwa AS . Czas ten przyniósł ewolucję poglądów politycznych. 254 w pierwszej części podręcznika dla kla- skrajnie indywidualistycznej i wolnościowej. sklep. że w bezpośredni sposób nie mogły wpłynąć na myśl autora Woli mocy. wybitny przedstawiciel prozy XIX w. Słowianofilstwo było opozycyjne wobec okcydentalizmu. istniejąca w latach 1844–1849. Moskwa Apatia. Wielką dyskusją światopoglądową i religijną była ostatnia jego powieść – Bracia Karamazow (1879–1880). ale po roku służby opuścił wojsko. mających zbliżyć ją do państw zachodnioeuropejskich (tzw. Obaj twórcy. W obawie przed rozprzestrzenieniem się na terytorium Rosji rewolucji 1848 r. Dostojewski.wsip. 2 Słowianofilstwo – ideologia rozwijająca się w Rosji w XIX w. spajanej przez wartości religijne. Z drugiej strony niemieckie tłumaczenia utworów Rosjanina pojawiły się na tyle późno. by poświęcić się pracy literackiej. Oficer na obrazie malarza zabija czas i nudę. za działalność w kółku pietraszewców1 został aresztowany i skazany na śmierć. Laubitza 9.. U schyłku ki) stanęli na czele rewolucji październikowej XIX w. w genialny sposób zdołali wyrazić niepokój czasu kryzysu wartości. Rozgłos przyniosły Dostojewskiemu powieści Zbrodnia i kara (1866) oraz Idiota (1868). inte- postulującej likwidację państwa i zastąpienie ligenci (jak Włodzimierz Lenin czy Lew Troc- go porządkiem bezpaństwowym.

oczywiście. od zguby. zażar- towałem. kiedy w jego własnej głowie powstały. 701329. ale zważ: z jednej strony – głupi. 88-100 Inowroclaw. wdowie po referendarzu2. Już taki szczegół wydał się Raskolnikowowi nieco dziwny: właśnie stamtąd wraca. głupiej i złej staruchy? Nie więcej aniżeli życie wszy. Powiadają: „obowiązek. wesprzeć i naprawić za pieniądze tej staruchy. bo przynosi wszystkim szkodę. Należałoby ją zamordować i zabrać jej pieniądze. by potem poświęcić się całej ludzkości. Jakie to było dziwne. bracie. raczej przeciwnie. i to tysiącami. że babsztyl nie zasługuje na życie – zauważył oficer – ale to sprawa natury. tysiąc pięknych projektów i inicjatyw można by zrealizować. a może i tysiące istnień skierowanych na właściwą drogę. bezmyślny. co ci powiem: to przeklęte stare pudło zamordowałbym i ograbił.. dla dobra powszechnego. Rozumiesz? Czy ty to rozumiesz? – No.] Raskolnikow był ogromnie poruszony. a jutro i tak wyzionie ducha. Tylko że ścierwo z niej okropne. i młody oficer.. Naraz Rodion usłyszał. w innej może formie i na inne tematy. Z drugiej strony zaś – młode.. naprawia. [2] Oficer roześmiał się serdecznie.. od rozkładu moralnego. którego widział po raz pierwszy. – Rozumie się.. ale nie pogardzi nawet rublowym fantem. sklep.. – Słuchaj dalej. i podaje mu jej adres. Była to. karalucha.. [. kreatura. zły i chory babsztyl.. wpatrując się uważnie w zaperzonego współtowarzysza. zresztą i tego nie jest warta. a tu o wilku mowa. która sama nie wie.wsip. a Raskolnikow drgnął. MODERNIZM 31 Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara (fragmenty) Raskolnikow jest przypadkowym świadkiem rozmowy w szynku1. t a k i e s a m e m y ś l i? 1 Szynk – restauracja niższego rzędu.. dziesiątki rodzin uratowanych od nędzy. Wielu z nas do niej chodzi. uratowanych od rozkładu i zgnilizny. – Pozwól. sumienie”. rozumiem – odpowiedział oficer. nikomu na świecie niepotrzebny. Ale dlaczego właśnie teraz wysłuchiwał takiej rozmowy i takiego właśnie rozumowania. Szkolnictwa AS . ale jak my to rozumiemy? [.. bo ona tylko szkodę przynosi. [. po co żyje.]. nic nie mam przeciwko obowiązkom i sumieniu. które nieraz już słyszał. [1] Obok niego. że student opowiada oficerowi o lichwiarce. siedział student. – Ejże. wszędzie! Sto. najzwyklejsza rozmowa i wymiana myśli między młodymi ludźmi. jak ci się zdaje. że zadam ci jedno poważne pytanie – gorączkował się student. czy jedno drobne przestępstwo nie zostałoby odkupione tysiącami dobrych uczynków? Za jedno życie – tysiąc istnień.] – Zacne babsko – mówi student – u niej zawsze można dostać pieniądze. Laubitza 9.pl Sz . przecież naturę koryguje się. może od razu pięć tysięcy dać. i zapewniam cię.] A wiesz. stanowisko urzędnicze w niektórych działach administracji. Po rozegranej partii bilardu zasiedli do herbaty. 2 Referendarz – od XIX w. rozpusty i szpitali wenerycznych – i to wszystko za jej pieniądze. nędzny. W przeciwnym razie nie byłoby ani jednego wielkiego człowieka. ginące z braku pomocy. Jedna śmierć w zamian za sto istnień – to przecież prosty rachunek! Bo cóż znaczy w ogólnym rozrachunku życie tej suchotniczej. bo inaczej utonęlibyśmy w zabobonach. Niszczy bowiem życie innych [. bez najmniejszego wyrzutu sumienia – dodał podniecony student. po to. Bogata jest jak Żyd. – Oczywiście. Alonie Iwanownie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. przy sąsiednim stoliku.. świeże siły. utopione w klasztorze! Setki.

legendarny prawodawca. zależnie od zdolności i moż- liwości. to w dalszym ciągu mego artykułu roz- winąłem myśl. 4 Solon (ok. że ludzie ci mają nawet obowiązek być posłuszni. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.) – król Sparty. Pierwsza podtrzymuje świat i powiększa go ilościowo. Muzeum Sztuk od najdawniejszych. są wiecznie w walce z pra- wem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. są burzycielami albo przynajmniej zwolennikami burzenia. 1883. że jest tu dużo odchyleń. 1643–1727) – angielski fizyk. Chabarowsk. Rzecz jasna. J. począwszy ½ ILIA RIEPIN. a potem Likurg3. materiał. w więk- szości wypadków jednak przyświeca im jedna i ta sama idea przewodnia: chcą zburzyć to.. druga zaś – przyszłości.e. w imię tego. (tłum. co stare. którzy byliby tym odkryciom nieprzychylni. to w tym wypadku Newton i Kepler mieliby prawo.. stu lub więcej ludzi. że wszyscy oni bez wyjątku byli W swoich rozważaniach weź pod uwagę wymowę obrazu. 5 Mahomet (570–632) – właśc. polityk i poeta. aby swoim odkryciom utorować drogę do ludzkości. powiedzmy. propagator teorii Kopernika. zbrodniarzami. aż do Napoleona i tak Czy nihilistę można rozpoznać po samym wyglądzie? dalej. [. Muhammad ibn Abd Allah.. przelanej bohatersko w obronie starych praw). Rosja Solon4. Szkolnictwa AS .n. prawodawcy i filary ludzkości.. co lepsze. gdyby wskutek pewnych okoliczności odkrycia Keplera1 i Newtona2 nie mogły stać się udziałem ogółu innym sposobem niż tylko przez usunięcie dziesięciu lub stu ludzi.. tworzą ludzie. Zajączkowski) 1 Johannes Kepler (1571–1630) – niemiecki astronom i matematyk. oraz kategorię drugą. jeżeli tylko przez tę krew mogli dojść do wytkniętego celu. no i nie wahali się w celu wprowadzenia tych praw przelewać krwi (czasem krwi całkiem niewinnej. którzy mają dar lub talent wypowiedzenia nowego słowa w swoim środowisku.. którzy służą tylko do rozmnażania i utrzymania życia. do której należą ludzie w całym tego słowa znaczeniu. a jest ona taka.) – ateński prawodawca... Mahomet5. którzy już z natury są konserwatyw- ni i solidni.] Kategoria pierwsza jest zawsze panią teraźniejszości... gdyż takie jest ich przeznaczenie. matematyk. a przez społeczeństwa uważane za święte. p. Katego- rię pierwszą. astronom.] Podtrzymuję tylko moją myśl główną.pl Sz . już choćby z tego wzglę- du. 635–560 p. że przez ustanawianie nowych praw burzyli prawa stare. mówiąc najogólniej. Ci zaś. druga zaś wstrząsa światem i prowadzi go do celu.32 Po zabójstwie lichwiarki Raskolnikow w rozmo- wie z  sędzią śledczym Porfirym referuje tezy swojego artykułu opublikowanego w prasie. ludzi zwykłych [. którzy należą do kategorii drugiej. [.. że wszyscy. Obie jednak mają jednakowe prawo do życia. [3] Otóż moim zdaniem. to jest ci. ustanowione przez przodków. 2 Isaak Newton (czytaj: njutn. Przestępstwa tych ludzi są co do stopnia i rodzaju niezwykle zróżnicowane. 3 Likurg (IX lub VIII w.] O ile sobie przypominam. Sądzę. 701329. [.. u s u n ą ć tych dziesięciu.. sklep. Laubitza 9.].. a nawet obowiązek. zatem nie widzę w tym nic poniżającego. żyją w posłuchu i posłuszeństwo sprawia im nawet przyjemność. że już wedle prawa natury ludzie w  o g ó l e dzielą się na dwie kate- gorie: na jedną niższą. STUDENT NIHILISTA .wsip.P. Pięknych.n. ale cechy wyróżniające obydwu klas rzucają się przecież w oczy. prorok i twórca islamu.e.

Przypomnij pojęcia socjalizm i liberalizm (patrz: s. Według Sokratesa czynić dobrze może tylko ten człowiek. Prowadzi Raskolnikowa pomagają mu w dokonywaniu do bezwarunkowej aprobaty egoizmu wyborów moralnych? Odpowiedź uzasadnij.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Czy inteligencja i wykształcenie jakichkolwiek reguł moralnych. jak i do świata społecznego. która polegała na sprzedawaniu potępić. czemu towarzyszy przekonanie. 2. w Europie Zachodniej mówi się bowiem o elicie umysłowej. 254 oraz 310 w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej). że każdy człowiek może być 6. 2. 1. Porównaj postawę ideową Raskolnikowa z liberalnymi poglądami Łużyna i socjalistycznymi przekonaniami Liebiezatnikowa. oprócz wykształcenia. poczucie misji oświecania niższych warstw (patrz także: Pr ac a domowa lekcja 45. inteligencji rosyjskiej postawa negacji b) praw i obowiązków tych klas.in. np. INTELIGENCJA – grupa społeczna ludzi 7. w Polsce byli to na złagodzenie kary? W kilkuosobowych „wysadzeni z siodła” (głównie w wyniku grupach przygotujcie akt oskarżenia lub carskich represji) reprezentanci polskiej obrony bohatera (dobierzcie odpowiednie szlachty. Moralne byłoby to. a jakie okoliczności powinny wpłynąć własnych umiejętności.pl Sz . Szkolnictwa AS . 88-100 Inowroclaw. wśród a) podziału ludzi na klasy. Z jakich powodów Raskolnikowa należy szlacheckiej. do świata natury. Podaj zasadnicze tezy artykułu iluzoryczne (patrz: lekcja 2. uznanie ich za 1. Odwołując się do historii Raskolnikowa wykształconych. omów pułapki nihilizmu. wykształceni przedstawiciele warstwy 8.wsip. zachowaniu studenta i oficera. Rozważ tę myśl w świetle postawy Raskolnikowa. MODERNIZM 33 »POJĘCIA KLUCZOWE NIHILIZM (łac. i Rosji. w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej). posiłkując się cytatami z utworu). czyli i innych bohaterów. odnoszące się do: 2) rozpowszechniona w XIX w. Inteligencję Wspólnie wyciągnijcie wnioski. Zestaw postawy moralne bohaterów w danym momencie wymaga życie. Uniwersalne prawa z ideami immoralizmu i naturalizmu etycznego przyrody odnosiłyby się zatem zarówno (patrz: pojęcia kluczowe). cechuje.). w myśli Polecenia Nietzschego) oznaczający negację do tekstu dotychczasowych wartości (religijnych. społecznej jest znamienne dla historii Polski Efekty pracy zapiszcie w formie prezentacji. Pojęcie inteligencji jako grupy argumenty. Porównaj poglądy rozmówców gatunku ludzkiego. do której początkowo należeli w XIX-wiecznej Rosji tzw. IMMORALIZM (AMORALIZM) – stanowisko etyczne kwestionujące zasadność 5. Czy Raskolnikowa można nazwać nihilistą? twórcą norm dla samego siebie. Opisz wątpliwości moralne rozważane przez celów biologicznych. Raskolnikowa (akapit 3. przy użyciu wszelkich dostępnych środków. nihil – nic) – 1) pogląd filozoficzny (obecny m. sklep. raznoczyńcy. Przedstaw motyw zbrodni – jak student NATURALIZM ETYCZNY – doktryna uzasadnia ideę zabicia lichwiarki (akapit 2. pozbawieni majątków i zmuszeni do pracy. poznawczych). 701329. Laubitza 9. z obowiązującymi zasadami etyki. czym jest dobro.)? utożsamiająca postępowanie moralnie słuszne z działaniem służącym realizacji 3. i skrajnego indywidualizmu. Uzasadnij swój sąd cytatami z utworu. moralnych. czego 4.). panującego porządku społeczno-politycznego oraz poczucie przyzwolenia na jego destrukcję c) ich roli w dziejach ludzkości. który wie.

pokazał apoteozę narodu rosyjskiego walczącego z francuskim agresorem w 1812 r. Więzień). WIELKA LITERATURA ROSYJSKA (DO 1918 ROKU) ALEKSANDER PUSZKIN (1799–1837) – uważany za najwybitniejszego poetę rosyjskiego. imponującym epickim fresku. twórca wielkich powieści realistycznych. urzędniczej i kupieckiej Rosji (Rewizor. ziemian i chłopów.34 MINIPRZEWODNIK. Uwikłany w dworskie intrygi. Szkolnictwa AS . owładniętej korupcją i marazmem. W swoich wierszach i poematach dawał wyraz poczuciu rozdarcia między realnością a światem idei. pokazał konflikt pokoleń. wynikający z różnic światopoglądowych między tradycjonalistami a radykalną rosyjską inteligencją. IWAN TURGIENIEW (1818–1883) – pisarz realista.pl Sz . W opowiadaniach odwoływał się jeszcze do motywów fantastycznych (Pamiętnik szaleńca). Stopniowo w twórczości Tołstoja zaczęły dominować treści religijne (Zmartwychwstanie). Anna Karenina jest z kolei przykładem pogłębionej analizy psychologicznej i przynosi jeden z najpiękniejszych portretów kobiecych w literaturze światowej. Ożenek). Pisał obrazki obyczajowe o satyrycznym zabarwieniu. Pisał o heroicznej rosyjskiej przeszłości (Na Kulikowym Polu). Najwybitniejszym jego dziełem prozatorskim pozostaje powieść Martwe dusze – zabawny i krytyczny obraz rosyjskiej prowincji. Autor wierszy (np. zginął w pojedynku.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Chętnie sięgał po inspiracje folklorystyczne. które weszły do kanonu światowego repertuaru teatrów. MIKOŁAJ GOGOL (1809–1852) – pisarz i dramaturg przełomu romantyczno-pozytywistycznego. ALEKSANDER BŁOK (1880–1921) – poeta i dramaturg. dramatów (Borys Godunow). główny przedstawiciel romantyzmu w Rosji. zerwawszy z Cerkwią prawosławną. 701329. Laubitza 9. posługiwał się niedopowiedzeniem i tworzył nastrój melancholii. Siergiej urzędników. poematów (Eugeniusz Oniegin. fot.wsip. Sztylet. a w znakomitych komediach. dał realistyczny i satyryczny portret współczesnej mu. wyczulony na ideowe spory współczesności. witalnej energii (Śnieżna maska). Propagował ideał wewnętrznego doskonalenia się człowieka i idee uniwersalnego chrystianizmu. W Wojnie i pokoju. 1908 powszechne wyobrażenia społeczne. później zwolennik rosyjskiego. Zafascynowany filozofią Nietzschego szukał w człowieku i świecie twórczej. życiem a sztuką (Wiersze o Pięknej Damie). Pisał również liczne miniatury i refleksyjne poematy prozą (Poezje prozą) oraz subtelne opowiadania o miłości. Wujaszek Wania. W najważniejszej swojej powieści. Autor. Założył tam szkołę dla dzieci i wydawał pismo. codziennością a marzeniem. Początkowo demokrata (przyjaciel Adama Mickiewicza). Jeździec miedziany będący polemiką z III częścią Dziadów Mickiewicza). osiadł na prawie czterdzieści lat na prowincji – w Jasnej Polanie. wielkomocarstwowego nacjonalizmu. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. do dziś pozostaje najwybitniejszym rosyjskim dramaturgiem. szarość i tragizm powszedniej egzystencji przeciętnych ludzi żyjących na prowincji (np. Trzy siostry. dotyczące życia ½ LEW TOŁSTOJ. demaskujące ówczesne Prokudin-Gorski. Z entuzjazmem powitał rewolucję październikową (poemat Dwunastu). Wolność. sklep. ANTONI CZECHOW (1860–1904) – nowelista i dramatopisarz. by ukazać monotonię. Wiśniowy sad). główny przedstawiciel rosyjskiego symbolizmu (patrz: lekcja 17. Ojcowie i dzieci. W swoich dziełach kreował subtelne portrety kobiece.). LEW TOŁSTOJ (1828–1910) – pisarz i myśliciel.

nień modernistycznych: poczuciem względno- Przedmiotem ich obserwacji stały się również ści norm moralnych i tajemnicą ludzkiej psy- przypadki patologiczne. Dopiero w drugiej poło. W ubóstwie zachowuje się jeszcze szlachetność uczuć Szkolnictwa AS . Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara (fragmenty) Rodion Raskolnikow wysłuchuje opowieści Marmieładowa. Mówiły one pisywano zdolność kontaktu z rzeczywistością o płynnej granicy między geniuszem a szaleń. Najbardziej znane czyli nawiedzonych przez Boga. Także w ro- są prace psychologa Cesarego Lombrosa (czytaj: mantyzmie ludziom psychicznie chorym przy- czezarego lombroza. 701329. w sferę codzienności. Wiem też. chiki. wpływ także rosyjska tradycja ludowa. Dostojewski połączył obserwację gu. Ale nędza. Laubitza 9. i podjęto próby ich leczenia. MODERNIZM 35 Po prostu zabiłem. Jest rzeczą Nowoczesna psychologia ukształtowała się znamienną.pl Sz . Tym samym portret Raskolnikowa. która wie XIX w.. w drugiej części podręcznika dla klasy pierwszej). postrzegając ją jako ka dla klasy drugiej). Uczeni przedstawiali wpływ środowiska psychologiczną z jednym z centralnych zagad- – naturalnego i społecznego – na psychikę. że Zbrodnia i kara Dostojewskiego w XIX w. Zaczęto wówczas w sposób naukowy (1866). byłego urzędnika. Szekspirowskie dylematy władców sprowadza Dostojewski na poziom życia zwyczajnego człowieka. opracowano teorię wrażeń zmysło. ballada Romantyczność stwem. transcendentną (np. co dzieło Lombrosa Geniusz i obłą- wych i rozpoczęto badania nad funkcjami móz.wsip. [1] – Łaskawy panie – zaczął [Marmieładow] prawie uroczystym tonem – ubóstwo jest występ- kiem. kanie (1864). ukazała się drukiem niemal w tym sa- wnętrzne. któremu przyjrzymy się na tej lekcji. Na wizję pisarza bez wątpienia miała ne od społeczeństwa. w której autor podejmuje podobną re- opisywać reakcje człowieka na bodźce ze. z całą pewnością. sklep. przynosi przestrogę kierowaną do każdego z nas. dotąd jedynie izolowa. 1835–1900). fleksję. szanowny panie. w pierwszej części podręczni- nieprzeciętną wielkość. 4 Nowoczesna literacka psychologia zbrodni Literackie przedstawienie psychologicznych aspektów zbrodni obserwowaliśmy już na przykładzie Makbeta (patrz: lekcja 21. WPROWADZENIE DO LEKTURY odstępstwo od założonej normy. to święta prawda. świat bowiem skłonny jest piętnować – patrz: lekcja 6. zaczęto badać choroby umysłowe kazała widzieć w szaleńcach tzw. mym czasie. że pijaństwo nie jest cnotą.. jurodiwych. nędza to straszna rzecz.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 Inowroclaw.

Belgia. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. monomaniaków. ale w nędzy – nikt i nigdy na świecie. ale miotłą wymiatają z ludzkiego towarzystwa dla tym cięższej obelgi.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.36 ½ THÉODORE GÉRICAULT (czytaj: teodor żeriko). Gandawa.pl Sz . w której najbardziej potrzebna jest rozwaga i ostrożność.. rozwijają się stopniowo. Museum voor Schone Kunsten (czytaj: museum for szone kunsten). czy też samo przestępstwo. dochodząc do kulminacyj- nego punktu przed momentem popełnienia zbrodni. zależnie od indywidualnych cech przestępcy. [2] W swoim czasie [. Raskolnikow snuje refleksję na temat zbrodni. że choroba musi odciskać swoje piętno na twarzy chorego. sklep. i słusznie. idzie zawsze w parze z czymś w rodzaju choroby? Na razie nie czuł się jeszcze na siłach.. potem mija. Ale teraz powstaje kwestia: czy choroba rodzi przestępstwo. z prawej: MONOMANKA HAZARDU. Jakie symptomy choroby można dostrzec w wyglądzie sportretowanych osób? wrodzonych.] interesowała go między innymi kwestia: dlaczego zbrodnie wykrywają z taką łatwością. bo w nędzy człek gotów jest sam siebie obrażać. i to właśnie w chwili. 701329. aby rozstrzygnąć tę kwestię. prawie każdy zbrodniarz w chwili popełniania zbrodni ulega jakiemuś dziwnemu upadkowi woli i osłabieniu rozsądku. Otóż jego zdaniem główna przyczyna tkwiła nie tyle w mate- rialnej niemożności ukrycia zbrodni. Laubitza 9. Luwr. z lewej: MONOMAN KRADZIEŻY. czyli ludzi opętanych jedną obsesją (monomanią). Paryż Malarz otrzymał od lekarza psychiatry zlecenie sportretowania przypadków tzw. 1822. mija jak każda inna choroba. Szkolnictwa AS . Artysta założył. a zbrodniarze zostawiają tak wyraźne ślady? Powoli doszedł do różnorodnych i bardzo ciekawych wniosków. którą ma popełnić. stan ten trwa również w chwili dokony- wania zbrodni i jeszcze jakiś czas potem. ok. To osłabienie rozsądku i upadek woli opano- wują człowieka na podobieństwo choroby. 1822–1823.wsip. ile w samym zbrodniarzu. które zastępuje wręcz fenomenalnie dziecinna lekkomyślność. z racji osobliwej swojej natury. Za nędzę nie tylko kijem wypędzają.

pchała mnie chęć dowiedzenia się. Chwilami [. Przeszedł do zimny dreszcz.pl Sz . a rozsądek i wola nie opuszczą go na pewno przez cały czas realizowania planu. nawet pamięć. a nie ją! Ze sobą zrobiłem koniec. Otworzył drzwi i zaczął nasłu- chiwać: w całym domu wszyscy spali. nie zamknąć drzwi na haczyk i rzucić się na kanapę nie tylko w ubraniu. nawet zwykła zdolność rozumowania.. Teraz zaś miał takie dreszcze. nędza i bezradność oraz chęć zabezpieczenia sobie pierwszych kroków kariery za pomocą co najmniej trzech tysięcy rubli. czy też mam p r a w o. sklep. Słuchaj: gdybym dalej poszedł tą drogą.. [. odpowiedział zupełnie jasno. żeby zdobyć pieniądze i stać się dobroczyńcą ludzkości – to bzdura! Po prostu zabiłem dla samego siebie.. przekonania się natychmiast. Pieniądze również nie były głównym motywem zabójstwa. czy nie? Czy odważę się schylić i wziąć władzę. (tłum. Było mi całko- wicie obojętne. [.].. [5] [. że jest widno jak w dzień. czy nie? Czy jestem drżącym.. sprawiała mu nieznośny ból. nie żeby pomóc matce – to nonsens! Zabiłem nie dlatego. raz na zawsze!. Chciałem się o czymś przekonać. [3] W takim stanie leżał bardzo długo. wciąż odrętwiały po uprzednim zamroczeniu. Dosyć już. że dostaje obłędu. nie ja. 88-100 Inowroclaw. Ze zdumieniem oglądał siebie i wszystko dookoła w poko- ju i żadną miarą nie potrafił zrozumieć. to zapewne nigdy więcej bym nie zabił. – Zostaw mnie! Rozprawa sądowa Raskolnikowa. Laubitza 9.. nędznym stworzeniem. co skłoniło go do zgłoszenia się z samooskarżeniem. że dawno jest już noc. [.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. co właściwie skłoniło go do popełnienia morderstwa i rabunku.] Świadomość. Wyrok jednak zapadł łagodniejszy. „Boże. z brutalną dokładnością. że ząb na ząb nie trafiał i wszystko w nim dygotało. że powodem było jego złe położenie materialne. Na pytanie zaś. Wszystko teraz zrozu- miałem.. że wszystko... ale dreszcz ten spowodowany był również gorączką. ale ani mu przez myśl nie przeszło. [4] – Zabiłem. tak jest!” Raskolnikow w rozmowie z Sonią Marmieładową rozważa motywy dokonanej zbrodni. czy też człowiekiem? Czy potrafię przekroczyć ów próg. Soniu.wsip.P. postanowił. dlatego że jego czyn „nie jest zbrodnią”. że szczera skrucha. że on osobiście. że tyle znajdzie u zabitej. zaczyna go zawodzić. J. Wszyst- ko to było niemal banalne... żeby wstać.. jak mógł wczoraj. dosyć! Zostaw mnie! – krzyknął nagle z nerwowym jękiem. siebie zamordowałem. Wreszcie zauważył.. bo liczył.. Raskolnikow u siebie w mieszkaniu po zabójstwie lichwiarki. ale nawet w kapeluszu. czyżby już zaczyna- ła się kara? O tak. który spadł i leżał tuż obok na podłodze.. nie będzie ulegał żadnym chorobliwym perturbacjom. Leżał na kanapie na wznak.] widział. Zdecydował się na zabójstwo wskutek swej małoduszności i lekkomyślności oraz rozjątrzenia wywołanego przez niedostatek i niepowodzenia.] Czyż ja zabiłem tę starowinę? Nie. która zaczęła go trawić jeszcze we śnie. czy zostanę czyimś dobroczyńcą. w  tej swojej sprawie. wchodząc. czyżby to już się zaczynało... nie pieniądze.... 701329. odpowiedział po prostu.] W pierwszej chwili przekonany był... czy też przez całe życie będę pająkiem wysysają- cym żywą krew ze swych omotanych pajęczyną ofiar!. Zajączkowski) Szkolnictwa AS .] przestępca prawie nie próbował się bronić... Na ostateczne pytania. Soniu! Co innego było mi potrzebne. Tę babę diabeł zabił. MODERNIZM 37 Doszedłszy do takich wniosków.. czy jestem jak inni wszą. dosyć... niż można się było spodziewać [..

sklep. Czy nędza.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Porównajcie motywy zbrodni Makbeta i Raskolnikowa.). odczucia i myśli w przypadku zbrodni – powód jej popełnienia. 5.38 Polecenia do tekstu 1. praemeditatio 4.). Szkolnictwa AS . Opisz zachowanie. podczas której przedstawicie swoje opinie na ten temat. Wnioski zapiszcie w formie prezentacji multimedialnej.)? 3. MOTYWACJA – pobudki działania. które – zdaniem pisarza – prowadzą do moralnej degeneracji człowieka. Wymień motywy zbrodni. tak jak ją rozumie Marmieładow w akapicie 1. 6.. 8.wsip. Uzasadnij odpowiedź. Zrelacjonuj rozmyślania Raskolnikowa na temat nieracjonalnych zachowań zbrodniarzy. Czego Raskolnikow dowiaduje się o sobie po morderstwie? 7. odwołując się do wybranych cytatów z obu utworów. 10. Jakimi motywami zabicia lichwiarki kierował się. wiążący się dla zbrodniarza z jakąś korzyścią. które prowadzą do wykrycia ich udziału w zbrodni. Pr ac a domowa Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. Na podstawie przytoczonych fragmentów wskaż czynniki. które bohater wskazuje w rozmowie z Sonią (akapit 4. 9. Laubitza 9. co miało większy wpływ na zbrodnię popełnioną przez Raskolnikowa. Z jakiego powodu Raskolnikow nie odnosi do siebie wniosków dotyczących zaburzeń w psychice zbrodniarza? »POJĘCIA KLUCZOWE PREMEDYTACJA (łac. Czy bohatera można uznać za człowieka – wcześniejsze rozważenie) – dokładne przeżywającego zaburzenia psychiczne? zaplanowanie i przygotowanie przestępstwa. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Tworzenie własnego tekstu Rozum czy uczucia? Rozstrzygnij problem i uzasadnij. może być usprawiedliwionym motywem zbrodni? Zorganizujcie klasową dyskusję. twoim zdaniem. Raskolnikowa po dokonaniu zabójstwa (akapit 3. 2. 701329. Raskolnikow? Uzasadnij swoje stanowisko. Jaki jest sens zestawienia zbrodni i choroby w rozważaniach bohatera (akapit 2.pl Sz .

o związku wieczności (niebo). przeciwności życia (burzowe chmury) z ludzkim losem. 88-100 Inowroclaw. i upadki. której Jezus odpuścił grzechy Religia podsuwała kategorie użyteczne do opi. gę. nie stycznych artystów. Galeria Tretiakowska. WPROWADZENIE DO LEKTURY Postacią ze sfery wyobrażeń religijnych. jest Sonia Marmieładowa. a dającego wewnętrzną równowa- wać zarówno wędrówkę człowieka do Boga. Na lekcji zrekonstruujemy portret bohaterki oraz odwołamy się do wykorzystanej przez autora tradycji kulturowej i literackiej. – grzesznica. moralnego upadku wą postacią modernistycznego poszukiwania i odrodzenia. pewność własnego miejsca w świecie. z własnym sumieniem.). pokoju (woda). wątpliwości i poszukiwań. Maria Magdalena stała się wzorco- Pojęcia grzechu i czystości. i która została jego najwierniejszą uczenni- su sytuacji egzystencjalnej człowieka. wiodącego przez błędy. wstania. na której skupia się uwaga narratora. jak wiadomo z biografii. opętania złem i odnalezienia wartości. Szkolnictwa AS . który symbolizuje mała cerkiewka. sklep. pomyłki wewnętrznej równowagi mogły charakteryzo. jej uduchowieniem. była Maria Magdalena zawsze oznaczało to jednak deklarację wiary. MODERNIZM 39 Czymże byłabym bez Boga? 5 Sonia Marmieładowa – grzesznica i święta Drugą postacią w dziele Dostojewskiego.pl Sz . Moskwa Subtelnie pokazany rosyjski pejzaż emanuje rozległością przestrzeni. 1894. Obraz może być interpretowany jako dzieło o harmonii sacrum i przyrody. Wykorzystaj obraz Lewitana jako ilustrację do opowiedzenia historii Soni Marmieładowej.wsip. ka z samym sobą. ¼ISAAK LEWITAN. Fiodor Dostojewski. jego cą oraz pierwszym świadkiem Zmartwych- ziemskich rozterek. NAD WIECZNYM POKOJEM. jak i sytuację szukania porozumienia człowie. często również – pewność wiary. Laubitza 9. wy- Modernizm często opisywał świat i człowieka korzystywanych chętnie przez moderni- w języku pojęć religijnych (patrz: lekcja 3. 701329.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

Szkolnictwa AS . Wierzył jednak nawrócenie. sławiu.. nie spojrzała nawet na nikogo. z boleśnie ściśniętym sercem. chudziutką) mówi: „Katarzyno Iwanowna. widziałem na własne oczy. a ja..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. skoro nawet dzieci po trzy dni skórki od chleba na oczy nie widzą! Leżałem wtedy.] „A tak – odpowia- da z drwiną Katarzyna Iwanowna – bo co tu chować? Też mi skarb!” Ale niech pan jej nie potępia... A ja. aż obie zasnęły.. nie pouczał i nie dawał prostych wzo. zieloną chustkę [. proszę jej nie potępiać! To było powiedziane nie przy zdrowych zmysłach. palące. bo Katarzyna Iwanowna ma już taką naturę.. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. jak od szalonego. choćby nawet z głodu. lecz całemu ludzkiemu cierpieniu – powiedział z pasją [. Laubitza 9. e. Nagle pochylił się szybko i uklęk- nąwszy. – Nie tobie się pokłoniłem. Ujął ją obiema rękami za ramiona i spojrzał prosto w zapłakane oczy. twarzyczką do ściany. jak Sonia moja (bo to stwo- rzenie łagodne i głosik ma taki pokorny.. ostre. sklep. wzięła tylko naszą dużą. W  swoich powieściach nie w prawdę religijną. zaraz zaczyna je tłuc. blondyneczka i twarzyczkę ma zawsze bladziuchną. ale w gniewie i rozpaczy. idzie wprost do Katarzyny Iwanowny i wykłada jej na stół bez słowa całe trzydzieści rubli. nogi jej całowała.40 w czasie pobytu na Syberii przeżył religijne w doczesność i w politykę. Ani słówkiem się nie odezwała.. a po ósmej już wróciła. – Więc ty często się modlisz. żakiecik i wyszła z domu. którą odnalazł w prawo- chciał być jednak moralizatorem ani kazno. w cieple sobie sie- dzisz”.. pijesz. nie patrząc na Sonię.]. i tylko widać było. wreszcie podszedł do niej.. Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara (fragmenty) Marmieładow opowiada Raskolnikowowi historię swojej rodziny.. będącej według niego nie związany z Cerkwią. też bez jednego słowa... a tak koło godziny szóstej Sonia włożyła chusteczkę na głowę.pl Sz . nie. Przyszła. [2] Raskolnikow ciągle chodził tam i z powrotem.. Raskolnikow odwiedza Sonię. leżałem w tym samym stanie. obie. usta mu drgały. mam więc zejść na taką drogę?” [. jak drgają jej ramiona i cała się. przyjęcia tej prawdy. [1] Katarzyna Iwanowna po pokoju biega. a na policzkach występują jej czerwone plamy [.. Patrzę.. ręce załamuje. Soniu? – zapytał. trzęsie. a co tu żresz i pijesz.. tak. „Mieszkasz – powiada – u nas. biedactwo.. jak i przedtem.. ucałował jej stopę. Spojrzenie miał suche. co tam! leżałem zupełnie pijaniusieńki i słyszę. że jak dzieci się rozpłaczą. okryła się z głową i położyła się na łóżku. obie. zbyt zaangażowaną fundamentem zasad moralnych. – Co pan? Co pan robi? Przede mną! – wyjąkała. Sonia odskoczyła od niego przerażona.. młody człowieku. darmozjadzie jeden. podnieść się nie chcia- ła. 701329. żresz... objąwszy się. [3] Zaczął przyglądać się jej uważniej. Nie czuł się też szczegól. a i to więcej dla obelgi niż w dosłownym znaczeniu. Rzeczy- wiście wyglądał jak szaleniec.. w chorobie i wśród płaczu głodnych dzieci. Raskolnikow wstał natychmiast. blednąc.. podeszła do łóżka Soni i cały wieczór klęczała u jej nóg.wsip.. jak Katarzyna Iwanowna. oczy mu błyszczały.. leżałem pijaniusieńki.. ukazywał bohaterów dojrzewających do rów postępowania.]. W swej twórczości rosyjski pisarz dzieją.]. tak. I potem widziałem.

. MARIA MAGDALENA U FARYZEUSZA1.] – Gdzie tu jest o wskrzeszeniu Łazarza? Znajdź mi. A ty często chodzisz? – N-nie.pl Sz ..]. Sonia milczała. zniszczona.. usiadł.] Na komodzie leżała jakaś książka. [..] podeszła do stołu. z niedowierzaniem wysłuchawszy dziwnej propozycji Raskolni- kowa.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta..] 1 Faryzeusz – w starożytnym Izraelu członek jednego ze stronnictw religijno-politycznych. Głos jej stawał się coraz surowszy. Książka była stara. kiedy się uczyłem. teraz wziął ją do ręki. Czytaj! – W cerkwi pan nie słyszał? – Ja. – Czy pan tego nie czytał? – zapytała.wsip. Był to Nowy Testament w rosyjskim przekładzie. sklep.. w skórzanej oprawie. 88-100 Inowroclaw. 1891. – Czytałem dawno temu. Szkolnictwa AS . – Źle pan szuka. Chrystus. Wzięła jednak książkę do ręki.] Sonia [.. nie zbliżając się do niego.. 41 ½ JEAN BÉRAUD (czytaj: żą bero). chodząc po pokoju. gotów do słuchania... Zauważył ją. Soniu....... otoczony przez ludzi ubranych w stroje z końca XIX w. Spojrzała na niego z ukosa. – Czymże byłabym bez Boga? – szepnęła prędko i gwałtownie. 701329. które było niechętne Jezusowi i jego naukom. nie chodzę.. [.. ujął rękami głowę i po- sępnie wpatrzył się gdzieś w bok. przebacza współczesnej Marii Magdalenie – aktorce powracającej z teatru.. w czwartej Ewangelii – szepnęła surowo. on stał obok i czekał na odpowiedź. spojrzawszy na niego przez stół [. [. rzuciła na niego przelotne spojrzenie nagle rozbłysłych oczu i mocno ścisnęła jego rękę.. łokcie oparł na stole. – Odszukaj i przeczytaj mi – powiedział. Laubitza 9. Musée d’Orsay (czytaj: mjuze dorse). Paryż Historie ewangeliczne wciąż się powtarzają. – szepnęła Sonia. [..

Jezus tedy. że jest taka drobna. 701329.” Czytała głośno. [.. jak pęknięta struna. Lubili nawet jej chód. w oczach jej ciemniało. [. aby towarzyszyć Raskolnikowowi.. Wersety pisma zacierały się. ich serca kryły niewyczerpane źródło życia dla obojga. Raz tylko na Boże Narodzenie przyniosła dla całego więzienia poczęstunek: pieróg i ciasto. za co mają ją chwalić. nie wiedząc już. Naprawdę! Sonia trzęsła się cała w prawdziwej. Rzekli więc Żydzi: Patrz. Ich krewni i krewne. który ślepemu otworzył oczy. jak idzie. ciężar przygnia- tał jej piersi. A nie- którzy z nich mówili: Nie mógł ten. Głos jej stał się dźwięczny jak metal. jak gdyby sama oglądała to na własne oczy. Zbliżyła się do słowa o największym. uczynić. nie byłby umarł mój brat. Dech jej zaparło.P.mając nogi i ręce powiązane opaskami. przyjeżdżając do miasta. a ona – ona żyła przecież tylko jego życiem! (tłum. W i e l u w i ę c z Ż y d ó w. wiedzieli. czasami tylko na robotach. rzeczywistej gorączce. – „A zachorował niejaki Łazarz z Betanii” – zaczęła wreszcie z wysiłkiem. a twarz jego była owinięta chustą.] [7] Wskrzesiła ich [Raskolnikowa i Sonię] miłość. rozrzewnił się w duchu i wzruszył się.. J.wsip. w uniesieniu. A mimo to wszyscy ją znali. nie wyświadcza- ła specjalnych usług.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. mówiąc do niego: Panie. I zapłakał Jezus. Gdy pojawia- ła się na miejscu robót lub mijała partię aresztantów idących do pracy.42 [4] Dwa razy zaczynała czytać i nie mogła wymówić pierwszej sylaby. k t ó r z y p r z y s z l i d o M a r i i i u j r z e l i t o. niesłychanym cudzie i opanowało ją uczucie wielkiego triumfu. Nie dawała im pieniędzy. lecz przy trzecim wyrazie głos jej drgnął i urwał się nagle. Sonia udała się na katorgę. Laubitza 9. sklep.. chwalili nawet za to. u w i e r z y ł o w n i e g o”. „.. by spojrzeć.pl Sz . jak go miłował. że przy- jechała z a n i m. padła mu do nóg. I rzekł: Gdzie go położyliście? Rzekli do niego: Panie. zostawiali dla nich u Soni różne rzeczy. Odpowiadała na ich ukłony z uśmiechem i wszyscy lubili jej uśmiech.] Dobiegła do trzydziestego drugiego wersetu: – „Lecz gdy Maria przyszła tam. widywali ją rzadko. Rzekł do nich Jezus: Rozwiążcie go i pozwólcie mu odejść. pójdź i zobacz.. żeby się zobaczyć z Raskolnikowem.. co czytała. gdybyś tu był. gdzie mieszka.. wiedzieli. napiętnowani ludzie do tej małej. „Zofio Siemionowna.] Ogarek świecy dogasał w krzywym lichtarzu. którzy z nią przyszli. najmilejsza!” – zwracali się owi brudni. odwracali się. Ich żony i kochanki znały ją i odwiedzały.. triumf i radość brzmiały w nim i potęgowały go. drżąc i truchlejąc. ale i tak umiała na pamięć to. jak żyje. gdy przychodziła na chwilę. drobnej istoty. a nawet pieniądze. Mieli przed sobą jeszcze siedem lat niewysłowionej męki i bezgranicznego szczęścia! Ale on zmartwychwstał i wiedział o tym. aby i ten nie umarł?” [5] Raskolnikow zwrócił się do Soni i patrzył ze wzruszeniem.] „[Jezus] zawołał donośnym głosem: Łazarzu. widząc ją płaczącą i płaczących Żydów.. wszyscy zdejmowali czapki i kłaniali się. gdzie był Jezus. [. których tak dziwnie zbliżyła wieczna księga. i chwalili ją. kochana. Zajączkowski) Szkolnictwa AS . i ujrzała go. mętnie oświetlając w tym nędznym pokoiku zabójcę i jawnogrzesznicę. Lecz stopniowo zawiązały się pomiędzy nimi bliższe stosunki: pisała im listy do rodziny i wysyłała je. opiekunko nasza. czuł to całym swym odnowionym jestestwem. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Postanowili cierpliwie czekać. [. wyjdź! I w y s z e d ł u m a r ł y.. [6] Jeszcze jedna rzecz była dla niego zagadką: dlaczego oni wszyscy tak pokochali Sonię? Nie zabiegała o ich względy.. Spodziewał się tego. c z e g o d o k o n a ł J e z u s.

wspólna uczta) – szczególny rodzaj miłości.pl Sz . wyjaśnij postawę bohaterki wobec innych ludzi. 2. Przynosi wspólnotę ludzi z Bogiem. określ rolę. Podaj odpowiednie przykłady. Zinterpretuj wypowiedź Soni Marmieładowej: „Czymże byłabym bez Boga?” w kontekście losów bohaterki. Tworzenie własnego tekstu Na podstawie cytowanych fragmentów i całej powieści Dostojewskiego przeanalizuj wpływ osób o ugruntowanym poczuciu moralnym na innych bohaterów. Efektem nieodpokutowanego grzechu ma być b) postawę ojca. który wedle Polecenia do tekstu teologii jest efektem działania Ducha Bożego. Jakie znaczenie ma biblijna opowieść w odniesieniu do obojga bohaterów Zbrodni i kary? 5. potępienie. dlaczego tak ją postrzegają. Dokonaj oceny Katarzyny Iwanowny. obiektywnie zły. W doktrynie moralnej d) religijność Soni. Wykorzystując znajomość całego utworu. Jakimi stylami posługuje się autor? Jaką funkcję pełni każdy z nich? R Pr ac a domowa Porównaj postacie biblijnej Marii Magdaleny i Soni Marmieładowej ze Zbrodni i kary. jego drugiej żony GRZECH – w chrześcijaństwie oznacza czyn i przybranego rodzeństwa. Dlaczego Sonia wstąpiła na „drogę uczucie duchowego zjednoczenia i daje grzechu”? W odpowiedzi uwzględnij: poczucie braterstwa. 9. wyraża 1. Dokonaj oceny moralnej Soni i uzasadnij swoją opinię. chrześcijaństwa najcięższe grzechy. 701329. Zinterpretuj w świetle losów Soni moralnego kobiet. Odwołując się do pojęcia agape i uwzględniając światopogląd Soni. 10. i Raskolnikowa fragment Nowego Testamentu mówiący o wskrzeszeniu Łazarza. ale też uważana za grzeszną z natury i zarazem za w kontekście całej powieści wyjaśnij sens gestu przyczynę grzechu mężczyzn..)? Wyjaśnij. Szkolnictwa AS . miłość. 8. jaką odgrywa miłość Soni w procesie moralnego odrodzenia Rodiona. dotyczą przekroczenia normy seksualnej – cudzołóstwa. 88-100 Inowroclaw. niezgodny z prawami boskimi. Na podstawie akapitów 1. miłość była w kulturze europejskiej jedną z najważniejszych przyczyn cierpienia 4. 11. sklep.wsip. zdrady itp. i 2. Kim staje się bohaterka w oczach katorżników (akapit 6. 7. zabójstwa. czyli wieczna kara dosięgająca c) cechy charakteru Soni. Laubitza 9. Grzeszna Raskolnikowa całującego stopy dziewczyny. Opisz emocje bohaterów w trakcie czytania fragmentu Ewangelii. Zanalizuj zróżnicowaną stylistykę przytoczonych fragmentów. grzesznika po śmierci. MODERNIZM 43 »POJĘCIA KLUCZOWE AGAPE (gr. obok e) zachowanie Katarzyny Iwanowny. 6. We wszystkich trzech wielkich religiach monoteistycznych to kobieta była tradycyjnie 3.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a) stosunek Soni do ojca.

gdy polscy pisarze pozytywistyczni wypracowywali model powieści realistycznej. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej). PWN.44 Potencjalna nieskończoność 6 dialogu. średniowiecza i renesansu (1965) oraz zbiorów studiów. Poetyka powieści polifonicznej W czasie. WPROWADZENIE DO LEKTURY Zamieszczony dalej fragment pochodzi z książ- Rewolucyjne przekształcenia konstrukcji prozy ki Bachtin. w obrębie francuskiego naturalizmu (Gustave Warszawa 1983. R w Europie dokonywały się już przemiany prozy zapowiadające wiek XX. w muzyce klasycznej)..pl Sz . autor książek Problemy poetyki Dostojewskiego (1963) i Twórczość Tołstoj (patrz: s. obdarzonego moralnym autorytetem. Franciszka Rabelais’go (czytaj: rablego) a kultura ludowa nicznej wprowadził do nauki o literaturze Mi.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. 701329. Obydwie nazwy prowadzi jeden głos z narratorem bądź z jedną – powieść polifoniczna (np.in. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. MICHAIŁ BACHTIN (1895–1975) – wybitny rosyjski riusz Balzak. Flaubert. chaił Bachtin (Problemy poetyki Dostojewskiego). język. Laubitza 9. m. Emil Zola) i rosyjskiej powieści poli- fonicznej (Fiodor Dostojewski). W tych nowoczesnych i nowatorskich konstrukcjach czytelnik tracił odautorskiego przewodnika. Problemów literatury i estetyki (1975). którą zaproponował Fiodor Dostojewski. a w Rosji – Iwan Turgieniew i Lew literaturoznawca i badacz kultury. Szkolnictwa AS . Powieść polifoniczna to z postaci. Teraz na lekcji poznamy założenia nowatorskiej formy powieści dialogu.. W obu przy- padkach podważone zostały zasady budowy powieści realistycznej. Pojęcie powieści polifo. Tym samym muzyki: polifonia to – narratora i bohaterów zakwestionowana zostaje technika prowadzenia – mają tę samą wartość. wszechwiedzącego. homofoniczna zasada dwu lub więcej linii żaden nie dominuje. red. powieści realistycznej. konfrontacji. w której wszystkie wiele różnych punktów swoje źródło w teorii prezentowane głosy widzenia. melodycznych wszystkie poddawane są eksponująca wagę (np.wsip. której przedstawicielami Autor we Francji byli Stendhal (czytaj: stędal) i Hono.. Czytelnik nie dominującego głosu a w homofonii melodię identyfikuje się wyłącznie narratora. w muzyce baroku). sklep. Edward Kasperski. Pamiętamy zasady budowy utworu naturalistycznego (patrz: lekcja 68. literatura. Euge- narracyjnej dokonały się niezależnie od siebie niusz Czaplejewicz. lecz poznaje i homofoniczna – mają powieść. Dialog. 34).

] 1 Tytuł fragmentu pochodzi od autorów podręcznika. którego głos jest skonstruowany tak. Słowo bohatera o sobie i o świecie jest nie mniej ważkie. nie podlega ono uprzedmiotowionemu obrazowi boha- tera jako jeden z charakteryzujących go środków. MODERNIZM 45 ½ ILIA RIEPIN. 88-100 Inowroclaw. rozlega się obok słowa autorskiego. Galeria Tretiakowska. jakie zazwyczaj przykładano do powieści europejskiej. W utworach jego zjawia się bohater. jak głos samego autora w powieściach zwykłego typu. Moskwa Scharakteryzuj uczestników dyskusji. Szkolnictwa AS . w sposób szczególny kojarzy się z nim i z równie pełnobrzmiącymi głosami innych bohaterów.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. niż bywa zazwyczaj słowo autorskie.pl Sz . Wynalazł on radykalnie nowy gatunek powieściowy. W jaki sposób artysta przedstawił odmienność ich punktów widzenia? W czym upatrujesz podstawy ich porozumienia? Michaił Bachtin Powieść polifoniczna1 (fragmenty) [1] Dostojewski jest twórcą powieści polifonicznej.. ani też nie służy za tubę głosu autorskiego. [. SPOTKANIE REWOLUCJONISTÓW. I dlatego twórczość jego nie mieści się w dawnych ramach. 701329.wsip. sklep.. nie podlega żadnej z tych konwencji historycznoliterackich. W ogólnej strukturze utworu ma ono rangę wyjątkowo samodzielną. Laubitza 9. 1883.

jest wewnętrznie uniezależniony od fabularnych powiązań między rozmówcami. Nie jest on także środkiem odsłonięcia. którego jest jednym z elementów.. z którego opisuje się zdarzenia.. Na czym polega „nastawienie narracji” w powieściach Dostojewskiego – inne niż w powieściach typu homofonicznego (akapit 2. bada w napięciu siebie. Stanowisko. czy narratorem jest autor. 4..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. bowiem dialog fabularny nieuchronnie dąży do zakończenia.46 [2] Dalej: samo nastawienie narracji – niezależnie od tego. Człowiek tu nie poprzestaje na tym. że przejawia siebie na zewnątrz. nie tylko dla innych. Szkolnictwa AS . świat Dostojewskiego może wydawać się istnym chaosem.. Toteż dialog w utworach Dostojewskiego [. Narratorskie. chociaż oczywiście jest przez fabułę przygotowany. nie obiektów. czy jakaś postać lub ktoś z bohaterów – musi być zupełnie inne niż w powieściach typu homofoniczne- go.. podobnie jak i zdarzenie fabularne. obrazotwórcze i informacyjne słowo musi tu posiadać odpowiednio nowy stosunek wobec swojego przedmiotu. buduje się obraz czy daje informację. [. [. że twórczość Dostojewskiego „nie mieści się w dawnych ramach” (czyli w obrębie powieści tradycyjnej.. sformułuj trzy argumenty potwierdzające przekonanie Bachtina.)? 3.. że dla Dostojewskiego człowiek jest podmiotem zwracania się. wyjawienia charakteru poniekąd już gotowego. Dopiero w świetle sformułowanego wyżej naczelnego zadania artysty można zrozumieć organiczną konsekwencję i jednolitość jego poetyki.] [3] Z punktu widzenia konsekwentnie homofonicznego ujęcia przedstawianego świata. po raz pierwszy człowiek staje się tym. Dialog nie jest tu wprowadzeniem do akcji. 701329. czym jest.pl Sz ..] [4] Bohater Dostojewskiego ma świadomość całkowicie zdialogowaną: nieustannie skierowa- na na zewnątrz. W tym sensie można powiedzieć. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. że nie może on być fabularny w ścisłym tego słowa znaczeniu. Wymień trzy cechy dialogu w powieści homofonicznej i trzy cechy dialogu w powieści polifonicznej Dostojewskiego.wsip. 2. lecz samą akcją. kogoś drugiego. Natalia Modzelewska) Polecenia do tekstu 1.] zawsze toczy się poza fabułą. a budowa jego powieści – jakimś konglomeratem niejednorodnych surowców i przeciwstawnych zasad kompozycyjnych. trzeciego. [. (tłum.] [5] Rzecz zrozumiała. sklep. dla których „świat Dostojewskiego może wydawać się istnym chaosem”. jak też homofonicznego kanonu konstrukcji powieściowej. Laubitza 9. musi mieć nowy punkt odniesienia wobec tego nowego świata – świata pełnouprawnionych podmiotów. Bynajmniej... realistycznej). Poza tym żywym obco- waniem z sobą i z innymi bohater jakby nie istnieje.] [6] W założeniu pisarza już potencjalna nieskończoność dialogu stanowi o tym. Podaj powody. że dialog musiał się znaleźć w samym centrum artystycznego świata Dostojewskiego: nie jako środek. [. Odwołując się do akapitu 1.. ale i dla siebie. lecz jako cel sam w sobie.

a drugie zbuduj według zasad polifonii. Szkolnictwa AS . odwołując się do znajomości Zbrodni i kary. uzupełnij tabelę. kulturalnego). sklep.wsip. Napisz dwa opowiadania: w jednym zachowaj postawę narratora homofonicznego. Laubitza 9. osłabiana obraz świata przez konwencję estetyzującą • przezroczysty język narratora • język synkretyczny. uzależniony od ich styczne. połączone związ- fabuła kiem przyczynowo-skutkowym • zdarzenia prawdopodobne życiowo • typowy dla swojej grupy bohater społecznej czy zawodowej • psychologicznie wiarygodny • zasada mimetyzmu. 701329. społecznego. łączący • zindywidualizowany język różne style i tonacje styli- postaci.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. elementy struktury powieść homofoniczna powieść polifoniczna powieści (realistyczna) • odautorski. z prawem narrator do komentowania • przewodnik czytelnika po świecie powieści • podział na wątki – główny i poboczne. Podsumuj rozważania Bachtina i. MODERNIZM 47 5. obdarzony moral- nym autorytetem. 88-100 Inowroclaw. niezindywidualizo- język pochodzenia społecznego wany albo respektujący i wykształcenia indywidualizację • obecność wykładu filozo- ficznego Tworzenie własnego tekstu Wybierz temat z bieżącego życia (politycznego. obyczajowego.pl Sz .

Laubitza 9. 7 co wszystko wiemy. która. które oznacza chylenie się ku upad- kowi. Eryka Lipińskiego. Dekadentyzm w poezji Młodej Polski Literatura polska ostatniego dziesięciolecia XIX w. Na lekcji przeanalizujemy obydwa utwory. a przede wszystkim ekspono. Jego wiersz Koniec wieku XIX znali niemal wszyscy. W Paryżu ukazywało się pismo „Dekadent”.pl Sz . Nazwa pocho. Muzeum Karykatury im. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.. zniechęcenia i melancholii. niezdolną do życia. doszła do kresu możliwości swojego rozwoju. MĘŻCZYZNA ZE SZKLANKĄ . DEKADENCKIE DOŚWIADCZENIE KRYZYSU Dekadenci inspirowali się filozofią Schopen- hauera i nawiązywali do naturalizmu. autor m. rozpad.. Warszawa Alkohol był częstym towarzyszem rozmyślań nad bezsensem życia. Na czym polega tu humorystyczne przedstawienie dekadenta?   Szkolnictwa AS . subtelnego erotyku O.in. istnienia i niepotrafiących przeżywać emocji). przyjdź!. który narodził czas o „wieku nerwowym”. 1899. „ludziach przeży- się we Francji u schyłku XIX w. została zdominowana przez nastrój smutku. Manifestem dekadenty- zmu stał się utwór Paula Verlaine’a  (czytaj: pola werlena) Niemoc.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Do krakowskiego kręgu poetów dekadentów należał też Stanisław Korab-Brzozowski. Pisano wów- Dekadentyzm to prąd ideowy. Wyra- żali poczucie kryzysu kultury i  cywilizacji. zmęczonych ży- własnej poetyki.48 Co zostało nam. zastój. podatną ¼ TEODOR AXENTOWICZ. dzi od francuskiego słowa décadence (czytaj: dekadąs). „mózgowcach” (świadomych bezsensu wał postawę światopoglądową. ewolucję homo sapiens – był uznawany za istotę słabą. jak uważano.wsip. Człowiek epoki schyłkowej – zamykający. Nie stworzył tych” (czyli wyczerpanych. 701329. sklep. Na głównego polskiego twórcę tego okresu wyrósł Kazimierz Przerwa-Tetmajer. ciem). ŚWIATOPOGLĄD DEKADENTYZMU na choroby. jak sądzono.

choć potrzebował publiczności. które mogłyby poru. życie w kawiarniach). nek cyganerii. Wyrazisty portret stów epoki na oznaczenie stanu nieokreślone. ich lekceważąco filistrami. ryny). że nie ma ona sensu. dandysa dał Oscar Wilde (czytaj: oskar łajld) go smutku. dzień). dobra i piękna. w głośnej powieści Portret Doriana Graya. melancholii. swobodą obyczajową (prowadzili nocne zostawała sztuka.wsip. Rezygnował z życiowej Dekadentyzm wyrażał się najczęściej w dwu aktywności. Czekał na śmierć: estetyzo. Cygan to czło- Szukał silnych bodźców. artystycznej zakładanej zwykle przez jakąś finowany erotyzm i sięgał po używki – za poetą charyzmatyczną osobowość (np. Muzeum Narodowe. Stanisława epoki. stracja polegała na przekształcaniu własnego nej moralności. 701329. DEMON (W KAWIARNI). elegancki sposób. zakłama. swój gest i  każde słowo. 1904. nie. Dekadent przeżywał kryzys wartości – prawdy. przyjmującą postać ważeniem ról społecznych (żyli z  dnia na nirwany (patrz: s.pl Sz . W jego przypadku demon- o małych potrzebach kulturalnych. Charles’em Baudelaire’em (czytaj: szarlem Przybyszewskiego). POSTAWY DEKADENCKIE wiary. Kraków Scharakteryzuj obie postaci: demona (artystę) i kobietę. samotnikiem przekonanym o swojej wyjątko- nawidził i prowokował mieszczan – nazywał wej wartości. pozbawianą grozy. demonstracyjnym lekce- waną. był Z niechęcią odnosił się do rzeczywistości. Szkolnictwa AS . Uciekał w wyra. życia w dzieło sztuki: dandys ubierał się w wy- Doświadczał spleenu (czytaj: splinu) – to angiel. 54) lub zmysłowej kochanki.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Dla jem (najczęściej nosili czarne kapelusze i pele- dekadenta wartością cenniejszą od życia po. a  więc nieformalnej grupy szyć jego apatyczną psychikę. apatii. bo uznawał. stylizował każdy skie słowo było chętnie używane przez arty. co oznaczało ludzi by ją prowokować. Dandys nie należał do żadnej grupy. nazywane „sztucznymi rajami”. 88-100 Inowroclaw. sklep. żyjących w kulcie pieniądza. postawach – cygana lub dandysa. Laubitza 9. Cyganie wyróżniali się stro- bodlerem). szukany. MODERNIZM 49 ½ WOJCIECH WEISS (czytaj: wajs).

1910) wa Berenta Próchno (1901). oko w trójkąt wprawione i na świat patrzące. Nie zapomniano o nim jednak Gdy się z poddaniem schyli pod nóż gilotyny? całkowicie – dzięki akcji społecznej zapewniono mu Byt przyszły?. Stanisława Koraba-Brzozowskiego (wy. był związany z Krako- a idee są zawsze tylko ideami. Portrety 1894).. 701329.... Wzgarda.. utrzymanie i lokum. Czyż przez to mniej się cierpieć będzie. urodził się [5] Idee?.pl Sz .. utrzymywał Modlitwa?. W pierwszych miesiącach kto zliczy zgasłe słońca i kres światu zgadnie? II wojny światowej został Użycie?. Szkolnictwa AS . dekadentów znaleźć można w powieści Wacła- dany pośmiertnie tomik Nim serce ucichło. wem i Zakopanem... W dwudziestoleciu międzywojennym przebywał Walka?. Lecz tylko głupiec gardzi tym ciężarem. Laubitza 9. Pochodził równać z ironią biegu najzwyklejszych rzeczy? ze zubożałej rodziny ziemiańskiej. kiedy co się zabija. w Ludźmierzu na Podhalu.. Do 1918 r.50 KONIEC WIEKU XIX WPROWADZENIE DO LEKTURY Dekadentyzm w literaturze polskiej był pierw.. Więc za przykładem trzeba iść skorpiona. Gwiazd tajniki któż z ludzi ogląda. kiedy otoczą go żarem? zamilkł jako twórca. kolejnej serii. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.. Tylko dziki. skrytemu w przestworze. zmarł w szpitalu w 1940 r. Prócz poezji pisał opowiadania (m.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. XIX w. poetą najwyżej cenionym Ironia?.. Podupadły na może walczyć z pociągiem nadchodzącym w pędzie? zdrowiu i zubożały. Lecz największe z szyderstw czyż się może w dobie Młodej Polski. powieści i dramaty. człowiecze z końca wieku?... Kazimierz Przerwa-Tetmajer Koniec wieku XIX Autor KAZIMIERZ PRZERWA- Przekleństwo?. [20] co wśród użycia pragnie. Znalazł swój wyraz przede wszystkim w liryce Kazimie- rza Przerwy-Tetmajera (I i II seria Poezji. [15] Rezygnacja?. Wpły- nął na całą polską poezję lat 90. -TETMAJER (1865–1940) był złorzeczy swemu bogu..wsip. XIX XX XXI szym przykładem radykalnego przekreślenia 1894 r. z numerem Rozpacz?. kiedy się skaleczy. ukazało się ich osiem. dwutomowy zbiór Na skalnym Podhalu). głosem swojego pokolenia.. w tomach pod tym samym tytułem – Poezje. sklep. Głowę zwiesił niemy.. Lecz niewielu tylko jeszcze mami się z literatury. co wszystko wiemy.. nie uczestniczył w życiu literackim.in... usunięty przez Niemców z hotelu. w którym mieszkał. dla których żadna z dawnych wiar już nie wystarcza? Jakaż jest przeciw włóczni złego twoja tarcza. obowiązków artysty wobec zbiorowości. do 1924 r. Ależ w duszy jest zawsze coś na dnie. Ale czyż mrówka rzucona na szyny w Warszawie. i Leopolda Staffa (Dzień duszy. Cóż więc jest? Co zostało nam. Swoje wiersze wydawał [10] którego wziąć na słabe nie zdoła ramiona.. 1903). 1891... wśród rozkoszy żąda. Ależ lat już minęły tysiące.

...... według określenia francuskiego poety wieku”......... 701329... .. Szkolnictwa AS . Paula Verlaine’a to poeta nieprzystosowany do rzeczywistości... albo bardziej 10. Uzasadnij........... jak i stylistyka (patrz też: lekcja 3. Przedstaw myśl przewodnią utworu.. POETA PRZEKLĘTY – poète maudit (czytaj: poet 12... Laubitza 9. manifest..... Odwołując się do idei dekadenckich....... Liryka taka może przybierać postać albo bardziej retoryczną. liryce apelu.... Odbiorcą liryki Rozstrzygnij i uzasadnij.......... ... Czy uważasz.. Uzasadnij swoją opinię.......... w odzie lub tzw...... postawa wobec świata ... Na jakie części znaczeniowe da się podzielić każda z nich? Jak zbudowana jest każda z tych części? 6....pl Sz .... np.. 88-100 Inowroclaw......... z ilu strof się składa... bezpośrednio w zwrocie do odbiorcy w formule 9...... 2........ przekonania religijne przekleństwo.. że wiersz jest przykładem liryki inwokacyjnej..... nadwrażliwy... Oceń postawę „człowieka końca modi)....Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.... użycie... 3............. retoryczną (patrz: pojęcia kluczowe).. . ile wersów liczy każda z nich i w jaki sposób rymy końcowe spajają strofy..... Dlaczego każda z postaw zostaje odrzucona przez osobę mówiącą? »POJĘCIA KLUCZOWE LIRYKA INWOKACYJNA (zwrotu do adresata) 8.. 5.... wyznanie poety przeklętego? a nawet wyznanie liryczne... Przyporządkuj do odpowiednich kategorii postawy i przekonania wymienione w liryku. Określ adresata tekstu. że liczba dziesięciu pojęć pojęcie lub zjawisko... XIX w. ... Wyjaśnij funkcję takiej budowy utworu.... matematycznej pełni)? podręcznika dla klasy pierwszej)... której z liczbą przykazań dekalogu? A może celem jest pouczenie lub przekonanie czytelnika.wsip.... w której osoba mówiąca ujawnia się wyjaśnij sens ostatniej strofy wiersza... apel czy wiersz metapoetycki? Rozstrzygnij. niezrozumiany i odrzucony przez społeczeństwo..... 4...... 7..... Czy można uznać wiersz za osobistą – jako liryczna rozmowa z adresatem....... sklep..... że utwór jest wypowiedzią lirycznego „ty” lub „wy”.. Uzupełnij tabelę. ............ czasem także upersonifikowane 11...... Wykaż....... uczucia ..... Wyznanie...... w pierwszej części dziesiątki (np.......... z innym symbolicznym znaczeniem służą temu zarówno argumentacja........ .... wykorzystując znajomość tych pojęć...... MODERNIZM 51 Polecenia do tekstu 1...... inwokacyjnej bywa pojedyncza osoba lub szersze grono słuchaczy............. Opisz konstrukcję budowania znaczeń w pierwszych pięciu strofach wiersza....... Zanalizuj budowę stroficzną wiersza: określ......... przedstawionych w wierszu jest związana RETORYKA POETYCKA – poezja.. – typ liryki.....

albo [20] Połóż mi skronie – różnice jakościowe w jednostkach konstrukcji wiersza. jesienią – rytmicznych w kolejnych wersach) a wierszem wolnym (pozbawionym W chwilę zmierzchu senną. przyjdź! O przyjdź. Nieregularny wiersz Twe przejrzyste. woniejące metryczny cechuje albo odstępstwo od liczbowej powtarzalności Na cierpiące elementów rytmicznych. jesienią – Wdziej szatę lekką. pięknej Norweżki. Jakie atrybuty estetyczne poeta przypisuje kochance-śmierci (zwróć uwagę na porę roku)? Przyporządkuj te atrybuty różnym zmysłom. według ciebie. Pozostawił po sobie zaledwie kilkanaście. Jaki jest. można utożsamiać z kochanką poety? Uzasadnij swoją opinię. Pajęczą. Polecenia do tekstu 1. Laubitza 9. miękkie. muzy kilku słynnych O przyjdź. PRZYJDŹ! Stanisław XIX XX XXI Korab-Brzozowski 1899 r. 2. rzewną bardzo dobrych wierszy. W dal płynących szarą niebios tonią. zwiewną. 1867–1901].52 O. przyjdź! został wydrukowany w krakowskim „Życiu” w 1899 r.pl Sz . Na jego życiu zaważyła nieszczęśliwa miłość do Lśniące zimnych barw Dagny Przybyszewskiej [Dagny Juel Tęczą. które mróz METRYCZNY – forma przejściowa Krwawi. ale za to Owiana skargą tęskną. O. jesienią – artystów tej epoki.wsip. Jakimi środkami stylistycznymi poeta dokonuje personifikacji abstrakcyjnego pojęcia? 3. niepewną – jakichkolwiek regularności I dłonie w wersyfikacji). sens personifikacji śmierci: czy w ten sposób miłość zostaje utożsamiona z zatraceniem i nicością czy śmierć uznana za rozkosz? Odpowiedź uzasadnij. O śmierci. O. Autor STANISŁAW KORAB-BRZOZOWSKI Rzuć na hebanowe twoje włosy (1876–1901) był poetą i tłumaczem [5] Perły rosy. Szkolnictwa AS . białą. Liryk [10] Żurawi. Typ wiersza Tchnąca wonią R NIEREGULARNY WIERSZ Kwiatów. sklep. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 4. z języka francuskiego.. Czy śmierć. do której mówiący zwraca się w ostatnim wersie utworu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 701329.. (czytaj: jul). między wierszem regularnym (charakteryzującym się regularną powtarzalnością jednostek [15] O przyjdź.

88-100 Inowroclaw. MODERNIZM 53 » ALFONS MUCHA. Laubitza 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Szkolnictwa AS .. własność prywatna Czeski grafik i malarz. bibułki do papierosów. pracujący głównie w Paryżu i Londynie. Portretowane przez niego kobiety są zawsze subtelne. ale także szampana. 1902. ŚWIATŁO KSIĘŻYCA . rozmarzone i senne. rowery.pl Sz . Uważa się go za jednego z prekursorów plakatu artystycznego (reklamował sztuki teatralne.). sklep.. piwo.wsip. 701329.

Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. rzeczywistych. alkoholowym przeklętego. a) Kim są rozmówcy? NIRWANA – w buddyzmie oznacza całkowity b) Co jest tematem rozmowy? spokój. Zwróć uwagę na podane bądź narkotycznym odurzeniem. widzieć oderwane od rzeczywistości tworzący z nim nieoczekiwany sens marzycielstwo? Uzasadnij swoje zdanie. pojęciowy. Efektem 1. (np.O Szkolnictwa AS . sklep. Czy jej uczucia stanowią wyraz EPITET METAFORYCZNY – przymiotnik najwyższych pragnień. wygaśnięcie wszystkich pragnień. Zinterpretuj utwór Stanisława Korab. w odróżnieniu 8. Wiersz stawał się łamigłówką. lub abstrakcyjnych. 701329. na jego „rozmowy”: w wierszu Przerwy-Tetmajera miejsce epitety niejako powoływały do życia Koniec wieku XIX i Korab-Brzozowskiego nowy obiekt. Jakie zmysły uaktywnia spotkanie PERSONIFIKACJA – uosobienie z miłością-śmiercią? przedstawianych zjawisk lub przedmiotów spoza świata człowieka. O. Personifikacja jest -Brzozowskiego w świetle wyobrażeń jego rodzajem metafory. Na podstawie omówionych wierszy przedstaw dwa poetyckie sposoby przeżywania rezygnacji. Zanalizuj budowę wersyfikacyjną R i stroficzną wiersza. Niejednokrotnie 2. Porównaj koncepcję romantycznego w literaturze Młodej Polski utożsamiano R poety wieszcza z wizerunkiem poety nirwanę z bóstwem. że szczęście jest tożsame z przyjemnością – zarówno w jej wymiarze c) Jakie jest miejsce poety zmysłowym czy fizycznym. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. rezygnacji. przyjdź! Odpowiedz na pytania: którą musiał rozwiązać czytelnik. a śmiercią. Wyjaśnij jej funkcje. ABSTRAKCJA – efekt uogólniającej myśli.). Laubitza 9.wsip. współczesnych o nirwanie i rozpaczliwym hedonizmie (patrz: pojęcia kluczowe). Poezja Młodej Polski bywa nazywana sztuką epitetów – jednemu rzeczownikowi przypisywano Pr ac a domowa niejednokrotnie kilka określeń. Dokonaj oceny postawy osoby mówiącej od bytów realnych. złota myśl. śmiercią.54 »POJĘCIA KLUCZOWE 5. a więc przyrodniczych 6. w społeczeństwie? „Rozpaczliwy hedonizm” dekadentów oznacza próbę zapamiętania się w rozkoszy Tworzenie z powodu rozpaczy. kwestie. czy należy w nich modyfikujący znaczenie określanego słowa. przedmiot myślowy. ciężki sen). cechy fizyczne i psychiczne charakterystyczne jedynie dla człowieka. w wierszu. c) Jaka jest jej konkluzja? Schopenhauer nadał temu pojęciu znaczenie Wnioski zapisz w formie prezentacji stanu zawieszenia pomiędzy życiem multimedialnej. a) Czym jest dar (talent) poetycki? ROZPACZLIWY HEDONIZM – hedonizm b) Jakie są relacje poety z innymi ludźmi? to przekonanie. a nawet aktem erotycznym. Porównaj dwie sytuacje poetyckiej napięć znaczeniowych pomiędzy nimi było zatarcie określanego przedmiotu. w personifikacji dane zjawisko. jak i psychicznym. szczęśliwej bierności (patrz: lekcja 2.pl Sz . doskonałego letargu. przedmiot lub pojęcie przybiera 7. poczucia własnego tekstu kryzysu i schyłku świata.

Z ko- cja intelektualna. 22 krakowskich tramwajów prowadzą do sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach.wsip. opcje światopoglą- dowe. 19. 8 Współczesne oblicza dekadentyzmu Na lekcji zapoznamy się z dwoma wierszami Marcina Świetlickiego. wokalista i autor jedynym moim był uparty pęd tekstów rockowej formacji muzycznej Świetliki. sto prowokacyjnie gra z tradycją kultury wysokiej. 1961) – poeta. W Żegnaniu Marcin Świet. lei w  wierszu Zły ptak na pozór zrównuje licki odwołuje się do refleksji XVII-wiecznego wartości materialne i duchowe. Ten współczesny poeta często prowokuje publiczność literacką i kontestuje uznane wartości. 1 Linie 8. publikował w piśmie „bruLion”. w ten literatury ponowoczesnej – czę- pokrętny sposób pragnąc udowodnić.pl Sz . Autor m. idee i sposoby mówienia teraz. nasze istnienie jest poświadczane przez świa- niż formułuje twierdzenia. Czy byłem? Skoro bohaterstwem założyciel. 701329. jakie czyny rze- obyczajowego dekadentów zajmuje prowoka. a więc przekonania. dziewiętnastki i wierszy o wódce i papierosach 1 (2004). Nieoczywiste (2007). na że jestem? Udowodnić równych prawach przedstawia złudę? To i tamto? Czy różne estetyki. 49 na przystanku ósemki. Szkolnictwa AS . by postawić filozofa Kartezjusza – „Cogito ergo sum” ważne pytania egzystencjalne. 88-100 Inowroclaw. krzywiłem ludzi prostych? Czy ja byłem? Czy XX w.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Marcin Świetlicki K Żegnanie Autor MARCIN ŚWIETLICKI (ur. więc jestem”). W latach 90. oficjalnej. stojąc poezji: Zimne kraje (1992). Analiza Żegnania i Złego ptaka pozwoli na zweryfikowanie tych sądów. Przedstawiciel [5] krzewiąc siebie usiłowałem krzywdzić innych. powieściopisarz. dwudziestki dwójki – czy wybieram się? Wiersze (2011).. tomów [10] nadzieję – jestem? I czy teraz. Niejednokrotnie zarzucano mu R dekadentyzm czy nihilizm. a miejsce buntu domość. czywiście świadczą o byciu człowiekiem. gdy mówię koniec i kiedy wyrażam poetyckiego. Laubitza 9. sklep.. że Współczesna poezja częściej stawia pytania. WPROWADZENIE DO LEKTURY („Myślę. Świetlicki rozważa. MODERNIZM 55 Krzywiłem ludzi prostych.in. Mieszka ku płodzeniu? Czy byłem? Skoro wielokrotnie i tworzy w Krakowie.

¼ ANDY WARHOL (czytaj: endi łorhol). 9. 6. jaką ma strukturę. 701329. sklep. Wyjaśnij sens metafory „krzywiłem ludzi prostych” (wers 4. co istnieje. 7. Nowy Jork Warhol (1928–1987) to słynny nowojorski artysta. Jak rozumiesz przenośnię „krzewić siebie”? Podaj przykłady frazeologizmów z czasownikiem krzewić. odwołując się do informacji podanej w przypisie i do ustaleń dotyczących metafory „krzewić siebie”. czyli tego.wsip. ZAMASKOWANY AUTOPORTRET.56 Polecenia »POJĘCIA KLUCZOWE do tekstu ONTOLOGIA – teoria bytu. Wylicz zachowania poety. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. które łączą się z relatywizmem.). z jakiego typu zdań zbudowany jest epistemologii – nauki o poznaniu) dziedzin wiersz Świetlickiego. używanym przez wojsko.). Zinterpretuj tę sytuację. 8. czym jest. Szkolnictwa AS . Wskaż zachowania mówiącego. przeszywającym spojrzeniem i jednocześnie ochronnym kamuflażem. znany z obyczajowych skandali. „wyrażam nadzieję”.–12. filozofii. 1986.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Metropolitan Museum of Art. Ontologia odpowiada na pytania: czy i jak istnieje świat. W kontekście wcześniejszej analizy zinterpretuj słowa: „mówię koniec”. Jak rozumiesz ostatnie słowa wiersza? Odnieś je do tytułu utworu. Ustal. 25. Laubitza 9. 10. z czego się 2. w jakiej sytuacji znajduje się osoba mówiąca (wersy 10. Powiedz. 4. Określ główny temat wiersza. 5. które mają świadczyć o jego istnieniu. 3. RELATYWIZM – patrz: s. przez wielu uważany za dekadenta i relatywistę. Autoportret przykuwa uwagę intensywnym.pl Sz . Artysta atakuje odbiorcę i równocześnie chciałby schronić się w anonimowość. jedna z dwu podstawowych (obok 1. O czym świadczy składnia utworu? składa.

3. sklep. i 5.). jaka jest symbolika światła. którym nie wystarczy ten nieprzerwanie wieczny pocałunek bez ust? Polecenia do tekstu 1. o których „skrzeczy” ptak. skrzeczy: wychowanie – i wszystko inne takie. skrzeczy: odpowiedzialność. Zwróć uwagę na tematykę egzystencjalną i myśl dekadencką obu tekstów. 5. Wyjaśnij sens pytania z wersów 8. Jak rozumiesz sens „osaczenia” osoby mówiącej przez srokę? 4. z jakimi zachowaniami kojarzy się sroka. Problematyka egzystencjalna wierszy Marcina Świetlickiego – scharakteryzuj stosunek twórcy do istnienia. Zinterpretuj sens ostatniego pytania z wiersza. Wyjaśnij ich symbolikę. Przypomnij. propagatorem ateizmu czy obrońcą wolności? Uzasadnij swoje zdanie. Pr ac a domowa 1.pl Sz . Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej jednego z wierszy Marcina Świetlickiego oraz wybranego wiersza wyrażającego dekadentyzm XIX-wieczny. Podziel je na materialne i duchowe. materializm. Przypomnij. w imię Ojca i Syna.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 701329. 88-100 Inowroclaw. Rozstrzygnij. Szkolnictwa AS . literatura.wsip.–10. które można opowiedzieć. Co to za światło. opierając się na dotychczasowej analizie. wartości i wiary. które [10] ma regulamin? Co to za wierni. 2. 7. kim jest poeta mówiący w wierszu: dekadentem. Wymień dobra. dzień w dzień zatacza coraz mniejsze kółka [5] i skrzeczy: buddyzm. Laubitza 9. 2. 6. MODERNIZM 57 Marcin Świetlicki K Zły ptak To pewne: ten ptak – sroka próbuje mnie okrążyć i osaczyć. odwołując się do wcześniejszych ustaleń (polecenia 4. pieniądze.

pl Sz .wsip. Szkolnictwa AS . Uczucie mia- ło przynosić fizyczną rozkosz. Laubitza 9.58 Lubię. zniszczenie rozkosz pełnia spera Mériméego i opery Georges’a Bizeta. 701329. wotnej doskonałości ludzi zbudowanych ściwą treścią jego egzystencji. pisali o niej także i erotyzm. Twórcy tamtego okresu w przedstawieniu miłości przełamywali obyczajowe tabu. mówili wprost o emocjach i opisywali czysty. sklep. doświadczeniem chwili. dawało poczu- femme fatale (czytaj: fam fatal – kobieta fatal. stawała się wła. z dwu pierwiastków (żeńskiego i męskie- zywała swoje niepokojące oblicze. Kobieta młodopolskich odnalezienie własnego dru- przyjmowała w tym przypadku rolę fascy. Carmen z opowiadania Pro. groźnej i  niszczącej mężczyzn doświadczeniu religijnemu..] bibilijna Salome (m. ale także poka. akceptowała swoją cielesność człowieka. było więc ulotne. pisał Dante. później rozdzielonych przez bogów wyzwolona kobieta przestawała być jedynie i przez to skazanych na poszukiwanie swo- obiektem męskich westchnień. W twórczości tej epoki miłość była romantycy (np.. zmysłowy erotyzm miłosnego aktu. w Uczcie opowiadał o ideale androgyne: pier- ciową aktywność człowieka. MIŁOŚĆ Dziewica z Nie-Boskiej komedii Zygmunta Krasińskiego). 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. W wieku XX kontynuowano to podejście.in. Johanna Wolfganga Goethego. [LUBIĘ. (np. giego „ja” nabierało charakteru bliskiego nującej. zaczynała się jej „drugiej połówki”. Cierpienia młodego Wertera przedstawiana na trzy różne sposoby. cie pełnego duchowego szczęścia... Lalka Bolesława Prusa). O miłości ludzi sobie domagać prawa do nieskrępowanego wyraża. Młodopolska go). w prak. Tego typu postaci pojawiały się już wcześniej: były to romantyczne rusałki (Świtezianka z ballady Adama Mickiewicza. Stawało się 1894 r. XIX XX XXI • Miłość jako akt hedonizmu. MIŁOŚĆ MŁODOPOLSKA • Miłość dająca poczucie pełni. na). przeznaczonych. Będzie to okazja do zestawienia dwu perspektyw: męskiej i kobiecej. określającej całe życie nia samej siebie. Dziadów Adama Mickiewicza) i pozytywiści jące się na siebie. nakłada. Na lekcji porównamy dwa wiersze: młodopolski utwór Kazimierza Przerwy-Tetmajera i współczesny – Anny Świrszczyńskiej. IV część tyce literackiej często krzyżujące się. w utworach Kazi- miery Zawistowskiej). W  tekstach • Miłość jako uczucie niszczące. kiedy kobieta omdlewa 9 w objęciu. KIEDY KOBIETA.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Już Platon W okresie modernizmu miłość określała ży. Poezja miłosna wczoraj i dziś Od czasów Młodej Polski poeci znaczniej śmielej mówią o miłości. nietrwałe.

pl Sz . a lęka się słów i spojrzenia. bezpośredniego zwrotu do adresata lub sięgał [15] a myśl moja już od niej wybiega skrzydlata po metaforyczny obraz w nieskończone przestrzenie nieziemskiego świata. urywanym oddycha oddechem Potrafił wyrażać miłość duchową (poezja trubadurów. Gatunek [5] Lubię. Poeta właściwie mu- siał tworzyć język polskiej erotyki – ję- zyk. EROTYK – wiersz o tematyce miłosnej. Słowackiego. wyznania. i oddaje się cała z mdlejącym uśmiechem. 88-100 Inowroclaw. Według legendy literackiej każdy z licz- nych erotyków Tetmajera był dedykowa- ny innej kobiecie. utwory Petrarki i poetów metafizycznych).. gdy jej oczy zachodzą mgłą.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. gdy koło mnie Przyjmował najczęściej postać wyczerpana. nie pro- wokowałby oskarżeń o  pornografię. Laubitza 9. w której artysta pokazał kobietę. że czuje rozkosz. Naborowskiego. [10] przyznać. na  czym polega nowatorstwo tego ujęcia. kiedy kobieta omdlewa w objęciu. Dantego. i stał się obyczajowym skandalem. sklep. a sycenie żądzy oszalenia. Musée d’Orsay. twarz cała blednie i wargi się wilgotne rozchylą bezwiednie. Kazimierz Przerwa-Tetmajer [Lubię. Łączył często zwalcza ją.] Lubię. 701329. Dlaczego zdecydował się na jednolitą.wsip. kiedy ją rozkosz i żądza oniemi. MODERNIZM 59 WPROWADZENIE DO LEKTURY Przytoczony niżej wiersz Tetmajera uka- zał się w 1894 r. ¼ HENRI DE TOULOUSE-LAUTREC (czytaj: ąri de tuluz lotrek). Morsztyna. TOALETA (RUDA). kiedy kobieta. Paryż Opisz sytuację. 1896. błękitną kolorystykę? Określ. zmęczona leży nieprzytomnie. Szkolnictwa AS . gdy krótkim. religijnymi (Pieśń nad Pieśniami. kiedy w lubieżnym zwisa przez ramię przegięciu. Asnyka) I lubię ten wstyd. co się kobiecie zabrania i zmysłową (twórczość Anakreonta. wyrażający erotyczną treść. że moc pożądania Leśmiana). Lubię to – i tę chwilę lubię. Tak o miłości do tej pory nie pisał w Polsce nikt. Erotyk ma tak długą gdy wpija się w ramiona palcami drżącemi. uczucie ziemskie z treściami gdy szuka ust. który mówiąc o zmysłach. tradycję jak cała poezja..

jest jedynie siebie – swoją męskość. ukazuje miłość w wielu jej postaciach poeta? Zorganizujcie klasową dyskusję. w pełni zrozumiałym. 58) dominuje w utworze [Lubię. EROTYZM W LITERATURZE – przedstawianie miłości w tekstach 10. – od duchowej po zmysłową – w różnych tonacjach emocjonalnych.wsip. Omów. 3.. Pamiętajcie o uzasadnieniu trywializację. Szkolnictwa AS . w jaki sposób mężczyzna z wiersza postrzega kobietę. Czemu służy użycie słowa „lubię” w wierszu miłosnym? 4.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. Laubitza 9. 9. s. wobec którego tych decyduje wyłącznie przez mężczyznę „kobieta można zdefiniować samego biologiczna kondycja kobiety: nie istnieje”. a nawet brutalizację. nie wyznaczającą zwyczajowe laką. jak pisał męskich oczekiwań. 5. 1901–1981). kiedy kobieta. sklep. role dla kobiety. Scharakteryzuj postać erotyzmu literackiego w wierszu (patrz: pojęcie kluczowe).]? Uzasadnij swój wybór. Wskaż w utworze cechy tradycyjnego. Współczesne badania matki. Jacques Lacan (czytaj: żak Innym (patrz: s. 2. O rolach w cywilizacji tworzonej tajemniczym. a dookoła wpisz dopełnienia zgodne z wyznaniem osoby mówiącej w wierszu.pl Sz . 701329. kulturową projekcją feministyczne w krytyczny W rezultacie. 7. która rozpoczyna każdą ze strof. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. patriarchalnego (męskocentrycznego) spojrzenia na relacje między mężczyzną a kobietą. sposób opisują patriarchalną francuski psychiatra W konsekwencji jest męskim (męską) normę kulturową. Erotyzm przybiera różnorodne pisania o kobiecie. Naszkicuj schemat: czasownik „lubię” umieść w centrum. Zwróć uwagę na anaforę.. Jakie atrybuty przypisuje jej urodzie? 6. czy utwór wyraża uczucia czy jest zapisem analitycznej myśli. a jaką – kobiecie? Szczególną uwagę zwróć na ostatnią strofę. Czy można zaakceptować taki sposób artystycznych. Rozstrzygnij. kochanki. »POJĘCIE KLUCZOWE Uzasadnij swoje zdanie.. które służy do zmysłowego przedstawienia miłości w wierszu. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.60 Polecenia do tekstu 1. jaki zaproponował formy. Jaką rolę w miłosnym akcie utwór przyznaje mężczyźnie. swoich opinii. żony. 196). a także w różnym podczas której wyrazicie swoje zdanie na świetle: od gloryfikacji i idealizacji po ten temat. Wskaż słownictwo. 8. Które z trzech młodopolskich ujęć miłości (patrz: Miłość młodopolska.

Pisała o urodzie życia i wartości miłości. Laubitza 9. Wydała m. Kraków Obraz wywołał skandal obyczajowy. niejednokrotnie Wyciągam ręce. Cienki w biodrach. Odwrócił się. 1894. To przecież tylko mój mężczyzna. SZAŁ UNIESIEŃ. Anna Świrszczyńska K Rozczarowana i szczęśliwa Przede mną idzie mężczyzna. dramatów i powieści. autorka ta twierdza jest już zdobyta. że malarz nadał kobiecie rysy twarzy swojej kochanki. wysmukły jak dym z komina. nie tylko dlatego.pl Sz . sklep. (1909–1984) – poetka.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Autorka ANNA ŚWIRSZCZYŃSKA Znika urok. Szczęśliwa jak psi ogon (1978). tajemnicę – można by rzec – męskości. Nikt w Polsce wcześniej w sposób tak demonstracyjny nie manifestował w sztuce erotycznych emocji. Cierpienie i miłość (1985). 701329. MODERNIZM 61 » WŁADYSŁAW PODKOWIŃSKI. zbiory [15] biegnę ku niemu wierszy Jestem baba (1972). Muzeum Narodowe. których nie znam. jak ku samej sobie. Szkolnictwa AS . [10] Włożył inny płaszcz. Idzie niosąc w sobie [5] swoje męskie myśli. 88-100 Inowroclaw. dlatego nie poznałam.in. Według symboliki platońskiej kary (czarny) koń oznacza erotyzm i kieruje człowieka w dół – ku temu.wsip. co cielesne. przyjmując wobec siebie i świata postawę dyskretnej rozczarowana i szczęśliwa ironii. śmieję się.

sklep. ¼ RENÉ LALIQUE. stało na bardzo wysokim poziomie. Porównaj role przypisywane kobiecie i mężczyźnie w utworach [Lubię. Lizbona Rzemiosło artystyczne z przełomu XIX i XX w. Opisz kobiece wyobrażenie o atrakcyjnym mężczyźnie. Efekty pracy zapiszcie w formie prezentacji multimedialnej.. 1900. Która postawa wobec miłości jest ci bliższa: Tetmajera czy Świrszczyńskiej? Uzasadnij swoje zdanie. przekazać odbiorcy ukryte sensy. 701329. Museu Calouste Gulbenkian (czytaj: muzeu kaluste gulbenkian).62 Polecenia do tekstu 1. poprzez przedmioty codziennego użytku. Jego twórcy pragnęli w sposób niebezpośredni.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. do jakiej koncepcji miłości odwołuje się artysta. 2. 5. Zinterpretuj tytuł utworu będący komentarzem do przedstawionej w nim sytuacji. Laubitza 9. 3. Szkolnictwa AS . Pr ac a domowa Męskie i kobiece doznawanie miłości.wsip. 6.pl Sz . którą przedstawicie na forum klasy. Powiedz. Opracujcie zagadnienie w kilkuosobowych grupach. zarysowane w dwu pierwszych strofach wiersza.. MODLISZKA . jakiego typu emocji współczesna kobieta oczekuje od kontaktu z mężczyzną. Zwróćcie uwagę na różnice w postrzeganiu i przeżywaniu miłości oraz oczekiwaniach wobec niej. Tworzenie własnego tekstu Zmysłowość i emocjonalność. Przedstaw dwa aspekty przeżywania miłości na przykładzie wybranych tekstów literackich. Porównaj miłość ukazaną w wierszu Tetmajera i w utworze Świrszczyńskiej. odnosząc się do wybranych tekstów poetyckich o tematyce miłosnej. s. Skorzystaj z informacji na temat młodopolskich ujęć tego uczucia (patrz: Miłość młodopolska. 7. Jak rozumiesz ostatni dwuwers tekstu? 4.] oraz Rozczarowana i szczęśliwa. Rozważ. 58). kiedy kobieta.

w plenerze chwili. ważnego w modernizmie europejskim. Publiczność uznała. Dzięki technice.. impression Rewolucyjne tendencje w malarstwie zosta- (czytaj: ępresją) – wrażenie] to kierunek. Obrazy trzeba oglą.wsip. chcieli osią. Wydarzenie to okazało się człowiek. Przedstawiciele tego kierunku malowali zentowali szkice. co zacierało dziennikarz pisma humorystycznego opu- kontury przedmiotów i osób.. niej określającym nowe malarstwo. obrazy niewykończone drobnymi plamkami barwnymi (technika zwana i  pozbawione głębszych treści. Wschód słońca dał nazwę kierun- Obraz miał przynosić zapis wrażenia. którą ten kierunek wykształcił. gu jednej sesji. zobaczy rzeczywistość zachowali się obraźliwie. na wystawie młodych malarzy nie- i przedstawiania świata był uzależniony od wraż. grupy malarzy skupionych wokół Moneta. IMPRESJONIZM W MALARSTWIE WPROWADZENIE DO ANALIZY W malarstwie impresjonizm [franc. Impresja z wyśmianego przez niego być niewyraźną kompozycją plam i barw. Impresjonizm obejmuje dzieła sztuki z zakresu malarstwa. jednak to obraz i wiernym odzwierciedlaniem rzeczywistości.pl Sz . subiektywnie ujęty przez pryzmat wrażliwości artysty. Monet namalował je w cią- cykl obrazów Claude’a Moneta ukazujących kate. tywnego wrażenia w  tak zwanym ujęciu sób. Malarze dzieła szybko okazała się słowem najtraf- preferowali kolory jasne. MODERNIZM 63 Przejrzyste. Płótno pokazał publiczności drę w Rouen (czytaj: ruą)]. Salonu Odrzu- w rewolucyjny sposób zerwał z akademizmem conych w  Paryżu (1863).. Wkrótce puentylizmem lub pointylizmem).. Sposób postrzegania w 1874 r. literatury (głównie poezji. Impresjoniści sądzili. że każdy Sztuk Pięknych. że malarze i w tym samym czasie. kwany do morza. który ły zainicjowane wystawą tzw. subiektywny odbiór pejzażu czy ruchu. pastelowe. braku ostrości. eksponowała rolę bezpośredniego i subiek- mentowali. Artyści malowali w porcie Hawr. Szkolnictwa AS . sklep. Dzieło powstało w 1872 r. Laubitza 9. położonym nad ujściem Se- rzeczywistość zmieniającą się z porami dnia [np. zatrzymanego ruchu. postawiony w tym samym miejscu skandalem. Ekspery. 701329. muzyki. zwiewne [. twórcy starali się utrwalić ulotne piękno świata i oddać nastrój chwili. Impresjonizm w malarstwie i w poezji Słowem kluczem do analizowanych na lekcji dzieł: obrazu Claude’a Moneta (czytaj: kloda moneta) i wiersza Kazimierza Przerwy-Tetmajera jest „impresja” – wrażenie. gdyż gnąć efekt zamglenia. Odkrycia ówczesnej optyki przyniosły momentalnym. Nazwę impresjonizm za- fascynację pryzmatem i rozszczepieniem światła częto wkrótce stosować do twórczości całej (stąd często pojawiająca się na obrazach tęcza). Od tytułu płótna Moneta pochodzi nazwa całego prądu artystycznego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. zestawiając barwy w nowatorski spo. blikował krytyczny felieton Wystawa impre- dać z pewnego oddalenia. akceptowanych przez salony i  Akademię liwości podmiotu. Impresja. 88-100 Inowroclaw. aby punkciki zlały się sjonistów – w tytule nawiązywał do obrazu ze sobą w konkretne przedstawienie i przestały Moneta. ponieważ zapre- inaczej.] błękitne 10 zadumanie. ulotnej kowi. ale także dramatu i prozy).

studiował malarstwo w Paryżu. Musée Marmottan (czytaj: mjuze marmotą).64 ½ CLAUDE MONET. Katedra w Rouen. WSCHÓD SŁOŃCA. Monet cierpiał biedę. IMPRESJA. 701329.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Dopiero pod koniec życia zyskał sławę. 1872. porcie nad kanałem La Manche (czytaj: la mąsz). Jego wczesne prace były odrzucane przez krytykę i publiczność.pl Sz . 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. współtwórca i czołowy przedstawiciel impresjonizmu. ale w różnych porach dnia i roku oraz w innych warunkach atmosferycznych. sklep. Laubitza 9. Dworzec Saint-Lazare (czytaj: sę lazar). Paryż Autor CLAUDE MONET (1840–1926) – malarz francuski. Dorastał w Hawrze. Już jako nastolatek malował w plenerze.wsip. W każdym cyklu przedstawiał ten sam motyw. Charakterystyczne dla jego dorobku są cykle impresjonistycznych obrazów. gdzie założył nieformalną grupę artystów sprzeciwiających się malarstwu akademickiemu. np. Szkolnictwa AS . jednak nie schodził z obranej drogi artystycznej. W 1862 r. Lilie wodne.

Malowane postaci rozjaśniał światłem. Bulwersował publiczność. jednak w przeciwieństwie do swych przyjaciół impresjonistów operował też czernią i bielą. Malował obrazy plenerowe i sceny z życia Paryża [np. Huśtawka. Omów drugi plan obrazu. Moulin de la Galette (czytaj: mulę de la galet)]. Współtworzył modę na barwne drzeworyty japońskie. Laubitza 9. 701329. grafikiem i rzeźbiarzem. jak i widoki miejskie [np. MODERNIZM 65 Polecenia do analizy 1. własność (uchwycenie ruchu w ułamku sekundy) wykorzystywał prywatna w licznych obrazach wyścigów konnych. 1832–1883) jest uważany za prekursora impresjonistów. Był  też znakomitym malarzem aktu kobiecego (liczne wersje Kobiety w kąpieli). Czym wytłumaczysz szkicowość tła? 7. CAMILLE PISSARRO (czytaj: kamij pisaro. Określ. dyscypliną rysunku i fascynacją fotografią. Droga do Louveciennes (czytaj: luwsjen)]. co jest tematem obrazu. MINIPRZEWODNIK. Na wyścigach. Olimpia). Tworzył pełne bezpretensjonalnego wdzięku i radości sceny z życia Paryża [np. jej technikę AUTOPORTRET. 1900. Koniec arabeski. Dżokeje amatorzy). 1841–1919) był malarzem i rzeźbiarzem. AUGUSTE RENOIR (czytaj: ogist renuar. 88-100 Inowroclaw. co stanowi dominantę kolorystyczną obrazu. 1830–1903) malował zarówno pejzaże francuskiej wsi [np.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Określ. Wyróżniał się spośród impresjonistów ½ CAMILLE PISSARRO. 1834–1917) był malarzem. Bar w Folies- Bergère (czytaj: foli berżer)]. ukazywał efekty świetlne. EDGAR DEGAS (czytaj: dega.pl Sz . ponieważ prowadził w swych obrazach przewrotną grę z tradycją malarstwa (Śniadanie na trawie. SŁYNNI FRANCUSCY IMPRESJONIŚCI Chociaż za życia impresjoniści byli zazwyczaj niezrozumiani. 3. ÉDOUARD MANET (czytaj: eduar mane. i wyjaśnij jej funkcję. pragnął zawrzeć na płótnie zdobycze techniczne fotografii (np. Co świadczy o uchwyceniu chwili (ujęciu momentalnym) w przedstawieniu rzeki? 4.wsip. ich sztuka została doceniona w XX w. Malował je z natury. Jaki efekt osiągnął twórca poprzez namalowanie ludzi na barce w czarno-szarej tonacji? 5. jako prekursorska dla awangardy. starannie komponował obrazy. Szkolnictwa AS . Był także malarzem tancerek (np. 2. Dzięki stosowaniu subtelnego kolorytu i nasycaniu obrazów światłem uzyskiwał efekt nastrojowości. Opisz wygląd rzeki przedstawionej na obrazie. Tancerka na scenie) – interesowało go zagadnienie przedstawienia ruchu i sztucznego światła. 6. Bulwar Montmartre (czytaj: mąmartr) nocą]. a ich obrazy należą obecnie do najdroższych na świecie. nawet cieniom nadawał barwę. sklep.

pl Sz . złocistobiałe chmurki [15] lub przez konary rzuca z połyskiem aksamitu. pejzaże duszy.in. Paula Verlaine’a (Sztuka poetycka). w tomie Poezje. Często jako temat wiersza sjonistycznej. opis nie wiąże się tu z emocjami żadnej częste stosowanie epitetów kolorystycznych postaci. niemający jednak uzasadnienia we- kierunku. Podmiotowość widzenia. ono. granato- we niebo). WPROWADZENIE DO LEKTURY stawiano pejzaże wyobrażone. zadumy nad nietrwałością i chaosem życia. pod słońca blask z ukosa po łąk zielonych łanie. choć zwykle w swojej poezji za pomocą techniki impre- nieregularnym. Szkolnictwa AS . melancho- lii. nia przed cywilizacją. Muzyczność.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. XIX XX XXI Impresjonizm literacki oznacza także: • budowę fabuły w dramacie i powieści pole. [5] Niekiedy się zasrebrzy Po niebie i po lesie. zwiewne idzie sunąca przez niebiosa. [10] w srebrne objętej ramy przez opalowy strumień. ków). W tatrzańskim pejzażu tonicznym (patrz: s. jasnej. Oprócz krajobrazów realnych przed. ale wyraża uczucia podmiotu autor- (także złożonych). sklep. Laubitza 9. piękna Tatr. otchłań. Barwność widzenia – uwrażliwienie na kolor. W górach poeta szukał schronie- matopeje i aliteracje. Poeci nie stronili od ekspery.wsip. 1894 r. które starał się oddać podręcznika dla klasy drugiej). gającą na rozczłonkowaniu zdarzeń na sceny Kazimierz Przerwa-Tetmajer W lesie Wolno i sennie chodzą Szmaragdem słońce błyska po jasnym tle błękitu na ciemnej drzew zieleni. Po łące cichej. Pisali wierszem sylabo. Urodzony na Podhalu Kazimierz Przerwa- 2.66 IMPRESJONIZM W LITERATURZE i luźno połączone z sobą epizody (podobnie Impresjonizm literacki pojawił się za sprawą jak w naturalizmie). emocjonalny opis pejzażu w pro- scharakteryzowano najważniejsze cechy tego zie. złote się kładą plamy. Poniżej • liryczny. tle ciemnych przestrzeni (las. W LESIE pis nastroju nieokreślonego smutku. Jego utwór W lesie ukazał się pojawiała się muzyka (patrz: lekcja 11. czarna przejrzyste. Wiersze – wyznania podmiotu lirycznego – stanowiły najczęściej za. ognistych pęk promieni. jaskółka śmigła. w 1894 r. Seria II. 3. wnątrztekstowego (inaczej niż u romanty- 1. -Tetmajer należał do literackich odkrywców mentów dźwiękowych – stosowali m. ). 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 52 w pierwszej części dostrzegł piękno. 701329. Barwy ciepłe pojawiały się na skiego. [20] błękitne zadumanie.

Epitety takie określają barwy i ich natężenia. 3. Odwołując się do wniosków z analizy. jaka jest rola światła (słońca) w przedstawieniu krajobrazu. między zjawiskiem atmosferycznym a pękiem. 1875. 7. a określenie „pęk promieni” wyzyskuje podobieństwo a) subiektywizm (podmiotowość widzenia).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 701329. Kunsthalle. Mannheim Podobnie jak w wierszu Tetmajera. EPITET MALARSKI – zestawienie Użyj kluczowych. Uzasadnij tezę. 88-100 Inowroclaw. rzeczownika z określającym go przymiotnikiem lub rzeczownikiem. b) nastrojowość. Wyjaśnij. które 6. zieleń ma na obrazie Pissarra wiele odcieni. metafora właściwa polega na odkrywczym. 2. jaki nastrój one tworzą. który autor „namalował” dzięki zastosowanym epitetom. Spróbuj je nazwać. 4. Szkolnictwa AS . sklep. jak np. wyrażenie „ogniste promienie” w znaczeniu -Tetmajera i obrazu Impresja. rodzaje tropów stylistycznych. Np. 5. według ciebie. oświetlenie przestrzeni itp. c) uwrażliwienie na barwy (zwłaszcza 2) w sensie szerokim metafora oznacza takie pastelowe). że wiersz W lesie jest służy obrazowości literackiego utworem impresjonistycznym. MODERNIZM 67 » CAMILLE PISSARRO. 1) tzw. zwróć uwagę zwłaszcza na wersy 9. Wypisz wszystkie epitety z wiersza. wykorzystuje podobieństwo znaczeniowe Wykorzystaj podane pojęcia: pomiędzy ogniem i słońcem. Laubitza 9. MAŁY MOST W PONTOISE (czytaj: pątłaz). animizacja czy personifikacja. Określ kolorystykę obrazu. Polecenia do tekstu 1. Wskaż wśród nich epitety malarskie.–16.pl Sz . d) momentalność ujęcia. przedstawienia. »POJĘCIA KLUCZOWE przedstaw obraz lasu ukazany w wierszu. Wschód słońca „świetliste promienie słoneczne” jako dzieł sztuki impresjonistycznej. Jakimi efektami zmysłowymi (oprócz wizualnych) posługuje się poeta? Określ. twórczym wyzyskaniu Pr ac a domowa podobieństw znaczeniowych słów. wiązką przedmiotów. Czy impresjonistyczny sposób METAFORA ARTYSTYCZNA – zestawienie literackiego obrazowania przybliża czy w języku literackim słów niespotykanych oddala przedstawianą przez poetów razem w mowie codziennej: rzeczywistość? Uzasadnij swoją opinię. określeń. w metaforze „ognistych pęk promieni” Wskaż wspólne cechy wiersza Przerwy.wsip.

wsip. pijmy kwiatów woń rzeźwą. ulotnej chwili.pl Sz . Znakomitą realizacją poetyki impresjonizmu jest utwór Kazimierza Przerwy-Tetmajera inspirowany pięknem przyrody tatrzańskiej. 701329. co nam ciała przezrocze tęczą blasków nasyca. Okręcajmy się wstęgą naokoło księżyca. lekko z wiatrem pląsajmy po przestworów głębinie. i w smrekowym szept borze. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. cicho. w głąb wzlatujmy błękitną.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. który zostanie poddany analizie na lekcji – fragment Sztuki poetyckiej Paula Verlaine’a. zasugerować tonację bez nazywania jej wprost.. w tomie Poezje.. WPROWADZENIE DO LEKTURY MELODIA MGIEŁ NOCNYCH (NAD CZARNYM STAWEM GĄSIENICOWYM) Już sam tytuł wiersza Kazimierza Przerwy- -Tetmajera Melodia mgieł nocnych informuje XIX XX XXI o jego muzyczności i niezwykłej tematyce – mgły rzadko bowiem goszczą w poezji (może 1894 r. który pozwalał oddać nastrój R niepowtarzalnej. barwne i wonne.. Podtytuł utworu (Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym) lokalizuje miejsce „melodii mgieł” – w Tatrach Wiersz pochodzi z cyklu „Z Tatr” zawartego Wysokich.. Kazimierz Przerwa-Tetmajer Melodia mgieł nocnych (Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym) Cicho. dźwięczne.68 Nade wszystko muzyki! 11 Muzyczność i nastrojowość poezji impresjonistycznej Dla impresjonistów muzyczność wiersza była elementem. i limb szumy powiewne. cicho. Szkolnictwa AS . w bezpośrednim sąsiedztwie gór. O wrażliwości muzycznej mówi wprost drugi utwór. co na zboczach gór kwitną. Seria II. co toną w jeziorze. [10] lekko z wiatrem pląsajmy po przestworów głębinie. [5] i wchłaniajmy potoków szmer. nie budźmy śpiącej wody w kotlinie. Laubitza 9. Cicho. sklep. nie budźmy śpiącej wody w kotlinie. za wyjątkiem twórczości angielskiej).

co spada. lećmy. z szczytu na szczyt przerzućmy się jak mosty wiszące.. co po cichu tak leci. [20] nim je zerwie i w pląsy pogoni nas skocznie. Laubitza 9. Oto gwiazdę.pl Sz . lećmy ją żegnać. i w nikłe oplątajmy go sieci. delikatnie przechodzi od czerni i atramentowego granatu do perłowych odcieni niebieskiego.. puchem mlecza się bawmy i ćmy błoną przezroczą. operuje barwami w sposób bliski impresjonistom. [15] nietoperza ścigajmy. sklep. jak my same. gwiazd promienie przybiją do skał mostów tych końce. własność prywatna Współczesny malarz. i sów pierzem puszystym. 1997. 701329.wsip. a wiatr na nich na chwilę uciszony odpocznie. MODERNIZM 69 » MARIAN GROMADA.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. zanim spadnie i skona. co w powietrzu krąg toczą. lećmy chwycić w ramiona. 88-100 Inowroclaw. obraz z cyklu „MODLITWY PORANNE – MODLITWY WIECZORNE”. Szkolnictwa AS .

cz) i ciszących (ci – ć. W tym celu wskaż: w niej z częstotliwością większą niż przeciętna.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 2. dź).wsip.70 Polecenia do tekstu 1. kto jest osobą mówiącą w utworze i co stanowi przedmiot przedstawienia. 701329. Laubitza 9. 8. ukazanie uczuć i stanów wewnętrznych 6. głosek służy nadaniu tekstowi określonych b) onomatopeje. by pewne głoski powtarzały się w wierszu. W jaki sposób poeta oddaje dynamiczność (zmienność) mgieł? Zwróć szczególną uwagę na zastosowane środki leksykalne. Wyjaśnij. sklep. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Określ ich bohatera przez stan natury.–18. si – ś. kreować nastrój. słowa będące przedstawienie obrazów przyrody splecionych odwołaniami do zmysłów dotyku i równowagi. z przeżyciem wewnętrznym osoby mówiącej. Wskaż w wersach 11. (sz. Wyszukaj w wierszu epitety. Określ. rodzaje oraz funkcje. Wielokrotne występowanie tych a) wersy. c) fragmenty. walorów brzmieniowych i znaczeniowych. DOTYK SŁUCH WZROK SMAK WĘCH RÓWNOWAGA Szkolnictwa AS . W poniższy schemat wpisz odpowiednie cytaty. 3. podkreślać instrumentacja głoskowa. Sformułuj wnioski na temat przedstawienia mgieł w wierszu. »POJĘCIA KLUCZOWE Czemu służy ten zabieg? INSTRUMENTACJA GŁOSKOWA – polega na takim uformowaniu warstwy brzmieniowej 4. zwróć uwagę sensy wiersza.pl Sz . Wyszukaj w utworze Przerwy-Tetmajera przykłady odwołań do różnych zmysłów. które pełnią funkcję refrenu. PEJZAŻ MENTALNY (pejzaż wewnętrzny) – to wyrażenie stanów ducha przez 5.in. 7. wzmacniać siłę jego na częste występowanie głosek szumiących obrazowości. jakiego zabiegu znaczeniowego dokonuje poeta w kreacji osoby mówiącej. Omów efekty akustyczne i muzyczne wypowiedzi. Przedstaw swoje wrażenia (impresje) z lektury wiersza. w których występuje może m.

sam się zresztą za takiego uważał. Mądrość. Rimbaudem). Uznawany jest za artystę. w jaki sposób Kazimierz Przerwa-Tetmajer korzysta z techniki impresjonistycznej. w którym autor formułuje swój program ręcznika dla klasy pierwszej). wierszy: Zabawy miłosne. co wstrzymują zdanie. aleksandryn). 88-100 Inowroclaw. Szkolnictwa AS . [5] Wiąż wyrazy niedbale dobrane2: a swoją poezją wywarł wielki Nic droższego od przymglonej piosenki. 1 Wiersz nieparzysty – mowa o wierszu nieodwołującym się do tradycyjnej konstrukcji wersyfikacyjnej dwunastozgłoskowca w wierszu francuskim (tzw. 701329. To piękne oczy za woalu zasłoną. tomiki Roztopiony w powietrzu płynniej. Bez ciężarów. twórcy stanowi manifest literacki autora.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 10.in. Ongiś i niedawno. wpływ na literaturę europejską. W bardzo bogatej Przenoś wiersz nieparzysty1 nad inne. marzenia sennego) z refleksją o tajemnicy istnienia. Paul Verlaine Sztuka poetycka Autor PAUL VERLAINE (czytaj: pol (fragmenty) werlen. w  drugiej części pod- kim. który Nade wszystko muzyki! Dla niej zrewolucjonizował język liryki francuskiej. sklep. Jaka jest rola wersyfikacji w tworzeniu nastroju wiersza? 11. 1874. 1884) oddał niemal wszystkie tendencje literackie epoki. Laubitza 9. XIX XX XXI dobnie jak wiersz antycznego rzymskiego 1882 r. Pieśni bez słów. Określ nastrój utworu. Łączył efekty muzyczne Gdzie w upojeniu łączą dźwięki i motywy oniryczne (zapisy Z Wyrazistym Niezdecydowane. Określ. Rozpoznaj system wersyfikacyjny Melodii mgieł nocnych. Jest utworem metapoetyc. twórczości (m. WPROWADZENIE DO LEKTURY SZTUKA POETYCKA Utwór Paula Verlaine’a jest nawiązaniem do Ars poetica (Sztuki poetyckiej) Horacego i po. Na podstawie wniosków z przeprowadzonej analizy przedstaw pejzaż mentalny opisany w wierszu. MODERNIZM 71 9. 2 Wyrazy niedbale dobrane – poeta postuluje odejście od wykwintnego czy patetycznego języka na rzecz słownictwa bliższego codzienności. jego credo poetyckie. 1881. 1869. i norm etycznych (skandalizują- cy i dramatyczny przebieg To przez niebo jesieni stygnącej miała jego przyjaźń z Arthurem Gwiazdy w głębi błękitnej toną. wolnym od konwenansów [10] To dzień od żaru południa drżący. literacki (patrz: lekcja 57.pl Sz . Jest autorem określenia „poeta przeklęty”.wsip. Bulwersował trybem życia. 1844–1896) – poeta i eseista francuski.

The Metropolitan Museum of Art.72 Bo nade wszystko chcemy Odcienia.pl Sz . o czerpaniu z nieklasycznych źródeł. Mieczysław Jastrun) ½ Z lewej: AUGUSTE RENOIR. Laubitza 9. a zatem niepowtarzalnego widzenia świata. A wszystko inne – to literatura2. Rym nauczyć mądrego umiaru.] Złam retoryce kark1. Wskaż i skomentuj różnice.. wyrastającej z indywidualnego przeżycia świata przez artystę. 1 Złam retoryce kark – mowa o odrzuceniu tradycyjnych. tylko Odcień zaręczy Sen ze snem.] Muzyki wszędzie. LA GRENOUILLÈRE (czytaj: grenujer)..wsip. W obydwu wizjach ten sam pejzaż. Szkolnictwa AS .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta... Nowy Jork Te dwa obrazy miały być artystycznym dowodem impresjonistycznej zasady indywidualnego. 1869.. 701329. [25] Niech go na pięknej przygody pióra Weźmie puszysty powiew poranku. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Sztokholm Z prawej: CLAUDE MONET. bez pardonu! I nie wahaj się. stylistyki i inwencji oraz o zastąpieniu ich całkowitą swobodą poety. sam pełen żaru. LA GRENOUILLÈRE . z fletnią rogu brzmienia! [. 1869.. nieposkromiony? [. Nationalmuseum. 2 Literatura – w znaczeniu: martwa tradycja literacka. w przeciwieństwie do poezji postulowanej w wierszu. Odcienia. o tej samej porze roku i dnia. [20] Dokąd poniósłby. nie kolorów tęczy! [15] Och. nie jest taki sam. retorycznych zasad kompozycji. W niebo innych miłości najdalsze. muzyki zawsze! Niech z twojej duszy wiersz skrzydlaty Ulatuje w nieznanych dusz światy. Niosący wonie mięty i tymianku. (tłum. sklep.

Oceń program poetycki Verlaine’a. że warto go realizować? Uzasadnij. Dokonaj analizy porównawczej Melodii mgieł nocnych i współczesnego wiersza poświęconego krajobrazowi gór. Impresjo- 1899). Do muzyki impresjonizm Cechą impresjonizmu brzmienia na rzecz wyekspono- wprowadził Claude Debussy muzycznego było wyczulenie wania głosów poszczególnych (czytaj: klod debisi. odszedł od zmasowanego tonalny (dźwiękowy). Czy sprzeczne wewnętrznie. Laubitza 9. – Karol Szymanowski z tłumikami. jako argumenty na poparcie tezy przedstawionej w 2. 3. 88-100 Inowroclaw. a czym powinna być literatura w świetle ostatniej strofy wiersza? Uzasadnij. za nim – Mauri. Pr ac a domowa którzy się smucą. nastrojowość i zaskakujące inspiracje z folkloru.wsip. sklep. W utworach tacie podważył tradycyjny cykle fortepianowe „Metopy orkiestrowych impresjonizm w muzyce europejskiej system i Maski”). nieprawdopodobny) to sformułowanie 9. MODERNIZM 73 Polecenia do tekstu 1. później jazz. Szkolnictwa AS .–12. znajdź paradoks i wyjaśnij jego znaczenie. 3. 2.) i „piękna przygoda pióra” (wers 25. PARADOKS (gr. W strofie 2. ale zawierające odkrywczą prawdę lub myśl. strofie wiersza.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. Podaj za autorem argumenty na rzecz muzyczności poezji. Porównaj program poetycki Verlaine’a z programem neoklasycyzmu zawartym w wierszach Czesława Miłosza i Leopolda Staffa (lekcja 57. zniuansowanie instrumentów. brzmienia – często sięgano pozaeuropejskiego. „błogosławieni. a w rezul- (m. np. 8. 701329. Zwróć szczególną uwagę na sposób ukazania pejzażu. wypełnia zalecenia Verlaine’a? Oceń i uzasadnij. a w Polsce – dopiero po po harfę i instrumenty dęte nizm przyniósł prawdziwą 1914 r. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. w  drugiej części podręcznika dla klasy pierwszej). niezgodne z powszechnie obowiązującymi przekonaniami. Przedstawiciele Fauna. Zanalizuj wersy 9.pl Sz . 1894). I koncert skrzypcowy. tego kierunku czerpali ce Ravel (czytaj: moris rawel. do czego nawiązał rewolucję muzyczną. 4. 5. także Pawana na śmierć infantki. zwykle oparte uważasz. parádoksos – nieoczekiwany. Na podstawie analizy Sztuki poetyckiej Verlaine’a i objaśnień do wiersza sformułuj »POJĘCIE KLUCZOWE w pięciu punktach postulaty nowej poezji. Wykorzystaj wiedzę o impresjonizmie w malarstwie i objaśnij metaforę z wersu 13.in. Zinterpretuj metafory „wiersz skrzydlaty” (wers 22. 7. Czy analizowany na lekcji wiersz Tetmajera pocieszeni”. Jak rozumiesz słowa poety: „rym nauczyć mądrego umiaru”? 6. Popołudnie na dźwięk. albowiem oni będą 1.. Czym jest. efektów dynamicznych.). na kontraście. 2.

1899 r. miejsca pisarz poświęcił w utworze warun- nego człowieka.. czyli prowadzoną ukazał panoramę społeczeństwa polskiego. Naturalistyczna wizja świata warstw społecznych – biedoty miejskiej. Wiele postrzeganie rzeczywistości przez przecięt. Szkolnictwa AS . Do ich przedstawienia powieściopisarz użył techniki naturalizmu – stworzonej u schyłku XIX w. Obraz życia i pracy ludzi wykluczonych Ludzie bezdomni Stefana Żeromskiego to powieść. strzęp życia] luźno z sobą ni w salonie doktora Czernisza.. z perspektywy bohaterów (patrz też: s. pokazywanie rzeczywistości wyższych (jak miłość. jedy- stawę bezstronnego obserwatora. la Zoli). litość) i po- bez ograniczeń moralnych i estetycznych. co ma imitować i  guwernantka Joasia Podborska. naukowca.74 Wynaturzone okazy 12 gatunku ludzkiego. obowiązują w nim darwinowskie prawa wal- ki o byt. zastąpienie narracji odautorskiej W  Ludziach bezdomnych Stefan Żeromski przez narrację personalną. literatura). 82). kom życia i pracy ówczesnych najniższych tyka brzydoty. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. ubogą inteligencję – doktor Tomasz Judym biazgowy i przypadkowy. która ukształtowała pokolenia Polaków. sklep. trzeb estetycznych (jak sztuka. Zdaniem na- XIX XX XXI turalistów świat ludzki jest częścią natury.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. burżuazję – dyrektor kopalni Kalinowicz. Artysta naturalistyczny winien przyjąć po. wpłynęła na wrażliwość społeczną i moralną polskiej inteligencji. letariatu i ubogich chłopów. Człowie- kiem kierują biologiczne popędy.. w powieści pani Niewadzka wraz z wnuczka- nowali opowiadanie lub powieść jako szereg mi. w literaturze oznacza to pozbawie- nie narratora wszechwiedzy i  autorytetu WPROWADZENIE DO LEKTURY moralnego. badacza. a stosowanej także w literaturze naszych czasów. scen [tzw. LUDZIE BEZDOMNI oceny zdarzeń pozostają relatywne (czyli względne. Brakuje w świecie miejsca dla religii. nym bogiem staje się pieniądz. Pisarzom bliska była este.wsip. przyjaźń. jest on NATURALIZM egoistyczną „bestią ludzką” (określenie Emi- Naturalizm to kierunek w literaturze i sztu. Na pierwszej z cyklu lekcji poświęconych temu utworowi dokonamy analizy wybranych obrazów życia najniższych warstw społeczeństwa. Laubitza 9. niejednoznaczne). Naturalistyczny opis jest dro. pozbawioną uczuć świata i życia. dążącą do zaspokajania elementar- ce zakładający maksymalne zbliżenie do nych potrzeb życiowych. Wielkich posiadaczy ziemskich reprezentuje Zamiast zwartej fabuły naturaliści zapropo. 701329. tranche de vie (czytaj: trąsz de wi) zamożną klasę średnią – lekarze zgromadze- –  kromka życia. w której zwyciężają jednostki bez- względne i lepiej przystosowane. natomiast połączonych. pro- podkreśla brak trwałych norm moralnych.pl Sz .

[2] Na pierwszym piętrze ukazała się duża sala. Pen Clubu (międzynarodowego działu W pocie czoła). obszerna powieść historyczna W ręce trzymała dwie butelki z czerwoną cieczą. sklep. Był współzałożycielem Związku wylęgłe – przekleństwo na słońce i na życie. Pisarz tworzył też zachęty do picia. neczny zalewał ten rynsztok w kształcie ulicy. które na pierwszy rzut oka czyniły wrażenie jakichś kurczów bolesnych. kramów. może w nędzy i brudzie jak robak i utwory publicystyczne. Szkolnictwa AS . Dzieciństwo Po przybyciu do Warszawy Tomasz Judym kieruje się na ulicę Ciepłą. Pracował w Nałęczowie. żarło gardziel i oczy. odwiedzić rodzinę (z rozdziału W pocie czoła). Wąskimi przejściami. zwijały cygara prędkimi ruchami. Wszechmogący) – nazwa Boga (Jahwe). w Rapperswilu (Szwajcaria). gdzie uczęszczał do szkoły średniej. utwory: roznosiciele wody sodowej z naczyniami u boku i szklankami Siłaczka. Siwe jej wargi coś szeptały. Sam widok takiej szklanki oblepionej zaschłym sy.pl Sz . 88-100 Inowroclaw. Sławę przyniosły torsje. groch i ziarna dyni. którą mogą wymawiać religijni Żydzi. działa na trotuarze stara. fasolę. może imię Jego. Rozpoczął studia w Warszawie. Może słowa rozgrywa się na przełomie XVIII i XIX w. Z wąskiej szyi w Warszawie. w miejscu niskim i ciasnym. Tu i ówdzie włóczyli się (zawierające m. którą brudny nędzarz trzyma w ręce.. 2 Formalnie – tu: całkowicie. Rozdzióbią nas kruki. w której pracuje Judymowa – szwagierka doktora (z roz. sytuacja finansowa zmusiła witał najściślejszą ojczyznę swoją. wydana z datą 1900) oraz cu. Ludzie bezdomni (1899. bo ludzie tamtędy idący najbardziej mogli być spragnieni.. 1 Adonai (hebr. Twarz miała zżółkłą i martwą. zdawało się rozdzierać tkanki. formalnie2 wypeł. mógł wywołać społeczno-moralną i niepodle- głościową. który nie może być dramaty (np. podejmujących problematykę ropem. Jedne z nich schylały głowy i trzęsły ramionami jak kucharki wałkujące ciasto. Inne kładły zwinięte cygara w prasy drewniane. stowarzyszenia pisarzy. przeła- dowane pyłem starego tytoniu. w Londynie). był kandydatem dawnemu roiło się tam mrowisko żydowskie. 1910) przez śmiertelnych nazywany. Była prawie mu powieść współczesna do naga obdarta. Debiut literacki Żeromskiego (1895) to dwa tomy opowiadań wany bób. Zawodowego Literatów Polskich i polskiego oddziału Fabryka cygar. Adonai1. był u siebie i przy. Czekała w słoń. Po utrzymywał się wyłącznie z pisarstwa. niona przez tłum kobiet złożony z jakich stu osób. rozebrane w sposób jak najbardziej niepretensjonalny. wrony. Laubitza 9. schorzała Żydówka sprzedająca goto. Od 1904 r. Żar sło.. które po- przednio zostały szybko a misternie przykrojone. pełne smrodu ciał pracujących w upale. Popioły (1904).. by i młodość spędził w Kielcach. między Ciepłą i placem wydzielał się fetor jak z cmentarza. Kobiety te.wsip. Jak dawniej sie. Jedna z roznosicielek wody stała pod murem. prawdopodob. pośród go do ich przerwania i podjęcia pracy. które powstało w 1921 r. Politycznie był związany z ruchem socjalistycznym.in. straganów i sklepików wszedł na Krochmalną. Sułkowski. pisarz uznawany za duchowego patrona polskiej inteligencji. do literackiej Nagrody Nobla. której akcja nie z jakimś sokiem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. MODERNIZM 75 Stefan Żeromski Autor Ludzie bezdomni STEFAN ŻEROMSKI (1864–1925) – jedna z naj- większych indywidualności (fragmenty) wśród prozaików młodopol- skich. jednak zła [1] Minąwszy ogród i plac za Żelazną Bramą. 701329. pochylonych nad długimi a wąskimi stołami. Te zajęte były zwijaniem grubo siekanego tytoniu w liście.) w rękach. Duszące powietrze. Doktor Piotr.

gdzie jest zatrudniony Wiktor Judym (z rozdziału W pocie czoła). Wynaturzone okazy gatunku ludzkiego. Grunt tam był bagnisty. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. otwierał drzwi nieproszony i oczami wskazywał jej ludzi. Laubitza 9. minimalnym ruchem. sklep. niebo jest brudne i zamazane. Spoglądały na nich babska pa- skudne i złe. dźwignął swój młot i zaczął uderzać. Korpus ciała stał prosto.pl Sz . Gdzieniegdzie sterczała jeszcze sosna po wyciętym lesie. [3] Wkrótce potem chudy robotnik. 1921. Tylko biodra wzdrygały się pewnym. Pinacoteca (czytaj: pinatoteka) di Brera.. Po ostatnim uderzeniu młody kowal usunął się w kąt hali melodyjnym ruchem. 701329. Praca w stalowni.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. gdy kolej na niego przyszła. coraz bardziej nędzne. PEJZAŻ MIEJSKI Z KOMINAMI. zieleni. Nagie ręce wyrzucały go w prawo i w tył i zadawały sztabie cios z boku. a od samej ziemi poczęty. Szkolnictwa AS . Dookoła stały zamokłe pastwi- ska. że to śmierć nareszcie drzwi uchyliła. resztki chałup wiejskich. a kontury budynków i urządzeń przemysłowych nakreślone zostały z brutalną prostotą. Otaczały wspaniałą figurę rycerza jakby aureolą. Nieco wyżej ciągnęły się glinianki napełnione wodą deszczową. wsparł ręce na toporzysku i świstał przez zęby. Snopy iskier wyfruwały spod młota w kształcie gwiazd błękitnych i złotych. [4] Domy obok drogi i jej kanałów zarażonych zjadliwymi wyciekami fabryk były coraz mniej- sze. który woła o pomstę do nieba. którzy może sądzili. przedwcześni starcy z obliczami trupów i wzrokiem. na których czarnym dnie ropiała zohydzona woda. twarze chorych. i mięśnie łopatek naciągały koszulę.76 ½ MARIO SIRONI. Judym wchodził z Joasią na podwórza domostw śmierdzących. Na końcu miasta wzdłuż drogi ciągnęły się budy. Krople potu stały na jego czole i płynęły strugami z usmolonej twarzy. Młot obiegał krąg rozsunięty i trzaskał w żelazo z ogłuszającą potęgą. który ukazywał stopień samej siły. Były tam dzieci robotników z cynkowni. jakby w tej czynności nie brał udziału. imitujące domy miastowe. Doktor Judym wraz z Joasią zwiedzają osiedle robotnicze w Zagłębiu Dąbrowskim (z rozdziału Rozdarta sosna). należną wielkiej mocy i cudownej piękności. Mediolan Włoski malarz ukazał zdehumanizowaną przestrzeń miasta: brak tu sylwetek ludzi.. Wtedy dopiero Judym zobaczył.wsip.

Wykorzystaj w tym celu: wnioski z analizy (polecenia 5. słuchając chóralnego gwarzenia. 8. niedostrzegani przez społeczeństwo. poniższą tabelę oraz pojęcia: obrazowanie naturalistyczne. który miała przed sobą. sklep. odmienność kulturową czy religijną. dozna- ła dziwnego uczucia. obrazowanie realistyczne. Przypomnij pojęcie nędzy roboczej (czyli robotnicy fabryczni). Wskaż elementy łączące ten opis z akapitem 1. ale już było rytmem podniecającym do wykonania bez przykrości pracy. »POJĘCIA KLUCZOWE PROLETARIAT – w filozofii Karola Marksa 3. Scharakteryzuj proces produkcji cygar.. żaluzje.wsip. kapitalistyczne. wskaż odwołania do świata systemem społecznym lub na jego marginesie. Opisz pracę wykonywaną w stalowni.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. które w przedszkolu bawią się i uczą (z rozdziału W drodze). alkoholizm). a z oczu leciały łzy rzęsiste. Na podstawie znajomości całej lektury wymień miejsca i środowiska. Trzymała w sercu bezsilną mękę patrzenia na dzieci swoje rosnące ponad rynsztokiem. które nie było jeszcze śpiewem. Porównaj pracę Judymowej i kowala ze stalowni. 88-100 Inowroclaw. [5] Patrząc na tę swawolę połączoną z robotą. 2. przenigdy nie przychodziło do głowy. Z pierwszych czterech zdań akapitu 1. nieprzystosowanie do warunków życia w danym Odnieś się do całego utworu i podaj środowisku ludzkim. co jej nigdy. zdolnego zbudować 5. ubóstwo. i 6. akapicie. ze Zbrodni i kary. rewolucja antykapitalistyczna miała być dziełem właśnie proletariatu. 9. brak wykształcenia. 701329. z oczyma utkwionymi w ten obraz. okna. czemu służą. Określ. Obydwie te klasy składały się na społeczeństwo 4. Znajdź epitety określające sprzedawczynię socjalistyczne społeczeństwo bezklasowe. praca obrazowanie praca obrazowanie Judymowej (przykłady) w stalowni (przykłady) cechy. przewlekłe choroby. owadów i wyjaśnij. Polecenia do tekstu 1. jakie środowisko społeczne opisuje narrator w 1. Określ zastosowany rodzaj obrazowania. W akapicie 1. ledwie pojęła tę rzecz głęboką i mądrą.). Jaki efekt WYKLUCZENI – we współczesnej terminologii u czytelnika pragnie wywołać narrator? socjologicznej ludzie funkcjonujący poza 6. Przepowiadana przez Marksa wypisz porównania i określ ich funkcję. I wnet. bobu. warunki pracy kwalifikacje pracownika Szkolnictwa AS . szklankę i roznosicielkę wody. przykłady prac o podobnym charakterze.pl Sz . w czym przejawia się nędza klasa społeczna żyjąca z najmu swojej siły opisanych ludzi.. Przytulona do ściany. Wykluczenie może być spowodowane przez 7. Wyjaśnij. przeciwstawiana burżuazji (właścicielom fabryk). Laubitza 9. W głowie jej sunęły się wciąż mury. Wzdychała nad sobą i nie tylko nad sobą. MODERNIZM 77 W Szwajcarii Judymowa obserwuje tamtejsze dzieci. myślała o czymś. w których przedstawieni są w powieści ludzie wykluczeni ze społeczeństwa. patologie społeczne (np. uczuła w sobie żal śmiertelny.

wsip. Przywołaj zdarzenie z pobytu Judymów w Szwajcarii. nazywany malarzem chłopskiego życia. Wyjaśnij przyczyny płaczu Judymowej (akapit 5. Kto według ciebie jest odpowiedzialny za nędzę przedstawionych w powieści ludzi? Uzasadnij odpowiedź. Szkolnictwa AS . 10. 1859. 13. jak i znajomości całego utworu Stefana Żeromskiego. b) warunki życia chłopów i fornali z Cisów (rozdział Poczciwe prowincjonalne idee). Pr ac a domowa 1. Jakie konsekwencje fabularne ma ten epizod? 12. Dzieło Milleta stało się jednym z najpopularniejszych obrazów XIX w. Musée d’Orsay. Uwzględnij: a) stosunek wuja Joasi do służby w Mękarzycach (rozdział Zwierzenia. Laubitza 9. Nadawano mu sensy sakralne.78 ½ JEAN-FRANÇOIS MILLET (czytaj: żą frąsła mije). ANGELUS – ANIOŁ PAŃSKI.). Francuski twórca. Porównaj chłopów przedstawionych przez malarza z mieszkańcami wsi ukazanymi w Ludziach bezdomnych. c) stosunek administracji Cisów do zdrowia i higieny najniższych warstw. 14. Wskaż co najmniej trzy przyczyny degeneracji ludzi z nizin społecznych i ich wykluczenia ze społeczeństwa. 701329. Obejrzyj reprodukowany powyżej obraz Jeana-François Milleta i przeczytaj komentarz do niego. które potwierdziło słuszność żalu Judymowej. ukazał w tej pracy duchowość prostych ludzi. Wykorzystaj analizę cytowanych fragmentów oraz znajomość całego utworu. 11. Na podstawie znajomości całej lektury przedstaw różne postawy bohaterów wobec nędzy i dokonaj oceny moralnej tych postaw.pl Sz . Paryż Na dźwięk dzwonu z położonego w oddali kościoła ludzie przerywają wykopki i zaczynają się modlić. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. sklep. 5 i 7 czerwca). Kto odpowiada za społeczne wykluczenie? Rozstrzygnij zarówno na podstawie analizowanego fragmentu powieści.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 2.

W noc poprzedzającą wyjazd doktor rozmyśla w swoim cisow. Powieść tę charakteryzują: • odejście od koncepcji obiektywnego Po kłótni z Krzywosądem Dobrzańskim Judym musi wyjechać z Ci. przyszły go szarpać parkosyzmy1 żalu. W kątach pokoju i między nych sensów dzieła. nowatorską inter- stwa. Wymienione wyżej cechy powieści drzwi i okna ujęte w boazerie pełne wdzięku. Żeromski przeciwstawia się stereotypom my- płem rodzinnym. nej okazałości. odwołamy się też do poetyki powieści młodopolskiej. filigran to technika złotnicza tworzenia ażurowych ornamentów. 1903). stylów życia.] puste jak psiarnia Idea domu i bezdomności W Ludziach bezdomnych pisarz wiele miejsca poświęca opisom mieszkań... Na lekcji zanalizujemy bardzo ważne dla wymowy utworu idee domu i bezdomności. bezpośrednio z sobą. wykwintne.pl Sz . twym wzrokiem oglądał swój lokal zimowy. 88-100 Inowroclaw. Ściany zastawione były makatami w ramach. • nasycenie języka poetyzmami (bogactwo metafor i epitetów). MODERNIZM 79 Miłe. Były to dwie • luźna kompozycja: występowanie ogromne sale na parterze starego zamku. Władysław 1 Paroksyzmy – nagłe ataki. 13 i mieszkanie [. postrzegana jako stan niestabilności życiowej i wyobcowania Stefan Żeromski Gatunek Ludzie bezdomni POWIEŚĆ MŁODOPOLSKA łączy konstrukcję typową dla naturalizmu z modernistyczną wizją świata (fragmenty) i człowieka oraz nową normą języka. zeszłowiecz. Bezdomność jest nato. zazwyczaj zakończenie otwarte. WPROWADZENIE DO LEKTURY ze społeczeństwa.wsip. dokąd się uda. miast utożsamiana z nędzą. złocone gzymsy. w których żyją bohaterowie powieści.. Próchno. ślowym i proponuje inną. światopoglądów. prywatnością. proste.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. który często postrzega świat oczyma bohaterów lub się z nimi utożsamia [1] Nie myślał ani przez chwilę. ale znowu (narracja personalna). Szkolnictwa AS . • występowanie narratora skim mieszkaniu (z rozdziału Gdzie oczy poniosą). 701329. pretację symboliki domu i bezdomności. (np. W Ludziach bezdomnych Pojęcie domu kojarzy się pozytywnie: z cie. sów. które tu i ówdzie rozkwitały przekazaniu ideowych i psychologicz- w filigran2 królewskiego stylu. Najwybitniejszy- mi twórcami tego rodzaju powieści byli Stefan Żeromski. epizodów niepowiązanych Zostały tu w nich jeszcze niektóre ślady dawnej. Dokoła biegły młodopolskiej służyły ukazaniu skomplikowanej psychiki bohaterów. poczuciem bezpieczeń. Stanisław Reymont i Wacław Berent 2 Filigran – tu: złoty ornament. Stosunek do domu. Laubitza 9. Zapalił lampę i mar. sposób jego urządzenia nie są przypadkowe: świadczą o osobowości mieszkańców. przyjemne sale.. narratora wszechwiedzącego. o ograniczonych kompetencjach. stare. sklep. są wyrazem ich wyborów życiowych. wstrząsy.

Wkrótce potem zjawił się Korzecki z wiadomością. który w siebie przyjął jakiś szczegół.. z chichotem. Kraków Działająca w Paryżu malarka była mistrzynią Po opuszczeniu Cisów Judym na zaproszenie inży. – rzekł Judym. w trzecim stał na środku stolik kartowy2 i znowu łóżko oraz trocha niezbędnych gratów.wsip. w tym apartamenciku. ale radosne marzenia i myśli pełne rozkoszy ukryły ją tutaj niby ta- jemniczą mieszkankę. który do każdego widza zdawał się przemawiać: „ko- chaj życie nade wszystko. – Rozgośćcie się w tych salonach. widelce. milczenie! 1890. KOBIETA W BIAŁEJ SUKNI. Laubitza 9. W jednym pokoju sterczały wieszadła niby jakieś dziwaczne straszaki na wróble. gdy światło lampy upadło na portret. że będzie befsztyk i piwo. aby tylko coś powiedzieć. że lada chwi- la rozpowie wszystkim cudowną plotkę. 2 Stolik kartowy – stolik do gry w karty.80 oknami błyszczały stare konsole1. podkreślającego niera Korzeckiego przyjeżdża do Dąbrowy Górni. aby to wszystko opuścić.pl Sz . której nigdy niczyje oczy nie zobaczą. zanadto głośno. subtelność kobiet. ale puste jak psiarnia.. Korzecki roześmiał się głośno. Spróbuj wskazać wspólne cechy charakteru modelki Boznańskiej i Joasi czej (z rozdziału Gdzie oczy poniosą). złożone z kilku tafel lustrzanych. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.” [. a ja zajmę się zdobyciem jadła tudzież napoju – żartował Korzecki. na te miłe. Nad pięknym kominkiem uśmiechał się w głę- bi starych ram portret młodej kobiety z odsło- niętymi ramionami i z uśmiechem. i zaczął znosić z sąsiednich lokalów szklanki. Każdy z nich był jak najwierniejszy przy- jaciel. Każdy mebel zdawał się wychodzić z mroku i coś wspomi- nać. wszystko było nią samą. Ani razu w nim nie była.] Teraz. Za chwilę wszedł człowiek czarny jak węgiel. wychodząc z mieszkania. w drugim tuliło się do ściany łóżko żelazne. Muzeum Narodowe. – Czy nie podziwiacie spartańskiej skromności tego apartamentu? – zapytał. Pocałował Judyma w rękę. który niemile raził. [. gdy przyjdzie gospodyni. na sprzę- ty wygodne – Judym zadrżał. Ileż niewysłowionego uroku chowało jego ½ OLGA BOZNAŃSKA... jakąś cząsteczkę sekretu miłości dla panny Joasi. jak potraficie... portretu psychologicznego. Tu. – Będzie tu ładniej. Rozumiał. Mieszkanie [Korzeckiego] było dość obszerne. noże. sklep. wykwintne. przyjemne sale. z Ludzi bezdomnych. niosąc walizy. rzucając swój kostium wykwintny. powyszczerbiane talerzyki. [2] Judym wszedł za swym gospodarzem na górę. że nie ma siły. Szkolnictwa AS .] 1 Konsole – w dawnej architekturze ozdobne wsporniki służące podtrzymywaniu gzymsu lub rzeźb. Wiedział o niej stary portret i uśmiech jego grozić się zdawał.. a teraz wszystko wyznawał.. 701329. licho wie z jakiej racji.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

co ona zrobi. My tu stworzymy źródło poczucia piękna. oddawali dla dobra tych ludzi. do światłodruku1 wystrzyżonego z czasopisma jak do cennego obrazu.. musi się przywiązać do prostego kilimka jak do gobelinu. przełom XIX i XX w. tak. Nie myśl. do zydla jak do otomany. – Tak. Joasia snuje plany na przyszłość. – Chodnik do sieni... z tej naj- ostatniejszej. Tak i ja myślałem. która obok nas śpi jak zaczarowana królewna. Człowiek tak samo przywiązuje się. Szkolnictwa AS . że chcę dużego mieszkania albo mebli. wcale! Brzydzę się meblami. utkany w chłopskim warsztacie ze skrawków niepotrzebnej materii. sklep. jest tak samo miły jak perski dywan. sztuki jeszcze nieznanej. Będziemy wszystko albo prawie wszystko.. Ściany wyłożone drzewem świerkowym są cudnie piękne... ja ci powiem..wsip. niewątpliwie. politurą.. Muzeum Secesji.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. [3] – W naszym własnym domu. patrząc w jej twarz pełną szczęścia szeroko rozwartymi oczyma – to jest tak.. co inni obracają na zbytek. jakież to wszystko brzydkie! Poczekaj. Laubitza 9.. zobaczysz.pl Sz .. ile szczęścia.. Z tej resztki. Będą to stołki so- snowe. Płock Duże wnętrze. 1 Światłodruk – rodzaj reprodukcji. – Poczekaj.... modne meble. ale za to pięknych jak u nikogo. Och.. dzieła sztuki… Który z bohaterów powieści Żeromskiego mógłby być mieszkańcem takiego salonu? Uzasadnij odpowiedź. dywany.. że już niedługo poślubi Judyma (z rozdziału Rozdarta sosna).. kiedy nasze mieszkanie pełne będzie sprzętów prostych jak u najuboższych ludzi.. Będą je okrywały proste kilimy. Ty nie wiesz. 88-100 Inowroclaw. – rzekł Judym. wykwintne. Firanki. będąc przekonana. MODERNIZM 81 Rozmowa Joasi z Judymem w Dąbrowie Górniczej. którą dasz swej żonie. ławy. – Cóż ona zrobi? – Ani się obejrzysz. ½ SALON. – Joasiu. lakierem. 701329. nowego pięk- na. stoły. światłodruk to technika powielania. – Masz rację!.

Opisz wygląd salonu doktora Czernisza (rozdział Mrzonki) i wnętrze willi dyrektora Kalinowicza (rozdział Pielgrzym). Laubitza 9. Na podstawie znajomości utworu opisz ale przyjmująca punkt widzenia bohatera miejsca zamieszkania Tomasza Judyma: powieściowego. ona. Na podstawie akapitu 1. 2. Wyjaśnij jej funkcję. 7.pl Sz . Wskaż elementy narracji personalnej w akapicie 1.wsip. jakie inne mieszkania naprzód. Opisz. Wytłumacz. w którym będzie mieszkać z Tomaszem. Czyje to były przedstawiony świat. Szkolnictwa AS . wprowadzania myśli i uczuć bohatera nazywamy mową pozornie zależną.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. postrzega rzeczywistość i ludzi tak jak b) u ciotki. Na czym polega różnica między nim a poprzednimi mieszkaniami Tomasza Judyma? 4. EPIZOD – zdarzenie. jak Joasia widzi przyszły dom. scharakteryzuj zwięźle lokal zimowy w Cisach.82 Polecenia »POJĘCIA KLUCZOWE do tekstu NARRACJA PERSONALNA – opowieść prowadzona przez trzecioosobowego narratora. Przypomnij. ile a) z rodzicami. d) w Warszawie po otwarciu praktyki. co łączy te opisy i właścicieli domów. Jak Judym rozumie pojęcie bezdomności? Odpowiedz w kontekście całej powieści. doktor Czernisz • Tomasz Judym • Wiktor Judym • Joasia Podborska • rodzina Joasi z Mękarzyc • Natalia Orszeńska • dyrektor Kalinowicz • inżynier Korzecki ludzie ludzie motywacje ich ich wartości zadomowieni bezdomni bezdomności 3. Wskaż. 5. 6. sklep. Narrator widzi zatem tyle. Taki sposób c) na stancji w Paryżu. skąd biorą się takie wyobrażenia bohaterki. postać. Wypełnij tabelę – wpisz odpowiednie nazwiska bohaterów oraz wyznawane przez nich wartości lub motywacje ich bezdomności. które nie posuwa akcji 2. ale pozwala szerszej ukazać zostały opisane w powieści. Przedstaw przyczyny demonstracyjnej „spartańskości” mieszkania Korzeckiego. mieszkania i co je charakteryzowało? 3. Czy bezdomność może być więcej warta niż posiadanie domu? Rozstrzygnij problem w kontekście Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego. 701329. Uzasadnij swoje zdanie. Pr ac a domowa 1. 1. mówi jej językiem.

Do poetyki symbolizmu Żeromski odwołuje nik literackich. Judym przyglądał się jej nawzajem i wtedy dopiero ujrzał małą.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Natomiast przenikliwy krzyk nadchodzącej jesieni wywołuje melancholię pawia z rozdziału Asperges me. w którym obraz ce gałązki akacji. 84). obraz Ubogi rybak Puvisa de Chavannes’a (patrz: s. Z przenikliwą silą spogląda w mrok dokoła leżący i rozdziera go jasnymi oczyma. posiadła wiadomość o wszystkim. jest humoreską. Z kolei rozdział Swawolny śmierć. który mógłby stanowić oddzielne ment przyrody albo dzieło sztuki. 701329. Szkolnictwa AS . Judym widział już był ten cenny posąg. Autor Ludzi bezdomnych wykorzystał wiele tech. Jeszcze z białego czoła bogini nie zdą- żyła odejść mądra o tym zaduma. Głowa jej zwrócona była w jego stronę i martwe oczy zdawały się patrzeć. by zasugerować odbiorcy ważne sensy moralne i egzystencjalne.. jął dla zabicia czasu patrzeć w oblicze marmurowej piękności. zły los. tury cechujące się wieloznacznością. jakby dla obaczenia czegoś. się np. Laubitza 9. sklep. a już wielka radość dziewicza pachnie z jej ust rozmarzonych.. Symbolem może stać się ele- Dyzio. 88-100 Inowroclaw. w którym symbo- waną psychikę bohaterów.wsip. zobaczyła wieczne dnie i prace na ziemi. MODERNIZM 83 Słowo tajemnicze zawierające sens życia. która sprawia. 14 Symbole wyborów moralnych bohaterów powieści Żeromskiego W Ludziach bezdomnych Żeromski często posługiwał się symbolem. Sznur owinięty czerwonym pluszem nikomu do niej przystę- pu nie daje. stoi na niewysokim piedestale tors białej Afrodyty. ze swej na- opowiadanie realistyczne. Wytężywszy rozum nieograniczony i czysty. Impresjonistyczny lem nadejścia nowego etapu życia są pączkują- charakter ma rozdział Smutek. Teraz. że ta bryła kamienna w istocie – myśli. 85) oraz rozdarta sosna. Stefan Żeromski Ludzie bezdomni (fragmenty) Tomasz Judym kontempluje w Luwrze posąg Wenus z Milo (z rozdziału Wenus z Milo). by ukazać odbiorcy skompliko. WPROWADZENIE DO LEKTURY ukazuje Judyma z dystansu. Symbolami kluczowymi dla wymowy powieści są: antyczna rzeźba Wenus z Milo (patrz: s. noce i łzy. które w ich mroku płyną. Ich niejednoznaczne sensy wskazują na wybory życiowe bohatera.pl Sz . że ta głowa. [1] W zakątku tworzącym jakby niewielką izbę.. symbolizuje Tomasza Judyma. ale nie zwracał nań uwagi. Schylone czoło wynurzało się z mroku i. w rozdziale Przyjdź. z żartobliwą ironią. oświetloną jednym oknem. jak na wszel- kie w ogóle dzieła sztuki. niewidoczną fałdę między brwiami. Zatopiła je w skrytości życia i do czegoś w nim uśmiech swój obraca. brwi się zsunęły. zdobywszy w cieniu pod ścianą wygodną ławeczkę..

. którego uwiodła Afrodyta. W Luwrze Judym poznaje panią Niewadzką. która roznieca miłość..n. 5 Pandemos – „należąca do całego ludu”. 6 Afrodyta. jej wnuczki oraz ich guwernantkę Joannę Podborską. nie zdołał go zniweczyć.. przydomek Afrodyty (Wenus) nawiązujący do mitu o jej narodzinach o poranku. żona Hefajstosa (opiekuna sztuki kowalskiej). wysmukłe. Długi szereg wieków.. 4 Uranos (Niebo) został zabity przez swych synów. Dziewicze łono drży od westchnienia. Nazajutrz Joasia pyta dok- tora. I mimo woli przychodziła na myśl nieskromna legenda o przyczynie onej piany wód za sprawą Uranosa4. Dla miłości szczęśliwej. 150–100 p. że ma przed sobą wize- runek bogini. 701329. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. miała licznych kochanków. Była to Afrodite. 2 Anadiomene – „wynurzająca się”. smagła twarz tchnęła nieopisanym urokiem. przydomek Afrodyty jako patronki miłości cielesnej. 3 Krobylos – pęk włosów upiętych na głowie. który zrabował jej ciało od piersi i zorał prześliczne ramiona szczerbami. Z czasem 1 W mitologii greckiej młodzieniec. Obnażone jej włosy związane były w piękny węzeł. która się była poczęła z piany morskiej. córka nieba i dnia.. siostry rodzone. A przecież nie była to Pandemos5. Podłużna. Laubitza 9. sklep.84 » WENUS Z MILO... Afrodyta uprosiła Zeusa. 19 w drugiej części podręcznika dla klasy pierwszej). ani zgryzota. by Adonis mógł spędzać z nią wiosnę i lato na ziemi. z łez opłakującej go bogini – białe róże. Dla ostrej potęgi zachwytu zmysłów. tylko jasny i dobry symbol życia.e. Dla uczestnictwa wolnego ducha i wolnego ciała w życiu bezgrzesznej przyrody. [3] Widział go przed rokiem i uderzony niewypowiedzia- ną siłą tego arcydzieła zachował je w pamięci. nie była nawet żona Hefajstowa ani kochanka Anchizesa6. Luwr. czy zna płótno Puvisa de Chavannes’a. u brzegu wyspy Cypr (patrz: ilustracja na s. Paryż Dzieło nieznanego artysty odnalezione w 1820 r. Cudne marzenia pierwszej miłości rozkwitły w łonie jej jako kwiat siedmioramienny amarylisa.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. którego nie stępiły jeszcze ani praca. siostry nieszczę- sne. który odtrącił jej ręce. z jego krwi wyrósł anemon. niebiańska. ok. Bar- ki jej wąskie. Uśmiech bogini pozdrawia nadchodzącego z dale- ka.wsip. Oto zakochała się w pięknym śmiertelniku Adoni- sie1. W uśmiechu ich zamyka się wyraz uwielbienia. okrągłe dźwignęły się do góry. co spowodowało płodność wód. ona sama. Anadiomene2.pl Sz . młodzieniec został symbolem odradzającej się przyrody. na greckiej wyspie Milos to jeden z najsłynniejszych posągów świata. rozszarpany przez dzika. Stała tak w półmroku „wynurzają- ca się”. Kronos uciął sierpem jego genitalia i wrzucił je do morza. [2] Gdy Judym wpatrywał się coraz uważniej w to czoło zamyślone. kro- bylos3. Zginął na polowaniu. dopiero zrozumiał. Szkolnictwa AS .

Wspomnienie owo było jak mętne echo czyjejś krzywdy. która się na nim ze starości rozlazła. podniecony ich wynurzeniem zachwytu. 1881. której nie byliśmy winni. co stanowi samo malowidło.19. a właściwie nie człowiek. która rzuciła pytanie o Rybaka. MODERNIZM 85 ½ PIERRE PUVIS DE CHAVANNES (czytaj: pier piwi de szawan). prawdziwie jasne. Paryż Bezkresny. a która przecie zdaje się wołać na nas z ziemi dlatego tylko. jałowość egzystencji. Panna Joanna. matowe kolory z dominantą szarości i beżu wywołują poczucie beznadziejności. 88-100 Inowroclaw. nawet pejzaż. Chudy człowiek. Ten. sklep. Tak. lecz antropoid1 z przedmieścia wielkiej stolicy. Postać rybaka została wystylizowana na figurę modlącego się Jezusa – w Ewangeliach nazywanego „rybakiem ludzi” (Mt 4. szczególną rozwiewność barw. podpowiadać dawno zatarte wrażenie. BIEDNY RYBAK. obrosły kłakami. jakiejś hańby bezprzykładnej. Szkolnictwa AS . przywaliły inne rzeczy i zostało tylko czujące wiedzenie o czymś nad wszelki wyraz bolesnym. w portkach wiszących na spiczastych kościach bioder. płaski pejzaż może symbolizować samotność. które zastępowało w zupeł- ności tysiąc słów opisu płótna Puvis de Chavannes’a. wszystko.pl Sz . 701329. stał znowu przed nim ze swą podrywką zanurzoną w wodę..wsip. siedziała na końcu ławki za obydwiema panienkami i babcią..17). rysunek figur i pejzażu. a jednak 1 Antropoid – małpa człekokształtna. że byliśmy jej świadkami. w koszuli. Laubitza 9. Czekając odpowiedzi. Oczy jego spoczywają niby to na pałąkach trzymających siatkę. prostotę środków i całą jakby fabułę utworu. patrząc w te oczy jasne. Mk 1. z konieczności. Uniesienie tych oczu zdawało się przytaczać mu obraz. Luwr. pamiętał. wychyliła się trochę i uważnie przyglądała Judymowi.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. zaczął przypominać sobie nawet barwy.

niby słowo tajemnicze zawierające sens życia. charakteryzuje go zamierzona zagadkowość. Rzucił się na wznak. Warstwy skał piaskowca i łupku gliniastego. zerwały się od własnego ciężaru i spadając. I tłum ten wzdychał. strojnych i pachnących dziewic. które wskazują na niematerialne. Struktura symbolu jest co najmniej dwupoziomowa: przedstawiona rzecz nie traci swych cech realnych i jednocześnie odnosi się do sensów głębszych. 701329. Posłuszni rozkazowi nieśmiertelnej sztuki przez chwilę czuli. święte. przerażający produkt ludz- kości. Tuż obok stóp Judyma było szerokie.. AMBIWALENCJA – dwuwartościowość. ani płaczą. którego nie ma. Wszcze- pione w glebę pazury górne trzymały się z całej siły. sklep. którzy tam przyszli obarczeni łupami. otwór w postaci leja zwróconego wierzchołkiem na dół. zwykle ograniczonych do przyjemności konsumpcyjnych. prężył się jak członki na torturach.. Pień jej stał jedną połową swoją w górze. wykraczających poza rzeczywistość wizualną. Skupiały się tam tłumy wielkich dam. a drugą szedł wraz z zawaliskiem. a lewy został na twardym gruncie. jedyny. jak żyją i co stwarzają na ziemi.86 widzą każdego człowieka. odłamami swymi napełniły puste przestrzenie pokładów węgla. Szkolnictwa AS . Łzy ciche płynęły z oczu tych. »POJĘCIA KLUCZOWE SYMBOL – przedmiot materialny obdarzony w tekście kultury ukrytymi znaczeniami. który ociekał krwawymi kroplami żywicy. żeby go nikt nie widział. gdy słyszał i widział wrażenie innych osób przed tym obrazem. miłość połączona z nienawiścią. niby istota ludzka.wsip. zaczerwienione obłoki. Jedna z nich rosła na samym brzegu zawaliska. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. „Oto jest pożytek wasz ze wszystkich sił moich. wskutek „wyrabowania” budynku podtrzymującego piętro. Tuż nad jego głową stała sosna rozdarta. jakie go zdjęło. wzniosłych celów i ważnych wartości. płacz przed obliczem Boga. Widział każde włókno. Pod sobą w głębi ziemi słyszał od czasu do czasu huk wystrzałów dynamitu i prochu. krzewami i utwo- rzyła dół głębokości dwudziestu metrów. który przechodzi. bez przerwy. np.” – mówią doły jego oczu zapadłych. w jakim jest umieszczony. daleko za lasami łkał świst pociągu. w odróżnieniu od etycznego materializmu – dążenia do zaspokojenia potrzeb materialnych. Słyszał dokoła siebie płacz samotny. Ani się żalą. z ducha mojego.. suche zawalisko. Tamten. Laubitza 9. Widział z głębi swojego dołu jej pień rozszarpany. mężczyzn w „miękkie szaty odzianych”. W miejscu rozdarcia widać było pręgi piachu siwe i jasnożółte. Tak ją dzieje kopalni rozdarły na dwoje. Nie szukają współczucia. każde ścięgno kory rozerwane i cierpiące. którą na pal wbito. Judym po rozstaniu z Joasią (z rozdziału Rozdarta sosna). zachwyt zmieszany z pogardą. [4] Daleko. z bryłami ziemi w dół ściągnięty. które zależą od kontekstu. Judym przypomniał sobie nawet uczucie zdumienia. zwykle trudne do wyrażenia sensy. Obłoki jasne. W głębi ziemi pod nim były niegdyś galerie kopalni. Oberwana ziemia ściągnęła w głębinę prawy jej korzeń. Naokół stały karłowate. W górze widział obłoki sunące po niebie lazurowym. Judym zsunął się w zawalisko. IDEALIZM – w znaczeniu moralnym postawa dążenia do ideałów.pl Sz .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Gleba zewnętrzna zsunęła się w przepaść wraz z murawą. niejednoznaczność uczuć i ocen. wynikająca z łączenia ich przeciwieństw. Patrzał w to rozdarcie długo. Symbol ma wiele znaczeń.. nędzne sosny. Stoi tam ten wyobraziciel kultury świata.

10.. które robią na narratorze największe wrażenie.. ... .. Na podstawie akapitu 1... . narrator buduje nastrój smutku.. wymień elementy urody Wenus z Milo. . Szkolnictwa AS . symbolizuje posąg Wenus z Milo? 3.. w jaki sposób w akapicie 4. . ... .pl Sz . . o których możemy powiedzieć.. cechy realne: sensy głębokie: . 7. ... Uzasadnij.... twoim zdaniem... .. Wskaż w analizowanym fragmencie symbol i podaj jego możliwe znaczenia.. ... .. SYMBOL: .. że symbolem obranej przez nie drogi życiowej jest posąg Wenus z Milo. Porównaj wygląd rybaka z obrazu de Chavannes’a i jego opis w powieści... . Zwróć uwagę na ambiwalentny stosunek bohatera do: a) biedoty. Określ. . d) bezdomności.. Jakie zmiany dostrzegasz? 8. 9.. Jakie ambiwalentne uczucia wywołuje dzieło? 5..wsip. Skorzystaj ze schematu.... Porównaj zachowanie Tomasza Judyma przedstawione w pierwszym i ostatnim rozdziale powieści... .. . . Co.... 2. jak są przez niego interpretowane. .. . na czym polega idealizm Judyma. b) arystokracji. 6. .. . Tworzenie własnego tekstu Odwołaj się do kategorii tragizmu oraz najważniejszych symboli z Ludzi bezdomnych i scharakteryzuj Tomasza Judyma jako postać tragiczną. .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. . 88-100 Inowroclaw. 4.. MODERNIZM 87 Polecenia do tekstu 1. 701329...... sklep.. Laubitza 9... . . . .. .. Zinterpretuj symbolikę obrazu. dlaczego w ich przypadku narzuca się odniesienie do antycznej rzeźby.. Na podstawie dotychczasowej analizy i znajomości całego utworu dokonaj charakterystyki Judyma.. Wyjaśnij. c) domu.. Oceń ostateczny wybór życiowy Judyma – czy według ciebie realizacja jego planów wykluczała założenie własnej rodziny? Pr ac a domowa Wymień te postaci z powieści Żeromskiego. Wyjaśnij.

nostek na rzecz najbiedniejszych grup Bohater Ludzi bezdomnych reprezentuje posta- społecznych w celu podniesienia ich pozio. Nonkonformi- ty. innych w sądach i działaniach. lecz także ma wyrazistą w pracę na rzecz najuboższych. którzy oceniają wartość argumentów stron.pl Sz . wybór przez (akcje charytatywne). wy.). Społeczniko. Sąd nad Tomaszem Judymem Podzielcie się na dwie grupy: oskarżycieli i obrońców. Idea ta. Grupa prokuratorów powinna postawić określony wniosek przeciwko Tomaszowi Judymowi (np. dotychczasowe formy pracy na rzecz ludu idzie pod prąd. czyli niezależności od mu życia. higieny. wę nonkonformizmu.88 Ten dług przeklęty. 15 Sąd nad Tomaszem Judymem Kim jest dla was Tomasz Judym: szlachetnym idealistą. z niechęcią patrzącym na środowisko. wyrażonych przez bohatera w przytoczonym fragmencie powieści. że społecznikostwo jest misją pol- Głównemu bohaterowi Ludzi bezdomnych skiej inteligencji. 701329.wsip. była reakcją na opinie i poglądy powszechne w jego otoczeniu. a więc szerzenia wśród nich oświa. Szkolnictwa AS . które kierują Judymem. składnikiem etosu tej war- Żeromski przypisał rolę społecznika – czło. Przygotowania do dyskusji rozpocznijcie od zinterpretowania przesłanek. samotnego życia. Judym jednak nie jest tylko wieka bezinteresownie angażującego się reprezentantem idei. stwy społecznej. również wykorzystujących znajomość powieści i opinie ekspertów. 89. z którego wyrósł? Dyskusja dotyczy spraw nie tylko literackich... Laubitza 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. jego charakter ukształtowały dzieciństwo sła „pracy u podstaw” idea działalności jed. polecenie 7. ukształtowana sta przedkłada własne. odmienne zdanie nad w drugiej połowie XIX w. sklep. Wielu myślicieli Judyma idei bezdomności. Czy gdy wybiera się zawód będący powołaniem. lekarza czy nauczyciela. O winie lub niewinności orzekają sędziowie i ławnicy. i młodość pełne upokorzeń i wyrzeczeń. Stąd wynika np. można pogodzić altruistyczną działalność na rzecz innych („wykluczonych”) i szczęście osobiste? Czy człowiek oddający się pracy ma szansę na miłość i rodzinę? WPROWADZENIE DO DYSKUSJI uważało. Wyznaczcie spośród siebie trzech bezstronnych sędziów i nieparzystą liczbę ławników. kultury. czy egocentrykiem. o udzielenie mu nagany lub kary) i odpowiednio go uzasadnić na podstawie faktów z życia doktora (cytaty z Ludzi bezdomnych) oraz opinii biegłych (patrz: s. który całe życie podporządkowuje pomocy potrzebującym. np. Zarzuty ma odpierać grupa obrońców.. społecznikiem. osobowość – jest porywczy i bezkompromiso- stwo to wyrastająca z pozytywistycznego ha.

6. dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory. bo już są starcami. po rozstaniu z panną Podborską. 3. 4. Wyciągnijcie wnioski. Muszę być sam jeden.. poproście ich o opinie na temat słuszności wyboru Judyma. ani matki.. com wziął. nikt mię nie trzymał! Polecenia przed dyskusją (dla osk arżycieli i obrońców) 1... a) Jak Tomasz traktuje swoją misję społecznikowską? b) Jaki ma pomysł na życie? c) Jakie są szanse realizacji tego planu? 5. Muszę to oddać. MODERNIZM 89 Stefan Żeromski Ludzie bezdomni (fragment) Judym rozmawia z Joasią (z rozdziału Rozdarta sosna). W dyskusji wykorzystajcie argumenty zawarte w wystąpieniu tego bohatera. Powołajcie biegłych... co leży w jego sercu. to któż to uczyni? Tego nikt. Tu ludzie w trzydziestym roku życia umierają. 2. 701329. jaki jest motłoch. Ty nie możesz mieć wyobrażenia.. Zanalizujcie wypowiedź doktora Płowicza podczas dyskusji w salonie Czerniszów (rozdział Mrzonki). Żeby obok mnie nikt nie był. sklep. Laubitza 9. – Widzisz. Muszę wyrzec się szczęścia.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Czy zasługiwała na takie traktowanie? Oceńcie postępowanie doktora... To bardzo ważne opinie ekspertów! Szkolnictwa AS . Porównajcie losy Judyma i Korzeckiego. lekarz. odpowiedzialny? – Tak! Jestem odpowiedzialny przed moim duchem.wsip. z ostatniej hołoty. Jesteś z  innej kasty. który we mnie woła: „nie pozwalam!” Jeżeli tego nie zrobię ja. którą bym przycisnął do serca z miłością. Spiszcie je lub nagrajcie i przedstawcie w czasie obrad sądu.. Nie możesz nawet objąć tego dalekim przeczuciem. Zinterpretujcie przytoczoną wyżej wypowiedź Judyma skierowaną do Joasi. Nie mogę mieć ani ojca. Ja jestem z motłochu. – Tylko ty jeden? – Otrzymałem wszystko. którzy pracują w służbie zdrowia. ani żony. Jeśli wśród waszych rodziców są tacy. Ten dług przeklęty. – Ale cóż to ma do nas? – Przecie to ja jestem za to wszystko odpowiedzialny! Ja jestem! – Ty. ani jednej rzeczy. Czy Judym. będzie dobrym lekarzem? Podajcie argumenty za i przeciw. Kto sam z  tego pochodzi... co potrzeba.. Dzieci ich – to idioci. Zanalizujcie następującą kwestię: czy – według was – trudne doświadczenia z okresu młodości Judyma pomogą mu czy przeszkodzą w realizacji idei społecznikowskich? Uwzględnijcie wnioski z lekcji poświęconej zagadnieniu bezdomności. w jaki Tomasz potraktował Joasię. wie wszystko. kto przeżył wszystko. 7. Zastanówcie się nad sposobem. 88-100 Inowroclaw..pl Sz .

opinii.. 16 ze słowami! Agresja i przemoc w języku Akt agresji językowej jest podobny do aktu agresji fizycznej. jego przeciw odbiorcy. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.90 Rachuj no się. ułomności itp. uspokoić. 701329. sporu i godzącego emocji skierowanych • łamanie reguł estetyki w samego odbiorcę. a także pewien zamiar przeciwstawiano działaniu (czynom). Każda wypowiedź zawiera w sobie zniszczyć. przez używanie wulgarnych mogą być wyrażane na wiele zwłaszcza zasady określeń. pogardliwych bądź wypowiedzi.pl Sz . to gra- wobec odbiorcy – oczekiwany efekt działania nica między nimi jest płynna – słowo jest jego słów na adresata wypowiedzi. To słowna napaść. obrazić. Tymi zagadnieniami zajmuje się zapytanie kogoś. podjęcie walki z innym i próba zadania mu ciosu. Potencjalne okrucieństwo słowa pewną intencję komunikatywną – wprost lub wyraża się w powiedzeniu „słowem można niejawnie wyrażony stosunek mówiącego do zabić”. upokorzyć. Język jest środkiem wywierania wpływu na przywrócić mu psychiczną równowagę i na- ludzi (szeroko rozumiana perswazja). dział językoznawstwa. w przerywaniu czyjejś • stosowanie argumentu cych). i kultury języka. poinformowanie lub mowy”). JĘZYK I DZIAŁANIE można chcieć odbiorcę pocieszyć. Laubitza 9. dzieję. który jest określany nakazu lub zakazu. atak na drugiego człowieka za pomocą słów. ale także – zdenerwować.wsip. Intencją także czynem (stąd powstało określenie „akt komunikatywną jest np. Agresja i przemoc w języku • łamanie reguł dyskusji. W  efekcie słowami jako pragmatyka językowa.. w jaki sposób słowo może stanowić przejaw przemocy i agresji. różnych sposobów. niechęci ad personam. czyli obraźliwych wobec odbiorcy. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Na lekcji przyjrzymy się. zwłaszcza słabości.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. wypowiedzi do odbiorcy). narzę. dziem bezpośredniego oddziaływania na dotknąć. skrzywdzić. Mimo że tradycyjnie słowo (myśl) tego. sklep. Przemocy językowej dokonuje się na rozmówcy przy użyciu środków językowych. z łaski swej. Do naj. o czym mówi. a  nawet innych. do wysłuchania racji niedotyczącego przedmiotu • wyrażanie negatywnych dyskutantów). Szkolnictwa AS . nastawienia na odbiór • łamanie zasady częściej spotykanych należą: komunikatów rozmówcy stosowności (dostosowania • używanie określeń (co wyraża się np. poniżających (deprecjonują. wyrażenie emocji.

. Zamiast leżeć od 1 dawna. bez ubrania. sanatorium i park zdrojowy z XIX w. że nie rozumiem. co uważa za złe i dobre. obojętnie patrząc na chłopów unurzanych w  błocie. [5] Dyrektor umilkł.] Rzekł wreszcie. widzieć widzę. więc Krzywosąd wymywa staw wodą... którzy pchali przed sobą wielkie taczki.. troszkę blady. żeby ani jeden dreszcz muskułu nie zdradzał wzruszenia: [4] – Co to panowie robią tutaj? Czy można zapytać? – Jak kolega widzi – rzekł dyrektor.. bosych. jakoby ich nie widział. ale wyznaję. 88-100 Inowroclaw. – Wozić teraz nie można. Stefan Żeromski Ludzie bezdomni (fragmenty) Dyskusja Judyma z dyrektorem sanatorium i administratorem Krzywosądem (z rozdziału Szewska pasja). co im się żywnie podoba! To ich rzecz. 701329. Wszystko kipiało w nim i przewracało się do góry nogami. niech bryka jeszcze ten chodzący cmentarz! Dość się z nim i tak nasiepał . [1] Przy świeżo zbudowanej śluzie stał Krzywosąd i dyrektor. Uczuł. u stu tysięcy.pl Sz . że nie zbliży się do nich. Laubitza 9. MODERNIZM 91 ½ NAŁĘCZÓW. robią swoje – no to niech będzie! [. – A. [2] Cóż go... Postanowił. [. sklep. Szkolnictwa AS . obchodzą wszelkie sprawy ze szlamem! Czy ta rzecz jest jakimś ważniejszym nadużyciem w  szeregu miliarda innych? Czemuż jej właśnie ma poświęcić tyle uwagi? A niech robią dziady. jakby te dwie figury wydzielały ze siebie ohydny fetor szlamu. uda. Wykazał wszystko. – Tak. pasując się ze sobą. Nie chcą go słuchać.] [3]  Judym długo milczał.wsip. Na ich widok młody lekarz uczuł wstręt fizyczny. i odejdzie inną drogą. pierwowzór powieściowego przedmiotu sporu Judyma i dyrektora sanatorium. wymywa staw. Po chwili zapytał tonem zimnym i zdradzającym gniew: – Panu się to nie podoba? [.] 1 Nasiepał – nawalczył. Na pierwszym planie parkowy staw.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta....

co częstokroć zowiemy rolą zakładu w historii okolicy. co się tu robi.. – krzyknął dyrektor. 4 Mięszać – stara forma czasownika. – Wiem o tym dobrze. Jednym susem przypadł do Krzywosąda. co dziś. ale dobitnie: – Pańskie admonicje3 nie wywrą tutaj żadnego wpływu ani na mnie. obliczoną na głupotę histeryczek.pl Sz . [10] – Panie Piórkiewicz – zawołał Krzywosąd do ekonoma – każ pan pójść komu po wsi. ze słowami! Także! Totumfacki. Co się panu wydaje? Gdzie Rzym. jak bielmem. chwycił go za gardziel. ale dla ludzi bogatych. 701329. Ile tylko wlezie! Krzywosąd.. – Mój łaskawy panie! – Jestem lekarz! Uważam za rzecz ze stanowiskiem lekarza niezgodną to. Ja. Chłopy i ich bydło niech piją muł z naszego stawu. Oczy mu zaszły wściekłością. [6] – Nie lubię tych pańskich lekcji! Jestem człowiek stary. że to. Laubitza 9. – Czy kwestie higieny należą do pańskiego totumfackiego? – Tu nie ma wcale ani kwestii higieny. Polecenia do tekstu 1. ordynarnie. [7] – Mój dobrodzieju! – mruknął groźnie Krzywosąd – rachuj no się. kochany panie. efektem. z łaski swej.. Szedł drogą. najmiesz mi na jutro dwa razy tyle robotników.. ile wlezie. To do pana... kochany panie. przysłowie łac. Wskaż bezpośredni powód gniewu doktora. Nec sutor ultra crepidam2. 4 – Jeżeli pan wiesz o tym dobrze.. który starcem w danej chwili żadną miarą być nie może.92 – Przekonałem się. Dla mnie tedy jest to widok taki sam jak każdy inny. ani tym mniej nie ma totumfackiego. [. 1 Totumfacki (z łac.. re- klamą. po co się mięszasz w nie swoje rzeczy. Przypomnij – w odniesieniu do całej powieści – przyczyny sporu między Judymem a administratorem sanatorium w Cisach. klnąc głośno. fac totum – rób wszystko) – pogardliwe określenie człowieka bezgranicznie komuś oddanego. no! daj no pokój z twoją tam łaciną. – Ja ci tu dam łacinę! [8] Zwracając się zaś po chwili do Judyma. i cóż pan na to. stary ośle! – rzekł Judym spokojnie. z dziesięciu.. mówił z cicha. krepidam. co było dalej. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. administrator zaśmiał się szyderczo. Otóż ja panu dyrektorowi krótko powiem: przeciwko temu.. i rzekł: – No. żeby do roboty przyszło jeszcze z ośmiu. – No. 3 Admonicje – napomnienia.. ja kategorycznie protestuję! – A protestuj sobie. – trzymaj się. to nie rozumiem. [11] Krzywosąd przez chwilę patrzał w niego wlepionymi oczyma. o krok się posunął.. szewcze. – A ja jestem człowiek młody. ani na nikogo.. Szkolnictwa AS . przypisywanie mu jakiegoś społecznego czy higienicznego znaczenia. z całego serca. wykonującego ślepo jego wolę. gdzie Krym? Higieny! [9] – Higiena jest.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. jest tylko rodzimą blagą. Wtem zbladł i. 2 Nec sutor ultra crepidam (czytaj: nek . Zwracając się do Judyma. swojego kopyta) – sens: pilnuj swego nosa.. co pan dyrektor pozwala czynić swemu totumfackiemu1. targnął nim z dziesięć razy.. Judym dostrzegł ten ruch i stracił świat z oczu. sklep. wznosząc pięść. panie reformatorze? – Ja nic na to. a potem pchnął go od siebie..wsip.] nie widział. wcale nie należy. dziś: mieszać.

i 9.. który wyraża w 2. w dyskusji”. sklep. Wytłumacz intencje Judyma w opisanym sporze. 9. Weź pod uwagę intencje doktora. Szkolnictwa AS . Określ. Czy użyte przez Krzywosąda przysłowie można zrozumieć jako argument ad personam? Uzasadnij odpowiedź. wyrażanie emocji. nakaz lub zakaz itp. np. akapicie fragmentu. jaki efekt mają wywołać w od.pl Sz . 13. Określcie. MODERNIZM 93 2.: „Jeśli ktoś się używa Judym w rozmowie. odwołując się także do tytułu rozdziału powieści. Pr ac a domowa 1. nie powinien w ogóle zabierać głosu na czym polega ich obelżywy charakter. Opisz stan uczuć bohatera przedstawiony – naddany sens wypowiedzi. 5. ARGUMENT AD PERSONAM – użycie których intencje komunikatywne są w dyskusji niezwiązanego z przedmiotem ukryte. Wyjaśnij. 4. których od odbiorcy jego cechy. 7. prośba. czy agresję i przemoc w języku mogą usprawiedliwić słuszne moralnie intencje. sporu zarzutu wobec rozmówcy. dla których Judym dokonał ataku na Krzywosąda i dyrektora uzdrowiska. Opisz skutki językowej agresji Judyma w ukazanej scenie. ocenianie. Przedstaw zamiar. Czy skutki wypowiedzi bohatera są zgodne z jego zamiarami? Oceń skuteczność językowych „czynów” Judyma. którą przedstawicie na forum klasy. 2. z którym Krzywosąd cytuje łacińskie przysłowie oraz używa określenia reformator w akapicie 10. pytanie „Czy może mi pan podać sól?” oznacza w istocie prośbę. Wyjaśnij. – np. Wnioski zapiszcie w formie prezentacji multimedialnej. Opisz i wyjaśnij reakcje rozmówców na wypowiedzi doktora. np. W krótkiej wypowiedzi pisemnej rozstrzygnij. 88-100 Inowroclaw. Uzasadnij sąd. 5..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 11. Określ te intencje. Wyjaśnij w tym stosunek mówiącego do jej treści kontekście sens tytułu rozdziału. Laubitza 9. zarzut taki odwołuje się do jakiejś niezależnej 6.wsip. »POJĘCIA KLUCZOWE INTENCJA KOMUNIKATYWNA 3. Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. że z punktu widzenia skuteczności przekonywanie odbiorcy nie powinno łączyć się z zamiarem zaatakowania go i poniżenia. 701329. Wskaż te wypowiedzi bohaterów. w jaki sposób wyraża się w nich przemoc. pytanie. orzekanie. Wyszukajcie w wybranych publikacjach medialnych (radiowych lub telewizyjnych) przykłady wypowiedzi agresywnych. jąka. 4. powody. 8. Intencja może być ukryta i niezgodna biorcach wypowiedzi Judyma z akapitów z powierzchniowym sensem zdania. 6. 10. 12. Wskaż obraźliwe określenia.

menty.wsip. Alegoria odgry- Kasprowicza. Kazimierza Przerwy-Tetmajera. sklep.. 86 i 95). s.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Stanisława i  Wincentego dernizm to okres dominacji symbolu.. 701329. Obie mają długą historię. Symbolizm w poezji młodopolskiej Po pozytywistycznych „czasach niepoetyckich” nastąpiła w Młodej Polsce prawdziwa R eksplozja poezji. Poznaliśmy już ukrytych znaczeń. uczuciach i potrzebach metafizycznych. przekonani o tajemniczym wymiarze przenośny. Pojawił się również figury są do siebie podobne ze względu na w  dramatach Stanisława Wyspiańskiego. William Holman Hunt Rimbaud.94 Zatopion w szum. te środki podczas czytania tekstów biblijnych. Zamiast nazywać jego ele. Charles Maurice (czytaj: szarl W MODERNIZMIE moris). Podstawowym środkiem stylistycznym tego Jana. John Everett Millais li Charles Baudelaire. SYMBOL A ALEGORIA cuskich twórców. Symbolizm znalazł od. które przedstawiają rzeczywistość w sposób liści. mówić o sensie życia. w piśmie „Le Figaro” stave Moreau (czytaj: giustaw moro) i Szwajcar szkic Le symbolisme Jeana Moréasa (czytaj: sę. Laubitza 9. sztuka od rzeczywistości. Manifestem programowym stał się (czytaj: łyliam holman hant)]. Jeden z fran. Poeci poczuli się zwolnieni z obowiązków społecznych. Arnold Böcklin (czytaj: byklin). Symbolizm to kierunek w literaturze i sztuce W malarstwie kierunek ten reprezentowali uformowany we Francji w drugiej połowie angielscy malarze z grupy tzw. 17 krzak dzikiej róży. przeciwko postawie mimetycznej (naślado- wanie rzeczywistości) w sztuce.pl Sz . Niezwykle często poeci sięgali po symbole. wała też ogromną rolę w średniowieczu. Poezja miała skłaniać do refleksji nad kwestiami fundamentalnymi dla człowieka. Symbolika. SYMBOLIZM Żeromski. 4. Obie Korab-Brzozowskich. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. pisał: „Na tym właśnie polega literatu. Szkolnictwa AS . a także Francuz Gu- opublikowany w 1886 r. [Dante Gabriel Rossetti. w  Polsce zaś bolizm żana moreasa). dopatrywali się w  świecie początku się nimi posługiwała. Symbol i alegoria to dwie figury stylistyczne. Symbo. Mo- Leopolda Staffa. np. Paul Verlaine i Arthur (czytaj: dżon eweret milei). cz. (patrz: s. Symbolami i alegoriami przepełnio- i semantycznym tego kierunku był symbol na jest Biblia (patrz: Miniprzewodnik po Biblii. Symbolizm był protestem – Jacek Malczewski i Stanisław Wyspiański. Władysław Stanisław Reymont). Jego głównymi przedstawicielami by. prerafaelitów XIX w. szukali ich obrazowych ekwiwalen. zewnętrznych wobec literatury (inaczej niż prozaicy tego okresu). by nie mówić o rzeczach wprost”. 109 w pierwszej części pod- zwierciedlenie w lirycznej twórczości Jana ręcznika dla klasy pierwszej). Przykładów będziemy szukać w twórczości Jana Kasprowicza. ra. Pieśni nad Pieśniami czy Apokalipsy świę- tów. konstrukcję znaczeniową: obejmują dwie płasz- Symbolami posługiwali się prozaicy (Stefan czyzny znaczeń (dosłowne i niedosłowne).

nienawiść. się znakiem poznawczej bezradności. spontaniczny.) piękno itp. pięknym dodatkiem i piękno (obraz) ilustrującym wywód WPROWADZENIE DO LEKTURY Cztery sonety. wypracowana udziału refleksji wieloznaczny. ile ich sugerowanie. której nie sposób nazwać. przemijanie. Bóg. Poeta odszedł od 1898 r. Laubitza 9. rozdarta sosna z Ludzi bezdomnych np.pl Sz . Biblia) „bezużyteczny”. Zadaniem symbolu było nie tyle wyraża. sklep. antyk. że swoimi obrazami przybliżają się do mieć siebie i określić. Szkolnictwa AS . sprawiedliwość. powtarzalna będący wytworem wyobraźni artysty emocjonalny. SYMBOL ALEGORIA np. MODERNIZM 95 metafizyka (np. przypadek. zadziwiony cjacji (skojarzeń). a w jego wierszach widoczne sta- ły się przejawy impresjonizmu i symbolizmu. Modernistyczny symbol miał wyrażać prawdę bol od alegorii. niebo. moralną pozaliterackiej roli łączy w jednolitą całość prawdę (sens) bywa ornamentem. uczucia (miłość. lecz w rzeczywistości stał stii. zło. oryginalny. próbuje zrozu- ni. kolor zielony Stefana Żeromskiego indywidualny. Silnie eksponowali rolę suge. składające się na cykl „Krzak „KRZAK DZIKIEJ RÓŻY W CIEMNYCH SMRECZYNACH” dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach”. szuka więc obrazowych Tajemnicy. 88-100 Inowroclaw. są dowodem przełomu modernistycznego XIX XX XXI w twórczości Kasprowicza. 701329. ka własnego „ja” twórcy. którą analogii. śmierć itp. naturalizmu. jego sens zależy od kontekstu jednoznaczna. jednorazowy. zrozumiała dzięki dzieła oraz od decyzji interpretatora tradycji (np. dobro. OBRAZ idee (wolność. Człowiek. za którym skrywała się zagad- otwieranie przed odbiorcą przestrzeni aso. o ludzkim wnętrzu. był parawanem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.wsip. powstający bez intelektualna. żółw. materialny. piekło itp. nie odgrywa żadnej pełni funkcję wychowawczą.) litość. Pozostaje jednak skazany na domy- można jedynie zasugerować. konwencjonalna. odbierany zmysłami Symboliści wyraźnie odróżniali jednak sym. Symboliści byli przekona. biała lilia. Obraz nie ukrytych sensów. strach itp. niejednokrotnie fałszywe. własnym życiem duchowym. sły.) konkretny.) SENS ABSTRAKCYJNY sytuacje egzystencjalne (los.

i Salve Regina (1902).in. podhalańskich górali. co znalazło Na plamy szarych złomów ciska. żonaty. świat (1924).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. spędzone na Podhalu w willi [10] Skronie do zimnej tuli ściany. Nie ukończył wówczas studiów. która dzieli dziś Tatry Księga ubogich (1916). pozostaje groteskowy zbiór Do ścian się tuli. Świadectwem wewnętrznej Limbę. jakby we śnie. Hymnami – stanowią wyraz świato- Jakby wzdychania. Twórczość literacka Kasprowicza jest zróżnicowana. senny. znajduje się muzeum poety.. Ostatnim na część polską i słowacką. przykładem wprowadzenia Światłością stały się granity. do W bladobłękitne. fascynację poety kulturą ludową 3 Głaźny – przymiotnik od rzeczownika „głaz”. druga żona Jadwiga opuściła go dla jego przyjaciela Kosodrzewiny wężowiska – Stanisława Przybyszewskiego. w której obecnie Jakby się lękał tchnienia burzy. Poobszywały głaźne3 ławy. pozostała I w nim jednak pasja naukowa W ciemnosmreczyńskich skał zwaliska. Pierwszym jego ważnym dziełem był tom Poezje II (1888). poglądowego buntu. Był trzykrotnie Bokiem się piętrzy turnia2 śliska. naturalizmu do liryki. prozy O bohaterskim koniu i walącym się domu (1906). swój wyraz w jego dziełach [5] U stóp mu bujne rosną trawy.. pewnego stopnia. Znajdują się tam Stawy dla klasy pierwszej) był tom Ciemnosmreczyńskie. jakby żale. nawet pionowych ścianach.. dramaturg. a będący Słońce w niebieskim lśni krysztale...pl Sz . Urodził się w rodzinie Smreczynach1 chłopskiej pod Inowrocławiem. Ciekawym [10] Między graniami w słońcu płonie. studiował w Lipsku i we Wrocławiu. i językową. zwaloną tchnieniem burzy. 4 Limba – gatunek sosny rosnący w Tatrach. literackich. Laubitza 9. zawierający m. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. zadumany. Szkolnictwa AS . autor opowiadań. nazwane A przez mgły idą. motywowanego dramatem życia osobistego. A obok limbę toczą pleśnie. Szansę stabilizacji dały Kasprowiczowi ostatnie lata życia Samotny. impresjoni- [5] Szumna siklawa5 mknie po skale.96 Jan Kasprowicz Krzak dzikiej róży Autor JAN KASPROWICZ (1860–1926) w Ciemnych – poeta. przez błękity. 701329. W dobie cesarstwa austro-węgierskiego nie było granicy.wsip. jest Mój 5 Siklawa – wodospad. eksperymentem literackim Zatopion w szum. cykl Sonety z chałupy. Zbiór Ciemnosmreczyński las spowity Krzak dzikiej róży (1898) to liryka symboliczna i. Cisza. pełnił nawet funkcję rektora tej Krzak dzikiej róży pąs swój krwawy uczelni. w cichym schronie. styczna. zapisującym 2 Turnia – skała o stromych.. Z kolei dwa następne tomy – Ginącemu światu (1901) Pas rozwijając srebrnolity. krzak dzikiej róży. Życie osobiste przyniosło mu wiele cierpień. – po latach obronił doktorat na Uniwersytecie Lwowskim (1904). wiewne fale. zbiorem wierszy. przeszła A tylko limba4 próchniejąca istotną ewolucję ideową Spoczywa obok krzaku róży. O liście wiatr nie trąca. równowagi bliskiej ideałom franciszkańskim (patrz: s. Gdzie pawiookie drzemią stawy. silnie W skrytych załomach. w wydaniu z 1922 r. na Harendzie (dziś część Zakopanego). sklep. 299 w pierwszej części podręcznika 1 Ciemne Smreczyny – Dolina Ciemnosmreczyńska w Tatrach Słowackich. krytyk literacki i tłumacz.

88-100 Inowroclaw. Zakopane Artysta jako jeden z pierwszych odkrywał malarskie piękno Tatr. Szkolnictwa AS . Laubitza 9. 54. 3.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Wskaż fragmenty. MODERNIZM 97 ½ ALFRED SCHOUPPÉ (czytaj: szupe). 1869. jakie wrażenia wywiera na tobie tak namalowany pejzaż. 66). w których krzew i drzewo są personifikowane. sklep. 701329. które służą do konstrukcji: a) strony wizualnej przedstawienia. PERSONIFIKACJA – patrz: s. Określ. 4. Muzeum Tatrzańskie. 5. Polecenia do tekstu 1. Wyjaśnij. Wskaż w sonetach Kasprowicza nawiązania do założeń impresjonizmu. 2.wsip. ŁOMNICA . c) subiektywistycznej wizji świata. b) strony dźwiękowo-nastrojowej. Wypisz wszystkie pojawiające się w tekście określenia krzaku dzikiej róży i limby. Przypomnij założenia poetyki impresjonizmu (patrz s. Zwróć uwagę na środki stylistyczne.pl Sz . w jaki sposób personifikacja służy wskazaniu symboliczności sensów »POJĘCIA KLUCZOWE wiersza.

W zależności od układu rymów w ostatnich sześciu wersach rozróżniamy sonet włoski (cdc dcd lub cde cde). zwrotki krótsze zaś –  refleksyjny i stanowią podsumowanie myśli zawartych w wierszu. w jaki sposób Kasprowicz zrealizował w Krzaku dzikiej róży tę formę poetycką. Na podstawie przeprowadzonej analizy wyjaśnij. b) estetykę krajobrazu. Zinterpretuj obie opisywane w wierszu rośliny jako symbole i rozstrzygnij. Każdy sonet składa w kształtowaniu formy sonetu. 7. ukrytych prawd oddawanie ulotnej urody świata 9.. Dokonaj moralnej oceny postaw symbolizowanych przez obydwa obrazy przyrody. Laubitza 9. Dwie pierwsze to czterowersy (Mickiewicz) tradycji sonetu.wsip. Wstaw we właściwych rubrykach tabeli znak „x”. w jaki sposób poetyka impresjonistyczna sprzyja symbolistycznemu przedstawieniu świata.98 6. To niełatwa forma poetycka. francuski (kombinacja dwu. Odwołaj się do definicji gatunku sonetu i określ. Wykaż nowatorstwo gatunkowe Kasprowicza wymagająca od twórcy zwięzłości i precyzji słowa. jakie idee i postawy mają one odzwierciedlać. cele impresjonizm symbolizm wyrażanie się artysty w tekście przedstawianie głębokich. Porównaj cele stawiane literaturze przez impresjonistów z celami utworu symbolicznego.in. przeważnie o rymach cc deed) i angielski (m. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. w. zawdzięczający Petrarce. Tematem sonetu była pierwotnie wzniosła. 8. swoją niezwykłą popularność d) sensy wydobywane przez poetów z pejzażu. Określ: a) związek tekstów obydwu poetów z konkretnym pejzażem gór. 10.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. c) relacje emocjonalne między poetą a przestrzenią Gatunek SONET – gatunek powstały w XIII tatrzańską. Szkolnictwa AS . 701329. (kwartyny) o rymach okalających (abba abba). 2. sklep. Porównaj obrazy Tatr w utworach Kazimierza Przerwy-Tetmajera i Jana Kasprowicza.i czterowersu. dwie ostatnie zaś to najczęściej trójwersy (tercyny). cdcd ee). uduchowiona miłość do kobiety. Pr ac a domowa 1. Odnieś się do renesansowej się z czternastu rymowanych (Petrarka). barokowej (Sęp Szarzyński) i romantycznej wersów tworzących cztery strofy.pl Sz . Zwrotki czterowersowe mają zwykle charakter opisowy.

twórcy przekraczają- cego normy moralności Przypomnij sobie. Na ścieżce żwirem zasianej. jedyna.wsip. Stworzył wzór [5] Z nogami zadartymi lubieżnej kobiety. spopularyzował [10] Jakby rozłożyć pragnęło w Europie twórczość wybitnego I oddać wielokrotnie potężnej Naturze prozaika i poety amerykańskiego romantyzmu. za to bardzo głośny tomik – Kwiaty zła (1857). Baudelaire W ten letni tak piękny poranek: wierszy napisał mało. WPROWADZENIE DO LEKTURY PADLINA Padlina Charles’a Baudelaire’a pochodzi z to- mu poezji Kwiaty zła. prażąc to ścierwo. cośmy widzieli. Sam uważał się za prozaika i krytyka sztuki.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. W utworach tych poeci łamią klasyczny kanon piękna i proponują estetykę R brzydoty. Przedstawiając nieestetyczność niektórych elementów świata. by nakłonić ich do refleksji egzystencjalnej. wyrażających przede wszystkim życie intymne artysty (Paryski Niedbała i cyniczna. prozy poetyckiej – obrazków Parując i siejąc trucizny. Wydanie zbioru stało się skandalem obyczajowym: poeta szokował odbiorców uka- zywaniem brudu i rozkładu. estetyczne. a w postawie światopoglądowej – dekadentyzmem. pragną wstrząsnąć czytającymi. amoralnością swej twórczości. 88-100 Inowroclaw. Jego eseje o malarstwie Brzucha pełnego zgnilizny. CHARLES BAUDELAIRE (czytaj: szarl bodler. i tradycyjnie rozumianego porządku społecznego.pl Sz . Laubitza 9. Poego (1809–1849). 701329. otwarła sekrety spleen). 18 Brzydota w poezji i sztuce Na lekcji omówimy wiersze Charles’a Baudelaire’a i XX-wiecznego poety Stanisława Grochowiaka. Już za życia Padlina towarzyszyła mu legenda „poety przeklętego”. Był również tłumaczem.. MODERNIZM 99 W ten letni tak piękny poranek.. Szkolnictwa AS . wydał U zakrętu leżała plugawa padlina zaledwie jeden. Edgara Allana Złączone z nią niegdyś dzieło. sklep. Okazało się jednak. XIX w. 1821–1867) jest uważany za pierwszego poetę Charles Baudelaire modernizmu – prekursora symbolizmu. uważanego za jedną XIX XX XXI z  najważniejszych książek drugiej połowy 1857 r. że jego poglądy estetyczne i postawy etyczne stały się Autor inspiracją dla następnych pokoleń twórców. jarzyło się w górze. naturalizmu. złożyły się na tomy Sztuka romantyczna i Rozmaitości Słońce. dekadentyzmu.

Rzekłbyś. występuje u niektórych owadów (m. [40] Pasjo5 moja i mój aniele! Tak! taką będziesz kiedyś.100 Błękit oglądał szkielet przepysznej budowy. Gwiazdo mych oczu. [35] Czatując na tę chwilę. wzbijało. 3 Opałka – koszyk. Szkolnictwa AS . [25] Czerwie1 biegły za obcym im brzmieniem muzycznym Jak wiatr i woda bieżąca Lub ziarno. Co w kwiat rozkwitał jaskrawy. 4 Zewłok – martwe ciało.in. 5 Pasja – namiętność. A za skałami niespokojnie i z ostrożna Pies śledził nas z błyskiem w oku. o wdzięków królowo. Co tchem zaraźliwym zieje. co przestał nęcić Na płótnie zapomnianym i który artysta Kończy już tylko z pamięci. sklep. Brzęczała na tym zgniłym brzuchu much orkiestra I z wnętrza larw czarne zastępy Wypełzały. jarzyło. który cię będzie beztrosko Toczył w mogilnej ciemności. żem ja zachował formę i treść boską Mojej zetlałej6 miłości. Jak fala się wznosiło. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.wsip. By gnić wśród kości bratnich. muchówek). (tłum. 2 Wiejacz – element konstrukcyjny młyna. Gdy zejdziesz pod ziół żyznych urodę kwietniową. Laubitza 9. które wiejacz2 swym ruchem rytmicznym W opałce3 obraca i wstrząsa. ściekając z wolna jak ciecz gęsta [20] Na te rojące się strzępy.pl Sz . Po sakramentach ostatnich. Mieczysław Jastrun) 1 Czerw – rodzaj beznogiej larwy o kształcie robaka. Wszystko się zapadało. Powiedz. słońce mojego żywota. Forma świata stawała się nierzeczywista [30] Jak szkic. [45] Wtedy czerwiowi. tu również część młyna. A jednak upodobnisz się do tego błota. 701329.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 6 Zetlały – spłowiały. Żeś omal nie padła na trawy. wzdęte niepewnym odetchnieniem ciało Samo się w sobie mnożyło. [15] Smród zgnilizny tak mocno uderzał do głowy. kiedy będzie można Wyszarpać ochłap z zewłoku4.

701329. Na czym polega kontrast między życiem reprezentantem jest m. lecz także aby poszerzyć utrzymany w estetyce klasycznego piękna. Określ. którymi się posługiwał. sklep. którego 4. Laubitza 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Wprowadzanie elementów brzydoty służy także 3. by zaszokować. MODERNIZM 101 » EGON SCHIELE (czytaj: szile). poezji współczesnej to nazwa nurtu. rozkładu. który z obrazów poetyckich jest podejmują tematykę turpistyczną nie tylko po to. mroczne kolory.pl Sz . Zrekonstruuj sytuację przedstawioną w estetyce polegający na włączaniu do sztuki motywów brzydoty. w wierszu i wskaż jego bohaterów. Jego malarstwo jest surowe i pesymistyczne. Brudne. W polskiej brzydoty. Szkolnictwa AS . Od czasów baroku po współczesność artyści 2.in. odkryć jego nieklasyczny model. a który – turpizmu. postacią wzbudzającą kontrowersje obyczajowe i estetyczne. ukazują świat brzydoty. Wskaż środki językowe służące ukazaniu w literaturze prezentacji nieupiększonego obrazu człowieka i jego egzystencji. kalectwa. własność prywatna Austriacki malarz był indywidualnością wśród twórców europejskiego modernizmu. Polecenia »POJĘCIA KLUCZOWE do tekstu TURPIZM (łac. turpis – brzydki) – nurt 1. 88-100 Inowroclaw. brudu. 1910.wsip. AUTOPORTRET Z RĘKĄ UNIESIONĄ NAD GŁOWĄ. podaj ich nazwy. kanon piękna. Stanisław a śmiertelnym rozkładem ciała? Grochowiak.

a w konsekwencji – że nie ma życia 6. osad z sadzy. Wskaż w wierszu elementy światopoglądu dekadenckiego. Za ich pomocą 1 Ratuje kopciem poruszał problematykę przemijania.? Określ. 8. takimi jak: kontrast. 701329. Do kogo są adresowane słowa z wersów DEKADENTYZM – patrz: s. K Stanisław Grochowiak Czyści Autor STANISŁAW GROCHOWIAK Wolę brzydotę (1934–1976) – poeta. że hasłem estetyki w  wierszu Czyści odwołuje się do estetyki XVII w. a więc i takie. po niej. 101)? WPROWADZENIE DO LEKTURY delaire’a  i  przez nawiązanie do epoki XX-wieczny poeta Stanisław Grochowiak baroku.102 »POJĘCIA KLUCZOWE 5.wsip. kim jest ta osoba dla MATERIALIZM – pogląd filozoficzny poety.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Rozważ. afirmował Ściany kostnicowe zjawiska uważane za brzydkie W zziębłość posągów i kalekie. b) uwzględnij kontrast między obrazem ciała kochanki po śmierci a sposobem jej nazywania. inspirował się Je i udręczać środkami wyrazu charaktery- stycznymi dla literatury XVII w.). turpizmu – za pośrednictwem Charles’a Bau. Szkolnictwa AS . Laubitza 9. 48. 37. koncept. po jej uczuciach? co materialne oraz możliwe do zmysłowego odbioru. Jaki ma być jej los? Co pozostanie uznający. 9. jaką rolę w świecie materialnym odgrywa słowo poetyckie.. wyrażony przez twórcę. Przypomnijmy. s. było „piękno wielorakie”.pl Sz . które manifestowało się w brzydocie. Kim w świetle wiersza jest człowiek pozagrobowego ani bytów niematerialnych wobec natury? Przedstaw światopogląd i pozazmysłowych. W tym celu: a) zwróć uwagę na wyrażenie „zetlała miłość” (wers 48. [10] Są bo na świecie ludzie tak wymyci Że gdy przechodzą Nawet pies nie warknie Choć ani święci Ani są też cisi 1 Kopeć – ciemny dym. Wiersz Czyści jest uznawany za jego poetycki Wkłada zapach mysi manifest. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. że realnie istnieje tylko materia i to. Czemu służy w utworze Baudelaire’a operowanie estetyką turpizmu (patrz: pojęcia kluczowe. 7. [5] Ona ukleja najbogatsze formy groteska.–48. sklep. W poezji dawał wyraz fascynacji kulturą Słów gdy prześwietlać baroku. Jest bliżej krwiobiegu dramaturg. prozaik.

). 103 ¼ REMBRANDT VAN RIJN (czytaj: fon rejn). a jacy – brudni? 6. Niekiedy również – jak w przypadku tego obrazu – temat stawał się okazją do refleksji egzystencjalnej nad brutalnością i przemijalnością życia.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.–14. Wyjaśnij. Polecenia do tekstu 1. Czy zgadzasz się z przedstawioną w utworze Grochowiaka wizją człowieka i świata? Uzasadnij swoje zdanie. 2. egzystencja.wsip. dotyczący poezji. 7. Najczęściej pokazywano kompozycje z kwiatów. Zrekonstruuj obraz świata i człowieka zawarty w wierszu. dlaczego poeta „woli brzydotę”. Paryż Martwa natura była popularnym tematem przedstawień malarskich od XVII w. jej rola w świecie? 4. Jak twórca pojmuje swą pracę poetycką? Podaj przykłady i skomentuj je. względnością wartości estetycznych. sklep. TUSZA WOŁOWA W RZEŹNI.pl Sz . zdaniem poety. Szkolnictwa AS . zbierając argumenty z dotychczasowej analizy. 1655. W zwrotce drugiej wskaż „czynności” brzydoty. Wyjaśnij sens metafory „krwiobieg słów”. owoców. turpizm. Wykorzystaj »POJĘCIE KLUCZOWE pojęcia: eschatologia. UTWÓR METAPOETYCKI – utwór estetyzm. 3. 701329. by ukazać urodę i bogactwo świata. ryb. 88-100 Inowroclaw. dziczyzny. Jaka jest. Laubitza 9. 5. jej twórcy i sztuki tworzenia. Luwr. „ludzie wymyci” (wersy 10. Pr ac a domowa Porównaj refleksje egzystencjalne obecne w wierszach Charles’a Baudelaire’a i Stanisława Grochowiaka. Jacy są. zdaniem twórcy.

» GUSTAVE MOREAU (czytaj: giustaw moro). że nie ma jednej prawdy o nim. mistyk. Obydwie tradycje poszukiwania se. ta. Dla symbolistów ważna w świecie tajemniczego porządku – romantycz- była też tradycja mistyczna. dzięki Bożemu objawieniu Doszukiwali się w świecie ukrytego ładu. Rozważ. w drugiej części podręcznika dla klasy klucz (np.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Laubitza 9. 318 w pierwszej części podręcznika dla klasy pierwszej). gdzie zwykli śmiertelnicy widzą jedynie chaos i przypadek.104 O. pierwszej). która Symboliści nawiązywali do tradycji romanty.wsip. Małe bestiarium średniowiecza. ile osób poznających. pozwoli rozszyfrować zagmatwany sens świa- ków i podobnie jak oni interpretowali rzeczy. sklep. s. jakie nowe znaczenia dopisuje malarz do tej tradycji. 701329. w którym wszystko miałoby swoje R miejsce i znaczenie. Paryż Przypomnij średniowieczną symbolikę jednorożca (patrz: Miniprzewodnik. mówiące w języku symboli o rzeczach najważniejszych dla człowieka. Księgę. Człowiek wtajem. niczony.. patrz: lekcje 50. mówiliśmy podczas analizowania Podróży wistość jako zapisaną zaszyfrowanym pismem ludzi Księgi Olgi Tokarczuk. Adam Mickiewicz Ballady i roman.pl Sz . wzajemnie się dopełniało. SYMBOLISTYCZNA KONCEPCJA POZNANIA (O poszukiwaniu kodu – jedynej Księgi. powstałe w różnym czasie. korowody umarłych cieni. do której odczytania ludzie zgubili i 51. i 19 Symboliczna mowa wtajemniczonych Symbolizm szukał w rzeczywistości i ludzkim losie ładu. Na lekcji poznamy różne wiersze. że jest tyle prawd. że geniusz artysty pozwala dostrzec porządek tam. Musée Gustave Moreau. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.. JEDNOROŻCE . ną i mistyczną – moderniści odczytali na nowo. dzili. Są- rzeczywistości i zyskuje pewność swojej wiary. Szkolnictwa AS . 1887–1888. Sonety krymskie). Twórcy sądzili. uzna- odkrywa niedostrzegany wcześniej porządek li jednak.

Szkolnictwa AS . Tylko od naszej wrażliwości za- gramowych dzieł symbolizmu. Williama Blake’a (czy. cych się kolorów drugiej strony. wiążące się w chóry. (tłum. benzoina2. One zaś mu spojrzenia rzucają życzliwe. pismem. Człowiek śród nich przechodzi jak symbolów lasem. odsyłającym do znaczeń ukrytych. widzi chaos nitek i rozpływają. wonie i kolory. używana do wyrobu perfum. Symboliści uważali jednak. Są aromaty świeże jak ciała dziecinne. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Dywan mistyczny to częsty wany do dywanu: jego piękną. Które się rozlewają w światy idealne. silne. są inne – Bogate i zepsute. jako piżma3 wonie. Jana od Krzyża. Łaska objawienia. a człowiek Stwórcy.wsip. kędy słupy żywe Niepojęte nam słowa wymawiają czasem. Charles Baudelaire Oddźwięki Natura jest świątynią. którą według i wewnętrznego spokoju. Świat jest porówny. Laubitza 9. przenośnych. triumfalne. MODERNIZM 105 ODDŹWIĘKI Ponadto każdy. Antoni Lange) 1 Ambra – wydzielina pokarmowa kaszalota. Dzięki temu mistyk nuela Swedenborga (czytaj: swie. laire’a Oddźwięki. 2 Benzoina – żywica roślinna z drzewa rosnącego w Azji Wschodniej i Indiach. Utwór ten leży. głębokiej jedności – Wielkiej jako otchłanie nocy i światłości – Odpowiadają dźwięki. osiąga stan harmonii taj: blejka)]. alter- natywą jest bowiem bezmyślna.. mistyków zsyła Bóg.pl Sz . że człowiek powinien dążyć do poznania. Ema. sklep. kto szuka prawdy. stosowana w przemyśle perfumeryjnym. [10] Dźwięczne i niby łąki zielone. kolorową stronę zobaczyć świat oczyma [m. pozwala topos w literaturze mistyków wzorzystą. 88-100 Inowroclaw. WPROWADZENIE DO LEKTURY jest zapisany szyfrowanym (symbolicznym) Poniżej przytaczamy utwór Charles’a Baude. że świat. o balsamicznej woni. w najpełniejszy sposób ilustruje przekonanie twórców tego nurtu. św. Tak sobie w tajemniczej. ogląda jedynie Bóg. o przyjemnym zapachu przypominającym wanilię.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. istnienia. doświadcza poczucia sensu denboria).in. Jak ambra1. 3 Piżmo – substancja o intensywnej woni. 701329. 1857 r. może się XIX XX XXI mylić czy błądzić.. będąca wydzieliną gruczołów piżmowca (gatunek azjatyckiego ssaka). uznawany za jedno z pro. Gdzie duch przenika zmysły i wzajem w nich tonie. [5] Jak oddalone echa. jak wiele sensów uda się nam odczytać. który nas otacza. zasługująca jedynie na pogardę codzienna egzystencja.

Na czym polega modernistyczny nie tyle ujawnia porządek świata. (np. strofie poszczególnym samogłoskom (a – czarne. 701329. Jaką rolę odgrywa synestezyjne połączenie wrażeń zmysłowych w procesie »POJĘCIA KLUCZOWE poznawania ukrytego sensu świata? SYNESTEZJA – przypisywanie wrażeń Odpowiedz. Po metaforykę zestawienia elementów tworzących: synestezyjną chętnie sięgali symboliści. Jakie miejsce w świecie wyznacza poeta człowiekowi? 4. niepoddaną rozumowej kontroli siłę zinterpretuj ostatni wers wiersza: „duch twórczą. Zwróć szczególną uwagę na rolę mających stanowić pozarozumowe wyobraźni i zmysłów w tym poznaniu. Wyobraźnia poetycka oznacza Symbolistyczna koncepcja poznania. ostry smak. Mistyka może wyrazić się także w proroctwie. Wskaż. Laubitza 9.wsip. miękki głos.106 Polecenia do tekstu 1. u – zielone. Opisz i zinterpretuj dwudzielne srebrzystoturkusowa cisza). o – niebieskie). w aktach ekstazy emocjonalnej lub twórczej. jak rozumiesz tytuł utworu w kontekście jego treści. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. WYOBRAŹNIA POETYCKA – pojęcie 7. s. stosowane przez teoretyków literatury już w XVII w. charakter poznania symbolicznego? MISTYKA – dziedzina przeżyć religijnych. zmysł obraz wzrok słuch zapach dotyk smak 5. Przeżycia mistyczne dokonują się np. Uzupełnij tabelę. ile go tworzy. Moderniści (Baudelaire. smak) innemu zmysłowi wynotowanych wcześniej obrazów. Wyjaśnij. 104). porządek świata. Rimbaud) nazywali ją „królową zdolności”. Zinterpretuj sens zawartego w 1. Sporządź zestawienie wrażeń zmysłowych obecnych w wierszu. wewnętrzną. e – białe. wyjaśniając funkcje doświadczanych jednym ze zmysłów (wzrok. strofie wiersza stwierdzenia „natura jest świątynią”. i – czerwone. dzięki której odsłonić można ukryty przenika zmysły i wzajem w nich tonie”. słuch. objawiającym treści mistycznego przeżycia.. jakie obrazy są kojarzone z poszczególnymi zmysłami. 6. Pamiętając o tradycji mistycznej. Szkolnictwa AS . 2. wyeksponowane zwłaszcza przez do której nawiązywali symboliści (patrz: romantyków.pl Sz . i ponadzmysłowe poznanie rzeczywistości metafizycznej. a nawet bezpośrednio Boga. sklep. b) wyliczenie w dwu ostatnich strofach. 3. np. która 8. Arthur Rimbaud przypisał określone barwy a) porównanie zawarte w 2. wiersza. dotyk. węch. chłodny kolor.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

w 1899 r. Wydał jeden zbiór wierszy – Dusza mówiąca Świetlaków3 wśród kwiecia zapomnień i wrzosów! (1910). co czarem odurzeń tchną. – poeta. robaczki świętojańskie. Pisał po polsku i francusku. MODERNIZM 107 POWINOWACTWO CIENI I KWIATÓW O ZMIERZCHU WPROWADZENIE DO LEKTURY Próbą realizacji programu symbolizmu jest XIX XX XXI wiersz Wincentego Korab-Brzozowskiego Po- 1899 r. 4 Tuberozy – pochodzące z Meksyku białe lub różowe kwiaty o silnej woni. Stanisława (patrz: lekcja 7. Pojęcie to odrzucił dopiero Albert Einstein (1879–1955). Opublikowany W obronę wziął go Stanisław Przybyszewski. Szkolnictwa AS .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 2 Iwy – wierzby. że przestrzeń kosmiczna jest próżnią. bez skrzypcowych łkań WINCENTY KORAB- -BRZOZOWSKI (1877–1941) Tańce gwiazd pod osłoną niebiosów. Laubitza 9. – Ninon? 1 Eterów przestrzenie – dawna fizyka utrzymywała. co zaowocowało Lubicie kamelie obecnością w jego twórczości [10] Ofelie? wpływów poezji orientalnej. napi- sany po francusku (Affinité d’Ombres et de Fleurs en le Soir. sklep. wywołał po. stwierdziwszy. korowody umarłych cieni Wśród wirowań eterów przestrzeni1. pełne migotań i drgań francuskiego. pląsy.wsip. Akacjowe puchy Czekające na wiatrów podmuchy. 88-100 Inowroclaw. został potraktowany przez za najwyrazistszy przykład młodopolskiej po- tradycyjną krytykę literacką jako przykład ezji symbolicznej. Wiele lat przebywał w Syrii. płynące kaskady Pod zamyślonych iw2 czarne arkady! Autor [5] O. Wincenty Korab-Brzozowski Powinowactwo cieni i kwiatów o zmierzchu (tłumaczenie z francuskiego Stanisław Korab-Brzozowski) O. 3 Świetlaki – świetliki. tłumacz z języka O. czytaj: afinite dombr e de fler ą le słar) i genialnie przetłumaczony przez brata autora. – Emilie? Tuberozy4. zepsucia poetyckiego smaku i utwór o niczym. Dziś wiersz Korab-Brzozowskiego uznaje się lemiczną burzę.). w krakowskim „Życiu”. że przestrzeń kosmiczną wypełnia substancja zwana eterem. O. winowactwo cieni i kwiatów o zmierzchu. 701329. – Izydoro? – Lenoro? [15] Na szkarłatach królewskich lilie.pl Sz .

Bazylea. Lenora. 701329. pląsy. O.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. płynące kaskady Pod zamyślonych iw czarne arkady! Księżyca łódź pomyka w dal.108 ½ ARNOLD BÖCKLIN. Szwajcaria Porównaj wizję szwajcarskiego malarza symbolisty z greckimi wyobrażeniami zaświatów. Laubitza 9. 1880. O. – Kamelie. O. [25] unosząc kwieciarkę w zaświaty – Mróz warzy kwiaty. Zwróć uwagę na postać Charona. Kunstmuseum.wsip. Emilie. korowody umarłych cieni [20] Ofelie. pełne migotań i drgań Świetlaków wśród kwiecia zapomnień i wrzosów! Szkolnictwa AS . 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. WYSPA UMARŁYCH. sklep. lilie. akacje. bez skrzypcowych łkań [30] Tańce gwiazd pod oponą niebiosów.pl Sz . Izydora. tuberozy – Najdroższych kwiatów jakżeż jej żal! O. Ninon – Wśród wirowań eterów przestrzeni.

oraz 2. Co może łączyć cienie i kwiaty o zmierzchu? »POJĘCIA KLUCZOWE MONTAŻ ASOCJACYJNY – pojęcie 2. i 6. polską pisarką o rosyjskich korzeniach. stosuje się również w sztuce filmowej. Taki montaż zrekonstruuj dwa obrazy: kultury i natury.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Wykaż. do wyjaśnienia sensów drugiej strofy. Wyjaśnij znaczenie tytułu wiersza. Zestaw strofę będącą przykładem ekfrazy z obrazem Arnolda Böcklina Wyspa umarłych. Co je łączy? MUZYKA SFER – według pitagorejczyków 4. strofy wiersza. Ożenił się on wówczas z Natalią Awałow. Jaki efekt osiągnął twórca dzięki powtórzeniu strof (niemal identyczne są 1. w taki sposób. i 4. którą tworzą obracające 5. WPROWADZENIE DO LEKTURY Jako przykład nawiązania do symbolistycznej poetyki przytaczamy wiersz Konstantego Il- defonsa Gałczyńskiego Prośba o wyspy szczę- śliwe. architekturę) o niezwykłych imionach. Zastosuj pojęcie muzyki sfer (starożytnej szkoły filozoficznej) jest to niesłyszalna dla człowieka cudowna. oznaczające budowę utworu techniką skojarzeń. 88-100 Inowroclaw. że wiersz Korab-Brzozowskiego zawiera symbolistyczną koncepcję poznania rzeczywistości. 10.. a zarazem opisujący i komentujący 6. 1 czerwca 1930 r. ekphrasis – dokładny opis) przywołane w utworze kwiaty i kobiety – utwór literacki przekładający dzieło sztuki (obraz malarski. 7. Laubitza 9. która była liryczną adresatką większości jego erotyków. 11. Dokonaj oceny utworu jako przykładu młodopolskiej estetyki poetyckiej. harmonijna muzyka. rzeźbę. w szczęśli- wym okresie życia twórcy. ¼ KONSTANTY ILDEFONS GAŁCZYŃSKI i jego żona NATALIA w dniu ślubu. Utwór powstał w 1930 r. sklep. Z łamigłówki dwu pierwszych strof obrazu wywołuje obraz następny. Wskaż właściwy temat utworu. na słowo. z 5. asocjacyjnego i wyjaśnij. Wskaż środki stylistyczne służące symbolicznemu obrazowaniu. Szkolnictwa AS . co łączy EKFRAZA (gr. Zwróć uwagę na emocje przypisywane tej postaci.)? 9. Odwołaj się do zasady montażu się ciała niebieskie.pl Sz . 8. że jakiś fragment 3. 701329. Zinterpretuj postać „kwieciarki” to dzieło.wsip. MODERNIZM 109 Polecenia do tekstu 1.

c) wody. rozmowy gwiazd na gałęziach pozwól mi słyszeć zielonych. Laubitza 9. 5. jaką rolę w poznaniu natury świata odgrywają uczucia. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Wykorzystaj ustalenia z poleceń 1.110 K Konstanty Ildefons Gałczyński Prośba o wyspy szczęśliwe A ty mnie na wyspy szczęśliwe zawieź. we śnie na wyspach szczęśliwych nie przebudź ze snu. zmysły i sen. dużo motyli mi pokaż. Wincentego Korab-Brzozowskiego i Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. jest szczęście. według poety. Wyjaśnij. z wiedzą o pozytywistycznych poglądach epistemologicznych (patrz: lekcja 47. Wyjaśnij. Biblia) i tekstów literackich.wsip. Odczytaj symbolikę obecnych w wierszu żywiołów natury: a) ziemi. wiatrem łagodnym włosy jak kwiaty rozwiej. 2. serca motyli przybliż i przytul. Odwołując się do tekstów kultury (mitologia. 701329. otumań. 6. strofie personifikowana natura? 7. sklep. snem muzykalnym zasyp. Porównaj modernistyczną koncepcję poznania. b) powietrza. Wykaż. zacałuj. ty mnie ukołysz i uśpij. Jaką funkcję w teatrze miłości pełni w 2. Opisz uczucia i doznania przeżywane przez osobę mówiącą w relacji z adresatem (adresatką) wypowiedzi. że wiersz odwołuje się do symbolistycznej wizji poznawania ukrytej natury świata. i 2.pl Sz . Jaką pełnią funkcję? Jaką właściwą intencję komunikatywną wyrażają? 3. [5] Pokaż mi wody ogromne i wody ciche. zawartą w wierszach Charles’a Baudelaire’a. Kto i do kogo zwraca się w wierszu? 2.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej). myśli spokojne ponad wodami pochyl miłością. przedstaw różne wyobrażenia absolutnego poznania i szczęścia. Polecenia do tekstu 1. czym. 4. Wskaż w utworze czasowniki w trybie rozkazującym. Pr ac a domowa 1. Szkolnictwa AS . 8.

Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. daje wypowiedzi nastrój melancholii. Atmosferę niedopowiedzenia treści wszystko muzyki!”.in. stwarza efekt monotonii. ale ich nastrój jest kreowany zupełnie inaczej. Oba utwory łączy problematyka egzystencjalna wyrażona w nastrojowy sposób.. W badanym fragmencie akcent jest stopy rytmiczne to: regularny. _/ _ – trochej. z którego pochodzi w utworze. | deszcz dzwoni | jesienny i pluszcze | jednaki. rozumianego jako uniwersalna formacja kulturowa.wsip. bowe stopy rytmiczne (tzw.pl Sz . a nawet _ _/ _ – amfibrach. który w sposób szczególny wydobywa muzyczność tekstu po. amfibrachy). spojrzenie w głąb Paula Verlaine’a ze Sztuki poetyckiej: „Nade człowieka. wielokropki. np. rych dostrzec można nawiązania do idei kla- sycyzmu. Zapowiada śnej) tego wiersza warto pamiętać o wezwaniu on tematykę egzystencjalną. Refren utworu został napisany wierszem sy- labotonicznym (patrz: s. wylany. _ _/ – jamb. 701329. _/ _ _ – daktyl. Na.. pozwala podzielić tekst na trzysyla. tak często występujące Znaczący jest tytuł tomiku. w któ- 1903 r. np. w drugiej XIX XX XXI części podręcznika dla klasy pierwszej). Podczas lektury (zwłaszcza gło- ten wiersz – Dzień duszy (1903). śpiewałbym. 88-100 Inowroclaw. MODERNIZM 111 O szyby deszcz dzwoni. WPROWADZENIE DO LEKTURY DESZCZ JESIENNY Z pierwszej klasy znasz wiersze Staffa Przed- śpiew i Ars poetica (patrz: lekcja 57. m.. Deszcz jesienny ma inne inspiracje. | miarowy. Dżdżu krople | padają | i tłuką | w me okno. 52 w pierwszej części WIEDZIEĆ WIĘCEJ. | niezmienny. 20 Sposoby tworzenia nastroju w wierszu młodopolskim i współczesnym Na lekcji zapoznamy się ze słynnym młodopolskim wierszem Deszcz jesienny Leopolda Staffa oraz z lirykiem Liść klonu współczesnego polskiego poety Piotra Sommera. Szkolnictwa AS .. a leć. Laubitza 9.. np. sklep. podręcznika dla klasy drugiej).. np. Poddajmy analizie wersy- egzystencjalnych Deszczu jesiennego sugerują fikację trzech pierwszych linijek refrenu: O szyby | deszcz dzwoni. wyrasta z młodopolskich nastrojów. zmiennym dźwiękiem padającego deszczu. Najpopularniejsze w polskim wierszu etyckiego. tańczy. bo kojarzy się z nie.

.. niezmienny. zbiory Ptakom niebieskim O szyby deszcz dzwoni.in... pierwszej)..in. pisma Leonarda da Vinci Ktoś dziś mnie opuścił w ten chmurny dzień słotny.. miarowy.. deszcz dzwoni jesienny. 73 w drugiej części [15] W dal idą na smutek i życie tułacze. tematy i nastroje (dekadentyzm.. Wyrafinowana prostota jego A smutek cień kładzie na licu ich młodem. w dal szarą i mglistą. operował Szukają ustronia na ciche swe groby.. płacz szklany. Laubitza 9. wierszy. wszak byłem na jakimś pogrzebie. Jak ludzie w krąg płaczą. deszcz dzwoni jesienny tłumacz.. (1905). a szyby w mgle mokną w kulturze polskiej dzieła klasyków antyku (m. [5] I światła szarego blask sączy się senny. niezmienny. Staff wyrażał młodopolskie [10] W dal ciemną.. dramaturg... Cierpienia młodego Wertera Johanna Tak. poezje Michała Kto? Nie wiem.. tłumacz rozpowszechnił [20] Jęk szklany. Szczęście przyjść chciało.. Jako znakomity Dżdżu krople padają i tłuką w me okno. Gdy poznał.in. nietzscheanizm. prezentowane w nich Powolnym i długim wśród dżdżu korowodem idee afirmacji świata (patrz: s..112 Leopold Staff Deszcz jesienny Autor LEOPOLD STAFF (1878–1957) – poeta. symbolem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. że Staff już za życia I pluszcze jednaki... W dal poszły przez chmurną pustynię piaszczystą. [25] Ktoś umarł. [30] Zmarł nędzarz.. Gałąź kwitnąca (1908). (czytaj: winczi).. Szkolnictwa AS . płacz szklany.. Rozpacz tak płacze.... deszcz dzwoni jesienny. lecz mroków się zlękło.... dziewicze Friedricha Nietzschego Na próżno czekały na słońca oblicze. sklep. Anioła i Pierre’a Ronsarda (czytaj: piera rąsarda)]. Franciszka z Asyżu i dzieła Wieczornych snów mary powiewne. a szyby w mgle mokną o potędze (1901).. I światła szarego blask sączy się senny. że we mnie skrę roztlić chce próżno.. Debiutował Dżdżu krople padają i tłuką w me okno. zyskał miano klasyka poezji polskiej XX w. W okresie młodopolskim wydał m.. miarowy. 701329. oświecenia i początków Ktoś drogi... nim ludzie go wsparli jałmużną. Przełożył również Kwiatki św. podręcznika dla klasy A z oczu im lecą łzy.. Odziane w łachmany szat czarnej żałoby franciszkanizm)... tomikiem poetyckim Sny Jęk szklany. O szyby deszcz dzwoni..pl Sz . sugestią. bezkresną.. i romanistykę na Uniwersytecie Lwowskim. harmonia oraz podejmowany dialog z kulturą dawnych epok To w szyby deszcz dzwoni.. pogodny dystans.. Petroniusza) O szyby deszcz dzwoni....in.wsip. lecz serce mu pękło... Gdzieś pożar spopielił zagrodę wieśniaczą. Spaliły się dzieci. Epikura. deszcz dzwoni jesienny sprawiły. Ukończył filozofię I pluszcze jednaki. impresją.. Ktoś odszedł i jestem samotny..... i renesansu [m.. łacińskie elegie Jana Kochanowskiego.... 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.. romantyzmu (m. Kto? Próżno w pamięci swej grzebię... Ktoś chciał mnie ukochać. Wolfganga Goethego). – utwory te miały duży wpływ na jego twórczość.

Szkolnictwa AS ... co stałe i zmienne Wskaż epitety malarskie i zinterpretuj w ludzkim życiu.. ok.wsip. akcentująca zwykle motyw symbolikę obrazu.. zwrotce. deszcz dzwoni jesienny.. niezmienny. cierpienia. To w szyby deszcz dzwoni. płacz szklany. deszcz dzwoni jesienny [50] I pluszcze jednaki. Jęk szklany. nim rządzących.. Laubitza 9. Znajdź w refrenie powtórzenia s. Kraków Malarz stworzył nastrój melancholii dzięki operowaniu przygaszonymi kolorami i wyeksponowaniu samotnej postaci kobiety.... O szyby deszcz dzwoni... Dżdżu krople padają i tłuką w me okno. na piersi zwieszonym szedł czołem I kwiaty kwitnące przysypał popiołem.. I smutków potwornych płomienne łzy płacze. Polecenia do tekstu 1. deszcz dzwoni jesienny I pluszcze jednaki. strwożon swym dziełem. Przez ogród mój szatan szedł smutny śmiertelnie [40] I zmienił go w straszną. śmierci. miarowy. 701329. Jęk szklany. nieuchronnych praw 4. By w piersi łkające przytłumić rozpacze. Określ nastrój wiersza. Trawniki zarzucił bryłami kamienia I posiał szał trwogi i śmierć przerażenia.... płacz szklany.pl Sz . miłości. sklep. Opisz obraz poetycki zawarty w 1. 67. brzemieniem ołowiu Położył się na tym kamiennym pustkowiu. okropną pustelnię. [45] Aż. Muzeum Narodowe..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. ¼ WITOLD PRUSZKOWSKI.. a szyby w mgle mokną I światła szarego blask sączy się senny. Z ponurym... deszcz dzwoni jesienny.. [35] Dżdżu krople padają i tłuką w me okno. MODERNIZM 113 To w szyby deszcz dzwoni. 1881. a szyby w mgle mokną I światła szarego blask sączy się senny. 3. tego. 70... niezmienny. i synonimy. miarowy.. 88-100 Inowroclaw. ZMIERZCH. O szyby deszcz dzwoni. REFLEKSJA EGZYSTENCJALNA – refleksja dotycząca ludzkiego losu. Jaka jest ich funkcja? EPITET MALARSKI – patrz: s. W jaki sposób poeta uzyskał efekt dźwiękowej imitacji opisywanego deszczu? »POJĘCIA KLUCZOWE INSTRUMENTACJA GŁOSKOWA – patrz: 2...

701329. Określ. Poezję Sommera cechuje fascynacja [10] nie mówi wprost. 9. b) kategorię: konkretność lub niekonkretność przedstawienia. 6. [5] o niespełna trzysta metrów dalej był także nominowany do Nagrody Nike (2006 i 2010). krytyk i eseista. c) nawiązania do muzyki. Laubitza 9. Wymień sytuacje opisane w wersach 23. Czy zgadzasz się z koncepcją losu ludzkiego zawartą w tekście? Uzasadnij swoją opinię. 7. Jakie obrazy i dźwięki przedstawia utwór Sommera? 2. twórczość tzw.–32. zwrotce wiersza. czy obraz ten jest wyrazem dekadentyzmu czy solidarności z ubogimi. Czym różnią się refleksje na temat człowieka i świata w obu utworach? Szkolnictwa AS .114 5. co symbolizuje zachowanie szatana (wersy 45. Wskaż symbole. Częstymi tematami jego nie będzie się nią popisywać) wierszy są czas i przemijanie. nieprzesadnie. ku jakiemuś publiczności m. a już tym bardziej do języka mówionego. zbliżanie frazy zdania i że ma dobrą pamięć. Piotr Sommer K Liść klonu Autor PIOTR SOMMER (ur. W czym poeta dopatruje się piękna rzeczywistości? 4.wsip. 3. Sformułuj ogólną refleksję o egzystencji człowieka. tłumacz (zwłaszcza z języka Liść klonu prześwietlony słońcem angielskiego).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. daje muzykę lekką i nienatrętną Jako tłumacz przybliżył polskiej a do zapamiętania. sklep. Rozstrzygnij. Frank O’Hara]. Scharakteryzuj świat przedstawiony w 2. Uwzględnij: a) symbolikę. że wszystko wie detalem. wynikającą z analizy wiersza. Określ. 1948) – polski poeta.pl Sz . Jaką prawdę o świecie znajduje poeta w „muzyce” przejeżdżającego pociągu? 5. Wskaż podobieństwa między Liściem klonu Sommera a Deszczem jesiennym Staffa.in. a nawet [John Ashbery (czytaj: dżon pouczeniu (świat jakoś czasem aszberi). 6.). Polecenia do tekstu 1. u schyłku lata jest piękny. co je łączy. 8. które wyrażają przedstawioną w wierszu opozycję: natura – cywilizacja. i nawet zwykły Za swoją twórczość otrzymał pociąg elektryczny przejeżdżający Nagrodę Kościelskich (1988). ale redaktor miesięcznika „Literatura na świecie”. szkoły nowojorskiej pożytkowi być może.–48. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.

Tworzenie własnego tekstu Przedstaw refleksję egzystencjalną Leopolda Staffa zawartą w wierszu Deszcz jesienny i umieść ją na tle światopoglądu epoki. była bliska dekadentom. 701329. a jaki – Liść klonu? 8. Wybierzcie znany wam nastrojowy wiersz młodopolski i porównajcie go z utworem Staffa pod względem: a) sposobu tworzenia nastroju. Jaki nastrój wywołuje w czytelniku Deszcz jesienny. plakat. Muzeum Narodowe. (patrz: s. 88-100 Inowroclaw. MODERNIZM 115 7. prezentacja multimedialna). przypisywana artystom już od XVI w. MELANCHOLIK. Laubitza 9. która ułatwi wam ich zapamiętanie (np.wsip. w okresie Młodej Polski stała się udziałem niemal wszystkich wrażliwych osób. Szkolnictwa AS . sklep. atrakcyjna graficznie mapa myśli. praca pisemna. Pr ac a domowa Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. Którą z wizji świata wybierasz – Staffa czy Sommera? Uzasadnij odpowiedź. 144 w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej). ¼ WOJCIECH WEISS (czytaj: wajs).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Zabarwiona abnegacją (niechęcią do świata) i zgorzknieniem. które niosą oba teksty. c) prawd egzystencjalnych. b) jakości nastroju. Wnioski z analizy porównawczej zapiszcie w formie. 1898. Kraków Melancholia.pl Sz .

Studium dziecka – Mietek (1904). inscenizatorem sportretowana jako Dziadów Adama Mickiewicza piękna i dumna wiejska (1901). Wyspiański dużą wagę – artysta wszechstronny przywiązywał do grafiki użytkowej. 1902–1903).pl Sz .in. a jego celem była integracja sztuk plastycznych i literatury z życiem codziennym (patrz też: Autor. pięć lat. s.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 701329. jako Panny Młodej projektantem scenografii w Weselu i kostiumów do swoich sztuk. Szkolnictwa AS . w krakowskim czasopiśmie „Życie”. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Chabry (1901). Ozdobnik z edycji Poezji Wyspiański Lucjana Rydla – Pana Młodego z Wesela. Ważna jest również dziewczyna. (ok. sklep. 119). Laubitza 9. Stworzył wiele ozdobników i winiet reprodukowanych m.wsip. w których często ukazywał dzieci w momencie zamyślenia czy w czasie snu. którego był kierownikiem artystycznym. twórczość plastyczna Wyspiańskiego. Mietek Wyspiański miał w 1904 r. Wyspiański – ojciec wielodzietnej rodziny – wykonał wiele portretów dziecięcych. Krakowski artysta uprawiał różne jej odmiany.116 Stanisław Wyspiański Portret Wandy był człowiekiem teatru: autorem Siemaszkowej dramatów i poematów. twórcą odkrywczego studium Wybitna aktorka została o Hamlecie.

Jednak czasem uczeń żartował z mistrza… W okresie Młodej Polski śmiech pozwalał odreagowywać melancholię i dekadenckie nastroje.in.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.pl Sz . Warszawianki Wyspiański napisał jeszcze dwa Witraż w krakowskim dramaty o powstaniu listopadowym: kościele Franciszkanów. Szkolnictwa AS . Podejmował Tak jak inni artyści secesji. w sztukach Akropolis i Bolesław Śmiały. 701329. Wyspiański był uczniem Matejki i pozostawał pod wpływem jego koncepcji historiozoficznych. Lelewela i Noc listopadową. Laubitza 9. 88-100 Inowroclaw.wsip. i zajmował się witrażownictwem. Oprócz – Stań się! (1905). Ludwik Solski jako Stary wiarus Bóg Ojciec w Warszawiance (1904). co widać m. w nich dyskusję z romantycznym Wyspiański powrócił ofiarnictwem i postulował walkę do tradycji średniowiecza o odzyskanie niepodległości Polski. Widok na Wawel (1894). MODERNIZM 117 Karykatura Bitwy pod Grunwaldem Jana Matejki. Zaprojektował witraże do katedr krakowskiej i lwowskiej. Wawel – nekropolia królewska i symbol polskości – był dla Wyspiańskiego źródłem inspiracji malarskich i dramatycznych. sklep.

1901 r. aż do sugestywnego finału. 701329. W dramacie Wyspiańskiego lud przemówił. lecz również z pewnym łu w  biesiadzie odpowiadał: „Ja fantazję zażenowaniem. plotki. siostrą żony Tetmajera. niemal całą noc stał oparty o framugę drzwi i obser. a po wódce głowa mnie boli”. ale w chłopskiej chacie. stał się pełnoprawnym uczestnikiem społecznej dyskusji. kolejne akty. W 1969 r. Centrum polskości dramaturg umieścił nie w dworku szlacheckim (jak Adam Mickiewicz i Eliza Orzeszkowa). GENEZA 20 listopada 1900 r. a na propozycje udzia. odbył się ślub krakowskiego poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną. sklep.wsip.118 Chłop potęgą jest i basta… 21 Obraz wsi polskiej w Weselu Romantycy idealizowali lud. Akt pierwszy został przyjęty wował bawiących się. Bronowice Małe. Jak odnotowuje Tadeusz Boy-Żeleński. Laubitza 9. z zaciekawieniem. Tu w listopadzie 1900 r. w kategoriach towarzyskiej mam zawsze. Napięcie jednak narastało przez dwa Premiera Wesela odbyła się 16 marca 1901 r. Rydlowie kupili dworek od Tetmajerów w 1908 r.pl Sz . Kraków Dworek wybudował malarz Władysław Tetmajer w 1894 r.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. kiem na ślubie i  gościem weselnym. Wyspiański był świad. zaskoczeniem. szukali w folklorze inspiracji literackich. w „Rydlówce” założono Muzeum Młodej Polski. ½ DWÓR „RYDLÓWKA”. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Przedstawienie było dla widzów całkowitym Po opuszczeniu kurtyny na kilka chwil Szkolnictwa AS . w  podkrakowskich WESELE Bronowicach (dziś jest to dzielnica miasta) XIX XX XXI odbyło się wesele Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny. Pozytywiści postawili sobie za cel edukację chłopów (hasło „praca u podstaw”).

technikę konstrukcji (patrz: pojęcia kluczo- Wesele rozpoczęło swoje triumfalne życie we. i fantastycznej. Jako dramaturg Wyspiański rozpoczął swoją przygodę ze sceną przedstawieniem Warszawianka (1898) – dramatem osnutym.wsip. 1902. społeczne i pokazują prawdziwe twarze. stawiany również w miastach zaboru rosyj. do Paryża i przez cztery lata żył tam wśród cyganerii artystycznej. 120). Dzięki stypendium krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych wyjechał w 1890 r.pl Sz . Williama Szekspira. Do tematów współczesnych dramaturg powracał jeszcze w Wyzwoleniu (1903). jak i dwuwarstwowość wybuchły brawa. 1973 Powiedz. został sceny z aktu II i III mają charakter realistycz- uznany – podobnie jak Stefan Żeromski – za ny. Artysta sięgał po mity greckie. polichromię i witraże w kościele Franciszkanów. Andrzej Wajda. kiedy ludzie przestają grać role cza zarówno podjęcie problematyki narodo. przekrojem społeczeństwa cenzorskimi). Śpiący Staś. a w  odrodzonej Polsce na – miejscem spotkania wsi i miasta. Polaków i Żydów. Autor STANISŁAW WYSPIAŃSKI (1869–1907) – malarz. by wyrazić egzystencjalne dramaty człowieka (np. z ingerencjami polszczyzny”. dopiero po jakimś czasie wej oraz społecznej. oglądał przedstawienia sztuk antycznych. ale także prze- szłości i teraźniejszości. 1907). Powrót Odysa. Planty o świcie. 88-100 Inowroclaw. podobnie jak późniejsza Noc listopadowa (1904). sem zabawy. Laubitza 9. Macierzyństwo. Jako artysta był jednak przede wszystkim wizjonerem teatralnym – wielkim wydarzeniem była jego realizacja Dziadów Adama Mickiewicza (1901) utrzymana w konwencji symbolicznej. Największym sukcesem scenicznym twórcy stała się inscenizacja Wesela (1901). będące znakomitym przykładem polskiej secesji (m. jaką scenę przedstawia kadr. Malował pejzaże utrzymane w technice impresjonistycznej (np. poeta. s. chłopów stałe wszedł do repertuaru polskich teatrów. oper Richarda Wagnera i dzieł modernistów. W Paryżu zafascynował się teatrem. 1900). W ciągu jednego wieczoru struktury – współistnienie sfery realistycznej Wyspiański stał się narodowym wieszczem. Akt I dramatu oraz niektóre spadkobiercą wielkich romantyków. czeństwa polskiego z przełomu XIX i XX w.in. Szkolnictwa AS . inscenizator i reżyser teatralny. kształcił się pod kierunkiem Jana Matejki. Noc weselna jest cza- Wesele to dramat neoromantyczny. oraz po legendy dotyczące początków państwa polskiego (Bolesław Śmiały. co ozna. 1903). dramaturg. zapadło milczenie. reż. Chata bronowicka staje się nowym „centrum skiego i pruskiego (do 1914 r. marzeń i realiów WESELE – DRAMAT NEOROMANTYCZNY rzeczywistego świata. Stanisław rozpoczynał drogę twórczą jako malarz. Z aktu wyłania się obraz społe- sceniczne. 119 ½ Kadr z filmu WESELE. Autoportret. sklep. Pochodził z rodziny artystycznej. Po powrocie do Krakowa projektował i wykonywał m. 1904. wokół tematu powstania z lat 1830–1831. jego ojciec był rzeźbiarzem. francuskiej klasyki. 1894) oraz liczne portrety.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 1905).in. 701329. i inteligencji. związany z Krakowem. Akropolis (1904) i Sędziach (1907). Twórca zastosował tu naturalistyczną strażnika zbiorowego sumienia Polaków. Dramat Wyspiańskiego był wy. Pisał także historyczne poematy-rapsody (np. Kazimierz Wielki.

anakoluty akt III. 28. Uzasadnij swój sąd. scena 4). Znajdź w I i III akcie sceny realistyczne. c) orientacja w wielkiej polityce (akt I. c) ludzi z miasta i inteligencji (akt I. zostają maksymalnie zbliżone do mowy potocznej. sceny: 25. rekwizytami i ubraniami (o czym informują 6. Wskaż w tabeli.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. aby zbliżyć 8. 18–24). zawierają elementy gwary. polegający na naśladowaniu w tekście języka potocznego. sceny: 25. b) Żydów (akt I. prozaizmów).120 Polecenia do c ałego dr amatu 1. scena 26. b) Czepca. Wyjaśnij. 25. c) Jaśka. kolokwializ- b) świadomość narodowa (akt II.wsip. scena 1). 31. mów. Opisz proces przemian świadomości didaskalia). sceny: 13. w nim: strzępów życia). Określ najważniejsze wartości. dramatu realistycznego autentycznymi przedmio- tami. akt II. a także w celu jej zdynamizowania. kto spośród chłopskich bohaterów dramatu przywołuje przeszłość. Szkolnictwa AS . stosuje proste konstruk- cje składniowe (także anakoluty). 33. czy języka codziennej komunikacji określonej chłopi dojrzeli – według Wyspiańskiego grupy społecznej. niepoprawne składniowo). Rozważ. jaki dokonywał się na przełomie klasycznej akcji na rzecz sekwencji epizodów XIX i XX w. 701329. jaką rolę odgrywają (tranches de vie. czytaj: trąsz de wi – kromek życia. 4. Odwołaj się do tekstu dramatu i określ świadomość odrębności chłopów. 7. przywołane postaci kto przywołuje sens przywołania i wydarzenia z przeszłości Król Piast Bartosz Głowacki i kosynierzy Jakub Szela i rabacja galicyjska 4. które w scenografii przez zastąpienie umownych stanowią motywację aktywności chłopów: dekoracji i kostiumów charakterystycznych dla a) Księdza. (konstrukcje niedbałe. Przedstaw ich stosunek do: a) szlachty (akt I. 16). kolokwializ- w społeczeństwie. 29). KOLOKWIALIZACJA (stylizacja potoczna) 7. sceny: 9. sceny: 1. i wyjaśnij sens takiego przywołania. 3. 32. »POJĘCIA KLUCZOWE NATURALIZM W DRAMACIE – ujawnia się 5. 2. akt III. Laubitza 9. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. wspólnego narodowego dobra. 9. 27. scena 1). Twórca czerpie z zasobów – do odgrywania podmiotowej roli leksyki tej odmiany języka (np. Oznacza również odejście od chłopskiej. Oceń postawę warstwy chłopskiej wobec – rodzaj stylizacji językowej.pl Sz . sklep. my (czasem nawet wulgaryzmy). Ponadto rozmowy postaci a) wykształcenie (akt I. Wymień i krótko scharakteryzuj bohaterów dramatu pochodzących z warstwy chłopskiej. wyrażenia silnych emocji. kolokwializacji i dialektyzacji języka. Znajdź w wybranym przez siebie swoją wypowiedź do mowy używanej na co fragmencie dramatu przykład dzień.

Warszawa stylizacji środowiskowej. które graficznie mapa myśli. 701329.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a charakterystyczne dla określonych regionów b) „czarnej legendy” Jakuba Szeli – przywódcy – regionalizmami (np. Dział multimedialna). wypowiedź pisemna. 1895. czyli regionalne odmiany języka.wsip. Spójrz na stopy tańczących dziewcząt. MODERNIZM 121 ½ TEODOR AXENTOWICZ. Patrz też: lekcja 30.. choć obaj będą zbierać te Efekty pracy przedstaw w dowolnej formie same owoce). a mieszkaniec rabacji galicyjskiej z 1846 r. – kosyniera w insurekcji kościuszkowskiej. Dialektyzacja może być przeszłości na podstawie tekstu Stanisława naśladowaniem określonego dialektu lub Wyspiańskiego i różnych źródeł wiedzy korzystać z różnych odmian regionalnych języka historycznej.pl Sz . atrakcyjna zachowane elementy dawnego języka. W zależności od zasięgu terytorialnego wyodrębnia się różne dialekty. W dialektach zostają także (np. Środki językowe charakterystyczne dla a) „złotej legendy” Bartosza Głowackiego danego dialektu nazywamy dialektyzmami. prezentacja wychodzą z użycia w odmianie ogólnej. DIALEKTYZACJA – szczególny przypadek Muzeum Narodowe. który zajmuje się badaniem dialektów. na naśladowaniu języka ludności wiejskiej z określonego obszaru. Uwzględnij tradycje: wsi. Szkolnictwa AS . KOŁOMYJKA. Laubitza 9. sklep. 88-100 Inowroclaw. językoznawstwa.. to dialektologia. polegający To nie może być wesele.. które są Przedstaw dwa oblicza chłopskiej charakterystyczne dla małych obszarów – jednej lub kilku wsi. plakat. mieszkaniec Warszawy pójdzie do lasu na jagody. W ich Pr ac a domowa obrębie wyróżnia się gwary wiejskie. Krakowa – na borówki..

Ludwikiem de Laveaux (czytaj: lawo). córka żydowskiego karczmarza z Bronowic. Jak stwierdził Boy: „snuło się [. który reprezentował program ideowy konserwatywnego ugrupowania stańczyków. Postaci kobiece na jego obrazach często mają jej rysy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Zdaniem Boya „był w kołach artystów w Krakowie figurą po trosze komiczną”.] koło niej jakieś fatum śmierci”. Poniżej przedstawiamy podany przez Boya klucz biograficzny postaci dramatu. siostra Zofii. narzeczony zmarł jednak na gruźlicę. sprawne językowo i warsztatowo. poświeciła się religii i filantropii. Stała się. beznadziejnie w niej zakochany Witold Wojtkiewicz (była już wtedy żoną profesora medycyny). pokazują żywych ludzi z ich codziennymi problemami i słabościami. Jej portret namalował w 1905 r. MARYSIA – Maria Susłowa. malarz (autor głównie wiejskich scen rodzajowych). Boy podkreśla. żona profesora medycyny Uniwersytetu Jagiellońskiego. jak one piękna. którą nadał jej w dramacie Wyspiański. Wykształcona i oczytana. MARYNA – Maria Pareńska. jak pisze Boy. Późniejsza „autorka wybornych powieści dla młodzieży” – najbardziej znane to Paziowie króla Zygmunta i Historia żółtej ciżemki. W dobie Wesela był „na szczycie rozgłosu poety”. a jego chłopomania była postrzegana jako ostentacyjna i nieszczera. tłumacz (z greki i łaciny). wzbogacony o informacje z kompendium Rafała Węgrzyniaka Encyklopedia „Wesela”. córka lekarza. RACHELA – Józefa (Pepa) Singerówna. dramaturg. Siostra Anny i Jadwigi. pełne humoru i łagodnej ironii. PANNA MŁODA – Jadwiga Mikołajczykówna. ironiczna i wygadana”. według słów Boya. „taktowną i rozsądną towarzyszką człowieka i artysty”. flirtował. co wywołało wówczas skandal rodzinny i towarzyski. Laubitza 9. Jako pierwszy spośród młodopolskich artystów ożenił się z chłopką. dziennikarz związany z krakowskim dziennikiem „Czas”. Anną Mikołajczykówną (1890). Obaj należeli do kręgu cyganerii krakowskiej. pochodził ze szlachty. W chwili ślubu miała zaledwie szesnaście lat. jakie rozgrywały się w młodopolskim Krakowie. z domu Mikołajczykówna. kawiarniach. Później Singerówna zaczęła żyć według kreacji. chętnie się nimi otaczał. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.122 MINIPRZEWODNIK. Ewentualnie kombinacja Noskowskiego i Stanisława Czajkowskiego. POETA – Kazimierz Przerwa-Tetmajer. GOSPODARZ – Włodzimierz Tetmajer. 701329. „cięta. Rówieśnica i przyjaciółka Zosi. Małżeństwo Rydlów okazało się szczęśliwe. Tetmajer zżył się ze wsią najzupełniej po bratersku”. że Tetmajer był „admirowany przez czytelniczki”. Jego spisane po latach wspomnienia. często pozowała malarzom.pl Sz . PLOTKA O WESELU TADEUSZ BOY-ŻELEŃSKI (1874–1941) – z wykształcenia lekarz. Teksty Rydla. Z jednym z nich. poeta. uformowanej wokół Stanisława Przybyszewskiego.wsip. siostra Lucjana Rydla. grzeszyły wielosłowiem. późniejsza żona Tadeusza Boya-Żeleńskiego. RADCZYNI – Antonina Domańska. doświadczywszy nieszczęśliwej miłości. PAN MŁODY – Lucjan Rydel. na towarzyskich przyjęciach. Felieton Plotka o „Weselu” ukazał się w 1922 r. przyrodni brat Włodzimierza. a także w okresie największych sukcesów towarzyskich. bywał w teatrach. Szkolnictwa AS . malarz. W rzeczywistości miała zaledwie piętnaście lat i była. ZOSIA – Zofia Pareńska. był świadkiem i nieocenionym kronikarzem wydarzeń. W dorosłym życiu. Znał wszystkich liczących się wówczas artystów. W jego domu odbyło się przedstawione przez Wyspiańskiego wesele. GOSPODYNI – Anna Tetmajerowa. „dość bezbarwna”. Po ślubie Rydel rozpoczął intensywną edukację żony: „czytywał jej swoje wiersze i dramaty. z domu Mikołajczykówna. była zaręczona.. DZIENNIKARZ – Rudolf Starzewski. sklep. także malarza. została upozowana w dramacie na odrobinę znudzoną dekadentkę. NOS – Tadeusz Noskowski. opowiadał o królach polskich”.. Jak pisał Boy-Żeleński: „Osiadłszy w Bronowicach. rozmawiał z nimi. HANECZKA – Anna Rydlówna. młodsza siostra Anny. Mąż Marysi Wojciech Suseł (w dramacie Wojtek) zmarł po roku małżeństwa.

Europy. • kulturowa moda. Święto wiosny Igora Strawińskiego zasilali szeregi inteligencji (np. 22 Relacje między inteligencją a ludem w Weselu Ukształtowana w XIX w. stanowiąca kontynuację ro. bajka. W Galicji chłopskich Jana Karłowicza). 88-100 Inowroclaw. nawet nietzscheańską (czytaj: niczeańską) „wolę mantycznej fascynacji ludowością. muzyka. Wesele Stanisława Wyspiańskiego mówi o tym. W efekcie wykształceni chłopi nych (np. • idealistyczne pragnienie. chłopski ruch w  wyobrażeniach inteligencji zajmowała polityczny marginalizowała ordynacja do sej- chłopomania (ludomania) – postawa fascy. Przyczyny młodopolskiej przedstawicieli zapraszano również do wspól- fascynacji wsią były złożone: nego świętowania wydarzeń historycznych.. dla kultury. sklep. Józef Jedlicz). pisarza i społecznika Ignace- rza Tetmajera). Szkolnictwa AS . Anna Kare. Słownik gwar polskich kan. jak bardzo te marzenia rozmijały się z rzeczywistością. • poczucie misji narodowego uświadomienia ku oraz zmierzchu znaczenia ziemiaństwa chłopów. wykształcenie. Stanisława Wyspiańskie- nych dziełach artystycznych (np. Na  Skalnym Podhalu jednostkom z  warstwy chłopskiej zdobyć Kazimierza Przerwy-Tetmajera) i muzycz.. Wobec kryzysu dawnego feudalnego porząd. niechlubny czas Wiedzieć więcej. 701329. malarstwo go). Jan Kaspro- czy Pan Twardowski Ludomira Różyckiego). idealistów (np. którzy wciąż odczuwali słabą więź funkcję elity społecznej zaczęła pełnić wy. Istotne miejsce dla chłopów to 1846 i 1863 r.. s. choć daleki przecież od prawdy. wicz czy młodopolscy poeci: Władysław Or- a także w nauce (np. zdrowie.. z Polską (inaczej niż w innych państwach kształcona na uniwersytetach inteligencja. ubrani w  sukmany kosynierów dopełniali lowiekowy rachunek krzywd społecznych. szane małżeństwa (np.pl Sz . mocy” i kolorowe piękno. granie. Przejawami chłopomanii były nie tylko mie- ciwwagę dla nowoczesnej cywilizacji miasta. jera. lecz także bezinteresowna działalność Stanisława Wyspiańskiego czy Włodzimie. Idealizo. Włodzimierza Tetma- Chłopomania znalazła swój wyraz w licz. 125).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. MŁODOPOLSKA CHŁOPOMANIA XIX w. i ukraińskiej. denckie poczucie kryzysu kultury wysokiej literatury oraz sztuki polskiej. jej mieszkańcami i folklorem. która pozwalała nina Lwa Tołstoja. których chłopi masowo nie poparli. literackich (np. waną wieś traktowano jako pozytywną prze. • pamięć przegranych powstań narodowych obraz solidarnego społeczeństwa. Pragnęła zgody narodowej. rosyjskiej – w chłopach zobaczono witalizm. Laubitza 9. wymarzony. która pozwoliłaby myśleć w realnych kategoriach o odzyskaniu niepodległości. mu galicyjskiego. u nas świadomość narodowa tej war- głównie o pochodzeniu szlacheckim (patrz: stwy pojawiła się później). polska inteligencja miała poczucie misji przywódczej. będąca reakcją na deka- znamienna na początku XX w. nacji wsią..wsip... MODERNIZM 123 Sen. by wyrównać wie. go Sewera Maciejowskiego). Lucjana Rydla.

sceny: 3. Pr ac a domowa 1. Przedstaw ich krótkie charakterystyki. Przedstaw inteligenckie wyobrażenia chłopów oraz wsi polskiej i uzupełnij tabelę. 8). d) akt I. sceny: 7. Laubitza 9. sceny: 2. 10 Dziennikarz. spontaniczność uczuć akt I. Określ.pl Sz . dlaczego według Wyspiańskiego inteligencja nie potrafi odegrać rzeczywistej roli przywódczej w społeczeństwie. scena 13. c) akt I. 19. 3. scena 19. Pan Młody (akt I. Pan Młody. 36. scena 20 szczerość. sceny: 10. 23. scena 30. 9. sceny: 8. akt III. sklep. jak inteligencja wyobraża sobie relację sztuka–życie. b) akt II. 10. akt III. Weź pod uwagę następujące zagadnienia: a) rola poezji: Poeta. Wymień bohaterów dramatu należących do inteligencji. 31. akt III. Porównaj dwa obrazy polskiego wesela: z Pana Tadeusza Adama Mickiewicza i z dramatu Stanisława Wyspiańskiego. 30.wsip. c) postawa cyganerii artystycznej: Nos (akt II. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. podkreślane akt I. Z jakich powodów Gospodarz nie sprawdził się jako potencjalny przywódca zbiorowości? Odwołaj się do scen realistycznych z aktu III. akt III. scena 18. Dziennikarz (akt II. wykorzystaj wskazane fragmenty Wesela. co jest wyobrażane? kto sobie wyobraża? miejsce w tekście akt I. Odwołaj się do realistycznych scen dramatu i omów. 7. scena 19. według Wyspiańskiego. scena 8). Wyjaśnij. scena 2).124 Polecenia do c ałego dr amatu 1. Pan akt I. Szkolnictwa AS . akt III. sceny: 25. Podaj przyczyny braku porozumienia między inteligencją a chłopami z dramatu Wyspiańskiego. Gospodarz (akt I. jak Dziennikarz rozumie rolę środowisk opiniotwórczych (akt I. scena 12). 4. 2. Na czym polega. b) malarstwo wobec rzeczywistości: Poeta. 2. 22. a) akt I. 24. sceny: 1. 701329. scena 1.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sceny: 9. akt III. 18). scena 24 fizyczne piękno. sceny: 9. 13 przez kolorowy świąteczny strój Pan Młody akt I. słabość elit? 5. 36. 12. akt III. Młody scena 17 6. 7. 4. sceny: 17. akt 2.

Andrzej Wajda. krakowska „Przegląd Polski” i „Czas”. w XIX w.wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Józef ków. MODERNIZM 125 3. szkoła historyczna krytycz- sporą autonomią (niezależ. sklep. prawo do konspiracji (historyk literatury). WIEDZIEĆ WIĘCEJ. czyli ludzie wykształce. w których dokładniej przedstawicie to zjawisko... ¼ Kadr z filmu WESELE.in. światli i świadomi konspiro). które się nie znają i które się nie rozumieją. nazywanych odtąd przejąć „warstwa historycz. w tym internetu. nawet wbrew woli Szujski (historyk) i Stanisław Kościół katolicki jako większości społeczeństwa. nością) polityczną i kultural. W kilkuosobowych grupach opracujcie prezentacje multimedialne. Ich program i społecznego. (zjadliwy tekst publicystycz. politykę stopnio. wytykała Polakom skłon- ną Galicji ukazała się Teka wowyzwoleńczych zrywów. w cieszącej się lojalizm. Stanisław Tarnowski ciążących na nich obowiąz. rozumiane jako m. Szkolnictwa AS . 701329. ność do anarchii i brak Stańczyka – pamflet Stańczycy nie byli zwolenni. Młodopolska chłopomania. kami pełnej demokracji: ich Największe zło przeszłości ny) będący głosem ideowym zdaniem odpowiedzialność to według stańczyków konserwatystów krakow. wych reform politycznych nie oceniała przeszłość. która skich. Laubitza 9. za losy kraju powinna zasada liberum veto.. W 1869 r. Tworzenie własnego tekstu Wspólna przeszłość – łączy czy dzieli? Na przykładzie Wesela Stanisława Wyspiańskiego określ rolę historii w zbiorowej pamięci społecznej. zmieniła się stańczykami. Sięgnijcie do różnych źródeł wiedzy. 1973 Dwa światy. Inspirowana stańczyków stały się zakładał proaustriacki przez nich tzw. 88-100 Inowroclaw.pl Sz . reż. Koźmian (reżyser i krytyk podstawę ładu moralnego Prasowymi organami teatralny). w Galicji i unikanie narodo.. W skład na”. Stańczycy postrzegali i walki. w liberum conspiro (czytaj: ugrupowania wchodzili ni. instynktu państwowego.

] a tu pospolitość skrzeczy [. i wybrałem Weselisko. na Wesele przyjdzie w tan. sklep. biczem własne smagać ciało. podłe maski. chata skąpa: Każden sobie rzepkę skrobie.. sny. duza scęścia. akt II: Gospodarz do Gospodyni Myśmy wszystko zapomnieli! akt I: Gospodarz i Pan Młody [..] w oczach naszych chłop urasta do potęgi króla Piasta! Polska to jest wielka rzecz. 701329. swoi. własne łzy. akt II: Chochoł akt II: Gospodarz do Gości z miasta Szkolnictwa AS ..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. co się w serce wbiły.. akt II: Stańczyk do Dziennikarza akt I: Gospodarz do Poety Masz tu kaduceus polski. szable. szopka.] chadzam boso.. akt II: Chochoł akt I: Dziennikarz do Czepca Wyście sobie. tylko że my jesteśmy tacy przyjaciele.] mąć nim wodę. a miałem blisko z miastowymi to dziś krucho... [. chłopy. tam to brzydzij. od razu się lepiej miewam. małe kosta. z gołą głową.. akt I: Poeta do Gospodarza akt II: Poeta do Pana Młodego [. byle polska wieś zaciszna. aby święte były.] a ot... a my sobie. Polska to wszystko hołota [. Laubitza 9. czy to kapcan.. kosy. znam. co jest serce targać akt I: Żyd do Pana Młodego gwoźdźmi. SŁAWNE CYTATY Z WESELA Cóż tam panie w polityce? Co się komu w duszy gra. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. farbowany fałsz.126 MINIPRZEWODNIK. bo trza.] historia wesoła. obrazki. co się z fantazyją rusa. czy to pan. czy to śmiech. chłopy.pl Sz . akt I: Poeta do Gospodarza akt II: Stańczyk do Dziennikarza [. Chińcyki trzymają się mocno!? Co kto w swoich widzi snach: akt I: Czepiec do Dziennikarza czy to grzech. zbrodnie. ino na wsi jesce dusa... Niech na całym świecie wojna.wsip. a ogromnie przez to smutna. pod spód więcej nic nie wdziewam.. akt I: Pan Młody do Racheli ale Świętości nie szargać: [. byle polska wieś spokojna. akt I: Panna Młoda do Pana Młodego akt II: Stańczyk do Dziennikarza No. kłam. Polska. podłość. Trza być w butach na weselu. Znam ja.] akt I: Gospodarz do Pana Młodego akt II: Hetman do Pana Młodego Tu ta ładniej.. godła. boście som tu jakoś wraz. plwać na zbrodnie. lżyć złej woli. [. Domek mały. pany. własne brudy. to boli. co się nie lubią. zanadto dobrze znam. pany: akt I: Czepiec do Poety cały świat zaczarowany. ale Świętości nie szargać. Z daleka. Czego chciał.. akt I: Radczyni do Kliminy własne trwogi. lalki. akt II: Wernyhora do Gospodarza akt I: Czepiec do Gospodarza i Poety Weź pan sobie zonę z prosta: Orły. mąć.] chłop potęgą jest i basta. co z nas pozostało: Kto mnie wołał.

Inteligencja w architekturze był styl („słoneczka”). chamie.. spadziste dachy kryte gontem. chamie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Podhalem – np. Typowo polskim zdobione listwami Kasprowicz (willa Harenda modernistycznym stylem przybijanymi promieniście w Zakopanem). Chopin gdyby jeszcze żył. Domy w Nałęczowie i willa Zacisze inspiracje z ludowej w tym stylu mieli m. 283) i tu powstał tomik jej wierszy Niebieskie migdały. Pierwszą polska zaczęła wznosić zakopiański. XX w. ściany z drewnianych belek (płazów). Szkolnictwa AS . kontynuatorów także poza i na przełomie XIX i XX w. 88-100 Inowroclaw. Miałeś. Laubitza 9.?! akt III: Jasiek Hej hej. złoty róg.in. akt III: Chochoł do Jaśka akt III: Nos Nic nie słysom. Mieszkała w nim w latach 20. jakeście som. sklep. realizacją architektury domy według projektów zapoczątkowany przez w stylu zakopiańskim była Witkiewicza i jego Stanisława Witkiewicza willa Koliba w Zakopanem.. 701329. róg huka po lesie. Pana Młodego. ukończona w 1893 r. A to Polska właśnie. a zwieńczenia okien ¼ WILLA POD JEDLAMI w Zakopanem zaprojektowana przez STANISŁAWA WITKIEWICZA w 1897 r. Poety ostał ci sie ino sznur. Artysta czerpał Stylu Zakopiańskiego.pl Sz . MODERNIZM 127 Panowie. jeźli nie pójdziecie z nami. miałeś. Domy w stylu w Zakopanem) i Jan burszego) w Wiśle. Toby pił.. ostał ci sie ino sznur. Karol biskupa luterańskiego architektury Podhala oraz ze Szymanowski (willa Atma Juliusza Burschego (czytaj: sztuki secesji. akt III: Poeta jakieś ich chyciło spanie. chyćcie broni!! Czeka was WAWELSKI DWÓR!!!!! akt III: Jasiek WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Maria Pawlikowska- -Jasnorzewska (patrz: s. zakopiańskim mają wysoką kamienną podmurówkę. To jeden z najpiękniejszych i największych domów w stylu zakopiańskim. bracia.wsip... akt III: Czepiec do Gospodarza. „Chata” uznany za polski styl obecnie siedziba Muzeum Stefana Żeromskiego narodowy. czapkę z piór. ino granie. ino granie. nic nie słysom. to my na was – i z kosami! czapkę wicher niesie. chyćcie koni! chyćcie broni.

pl Sz . 16 marca 1901 r. Szkolnictwa AS . postaci. Muzeum Narodowe. Zasadniczym środkiem wyrazu jest trwania. krótki czas stycznych. DRAMAT SYMBOLICZNY tu symbol. Na podstawie tych fragmentów spróbujemy odczytać symboliczne sensy dramatu. Poznań Malczewski bezpośrednio inspirował Wyspiańskiego. a także zdarzeń i całych scen. Konstrukcja czasu i przestrzeni jest najczęściej nych z sobą elementów realistycznych i fanta. Postaci obydwu dzieł należą do tego samego kręgu narodowej mitologii: to herosi walczący o wolność. 701329. Laubitza 9. Analiza Wesela jako dramatu symbolicznego obejmuje przede wszystkim dialogi postaci realnych z postaciami fantastycznymi w aktach II i III. pojawiający się na poziomie rekwi- Dramat symboliczny to typ dramatu. Dramatyczna intryga znajduje się na » JACEK MALCZEWSKI. sklep.128 Co się komu w duszy gra… 23 Wesele jako dramat symboliczny W ciągu jednego wieczoru.. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. pogłębiające i dopełniające rozpoznane przez nas znaczenia warstwy dosłownej (realistycznej) utworu. 1895–1897. w którym zytów. Inscenizacja Wesela w Teatrze Miejskim w Krakowie uzmysłowiła analogie między tym dramatem a dziełami romantycznymi.wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Symbolika błędnego koła zapowiada finałowy taniec w Weselu. Stanisław Wyspiański w zbiorowej świadomości R został spadkobiercą Mickiewicza i Słowackiego. skondensowana – jedno miejsce. świat przedstawiony zbudowany jest z połączo. BŁĘDNE KOŁO. artyści i osoby w ludowych strojach.

Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. kiedy potrzebne okazuje się kiego) istotną rolę odgrywa muzyka. sklep. dla narodu – flaga. wojna z zewnętrznym ilustruje emocje bohaterów. Wskaż. Warszawa Obraz ten uważa się za malarskie preludium do dramatu. powstanie narodowowyzwoleńcze. Noc listopadowa) święte miejsca. Wesele. wprowadzany taniec (czasem pantomima). skiemu udało się pokazać symbole najistot- cjonalny. nia. 1898–1899. jakimi środkami artysta oddał nastrój smutku i melancholii. pozwoliła Polakom przetrwać ród) identyfikuje się z integrującymi ją symbo. Na scenę bywa wrogiem. Mo. dramatów muzycznych (Tristan więzi grupowych. Lourdes i Leopolda Staffa (Skarb). czyli połączenia tacja symboli. Utożsamie. Wnętrze).wsip. sów. Jako przy. że Wyspiań- nie z nimi ma charakter emocjonalny. czyli nadanie im nowych sen- różnych sztuk na scenie teatralnej. gdyż w rezultacie prowadzi ono do zaniku ra – autora tzw. społeczeństwo. twórczość Maurice’a Maeterlincka (czytaj: morisa Przykładami symboli ważnych dla grupy. stop. że siła narodowych symboli. Trzeba pamię- SYMBOLE KOLEKTYWNE tać. Rzym. Rola symboli wzrasta w sytuacjach zagro- wiązania akcji. Ślepcy. Stanisława Wyspiań. łeczeństwa mogą być: dla chrześcijan – krzyż. symbole kolektywne. jaki wywołało Wesele. np. CHOCHOŁY. Pierścień Nibelunga) i teorii Gesamkun. albo też zastąpienie ich nowymi symbo- kłady dramatu symbolicznego wskazuje się lami. Obok słowa (najczęściej poetyc. plemię. skiego (Warszawianka. Potrzebna jest wówczas reinterpre- stwerk (czytaj: gezamkunstwerk). dowodzi. która wspólne działanie (np. często są im przypisywane uświęcone niejsze dla narodu. ponad sto dwadzieścia lat niewoli. Wstrząs. Częstochowa. (choć nie zawsze w sensie religijnym) znacze- niowanego aż do punku kulminacyjnego i roz. bohaterowie przeszłości. obrona własnego wyznania). lami – to tzw. o świeżym. symbolicznego Richarda (czytaj: risiarda) Wagne. MODERNIZM 129 ½ STANISŁAW WYSPIAŃSKI. w literaturze. Szkolnictwa AS . silniejszym oddziaływaniu. utrwalanych Każda grupa (naród.pl Sz . wspólnoty. 88-100 Inowroclaw. Muzeum Narodowe. 701329. żenia wspólnoty. pozara. a wreszcie – do rozpadu i Izolda. Niebezpieczne dernizm uznał za właściwego twórcę dramatu dla grupy jest zamieranie znaczeń symboli. Jerozolima. (czytaj: lurd). Laubitza 9. spo- meterlęka. godło. drugim planie w stosunku do nastroju.

dopasowane do bieżących wypadków. 701329. Przepowiedział rzeź szlachty z 1768 r. 1892. Był jedną z negatywnych AUTOPORTRET Z PALETĄ . Leon Siemieński (Trzy wieszczby. jednak wkrótce został przymusowo osiedlony na Bukowinie (dziś Rumunia). a jego twarzy nadawał własne rysy.. dramat Sen srebrny Salomei. inspirowana przez Austriaków. a Jan Matejko przedstawił sławnego rycerza na płótnie Bitwa pod Grunwaldem (1878).) uczynił go Juliusz Słowacki. Laubitza 9. a późniejsza legenda uczyniła z niego mędrca. Ważną rolę w genezie Wesela odegrało przedstawienie Snu srebrnego Salomei w teatrze krakowskim w 1900 r. premiera tej sztuki odbyła się w teatrze krakowskim w 1901 r. którego uczestnicy rabowali dwory ziemiańskie. 1844). Stańczyk. uznawany za proroka. ukraiński lirnik (wędrowny poeta i muzyk). Wieszczył również upadek i późniejsze odrodzenie Rzeczypospolitej. Szkolnictwa AS . zahamowała rozwój polskiego powstania narodowego. sklep. Stał się postacią polskiej zbiorowej pamięci. że był człowiekiem inteligentnym. schodząc ze sceny. Warszawa postaci dramatu Słowackiego Ksiądz Marek. – buntu chłopskiego. 1840–1846. które pojawiają się w II i III akcie Wesela. Muzeum Narodowe. jeden z trzech najważniejszych sygnatariuszy prorosyjskiej konfederacji targowickiej z 1792 r. WIDMO – Ludwik de Laveaux. Dwukrotnie malował Wernyhorę Jan Matejko(w 1857 i 1883). średniowieczny rycerz będący uosobieniem męstwa i innych cnót.: Wernyhora. pozowała mu siostra Jadwigi Mikołajczykówny (Panny Młodej) – Maria (Marysia w dramacie).wsip. Wziął udział w bitwie pod Grunwaldem w 1410 r. a niekiedy nadawał twarzy Stańczyka swoje rysy (np. – tzw.. Postać tę dziesięciokrotnie malował Jan Matejko. przyjaciel Włodzimierza Tetmajera. składającej się z trzech równorzędnych narodów: Polaków. Stał się również patronem politycznego ugrupowania krakowskich konserwatystów. Pojawia się – również jako zdrajca – na obrazie Matejki Rejtan (1866). WERNYHORA – Mojsej Wernyhora (zm. „osobami dramatu”. ożenił się z Rosjanką. świadectwa z epoki (m. wydanego w 1889 r. Bywał inspiracją dla artystów. DUCHY W WESELU Wyspiański nazwał postaci fantastyczne. W wieku 26 lat zmarł w Paryżu na gruźlicę.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a liczyli przy tym na zniesienie pańszczyzny przez władze austriackie. Jako przywódca rabacji Szela został nagrodzony przez cesarza Ferdynanda I medalem za zasługi dla monarchii. Bywał w Bronowicach. Stańczyk był symbolem mądrości politycznej. mordowali ich mieszkańców. Dramat Zawisza Czarny napisał Kazimierz Przerwa-Tetmajer. UPIÓR – Jakub Szela (1787–1862 lub 1866). na służbę rosyjską. 1838). wieszcz ukraiński. Bratobójcza rzeź.in. Ukraińców i Litwinów. malarz. zapowiedział swój powrót. 1841) i Juliusz Słowacki (poemat Beniowski.pl Sz . Jana Kochanowskiego) przekazują. z którą był zaręczony. STAŃCZYK – nadworny błazen dwu ostatnich Jagiellonów z XVI w. Mikołaja Reja. koliszczyznę. Hołd pruski. zaczęto mu przypisywać kolejne proroctwa. Tytułowym bohaterem dramatu (nieukończonego. HETMAN – Franciszek Ksawery Branicki (1730–1819). 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. później przeszedł ½ LUDWIK DE LAVEAUX.130 MINIPRZEWODNIK. 1862. hetman wielki koronny. 1880–1882). Do literatury wprowadzili go Michał Czajkowski (powieść Wernyhora. a od początku XIX w. Każda z nich odsyła do kontekstu historycznego i kulturowego. 1769 lub 1770). przywódca rabacji galicyjskiej z 1846 r. RYCERZ CZARNY – Zawisza Czarny z Garbowa. a ewentualnie także do biografii realnych postaci.

Przedstaw znaczenia. Szkolnictwa AS . Na podstawie dialogu Poety i Rycerza pozaliterackiej. 5. tworom status realny i przedstawia ich zachowania w związkach przyczynowo- b) nietzscheańskiego ideału nadczłowieka -skutkowych. w istocie mówiący rozmawia sam ze sobą. sceny: 11–13) omów rozterki szlacheckiego inteligenta chłopomana. – „drugie ja”. jakiej od poety i poezji oczekuje dzięki której osiągane są cele artystyczne. jaźni przybiera postać dialogu pozornego.pl Sz . c) spróbuj zrekonstruować polecenia. cudowne lub budzące grozę. rozumieją oni: rozpatruje różne punkty widzenia. Odwołaj się do rozmowy Dziennikarza DIALOG POZORNY – rodzaj dialogu. które Wernyhora wydaje Gospodarzowi. zbiorowość uformowana przez romantyków. i Stańczyka (akt II. Dialog a) ideał solidarnego społeczeństwa. Przywołaj do projektowania stanów uczuciowych bohaterów i rozstrzygania problematycznych znany ci romantyczny kontekst literacki tej kwestii. 6. Na podstawie rozmowy Pana Młodego i Hetmana (akt II. b) określ.). c) rolę konserwatystów krakowskich w którym w świat przedstawiony wkraczają w życiu zbiorowości. zbiorowej tożsamości. scena 9) określ postawę na zasadzie swoistej umowy pisarza modernistycznego artysty wobec: z czytelnikiem: pisarz przypisuje niezwykłym a) dylematów moralnych. 7. d) rozważ. jakie zbiorowe oczekiwania personifikuje ta postać. jak w którym odbiorca jest tożsamy z nadawcą. dlaczego polecenia Wernyhory są mgliste i niekonkretne. dlaczego Wernyhora jest jedyną z postaci fantastycznych. W dramacie prezentacja rozdwojenia rozmowy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep. Fantastyka literacka funkcjonuje (akt II. którą widziała większa grupa realnych bohaterów i która pozostawiła po sobie ślad obecności (złoty róg. jakie niesie postać Wernyhory (akt II. jakie kompleksy ludu polskiego ujawnia dialog Dziada i Upiora (akt II. FANTASTYKA – typ obrazowania literackiego. Wskaż. nieistniejące w rzeczywistości 4. 88-100 Inowroclaw. emocje wobec tej samej sytuacji. Przeanalizuj rozmowę Marysi i Widma. 3. podkowa). 701329. W psychologii i w literaturze Wydobądź z niej symboliczne znaczenia wykorzystuje się technikę alter ego egzystencjalne (akt II. czytelnik natomiast respektuje (patrz: lekcja 2. pozorny jest więc monologiem rozpisanym b) miejsce tradycji w kształtowaniu na głosy. Odnieś się do słów Chochoła (akt II. scena 24). W jej wyniku ujawnia się alter ego (łac. ROZDWOJENIE JAŹNI – sytuacja scena 3) i przedstaw dwie motywacje rozszczepienia osobowości człowieka na pojawienia się postaci fantastycznych dwie postaci. Laubitza 9.wsip. scena 15). prawo autora do tworzenia tego rodzaju fikcji. postaci nadnaturalne. MODERNIZM 131 Polecenia do c ałego dr amatu »POJĘCIA KLUCZOWE 1. c) roli. scena 5). reprezentujące różne racje czy w Weselu. W tym celu: a) wyjaśnij. scena 7) i wyjaśnij. – inny ja) podmiotu 2.

Pr ac a domowa 1. Przeanalizujcie opis dekoracji zamieszczony przed I aktem dramatu. Zinterpretuj symbolikę finałowego chocholego tańca. Grób Agamemnona Juliusza Słowackiego) oraz z Wesela Stanisława Wyspiańskiego.wsip.132 8. a następnie przygotujcie podobny opis do współczesnej inscenizacji Wesela. Porównaj obrazy narodu z tekstów romantycznych (III część Dziadów Adama Mickiewicza. Tworzenie własnego tekstu W jaki sposób historia i legendy historyczne służą mówieniu o współczesności i przyszłości narodu? Rozważ zagadnienie w nawiązaniu do Wesela Stanisława Wyspiańskiego. 10. Przedstaw w formie prezentacji multimedialnej symbolikę polskich tańców: poloneza w Panu Tadeuszu i chocholego tańca w Weselu. Szkolnictwa AS .pl Sz . oraz dodajcie nowe – w celu wzmocnienia aktualności wymowy sztuki. Wyniki pracy przedstawcie na forum klasy. Zachowajcie te symbole. Uzupełnij tabelę. 2. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. rekwizyt kontekst znaczenie symboliczne chochoł złoty róg czapka z pawich piór złota podkowa kosa postawiona na sztorc 9. Zestaw – w tabeli lub za pomocą mapy myśli – scenę chocholego tańca z obrazami Błędne koło Jacka Malczewskiego i Chochoły Stanisława Wyspiańskiego. 701329. Powróć jeszcze raz do centralnego problemu dramatu: na podstawie scen realistycznych i fantastycznych oceń stan świadomości narodowej Polaków na przełomie XIX i XX w. sklep. Wyciągnij wnioski. Laubitza 9. 3. 11. w którym występują. Wyszukaj w dramacie najważniejsze symboliczne rekwizyty. i zinterpretuj ich znaczenia. 12. które uznacie za czytelne dla współczesnych Polaków. Zwróćcie uwagę na stworzenie odpowiedniego nastroju. Przygotujcie w grupach inscenizację wybranego fragmentu z aktu II Wesela. Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. Obejrzyjcie i oceńcie inscenizacje przygotowane przez inne grupy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. a następnie wskaż kontekst.

MODERNIZM 133

24
Gdzie pan znalazł tak
doskonałego scenarzystę?
Ekranizacja Wesela
W zamiarze reżysera film oparty na fabule Wesela Stanisława Wyspiańskiego nie był jedynie
prostą ekranizacją młodopolskiego arcydzieła. Andrzej Wajda, znany ci już jako reżyser spektaklu
teatralnego Makbet, chciał pokazać prawdę o kondycji polskiej inteligencji – grupy społecznej,
która od czasów Żeromskiego i Wyspiańskiego miała poczucie społecznej misji. Jednocześnie
reżyserowi udało się stworzyć dzieło uniwersalne, czytelne także dla niepolskiego widza. „Gdzie
pan znalazł tak doskonałego scenarzystę?” – zapytał Andrzeja Wajdę po obejrzeniu filmu wybitny
reżyser amerykański Elia Kazan [m.in. Na wschód od Edenu z Jamesem Deanem (czytaj: dinem),
Tramwaj zwany pożądaniem z Marlonem Brando].

½ Kadr z filmu WESELE, reż. Andrzej Wajda, 1973;
Artur Młodnicki jako Wernyhora
W inscenizacjach teatralnych Wesela Wyspiańskiego
Wernyhora jest upodabniany do wizerunku z obrazu
Matejki – ma długą brodę i chłopską sukmanę.
Wernyhora Wajdy ma wąsy i nosi szary mundur
legionów polskich z okresu I wojny światowej:
przypomina Józefa Piłsudskiego. Reżyser nie
apoteozuje polskiego przywódcy, pokazuje jedynie,
że Piłsudski wszedł w przygotowaną rolę. Cały
XIX w. Polska czekała na Wodza, więc go dostała....

¼ KAZIMIERZ SICHULSKI, JÓZEF PIŁSUDSKI, karykatura,
1915, Muzeum Tatrzańskie im. dr. Tytusa Chałubińskiego,
Zakopane
Symbole Wyspiańskiego bywały przypisywane
Piłsudskiemu już przez jego współczesnych.
Kazimierz Sichulski był legionistą, towarzyszem
broni Piłsudskiego.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

134

WPROWADZENIE DO ANALIZY W Weselu wystąpili wybitni aktorzy polskiego
Film Andrzeja Wajdy, realizowany jesienią kina i teatru: Andrzej Łapicki (Poeta), Daniel
1972 r., na ekrany polskich kin wszedł w stycz- Olbrychski (Pan Młody), Wojciech Pszoniak
niu 1973 r. Reżyser w swej adaptacji postawił (Dziennikarz), Franciszek Pieczka (Czepiec),
na realizm miejsca i szczegółu. Sfilmowane Ewa Ziętek (Panna Młoda), Maja Komorow-
zdarzenia rozgrywają się w autentycznej sce- ska (Rachela), Izabela Olszewska (Gospody-
nerii Bronowic (dzielnicy Krakowa, w czasach ni), Marek Perepeczko (Jasiek). Piosenkę
Wyspiańskiego była to podkrakowska wieś), Chochoła zaśpiewał Czesław Niemen, będą-
w „Rydlówce”, w realiach z epoki (krakowskie cy wówczas u  szczytu kariery muzycznej.
stroje biesiadników). Scenariusz przygotował Film, powszechnie uznany przez krytykę
Andrzej Kijowski – pisarz, eseista, scenarzysta. za dzieło wybitne, był wielokrotnie nagradza-
Zdjęcia wykonał Witold Sobociński – pierwszy ny zarówno w Polsce (Złota Kamera za naj-
z rodziny znakomitych operatorów, który re- lepszy film roku 1973), jak i za granicą (Srebr-
alizował później m.in. filmy Romana Polań- na Muszla na Międzynarodowym Festiwalu
skiego (Frantic, Piraci). Filmowym w San Sebastián w 1973 r.).

Polecenia do analizy
W trakcie oglądania filmu:
1. Wynotuj miejsca, w których rozgrywają się zdarzenia.
2. Wypisz najbardziej charakterystyczne cechy wystroju wnętrz.
3. Bohaterów przyporządkuj – na podstawie stroju, wyglądu i sposobu mówienia
– do odpowiednich grup społecznych (inteligencji lub chłopów).
4. Wypisz postaci fantastyczne i rekwizyty
symboliczne, które pojawiają się w filmie. »POJĘCIA KLUCZOWE
ADAPTACJA FILMOWA (łac. adaptare
5. Zwróć uwagę na różnice w montażu – przystosować) – przeróbka dzieła
pierwszej i drugiej części filmu. literackiego ze względu na zmianę sposobu
rozpowszechniania, czyli przetłumaczenie go
6. Wypisz te sceny filmu, w których istotną
na język kina. Adaptacja może być wierna
rolę odgrywa muzyka. (ekranizacja) lub swobodna.
Po obejrzeniu filmu: KADR – pojedyncza klatka taśmy filmowej;
również skomponowany obraz fotograficzny,
1. Uporządkuj miejsca, w których rozgrywa- filmowy lub telewizyjny.
ją się zdarzenia, według kryterium: MONTAŻ FILMOWY – zabieg łączenia
przestrzeń zamknięta – przestrzeń otwarta. poszczególnych kadrów, scen, sekwencji
w cały film.
2. Wyjaśnij, jaką funkcję pełni cięty,
SOUNDTRACK (ang.; czytaj: sandtrak), inaczej
dynamiczny montaż pierwszej części filmu
ścieżka dźwiękowa – zapis motywów
w zestawieniu ze spokojnym, płynnym i utworów muzycznych, które pojawiają się
montażem części drugiej. w filmie.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 135

3. Jaką rolę odgrywa muzyka (soundtrack) w kształtowaniu symbolicznych znaczeń obrazów?
4. Odczytaj symbolikę rekwizytów.
5. Określ, jaką rolę odgrywają postaci fantastyczne.
6. Przedstaw wyłaniający się z filmu obraz warstwy chłopskiej i inteligencji.
7. Dokonaj oceny obu warstw społecznych – weź pod uwagę, jak zostały przedstawione
w filmie Wajdy.
8. Odwołaj się do wybranych scen i wyjaśnij, dlaczego nie jest możliwe pełne
porozumienie między różnymi grupami społecznymi.

Pr ac a domowa
1. „Każda epoka ma takie wesele, na jakie zasługuje”. Odwołaj się do wypowiedzi Artura
Sandauera (krytyka literackiego, wybitnego znawcy literatury XX w.) i porównaj dwa
filmowe obrazy rzeczywistości polskiej – Andrzeja Wajdy (Wesele, 1973) i Wojciecha
Smarzowskiego (Wesele, 2004). Zwróć uwagę na:
a) przekrój społeczny zaproszonych gości, grupy społeczne i zawodowe, jakie reprezentują,
b) sposób pojmowania zabawy,
c) charakter emocji, jakie ujawniają się między ludźmi,
d) znaczenia symboliczne, w tym ocenę stanu świadomości społeczeństwa.
2. W kilkuosobowych grupach
zaprojektujcie plakaty do ekranizacji
lub inscenizacji Wesela.
Wykorzystajcie symbole z dramatu
Wyspiańskiego. Prace zaprezentujcie
na forum klasy, a następnie wspólnie
wybierzcie najciekawszą propozycję.

¼ ANDRZEJ PĄGOWSKI, plakat
do inscenizacji WESELA, Teatr Śląski
w Katowicach, 2007
Każda inscenizacja Wesela Stanisława
Wyspiańskiego staje się kulturalnym
wydarzeniem, które inspiruje dyskusje
nad współczesnym stanem świadomości
narodowej i patriotyzmem w polityce
czy w życiu codziennym. Zachowując
oryginalny tekst dramatu, reżyserzy
aktualizują wymowę symboli. W tym
przypadku biały orzeł w czapce Stańczyka,
ze sznurem (po złotym rogu) na szyi, nosi
w klapie znaczek Solidarności, wizerunek
Matki Boskiej Częstochowskiej
i emblemat Unii Europejskiej. Jak
rozumiesz to zestawienie?

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

136

Pańskiego gniewu dzień

25 Ekspresjonizm
w poezji
i malarstwie
Od czasów romantyzmu indywidualny wyraz autora w dziele został uznany za podstawową
R dyrektywę dla twórców. Wyrażanie emocji i doświadczeń artystów stało się celem ich twórczości.
Ekspresja przeżyć podmiotu służyła także jako środek do przedstawienia uniwersalnych ludzkich
spraw, w szczególności egzystencjalnych i społecznych. Na lekcji przyjrzymy się literackim
i plastycznym przykładom modernistycznego kierunku artystycznego, który zyskał miano
ekspresjonizmu.

EKSPRESJONIZM W LITERATURZE nieskrępowaną duchowość i emocjonalność.
Ekspresjonizm (łac. expressio – wyrażanie) Przedstawienie jednostki służyło prezentacji
w literaturze to kierunek artystyczny, który prawd ogólnoludzkich.
powstał pod koniec XIX w. w  Niemczech. Poezja ekspresjonistyczna charakteryzowała się
Miał dać artystyczny wyraz twórcy, przedstawić emocjonalnym, subiektywnym ukazaniem
projekcję jego psychiki i osobowości: emocji, świata, silnym napięciem uczuć i dynamiką
wyobraźni, wizji, snów, a nawet halucynacji. przedstawienia. Zawarte w niej literackie obra-
W przeciwieństwie do naturalizmu i impre- zy były skomplikowane, ułożone kalejdoskopo-
sjonizmu ekspresjonizm był skoncentrowany wo, często pozbawione logiki i powiązane na
na wnętrzu podmiotu, a nie na zewnętrznym zasadzie skojarzeń. Artyści reprezentujący ten
świecie. Twórcy ekspresjonistyczni intereso- kierunek sięgali po wyraziste środki obrazowa-
wali się zwłaszcza ludzkim losem, cierpieniem nia, m.in. kontrast (dźwiękowy i kolorystyczny),
i konfliktami etycznymi, które wyrażali bez hiperbolę, oksymoron. Korzystali także z sym-
ograniczeń estetycznych i obyczajowych, „pod- boli w funkcji ekspresjonistycznej, które miały
niesionym głosem”, nierzadko w tonacji krzy- odzwierciedlać stan duszy piszącego. Poeci
ku. Inaczej bowiem niż symbolizm, ekspre- tego nurtu chętnie stosowali wiersz wolny.
sjonizm był zorientowany etycznie (a  nie
estetycznie), poszukiwał odpowiedzi na pyta- GENEZA
nie unde malum? (skąd zło?) i często odwoły- Na „Hymny” Jana Kasprowicza składają się
wał się do inspiracji manichejskich (patrz: utwory z dwu tomów poetyckich: Ginącemu
pojęcia kluczowe). światu i Salve Regina. W skład pierwszego tomu
Ekspresjoniści podkreślali wartość wolności wchodziły takie utwory, jak: Dies irae (patrz:
i sprzeciwiali się wszelkim formom opresji, Wprowadzenie do lektury, s. 137), Salome, Święty
które znajdowali zwłaszcza w świecie tradycyj- Boże, Święty Mocny i Moja pieśń wieczorna. Dru-
nych norm i mieszczańskiego społeczeństwa. gi tom tworzyły tytułowy utwór Salve Regina,
Dlatego też często wyrażali bunt wobec mate- a także Hymn św. Franciszka z Asyżu i Judasz.
rialnych praw świata, przeciwstawiali im Zbiory te uznaje się za jedne z  pierwszych
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 137

DIES IRAE
w Europie przejawów ekspresjonizmu w lite-
raturze. „Hymny” powstały w  trudnym dla XIX XX XXI
Kasprowicza czasie rozpadu jego drugiego mał-
żeństwa (patrz: Autor, s. 96). 1901 r.

WPROWADZENIE DO LEKTURY
Dies irae (czytaj: ire; łac. – dzień gniewu) jest katastrofy), ale także do Księgi Psalmów,
drugim w kolejności utworem z „Hymnów”. Księgi Rodzaju, i Ewangelii. Całość przedsta-
Kasprowicz zapożyczył tytuł ze średnio- wienia jest spajana przez obraz Sądu Osta-
wiecznego hymnu kościelnego. Obszerny, tecznego, w który artysta wplótł wizerunek
zawierający prawie 450 wersów tekst wyraź- Jezusa na krzyżu. Kluczowymi postaciami
nie nawiązuje do motywów biblijnych, utworu są bohaterowie biblijni: Jezus, Adam
przede wszystkim do Apokalipsy świętego i Ewa, a także szatan. Utwór zawiera partie
Jana (w przedstawieniu totalnej, kosmicznej refleksyjne i opisowe.

Jan Kasprowicz
Dies irae (fragment)
Gatunek
Czym jestem wobec Ciebie, ja, com z rajskich włości1 Tytuł cyklu – „Hymny” – jest
nazwą stanowiącą określenie
zabrał z sobą, wygnaniec, tę łamiącą winę gatunkowe wierszy składają-
i teraz ginę, cych się na zbiór. Tytuły
poszczególnych utworów
od Wschodu do Zachodu tułacz nieszczęśliwy, nawiązują wyraźnie
[5] pod nieuchronnych wyroków do średniowiecznych
w początkach dnia i nocy wzniesionym obuchem2?! HYMNÓW kościelnych.
Poematy zawarte w cyklu
Stopę swoją złożyłeś na pokoleń grzbiecie posiadają charakterystyczne
i sądzisz! Kyrie elejson!3 cechy tego gatunku: wyraz
uczuć społeczności, a nawet
Płaczów i jęków słuchasz niesłyszącym uchem ludzkości w ogóle, podniosły
[10] i sądzisz! Kyrie elejson! nastrój, modlitewne zwroty
do Boga. Utwory te stanowią
Na mękę wieków patrzysz niewidzącym okiem zarazem dyskusję z hymniczną
i sądzisz! Kyrie elejson! tradycją literacką – ze względu
na pojawiające się drastyczne,
Niewiasta z rozpaczliwym krzykiem rodzi dziecię, a nawet turpistyczne
Ty duszę jego grzechu oblewasz hyzopem4 obrazowanie, erotyzm
[15] i sądzisz! Kyrie elejson! i zmysłowość przedstawienia,
a także elementy bluźnierstwa
Wichr idzie po rozdrożach westchnieniem głębokiem, i buntu wobec Boga.
ku Twojej wyży
modlitwy niesie krwawe, przybite do krzyży,
Ty sądzisz! Kyrie elejson!
[20] A kto mnie stworzył na to, ażebym w tej chwili,
odziany potępienia podartą żałobą,

1 Rajskie włości – rajska posiadłość.
2 Obuch – młot.
3 Kyrie eleison! (gr. Panie, zmiłuj się!) – apostrofa modlitewna Kościołów chrześcijańskich.
4 Hyzop – zioło, biblijny symbol oczyszczenia z grzechów. Motyw obecny np. w Ps 51,9 : „Pokrop mnie hizopem, a stanę się czysty”.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

138

kawałem kiru1, zdjętym z mar2 Twojego świata,
wił się i czołgał przed Tobą,
i martwym, osłupiałym z przerażenia okiem
[25] strasznego Sądu wyławiał płomienne,
świat druzgocące rozkazy?
A kto mi kazał patrzeć na te czarne głazy,
rozpadające się na gruz pod mocą
Twojego gniewu, przeraźliwy Boże –
[30] na głazy te, gdzie straszny owoc Twego drzewa,
złocistowłosa Ewa,
do piersi pierś padalca tuli obnażoną?...

O Głowo, przepasana cierniową koroną!...

Któż się nad dolą zlituje sierocą,
[35] nad moją dolą,
której, Boże, Twe ręce z kajdan nie wyzwolą?
Kyrie elejson!
Patrzaj!... Kyrie elejson!
Ona swą białą dłoń
[40] kładzie na jego skroń –
na trupią, zapadniętą, zżółkłą skroń zleniałą3...
Kyrie elejson!
I podczas gdy swe Sądy sprawiasz Ty, o morze
niewyczerpanych gniewów,
[45] ona swym okiem patrzy w jego oczy –
omdlewającym okiem!
Kyrie elejson!
Jej nagie uda drżą,
palcami rozczesuje złoto swych warkoczy
[50] i falą złocistych włosów
osłania jego nagość, i pieści, i pieści
ustami czerwonymi bladość jego ust.
Kyrie elejson!
Wężowe jego kręgi opasują biodra
[55] rozlubieżnionej Boleści,
a ona, wyprężywszy swe rozpustne ciało,
nienasyconym oddycha pragnieniem.
Kyrie elejson!
Na łonie jej spoczęła czarna, lśniąca broda
[60] rozpalonego Szatana,
co świat umierający okrył swoim cieniem,

1 Kir – tkanina koloru czarnego, używana podczas żałoby.
2 Mary – zjawy, duchy.
3 Zleniała – łuszcząca się.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 139

½ FRANZ MARC (czytaj: franc mark), LOS ZWIERZĄT, 1913, Offentliche Kunstsammlung (czytaj: ofentlisie kunstzamlung),
Bazylea, Szwajcaria
Przerażoną niebieską antylopę, stającą dęba w obliczu zagrożenia, uznano po latach za profetyczną
(wizjonerską) zapowiedź I wojny światowej. Tendencje ekspresjonistyczne w sztuce korespondowały
z dramatem, który w latach 1914–1918 ogarnął Europę. Franz Marc zginął pod Verdun (czytaj: werdę; 1916)
i tym samym podzielił los 700 tysięcy żołnierzy poległych w tej bitwie.

a ona,
w zbrodniczych pieszczot rozdawaniu szczodra,
zamknęła w drżące go biodra,
[65] w nabiegłe żądzą ramiona...
Kyrie elejson!

Mą duszę pali wieczna, niezamknięta rana!
Któż mi lekarstwo poda?
Ojcze rozpusty! Kyrie elejson.
[70] Nic, co się stało pod sklepem1 niebiosów,
bez Twej się woli nie stało!
Kyrie elejson!
O źródło zdrady! Kyrie elejson!
Przyczyno grzechu
[75] i zemsty, i rozpaczy szaleńczego śmiechu!
Kyrie elejson!
Sądź, Sprawiedliwy!
Krusz światów posady,
rozżegnij wielki pożar w tlejącej iskierce,
[80] na popiół spal Adama oszukane serce
i płacz!
Z nim razem płacz, kamienny, lodowaty Boże!
Niech Twa surma2 przeraźliwa
echem płaczu się odzywa
[85] nad pokosem Twego żniwa...

1 Sklep – sklepienie.
2 Surma – tu: dźwięk trąby bojowej.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

a następnie wyjaśnij ich funkcję w kontekście treści utworu – czy jest to wyraz modlitewnego charakteru tekstu czy rodzaj ironii wymierzonej w Boga? Odpowiedź uzasadnij. W tym celu omów BLUŹNIERSTWO – wypowiedź obraźliwa. Wyszukaj w tekście wyrażenia dotyczące ludzkiej kondycji i losu człowieka. kryzysu i upadku świata otaczającego 13. Zapisz je w tabeli. Wskaż w wierszu pierwiastki człowieka. czy Dies irae wyraża treści charakterystyczne dla hymnów religijnych. przejawiał się buntem wobec świata. 141) pierwszy znalazł wyraz w dziełach dekadentów. Laubitza 9. Czy zgadzasz się z oceną Boga dokonaną EKSPRESYWNOŚĆ – sugestywne.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 141). Na podstawie wybranych fragmentów historiozoficzne o rychłym nadejściu totalnej. wykaż. uwłaczająca temu. Nieskrępowana ekspresja twórcy dopiero w romantyzmie została uznana za 10. Znajdź w analizowanym fragmencie hymnu przykłady bluźnierstwa i określ ich funkcję. 6. Czy uważasz tę charakterystykę za trafną? Uzasadnij swoje zdanie. 701329. w jaki sposób ekspresywny określoną religię za święte. Przypomnij znaczenie tych wyrażeń. w szczególności wyrażenie skierowane charakter literackiego obrazowania służy do przeciw samemu Bogu lub bóstwu. hiperbolizacji wypowiedzi. Określ. KATASTROFIZM – przekonanie 12. Wyjaśnij. s. 2. znaczenie wybranych metafor. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Szkolnictwa AS . W twórczości ekspresjonistów katastrofizm i środki literackie służące do ich wyrażenia. wiążące się z lękiem przed przyszłością oraz poczuciem w przedstawieniu świata. 7. co jest uznawane przez 11. Uzasadnij odpowiedź.140 Polecenia do tekstu 1. przekazania katastroficznej wymowy tekstu. nadawcy. obrazowania w utworze. »POJĘCIA KLUCZOWE 8. s. W odniesieniu do cytatów zapisanych wcześniej w tabeli krótko scharakteryzuj sytuację człowieka w świecie i jego los. często przez Kasprowicza w hymnie Dies irae? gwałtowne wyrażanie emocji. Na podstawie treści cytowanych fragmentów hymnu zapisz w punktach oskarżenie przeciw Bogu sformułowane przez osobę mówiącą. Katastrofizm modernistyczny po raz manichejskie (patrz: pojęcia kluczowe. przeżyć Uzasadnij swoją opinię. 5. w tekstach literackich przejawia się w wyrażeniach nacechowanych emocjonalnie. 4. sklep. w czym przejawia się w wierszu wykrzyknieniach. Wskaż przykłady ekspresywnego wartościowe źródło sztuki. naruszająca sferę sacrum. 9. sytuacja człowieka w świecie prawdy o ludzkim losie 3. mizoginizm (patrz: pojęcia kluczowe. Znajdź w tekście wyrażenia znane ci ze średniowiecznego hymnu religijnego.wsip.pl Sz . że wiersz posługuje się kontrastem ogólnoświatowej katastrofy. Rozstrzygnij.

traktuje ją jak istotę niższą b) jakość wyrażanych uczuć.pl Sz . klasy pierwszej).in. Czego chcesz od nas. Prześledź literackie nawiązania do hymniki w tekstach literackich różnych epok (patrz też: religijnej (np. EKSPRESJONIZM W MALARSTWIE Ekspresjonizm w malarstwie charakteryzuje się wyrazistością i deformacją przedstawienia oraz emocjonalnością wyrazu. Brücke (czytaj: brike) Museum. Dies irae Kasprowicza). Rywalizują one Uwzględnij obrazowanie i problematykę w świecie. Oskar Kokoschka (czytaj: kokoszka). Dokonaj analizy porównawczej Dies irae istnieją dwie podstawowe i równorzędne i Wielkiej Improwizacji z III części Dziadów. José Clemente Orozco (czytaj: hoze kle. Zdaniem ekspresjonistów indywidualność artysty nie powinna skupiać się na interpretowaniu świata. W pierwszej połowie XX w. ludzi pospiesznymi ruchami pędzla oraz ostrymi dysonansami oranżu i zieleni. stosuje silne kontrasty barwne i  kompozycyjne. lekcja 53. od mężczyzny. Manicheizm. Ekspresjonizm zapoczątkował trwa- jącą do dziś rewolucję w malarstwie. Za prekurso- rów ekspresjonizmu w malarstwie uważa się Paula Gauguina (czytaj: pola gogena). sklep. 1919. nieszczęść. Wassily Kandinsky. 701329. ale na jego kre- owaniu przez subiektywną wizję. Uważał on. zmysłową. potępiony przez Kościół katolicki. Rufino Tamayo (czytaj: tamajo). (fragment). Ekspresjonizm ma Niemiecki ekspresjonista oddał wrażenie tłumu swoich przedstawicieli także w Meksyku i Bra. Diego są karykaturalnie zdeformowane. prezentacji multimedialnej: Mizoginizm wyraża lęk przed kobietą jako źródłem a) modlitewny charakter tekstów. powracał wielokrotnie 2. 88-100 Inowroclaw. Vincenta van Gogha (czytaj: wincenta wan hoha) i Edvarda Muncha. w pierwszej części podręcznika dla Panie? Kochanowskiego. substancje – zło i dobro. ekspresjonizm do- tarł do Stanów Zjednoczonych – uprawiano go w tzw. boskiego praźródła. a u kresu istnienia powrócą do swego obu utworów. MODERNIZM 141 MANICHEIZM – powstała na gruncie perskim Pr ac a domowa wczesnośredniowieczna herezja chrześcijańska. Twarze szyderców zylii [m. będąca męską reakcją na ich emancypację. Wskaż cechy wspólne tego obrazu i wiersza Kasprowicza w zakresie mente orozko)].Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. przedstawienia postaci. Na prze- łomie XIX i XX w. Franz Marc. biologiczną. NAIGRYWANIE Z CHRYSTUSA taj: arszil gorki) i Jackson Pollock – twórcy ekspre. Porównaj w formie MIZOGINIZM – postawa niechęci wobec kobiet. malarz Rivera. Często operuje linią falistą.in. Laubitza 9. której najwybitniej- szymi reprezentantami byli Arshile Gorky (czy- ½ EMIL NOLDE. Szkolnictwa AS . szkole nowojorskiej. Hymn Słowackiego. że 1. Emil Nolde]. gdzie ukształtowała się monu. kolorem. Bogurodzica.wsip. wyeksponował ich usta. c) relację osoby mówiącej wobec Boga. której twórcą był Mani (216–276). Berlin sjonizmu abstrakcyjnego. a także operowania mentalna odmiana ekspresjonizmu. najsilniej rozwijał się w kra- jach skandynawskich i niemieckojęzycznych [m.

1863–1944) – norweski malarz i grafik. samotność i poczucie zagrożenia przez naturę (np. KRZYK. sklep. Oslo Autor EDVARD MUNCH (czytaj: edward munk. prekursor ekspresjonizmu. związany z nurtem symbolizmu. Laubitza 9. Szkolnictwa AS . Niepokój. niespokojną wyobraźnią. arkietktur o dizajn). Obdarzony mroczną. śmierć.wsip. 701329.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. gwałtownych emocji. 1893. Madonna).pl Sz . Oko w oko). tworzył obrazy będące bezpośrednim odbiciem skrajnych. Niejednokrotnie w swym malarstwie wyrażał erotyczne obsesje i bluźnierczo wyzyskiwał przy tym motywy religijne (np. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Zakochany w modernistycznej femme fatale – Dagny Juel Przybyszewskiej. twarzom kobiet na swoich obrazach często nadawał jej rysy. Tematem jego dzieł były najczęściej cierpienie. Taniec życia. Nasjonalmuseet for kunst.142 ½ EDVARD MUNCH. arkitektur og design (czytaj: naszjonalmuzee for kunst.

Fritz Najważniejszymi przedstawi. doszedł do głosu po I woj. Opisz sposób przedstawienia drugiego planu. zaskakująca instrumentacja). Murnau. Zwróć uwagę na to. 1926). kowana melodyka. drugiej Wiene (czytaj: wine). 5. drastycznością przedsta. twórcy 1922). ga) i jego szkoły (tzw. Robert do skrajności (dysharmonie. sklep. Charakterystyczne dziełem gatunku science Strauss. Podaj nazwy uczuć (stanów psychicznych) wyrażanych przez przedstawioną postać oraz przez kreację pejzażu. 88-100 Inowroclaw. Wykorzystaj podane schematy. 701329. Schody kuchenne (reż. Opisz postać znajdującą się na pierwszym planie. Przyczyna krzyku tkwi w człowieku czy na zewnątrz niego? Odpowiedź uzasadnij. Friedrich W. filmowi nie cofali się przed Lang. Béla Bartók. Scharakteryzuj kolorystykę pierwszego planu. nie światowej. Wskaż w Krzyku cechy ekspresjonizmu.pl Sz . Tworzenie własnego tekstu Dokonaj analizy porównawczej hymnu Dies irae Jana Kasprowicza i obrazu Krzyk Edvarda Muncha. Ekspresjonizm w filmie Leopold Jessner. tego nurtu należą: Gabinet wyrazu doprowadzanych da Schönberga (czytaj: szynber. 1921). – polski kompozytor i tater. Uwzględnij cechy estetyki ekspresjonistycznej i wymowę ideową dzieł.. Ukazując (reż. Na czym polega deformacja kształtu człowieka? 3.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. ŚWIAT POSTAĆ 6. ludzkie dramaty. dla kina ekspresjonistyczne. fiction. MODERNIZM 143 Polecenia do analizy 1. skompli. Ostatnie z wy- cielami muzycznego ekspre. Alek. Metropolis (reż. do dziś może sandr Skriabin. jak malarz kreśli linię. Nosferatu – symfonia grozy mi brzmieniowymi.. Do i przejawiał w stosowaniu nik. go było także zamiłowanie imponować rozmachem. Jaka jest jej symboliczna wymowa? 4. Laubitza 9. zmienność rytmu. posługi.wsip. mienionych dzieł jest arcy- sjonizmu byli: Richard wienia. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. szkoły wiedeńskiej). Do tego nurtu zalicza się najbardziej znanych filmów środków emocjonalnego także część twórczości Arnol. Alban Berg. wanie się skrajnymi rejestra. Ekspresjonizm w muzyce a także Mieczysław Karłowicz do fantastycznego i kontra- pojawił się na początku XX w. stowego obrazowania. 1919]. 7. 2. Szkolnictwa AS . doktora Caligari [reż.

miało znaczenie pogardliwe i oznacza- 1908. sługi. od XIV 1899–1903. wcześniej bowiem. Określ (w miesiącach) czas trwania powieściowych zdarzeń. (tomy 1–3) 1903–1908 r. Uznanie zyskały nie tylko problematyka i wymowa tekstu. wydanie książkowe kolejnych nacechowane określenia tej grupy społecz- tomów ukazywało się w latach 1904–1909.. Polecenia do i tomu powieści 1. Powieść była drukowana w „Tygodniku ło parobków. 701329. Określ miejsce akcji. CHŁOPI swoich badań kulturowych i socjologicznych nad polską wsią z przełomu XIX i XX w. a  tom czwarty w  latach 1903– w.. W kontekście historycznym którego stulecia rozgrywa się akcja Chłopów? Oznacz na osi czas akcji.wsip. lecz także jego walory literackie. Jako wartościująco neutralne Pierwsze trzy tomy Chłopów Władysława rozpowszechniło się w  polszczyźnie do- Stanisława Reymonta powstawały w latach piero w XIX w. sklep. nej funkcjonował y słowa „kmiecie” Reymont wykorzystał w  powieści wyniki i „włościanie”. Laubitza 9. (tom 4) TYTUŁ Słowo „chłopi” to określenie warstwy lud- ności żyjącej na wsi i  zajmującej się rol- GENEZA nictwem. są Chłopi Władysława Stanisława Reymonta.pl Sz . Do  XVIII w. jako nie- Ilustrowanym”. którymi posłużył się pisarz w tej powieści. 2. XVIII XIX XX 3. XIX XX XXI 1899–1903 r. Analizę utworu rozpoczniemy od przyjrzenia się technikom literackim.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Szkolnictwa AS . 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. docenioną także poza Polską przez Komitet Noblowski.144 W bolesnej cichości ziemi… 26 Między poetyckością a naturalizmem Jedną z najważniejszych powieści młodopolskich.

co- 1 raz bladsze – niby te święte Hostie w dogasających brzaskach gromnic. Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Jesień w Lipcach (z rozdziału V). MODERNIZM 145 Autor WŁADYSŁAW STANISŁAW REYMONT (1867–1925) – pochodził z rodziny wiejskiego organisty z okolic Radomska (jego prawdziwe nazwisko to Rejment). co się zrywały gdzieś znad zórz.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. ciszej skrzypiały wierzeje2 i ciszej brzmiały głosy przytłumione martwotą i pustką pól. żałosny ryk tłukł się po pustych polach. literacką Nagrodę Nobla.. Chłopi również doczekali się dwu adaptacji filmowych i ekranizacji w postaci serialu telewizyjnego. i więcej ptaków zlatywało do wsi i szukało schronienia po stodołach i brogach3. długo. 6. i ciszej. [1] Jesień szła coraz głębsza. Uczęszczał do Warszawskiej Szkoły Niedzielno-Rzemieślniczej. zimny wiatr. Szkolnictwa AS . albo i te rogate. [4] – A co świtanie – wsie budziły się później: leniwiej bydło szło na paszę. dziennikarzem. 701329. 88-100 Inowroclaw. Jakie elementy Chłopów nasuwają skojarzenia z eposem (patrz: lekcja 49. 1 Hostia – symbol ciała Chrystusa. jak przystawali nagle i patrzyli długo w dal omroczoną. Przedstaw w postaci konspektu przebieg wydarzeń głównej akcji I tomu powieści – uwzględnij najważniejsze wydarzenia. to wieszały się na nagich drzewach lub krążyły nad ziemią. sklep. w tym dla Andrzeja Wajdy. daleką. [2] Blade dnie wlekły się przez puste.. i padały ciężko na ziemię. ogłuchłe pola i przymierały w lasach coraz cichsze. siną. a za nimi biegł ostry. że spływały cicho niby łzy – krwawe łzy umarłego lata. W młodości imał się różnych zajęć: był członkiem wędrownych grup teatralnych. potężne łby podnosiły się od traw pożółkłych i przeżuwając z wolna. 4. uczył się krawiectwa. Władysław S. trwożniej tętni- ło życie samo – a niekiedy przed chałupami albo i w polach widni byli ludzie. która przedstawia XIX-wieczny kapitalizm na przykładzie panoramy społecznej i narodowościowej Łodzi w czasach jej gwałtownej industrializacji. 3 Brogi – zadaszone konstrukcje służące do przechowywania plonów. warzył resztki zieleni i rwał ostatnie liście topolom pochylonym nad drogami. leciały nisko nad polami i krakały głucho. w pierwszej części podręcznika dla klasy drugiej)? 7. zatapiały ślepia w przestrzeń daleką.. który w 1975 r. żałośnie. słońce blade i ciężkie wykwitało z głębin w wieńcach wron i kawek. [5] A co świtanie – mroczniej było i zimniej. a wrony siada- ły na kalenicach4. Obok Chłopów do jego najważniejszych dzieł należy Ziemia obiecana (1899). Jakie kalendarze (porządki czasowe) można wyróżnić w świecie przedstawionym? R 5. Obie powieści zostały przetłumaczone na kilkanaście języków.. stężały od chłodu i  cały w  szronach.. 2 Wierzeje – drzwi budynków gospodarczych. Za ten utwór Reymont otrzymał w 1924 r. i niżej dymy rozsnuwały się po nagich sadach.. Ziemia obiecana dwukrotnie stała się inspiracją dla twórców filmowych. mącił wody stężałe.. kracząc głucho – jakoby pieśń zimy śpiewając żałosną.. i  w  bole- snej cichości ziemi zamierającej. Od 1893 r. zajmował się tylko pisarstwem. Czy świat przyrody z Chłopów można uznać za sferę boską? Odpowiedź uzasadnij. pracował na kolei.pl Sz . Laubitza 9. 4 Kalenice – szczytowe belki dachu. zrealizował słynną ekranizację tego utworu.wsip. i kiedy niekiedy głuchy. [3]  A  co świtanie – dzień wstawał leniwiej.

jaką funkcję pełnią te zabiegi. 6. 701329. MIMESIS (gr. na czym polega poetyckość i mimetyczność opisu przyrody w cytowanym fragmencie Chłopów. 7. 1890. jaką tonację nastrojową tworzą te określenia i jaki ma to związek z przedstawioną przyrodą. 4. Jaki modernistyczny kierunek literacki jest reprezentowany w analizowanym fragmencie? Jakie cechy tego kierunku przejawiają się w konstrukcji powieściowej fabuły? ¾ JACEK MALCZEWSKI. Laubitza 9. Warszawa Wskaż elementy naturalistyczne i impresjonistyczne w obrazie. w sztuce. artystyczne ma kierować się zasadami prawdopodobieństwa i konieczności. 67. 66. W jaki sposób służą one do być zgodne ze znanymi nam zasadami wyrażenia cykliczności czasu rządzącymi światem oraz prawdopodobne. twoim zdaniem. 1.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. sklep. to dzieło? Szkolnictwa AS . według filozofa naśladowanie Zinterpretuj sens tego zestawienia.) – naśladowanie.wsip. Określ temat przedstawionego opisu. w którym plan realny Arystotelesa oznacza tworzenie rzeczywistości został zestawiony ze sferą sakralną. tzn. 3. EPITET MALARSKI – patrz: s. Wskaż przykłady przywoływania w opisie innych zmysłów niż wzrok. Określ. W analizowanym fragmencie wskaż przedstawione zdarzenia i postaci powinny anafory. Wskaż fragment. Wyjaśnij. Muzeum Narodowe. w Poetyce 2.146 Polecenia »POJĘCIA KLUCZOWE do tekstu METAFORA ARTYSTYCZNA – patrz: s. IMPRESJONIZM – patrz: s. WSPOMNIENIE MŁODOŚCI. Znajdź w tekście określenia odwołujące się do świata ludzkich uczuć. Wypisz z tekstu epitety malarskie. Jaki nastrój wyraża. 67. przedstawionego w powieści? choć nie muszą być prawdziwe. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Określ. 8.pl Sz . Jakie wrażenie przedstawionego świata tworzą? 5.

MODERNIZM 147

½ FERDYNAND RUSZCZYC, ZIEMIA , 1898, Muzeum Narodowe, Warszawa
Obraz, utrzymany w poetyce symbolizmu, bardzo sugestywnie oddaje więź człowieka z naturą
i gloryfikuje jego pracę. Dzięki zastosowaniu odpowiedniej perspektywy oracz wyniesiony został pod
obłoki, co ma oczywistą wymowę.

Władysław S. Reymont
Chłopi (tom I Jesień – fragmenty)
Śmierć Kuby (z rozdziału XII).

[1] Dopiero w jakiś pacierz nadszedł Jambroży, srodze zły, że mu przerwali jadło w najlep-
szym miejscu, bo przy prosięcinie z grochem.
– Kościół się pali czy co?
– Nie krzyczcie! Chodźcie do Kuby, bo zdaje mi się, że umiera.
– Niech zdycha, a nie przeszkadza ludziom jeść! Byłem na odwieczerzy u niego i mówiłem
jusze1, aby się do szpitala szykował, nogę by mu urznęli i wnet by wyzdrowiał!...
– Powiedzieliście mu o tym! Teraz rozumiem, zdaje mi się, że sam sobie obciął nogę...
– Jezus, Maria! Jak to, sam sobie obciął?
[2]  – Chodźcie prędzej, zobaczycie. Szedłem spać do obory i  ledwiem wlazł na podwórze,
Łapa skoczył do mnie, szczekał, skamlał, za kapotę mnie zębami darł i ciągał, nie mogłem
pojąć, czego chce... a on wybiegał naprzód, siadał w progu stajni i skowyczał. Podszedłem, pa-
trzę, Kuba leży przewieszony przez próg, z głową w stajni! Myślałem zrazu, że chciał wyjść na
powietrze i omdlał! Przeniosłem go na wyrko2 i zapaliłem latarkę, żeby wody poszukać, a on
cały we krwi, blady jak ściana i z nogi krew bucha. Prędzej, żeby nie puścił ostatniej pary...
[3] Weszli do stajni, Jambroży zabrał się ostro do trzeźwienia; Kuba leżał bezwładny, dychał coś nie-
coś i rzęził przez zwarte zęby, że trzeba było je nożem podważać, by mu nieco wody wlać do gardła.
Nogę miał przerąbaną w kolanie, ledwie się trzymała na skórze i obficie krwawiła.
1 Jusze – określenie pogardliwe.
2 Wyrko – łóżko.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

148

Na progu czerwieniły się plamy krwi i leżała okrwawiona siekiera, a taczalnik do naostrzania,
któren zawsze stał pod okapem stajni, walał się teraz pod progiem.
[4] – Juści, sam sobie obciął. Bał się szpitala, myślał głupi, że sobie pomoże, ale twardy chłop, ale
zawzięty! Jezus, żeby sobie samemu obcinać kulasa1! Prosto nie do wiary! Krew go mocno odeszła.
[5] Kuba otworzył naraz oczy i wodził nimi dosyć przytomnie.
– Odleciała? Dziabnąłem dwa razy, ale mnie zamroczyło... – szeptał. [...]
Leżał spokojnie i ani krzyknął, gdy mu Jambroży nogę składał, mył i krępował w zmoczone
szmaty.

Polecenia do tekstu
1. Wyjaśnij, dlaczego Jambroży niechętnie
wychodzi z uczty weselnej, by pomóc Kubie. »POJĘCIA KLUCZOWE
TURPIZM – patrz: s. 101.
2. Jaka hierarchia potrzeb ujawnia się
w zachowaniu Jambrożego? NATURALIZM – patrz: s. 74.

3. Przedstaw motywy czynu Kuby.
4. Czego dowiadujesz się z zachowania Kuby o jego stosunku do cywilizacji?
5. Wyjaśnij, jaki sens ma przedstawienie w tym fragmencie zachowań psa Łapy.
6. Przypomnij powieściowy kontekst śmierci Kuby. Jaki jest powód jego choroby, jaką
pomoc otrzymuje, czym zajmują się w tym czasie jego gospodarze i otoczenie?
7. Jakie prawdy o moralności mieszkańców wsi można odnaleźć w przyczynach śmierci bohatera?
8. Określ, na czym polega drastyczność i turpizm przytoczonego opisu.
9. Jaką postawę wobec opisywanych zdarzeń zajmuje narrator powieści?
10. Wskaż kierunek artystyczny, który przejawia się w analizowanym fragmencie powieści.
Jakie cechy tego kierunku ujawniają się w tekście?
11. Czy można znaleźć jakiekolwiek okoliczności usprawiedliwiające znieczulicę wsi wobec
cierpienia Kuby? Uzasadnij swój sąd.

Pr ac a domowa
Wybierz fragment Chłopów, który może reprezentować poetykę realistyczną. Wskaż w nim
cechy tej poetyki.

Tworzenie własnego tekstu
Życzliwość wobec świata czy jego chłodna obserwacja? Omów stosunek narratora Chłopów
do świata przedstawionego. Wykorzystaj cytaty z powieści.

1 Kulas – noga.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 149

Te usta pełne

27
i tak czerwone…
Życie erotyczne
Lipiec
Powieść Reymonta przedstawia historię znaną od początków ludzkości – miłość i zdradę oraz
rywalizację dwu mężczyzn o jedną kobietę. Problematyka ludzkich związków miłosnych należy
do najbardziej popularnych motywów literackich wszech czasów. Największy epos archaicznej
Grecji, Iliada Homera, opisuje losy wojny trojańskiej, która według mitu wybuchła w wyniku
porwania przez Parysa żony Menelaosa – Heleny. Podobna opowieść stanowi kanwę fabularną
utworu Reymonta. Tej problematyce przyjrzymy się na lekcji.

¼ LEOPOLD LOEFFER
(czytaj: lefer), IDYLLA
WIEJSKA – POCAŁUNEK
PRZY ŻNIWACH, koniec
XIX w., własność
prywatna
Miłość między
chłopską parą
została ukazana jako
krótka chwila
zapomnienia
przy codziennej,
wyczerpującej pracy.
Wskaż elementy
idealizacji
przedstawienia.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

150

Polecenia do I tomu powieści
1. Zdecyduj, które wydarzenia powieściowe są motywowane pożądaniem płciowym bohaterów.
2. Określ relacje rodzinne wiążące głównych bohaterów powieści. Narysuj drzewo
genealogiczne Borynów.
3. Scharakteryzuj na wybranym przykładzie lipieckie małżeństwa. Zwróć szczególną uwagę na:
a) okoliczności zawarcia związku i jego konsekwencje,
b) miejsce i przywileje mężczyzny,
c) zakres praw i pozycję kobiet oraz ich traktowanie przez mężczyzn.
4. Na podstawie wypowiedzi Boryny (II rozdział) przedstaw wyobrażenie idealnej
chłopskiej żony.
5. Na przykładzie byłej służącej Boryny opisz, jak społeczność wiejska traktuje samotne
i ubogie kobiety.
6. Scharakteryzuj Jagnę i dwie inne wybrane postacie kobiece, opisane w I tomie Chłopów.
Wskaż wspólne cechy tych bohaterek.

WIEDZIEĆ WIĘCEJ...

W latach 1915–1918 polski i rozmnożyć się w świecie Książką popularnonaukową,
badacz kultury Bronisław przyrody). Jednym z najbar- która objaśnia, w jaki sposób
Malinowski wyruszył na Wy- dziej znanych dzieł badacza mechanizmy biologiczne wpły-
spy Trobriandzkie na Pacyfiku. jest Życie seksualne dzikich wają na ludzkie kultury, jest
Dokonał tam pierwszych an- w północno-zachodniej Mela- Trzeci szympans amerykańskie-
tropologicznych badań cywili- nezji. Miłość, małżeństwo i ży- go badacza Jareda Diamonda
zacji tradycyjnych. Sformuło- cie rodzinne u krajowców (czytaj: dżareda dajmonda). Dia-
wał nie tylko zasady z Wysp Trobrianda Brytyjskiej mond przedstawia Homo sa-
metodologii takich badań, Nowej Gwinei (wydane po raz piens jako jedną z odmian
lecz także tzw. funkcjonali- pierwszy w Londynie szympansa, a jednocześnie
styczną teorię kultury. Według w 1929 r.). Malinowski przy- pokazuje odmienność gatun-
niej kulturę należy badać glądał się badanym kulturom kową człowieka. Opisuje m.in.
w aspekcie jej znaczeń i funk- z jak najbliższej perspektywy, ewolucję ludzkiej płciowości,
cji dla społeczności. Mali- bez dystansu i poczucia wyż- biologiczne aspekty tzw. cu-
nowski odkrył, że kultura jest szości. Pragnął wniknąć dzołóstwa, problemy doboru
elementem przystosowania w sposób myślenia, odczuwa- płciowego, związek płciowości
człowieka do życia w środowi- nia i opisywania rzeczywisto- ze starzeniem się i zjawiskiem
sku naturalnym i pełni tzw. ści przez przedstawicieli tych śmierci oraz konsekwencje,
funkcję adaptacyjną (czyli kultur – chciał oglądać świat jakie dla ludzkiej kultury miało
pozwala ludziom przetrwać ich oczami. powstanie rolnictwa.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 151

WPROWADZENIE DO LEKTURY głosu rys naturalizmu, pozwalający potrakto-
Zgodnie z zasadami literackiego naturalizmu wać Lipce jako teren eksperymentalnych ba-
pisarz jest badaczem i obserwatorem, w szcze- dań antropologicznych nad zamkniętą i pier-
gólności obserwatorem ludzi, procesów spo- wotną społecznością ludzką. W warunkach
łecznych i mechanizmów kulturowych. Czas empirycznych – jak w laboratorium – pisarz
powstania Chłopów to okres narodzin nowej obserwuje ją, poddaje próbom (w postaci róż-
i przełomowej dla współczesnej humanistyki nych zdarzeń) i  opisuje jej zachowania.
dziedziny wiedzy – antropologii kulturowej. W pierwszym analizowanym fragmencie prze-
Nauka ta za cel postawiła sobie badanie ludz- śledzimy wyobrażenia kobiet na temat tego,
kich kultur w celu dotarcia do uniwersalnych w  jaki sposób następuje wybór partnerów,
prawd o człowieczeństwie. Na jej ukształtowa- mający na celu zaspokojenie potrzeb seksual-
nie wpłynęły powstanie socjologii oraz ewolu- nych. Drugi cytat z powieści pozwoli przyjrzeć
cjonizm. W powieści Reymonta dochodzi do się relacjom Antka i Jagny.

Władysław S. Reymont
Chłopi (tom I Jesień – fragmenty)
Rozmowa o Jagnie (z rozdziału I).

– Obrządzają1 [bracia Jagny] se matulę i Jagusię, bo jakże, Jagna kiej2 pani jaka, kiej i druga
dziedziczka, ino3 się stroi... a myje, a w lusterku przegląda, a warkocze zaplata.
– I patrzy ino, kogo by puścić pod pierzynę, któren aby mocny! – dorzuciła znowu ze złym
uśmiechem Jagustynka. [...]
– Prawda, ale czarownica to też jest; a Wawrzonowym krowom to chto mleko odebrał, co?
A jak na Jadamowego chłopaka, co jej śliwki w sadku obrywał, jakieś złe słowo powiedziała,
to mu się zaraz taki kołtun4 zbił i tak go pokręciło, Jezus!
– I ma tu błogosławieństwo Boże być nad narodem5, kiej takie we wsi siedzą...
– A drzewiej6, kiej jeszcze krowy pasałam tatusiowe, to baczę7, że takie ze wsi wyganiali – do-
dała znowu Jagustynka.
– Tym się krzywda nie stanie, bo ma ją kto strzec... – i zniżając głos do szeptu, a patrząc z uko-
sa na Annę, co kopała na przedzie pierwszą z kraja redlinę8, szeptała Jagustynka sąsiadkom:
– A pono pierwszy do obrony to ano chłop Hanki... cieka się9 on za Jagną kiej ten pies...
– Laboga... moiściewy10... cudeńka prawicie... Hale11! to by już grzech i obraza boska była... –
szeptały do siebie, kopiąc i nie podnosząc głów.
– A bo to on jeden... a to jak za suką, tak chłopaki za nią ganiają.

1 Obrządzają – zaopatrują, opiekują się.
2 Kiej – jak.
3 Ino – tylko.
4 Kołtun – skręcone, zbite z sobą włosy.
5 Naród – tu: lud, ludność.
6 Drzewiej – dawniej.
7 Baczę – tu: pamiętam.
8 Pierwszą z kraja redlinę – pierwszy od brzegu pola zagon, z którego wykopuje się ziemniaki.
9 Cieka się – ślini się.
10 Laboga (olaboga, dlaboga)... – okrzyk wyrażający zdumienie...; moiściewy – moje drogie.
11 Hale – ale.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

152

Polecenia do tekstu
1. Wyjaśnij, do czego rozmówczynie sprowadzają relacje między kobietami a mężczyznami.
2. Czemu służy – w świetle rozmowy bohaterek – dbałość Jagny o urodę?
3. Kto, w opinii dyskutujących, dokonuje wyboru partnera do współżycia? Czy ta opinia jest
prawdziwa w odniesieniu do ludzkości w ogóle? Uzasadnij swoje stanowisko.
4. Jak rozmawiające kobiety postrzegają rolę mężczyzny w związku erotycznym z kobietą?
5. Jaką uniwersalną prawdę o celach zabiegów mężczyzn o kobiety przedstawia porównanie
zawarte w ostatnim zdaniu fragmentu?
6. Czy zgadzasz się z ukazaną w tekście wizją relacji między mężczyznami a kobietami?

Władysław S. Reymont Chłopi
(tom I Jesień – fragmenty)
Tęsknota Antka (z rozdziału X).

[1] Antek [...] wyszedł z izby na powietrze, ckniło mu się w chałupie i niepokój w nim rósł i strach,
sam nie wiedział czego... czekał na ojca i niecierpliwił się, a rad był w duszy, że tamtego tak długo
nie widać. – „Nie o gront1 tobie idzie, a o Jagusię!” przypomniał sobie, co mu kowal wczoraj po-
wiedział... – Łże jak ten pies! – wykrzyknął zapamiętale. Wziął się do ogacania2 ściany od podwó-
rza, Witek nosił mu ściółkę z kupy, a on ubijał i zakładał żerdkami3, ale mu ręce drżały i raz wraz
zaprzestawał roboty. Wspierał się o ścianę i przez nagie, bezlistne drzewa patrzył za staw, hań, na
Jagusiną chałupę... Nie, nie miłowanie w nim wzrastało, ino złość i tysiące uczuć nienawistnych,
aż się zdziwił temu! „Suka, ścierwa4, rzucili jej gnat, to i poszła!” – myślał.
[2] Ale przyszły nań wspomnienia, wypełzły skądściś, z tych pól nagich, z dróg, z sadów sczer-
niałych i pokurczonych i obsiadły mu serce, czepiały się myśli, majaczyły przed oczami... aż
pot pokrył mu czoło, oczy rozbłysły i dreszcz go przechodził mocny, ognisty!... Hej, a tam
w sadzie... a wtedy w lesie... a kiedy razem powracali z miasta...
Jezus! Aż się zatoczył, bo z nagła ujrzał tuż przed sobą jej twarz rozpłomienioną, dyszącą
namiętnie, jej modre oczy i te usta pełne i tak czerwone, a tak bliskie, że ich tchnienie czuł,
buchnęły na niego żarem... i ten głos cichy, urywany, nabrzmiały miłością i ogniem... – Jan-
toś!... Jantoś! – przechylała się do niego blisko, że czuł ją całą przy sobie, jej piersi, jej ramio-
na, jej nogi – aż oczy przecierał i odpędzał precz od się te mary mamiące5, i cała jego złość
zawzięta skapywała mu z serca niby te lody ze strzech6, gdy je wiośniane słońce przygrzeje,
a budziło się znowu kochanie i wznosiła swój łeb kolczasty tęskność bolesna, taka straszna
tęskność, że choćby głową tłuc o ścianę i ryczeć wniebogłosy! [...]

1 Gront – grunt, ziemia.
2 Ogacanie – ocieplanie.
3 Żerdki – listewki.
4 Ścierwa – wyrażenie obelżywe.
5 Mary mamiące – majaki, które zwodzą, oszukują.
6 Strzechy – pokryte słomą dachy.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 153

[3] Od trzech tygodni [od czasu zaręczyn Boryny z Jagną] był w gorączce, w oczekiwaniu jakie-
goś cudu, a nic nie mógł poredzić, niczemu się przeciwić! A bo to raz przychodziły mu szalone
myśli i postanowienia, że biegł, aby się z nią zobaczyć, bo to jedną noc na deszczu i chłodzie
warował jak ten pies przed jej chałupą! Nie wyszła, unikała go, na drodze już z dala omijała!...
[4] Nie, to nie! I coraz bardziej zawzinał się przeciwko niej i przeciw wszystkiemu! Ojcowa
ona, to i obca, to i ta przybłęda, ten pies bezpański, ten złodziej, co gront, dobro najwyższe im
kradnie – a to kijem go choćby i na śmierć zakatrupię!
[5] A bo to raz chciało mu się ojcu do oczów stanąć i rzec: nie możecie się z Jagną żenić, bo
ona moja! Ale strach podnosił mu włosy na głowie, co powie stary, co ludzie, co wieś?...
[6] A przecież Jaguś będzie jego macochą, matką jakby – jakże to może być, jakże?... Toć grzech
musi być, grzech! Aż bał się myśleć o tym, bo mu serce zamierało ze zgrozy niewytłumaczonej,
z obawy przed jakąś straszną karą boską... I nie rzec o tym nikomu, ino to nosić w sobie jako
zarzewie1, jako ten ogień żywy, któren aż do kości przepala... nie na ludzką to moc, nie...

Polecenia do tekstu
1. Opisz uczucia Antka po zaręczynach ojca z Jagną.
Wyjaśnij przyczyny tych odczuć i oceń ich »POJĘCIE
psychologiczne prawdopodobieństwo. K L U C Z OW E
ETYKA SEKSUALNA – określone
2. Określ stosunek Antka do Jagny. Uzasadnij swoje kulturowo normy lub reguły
zdanie odpowiednim cytatem z powieści. w zakresie życia seksualnego ludzi;
etyka seksualna stanowi ważną
3. Oceń zachowania Antka wobec Jagny w świetle
część religijnych norm etycznych.
katolickiej etyki seksualnej (zasad monogamicznego
małżeństwa, wierności współmałżonkowi aż do jego
śmierci oraz zakazu uprawiania seksu poza małżeństwem).
4. Znajdź fragment, w którym Antek wskazuje „najwyższe dobro” w świecie chłopskich
wyobrażeń. Wyjaśnij, w jaki sposób wartość ta wchodzi w konflikt z jego erotycznym pożądaniem.

Pr ac a domowa
Porównaj dowolną relację miłosną znaną ci z wybranego utworu literatury romantycznej
z miłością Antka do Jagny. Zwróć szczególną uwagę na:
a) postrzeganie kobiety przez mężczyznę,
b) werbalizowane przez mężczyzn cele ich pragnień miłosnych,
c) wyobrażenie miłości przeżywane przez mężczyzn.

Tworzenie własnego tekstu
Jakie moralne i psychologiczne prawdy na temat ludzkiej miłości można odczytać z Chłopów?
Odwołaj się zarówno do cytowanego fragmentu, jak i do całego I tomu powieści.

1 Zarzewie – żar.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. reż. z 1864 r. dal żyli w trudnych warunkach materialnych. zło. Laubitza 9. sklep. Jednak pod fasadą harmonijnej współpracy kryją się wzajemne konflikty. SYTUACJA SPOŁECZNA CHŁOPÓW po uzyskaniu uprawianej przez siebie ziemi W XIX WIEKU (dzięki dekretowi uwłaszczeniowemu cara Sytuacja społeczna chłopów w Polsce zmie. Chłopi polscy na ziemiach zaboru rosyjskiego Dysponowali niewielkimi majątkami rolnymi. 88-100 Inowroclaw. 1973 Ukazana przez Reymonta wspólnota wiejska z pozoru wydaje się solidarna i kultywująca tradycyjne wartości. ale na- osobistą a biedą.pl Sz . wyzyskiem i poddaństwem.) przestali być wprawdzie zobowiąza- niała się na przestrzeni dziejów i oscylowała ni do pracy na rzecz właścicieli majątków między względnym dobrobytem i swobodą ziemskich i uzyskali wolność osobistą. Szkolnictwa AS . Jan Rybkowski.154 28 Jak dwa psy wściekłe… Zło w Chłopach W powieści Władysława Stanisława Reymonta nie znajdziemy komentarzy dotyczących moralnego aspektu postępowania bohaterów. nienawiść. 701329. Mimo to problematyka etyczna w tym utworze okazuje się bardzo ważna.wsip. Jedno z pytań pośrednio postawionych przez Reymonta dotyczy przyczyn zła w świecie. ¾ Kadr z filmu CHŁOPI. a świat przedstawiony nie jest kształtowany w sposób narzucający moralną interpretację opisywanych zdarzeń.

Władysław S. których przestrzegają chłopi.pl Sz . żeniu majątku w związku z posagiem wnoszo- Zarówno ograniczone zasoby (niewielkie ma. w których dzieci mają pretensje do rodziców o nieprzekazanie ziemi. jest kontraktem finansowym – służy pomno- terialnego zabezpieczenia życia bohaterów. a w piersiach mu cięgiem rzęziało. ale pomniejsza jątki chłopów).wsip.. Porządek społeczny przez dzieci) wywołują na przedstawionej wśród chłopów podlegał ścisłej hierarchii przez Reymonta wsi nieustanne konflikty po- – najwyżej stali najstarsi i najbogatsi we wsi. 701329.. po prawdzie to Weronka zabaczyła1 mi dać. bo tu nieraz do mnie podjeść przychodzą! – zawołała. pracy starcy i parobkowie służący bogatym obawiają się jednak przekazania ziemi młod- gospodarzom. co? – spytała cicho. Scharakteryzuj moralność Lipiec: stwórz katalog zasad. – Weronka psy nawet głodzi. Małżeństwo „gront”. Polecenia do I tomu powieści 1.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. oraz te. a  w  połowie. Starsi nie mają najniżej – pozbawieni majątku. Dlaczego w świecie przedstawionym powieści nie ma rodzin żyjących w zgodzie? 4.. i nie upominałem się. niezdolni do sił na prowadzenie własnych gospodarstw. 2. zapewnienie sobie bytu.. Przedstaw rodziny. nym do własności małżonka... że to tamta po śmierci matki pobra- ła wszystko.. w których źle się traktuje rodziców. [. to się i prawie nie widywały. 1 Zabaczyła – zapomniała. [1] Siedział pod oknem. MODERNIZM 155 których uprawa z trudem pozwalała im na żonka. wargi mu się trzęsły i głos miał słaby. zostaje podzielone między rodzeństwo. nie. gdyż pozbawieni majątku mogą się stać Najwyższą wartością w tym świecie jest zatem parobkami u swego potomstwa. szym. Wymień najważniejsze konflikty między grupami bohaterów i między poszczególnymi postaciami powieści. między rodzicami a dziećmi. Określ przedmiot sporów. jak i zasady podziału spadku wartość dziedzictwa.. – I. i oddać nie chciała.. Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Odwiedziny starego Bylicy u Hanki (z rozdziału X)... bo i przy tym gniewała się ze starszą siostrą jeszcze od zeszłej zimy. siwy był całkiem. co pozostało. sklep. Szkolnictwa AS . w  równych częściach. które po śmierci rodziców (w połowie dziedziczonego przez współmał. czyli ziemia uprawna – podstawa ma.] na Hankę spozierał. W jaki sposób warunki życia lipieckich bohaterów wpływają na ich zachowania? 5. jakby ptaszęcy. 88-100 Inowroclaw. – Jedliście śniadanie.. Laubitza 9. 3.

.. idźcie se poszukać lepiej! – Nie pójdziem szukać. ino. 5. kiej wam u tej suki tak źle. bo powiada.. a kiej mocy nie mam. Laubitza 9. [. bo tu jest nasze! Nasze po dziadach pradziadach! – zawołał mocno Antek.. ale kożuszysko się wytarło i nic mę nie grzeje.... że i tych ziemniaków nie starczy.. zapewniane przez dzieci po przekazaniu im gospodarstwa. marzły.pl Sz . że masło i sery do miasta nosi i ten grosz jaki zbierze. sklep.. dzieci tyla.. W odniesieniu do cytowanego fragmentu i znajomości całego utworu opisz. 1 Wycug – dożywotnie utrzymanie starych i niedołężnych rodziców. Hanuś..] – a w chałupie tyla gąb. ani tej szczapy drzewa nie pozwoli...] [2] – A dyć i w oborze. ale zabaczy często dać jeść.. [.. i wszystko..156 – Bo się u nich nie przelewa. nie narzekam..wsip. żem sam je brał do siebie...... bo skam- leć poczęło.. i przędzie. 701329. – głos mu się załamał nagle.. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. i haruje jak ten wół. odwołując się do informacji z lekcji. a to i wełniaki ludziom tka. Żeby ino w porę.. jaka jest pozycja rodziców w gospodarstwie po przekazaniu ziemi dzieciom... i łóżko mi wziena... i każdą łyżkę strawy wypomina... – Zabrała mi pierzynę.. na żebry wygania.. miłosierdzia.. Władysław S. jak starsza siostra Hanki traktuje swego ojca.. że dzieci nie mają pod czym spać.. [..... 3. juści.. że dwie krowy mają i mleko jest.. a bo to dużo mi trza?... co jest przyczyną konfliktu między siostrami.... Wskaż.. do ciebiem się ledwie zwlókł. – Dyć się nie skarżę. i przy koniach spałbym. Dlaczego Weronka nie dba o ojca i nie opiekuje się nim? 4. i taki wam daje wycug1! Polecenia do tekstu 1.. Wyjaśnij..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.... nie.] – Piekielnica jedna! Wzięła pół grontu i pół chałupy... [1] – Jak wam krzywda... Oceń postępowanie Weronki wobec ojca w świetle zasad etycznych chrześcijaństwa (miłości bliźniego. byle już nie wracać! Byle. – A to się do nas przenieście na zwiesnę... Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Kłótnia Boryny z Antkiem (z rozdziału X). ino. – zachłysnął się aż tą prośbą błagalną i łzy jęły mu kapać z zapadłych. 2. byle u ciebie.] [2] Długie milczenie zaległo izbę [.. Prawda.. a po mojej stronie zimno........ i co dnia. – bronił cicho. poczerwieniałych oczów. szacunku dla swych rodziców). [.... to.. Szkolnictwa AS .]. Hanka szlochała z cicha i pohuśtywała dziecko. juści nie dziwota.

1973 Scena bójki Antka z ojcem (od lewej: Ignacy Gogolewski. 88-100 Inowroclaw. odpychał Antka. – A wy się miarkujcie. [4] I jęli się już kłócić.. to za orzydle2 i gotów był bić. Sprawiedliwości chcemy. na wycug do waju1 nie pójdę. – Ino zapis odbierzcie – dorzuciła przez łzy Hanka. 701329. to wama dam sprawiedliwość.pl Sz . ale to.. – My nie przeciwni ożenkowi. – Spróbujcie ino tknąć. chcecie. W izbie podniósł się taki krzyk i zamęt. MODERNIZM 157 ½ Kadr z filmu CHŁOPI. – Zmilkniesz ty. to się żeńcie.. i płacz. – rzekłem! – A my nie ustąpim.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. odpiszcie na nas – zaczęła cicho kowalowa. bo obie kobiety płakały i wołały na przemian. a pewnikiem wesela nie doczekacie. psiachmać. 2 Orzydle – klapa. kołnierz u odzienia mężczyzny. żebyście gębę wywierali na nią! – To czemu pyskuje! – Ma prawo..wsip. że wściekłość buchała z niego i raz w raz już starego chwytał to za ramię.. nie chciał bijatyki. – Jak wezmę kija. [3] – Chcecie. – A przeciwcie się.. wykrzykiwać a wy- pominać wszystkie swoje żale i krzywdy.. Antek tak się zapamiętał i tak rozsrożył. a dzieci też wrzeszczały. grozić. aż się głownie potoczyły na izbę. a to. sklep. Szkolnictwa AS . dużo o to stoję!. przyskakiwać do się. – Głupiaś! Widzisz ją. to i zapiszcie. że Kuba 1 Waju – was.. bo to nie dziewka wasza. bo się o swoje upomina! – wrzeszczał coraz mocniej Antek. bych ino dziwowiska la sąsiadów i wsi całej nie czynić. na obelgi z rzadka odpowiadał. bić pięściami w stół.. Władysław Hańcza). co ostało. mojem się tu będzie dzieliła! Nie bój się. Jan Rybkowski. ale stary jeszcze się hamował. Laubitza 9.. reż. jazgocze cięgiem jak ta suka! – rzucił z taką mocą pogrzebacz w ogień.

we świat.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. wsparła się o okap i jęła zalewanym przez łzy. im dostęp medycyny i fizjologii. gnietli.. ogromnym płaczem. a teraz co?.. Pokarze. aż łby trzaskały.. chrzypieli ino samymi przekleń- stwami a pogroźbami. Lorenz odkrył. Laubitza 9.. co mu ślina na język przyniesła. i la kogo to? La kogo?. – Coś powiedziała?. 1903–1989).... sklep. ja!... A jak te woły harowalim i dnie. Walki gatunek zwierząt. włók. Lorenz. samego gatunku... być równie.wsip.. że celem ograniczony. że lakudra jest. ty!. to wszystko.. rozwścieklony już teraz do ostatka... jest przede wszystkim zdaniem biologa stanowią opublikował w 1963 r.... – zaryczał stary. aż w końcu. miotali. czyli popęd do walki. o mój Jezus. Prawa te (etologii) Konrad Lorenz agresji wewnątrzgatunkowej dotyczą także ludzi. kobiety chciały ich rozerwać.. mój Jezus!..... 2 Wara – precz. że samców.. ale nic rozeznać się nie rozeznali.... ale przewalili się na ziemię i tak zwarci całą nienawiścią i krzywdami tarzali się. że agresja agresja... Tak pozyskanie dostępu do niezwykle agresywny zwane zło – rozprawę..... – wołał nieprzytom- nie i gadał. – Wara2 ci od niej. nie skończył. do zasobów jest bardziej nauki o zachowaniu zwierząt Badacz zauważył. twórca niszach ekologicznych. Wybitny austriacki biolog.. [7] Rzucili się na siebie jak dwa psy wściekłe. która pożywienia i samic. aż rymnął łbem na oszkloną szafkę i z nią razem zwalił się na ziemię.. 701329. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. ja! A spał z nią. bo ci ten pysk o ścianę rozbiję. bo wszyscy razem krzyczeli.. o skrzynie.. ty wywłoko. i runął na ojca. i noce. i również krzyczeć począł: [6] – I ja przywtórzę. zauważył. A Pan Bóg was pokarze za krzywdę naszą!. La takiej świni! A żebyś pode płotem zdechła za krzywdę naszą. w dziedzinie zasoby i w tych samych ostrzejsza. ty lakudro1 jedna. WIEDZIEĆ WIĘCEJ.. a nawet bardziej pozwala przetrwać i roz- pojawia się w świecie agresywne i często podżegają mnożyć się najwartościow- przyrody przede wszystkim samców do wzajemnej szym w sensie biologicznym między osobnikami tego napaści.. cały świat!. a te szmaty po matce.. Walka między osobnikom gatunku. kto chciał. paciorki. przyskakując do niej. nieprzytomnym głosem krzyczeć: [5] – Na żebrę ino nam iść. wara.. Hanka ryknęła nowym. Krzyk się podniósł nieopisany. cały!. bili sobą o łóżka. dusili. Całe sześć morgów zapisali.... kiedy im już zabrakło głosu. lakudra – określenia obelżywe. okrwawiony. 1 Wywłoka. ale samice potrafią świecie... te.pl Sz . a żeby cię robaki roztoczyły. Szkolnictwa AS . – i jął nią trząść. ale już Antek przy- skoczył i osłonił. o ściany.. Porwał się rychło. dokonała przewrotu w teorii toczone są zwykle przez wyjaśniając zagadkę zła na moralności. trzasnął go tak w pysk.. to i cała wieś wie o tym. za parobków. – Że lakudra i włók ten... bo stary. chycili się za piersi i wodzili po izbie.158 z Witkiem przylecieli z podwórza pod okna. którzy (czytaj: lorenc. gdyż osobnikami tego samego laureat Nagrody Nobla rywalizują one o podobne gatunku staje się tym w 1973 r.

6. 701329. Pr ac a domowa W kilkuosobowych grupach porównajcie konflikt pokoleń w Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej i w Chłopach Władysława Reymonta. 90. Na podstawie przytoczonego fragmentu. 3. 88-100 Inowroclaw. do których odwołują się dzieci Boryny.wsip. Laubitza 9. akapicie cytowanego fragmentu. Wnioski z analizy porównawczej zapiszcie w formie. Tworzenie własnego tekstu „Agresja wewnątrzgatunkowa ukazuje się nam zupełnie jednoznacznie jako niezbędny do utrzymania życia i systemu element organizacji wszystkich istot”. plakat. c) sposób jego rozwiązywania. atrakcyjna graficznie mapa myśli. Kto według ciebie »POJĘCIE KLUCZOWE ma rację w tym sporze? Uzasadnij swoją AGRESJA JĘZYKOWA – patrz: s. ale też znajomości całego utworu opisz relacje między rodzicami a dziećmi w świecie XIX-wiecznej wsi sportretowanej przez Reymonta w Chłopach. Przedstaw argumenty etyczne (zasady „sprawiedliwości”). 7. która ułatwi wam ich zapamiętanie (np. wypowiedź pisemna. Przypomnij relacje rodzinne pomiędzy uczestnikami kłótni. Podaj bezpośrednią przyczynę bójki ojca z synem – wykorzystaj przy tym wiedzę o agresji językowej. MODERNIZM 159 Polecenia do tekstu 1. o co dzieci mają pretensje do Boryny. Szkolnictwa AS . 2.pl Sz .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Określ strony konfliktu. Opisz stosunek Boryny do dzieci w konflikcie o ziemię. sklep. Odwołaj się także do przykładów z życia codziennego. 8. d) skutki. b) przedmiot sporu. Wyjaśnij. Zinterpretuj sens porównania użytego przez pisarza w 7. Czy zgadzasz się ze słowami Konrada Lorenza? Odpowiedz w odniesieniu do Chłopów Władysława Stanisława Reymonta i innych znanych ci tekstów literackich. opinię. prezentacja multimedialna). Zwróćcie uwagę na: a) przyczyny konfliktu. 5. 4. Oceń postawę Boryny wobec syna i stosunek Antka do ojca.

Szkolnictwa AS .. Służyła do oswajania świata. niezależnych od poszczególnych ludzi. szczególnie rozpowszechnione na ziemiach polskich. RELIGIJNOŚĆ LUDOWA Badania archeologiczne dowodzą. że religia towarzyszyła ludzkości od po- czątków istnienia kultury.in. ¼ KAPLICZKA CHRYSTUSA FRASOBLIWEGO. który boleje nad ciężkim losem chłopów. Lublin Ludowa pobożność wyraża się także w sztuce religijnej. przydrożne kapliczki. 701329.160 Pan Jezus z każdego 29 kąta słyszy… Religijność wsi w Chłopach Podstawą światopoglądu bohaterów powieści Władysława Reymonta jest wyznawana przez nich religia katolicka.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w swoistej. zawiera tak- że relikty pogańskich kultów. do wyznaczania podstaw moralności. na sfery sacrum i profanum). a także do spajania ludzkich zbiorowo- ści. Religia wyznacza tu normy moralne i stanowi główne źródło wiedzy ogólnej chłopów. ludowej odmianie. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Rzeźba Chrystusa Frasobliwego (zasmuconego) ukazuje Jezusa. sklep. Przydrożne kapliczki stały zwykle na rozstaju dróg. której przejawami są m. Muzeum Wsi Lubelskiej.pl Sz . XIX w. do jego porządkowa- nia (np. Religijność ludowa to religijność warstw niewykształconych – cechuje ją uproszczony zestaw wyobrażeń me- tafizycznych i moralnych. Laubitza 9. W przedstawionych fragmentach powieści Reymonta przyjrzymy się związkowi wyobrażeń religijnych wsi z poczuciem społecznego porządku oraz z przekonaniami chłopów dotyczącymi kresu ludzkiego życia i pośmiertnych losów człowieka. wyznaczały granice wiosek i sprawowały symboliczną opiekę nad nimi.wsip.

Napij no się. 2 Dobrodziej – ksiądz. Omów wyznawane przez lipieckich chłopów zasady moralne wywodzące się z katolicyzmu..wsip. – Juści. 2. to go się pilnuj i nie przestępuj. a i kapot jaki kupiłbym... inom bliżej ołtarza chciał być. żeby szanować starszych.. – A w niedzielę nie baczyłeś na to.. bych porządek na świecie był. Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Boryna rozmawia z Kubą i zachęca go do pozostania u niego na służbie (z rozdziału V).. 5. c) świętych i ich roli w życiu człowieka. Scharakteryzuj rolę księdza na wsi. 4. Kuba? – Nie bydlem przeciech i swoje pomyślenie mam. na pierwsze miejsce się nie pchaj i nie wynoś się nad drugie – bo zgrzeszysz ciężko. Opisz wybrane elementy obrzędowości katolickiej przedstawione w powieści. Wymień święta religijne obchodzone przez lipieckich chłopów. kiej wszy- scy wiedzą.. i buciska też. [1] Kożuch zlatuje ze mnie. że tak być musi. I sam dobrodziej2 ci powtórzy to samo.. 88-100 Inowroclaw... Hale. już jak ten dziadak jaki jest człowiek. na zgodę i słuchaj. to ino do kruchty1. bo jakże mi przed ołtarz w takim oble- czeniu... że nawet do kościoła iść. sklep. Co jest źródłem wiedzy religijnej chłopów? 3. [2] – A to i dobrodziej naucza.. MODERNIZM 161 Polecenia do I tomu powieści 1. gdzie najpierwsze. Kużden ma swoje miej- sce i la każdego co innego Pan Jezus wyznaczył. 701329. Wymień towarzyszące chłopom katolickie wyobrażenia metafizyczne dotyczące: a) natury świata i praw w nim rządzących. Prawda.. a sam się pomiarkujesz. Kuba. I po co się pchać między najpierwsze.. coć rzeknę.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. byś się nad drugie nie wynosił. Laubitza 9. nie bój się. – rzekł surowo Boryna.. Władysław S. Wyznaczył ci Pan Jezus twoje. ktoś jest? 1 Kruchta – przedsionek przed wejściem do kościoła. zwany dawniej także babińcem... – Pan Jezus z każdego kąta słyszy. inoś się pchał tam.. 6. b) Boga i boskości. Miarkujesz se. że co parobek. Szkolnictwa AS .. – bąkał srodze zawstydzony i ciemny rumieniec oblał mu twarz. to nie gospodarz.pl Sz . – I. [3] – To baczże.

)? 6. zadumani. Władysław S. sklep. pewnie. 8.. Laubitza 9. [1] Ludzie snuli się wśród mogił cicho... i z książki głośno śpiewał.? HIERARCHIA SPOŁECZNA – porządek pozycji w społeczeństwie (grupie społecznej). W odniesieniu do przywołanego fragmentu. Co jest – według Boryny – źródłem hierarchii społecznej (akapit 2. że podszedł do ołtarza w czasie niedzielnej mszy? 5. Dlaczego Kuba wstydzi się. 9. a i dobrodzieja pod pachę wiódł. – Każdy umiera! – wzdychali ciężko z kamienną rezygnacją i wlekli się dalej.. Oceń przekonania Boryny o porządku określający rangę poszczególnych jego członków. Szkolnictwa AS . i jak te drzewa kolebały się im dusze w sennym poczuciu trwogi. to siedzieli cisi. Objaśnij paradoksalny sens zdania „Pan Jezus z każdego kąta słyszy” w zestawieniu z wywodem Boryny o ustalonej przez Chrystusa nierówności wśród ludzi. Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Wieczór zaduszkowy na cmentarzu (z rozdziału X)..wsip. jako te pieski. a także znajomości całego I tomu powieści.)? 4.162 – Juści. na czym – zdaniem Boryny – polega grzech Kuby. – powiedział smutno.pl Sz . gospodarzem byłbym. W jaki sposób hierarchia lipieckiej społeczności uwidacznia się w kościele? 3. społecznym w świetle współczesnych Ranga ta wyraża się w określonych przywilejach wyobrażeń o społeczeństwie. że nie moja. Za co Boryna gani Kubę (akapit 1. – Pewnie. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 2.. Jakie przywileje właścicieli gospodarstw w obrzędach kościelnych opisuje Kuba »POJĘCIE KLUCZOWE w akapicie 3. niezgłębioną. chocia i syn gospo- darski. Powiedz.. głusi na ból – jak te drzewa. 7. szeptali lękliwie i trwożnie poglądali w dal omroczoną. juści. głusi na życie... Polecenia do tekstu 1. to i baldach nosić bym nosił. a żem ino parobek. i w ławkach siadał.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. – Takie już na świecie urządzenie jest i nie twoja głowa zmieni.. głusi na śmierć. to mi w kruchcie stać abo przed drzwiami. przysiadali przy grobach ojców. 701329. mówili pacierze. oraz podporządkowaniu grup stojących niżej w hierarchii grupom znajdującym się wyżej. przedstaw hierarchię społeczną wśród lipieckich chłopów.

.. Księ- dzowe albo i dziadoskie świnie mają wyżerkę. pokolenia całe – tam się już nikt nie modlił. – Przyjdą to?. żeby swoich nawiedziły. i czasy.. pusto i mroczno – tam leżeli zapomniani. i wszystko. wieszali u krzyżów i ruchami tych drzew rozchwianych sennie osuwali się na kolana.. w beczki drugie kładą...wsip. głupi. rwał je w glonki. wszystkie. gospodarz kochany. pożyw się! – szeptał z przejęciem. wszytkie te.. wypominki ano odganiają go. i te pacierze. Warszawa Porównaj sposób przeżywania śmierci ukazany na płótnie Gierymskiego z zachowaniami ludzi podczas Zaduszek przedstawionymi w Chłopach (akapit 1.. Laubitza 9.. tam jeno ptaki jakieś krzyczały złowrogo i smutnie szeleściła gęstwa. A tam na zapadniętych grobach cicho było. 701329. MODERNIZM 163 ½ ALEKSANDER GIERYMSKI. Mario! – rwało się im z dusz umęczonych zamętem i podnosili twarze zakrzepłe i wyczerpane jak ta ziemia święta. – Nie bojaj się. Pan Jezus odpuszcza je na ten dzień na ziemię. sklep.. duszo krześcijańska. ale tym biedotom nic z tego. pożyw się. 1894–1895. lampek nie palił.. o których i pamięć umarła dawno – jako i te dnie ich. nie płakał. co mu Szkolnictwa AS . [2] Kuba z Witkiem chodzili razem z drugimi. na stary cmentarz.. – Pożyw się.. i te światła. do stóp Chrystusa rzucali serca strwożone i wybuchali świętym płaczem oddania się i rezygnacji. przyklękał i rozrzu- cał po mogiłach. a gdy już do cna pociemniało.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. co cię wypominam w wieczornym czasie.... pokut- nico człowiecza. co się jeszcze siwiły w mrokach. Muzeum Narodowe. […] Kuba wyjął z zanadrza parę oszczędzonych skibek chleba. a oczy szare niby te kałuże. A i Pan Jezus sam chodzi se dzisiaj po świecie i liczy.. – Nie bój się. – Żeby swoich nawiedziły! – powtórzył z drżeniem Witek. – Jezus mój! Panie miłosierny. Kuba powlókł się w głąb.. CHŁOPSKA TRUMNA . a gdzieniegdzie sterczał krzyż spróchniały – tam leżały pokotem rody całe. zły dzisiaj nie ma przystępu.). a dusze pokutujące głód cierpią. [3] – Wezną to? – pytał cicho Witek zatrwożonym głosem. – Przeciech! Ksiądz żywić nie da!. wsie całe. co czyścowe męki cierpią.pl Sz .. 88-100 Inowroclaw.

Jakie uczucia wywołuje w lipieckiej społeczności refleksja o śmierci? Określ. Porównaj przejawy kultu zmarłych nich sferą sacrum. Dobrze baczę.. 7. Oceń religijność chłopów – czy jest ona podstawą społecznego porządku czy przejawem kulturowych ograniczeń? Uzasadnij swój sąd. Wskaż elementy religii przedchrześcijańskich w wierzeniach parobka. 6. 2. Szkolnictwa AS . AKULTURACJA – proces zmian wywołanych przez konfrontację odmiennych systemów Tworzenie kulturowych. Reymonta. 3. Scharakteryzuj religijność ludową. jak matula mówili.. Przykładem kultury? Rozstrzygnij i uzasadnij akulturacji w Afryce jest przedstawianie postaci w kontekście Chłopów Władysława Jezusa i Maryi jako czarnych. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.164 ta jeszcze dusz ostało. Opisz sposób przeżywania przez chłopów wieczoru zaduszkowego. zobaczysz ta.. Wykaż na tej podstawie.wsip.. gdyż biała rasa S. Przekształcenia mogą polegać własnego tekstu na adaptacji obcych treści do własnej kultury. jaką rolę odgrywa tu religia.. aż se wybierze wszystkie. wybierze. 701329. Reymonta. Przedstaw eschatologiczne wyobrażenia Kuby.. Porównaj przekonania egzystencjalne Blaise’a Pascala (patrz: lekcja 29... Do kogo podobny jest Jezus w wyobrażeniu Kuby? Jak wyjaśnisz to podobieństwo? Uzasadnij swą opinię. 5. w drugiej »POJĘCIA KLUCZOWE części podręcznika dla klasy pierwszej) ESCHATOLOGIA – dziedzina teologii i płynące z tego samego źródła religijnego poświęcona zagadnieniu pośmiertnych losów człowieka. – Pan Jezus se chodzi dzisiaj po świecie! – szeptał Witek i oglądał się bacznie.. 4. przez ludzi relacji z różnie pojmowaną przez 2. Laubitza 9.. – Ale.pl Sz . Pr ac a domowa 1. wyobrażenia lipieckich chłopów dotyczące RELIGIA – sposób przeżywania i wyrażania ludzkiego losu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. kojarzona jest tam z kolonializmem. eliminacji niektórych treści rodzimych oraz Religia ludowa – tradycja czy żywy element tworzeniu treści synkretycznych. sklep. Polecenia do tekstu 1. że chrześcijaństwo dokonało akulturacji dawniejszych kultów słowiańskich. a i stare ludzie przytwierdzają. to ino święte widzą abo i zasie pokrzywdzone najbarzej. oparty na określonej opisane w II części Dziadów Adama doktrynie (zestaw poglądów teologicznych) oraz przejawiający się w różnych formach Mickiewicza oraz w Chłopach instytucjonalnych. Władysława S. 8.

w Monachomachii Ignacego Krasickiego).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. można naśladować. Może być to ję. 701329. w Psalmach Tadeusza Nowaka) i archaizację (np. W dialogach tych ujawnia się zbiór przekonań chłopów na tematy ogólne – zwłaszcza egzystencjalne i moralne. MODERNIZM 165 Kiej somsiad z somsiadem się 30 zejdzie… Dialektyzacja w literaturze Styl językowy. Laubitza 9. jak i typowego – określonego i utrwalonego językową konwencją sposobu wyrażania się ludzi. 88-100 Inowroclaw. jak każdy styl. – język Mendla Gdańskiego. Dotyczy to zarówno stylu indywidualnego. Bolesław Prus stylizuje w Lalce wypowiedzi Stylizacja środowiskowa to kształtowanie wy. Taka stylizacja nych środowisk społecznych. bohaterów żydowskich. sklep. zawiera charakterystyczne cechy języka na zyk mniejszości. a Maria Konopnicka powiedzi językowej na wzór języka określo. STYLIZACJA ŚRODOWISKOWA np. W klasie pierwszej obserwowaliśmy już stylizację biblijną (np.pl Sz . » DIALEKTY POLSKIE Szkolnictwa AS . W ten sposób wszystkich jego poziomach: fonetycznym. np.wsip. etnicznych. Na przykładzie fragmentów Chłopów przyjrzymy się w szczególności stylizacji środowiskowej i dialektyzacji (choć w powieści występują także dwa pierwsze typy stylizacji). Narrator relacjonuje rozmowy uczestników wesela.

bo już się ze łbów kurzyło niezgorzej i kuntentność1 rozbierała. sklep. to ułapiali za szyję a raili3. użytkowników forów internetowych). a także kim słownictwem i frazeologią.pl Sz . Władysław S. 2. s. 157. słowotwórczym. Podaj etymologię (pochodzenie) tych wyrazów. 1 Kuntentność – zadowolenie. STYLIZACJE stylizacja biblijna archaizacja dialektyzacja stylizacja środowiskowa – naśladowanie stylu – naśladowanie języka – naśladowanie języka – naśladowanie języka biblijnego dawnego z punktu regionalnego. wyżalali się jak brat przed bratem. aż miski podskakiwały. czasem gwarą. 5 Prawy – prawdziwy. przyjemność. gdy nie znajdziesz dla nich odpowiedników w języku ogólnym. zyk grup wiekowych (np. Wymień dziesięć słów charakterystycznych dla współczesnej gwary młodzieżowej. W przypadku. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. co pije. Język określonych środowisk odróżnia się od języka ogólnego przede wszyst.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. inteligencji). 2 Orzydla – patrz: przypis 2. nazywamy żargonem. Lek. fra. (zawodowy) albo młodzieżowym (grupy wieko- rakterystyczne.. [. leksykalnym. Podaj synonimy wymienionych wcześniej wyrazów w oficjalnej odmianie polszczyzny. jeżeli to możliwe.] Walili pięściami. kiej4 ten krześcijan prawy5 przed krześcijanem i som- siadem. dokonaj ich analizy słowotwórczej.. Szkolnictwa AS . terminy (zawodowe lub naukowe). Reymont Chłopi (tom I Jesień – fragmenty) Rozmowa na weselu Boryny (z rozdziału XI). 701329. Laubitza 9. 4 Kiej – jak. to za orzydla2. [1] Mało kto zważał. W języku nie. objaśniające ich znaczenia. skonstruuj hasła słownikowe. slangiem – mówimy np. dialektu. a także np. szawskiej lub slangu internetowym (języku sykalnie i frazeologicznie swoisty jest także ję.166 fleksyjnym. 3 Raili – mówili.. o gwarze studenckiej czy war- – tzw. specjalistyczne słownictwo wej). chwytali się wpół. określonych środowisk widzenia nadawcy gwary społecznych Ćwiczenia 1.wsip. Z kolei stylizacja zróżnicowanych pod względem wykształcenia na język określonych środowisk zawodowych (np. o żargonie lekarskim których zawodów oraz w nauce występuje cha. uczniów) albo grup zeologicznym i składniowym.

żeby ksiądz.. pogorzel12 przyjdzie – wola boska. [. [. a łąk. co tam jeden drugiemu winowaty. prawda. – Pod stołami psy gryzły się o kości.. 11 Zmarnuje – umrze.. któren głuchy jest na przykazania. to jeno bieda podjudza. chrzciny albo i zamrze się komu – pofolguj sobie. [. Przyjdzie gorsze. na dzień jeden! – A jutro samo przyjdzie! Hej! Nie uciekniesz przed dolą. co dobre. to już całą kwartą10. poszanowanie starszych i zgoda! – I grontu każden miał. aż chciwość i złość. a przed się nie wyglądał. – Poszły. – Tak to. biedą popędzi i ciągnij.]. ob- serwuj i uciechę miej! – A źle wypadnie – kobieta się zmarnuje11. 4 Poswarzą – pokłócą.wsip.. zamroczenie. przyjdzie. 10 Kwarta – dawna miara objętości. kiej to błyskanie. [3] – Choćby jeno na ten czas weselny. kostucha ułapi cię za grdykę i w ślepie zajrzy – nie probuj się wypsnąć.. A pociecha ino w tym. zły7 to ćmę8 na naród rzuca. nie twoja moc – bo wszystko jest w boskim ręku... ten ochotniej słucha piekielnej muzyki! – Drzewiej9 nie tak bywało! Posłuch był. Szkolnictwa AS . 12 Pogorzel – pożar. 8 Ćma – mrok. narodzie. Pan Jezus wszystkim zasługi szykuje i wypłaci rzetelnie. bydlę ci zdechnie. bo i cóż. kiej somsiad z somsiadem się zejdzie i przy tym kieliszku poredzą. chudziaku. sklep. lecą boskie przykazy. bych zawziętość stajała5 [. psiekrwie. człowieku.] A zdarzy się na ten przykład okazja – wesele.pl Sz . człowieku”. masz tylko jedno wiedzieć – byś swoje robił i żył. . 88-100 Inowroclaw. i dmucha w duszę kiej w to zarzewie przygasłe. tak! Górą. 13 Wymiarkuje – tu: zgadnie.. nie.] czy kiej gadzina2 spyszcze3 w sadzie. a boru. co ino mógł obrobić. MODERNIZM 167 [2] – Źle jest na świecie! Juści! Marnacja1 człowiekowi a to biedowanie jeno. 9 Drzewiej – dawniej.. skłóca.. 1 Marnacja – marność. że nie rozeznają.. swego bacz.. Dyć wesele od tego.. jarzmo na kark włoży. odpoczywaj.. a nikt. poredzisz krzykaniem a płaczem? – nic. a pastwisk. – Juści.. 5 Stajała – stopniała. 701329.. a wilkami są la siebie! – Nie wilkami. 2 Gadzina – zwierzę hodowlane. 3 Spyszcze – wypasie się. nie przeciw się. nie to wypasione zboże ni przeoranie granicy.] [5] – Jak pić.. 6 Kłyźni – drażni. to już całą niedzielę. wyżalą się i odpuszczą sobie. a złe! – Prawda. co ino komu przypadnie. czy baby się poswarzą4 abo dzieciaki się pobiją. [6] – Juści. 7 Zły – mowa o diable. że nawet to jadło pokrzywą ci się w gębie wyda! – Cierp przeto i dufaj w Panajezusowe miłosierdzie. żeby najmądrzejszy. z garści nie popuszczaj ni na to oczymgnienie. zrobi szkody. jak to różnie się zdarzy..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. za łeb ułapi... kłyźni6 i jednych na drugich rzuca. spokojności się ino zbędziesz. i wszyst- kie grzechy rozdmucha! – Juści. aż padną na naród ziarnem dojrzałym! – A ty... ich nie przejrzy przódzi. jak się weselić. kiej Jezus rzeknie: „Do tela twoje – od tela moje. jak przykazania święte nakazują. że gryzą się jak te psy o gnat objedzony! – Nie sama bieda. nie. byś się pod koła nie zaplątał! [4] – Na braci Pan Jezus stworzył ludzi. kto tam wymiarkuje13. chyba pod tę świętą ziemię.. a potem i krwią się oblewaj.. Laubitza 9.

Wskaż w tekście trzy inne przykłady archaizmów i określ ich rodzaj. Laubitza 9.pl Sz . Kaziuk określa tak bohaterkę. Dokonaj oceny prawd życiowych języka za przestarzałe. które wyszły już z użycia i są uznawane przez użytkowników 7. Słowo to oznacza witkę uprawianych i pojawienia się nauczycielki z miasta. po- w Chłopach.168 Polecenia do tekstu 1. Wypisz z tekstu wyrażenia i słowa związane z pracą chłopów. z których uzyskuje się spektywa przedstawienia. Znajdź w cytowanym fragmencie przykłady dialektyzmów i wpisz je do tabeli. »POJĘCIA KLUCZOWE 6. Tytułowa konopielka to określenie. 4. Określ: a) na czym ta stylizacja polega. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. w której rozgrywa się akcja. Ka- zmienia się pod wpływem założenia szkoły ziuk. wyszukaj przejaw stylizacji biblijnej (przypomnij sobie biblijną Księgę Eklezjasty). nalna. sklep. Per. które nadaje nauczycielce główny bohater Rzeczywistość ukazanych w utworze Taplar i narrator powieści – miejscowy chłop. kobiet swą szczupłością. wypowiadanych przez chłopów.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 5. w Taplarach konopi. Sformułuj zawarte w cytowanym DIALEKTYZACJA – patrz: s. (archaizm składniowy). nieważ odróżnia się ona od miejscowych cza się do wsi. 121.wsip. Rozstrzygnij. W akapicie 2. Które z wypisanych w poleceniu 1. podobnie jak przędzę. wyrazów i wyrażeń są również archaizmami? 3. ARCHAIZM – dawny wyraz (archaizm Porównaj je z wierzeniami religijnymi leksykalny) lub konstrukcja składniowa lipieckich chłopów. WPROWADZENIE DO LEKTURY ale w  odróżnieniu od powieści Reymonta Powieść Edwarda Redlińskiego Konopielka narracja utworu jest konsekwentnie perso- (1973) opisuje społeczność polskiej wsi w ob. 701329. Szkolnictwa AS . poziom języka przykłady fonetyczny fleksyjny słowotwórczy leksykalny frazeologiczny (połączenia wyrazowe) 2. Uzasadnij swoje zdanie. b) do jakiej księgi biblijnej się odwołuje. liczu modernizacji po II wojnie światowej. fragmencie tezy „chłopskiej filozofii”. w przeważającej mierze ograni. czy wynotowane słownictwo ma charakter środowiskowy. c) czemu służy.

4 Jeroplany – aeroplany. reż. orać. Edward Redliński K Konopielka (fragmenty) Autor [1] I tak słowo po słowie śpiewanie kończy sie. Laubitza 9. odpusty. 1981). ke wydumali. dwory. że to wszystko przez czorta: przez Zaorskiego (Awans. hetmany. źmiłuj sie nad tekstach przedstawia zderzenie nami! trzy razy odśpiewawszy. herody5. To przez niego świat zaginie: 1997) oraz Witolda Leszczyń- armaty. 2 Ślozy – łzy. Lata mokre. 6 Odelga – odwilż. A na co to skiego (Konopielka. czorta ludzi Pana Jezusa ukrzyżowali. A pamiętacie dawniejsze lata. sie myśli. żeby wrocili sie dawne czasy. nieszczęścia. MODERNIZM 169 ½ Kadr z filmu KONOPIELKA .pl Sz . Konopielka (1973) oraz cie marne. rowery. żegnamy sie. i my wszystkie klękamy. że choroby. Szkolnictwa AS . bijem sie kułakami reportażysta. o śmierci to powieści: Awans (1973). słońce zimne. dramaturg. proch z prochu. szpulki furczo. sklep. 1 Kułaki – pięści. 5 Herody – jasełka. W swoich w piersi: Któryś za nas cierzpiał rany. że umrzyć trzeba bedzie. Były one ekranizowane przez Janusza [2] Aż Grzegor odzywa sie. młocić. siać. ale już wituszki3 popiskujo. chfabryki stawiajo. EDWARD REDLIŃSKI (ur. Szczuropolacy (1994). posty. 88-100 Inowroclaw. za czortowo namowo wod. 1974.wsip. krowe! Ach. pomieszanie sie robi. wyciera. ale bez emigrantów zarobkowych. każdy jeszcze rozpamiętuje krzyż. Jezu Chryste. tradycyjnej kultury polskiej wsi z cywilizacją oraz życie każde robi swoje robote. dzwony. klękajo. konia trzymać. ży. Dominicha prze. 1981 Filmowy obraz chłopskiej społeczności Taplar. a usiądszy. jeroplany4 tak samo czortowy wymys.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Witold Leszczyński. zimy? Jakie mrozy. tyle że tu tam trochu płakania. wszystko? Czy to kiepskie życie starodawne? Czyż może być co lepsze jak gospodarzem być. jakie śniegi zimo! Jaki żar. współczesnych polskich 2 nia ślozow . plagi. pochmurne. 701329. pobożność. cierpienie. siadamy. ludowe widowiska świąteczne. krole w koronach. stajo prząść. Szczuropolacy – pod tytułem Szczęśliwego Nowego Jorku. ile słońca latem! A co dzisiaj? Zimo odelga6 za odelgo. śnieg z deszczem. 1940) 1 – prozaik. 3 Wituszki – kołowrotki służące do zwijania przędzy. wystyga. samoloty. wojsko na koniach. Jego najbardziej znane utwory gadania.

niechaj nas Pambóg chroni od wszystkiego złego. Szkolnictwa AS . społeczny Znajdźcie w tekście I tomu Chłopów inne lub kulturowy jest najlepszym z możliwych i należy dążyć do jego zachowania oraz fragmenty. niech msza bedzie z organami. amen. Do jakich ksiąg biblijnych nawiązuje fragment cytowanego tekstu? 3. Znajdź we fragmencie Konopielki cztery przykłady dialektyzmów i określ. przejawia się stylizacja biblijna. Oceń światopogląd chłopski przedstawiony w przywołanym fragmencie Konopielki. 4. z przeszłości) porządek polityczny. 8. nauki i doświadczenia jako podstaw wiedzy o świecie na rzecz intuicji. 701329. zbierze ofiare na klebana i organistego. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Bieda wisi nad Tapla- rami. co cudzoziemskie. [4] A Grzegor: Bieda nieszczęście wisi nad całym światem. conservare – zachować. Laubitza 9. z nieweryfikowalnych dogmatów. tak dalej być nie może. odrzucenie przedstawicie na forum klasy. złodziejow i pokaże im ogień wieczny! Polecenia do tekstu 1. 5. wiary lub przekonań pochodzących 1 Fóra – fura. Wykaż irracjonalność zamieszczonej w przytoczonym fragmencie pochwały dawności i „programu naprawczego” współczesnego świata. wam poglądami mieszkańców dzisiejszej i do tego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.170 [3] A Domin na to. łuna stanie na niebie i pokaże sie Pan Jezus w chwale: machnie ręko i niebo rozpruje sie na półowy! I wtedy on machnie prawo ręko na sprawiedliwych i pokaże im raj. lipieckich chłopów porównajcie ze znanymi KSENOFOBIA – niechęć do obcych. ocalić) – zespół przekonań. 7. Przekonania – do jego przywrócenia. koniec świata bliski. polskiej wsi. Pr ac a domowa zgodnie z którymi istniejący (albo znany Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. na czym polegają konserwatyzm i ksenofobia widoczne w światopoglądzie bohatera. 6. wóz konny.wsip. »POJĘCIA KLUCZOWE KONSERWATYZM (łac. szczęście wieczne po prawicy. antychrystow. w których wyraża się utrwalenia. Porównaj przekonania wyrażone w cytowanym tekście z tezami zamieszczonymi we fragmencie XI rozdziału I tomu Chłopów (patrz: s. którą przeciwstawna racjonalizmowi. Wytłumacz. 2. rozumu. Wyjaśnij. Potem machnie ręko lewo na żydow. którego poziomu języka dotyczą. w jaki sposób w akapicie 3. sklep. Przedstaw światopogląd wyrażany przez Grzegora w przywołanym fragmencie Konopielki. a jeżeli został zmieniony światopogląd wsi z XIX w. Wyniki swojej pracy zapiszcie IRRACJONALIZM – postawa w formie prezentacji multimedialnej. że trzeba bedzie dać na msze: niech kto przejedzie sie po wiosce fóro1. 166). Któregoś dnia raptem zatrąbio trąby.pl Sz . ziemia zatrzęsie sie.

Kraków Rysunki Grottgera współtworzyły polską mitologię powstania styczniowego. Rozważ. Zastanawiał się także. którego tożsa- mość buduje się wyłącznie na porażkach i mar- tyrologii. 1866. byli bezpośrednio zaangażowani w akcje powstańcze (Orzesz- R kowa) lub choćby przechowywali pamięć o zaangażowaniu bliskich (Sienkiewicz). MODERNIZM 171 Zza świata szła noc. 31 rozpacz i śmierć… Naturalizm w utworach Stefana Żeromskiego Dla wielu pozytywistów powstanie styczniowe w 1863 r. Stefan Żeromski jako pierwszy przełamał społeczne tabu: w bezpośredni. WPROWADZENIE DO LEKTURY ROZDZIÓBIĄ NAS KRUKI. 88-100 Inowroclaw. Powstanie styczniowe traktował jako czas próby. ¼ ARTUR GROTTGER. wrony… (1894) i Echa leśne (1905) oraz w powieści Wier- na rzeka (1912). Szkolnictwa AS .pl Sz . BÓJ.wsip. Nie mogli jednak (z powodu cenzury) i nie potrafili o klęsce powstania pisać wprost. sklep. WRONY… Stefan Żeromski określił swoje pokolenie mia- nem „pogrobowców powstania styczniowego”. z którą Żeromski podjął polemikę. sięgali więc po ezopowy język aluzji i symboli. 1894 r. Laubitza 9. brutalny. Teksty te opublikował w Kra- kowie. Muzeum Narodowe. jakimi środkami dzieło plastyczne heroizuje wydarzenia. poza zasięgiem rosyjskiej cenzury. W swojej twórczości starał się odpowiedzieć na pytanie o przyczyny przegranej. krytycznie przedstawiał Polaków. pod pseudonimem Maurycy Zych. XIX XX XXI Wskazał tym samym na fundamentalną rolę. jaką w formowaniu świadomości tej generacji odegrały ponury czas popowstaniowych repre- sji i dojrzewanie w cieniu narodowej klęski. było wydarzeniem. w którym ujawniły się najistotniejsze cechy społeczeń- stwa. Wychowany na lekturach pozytywi- stów i wolny od romantycznego idealizmu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. którego doświadczyli osobiście: brali udział w walkach (Prus). z cyklu „LITUANIA”. 701329. Trzykrotnie poruszył temat powstania: w opowiadaniach Rozdzióbią nas kruki. odmito- logizowany sposób pisał o najtragiczniejszym z polskich zrywów narodowowyzwoleńczych XIX w. czy jesteśmy narodem.

[2] Właśnie o samym świcie Andrzej Borycki (bardziej znany pod przybranym nazwiskiem Szymona Winrycha) wyjechał zza pagórków rajgórskich2 i skierował się pod Nasielsk. śrubstaków. Grottger (1837–1867) – polski temat powstania styczniowe. żarł chciwie razowiec ze sperką i żłopał gorzałę z taką naiwnością. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. 701329. ściernie. podarte i rozczochrane. na sze- rokie płaszczyzny. Kartofliska. Buty mu się w rzadkim błocie rozciapały tak misternie. prawie po powierzchniach tych pól obumarłych i przez deszcz chłostanych. Szkolnictwa AS .172 WIEDZIEĆ WIĘCEJ. które dla których patriotyczna ujęcie tematu powstania.. Ponura jesień zwarzyła już i wytruła w trawach i chwastach wszystko. Porzuciwszy zarośla. „Lituania” (1864–1866) nację walczących (np. Stefan Żeromski Rozdzióbią nas kruki. sypkiego jak ziarno. na poprzek zagonów. wielki władca. jakby to była woda sodowa z sokiem porzeczkowym. wrony. co żyło. 3 Konfraternia – bractwo. chodził teraz w przepoconej sukmanie. tu: pan. ruszył wprost przed siebie. dla utworów Żeromskiego jest i „Wojna” (1866–1867).] 1 Rokiciny – rokity. a szczególniej role świeżo uprawne i zasiane. przedsta. Kucie chłopów okradających trupy ułożone w cykle: „Polonia” kos). Przez dwie noce już czuwał i trzeci dzień wciąż szedł przy wozie. że przyszwy szły swoim porządkiem. Obdarte z liści. podeszwy swoim porządkiem. Leciała ulewa deszczu. rozmiękły na przepaściste bagna. gatunek wierzby. w młodym go. niósł w kierunku ukośnym i ciskał o ziemię. dawnego Jędrka. jakie uformowały zbiorowe powinność ważniejsza jest dał w swych dziełach Artur wyobrażenia Polaków na od wartości prywatnych (np. Bezpośrednim kontekstem (1863). Duch). sklep.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.wsip. Autor dokonał w nich też jednak brak solidarności wieku zmarły na gruźlicę.. poświęcenie i determi. Skąpa jasność poranka rozmnożyła się po kryjomu. (fragmenty) [1] Ani jeden żywy promień nie zdołał przebić powodzi chmur. 4 Padyszach – tytuł sułtanów tureckich i szachów perskich. 2 Pagórki rajgórskie – okolice Rajgrodu na Pojezierzu Ełckim k. a bose stopy w zupełnym odosobnieniu. uwznioślenia i heroizacji społecznej: grafika Ludzie Największą popularnością czynu powstańców. czy szakale przedstawia cieszyły się jego grafiki wiał bowiem zapał (np.pl Sz . Bój). leciały szybko. Pokazywał malarz i grafik. trzymał się przez czas pewien śladu polnej drożyny. gdy mu ta jednak zginęła w kałużach. uwidoczniając krajobraz płaski. niski krzew o drobnych liściach. Suwałk. stowarzyszenie.. Bure obłoki. [. zniżając pręty aż do samej ziemi. Bardzo przemókł i przeziąbł do szpiku kości... gnanych przez wichry.. paznokcie „w dzikie szpony”. Wezwanie. Któż by zdołał poznać w tym obdartusie byłego prezesa najweselszej pod księżycem konfraterni3 tzw. Laubitza 9. sczerniałe rokiciny1 żałośnie szumiały. powstańcze. rozległy i zupeł- nie i pusty. króla i padyszacha4 syren warszawskich? Włosy mu porosły „w orle pióra”. Wiatr krople jego w locie podrywał.

z cyklu „WOJNA”. Przez długi czas tych ludzi ściganych. przeziębłych i wylęknionych wspierał swymi szyderczymi półsłowami i podniecał jak chłostą. pogarda wszystkiego na tej ziemi. – Moskale. jeden nie upadał na duchu... ściągnął lejce. gdy już wszystko runęło na łeb w bezdenną jamę trwogi. Warszawa Jeżeli kto jeszcze na tej ziemi walczył w całym i zupełnym znaczeniu tego słowa. [. jakby ktoś zagiął palec pod żyłę krwionośną w jego piersiach i wydzierał ją na zewnątrz. [. 88-100 Inowroclaw. Mógł to być szereg wozów. [. jak to mówią. zawrócił prawie na miejscu i zaczął uciekać. Winrych stał na miejscu jak przedtem. Jeden z nich. Gdyby nie on.wsip..] [3] Za zasłoną mgły dał się nagle postrzec jakiś ruch jednostajny. Gdy grot dźwięknął. głodnych.. nie mówiąc ani słowa. stado bydła albo – wojsko. Tamci sięgnęli po karabinki założone na plecy. równoległy do ledwie widocz- nego horyzontu. 1867. Laubitza 9. 2 Lanca – lekka broń jazdy.. Z szeregów postępującego wojska odłamała się grupa jeźdźców. pogarda bezbrzeżna. uderzywszy o lufy sztucerów – żołnierz poklepał Winrycha po ramieniu i mrugnął na towarzyszów. Doznawał takiego wrażenia. Uciekający wóz spostrzeżono.] 1 Partia – tu: oddział powstańców. to on. Teraz. Dał koniom po siarczystym bacie. grot na długim drzewcu z proporczykiem. lecz pogarda. MODERNIZM 173 ½ ARTUR GROTTGER... wysunęła przed front. Usta mu się skrzywiły wzgardliwie i w sercu zsiadło nie to męstwo. 701329. – wyszeptał. i pomknęła co koń skoczy. Winrych patrzał przez chwilę.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. LUDZIE CZY SZAKALE . On jeden chodził jeszcze po broń.] Ośmiu ułanów rosyjskich na pięknych koniach dopadło wozu i w mgnieniu oka ze wszystkich stron go otoczyło. Winrych. Muzeum Narodowe. obejmując ramieniem kark konia. zawziął. Szkolnictwa AS . począł zrzucać lancą2 suche gałęzie oraz snopki kłoci i sondować głąb wozu. on się. i sama partia1 byłaby się od dawna rozleciała na cztery strony świata.pl Sz .. sklep. przymrużywszy powieki.

chłop z wioski najbliższej. którymi owijano stopy.. cały zakres umysłowego objęcia. a drugi złamał dekę piersiową1. do tej ostatniej fortecy polskiego powstania. [5] Nim wszakże skosztowała warcholskiego mózgu i zdążyła osiągnąć tzw. Ta preparowała żebro. poprzedniczki skarpetek. dotarła szczęśliwie aż do głowy i poczęła dobijać się zapamiętale do wnętrza tej czaszki. począł kiwać głową i wzdychać – potem ukląkł na ziemi. jak przywykliśmy mówić. wziął na cel głowę powstańca. 4 Onuczki – onuce. Wyrzekłszy ostatnie amen. Trzeci ułan odjechał o kilkanaście kroków i gdy dwaj pierwsi.pl Sz . 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.Odpuść nam nasze winy. prze- krzywiając głowy i uważnie badając stan rzeczy. zaciśnięte przez ból i popłoch śmiertelny.. owinął tymi łachmanami część broni i szybko się oddalił. Usta mu drgnęły i wymówiły do tych chmur szybko pędzących ostatnią myśl: „. spło- szył ją nowy przybysz. Nie był to wcale poetyczny szakal.. Rozgniewani. wskoczyli na siodła i nabrawszy z wozu po kilka sztuk dobrych pałaszów belgijskich odjechali za oddziałem. [.. 701329. przeżegnał się i zmówił głośno pacierz. Powieki jego. 1 Deka piersiowa – klatka piersiowa. szedł ku domowi z odkrytą głową i z modlitwą na ustach... Pasy tkaniny. taktem...” […] [4] Wrony z wielką rozwagą. 3 Trzos – sakiewka z pieniędzmi. Ta wstąpiła majestatycznie na nogę Winrycha. Jeden ohydnie rozpłatał mu brzuch. chyłkiem. tytuł do sławy. Stanąwszy wreszcie nad zwłokami Winrycha.] [6] Zza świata szła noc. który zanurzył się już we mgłę i szarugę.] Żołnierze zsiedli z koni i zrewidowali puste kieszenie sukmany. [. całą ziemię barwami cudnie pięknymi..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. cierpliwością i dyplomacją zbliżały się. żądzy odznaczenia się czy nienawiści.. szmat zgrzebnych. sklep. Laubitza 9. za wyzysk. zzuł mu buty. odwagi [. pomimo lustracji2 żołnierskiej. wyrwawszy lance i splunąwszy. zabrał nawet zbłocone onuczki4.. Dziwnie rzewna radość zstępowała do jego duszy i ubierała mu cały widnokrąg. co zapragnęła zajrzeć do wnętrza mózgu. za szerzenie ciemnoty.] Bał się srodze Moskali. rozpacz i śmierć. jeszcze inna rozrabiała ranę w czaszce. przemaszerowała po nim. [. Głęboko. Nic tam już nie znalazł.. co zbliżał się niepostrzeżenie.. Szczególnie jedna zdradzała największy zasób energii.174 Zerwali się w skok z miejsca zgodnym susem i wraz go przebili..wsip. toteż nie miał czasu zawrócić po broń zostawioną w polu na wozie Winrychowym. śledztwo. że w bezgranicznym miłosierdziu swoim zesłał mu tyle że- lastwa i rzemienia. [. 2 Lustracja – tu: badanie. jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. za hańbę i za cierpienie ludu. żelastwa. usunęli się na bok.. inna szczypała nogę. Szkolnictwa AS . Najbardziej przecież ze wszystkich odznaczyła się ta (należy jej się tytuł wrony „tej miary”). już z błyskiem pożądliwości w oczach.. Za przykładem śmiałej wrony ruszyły się jej towarzyszki. zdjął kaszkiet.. Dowódca szwadronu ścigał forsownie jakiś topniejący oddziałek powstańczy. postronków i odzieży na trupie. prawdziwie z całej duszy wielbił Boga za to. do siedliska wolnej myśli i zupełnie je zeżreć. podobny do dużej szarej bestii.. Na głos sygnału. dźwignęły się i oczy po raz ostatni zobaczyły obłoki. rzucił się przede wszystkim do kieszeni i zanadrza i począł szukać trzosa3. że Winrych wypił wszystką gorzałkę. statkiem.] Tak bez wiedzy i woli zemściwszy się za tylowieczne niewolnictwo. lecz człowiek ubogi. toteż prawie pełzał na czworakach. Było to może zresztą po prostu namięt- ne odczuwanie interesów własnego dzióba i żołądka. Tymczasem deszcz rzęsisty puścił się znowu i na małą chwilę ocucił powstańca. Paliła go żądza poucinania rzemie- ni i podniecała słodka nadzieja znalezienia jeszcze. czyli. rozbili butelkę na jego czaszce i podarli mu ostrogami policzki.]. wzywającego ich do powrotu. Obdarł tedy trupa z sukmany.

Porównaj literacki wizerunek bohatera z jego potencjalnym pierwowzorem z rysunku Artura Grottgera Bój. 5. styczniowym. 4. 88-100 Inowroclaw.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. c) stosunek narratora do przedstawienia.). MODERNIZM 175 Polecenia do tekstu 1. 74.wsip. zastępując wielokropek odpowiednim dokończeniem zdania. b) portrety ludzi i środowisk biorących w nim udział. 2. Zestaw akapit 5. 3. Tworzenie własnego tekstu »POJĘCIA KLUCZOWE Wyjaśnij. wrony…). c) w jakich okolicznościach zginął. Określ. które w powszechnej Żeromskiemu do przedstawienia oceny świadomości uznaje się za przykład sytuacji społecznej po powstaniu szlachetności i rycerskiego męstwa. na czym polega deheroizacja postaci w tekście Żeromskiego. na czym polega naturalizm tego fragmentu – uwzględnij przy tym: a) obrazowanie. sklep. Określ. c) diagnozę przyczyn klęski. często naturalistyczny. b) jak zmienił się w trakcie walk. Szkolnictwa AS .pl Sz . Przedstaw symboliczne sensy. Rozwiń go. Na podstawie 1. 7. jak Żeromski ocenia postawę chłopa. z grafiką Grottgera Ludzie czy szakale. b) wykorzystanie anatomicznych i fizjologicznych szczegółów. które autor wpisał w obraz wron (akapit 4. Elizy Orzeszkowej (Nad Niemnem) i Stefana Żeromskiego (Rozdzióbią nas kruki. w jaki sposób naturalistyczna DEHEROIZACJA – przedstawienie postaci technika obrazowania posłużyła czy wydarzenia. w sposób deprecjonujący. Wyjaśnij tytuł opowiadania. akapitu przeanalizuj naturalistyczną technikę opisu przestrzeni. NATURALIZM W LITERATURZE – patrz: s. d) bezpośrednie skutki zrywu. Laubitza 9. Dokonaj analizy przedstawienia śmierci bohatera i obrazu trupa rozdziobywanego przez wrony. Wyjaśnij: a) kim był przed powstaniem. Wyniki swojej pracy zapisz w postaci mapy myśli lub prezentacji multimedialnej. 6. uzwyczajniony. Rozważ. 701329. Przedstaw sylwetkę Szymona Winrycha. Zwróć uwagę na: a) sposób pisania o powstaniu. Pr ac a domowa Porównaj obrazy powstania styczniowego w utworach Bolesława Prusa (Lalka).

pseudonimem Jan Sawa w krakowskiej prasie w 1908 r.. Represja ta spowodowała strajk szkolny WPROWADZENIE DO LEKTURY (1901–1902).wsip. Jaskrawym prze- go) w Krakowie w 1910 r. Zarówno Konopnicka.. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. która powstała w 1904 r.. zakaz nauczania po polsku religii katolickiej. listem biskupów polskich do biskupów niemieckich oraz piosenką Nie pytaj o Polskę Grzegorza Ciechowskiego. Laubitza 9. na który dyrekcja zareagowała Rota Marii Konopnickiej powstała jako wyraz biciem dzieci i szykanowaniem ich rodziców. jak i biskupi ujmują kwestie narodowe w kontekście wielowiekowych stosunków Polaków z Niemcami. Szkolnictwa AS . opublikowany pod 1904 r. Celem działań wymierzonych władz niemieckich dwa listy otwarte przeciw przeciw Polakom – a więc przeciw narodowi germanizacji. list polskiego episkopatu został napisany w roku poprzedzającym uroczystości tysiąclecia chrztu Polski. podstaw życia. wanie Kościoła katolickiego. Utwór. Ciechowski zaś odwołuje się nie do historii. pro. a w konsekwencji – doprowa- Muzykę do Roty napisał kompozytor Feliks dzenie do wynarodowienia ludności polskiej. pośrednio na- wiązuje do wydarzeń z Wrześni (patrz: Wpro. Nastąpiło ono w momencie z wyjątkiem lekcji religii. GENEZA ROTA Rota. utrudniano działal- szczególnym: podczas odsłonięcia pomnika ność gospodarczą Polaków oraz funkcjono- Władysława Jagiełły (pomnika Grunwaldzkie. zyskał wielką popularność podczas obchodów pięćsetlecia bitwy grunwaldzkiej. posługiwania się językiem polskim w szkole wykonania utworu. nadgorliwego dyrektora szkoły we Wrześni aru polskich pieśni patriotycznych. 701329. Nowowiejski.176 Polski my naród… 32 Różne ujęcia sprawy narodowej w XIX i XX wieku Na lekcji zapoznamy się z trzema utworami: Rotą Marii Konopnickiej.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. jednak w różny sposób formułują program wzajemnych relacji między narodami polskim a niemieckim. protestu przeciw akcji germanizacyjnej.pl Sz . a swą piosenkę Ciechowski zaśpiewał w 1988 r. lecz łączy je tematyka patriotyczna. tuż przed ważnymi przemianami politycznymi w naszej ojczyźnie. on też dyrygował połączonymi Represje obejmowały szkolnictwo – zakazano chórami ze wszystkich zaborów podczas pra. Mają one różną formę gatunkową. Wydarzenia te spowodowały reakcję polskich wadzonej przez rząd niemiecki od 1870 r. XIX XX XXI wadzenie do lektury). sklep. a Maria Konopnicka napisała bez państwa – było zniszczenie kulturowych wiersz O Wrześni. a do realiów współczesnych. Rota zyskała miano jawem germanizacji był wydany przez „hymnu grunwaldzkiego” i weszła do repertu. Zostały napisane w różnych okolicznościach: pieśń Konopnickiej powstała w czasie antypolskich represji dokonywanych przez Niemców w znajdującej się pod zaborem pruskim Wielkopolsce. pisarzy: Henryk Sienkiewicz wystosował do w Wielkopolsce.

. 2 Pogrześć – pogrzebać. któremu naród musi stawić czoła.. – Tak nam dopomóż Bóg! Nie będzie Krzyżak pluł nam w twarz [20] Ni dzieci nam germanił. Laubitza 9.. Nie damy pogrześć2 mowy! Polski my naród. „Krzyżacka zawierucha” była wówczas symbolem zagrożenia. Pójdziem. Szkolnictwa AS .wsip.) 1 Rota – tekst przysięgi w dawnej Polsce. Nie rzucim ziemi. by nas zniemczył wróg. – Tak nam dopomóż Bóg! Nie damy miana Polski zgnieść Nie pójdziem żywo w trumnę. MODERNIZM 177 ½ JAN MATEJKO. sklep. skąd nasz ród. 701329.pl Sz . – Tak nam dopomóż Bóg! Do krwi ostatniej kropli z żył Bronić będziemy Ducha. Duch będzie nam hetmanił. Na sercu oręż toczon nasz. Przed nim się rozpaść musi w pył [10] Krzyżacka zawierucha.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. polski lud.. Twierdzą nam będzie każdy próg. WŁADYSŁAW JAGIEŁŁO NA POBOJOWISKU GRUNWALDZKIM. Dom Jana Matejki. Kraków Maria Konopnicka Pamięć o zwycięstwie grunwaldzkim stała się istotnym składnikiem Rota1 narodowej tożsamości Polaków pod zaborami. 1861. 88-100 Inowroclaw. Królewski szczep Piastowy. – Tak nam dopomóż Bóg! (tekst wg rękopisu z 1904 r.. by przetrwać. gdy zabrzmi złoty róg. [15] W ojczyzny imię i jej cześć Podnosim czoła dumne: Odzyska ziemię dziadów wnuk.. [5] Nie damy.

Współcześnie coraz częściej przyjmuje się. „złoto” zamiast „złote przedmioty” w przysłowiu „nie wszystko złoto.in. 2. PATOS – podniosłe. inwersjach). Peryfraza służy zwykle ozdobności wypowiedzi. oparte na doświadczeniu historycznym i dziedzictwie kulturowym. W kilkuosobowych grupach opracujcie śpiewnik zawierający wybrane utwory. peryfraza. Wyjaśnij.178 Polecenia do tekstu 1. spotykamy ją też w polszczyźnie inspirowanej łaciną. 9. Synekdocha może także występować w odmianie całość za część (łac. monumentalnych lub bohaterskich.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. synekdocha. 4. „łza” zamiast „łzy” w wyrażeniu „łza się w oku kręci”. Możecie też nagrać na płycie ich własne wykonania (ewentualnie recytacje tych tekstów). 8. Patos ma na celu wywołanie u odbiorców wzniosłych uczuć. 3. dlaczego model patriotyzmu przedstawiony w wierszu jest budowany na postawie antyniemieckiej. INWERSJA – szyk przestawny wyrazów. podniosłej. 6. 701329. 7. Określ relacje zachodzące między tymi grupami. że podmiot mówiący w wierszu jest podmiotem zbiorowym. Wyjaśnij sens i pochodzenie symbolu z wersu 23. będąca sygnałem mowy uroczystej. Oceń przydatność formuły patriotyzmu Marii Konopnickiej we współczesnym świecie. np. w użytych środkach stylistycznych (epitetach. Pieśni ważne w polskiej historii. dzięki niej można też uniknąć powtórzeń. sklep. Określ ich funkcję. porównaniach) i składniowych (anaforach. rozpoznawalnej cechy (np. polegającej najczęściej na określeniu całości przez jej część (łac. uwzględnij rolę religii. Jak Konopnicka rozumie pojęcie narodu? Zrekonstruuj zawarty w Rocie program narodowy. totum pro parte). przywiązaniu do wspólnej ziemi i używaniu zazwyczaj jednego języka. SYNEKDOCHA – rodzaj metafory. uroczyste przedstawienie rzeczywistości zazwyczaj stosowane w opisie zjawisk wyjątkowych. a zwłaszcza wzruszenia.pl Sz . Wskaż wydarzenia historyczne. Określ tę zbiorowość. 168. na zamieszkiwaniu danego terytorium. języka i kultury w tym programie. Laubitza 9. której członków łączy poczucie tożsamości. Szkolnictwa AS . że o przynależności jednostki do danej wspólnoty narodowej decyduje wyłącznie świadomy wybór tej jednostki. Nazwij i scharakteryzuj pojawiające się w utworze grupy: „my” i „oni”. PERYFRAZA (omówienie) – rodzaj metafory polegającej na opisowym przedstawieniu danej osoby. rozumieniu to wspólnota kulturowa. Wyraża się m. Inwersja należy do charakterystycznych elementów stylu biblijnego. słońce – złota kula). W jaki sposób poetka buduje nastrój patosu? W odpowiedzi wykorzystaj pojęcia: inwersja. 10. do których odwołuje się autorka wiersza. w tym celu użytkownik języka odwołuje się do jej charakterystycznej. nienaturalna kolejność słów. ukształtowanym w XIX w. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. rzeczy czy pojęcia.wsip. co się świeci”. Znajdź w Rocie archaizmy leksykalne. NARÓD – w tradycyjnym. w tonie wypowiedzi. »POJĘCIA KLUCZOWE ARCHAIZM – patrz: s. Wykaż. np. 5. pars pro toto – część za całość).

Doprowadziło to niowej listu oraz doborze środ- ków językowych. należących wówczas do Polski piastowskiej na Śląsku. Stała się ona najwięk- szą dobrodziejką ludu polskiego w XII w. Laubitza 9.. piastowskiego władcy Śląska. księżniczka śląska. Z niego to zrodził się także polski określonego wzorca kompozy- cyjnego. a szczególny nacisk kładą na ukazanie było zaproszenie niemieckich hierarchów na stosunków polsko-niemieckich. gdzie znajduje się jej grób.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. za najlepszy wyraz budowania chrześcijańskiego pomostu między Polską i Niemcami.. 701329. uważa się ją na ogół. formuła pożegnal- nymi. cybiskup wrocławski Bolesław Kominek. list biskupa (fragmenty) do wiernych). ciony i zrośnięty z czynnikiem narodowym. Zawsze jed- z czasem do powszechnego niemal wśród Polaków sposobu myśle. na terenie ziem zachodnich. w którym od początku czynnik religijny jest ściśle sple. Jadwiga – patrz: s. ale również i negatywnymi stronami tego problemu. 18 listopada 1965 r.pl Sz . narosłych zwłaszcza po II wojnie światowej. inicjalny zwrot do adresata (powitanie). by móc służyć prostemu ludowi polskiemu. Przeciwnie. Dziś jeszcze robią to całe tysiące i nikt nie zarzuca naszej wielkiej świętej. płynęły tłumy polskiego i niemieckiego ludu. Jest rzeczą niemal historycznie stwierdzoną. pomijając nacjonalistycznych fanatyków. na który składają się: styl religijny. małżonka polskiego. jako pierwszy – pry. delegacja polskich bisku. że była pochodzenia niemieckiego. że nauczy- ła się ona mowy polskiej. a nawet do nie- określonego. szerokiego kręgu odbiorców (list otwarty). Autor listu uwzględnia adresata przy [1] Symbioza chrześcijańska Kościoła i państwa istniała w Polsce od tworzeniu zawartości znacze- początku i nigdy właściwie nie uległa zerwaniu. MODERNIZM 179 GENEZA obchody tysiąclecia chrztu Polski w 1966 r. założycielka klasztoru żeń- skiego zakonu cysterskiego w Trzebnicy. że i po niemieckiej stronie słyszy się często ten sam pogląd. to i „katolickie”. Intencją nadawców gijnym. odbiorcy lub wyrazy szacunku dla niego). urodzona w  Andechs. Jadwiga1. pów przebywająca w Rzymie podczas obrad jak również rozpoczęcie dialogu w celu prze- Soboru Watykańskiego II wysłała list do łamania niechęci i wzajemnych uprzedzeń. data i miejsca powstania.] 1 Św. czasem bywa pisa- w Chrystusowym ny w czyimś imieniu (np.] na (zwykle pozdrowienia dla [2] Szczególnie znana jest św.. (takie listy wysłano do episkopatów 55 państw). 253 w pierwszej części podręcznika dla klasy pierwszej. nak list stanowi realizację nia: co „polskie”. Szkolnictwa AS . podpis nadawcy. 88-100 Inowroclaw.[. której pod- miotem jest najczęściej autor (nadawca). której nadano później nazwę Trebnitz. [. jów naszego kraju. widzianą w aspekcie reli- mas Stefan Wyszyński. biskupów niemieckich. Jego autorem był ar. sklep. Henryka Brodatego. z wszystkimi pozytyw. Cieszymy się. Zwykle jest kiero- wany do określonego adresata urzędzie pasterskim – zazwyczaj pojedynczej osoby.wsip. Po jej śmierci i jej szybkiej kanonizacji do miejsca jej wiecznego spoczynku w Trzebnicy. list urzędowy). Orędzie biskupów K polskich do ich Gatunek niemieckich braci LIST to wypowiedź. list W długim liście biskupi rysują panoramę dzie- podpisało 34 biskupów. Może być też adresowany do grupy osób (np..

Bóg – Honor – Ojczyzna to hasło w duchu poszanowania ich tożsamości oraz tradycyjnego modelu polskiego patriotyzmu. w jakim celu biskupi przywołali postać św. akcentują trudną sytuację uchodźców i przesiedleńców. po bratersku wyciągnięte ręce uj- miecie. ale i bardzo ludzkim duchu. 5. wskaż. Uzasadnij. Na czym polegają różnice w ujmowaniu – ideologia i postawa społeczno-polityczna stosunków polsko-niemieckich w Rocie uznająca dobro własnego narodu za wartość i w Orędziu biskupów polskich.). Musi mieć charakter obopólny. mniejszości etnicznych czy nawet innych narodów. Szkolnictwa AS . że Orędzie biskupów polskich… POJEDNANIE – postawa łączenia jest głosem przeciw nacjonalizmom. Powiedz. interes narodowy w konfrontacji własnego tekstu z interesami innych narodów i mniejszości narodowych. 3.. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Uzasadnij odpowiedź. i jednoczenia zwaśnionych ludzi i narodów 2. na ławach kończącego się Soboru.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. natio – naród) 8.in. A jeśli Wy. Jak rozumiesz formułę „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie” (często w tłumaczeniach jako: „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”)? 7. to wtedy dopiero będziemy mogli ze spokojnym sumieniem obchodzić nasze Millenium w sposób jak najbardziej chrześcijański. narodu polskiego. do jakiego symbolicznego gestu odwołują się nadawcy listu w akapicie 3. niemieccy biskupi i Ojcowie Soboru. zasługi św. 1. Prześledź obecność symboliki religijnej Pojednanie może być czynione w imię w wybranych literackich przedstawieniach chrześcijańskiej miłości albo takich wartości. wyciągamy do Was. nasze ręce oraz udzielamy wybaczenia i pro- simy o nie. kto i dlaczego ocenia dokonania św. której należy podporządkować W odpowiedzi uwzględnij kontekst dobro jednostki. rolę Krzyżaków i państwa pruskiego. [3] W tym jak najbardziej chrześcijańskim. odmienności wynikających m. siedzących tu. jak: humanizm. 6. Jadwigi za życia i po śmierci? 4. Polecenia do tekstu 1. Wyjaśnij. Na czym polegają.. Nacjonalista uznaje własny naród za lepszy od innych i określa Tworzenie tzw. częścią listu. Na podstawie lektury akapitu 2. Określ znaczenie ostatniego akapitu dla wymowy całego listu.180 Następnie biskupi omawiają fakty z historii średniowiecza i XVI w. Poniższy akapit jest ostatnią. Jadwigi inaczej niż biskupi i część niemieckiej opinii publicznej.wsip. zarówno polskich. Odwołaj się do definicji gatunkowej i określ typ analizowanego listu ze względu na adresata oraz pełnioną funkcję (informacyjna lub ekspresywna).? najwyższą. 701329. Jadwigi (akapit 2. z uwarunkowań dziejowych i mentalnych. humanitaryzm. Laubitza 9.. jak i niemieckich. sklep.pl Sz . Przedsta- wiają martyrologię Polaków podczas II wojny światowej. społecznych. przyjaźń. przed formułą pożegnalną. a także interesy grup historyczny powstania obu tekstów. »POJĘCIA KLUCZOWE NACJONALIZM (łac. 2. według biskupów.

88-100 Inowroclaw. Z Republiką to nie zabawa nagrał m.pl Sz . m. Justynę dlatego nie  Steczkowską i Kasię Kowalską. Podczas bezsenne noce senne dnie czteroletniej kariery solowej jako Obywatel G. NIE PYTAJ WIĘCEJ MNIE nie pytaj mnie dlaczego jestem z nią [15] nie pytaj mnie dlaczego z inną nie ¾ GRZEGORZ CIECHOWSKI nie pytaj mnie dlaczego myślę że Grzegorz Ciechowski był twórcą że nie ma dla mnie innych miejsc wyraźnego. W ostatnich latach życia. czarno-białego wizerunku scenicznego zespołu Republika. i pijana wciąż promował ambitnych wokalistów.in.in.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. na liście Polski walu w Sopocie w 1988 r. tak! (1988). lider zespołu ale tańczyć chcę Republika w latach 1980–1986 i będę tańczył z nią po dzień oraz 1990–2001. to nie karnawał muzyk i kompozytor. które nastąpiły piąte miejsce.C. jako [10] taka zmęczona producent muzyczny. Nieustanne [5] ale bawię się tango (1984). choć śmieją ze mnie się i drwią stało się przebojami. 701329. Piosenka stała się Piosenka Nie pytaj o Polskę. weszła w skład pły- Ciechowski wykonał po raz pierwszy na festi. nie pytaj mnie co ciągle widzę w niej nie pytaj mnie dlaczego w innej nie [20] nie pytaj mnie dlaczego ciągle chcę zasypiać w niej i budzić się te brudne dworce gdzie spotykam ją te tłumy które cicho klną [25] ten pijak który mruczy c o ś przez sen że PÓKI MY ŻYJEMY ona żyje też NIE PYTAJ MNIE NIE PYTAJ MNIE CO WIDZĘ W NIEJ Szkolnictwa AS . dobrze wyrażała top wszech czasów stworzonej przez słuchaczy atmosferę tamtych czasów: oczekiwanie na Programu Trzeciego Polskiego Radia zajęła radykalne zmiany polityczne.C. tak! (1988). Wiele piosenek ale sypiam z nią Republiki i Obywatela G. Grzegorz Ciechowski K Nie pytaj o Polskę Autor GRZEGORZ CIECHOWSKI (1957–2001) – piosenkarz. (Okrągły Stół). sklep. albumy Nowe sytuacje (1983).wsip. autor tekstów. Laubitza 9. MODERNIZM 181 WPROWADZENIE DO LEKTURY w 1989 r. W 2012 r. ty Tak.. wydał płytę to nie kochanka pod tym tytułem (1987) i Tak. którą Grzegorz hymnem pokoleniowym.

a więc podporządko- [35] nie pytaj mnie dlaczego z inną nie wany funkcjom muzycznym. dlaczego ta figura stylistyczna tak wiele razy została w nim użyta. dlaczego postawom patriotycznym zostały przypisane turpistyczne realia. Polecenia do tekstu 1. Wybierz kilka piosenek wyrażających tożsamość i społeczny status jej uczestników. Jak rozumiesz jej znaczenie? 8. Mury. Walor śpiewności uzyskuje że nie ma dla mnie innych miejsc dzięki regularności konstrukcji wersów. wyjaśnij. Jaki do niego. zabawa zawieszająca Dlaczego? obowiązujące normy i reguły społeczne oraz 2. prezentacja multimedialna. Czesław („świat na opak”). obecności rymów. Szkolnictwa AS . 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Na czym polega „trudne mówienie” o rzeczach ważnych w Nie pytaj o Polskę? Pr ac a domowa 1. Wyjaśnij. Love. powstałych w ciągu odwrócenia zwykle uznawanych wartości ostatnich kilkudziesięciu lat (np. 7. obraz ojczyzny wyłania się z tych utworów? ANAFORA – stylistyczny środek składniowy Wnioski zapisz w dowolnej formie (np. przeznaczony do śpiewania.–26. nie pytaj mnie dlaczego myślę że melodyjny i zrytmizowany. 2. Wskaż w utworze określenia świadczące o intymnym stosunku osoby mówiącej do ojczyzny. 701329. Wytłumacz sens nawiązania do tradycji karnawałowej w piosence Ciechowskiego. Dziwny jest ten świat. Kaczmarski. 101. T. nawiązanie do jakiegoś utworu. aluzję literacką. paralelizmów składniowych i kompozycyjnych oraz powtórzeń. Niemen. Wskaż w utworze anaforę. W trakcie karnawału obowiązuje zasada postawy patriotyczne.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 5. Sztywny Pal ALUZJA LITERACKA – niejawne (nie wprost) Azji.wsip. atrakcyjna graficznie mapa myśli). 54. Czym różnią się postawy wobec ojczyzny osób prowadzących w tekście dialog o Polsce? 6.182 [30] nie pytaj mnie co ciągle widzę w niej nie pytaj mnie dlaczego w innej nie nie pytaj mnie dlaczego ciągle chcę Gatunek PIOSENKA – krótki utwór zasypiać w niej i budzić się poetycki. albo zdania tego samego słowa lub zwrotu. TURPIZM – patrz: s. praca polegający na powtarzaniu na początku wersu pisemna. Jacek PERSONIFIKACJA – patrz: s. zwłaszcza regularnemu rozłożeniu akcentów w wersach. Która z wizji patriotyzmu – Konopnickiej »POJĘCIA KLUCZOWE czy Ciechowskiego – wydaje ci się bliższa? KARNAWAŁ – przejaw ludowej (plebejskiej) kultury śmiechu. zazwyczaj podzielony na strofy i z wyodrębnionym nie pytaj mnie dlaczego jestem z nią refrenem. 3. Polsko. odwołanie Zestaw je z piosenką Ciechowskiego. Polska. Odwołując się do gatunku i sensów tekstu. Jak rozumiesz sens zestawienia Polski z kochanką? 4. Laubitza 9. Kult.pl Sz . Jest super). Znajdź w wersach 25. plakat. Wybacz mi. sklep.

88-100 Inowroclaw. Ponadto Rimbaud należał do ulubionych poetów Stachury. Paryż Obraz przedstawia cyganerię artystyczną modernistycznego Paryża: pierwszy od lewej to Paul Verlaine. 1872. Ich autorów. ½ HENRI FANTIN -LATOUR (czytaj: ąri fątę latur). który we włóczędze odnalazł wzorzec godny naśladowania. łączy to. R Bliski był on również polskiemu poecie z drugiej połowy XX w. Motyw ten ważny był także w modernizmie – artyści-cyganie często wybierali wędrowny styl życia. Szkolnictwa AS .wsip. że już za życia stali się legendami poetyckimi. MODERNIZM 183 Wędrówką życie 33 jest człowieka… Homo viator w nowoczesnej poezji Motyw życia jako wędrówki znany jest w kulturze europejskiej od czasów starożytnych.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Laubitza 9. drugi – Arthur Rimbaud. – Edwardowi Stachurze. Musée d’Orsay. 701329. Stachurę i Rimbauda. sklep. KĄCIK PRZY STOLE. Lekcję tę poświęcamy dwu wierszom podejmującym motyw życiowej wędrówki. obaj pędzili życie wędrowców i podróżników.pl Sz .

wiersz wolny. Szedłem pod niebiosami.in. z krótką cholewką i gumowymi wstawkami z boku. cja. układałem wiersze.pl Sz . wiele [10] Siedząc na skraju drogi. 2 Kamasz – but bez zapięcia. akcentujących wolność twórcy. literackimi. (tłum. sklep. świat przedstawiony oraz wyrażane W trakcie analizy spróbujemy określić przy. Verlaine’owi do zbudowania 2 określenia „poeta przeklęty” Stopę mając przy sercu.wsip. W zbiorze poematów Na Wielkiej Niedźwiedzicy miałem swą oberżę.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. przez swój wędrowny styl życia stanowiła dla modernistów wzór swobody i odrzucenia krępujących norm społecznych. Julian Tuwim) Związek obydwu twórców stał się kanwą scenariusza filmu Agnieszki Holland z 1995 r. Musimy przy tym z różnymi poetykami. Iluminacje zastosował po raz pierwszy we francuskiej poezji A od mych gwiazd na niebie płynął szelest słodki. technikami i nurtami pamiętać. co już nieziemską prawie była bluzą. XIX XX XXI Porównanie tekstów nie polega tylko na ze- stawieniu ich cech. (czytaj: żą artiur rębo. nieprzywiązujących się do jednego miejsca. że głowę. konstrukcja podmiotu lirycznego i sytu- nej tematyce. W wieku dwudziestu lat zarzucił Słuchałem gwiazd w te dobre wieczory wrześniowe. Taka analiza wymaga. wierny ci. wyznaczenia obszarów WPROWADZENIE DO LEKTURY porównywania. po pierwsze. imał się różnych zajęć. 1 Bohema (franc. w odniesieniu do tego wzoru powstała nazwa cyganeria artystyczna. Szkolnictwa AS . w piekle”. rosa kroplista mi zrasza. W bluzie. a co różni. kompozycja wiersza. należą m. pędrak-marzyciel. Do jego najbardziej znanych utworów [5] Szeroką dziurę miały me jedyne portki. 701329. ale powstałych w różnych cza. 51). że porównujemy przekład z wier. po Afryce). wyciągałem gumy. jego sty- sach (daty ich powstania dzieli około stu lat). podobieństw i związków między nimi. a po drugie – wskazania.184 MOJA BOHEMA szem napisanym w języku polskim. listyka. z zdartego kamasza . określająca styl życia artystów. Patrz też: lekcja 7. podróżował (m. (poète maudit – patrz: s. la bohème) – cyganeria. Żył Jako mocne wino. noszony dawniej przez mężczyzn. ich klu. o Muzo! uważany za prekursora Oh! là! là! co za miłość widziałem w marzeniach! symbolizmu. ale także na wykryciu 1870 r. 1854–1891) to przedstawiciel francuskiego modernizmu. Całkowite zaćmienie. Najważniejsze obszary i Edwarda Stachury spróbujemy dokonać porównania wierszy lirycznych to: wersyfika- analizy porównawczej dwu wierszy o podob. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. To między innymi jego Lub gdy w krąg fantastycznych cieni rosły tłumy biografia posłużyła Paulowi Jak gdybym lirę trącał. dzy tekstami pozwala ustalić ich związek czowe motywy i wymowę. twórczość literacką. acji lirycznej. jak również dzielących je różnic. poemat Statek pijany i cykl poetycki „Sezon W drodze. i czułem. Arthur Rimbaud Moja Bohema1 Autor JEAN ARTHUR RIMBAUD Włóczyłem się – z rękoma w podartych kieszeniach.in. uczucia. co Na przykładzie utworów Arthura Rimbauda je łączy. krótko i bardzo intensywnie. Laubitza 9. Odkrycie podobieństw i różnic mię- należność gatunkową obu tekstów.

wsip.). Będę iść! XX w. a także powieści (m. [35] Będę szedł! Będę biegł! Nie dam się! Szkolnictwa AS . a które zostały Jednak iść! Przecież iść! spopularyzowane w latach 80.. w Polsce ukończył filologię romańską. Przystępuję Brak mu tchu? do Ciebie i Kropka nad Brak mu tchu! ipsylonem).in. Lecz ucieka? [10] Lecz ucieka! To nic! To nic! To nic! Dopóki sił Jednak iść! Przecież iść! Będę iść! [15] To nic! To nic! To nic! Dopóki sił. sklep.pl Sz . sfilmowana przez Witolda Leszczyńskiego Płynie w niż! w 1985 r. Dokąd? Skąd? [5] Dokąd! Skąd! Jak zjawa senna życie jest człowieka. które sam wykonywał.. przez zespół Stare Dobre Małżeństwo. Laubitza 9. Pisał wiersze. Jak chmura zwiewna życie jest człowieka! Siekierezada albo zima leśnych [25] Płynie wzwyż.in. poematy (m. Zjawia się. Do jego najsłynniej- To nic! To nic! To nic! szych utworów należy cykl [30] Dopóki sił! piosenek. ludzi. prozę poetycką. Autor EDWARD STACHURA Będę szedł! Będę biegł! (1937–1979) był jednym Nie dam się! z najbardziej oryginalnych polskich poetów tworzących po II wojnie światowej. 701329. Dalej wciąż. piosenki. Dotknąć chcesz. Idzie wciąż. opowiadania. 88-100 Inowroclaw. Swoim życiem Śmierć go czeka? realizował hasło będące jednocześnie tytułem jednego Śmierć go czeka! z jego dzieł – „wszystko jest poezja”. MODERNIZM 185 Edward Stachura K Wędrówką życie jest człowieka. [20] Idzie tam. Dzieciństwo spędził we Francji. Wędrówką jedną życie jest człowieka. Wędrówką jedną życie jest człowieka. To nic! To nic! To nic! Dopóki sił.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Idzie tu.

4. Wędrówka ma jednak zawsze różnych epok: romantycznych (np. Jakie uczucia wyrażają wiersze i w jakiej tonacji emocjonalnej są utrzymane? »POJĘCIE KLUCZOWE Czy utwory są w tym zakresie podobne HOMO VIATOR (łac. w jaki sposób ujawnia się osoba mówiąca: czy w obu utworach dokonuje się to wprost. Homera. modernistycznych pierwszy topos ten spotykamy w Odysei (Rimbaud) i współczesnych (Stachura). 3. jego wędrówka jest chaotyczna. Porównaj topos wędrówki w utworach bezcelową. Porównaj wiersz Arthura Rimbauda Moja chrześcijańskim. czy utwory reprezentują znane ci systemy wersyfikacyjne. jako polityczny wygnaniec skazany był na wędrówkę. 7. Dokonaj analizy porównawczej stylu obu utworów. w pierwszoosobowych formach gramatycznych? W odpowiedzi odwołaj się do cytatów. 10. W czasach późniejszych homo viator interpretowany był również w duchu 2. Po raz wielką i czystą Mickiewicza). Modernistyczny podróżnik bywa określany jako flâneur (franc. czytaj: flaner –  włóczęga). Opisz konstrukcję stroficzną utworów. Określ ich funkcję. sprawdź jej regularność. Która ze struktur stroficznych realizuje wzorzec znany ci z tradycji? Uzasadnij odpowiedź. sklep. a w jej trakcie bohater zyskuje życiową mądrość i doświadczenie. jako topos człowieka Bohema z Piosenką nad piosenkami Edwarda niestrudzenie pielgrzymującego do nieba Stachury. Przedstaw wnioski. Nad wodą głęboki sens. Wymień środki stylistyczne najbardziej charakterystyczne dla każdego z wierszy. – człowiek wędrowiec) czy różne? Uzasadnij odpowiedź. 5. 8.wsip. nie ma planu i stanowi cel sama w sobie. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. – topos w literaturze przedstawiający życie ludzkie jako nieustanną wędrówkę – celową.. Szkolnictwa AS .186 Polecenia do tekstów 1. Laubitza 9.pl Sz . które uznaje Pr ac a domowa za ideał domu czy ojczyzny. Rozstrzygnij. gdy człowiek dąży do miejsca. Romantyczny porównawczej zastosowanej na lekcji. 2. Posłuż się wzorcem analizy – prawdziwej ojczyzny. lub pozornie 1. Określ. 6.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Znajdź podobieństwa i różnice w przedstawionych obrazach świata. 701329. O czym mówią wiersze Rimabauda i Stachury? Określ. 9. Porównaj konstrukcję wersyfikacyjną i rymową obu wierszy. Na jakie części pod względem znaczeniowym można podzielić oba wiersze? Czy i jak całostki znaczeniowe odpowiadają strofom? Określ i porównaj kompozycję utworów. co składa się na świat przedstawiony każdego z utworów. Czego dowiadujesz się na temat osób mówiących w obu tekstach? Wskaż podobieństwa i różnice zachodzące między nimi. pielgrzym wędrował do utraconej ojczyzny.

pl Sz . 701329. MODERNIZM 187 Edward Stachura K Piosenka nad piosenkami Jak to powiedzieć [35] jak to powiedzieć jak to powiedzieć jak to powiedzieć dumnie i biednie dumnie i biednie szedłem przed siebie szedłem przed siebie [5] dumnie i biednie dumnie i biednie w piekle i niebie [40] w piekle i w niebie szedłem przed siebie szedłem przed siebie jak puch jak puch ech zjawo ty to wzwyż to w dół realna ty [10] to w górę znów po wszystkie dni a z góry w dół [45] faktyczna ty a z dołu w dół po wszystkie dni i znów do gór prawdziwa ty do chmur do chmur o żywe ty [15] i raptem w grób o piękne ty i z grobu w grób [50] o wieczne ty jak nie ten duch ta oto ty jak to powiedzieć jak to powiedzieć [20] dumnie i biednie szedłem przed siebie dumnie i biednie w piekle i w niebie szedłem przed siebie [25] nie śniłem że coś zmieni się że stanie się ta istna rzecz i stało się [30] olśniło mnie i zmiotło mnie i nie ma mnie cudowna rzecz ½ EDWARD STACHURA najwyższa pieśń Poeta w swoim życiu stale wędrował i sam nazywał siebie włóczęgą.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.wsip. sklep. 88-100 Inowroclaw. Laubitza 9. Szkolnictwa AS .

Jego wspomnienia pozwalają lepiej zrozumieć atmosferę epoki. najbarwniejszym jego ak- w Krakowie. z dystansu czasowego. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Polska odeszła już w przeszłość. była ulubionym miejscem spotkań krakowskiej cyganerii czasów Młodej Polski. kowa przełomu wieków. w „Wiadomościach Literackich” (1932. nr 48). założona w 1895 r. sklep.. gdy Młoda Boy pochodził z poważanej krakowskiej ro. poeta krakowski pisze o powodach fascynacji młodopolskich artystów dekadentyzmem i zbiorem Kwiaty zła Charles’a Baudelaire’a.wsip. centem byli młodzi artyści. przez Apolinarego Jana Michalika. Należy pamiętać. został opublikowany tym czasie miastem małym i  prowincjo.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. nasy- Przerwy-Tetmajera i znał osobiście niemal cone anegdotami opowieści o twórcach z Kra- wszystkich artystów młodopolskich z Krako. Laubitza 9. W szkicu Baudelaire. » JAMA MICHALIKA. był krewnym Kazimierza (Cyganeria krakowska) zawarł barwne.pl Sz . Lokal do dziś zachował secesyjny wygląd. W 1932 r. Boy spisał swoje wspomnienia.. a swoje wspomnienia o cyganerii krakowskiej spisał po latach. Żeleński sugestywnie przedstawia kontekst kulturowy i społeczny Krakowa przełomu XIX i XX w. Czas się tam jakby zatrzymał. miasto Młodość Tadeusza Żeleńskiego upłynęła żyło przeszłością.188 Dola mojego pokolenia… 34 Cyganeria krakowska i jej inspiracje Tadeusz Boy-Żeleński uczestniczył w życiu artystycznym Młodej Polski. kompozytorem). Kraków Kawiarnia przy ulicy Floriańskiej. WPROWADZENIE DO LEKTURY nalnym. wszedł do tego tomu. Szkolnictwa AS . Poniższy szkic nie wa. że Kraków był w tam. To właśnie w Jamie Michalika powstał kabaret Zielony Balonik. gdzie należał do cyganerii arty. dziny (jego ojciec Władysław był cenionym w szkicach zatytułowanych Znaszli ten kraj?. stycznej kręgu Stanisława Przybyszewskiego. 701329.

wartość literacką listów Jana III 2 Sobieskiego). praca społeczna. czytaj: tu kur) – jednym słowem. 2 Według współczesnych reguł składni: kogo znałem.in. Stanisławie dekadent krakowski! Wyspiańskim. granie klasyki światowej w scenerii współczesnej widzowi. no. Stanisławie Przybyszewskim. Marks czytany potajemnie jak romans. Marysieńki Sobieskiej (odkrył cie. lekarz słowami „Jeden z największych poetów wszystkich wieków. co o nim piszą dziś krytycy. pozytywizm. Słowem – dekadent... Że sobie farbował włosy na zielono. a który potem szkiców – m..wsip. że drapał nowe ubranie szkłem. kończące się w zbiorze Słówka (1913). biurku młodego poety Kazimierza Tetmajera. Dola mojego pokolenia była straszna. Ale czytajcie. Jak Wyspiański widział zajmował się tematyką społeczną. 99. niby jakiś zbuntowany 6 ksiądz. 3 Aluzja do studium Hamlet (1905). Przykuł mnie portret. kogo znałem młodym człowiekiem z prowincji .in. 3 Hamleta w krużgankach wawelskich . autor tekstów do krakowskiego kabaretu Zielony Balonik. tajemniczo odpowiadający memu ówcze- snemu stanowi ducha. w swoim surducie wpółduchownego kroju .. Jako popularny [2] Bo dla mnie w podświadomym irracjonalizmie pamięci w dwudziestoleciu międzywojennym felietonista Baudelaire pozostał poetą krakowskim. kiedy czytam to wszystko. tout court . ironiczny. miałem lat kilkanaście. że zażywał ha- szysz.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. kon- spiracja. Szczególne mam uczu. 7 Historycy szkoły krakowskiej. Laubitza 9. 88-100 Inowroclaw. ciągły dramat w powietrzu. symbolista. w którym Wyspiański postulował m.] hitlerowców wraz z naukowcami [3] Kiedym go poznał. [5] Dekadent! Nigdzie ten modny termin nie miał tak pełnego oddźwięku jak w ówczesnym Kra- kowie. 1871–1945) – francuski poeta. zdaniem Boya-Żeleńskiego surdut Baudelaire’a swoim krojem przypominał księżowską sutannę. pseudonim krakowski (fragmenty) literacki Boy (1874–1941) – felietonista. nowych bogów jeszcze nie było. [. ba. wszechstronny tłumacz literatury francuskiej – Przesada? Zapewne.pl Sz ... z jakim wzruszeniem mówi o nim taki Paul Valéry . coś na kształt wielkiego miasta 1 Paul Valéry (czytaj: waleri. wady Polaków (patrz też: s.. jesienną noc snuje mi się po śródmieściu Krakowa. ta twarz gładko wygolona (u nas wtedy wszyscy 5 nosili sumiaste wąsy).] [4] W ślad za tomikiem Baudelaire’a przyszła do Krakowa jego legenda. krótko mówiąc. że miał kochankę Murzynkę. był już dla młodych próchnem.. twórca esejów. Warszawska młodzież nie znała zapewne tej pustki: postęp. Aleksandra Fredry. [. zanudzony na śmierć 8 – w osobie poezji – przez szkołę. taki sobie Mickiewiczu. czytaj: le fler di mal) – Kwiaty zła.. Marka. przyczyn upadku Rzeczypospolitej i powstań narodowych upatrywali w czynnikach wewnętrznych i ukazywali słabości. sklep.” i znakomity. gorzki. 6 Surdut – tu: krótki. Patrz: s.. w przeciwieństwie do historyków warszawskich. Boy był autorem jak się ten Baudelaire rozpiera coraz szerzej w podręcznikach! niekonwencjonalnych biografii: Ojciec nowej poezji francuskiej. 701329. o Adamie zrobił wielką karierę na szerokim świecie. 5 Sardoniczny – szyderczy.. tak jak gdybym słuchał o kimś.. z sardonicznym uśmiechem na cienkich wargach. podgryzany przez „szkołę krakowską” . obcisły płaszcz noszony w XVII–XIX w.. samokształcenie z całym urokiem zakazanego owocu.. gdy był młodym człowiekiem z prowincji. którego byłem wów- 4 czas giermkiem. No. Czym żyć? Gdzie znaleźć powszedni chleb roman- 7 tyzmu? Patos cierpień narodowych. 4 Les Fleurs du mal (franc. MODERNIZM 189 Tadeusz Boy-Żeleński Baudelaire. od średniowiecza po współczesność. Szkolnictwa AS . poeta Autor TADEUSZ ŻELEŃSKI. może gdzieś ulicą Św. Został stą. może rozstrzelany we Lwowie przez Rynkiem. zamieszczonych [1] Czytałem świeżo nowe studium o Baudelairze. 130). 8 Tout court (franc. Uderzył mnie tytuł Les Fleurs du mal .. tytuł słynnego i jedynego tomu poezji Baudelaire’a (1857). Znalazłem go na Uniwersytetu Jana Kazimierza. atakował z pozycji laickiej tradycyjną obyczajowość. że umarł na paraliż. aby nie wyglądało na nowe. filozof. ciągłe ryzyko. klasyk. przełożył ponad sto tomów dzieł 1 artyści. tak Baudelaire w dżdży.

Ale Kraków! Maleńka ów- czesna mieścina. nawet straszliwe błoto krakowskie. sklep. 2 Mantylka – szal.190 » CHARLES BAUDELAIRE. księżyc. zwykle koronkowy. bezradności dziecin- nej. mantylki do dziś nosi się w Ameryce Południowej. gdzie życie było dość spętane. Szkolnictwa AS .. książka do codziennego nabożeństwa. Nikt nie wyobrazi sobie. 701329. organy i woń kadzidła. 3 Brewiarz (łac. co pozostawało. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. rzecz szczególna: ten paryżanin. koty. [6] Bo. tania pro- stytucja. aby przywieść do rozpaczy. to było coś. Szynk.pl Sz .. zakisłych. zdechły pies gnijący na środku ulicy. wszystko do nabycia i u nas. pijak w rynsztoku. ile smutku zbierało się w młodych duszach w tym maleń- kim światku odgrodzonym od świata wysokimi murami. głupkowa- tych marzeń. noc i marzenie. z której nie wio- dła droga nigdzie. powier- nikiem. to jego pejzaże paryskie. alkohol. Laubitza 9. wszystko na wewnątrz. ile gryzącej autoironii. 1855 wreszcie – wszystko to syciło głód duszy. urodzony w Paryżu i który prawie nie opuszczał sto- licy świata. Przede wszystkim ubóstwo zewnętrznych przeżyć. Wszystko zmieniało się przez niego w poezję. brewiarz pustki i – pełni zarazem. Baudelaire to jest wyciśnięcie maksi- mum poezji z minimum zdarzeń. Dekadentyzm: pod- nieść własną beznadziejność do 1 wyżyn idei. Trupia cera baudelairowskiej muzy jakże harmonizowała z ówczesnym podwawelskim klimatem. marzenie. ile nienawiści do siebie i pogardy dla ludzi.) – liturgia godzin.. Ulica ciemna i lepka – pod tym względem Paryż baude- lairowski musiał być podobny do Krakowa z owych lat. 1 Zakon – tu: prawo. wszystko stawało się prze- duchowione. I co on bierze z Paryża! Paryż Baudelaire’a to nie ów Paryż. stworzyć z niej zakon to jedyne. przewodnikiem stał się wówczas – Baudelaire. starowinka kryjąca swą drżącą ruinę pod czarną 2 mantylką .. który na nieznane onieśmielał i drażnił ogromem i blaskiem. a nie dość. Oto motywy Baudelaire’a. przykrywający głowę i ramiona kobiety. ile zimnej de- speracji. by zgęścić pasję buntu... Nadar. co od biedy można sobie było odtworzyć w Krakowie. fot.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Z Fleurs 3 du mal można było sobie ułożyć kalendarzyk przeżyć. dość wiernie mógł wyrażać stan duszy krakowskiego wyrostka. I dla niejednego przyjacielem. odprawianego indywidualnie w określonych porach dnia. a raczej ich braku.wsip.

wsip. MODERNIZM 191 Polecenia do tekstu 1. wyjaśnij sens tytułu tekstu Boya. c) szyderczy uśmiech. 5. Sformułuj tezę szkicu Boya. dlaczego Baudelaire stał się popularny wśród dekadentów krakowskich. Określenie „sardoniczny uśmiech” (akapit 3. na czym według Boya polegały różnice między młodzieżą krakowską a warszawską w końcu XIX stulecia. 7. Wskaż powody sięgnięcia przez Boya do poezji Baudelaire’a.) oznacza a) radosny uśmiech. dla których zdaniem pisarza romantyzm jako formacja kulturowa był nieatrakcyjny dla młodzieży krakowskiej schyłku XIX w. Wybierz właściwe dokończenie zdania. 88-100 Inowroclaw. 6. „trupia cera baudelaire’owskiej muzy” to a) epitet. b) Nastrój Krakowa. c) oksymoron. Wskaż w tekście: a) definicję dekadentyzmu. b) metafora.pl Sz . b) złośliwy uśmiech. d) porównanie. d) Sława francuskiego artysty. Na podstawie analizy szkicu i odpowiedzi na polecenie 1. Wybierz właściwe dokończenie zdania. sklep. 10. Znajdź w tekście frazę dotyczącą stosunku Boya do Kazimierza Przerwy-Tetmajera i wyjaśnij jej sens. Wyjaśnij. Wyjaśnij. 2. a) Zachęta Kazimierza Przerwy-Tetmajera. 8. Przedstaw powody. 3. 4. c) Tytuł zbioru i portret poety. Laubitza 9. 701329. Szkolnictwa AS . Określenie z akapitu 6. b) zwięzłą charakterystykę poezji Baudelaire’a. d) subtelny uśmiech. 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

sumiennie ważąc swoje sądy.wsip.H. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. o którym krążą tajemnicze i sprzeczne (od 1960 r. w pewnym sensie. akulturacji (zob. obserwował proces europejskiej ekspansji z dystansu. Conrad. Jako ka- Jądro ciemności (1902) jest arcydziełem Con.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. ryfikować swoje dotychczasowe idealistyczne. musi zwe- zysku gospodarczego.192 Myśl o (. budowanego na ności. której polityczne. obdarzony częścią oso- GENEZA bistych doświadczeń samego pisarza. nię handlową w celu odnalezienia i sprowadze- jącego w  marynarskiej służbie. Sharp. Sięga po nie krytyka postkolonialna (patrz: Wiedzieć więcej…. że to właśnie w głębi puszczy nad rzeką Kongo człowiek po raz pierwszy zaraził się wirusem HIV (za: P. Laubitza 9. pojęcie kluczowe). skolonizowanego).. świat został definitywnie zdominowany przez europejskie mocarstwa kolonialne. s. które wyraźnie określiły sfery swoich politycznych wpływów. wysłany przez angielską kompa- powstało jako efekt podróży autora. 1 Historia wciąż dopisuje nowe znaczenia do tekstu Conrada. przedstawiciel narodu pozbawionego niepodległości (zatem również. 701329. Polak piszący po angielsku. marloł. Marlow przechodzi gwałtowny proces brutalnych zasadach segregacji rasowej i wy. JĄDRO CIEMNOŚCI WPROWADZENIE DO LEKTURY Wydarzenia rozgrywają się w czasie współcze- XIX XX XXI snym autorowi. 1894). Wśród pisarzy tego czasu nie brakowało entuzjastów cywilizacyjnej misji białego człowieka. Podróż staje znać praktyczne efekty realizacji europejskie. namiętnym wrzaskiem Joseph Conrad jako świadek epoki kolonialnej U schyłku XIX w. kulturowe i psychologiczne skutki są odczuwane do dziś. Narratorem i  jednocześnie bohaterem Jądra ciemności jest Marlow (czytaj: 1902 r. jak brytyjski twórca Rudyard (czytaj: radjard) Kipling (m. się okazją do obserwacji afrykańskiej odmien- go projektu cywilizacyjnego. jest to niepodległa Demokratyczna opowieści (otoczony boskim kultem tubylców Republika Konga). założył własne państwo? oszalał?). interpretowanym z różnych punktów widzenia. Wrażenia były tak silne. gdyż widzi w utworze świadectwo epoki. Conrad mógł wówczas po. pozosta.in. gospodarcze. pitan parowca odbywa podróż rzeką Kongo rada. do Konga nia z powrotem do Europy Kurtza (czytaj: kurca) w Afryce – kraju znajdującego się wówczas – agenta handlowego pozyskującego kość sło- pod belgijskim protektoratem kolonialnym niową. zmu wyobrażenia o świecie i człowieku. że napisał później: „przed podróżą do Konga zbudowane na tradycji europejskiego humani- 1 byłem dzieckiem” . 193).. Szkolnictwa AS . B. Origins of HIV and the AIDS Pandemic.) powinowactwie z tym 35 dzikim.pl Sz . Księga dżungli. Hahn. Jądro ciemności jest najczęściej omawianym dziełem Conrada. To dłuższe opowiadanie (minipowieść) w głąb kraju. Ostatnie badania naukowe wykazały. sklep.M. nazwisko znane z wcześniejszej powieści pisarza – Lorda Jima). „Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine” 2011).

wielka cisza. Pusta rzeka. ciężkie. jak i obecnych przezwyciężenia traumy liwość objęcia perspektywą (Stanów Zjednoczonych). Owa siła przyglądała się człowiekowi z mściwością.. stosunki między zdobyw. gubiłem się na tej rzece jak w pustyni i natykałem cały dzień na mielizny. badaczy na tych terenach rolę nych kultur. Saïd o silnych tendencjach a skolonizowanymi peryferia. 1990). Bierze w obronę to. 88-100 Inowroclaw.. Nie wiedzieliśmy. Rozlane szeroko wody płynęły wśród tłumu zadrzewionych wysepek.. Krytyka postkolonialnego postawa badawcza zajmująca stanowi wyraz niezgody na rozumu. MODERNIZM 193 WIEDZIEĆ WIĘCEJ. że mnie ktoś zaczarował i odciął od wszystkiego. Gayatri Chakravorty carska Rosja i Związek cami a podporządkowanymi. Na srebr- nawych ławicach piasku hipopotamy i aligatory leżały obok siebie. niezrozu. Bardzo tam było spokojnie. Spivak (czytaj: gajarti czakrawarti Radziecki. nieprzebyty las. ekspansywnych odgrywały mi. psychologicznej terapii. [. Czasami nocą warkot bębnów za zasłoną drzew biegł w górę rzeki i trwał w sła- bym odgłosie do brzasku. miałe z punktu widzenia 2005) i Ewy Thompson (czytaj: nych – zarówno dawnych Zachodu. (Anglii. świata. próbą 2000) wskazują także na moż- Portugalii). jakie powstawały co lokalne. Orientalizm. gęste.pl Sz . Wielkie.. Krytyka postkolonialna to Krytyka postkolonialna spiwak. Jest rodzajem tomson. Homi się analizą fałszywych. Powietrze ciepłe. Miejsca stereotypowych wyobrażeń przemoc. Przenikaliśmy wciąż głębiej i głębiej w jądro ciemności. (czytaj: bowła. Był to bezruch nieubłaganej siły. Nie było radości we wspaniałym słońcu. Francji. jakby las wkraczał powoli w wodę.wsip. Joseph Conrad Jądro ciemności (fragmenty) Marlow opowiada o podróży rzeką Kongo w głąb Afryki.] Szkolnictwa AS .. Trójkąt ukraiński. relacje między cielami badań postkolonial. Najważniejszymi przedstawi. sklep. 701329. Trubadurzy imperium.. gdy po ziemi hulała roślinność.. 1978). Zdaniem przedstawienia zdominowa. pokój czy modlitwę. Hiszpanii.. jakby się unosił wysoko w powietrzu nad naszymi głowami.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. imperialnego mocarstwa imperialnym centrum nych są: Edward W.] [2] Droga otwierała się przed nami i zamykała za nami. [. polityczną i kulturową K. aż wreszcie doznałem wrażenia. leniwe. 1994). słabsze.] Ale ta cisza nie miała nic wspólnego ze spokojem. opustoszałe przestrzenie wodnego szlaku biegły w mrok zacienionych perspektyw. [1] Żegluga w górę rzeki była jakby podróżą wstecz do najwcześniejszych początków świata. usiłując wynaleźć przesmyki. kultury. „doświadczenia kolonializmu” badań postkolonialnych Przedmiotem opisu tej krytyki i stworzenia warunków dla przeszłości Europy Środkowej są zatem wartościujące kulturowego dialogu. i Wschodniej. czy oznacza wojnę. a królowały wielkie drzewa. znajdujące Sugestie Daniela Beauvois (i wciąż powstają) z punktu się w mniejszości. by zagrodzić nam powrót. wygrzewając się w słońcu. co znałem ongi – gdzieś tam – daleko – może w jakimś innym istnieniu. (czytaj: edłord said. Laubitza 9. widzenia mocarstw kolonial. rozmyślającej ponuro nad jakimś nieprzeniknionym zamiarem. [. Bhabha (czytaj: baba.

rozciekawieni handlowej. Jima (1900). kłębił się wir czar.. Wyli i ska. w wolnej Polsce. czyli Ziemia nie wydawała się ziemska. nie otrzymał Nagrody Nobla. co w nim jest istotnie prawdziwe – własną. kie. który by cienia (1917). smutek. iż to ma pewien sens. nieźle orientował się a ludzie byli. przesuwaliśmy się jak widma. niby ludzie normalni wobec jakiegoś na serce. tematyki marynistycznej. 701329. Za obcojęzyczną twórczość był nęły. nieludzcy. Nie. a najbardziej zamierzał nawet osiedlić się z wszystkiego przejmowała mnie właśnie myśl o ich człowie. czy modlił się do nas. Brzyd. Jądro ciemności (1901).194 [3] Wędrowaliśmy po przedhistorycznej ziemi.wsip. oczu przewracających białkami – pod nawisłym listowiem. i kręcili się. pod pseudonimem. tamtych wieków. kiedy okrążali. wywiadowcze: Tajny agent (1907) i W oczach Zachodu (1911) dzieć? – ale była tam prawda – prawda bez maski czasu. sklep. oraz kłopoty nas przeklinał. a potem angielskiej. czeństwie – takim samym. anarchistycznych i rewolucyjnych. uznaje się za prawdzie to. Ciężko chory i pełni ukrytego lęku. spiczaste dachy z trawy. że jesteśmy pierwszymi ludźmi biorącymi w posiadanie jakiś przeklęty spadek. przez Lorda najniklejszy ślad odzewu na przerażającą szczerość tego zgieł. klaszczących rąk. Laubitza 9. co nas otaczało. infiltrowanych przez służby ofiarność. jedną z największych pomyłek wrodzoną siłę. mogliśmy tego pojąć. Tajfun (1902). że Joseph Conrad. Szkolnictwa AS . musiał zrezygnować z pracy na morzu (1894). zaliczany że patrzeć bez zmrużenia powiek.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w historii szwedzkiego komitetu. po Smugę ku. przestrach. najpierw francuskiej. rozkołysanych w rodzinie szlacheckiej. I nagle. z Polską.pl Sz . ciał. – powieść będąca polemiką Głupiec niech się gapi i wzdryga – człowiek rozumie i mo. Autor mującej udręki i niezmiernego znoju. Prześladowania. Widzicie. [4] Cóż tam było właściwie? Radość. które mi. Mogliśmy sobie wyobrazić. Drugim istotnym można zrozumieć mimo tak wielkiego oddalenia od mroku poruszanym przez pisarza tematem jest polityka. ponieważ wędrowaliśmy swoje utwory napisał po angielsku. i wykrzywiali straszliwie. po ziemi ma- jącej wygląd nieznanej planety. nie zostawiając prawie żadnego śladu i żadnych wspo. męstwo czy wściekłość – któż to mógł powie. że oni nie są Żeromskiego). niepojętego szału. działalność grup pierwszych wieków. było dla Europy. (Eliza Orzeszkowa pisała o „emigracji zdolności”. czytał i cenił twórczość Stefana było najgorsze ze wszystkiego – podejrzewanie. jak moje – myśl o moim odległym Zasadnicza część twórczości literackiej Conrada dotyczy powinowactwie z tym dzikim. ale tam – tam się oglą. że jest w nim jakiś (czytaj: almajera. Zasady? Zasady nie wystarczą. Musi przeciwstawić ich języka angielskiego. Czy przedhistoryczny człowiek patriotycznej. Tak. Pisarz jednak nie zerwał więzi dało potworny stwór na swobodzie. jakieś mgliste podejrzenie. z Fiodorem Dostojewskim. Ale musi być choćby na do najwybitniejszych prozaików tyle człowiekiem. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. ze skłonnościami do entuzjastycznego wybuchu w zakładzie dla obłąkanych. czy też nas witał – któż materialne sprawiły. co ci na brzegu. właściwie: Józef śmy z trudem jakiś zakręt. 1895).in. ponieważ odeszliśmy za daleko i nie Zamieszkał w Anglii i wszystkie umieliśmy już sobie przypomnieć. to było dość brzydkie. musiał przyznać w duchu. Teodor Konrad Korzeniowski. Służył w marynarce nas niemożliwe. otóż to w polskim życiu literackim (m. uzdolnionych i wykształconych). Nie depresji. ale jeśli człowiek miał w sobie począwszy od drukowanego debiutu – Szaleństwa Almayera dosyć męstwa. Parowiec brnął powoli po krawędzi z powodu działalności czarnego. Przywykliśmy patrzeć na wyjazdach z kraju ludzi spętany kształt pokonanego potwora. wybuchał wrzask. JOSEPH CONRAD (czytaj: dżozef konrad. przez mroki pierwszych wieków. Ziemia nie była ziemską. którym można zawładnąć tylko za cenę doj. kali. w kraju mocno krytykowany mnień. na zachód to mógł wiedzieć? Zrozumienie tego. bywał w kraju. tupiących nóg. których doświadczył jego ojciec ciężkim i nieruchomym. To nabytki. namiętnym wrzaskiem. Przenikało to z wolna do świadomości. 1857–1924) – urodził się w Berdyczowie na Ukrainie nych członków. że Conrad wyjechał w 1874 r. Fakt. ludzie nie byli nieludzcy. ukazywały się ściany z sitowia. w czasie I wojny światowej zabierał głos w sprawach polskich..

Pe- rora była wspaniała. wiecie. Od tego punktu wznosił się coraz wyżej i uniósł mnie z sobą. Była bardzo prosta. [. na osiągniętym przez nas szczeblu rozwoju „musimy z natury rzeczy wydawać się im (dzikim) istotami nadnaturalnymi – zbliżamy się do nich z potęgą. które opadną przy pierwszym porządnym wstrząsie. jak gdyby bóstwa” – i tak dalej. Zaczynał się od dowodzenia.. choć. Wywołała we mnie obraz jakiegoś egzotycznego Bezmiaru. szlachetnych słów. 88-100 Inowroclaw. Szkolnictwa AS . i u końca tego wzruszającego wezwania do wszelkich altruistycznych uczuć gorzała. MODERNIZM 195 ½ PRZEJŚCIE PRZEZ RZEKĘ. Cała Europa złożyła się na Kurtza. trudna do zapamiętania. jaśniejąca i przeraźliwa jak błyskawica wśród po- godnego nieba: „Wytępić te wszystkie bestie!”. tu potrzebne jest świadome przekonanie. i tak dalej. 701329. chyba że uznamy za rozwinię- cie metody coś w rodzaju notatki przy końcu ostatniej strony.. Laubitza 9. Tyle że pierwszy jego paragraf wydaje mi się teraz złowróżbny w świetle późniejszych informacji. sklep.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 1890 W dobie kolonialnej obowiązywała zasada ścisłej segregacji rasowej. rządzonego przez wzniosłą Dobrotliwość..] raport był świetną próbką prozy. stroje. Nie. biali. [5] [.pl Sz . Był to skutek nieograniczonej potęgi wymowy – słów – płomiennych. że Międzynarodowe Towa- rzystwo Tępienia Dzikich Obyczajów powierzyło mu opracowanie referatu jako wytycznej dla tegoż towarzystwa. zakładająca bezwzględną dominację białego człowieka. Porwał mnie zapał. i dowiedziałem się z czasem. „Przez prosty wysiłek woli możemy rozwinąć dodatnią działalność o potędze iście nieograniczonej” itd.. itd. Żadne praktyczne wskazówki nie przerywały magicznego toku zdań.] Dyrektor kompanii handlowej w rozmowie z Marlowem referuje sprawozdanie Kurtza napisane na zlecenie Międzynarodowego Towarzystwa Tępienia Dzikich Obyczajów. ozdobne łachmany – łachmany. notatki nagryzmolonej niepew- ną ręką znacznie później.wsip. że my.

jakie treści przenikają do świadomości Europejczyków pod wpływem kultury Afryki (akapit 4. plakat. Opisz Afrykę widzianą oczami Europejczyka.). 6. »POJĘCIA KLUCZOWE Rozważcie poniższe zagadnienia. Zanalizuj przedstawiony w akapicie 3. b) jak rozumiesz jego nieoczekiwaną puentę.wsip. Szkolnictwa AS . określ. praca pisemna. np. etnicznych czy seksualnych. 5. narodowych. na kulturowo w formie. w odróżnieniu znaczeniami? od przemocy fizycznej. którym odbiera atrakcyjna graficznie mapa myśli. na mniejszościach zapamiętanie (np. na narodach Wnioski z analizy porównawczej zapiszcie skolonizowanych. stosunek Europejczyka do Innego. sklep. Laubitza 9. Porównajcie obrazy natury w Chłopach Reymonta i Jądrze ciemności Conrada. 3. Odwołaj się do całego tekstu Conrada i oceń kolonialną misję białego człowieka. b) Emocje: Czy natura jest przyjazna rasowych. sakralnymi) wywierana w sferze kultury. d) Symbolika: Czy natura bywa obdarzana PRZEMOC SYMBOLICZNA – przemoc dodatkowymi (np. Scharakteryzuj jego postawę wobec tego kontynentu. INNY (słowo pisane wielką literą) a) Estetyka: Czy natura jest piękna? – w refleksji kulturowej ktoś. 701329. która ułatwi wam ich upodrzędnionych kobietach w systemie patriarchalnym. jakie wrażenia zmysłowe dominują w postrzeganiu przemierzanej przestrzeni. Pr ac a domowa Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. seksualnych – nie przystaje człowiekowi? Czy człowiek może wpisać się do powszechnie uznawanej. Odwołaj się do pojęcia akulturacji i określ. 2. Wyjaśnij: a) na czym polega zapisana w nim przemoc symboliczna. c) odkrycie ludzkiego pokrewieństwa Europejczyków i „dzikusów”. zakorzenionej w tradycji normy. Wyjaśnij. Na podstawie akapitu 2.164. Uzasadnij dlaczego.196 Polecenia do tekstu 1. b) próbę zdefiniowania Innego przez opozycję my–oni.). standardy kulturowe. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.pl Sz . się prawo bycia sobą i narzuca obowiązujące prezentacja multimedialna). kto z różnych Czy człowiek postrzega ją jako piękną? powodów – religijnych. 7. Weź pod uwagę: a) możliwość porozumienia się.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Poziom otwartości w jej rytm? i tolerancji danej kultury mierzy się stopniem c) Tajemnica: Czy natura jest groźna akceptacji Innego. a Afrykę – „prehistoryczną krainą”. 4. Zinterpretuj sensy raportu Kurtza (akapit 5. i niebezpieczna? Czy bywa niezrozumiała? AKULTURACJA – patrz: s. dlaczego Marlow nazywa Afrykańczyków „prehistorycznymi ludźmi”.

dlatego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. zachowaniami zbiorowości. Stało się tak Obawy filozofa były zasadne: naziści wykorzy. Pisarz sugeruje. Łatwo jest wtedy uznać. angielski Kurtz odkrywa. realizować się jednak moralnego odrodzenia. Tym samym jest w stanie sterować Zasadniczym tematem utworu są kwestie mo. czcią. pomogłaby mu miłość kobiety. że idea nadczło. mieszka w emocjach. czyli „serce ciemności” – sugeruje. 701329. Przed nami jest – Jądro ciemności”.pl Sz . nie przeszedł stającego ponad dobrem i złem.wsip. MODERNIZM 197 Przed nami jest jądro ciemności… 36 Etyka i polityka w opowiadaniu Conrada W poemacie Traktat moralny Czesław Miłosz pisze: „Idźmy w pokoju. dejmuje również dyskusję ze Zbrodnią moc i zbrodnię. Nie chronią moralista może być otaczany niemal boską zatem człowieka przed złem ani miłość.). Dla Szkolnictwa AS . Genialny agent wieka. prawem jest jego wola. WPROWADZENIE DO LEKTURY słuchany. Jądro ciemności opowiada o zadziwiającej. burzyć tradycyjne ralnych wyborów człowieka. że wyjątkowe czasy wymagają ekstremalnych działań. Do wego uczucia. politycznych przesileń. ludzie prości. że odrzucenie imperatywu tytuł – heart of darkness (czytaj: hart of dark- moralnego. w  którym może wyłącznie w kulturze (patrz: lekcja 2. Conrad wskazuje normy i reguły życia. jaką zastawia na człowieka po. „nietzscheański” ności” człowiek nosi w  sobie. nie jest tworem ro- schego odsyła niemieckie nazwisko bohatera. diabelskiego intelektu i Chrystuso- zbrodniczego i ekspansywnego porządku. tworzyć nową rzeczywi- tu na pułapkę. który może zawładnąć ludzką wyobraźnią i doprowadzić do unieważnienia moralnego porządku cywilizacji. demonstrowana obojętność na nes). gospodarczych kryzysów. może rodzić prze. Dzieje się tak w chwilach wojennego zagrożenia. gotowi za jakikolwiek porządek zapłacić osobistą wolnością i odpowiedzialnością moralną. zło ma źródła w  emocjach. Tytułowe „jądro ciem- Postrzegany jak nadczłowiek. Podkreślał. 88-100 Inowroclaw. kumulującego w  sobie wolę mocy. go na zło rozumu i  otwartego na dobro nia zbudowanego przez siebie totalitarnego. w której jedynym moralnym wierzchowna lektura pism Friedricha Nietz. przypomina Raskolnikowa. sklep. stość społeczną. że ludzkie cierpienia i śmierć sprawiają. że zło powinowactwa tekstu Conrada i myśli Nietz. bezrefleksyjnie wielbiony i fanatycznie ani religia zbudowana na uczuciach. władzy silnej ręki. z jego zbrodniami wojen i totalitarnych systemów. Autor Woli mocy zdawał sobie sprawę z potencjalnego zagrożenia zawartego w gło. zumowej kalkulacji. i  karą Dostojewskiego. Laubitza 9. że Conrad nie rozdzielił podatne- stali niektóre tezy jego filozofii do uzasadnie. zniewalającej sile immoralizmu. kiedy ludzie zaczynają tęsknić do rządów wodzowskich. POLEMIKA Z DOSTOJEWSKIM szonej przez niego filozofii – zastosowana Przez kreację postaci Kurtza Conrad po- bezpośrednio do polityki. Tekst Conrada uważa się za wizjonerską zapowiedź XX w. schego. że im. serca.

do której nie mogłem przemówić w imię niczego na ziemi – wzniosłego czy też niskiego. tylko to znęciło jego pozbawioną hamulców duszę poza granice dozwolonych dążeń. Nigdy w życiu. prawda? – poddałem.. I uważacie. – Oni go ubó- stwiali – rzekł. Ocalenie człowieka według Dostojew- stała zbudowana na ratio – rozumie – i tyl. [3] – Mówiąc bez ogródek. Poruszył się niespokojnie. Laubitza 9. potwornych namiętności. Zacie- kawiło mnie. niesamowitych zaklęć. [1] – Tam w głębi kraju spotka się pan z pewnością z panem Kurtzem – Gdy zapytałem. że popatrzyłem na niego badawczo. groza położenia nie na tym polegała. [2] Kurtz nie pozwala o sobie zapomnieć. że pan Kurtz jest kierownikiem handlowej stacji. bardzo ważnej stacji. Przysyła tyle kości słoniowej co wszyscy inni razem wzięci. Dyrektor kompanii handlowej o Kurtzu. Musiałem. aby szły za nim. Marlow po spotkaniu z Kurtzem. Nie istniało dla niego nic nad nim ani też pod nim i ja o tym wiedziałem. – Czemu pan się tak dziwi? – wy- buchnął. ostateczny. – Z pewnością nie sam jeden! Mruknął coś w odpowiedzi o wsiach wokół tego jeziora. Ton jego słów był tak nadzwyczajny.pl Sz . rządził jego wzruszeniami. niewiarygodny upadek. 701329. On potrafi być bardzo straszny. szatański taniec na własną cześć. – Kurtz namówił tam- te plemiona. potrafił napełniać gorzkimi obawami małe duszyczki pielgrzymów […]. że to jeden z głównych agentów. spostrzegłszy. łupił po prostu kraj – rzekłem. zaklinać go – na niego samego – na jego własny. – Dowiedziałem się dalej od niego. skiego możliwe jest na drodze emocji. budząc w nim zapomniane i brutalne instynkty. odkładając pióro: – Bardzo wybitny człowiek. dodał powoli. niemy czar dziczy – który zdawał się przyciągać Kurtza do bezlitosnej piersi. – Przybył do nich z gromem i błyskawicą. iż mnie ta informacja rozcza- rowała. zaprzątał jego myśli. Marlow rozmawia z Rosjaninem. fundamentem odpowiedzialności moral- Joseph Conrad Jądro ciemności (fragmenty) Marlow w rozmowie z buchalterem po raz pierwszy słyszy o Kurtzu. dudnienia bębnów. [4] Usiłowałem rozproszyć czar – ciężki. że to go jedynie gnało ku skrajo- wi lasu. Kopnął ziemię i oderwał się Szkolnictwa AS . ko ludzka świadomość może pozostawać według Conrada zaś – dzięki rozumowi. z jaką skwapliwością. Ten człowiek wypełniał jego życie.. Byłem przekonany. pojąc go wspomnieniami zaspokojonych. Mimo wszystko nie był to człowiek pospolity.198 Conrada jest jasne. kim jest pan Kurtz. że miałem do czynienia z istotą. Tamten skinął głową. rozumie pan – nigdy w życiu czegoś po- dobnego nie widzieli – i bardzo straszny. Nie można go sądzić jak zwykłego człowieka. a zarazem rezerwą mówił o Kurtzu. ku puszczy. że można było w łeb dostać – chociaż czułem bardzo żywo i to niebezpieczeństwo – ale na tym.wsip. zupełnie tak jak Murzyni. nej. we właściwym kraju kości słoniowej. że kultura Europy zo. Miał władzę pociągania za sobą pierwotnych dusz – przez swój czar czy też grozę – w straszliwy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w samym centrum. sklep. w stronę blasku ognisk. odpowiedział. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.

Był sam. głębokiej i beznadziejnej rozpaczy. ostrzy- żony był krótko na jeża i wyznał mi w przystępie szczerości. reż. która zaszła ½ Kadr z filmu JĄDRO CIEMNOŚCI. – A czy pan wie – zapytał z nagłym przebłyskiem zaciekawie- nia – z jakiego właściwie powodu wybrał się do Afryki? – Wiem – odpowiedziałem i podałem Szkolnictwa AS . [5] Pewnego wieczoru. gdy wszedłem do Kurtza ze świecą. Potrafił wmówić w siebie wszystko – wszystko. sły- sząc. że zdarto z jego twarzy zasłonę. Ale by- łem urzeczony. Czyżby przez tę ostatnią chwilę zupełnej samowiedzy przeżył na nowo swoje życie ze wszystkimi szczegóła- mi pragnień. Dusza! Śmierć Kurtza. Och. «Była w nim wiara – rozumie pan? – była w nim wiara. że mówi trochę drżącym głosem: – Leżę tu po ciemku i czekam na śmierć. pokus. cośmy mówi- li – powtórzyłem wam zdania.. jakiegoś widziadła – wykrzyknął po dwakroć szeptem. bzdura! – i stałem nad nim jak wrośnięty w ziemię. który nie był głośniejszy od tchnienia: – Zgroza! Zgroza! Marlow w Europie rozmawia z dziennikarzem o Kurtzu. – Jakiejkolwiek – odpowiedział. poddania się? Wykrzyknął szeptem – zapewne na widok jakiegoś obrazu. Dostrzegłem kolejno na tym obliczu z kości słoniowej wyraz ponurej pychy. Zdawało mi się. nigdy przedtem nie widzia- W centrum – John Malkovich (czytaj: malkowicz) w roli łem i mam nadzieję nigdy nie ujrzeć. człowiek. Do licha z tym człowiekiem. proste brwi. które wymieniamy każdego powszedniego dnia w życiu.wsip. Kurtza.. przestraszyłem się.pl Sz . bezlitosnej siły. [6] Poinformował mnie. przeraźliwego strachu. czy też pływam w po- wietrzu. monokl na szerokiej wstążce. Byłby został wspaniałym przywódcą skrajnej partii». – Światło znajdowało się o stopę od jego oczu. 1994 w jego rysach. 88-100 Inowroclaw. któreśmy zamienili – lecz po co? Były to pospolite codzienne słowa. – Ale jakiej? – zapy- tałem. Czy pan tego nie uważa? – Przytaknąłem mu. Powiedziałem wam. że właściwą dziedziną Kurtza powinna była stać się polityka w «zakre- sie popularnym». sklep. czy jestem na ziemi.. że Kurtz w gruncie rzeczy wcale pisać nie umiał – ale dalibóg! jak ten człowiek umiał mówić! Potrafił zelektryzować duże zgro- madzenie.. Czegoś zbliżonego do zmiany.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Laubitza 9. krańcowy. nie wiedziałem. Nicolas Roeg (czytaj: nikolas reg). Ale cóż z tego? Tkwiła w nich – ja to czułem – straszliwa sugestywność słów słyszanych we śnie. Ów gość miał krzaczaste. nie czułem żadnego wzruszenia. Nawet ziemia rozpadła się od jego kopnięcia. 701329. zdań wypowiada- nych w nocnych koszmarach. znane. stojąc przed nim. a ja. MODERNIZM 199 od niej. Zmusiłem się do szeptu: – Ach. – To był człowiek. niejasne dźwięki.

Słyszałem. miarowy i głuchy jak bicie serca – serca zwycięskiej ciemności. mściwe najście. ludzie dźwigający marę.. zatrzymane przez straszliwy krzyk uniesienia. że dom runie. On miał coś do powiedzenia. Ja. jak wykrzykuje szeptem: «Zgroza! Zgroza!» Marlow rozmawia z narzeczoną Kurtza.wsip. – Niech pan mi je powtórzy – szepnęła rozdzierająco. – Byłem przy nim aż do ostatniej chwili – powiedziałem drżącym głosem. gdybym oddał Kurtzowi sprawiedliwość. [7] Kurtz był wybitnym człowiekiem. że może to opublikować. który nie mógł dostrzec płomienia świecy. przerażony. 701329. że ta wizja wchodzi do domu wraz ze mną: nosze.. krzyk niepojętego tryumfu i niewypowiedzianego bólu: – Wiedziałam – byłam pewna!.. […] Wydało mi się. Ostatecznie jego wyrok stanowił pewnego rodzaju wyznanie wiary. Nie mogłem jej powiedzieć: byłoby się zrobiło za ciemno – bez- nadziejnie ciemno… Szkolnictwa AS . kto by go rozumiał tak. że niebiosa zwalą mi się na głowę.. i wyniósł się wraz ze swą zdobyczą.. [8] – Przepraszam pana. Ciekawym. łoskot bęb- na. lecz dość był dalekosiężny. cień mroczniejszy od cieniów nocy. Pan z nim był – do ostatka? Myślę o jego samotności. uznał. jak płakała z twarzą ukrytą w dłoniach. Miałem wrażenie. dziki tłum karnych czcicieli. – Potrzebuję – potrzebuję – czegoś – aby – aby – z tym żyć. udrapowany okazale w zwoje pysznej wymowy. Marlow odwiedza narzeczoną Kurtza. że «to wystarczy». połysk rzeki wśród ponurych zakrętów. który zdawał się wzbierać groźnie jak szmer zrywającego się wiatru: «Zgroza! Zgroza!» – Ostatnie jego słowa. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. sklep. Kurtz zsumował – osądził: «Zgroza!» Był to człowiek wybitny. czyby się zapadły. nim zdołam uciec. dodając.pl Sz . ja tak długo opłakiwałam go w milczeniu – w milczeniu. na jaką zasłużył? Czyż nie powiedział. by przejrzeć wszystkie serca bijące w ciemności. Może nie było nikogo.. ożył jak najrealniej – ów cień niesyty wspaniałych pozorów i straszliwej rzeczywisto- ści.. Nie miał przy sobie nikogo. mrok lasów. było przerażające oblicze prawdy ujrzanej w przelocie – osobliwe połączenie żądzy i nienawiści. – Słyszałem jego ostatnie słowa. które – tak mi się zdawało – musiałem sam odeprzeć dla zbawienia czyjejś duszy. kto by usłyszał. Ale nic się nie stało. szeptem. jak ja go rozumiałam. jeśli to uzna za stosow- ne. rozumiem lepiej jego wzrok. były w nim szczerość i przekonanie. – Czy pan nie rozumie. Niebiosa nie zapadają się dla takiej drobnostki. […] Ożył w moich oczach.. – Zamilkłem. że pragnie tylko spra- wiedliwości? Ale nie mogłem. Odkąd sam wyjrzałem poza krawędź. mrucząc coś ciągle pod nosem. jaki wymówił.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Powiedział to. że słyszę.200 mu natychmiast znamienity Raport. O mało co nie krzyknąłem: czy pani tych słów nie słyszy? Zmierzch powtarzał je naokoło upor- czywym szeptem. była drgająca nuta buntu w owym szepcie.. – Wiedziała. Była pewna. Przejrzał go pośpiesznie. Laubitza 9.. by objąć cały wszechświat. Usłyszałem lekkie westchnienie i naraz stanęło mi serce. abym miała z czym żyć – prosiła. Była to chwila tryumfu dziczy. to było – pani imię. że ja go ko- chałam – kochałam – kochałam! Opanowałem się i powiedziałem powoli: – Ostatni wyraz. jej gwałtowne. dość przenikliwy... Zdawało mi się.

MODERNIZM 201 Polecenia do tekstu 1. które tak głęboko zapadły w pamięć Marlowa. Marlow okłamuje narzeczoną Kurtza (akapit 8. wypowiedzianych przed śmiercią (akapit 5.). wedle dziennikarza. Laubitza 9. Na podstawie przytoczonego fragmentu oraz znajomości całego utworu scharakteryzuj bohatera Jądra ciemności. 3.)? 4. Wskaż możliwe powody.pl Sz .). uwzględniając odpowiedzi na podane pytania. Pr ac a domowa Rozwiń wątek przedstawiony we Wprowadzeniu do lektury i porównaj dwie wizje człowieka opętanego przez zło. Jak Marlow wyjaśnia fenomen kultu postaci Kurtza wśród afrykańskich tubylców (akapit 4. Przedstaw opinie o Kurtzu wyrażane przez: a) buchaltera. sklep. 5. »POJĘCIA KLUCZOWE IMMORALIZM – patrz: s. Swoje opinie poprzyjcie cytatami z utworu Conrada. przedstawione w Zbrodni i karze Dostojewskiego oraz Jądrze ciemności Conrada. Kurtz mógłby zrobić karierę polityczną w Europie? 6. 33. W kilkuosobowych grupach dokonajcie oceny Kurtza. 33. 8. a jakie dla Afryki? Szkolnictwa AS . 88-100 Inowroclaw.). b) dyrektora kompanii handlowej. Określ: a) przypuszczalne źródła zła. jaki wywarł immoralizm Kurtza na świadomość Marlowa (akapit 7. c) rosyjskiego dziennikarza.wsip. Wytłumacz sens ostatnich słów Kurtza.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. którą przedstawicie na forum klasy. a) Jakie było uzasadnienie dominacji europejskiej na świecie? b) Jakie były cele kolonizacji Afryki? c) Jakie były relacje między białym człowiekiem a kolonizowanymi tubylcami? d) Jakie skutki pociągnęła za sobą kolonizacja dla Europy. b) psychologiczne skutki poddania się złu. 701329. Tworzenie własnego tekstu Jądro ciemności jako ilustracja kolonializmu. 7. Dlaczego. dla których NIHILIZM – patrz: s. d) możliwą obronę przed złem. Rozwiń temat. Wspólnie wyciągnijcie wnioski. Określ wpływ. 2. c) wpływ immoralizmu na innych ludzi. Efekty pracy zapiszcie w formie mapy myśli lub prezentacji.

Film zdobył ponad czterdzieści nagród i no- stwo. 1974. W ten sposób powstało dzieło uniwersalne. w tej roli cował ojciec reżysera). 701329. ka. Reżyser FRANCIS FORD COPPOLA (ur. nie zaś czysto ilustracyjną. syn Roman – reżyserem. Niezwykle ła na ekrany kin w  1979 r. do trzech części Ojca chrzestnego i Czasu apokalipsy). z wprowadzeniem stanu wojennego (1981). Willard. był kompozytorem muzyki filmowej (m. 1979). z Richardem Gere).in. Czas apokalipsy. córka Sophia – aktorką (wystąpiła m. scenarzystą i producentem filmowym. w Ojcu chrzestnym III) i reżyserką (zrealizowała np. według prozy F. Pochodzi z rodziny o włoskich korzeniach. cesarz Bernarda Bertolucciego. Scotta Fitzgeralda. Szkolnictwa AS . w tym Oscarami. cz.in. Był wielokrotnie nagradzany. z Marlonem Brando. z Robertem Redfordem i Mią Farrow). producent filmowy. Jest uważany za jednego z największych twórców Hollywood. Film kręcono co przydało dziełu Coppoli dodatkowych. a bratanek Nicolas Cage (właściwie: Nicolas Kim Coppola) – uznanym aktorem. pokazał piekło wojny po amerykańskiej interwencji w komunistycznym Wietnamie w latach 1964–1975. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw.in.wsip. mówiące o naturze człowieka. Inne jego ważne filmy to Wielki Gatsby (The Great Gatsby. który w pewnych okolicznościach może zmienić się w amoralną bestię. 1972. Kurtz. Flamenco na Sheena) to oficer wysłany przez sztab i Tango Carlosa Saury. Conradowscy efektowne zdjęcia wykonał Vittorio Storaro bohaterowie zostali obsadzeni w nowych. Dorastał na przedmieściach Nowego Jorku. Laubitza 9. 1994). Nową postacią jest Bill Kilgore (Robert minacji. jak zwykle armii amerykańskiej z misją zlikwidowania w filmach Coppoli (ścieżkę dźwiękową opra- Kurtza (w filmie: Walter E. autor zdjęć m. grany przez Marti. ukończył szkołę filmową w Los Angeles. 1939) – amerykański reżyser. w Ojcu chrzestnym). sklep. Muzyka. III: 1990. który założył w Kambodży własne pań. II: 1974. Cotton Club (1984. Uznanie zdobył trylogią Ojciec chrzestny (The Godfather.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Robertem de Niro i Alem Pacinem). Złotymi Palmami w Cannes. – włoski operator. który w roli Kurtza obsadził Johna Malkovicha (Heart of Darkness. W Polsce jego premiera zbiegła się Duval) – brawurowy i okrutny dowódca jed. w Wietnamie kilka lat po wojnie). Złotymi Globami. WPROWADZENIE DO ANALIZY filmowcy amerykańscy nie mogli pracować Wysokobudżetowa produkcja Coppoli trafi. scenarzysta. tującą.202 Nawet dżungla 37 chciała jego śmierci… Coppola czyta Conrada Jądro ciemności Conrada doczekało się dwu ekranizacji. siostra Talia Shire jest aktorką (grała m. według powieści Maria Puzo. pracujący także w Holly- wojennych rolach: Marlow (w filmie nazywa wood. Reżyser przeniósł realia Conradowskiej fabuły do Wietnamu. Prawdziwym arcydziełem i jednym z najważniejszych obrazów w dziejach kinematografii był jednak film Francisa Forda Coppoli (czytaj: fransisa farda kopoli) Czas apokalipsy (Apocalipse Now. cz.in. Rodzina Coppola to prawdziwy klan filmowy: ojciec reżysera. ak- na Filipinach (z  oczywistych powodów tualnych znaczeń. Między słowami z Billem Murrayem i Scarlett Johansson). nostki śmigłowców bojowych. Carmine. Bardzo wiernie sfilmował tekst Nicolas Roeg.pl Sz . pełni funkcję komen- Marlon Brando) – zbuntowanego pułkowni. do filmów: Ostatni się Benjamin L.

MODERNIZM 203

Polecenia do analizy
Przed obejrzeniem filmu (odpowiednie informacje mogą przygotować wybrani uczniowie
w formie referatów):
1. Zbierz podstawowe informacje o tzw. II wojnie indochińskiej, w którą zaangażowane
były Stany Zjednoczone. Wyjaśnij:
a) co złożyło się na genezę wojny,
b) jaki był jej przebieg,
c) jakiej używano broni (co to jest napalm?),
d) dlaczego supermocarstwo przegrało wojnę z małym państwem.
2. Na podstawie książki Jamesa G. Frazera Złota gałąź (w swojej bibliotece posiada ją filmowy
Kurtz) opracuj informacje o mordzie rytualnym.
3. Dowiedz się, kim był Richard Wagner (patrz: s. 129), i zbierz informacje na temat
dramatu muzycznego Walkiria (II część cyklu Pierścień Nibelunga), z którego pochodzi
fragment Cwał Walkirii.
W trakcie oglądania filmu:
1. Wynotuj najważniejsze różnice między
fabułą opowiadania Conrada a filmem.
2. Prześledź ewolucję psychologiczną
Willarda – kim jest na początku, a kim
na końcu filmu?
3. Na podstawie informacji z filmu
zrekonstruuj biografię Kurtza.
4. Przypatrz się postaci pułkownika
Kilgore’a (której nie ma w opowiadaniu
Conrada).
5. Zwróć uwagę na efekty specjalne
wykorzystane w filmie.
6. Odnotuj te sceny filmu, w których
istotną rolę odgrywa muzyka.

¼ Kadr z filmu CZAS APOKALIPSY, reż. Francis Ford
Coppola, 1979
„Cóż tam było właściwie? Radość, przestrach,
smutek, ofiarność, męstwo czy wściekłość – któż
to mógł powiedzieć? – ale była tam prawda
– prawda bez maski czasu” ( Jądro ciemności).
Marlon Brando jako demoniczny i fascynujący
Kurtz w filmie Coppoli przekonuje, że udało mu
się rozszyfrować zagadkę ludzkiej psychiki.
Bohater odkrywa, że wszyscy pozostajemy wciąż
dziećmi pierwotnej, dzikiej, amoralnej natury.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

204

»POJĘCIA KLUCZOWE
Po obejrzeniu filmu:
SCENARIUSZ – tekst literacki, który stanowi
1. Przedstaw najistotniejsze różnice między podstawę dzieła filmowego. Może być
opowiadaniem Conrada a filmem Coppoli. utworem oryginalnym bądź adaptacją
istniejącego, samodzielnego utworu
2. Jak sądzisz, czy film jest oparty literackiego, na ogół dramatycznego albo
na scenariuszu adaptowanym prozatorskiego. Nagrody filmowe przyznaje
czy oryginalnym? Uzasadnij odpowiedź. się w dwu osobnych kategoriach: dla
scenariusza oryginalnego i adaptowanego.
3. Przedstaw wpływ wojny na psychikę
REALIZM PSYCHOLOGICZNY – w grze
pojedynczego człowieka. W tym celu
aktorskiej zasada pełnego utożsamienia się
scharakteryzuj Willarda, Kilgore’a i Kurtza. aktora z rolą. Opracowana przez rosyjskiego
4. Wyjaśnij symboliczny sens sceny reżysera i aktora, Konstantego
Stanisławskiego, została przeniesiona na
zabójstwa Kurtza.
grunt amerykański przez Lee Strasberga
a) Dlaczego Kurtz się nie broni? (czytaj: li sztrasberga). W jego sławnej szkole
b) Jakie znaczenie ma zestawienie zabójstwa – Actors Studio – kształcili się najwięksi
człowieka i rytualnego mordu zwierzęcia? aktorzy hollywoodzcy, tacy jak: Marlon
c) Dlaczego Willard odchodzi z wioski Brando, Robert de Niro, Marilyn Monroe,
wolny, a jej mieszkańcy oddają mu hołd? Paul Newman, Dustin Hoffman.
EFEKTY SPECJALNE – różne kombinacje
5. Przeanalizuj środki wizualne użyte techniczne, mające na celu stworzenie w filmie
w celu pokazania grozy nowoczesnej wojny. efektu obrazowego bądź dźwiękowego,
6. Jaką funkcję w filmie pełni muzyka? którego nie można otrzymać za pomocą
tradycyjnych metod filmowych. Obecnie efekty
7. Wyjaśnij tytuł filmu. specjalne najczęściej uzyskuje się za pomocą
odpowiednich programów komputerowych.
8. Jak dzieło Coppoli tłumaczy przyczyny
klęski Amerykanów (czy szerzej: zachodniej
demokracji) w Wietnamie?
9. Wietnam, Irak, Afganistan, Libia… W klasowej dyskusji wyraźcie swoje opinie na temat
wojen, jakie zachodni świat prowadził (i prowadzi) w obronie wartości cywilizacyjnych
i humanitarnych.

Pr ac a domowa
1. Na podstawie znanych ci filmów amerykańskich przedstaw różne ujęcia wojny
wietnamskiej. Jak reżyserzy tłumaczyli jej przyczyny i przedstawiali przebieg konfliktu?
W czym widzieli przyczyny klęski Amerykanów?
2. Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. Poszukajcie w dostępnych źródłach wiedzy więcej
informacji na temat szkoły realizmu psychologicznego Konstantego Stanisławskiego
i Lee Strasberga. Przywołajcie, opiszcie i zilustrujcie największe, waszym zdaniem, kreacje
aktorskie zbudowane na tych założeniach. Wyniki pracy przedstawcie na forum klasy.

Tworzenie własnego tekstu
Kiedy wojna staje się apokalipsą… Rozważ zagadnienie, odwołując się do wybranych
tekstów kultury.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 205

I pomyśleć […], żem przeżył swoją

38 największą miłość – dla kobiety,
która mi się nie podobała…
Czytając Prousta
Powieść Marcela Prousta, którą poznamy we fragmentach na lekcji, jest dziełem wybitnym
i wyjątkowym z dwu przynajmniej powodów. Z jednej strony przynosi artystycznie doskonały obraz
R
francuskiej belle époque, z jej wyrafinowanym kultem życia i sztuki. Z drugiej – jest w dziejach
literatury utworem przełomowym do tego stopnia, że niejednokrotnie mówimy o powieści przed-
i poproustowskiej. Na lekcji przyjrzymy się technikom literackim zastosowanym w powieści przez
francuskiego prozaika.

WPROWADZENIE DO LEKTURY „W POSZUKIWANIU STRACONEGO CZASU”
Założenie cyklu powieściowego „W poszu-
kiwaniu straconego czasu” nawiązuje do XIX XX XXI
filozofii Henriego Bergsona (patrz: lekcja 1913–1922 r.
2.). Myśliciel uważał, że rzeczywistość jest
płynna, zmienna, zależna od podmiotowe-
go punktu widzenia. W jego koncepcji rów- skomplikowanymi zdaniami, pełnymi wtrą-
nież czas pozostaje subiektywny, można ceń, dygresji, metafor.
zawiesić jego przepływ i niemal unieważ- Przytaczane fragmenty pochodzą z pierwsze-
nić przemijanie, odtwarzając wspomnienia, go tomu cyklu – W stronę Swanna. W pierw-
przywołując postaci i zdarzenia z przeszło- szym urywku został zobrazowany mecha-
ści. W powieści Marcela Prousta realia mie- nizm wywoływania wspomnień, zbudowany
szają się z fantazją, nie sposób oddzielić na wrażeniach zmysłowych. Przeszłość może
prawdy od fikcji; rzeczywistość kreowana powracać pod wpływem różnych bodźców:
jest przez autorski podmiot. Jego wrażenia, wzrokowych, słuchowych, także smakowych.
niezmiernie złożone, wymagają odpowied- Drugi fragment przywołuje epizody z historii
niej oprawy językowej: autor pisze długimi, miłości Swanna do Odety.

Autor
MARCEL PROUST (czytaj: marsel prust; 1871–1922) – pisarz francuski. Pochodził z rodziny mieszczańskiej,
o silnych tradycjach kulturalnych. Od dziecka chorował na astmę, która nasilała się z wiekiem i w konsekwencji
odgradzała go od świata. Skazany na życie w pokoju obitym korkiem, pozostawał w świecie wspomnień i wyobraźni.
Rekonstruowana własna przeszłość złożyła się na wielotomowe dzieło „W poszukiwaniu straconego czasu”.
Publikację, rozpoczętą w 1913 r., doprowadził Proust do czwartego tomu, pozostałe trzy wydano po jego śmierci.
Całość uznaje się za jeden z najważniejszych utworów XX w., dzieło, które silnie oddziałało na rozwój literatury
(w Polsce kontynuowali tę tradycję m.in. Maria Kuncewiczowa, Jarosław Iwaszkiewicz). Znakomitym tłumaczem
prozy Prousta był Tadeusz Boy-Żeleński.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

206

Marcel Proust
W poszukiwaniu straconego czasu
(fragmenty)
Cykl powieściowy otwierają wspomnienia Marcela.

[1] Od wielu lat z całego Combray1 wszystko, co nie było sceną i dramatem mego układania się
do snu, nie istniało już dla mnie, kiedy pewnego zimowego dnia, skoro wróciłem do domu,
matka, widząc, że jest mi zimno, namówiła mnie, abym się napił wbrew zwyczajowi trochę
herbaty. Odmówiłem zrazu; potem, nie wiem czemu, namyśliłem się. Posłała po owe krótkie
i  pulchne ciasteczka zwane magdalenkami, które wyglądają jak odlane w  prążkowanej
skorupie muszli. I niebawem, przytłoczony ponurym dniem i widokami smutnego jutra, ma-
chinalnie podniosłem do ust łyżeczkę herbaty, w której rozmoczyłem kawałek magdalenki. Ale
w tej samej chwili, kiedy łyk pomieszany z okruchami ciasta dotknął mego podniebienia, za-
drżałem, czując, że się we mnie dzieje coś niezwykłego. Owładnęła mną rozkoszna słodycz,
odosobniona, nieumotywowana. Sprawiła, że w jednej chwili koleje życia stały mi się obojętne,
klęski jego błahe, krótkość złudna; działała w ten sam sposób, w jaki działa miłość, wypełniając
mnie kosztowną esencją; lub raczej ta esencja nie była we mnie, była mną. Przestałem się czuć
miernym, przypadkowym, śmiertelnym. Skąd mogła mi płynąć ta potężna radość? [...]
[2] Cofam się myślą do chwili, w której wypiłem pierwszą łyżeczkę herbaty. [...]
I nagle wspomnienie zjawiło mi się. Ten smak to była magdalenka cioci Leonii. W niedzielę
rano w Combray [...], kiedy szedłem do pokoju cioci Leonii powiedzieć jej dzień dobry, dawała
mi kawałek ciasta, zmoczywszy je w herbacie lub w naparze kwiatu lipowego. [...]
I z chwilą, gdy poznałem smak zmoczonej w kwiecie lipowym magdalenki [...], wszystkie kwia-
ty z naszego ogrodu i z parku pana Swann i lilie z Vivonne2, i ludzie prości ze wsi, i ich domki,
i kościół, i całe Combray, i jego okolice, wszystko to, przybrawszy kształt i trwałość, wyszło –
miasto i ogrody – z mojej filiżanki herbaty...
Akcja powieści przenosi się do Paryża. Oto scena, w której Swann uświadamia sobie swoją miłość.

[3] Wsiadł z Odetą do jej powozu, powiedziawszy swemu woźnicy, aby jechał za nim. Odeta
trzymała w ręce bukiet katlei3; Swann ujrzał, że pod koronkową chusteczką ma we włosach
takież storczyki, przypięte do egretki4 z piór łabędzich. Pod mantylką5 spowijał ją strumień
czarnego aksamitu, który, skrzyżowany w ukos, odsłaniał w szerokim trójkącie dół białej atła-
sowej sukni i ukazywał wstawkę z białego atłasu w rozchyleniu wyciętego stanika, gdzie także
tkwiły katleje. [...] jakaś przeszkoda spłoszyła konia. Powóz rzucił nimi gwałtownie. Odęta
wydała krzyk i dygotała chwilę bez oddechu.
– To nic – rzekł Swann – niech się pani nie boi.
I trzymał ją za ramię, przyciskał ją do siebie, podtrzymywał ją, po czym rzekł:

1 Combray (czytaj: kombre) – miasteczko w Normandii. Wcześniej Illiers (czytaj: ilie), po śmierci Prousta, pod wpływem jego dzieła, oficjalnie
przemianowane na Combray.
2 Vivonne (czytaj: wiwon) – miasteczko w zachodniej Francji.
3 Katlee – storczyki.
4 Egretka – ozdoba włosów lub kapelusza, zazwyczaj z barwnych piór.
5 Mantylka – lekki koronkowy szal.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 207

½ Kadr z filmu MIŁOŚĆ SWANNA, reż. Volker Schlöndorff (czytaj: wolker szlendorf), 1983
Reżyser pragnął odtworzyć wyrafinowany estetycznie gust belle époque – jak nazywano we Francji lata
poprzedzające I wojnę światową.

– Niech pani nic nie mówi, niech mi pani odpowiada tylko gestem, żeby się bardziej nie zdyszeć.
Czy pani pozwoli, żebym poprawił kwiaty przy staniku; przekrzywiły się od wstrząsu. Boję się,
żeby ich pani nie zgubiła, chciałbym je wsunąć trochę głębiej.
Ona, nienawykła, aby mężczyźni robili z nią tyle ceremonii, rzekła z uśmiechem:
– Ależ tak, proszę bardzo.
Ale Swann, onieśmielony odpowiedzią, chcąc może, aby wyglądało, że szczerze uciekł się do
tego pozoru, lub nawet zaczynając już wierzyć, że był szczery, wykrzyknął:
– Och, nie, nie, niech pani nie mówi, zadyszy się pani, może mi pani przecie odpowiedzieć
gestem, ja zrozumiem. Naprawdę nie zrobię pani przykrości? Widzi pani, troszeczkę... zdaje
mi się, że to pyłki z kwiatów osypały się na panią; pozwoli pani, żebym je otarł ręką? Czy nie
za silnie, czy nie jestem za brutalny? Łaskoczę może trochę? to dlatego że nie chciałbym dotknąć
sukni, aby jej nie zmiąć. Ale, widzi pani, doprawdy trzeba było je poprawić, byłyby wypadły;
a w ten sposób, skoro wsunę je trochę głębiej... Doprawdy, nie robi to pani przykrości? A jeśli
je powącham – aby się przekonać, czy naprawdę nie pachną – też nie? Nigdy ich nie wąchałem,
czy można? Niech pani powie szczerze?
Uśmiechnęła się, wzruszyła lekko ramionami, jak gdyby mówiąc: „Cóż za szaleństwa, widzi
pan przecie, że mi to robi przyjemność”.
Swann rozmyśla o swojej miłości do Odety.

[4] To pewna, że Swann nie miał bezpośredniego poczucia rozmiarów swojej miłości. Kiedy starał
sie ją zmierzyć, często zdawała mu się zmniejszona, niemal sprowadzona do zera. Chłód, niemal
wstręt, jaki budziły w nim – zanim pokochał Odetę – jej wyraziste rysy, jej nieświeża cera, wracały
mu w pewne dni. „Doprawdy, jest widoczny postęp – powiadał sobie nazajutrz – ściśle biorąc, nie
czułem wczoraj prawie żadnej przyjemności, będąc z nią w łóżku; a nawet – to ciekawe – wydawała
mi się brzydka”. I niewątpliwie był szczery, ale miłość jego rozpościerała się już daleko poza regiony
fizycznego pożądania. Nawet osoba Odety nie zajmowała w niej już wiele miejsca. [...] I ta choroba,
którą była miłość Swanna, tak się rozrosła, tak ściśle zespoliła się z jego nawykami, ze wszystkimi
jego czynnościami, z jego myślą, zdrowiem, z jego snem, życiem, nawet z tym, czego by pragnął po
śmierci, tak dalece stopiła się z nim samym, że nie dałoby się jej wyrwać z niego, nie niwecząc go
prawie całkowicie; miłość jego, jak się mówi w chirurgii, nie nadawała się już do operacji. [...]
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

208

[5] I z owym przelotnym chamstwem, które nawiedzało go od czasu, jak nie był już nieszczę-
śliwy i jak tym samym obniżył się jego poziom duchowy, wykrzyknął w duchu: „I pomyśleć, że
spartoliłem kilka lat życia, że chciałem umrzeć, żem przeżył swoją największą miłość – dla
kobiety, która mi się nie podobała, która nie była w moim typie!”
(tłum. Tadeusz Boy-Żeleński)

WIEDZIEĆ WIĘCEJ...
Marcel Proust, pisząc wskazał, o jaką prawdziwą melancholijna i melodyjna
w powieści o motywie kompozycję mogłoby chodzić. Sonata A-Dur na skrzypce
muzycznym, jaki towarzyszy Interpretatorzy najczęściej i fortepian Cesara Francka
miłości Swanna i Odety, nie sugerują, że jest to piękna, (czytaj: sizara frąka; 1886).

Polecenia do tekstu
1. Określ, jakimi środkami literackimi pisarz
uzyskuje efekt zmysłowej reminiscencji »POJĘCIA KLUCZOWE
w opisie magdalenki. REMINISCENCJA (z łac. – wspomnienie)
– w psychologii nieoczekiwany, paradoksalny,
2. Wyjaśnij symbolikę magdalenki. Jaką funkcję wywołany przez jakiś impuls przebłysk
pełni w powieści to ciastko (akapity 1.–2.)? pamięci; dotyczy przeszłych wydarzeń,
3. Wymień opisane przez narratora elementy sytuacji, ludzi.
stroju Odety. Scharakteryzuj ten opis, MONOLOG WEWNĘTRZNY – w utworze
epickim fragment tekstu będący
wskazując środki służące:
przytoczeniem myśli bohatera, realizowany
a) jego drobiazgowości, w mowie niezależnej (dosłowne przytoczenie
b) zmysłowości (do jakich zmysłów odwołuje cudzej lub własnej wypowiedzi) bądź
się pisarz?), pozornie zależnej (patrz: s. 306 w pierwszej
c) precyzyjności, części podręcznika dla klasy drugiej).
d) obrazowości.
4. W jakich proporcjach w przedstawieniu miłości Swanna występuje w cytowanym
fragmencie opis od narratora i monolog wewnętrzny bohatera?
5. Jaką funkcję pełni konstrukcja obrazu psychiki bohatera? Uzasadnij odpowiedź.
6. Jakimi środkami narrator przedstawia psychologiczny obraz miłości Swanna? Wymień
i przeanalizuj rodzaje oraz funkcje użytych zabiegów językowych i literackich.
7. Zanalizuj, w jaki sposób wyraża się subiektywność wypowiedzi Swanna w jego
monologach wewnętrznych.
8. Co decyduje o tym, że narrator ukazuje miłość Swanna jako chorobę? (akapit 4.)?
9. Oceń pod względem estetycznym prozę Marcela Prousta.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 1 | modernizm Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

MODERNIZM 209

MINIPRZEWODNIK.
NAJWAŻNIEJSZE POSTACI CYKLU
POWIEŚCIOWEGO MARCELA
PROUSTA
MARCEL – główny bohater cyklu, obdarzony imieniem autora, jego sympatią, a w dużym stopniu
także biografią. Niekiedy jest narratorem-bohaterem, który relacjonuje swe przypadki i mówi o swych
emocjach. Innym razem przyjmuje rolę dyskretnego obserwatora, skrywającego się za zdarzeniami
(jak w przypadku historii miłości Swanna i Odety).
CHARLES SWANN (czytaj: szarl słan) – mężczyzna mieszczańskiego (i żydowskiego) pochodzenia
(nosi niefrancuskie nazwisko; ang. swan – łabędź), bywalec paryskich salonów, również
arystokratycznych, ceniony za wyrafinowany gust artystyczny (pracuje nad książką o malarstwie)
i towarzyską ogładę. Jego stosunki z arystokracją zostały zerwane, gdy poślubił Odetę.
ODETA DE CRÉCY (czytaj: kresi) – kobieta lekkich obyczajów, z paryskiego półświatka, o bogatej
przeszłości (także homoseksualnej; najpewniej była prostytutką w Nicei). Jej oryginalna uroda bywa
porównywana z wizerunkami kobiet u Botticellego (zobacz ilustrację na s. 42–43 drugiej części
podręcznika dla klasy pierwszej). Małżeństwo ze Swannem było dla niej wielkim awansem
społecznym i towarzyskim. Urodziła mu córkę. Po jego śmierci powtórnie wyszła za mąż.
SIDONIE VERDURIN (czytaj: sidoni werdiurę) – mieszczka paryska prowadząca salon mający być
przeciwwagą dla towarzystwa starej arystokracji. Pokazywana jako przykład złego gustu artystycznego
oraz braku dobrego towarzyskiego tonu. Stałą bywalczynią jej salonu była Odeta de Crécy.
ORIANE DE GUERMANTES (czytaj: orian de germąt) – księżna, w powieści przykład arystokratycznego,
wyrafinowanego smaku. Oczytana, elokwentna, jest przy tym naturalna i spontaniczna. W jej salonie
spotyka się cały wielki świat Paryża, również Swann do czasu swego małżeństwa z Odetą.
BARON DE CHARLUS (czytaj: szarlus) – arystokrata, bywalec paryskich salonów, koneser sztuki.
Przyjaciel Swanna. W jego skandalizującej biografii powieściowej wyeksponowane zostały wątki
homoseksualne. Jednym z realnych pierwowzorów tej postaci był Oscar Wilde.

WPROWADZENIE DO ANALIZY aktorów spoza Francji – mają wyróżniać się
Akcja Miłości Swanna w  reżyserii Volkera na tle bardzo francuskiego Paryża: Swannem
Schlöndorffa toczy się w Paryżu na przełomie jest Anglik Jeremy Irons (czytaj: dżeremi ajrons;
XIX i  XX w. W  filmie pojawiają się wątki Kochanica Francuza, Misja, Skaza, Ukryte
przede wszystkim z pierwszego tomu cyklu pragnienia), Odetą – Włoszka Ornella Mutti
powieściowego Marcela Prousta (W stronę (czytaj: muti; Ostatnia kobieta). Znakomitą kre-
Swanna), uzupełnione jednak o wydarzenia ację barona de Charlusa stworzył wybitny
z tomów kolejnych. Całość jest dość swobod- aktor francuski Alain Delon (czytaj: alę delą;
ną adaptacją dzieła literackiego. Na plan Zaćmienie, Był sobie złodziej, Lampart). Warto
pierwszy została wysunięta historia miłości, zwrócić uwagę na zdjęcia zrobione przez Sve-
osadzona w pięknych dekoracjach. Fabuła ma na Nykvista (czytaj: swena nykwista; 1922–2006),
drugorzędne znaczenie, film jest przede który współpracował przy produkcjach filmo-
wszystkim sekwencją dopracowanych w naj- wych z Ingmarem Bergmanem (m.in. oma-
drobniejszych szczegółach obrazów, wśród wianej przez nas Siódmej pieczęci, patrz: lek-
których rozgrywają się ludzkie dramaty. cja 77. w pierwszej części podręcznika dla
W głównych rolach reżyser celowo obsadził klasy pierwszej).
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

który pozostawał dotąd malarzem właściwie zapomnianym. w których rozgrywają się zdarzenia. sklep.. W swoich dziełach chętnie sięga po tematy literackie. działający w Niemczech i Stanach Zjednoczonych. Polecenia do analizy W trakcie oglądania filmu: 1. Wynotuj miejsca. 1939) – niemiecki reżyser filmowy. 701329. WIDOK DELFT. 2. W 2006 r.pl Sz . Przypatrz się stronie obrazowej filmu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.wsip. Nad książką o malarstwie Vermeera pracował powieściowy Swann. Mauritshuis (czytaj: morytshajs).. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. Haga Modernizm odkrył Vermeera. Laubitza 9. XX w. ur. Jego najgłośniejszy film – Blaszany bębenek według powieści Gűntera Grassa (czytaj: gintera grasa) – został nagrodzony Oscarem (1979). Dokonaj podziału na przestrzeń publiczną i prywatną. reżyser nakręcił Strajk. Zwróć uwagę na wystrój wnętrz i stroje.210 Reżyser VOLKER SCHLÖNDORFF (czytaj: wolker szlyndorf. 1660–1661. Szkolnictwa AS . którego fabuła swobodnie odwołuje się do polskich wydarzeń polityczno-społecznych z lat 80. Miłość Swanna (1983) podejmuje wątki z cyklu „W poszukiwaniu straconego czasu”. ukrytym w cieniu wielkiego Rembrandta. ½ JAN VERMEER (czytaj: wermir) VAN DELFT. Widok Delft uchodzi za niedoścignione arcydzieło pejzażu miejskiego.

5. 8.”? 4. Rozważ w świetle filmu.. dwa salony: arystokratyczny księżnej de Guermantes i mieszczański pani Verdurin. Określ rolę motywu muzycznego towarzyszącego historii bohaterów.pl Sz .. sklep. i nie tyle miłość. a jakich – baron de Charlus? 7. jaką rolę odgrywa sztuka w życiu bohaterów. 8.. 3. Opisz barona de Charlusa jako przykład dekadenta. 9. w filmie. żem przeżył swoją największą miłość – dla kobiety. KADR – patrz: s. 4. 6. 701329. Odety.]. Wybierz jedną scenę filmu (możesz wykorzystać fotografię ze s. w jakim stopniu zmienia ona obraz środowiska arystokratycznego przedstawione- go w filmie. Na czym polega jej destrukcyjny charakter? Jak wytłumaczysz zdanie. jakich – Odeta. Opowiedz. Czym się różnią? 2. kim są filmowy Swann i filmowa Odeta. rolę odgrywa muzyka. Określ ich miejsce w strukturze towarzyskiej Paryża. 88-100 Inowroclaw. Rozważ sens rozmowy o małżeństwie. która mi się nie podobała. jak analizujesz dzieło plastyczne.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. księżnej de Guermantes) pod kątem zasad moralnych. 134. Odnotuj te sceny filmu. Laubitza 9. Przeanalizuj wybrany kadr tak. że chciałem umrzeć. Pr ac a domowa Na podstawie znajomości filmu rozwiń myśl krytyka literackiego Jana Błońskiego z książki o Marcelu Prouście: „Nie tyle kochamy kobietę. jakie wartości życia ludzkiego zostają ocalone mimo upływu czasu. Opisz dwa światy. MODERNIZM 211 »POJĘCIA KLUCZOWE 3. w których istotną SOUNDTRACK – patrz: s. Jakich uczuć doświadcza Swann. prowadzonej przez Swanna i barona de Charlusa. Po obejrzeniu filmu: 1.wsip. Oceń postępowanie głównych bohaterów filmu (Swanna. 134. Przedstaw dwa rodzaje konwersacji salonowej: u księżnej de Guermantes i pani Verdurin. 207). o których opowiada film. które Swann wypowiada w filmie w rozmowie z baronem de Charlusem: „I pomyśleć [. ile miłość. Zwróć uwagę na scenę pożegnania chorego Swanna z państwem de Guermantes. 5. 134. Szkolnictwa AS . 7. 6. Zauważ różne przejawy miłości. o których mówi się ADAPTACJA FILMOWA – patrz s. de Charlusa. Określ.. Określ. ile tajemnicę”. Przedstaw historię miłości Swanna. Wypisz dzieła sztuki.

1874) Eduarda Maneta. Przykładem sztuki secesyjnej jest Pocałunek (1906–1908) Gustava Klimta. zacieranie granicy pomiędzy światem ludzi i światem natury. codzienne sceny i sytuacje.wsip. Do symbolistów zaliczamy Johna Everetta Millaisa.212 Sztuka Symbolizm modernizmu Sztuka modernistyczna wyrażała sensy przenośne za pomocą symboli. 701329. przedstawiali świat w sposób subiektywny.pl Sz . ostre kontury. które odwoływały się do języka kultury. Secesja Sztukę secesyjną cechowała falista. Malowali zwyczajny świat. Laubitza 9. sklep. Fascynowały ich kolor. gra światła. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. płynna linia. ruch. Przykładem sztuki impresjonistycznej jest Argenteuil (czytaj: arżątej. Jego obraz Chrystus w domu rodziców (1850) przedstawia postaci znane z Biblii w codziennej sytuacji życiowej. Impresjonizm Impresjoniści zrywali ze ścisłym iluzjonizmem w sztuce.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Szkolnictwa AS . motywy roślinne.

Przykładem sztuki ekspresjonistycznej są Lisy (1913) Franza Marca. snu. MODERNIZM 213 Paul Gauguin. 701329. wizji. Muzeum Vincenta van Gogha. 1899 Postimpresjonizm To zbiór tendencji i indywidualnych dokonań malarzy.wsip. • Henri Toulouse-Lautrec – zaznaczał kontury wyraźną kreską. Na egzotycznej wyspie Tahiti (czytaj: taiti) odnalazł współczesną arkadię. Główni przedstawiciele postimpresjonizmu: • Vincent van Gogh – wypracował własną technikę – malował zdecydowanymi pociągnięciami pędzla.pl Sz . dużą plamą i grubo nakładał farby.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. które wyłoniły się z rewolucji impresjonistycznej. z pogranicza realności. Szkolnictwa AS . Pole pszenicy ze żniwiarzem o wschodzie słońca. a w życiu Henri Tahitańczyków odkrywał głębokie prawdy egzystencjalne. Amsterdam Ekspresjonizm Nurt w sztuce zapoczątkowany na przełomie XIX i XX w. Ekspresjoniści przedstawiali świat zdeformowany. sklep. Jean Avril w Jardin de Paris (czytaj: żą awril w żardę de pari). Malował sceny z życia artystycznej bohemy. 88-100 Inowroclaw. Był pionierem nowoczesnego plakatu. a paletę barwną ograniczał do zaledwie czterech kolorów. Troje tahitańczyków. 1893 Vincent van Gogh. Laubitza 9. 1889. rozwijał się w okresie dwudziestolecia międzywojennego. • Paul Gauguin – operował niezwykłą paletą barw. Toulouse-Lautrec. wyobraźni..

Laubitza 9. litość – idea nadczłowieka.wsip. – harmonia człowieka fundamentalna siła i miłosierdzie. Leopolda Staffa – twórczość m. Ponadto literatura pozostawała w bezpośrednim związku z innymi dziedzinami sztuki: malarstwem. i złem. – krytyka cywilizacji jest absurdem. życiowa. – twórczość m. – wola mocy jako siła życia. – pochwała zwyczajnego droga poznania. XIX).in. Był twórczą kontynuacją i zarazem puentą przeszłości oraz czasem narodzin tendencji najnowszej kultury. Jana – Bóg tożsamy ze światem Kazimierza Przerwy. motywująca – „Bóg umarł”.in. intuicja jako – Bóg to Wola. 1181–1226): (1859–1941): – filozofia pesymizmu: życie – nihilizm.. sztuką użytkową. rozumu. straconego czasu”). 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. (élan vital) jako nirwana. – twórczość m. – witalizm – pęd życiowy – ratunkiem jest sztuka.in. stwórcy pięknego świata. Jana Kasprowicza (Księga (panteizm). kierująca człowiekiem. W obrębie jednego utworu literackiego można mówić raczej o dominacji danej tendencji niż o jej wyłącznym panowaniu. Korab-Brzozowskiego. z drugiej – otwierał perspektywę na XX-wieczną nowoczesność. Szkolnictwa AS . wartości. 701329. Franciszka). PATRONI MYŚLOWI EPOKI Arthur Schopenhauer Friedrich Nietzsche św. przekład Bolesława Leśmiana. muzyką. jesienny). -Tetmajera (Koniec wieku Kasprowicza („Hymny”). przewartościowanie – idea dobrego Boga. („W poszukiwaniu Władysława Reymonta. Stanisława Leopolda Staffa (Deszcz (wiersze.214 Młoda Polska jako 39 czas przełomu – wędrówka przez symbole i motywy Młoda Polska (modernizm z lat 1890–1918) była okresem złożonym: różne tendencje światopoglądowe i literackie nakładały się na siebie i dawały w efekcie dzieła synkretyczne. stojącego poza dobrem i przyrody. pokory. ubogich). prostoty. Stanisława Kwiatków świętego Marcela Prousta Wyspiańskiego. sklep. Franciszek Henri Bergson (1788–1860): (1844–1900): z Asyżu (ok. o etycznej pułapce nietzscheanizmu: Joseph Conrad.pl Sz . człowieka do walki. afirmacja egzystencji.in. Modernizm z jednej strony zamykał i podsumowywał idee i poetyki wypracowane w XIX w. – twórczość m.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

Stanisława Korab-Brzozowskiego – odmiana klasycyzmu – idea „sztuki dla sztuki” (przeciwstawienie się obowiązkowi użyteczności sztuki. erotyzm. a także akceptację bólu i przemijania – radosną afirmację istnienia.pl Sz . ludowość – twórczość m. tradycji literackiej – liczne ekfrazy (literackie opisy dzieł sztuki) – twórczość m. 701329. Franciszka (któremu notabene dał własną twarz) pośród postaci greckiej i słowiańskiej mitologii. społecznej. Warszawa Franciszkanizm młodopolski był pojemną formułą kulturową. kadentem. różne poetyki. 1908. Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Przy czym należy MŁODEJ POLSKI pamiętać.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. PRĄDY LITERACKIE I ARTYSTYCZNE zatem w porządku „-izmów”. historii. ŚWIĘTY FRANCISZEK.in. że dzieło pełni wyłącznie funkcje estetyczne) – nawiązania do mitologii.wsip. MODERNIZM 215 ½ JACEK MALCZEWSKI. Dzieła.in. przekraczającą postawy ściśle religijne. 88-100 Inowroclaw. nirwana. politycznej). bywał w swych dziełach raz de- regu prądów literackich i artystycznych. Biblii. innym razem symbolistą lub eks- które wówczas powstawały. że ten sam autor potrafił sięgać po W omawianej epoce doszło do krystalizacji sze. Parnasizm przeświadczenie. umieszczamy presjonistą… – melancholia „końca wieku” – inspiracje Darwinem i Schopenhauerem – poczucie absurdu istnienia Dekadentyzm – kryzys prawdy i wiary – postawa izolacji i bierności – drogi samorealizacji człowieka: czysta sztuka (wolna od funkcji wychowawczej. Na  tym obrazie Malczewski umieścił św. Muzeum Narodowe. sklep. Laubitza 9. Leopolda Staffa Szkolnictwa AS . Wszystkie razem symbolizują pochwałę życia i miłości. Kazimierza Przerwy-Tetmajera.

in. domy. która wypełnia całe życie człowieka – projekty przestrzeni miejskiej (m.pl Sz . 701329. płynna.in. zacieranie granicy między człowiekiem a naturą. często złożony (np. wizja Ekspresjonizm – problematyka etyczna.in. René Lalique’a Szkolnictwa AS . teatry. kościoły). sklepy. wartości etyczne. obrazy natury w prozie Stefana Żeromskiego i Władysława Reymonta – prąd obecny również w malarstwie (Claude Monet. wieloznaczne sensy – tematyka uniwersalna – idee (np. twórczość zorientowana na problematykę narodowowyzwoleńczą i społeczną Neoromantyzm – idea artysty-wieszcza. narodowowyzwoleńczej) – twórczość m. Auguste Renoir. Secesja przedmiotów codziennego użytku (m. Władysława Reymonta – pokazywana rzeczywistość jako projekcja podmiotu – wyobraźnia. Stanisława Wyspiańskiego – kontynuacja postawy romantycznej. falista linia – twórczość m. aliteracje. tematyka Symbolizm metafizyczna i egzystencjalna – poszukiwanie idei piękna (także w brzydocie: turpizm) – twórca znający tajemnice egzystencji i świata. sen. Laubitza 9. sędziego oceniającego i zmuszającego swój naród do refleksji – twórczość Stanisława Wyspiańskiego i Stefana Żeromskiego – idea sztuki nowoczesnej. Stefana Żeromskiego. – twórczość Gustave’a Flauberta i Emila Zoli – inspiracje Darwinem – biologiczny i deterministyczny obraz świata i człowieka Naturalizm – estetyka turpizmu – narracja personalna i polifoniczność konstrukcji powieści – powieść jako ciąg scen – twórczość m. Jana Kasprowicza (Krzak dzikiej róży…). Wincentego Korab-Brzozowskiego. który decyduje o obrazie przedstawianego świata – twórczość m. Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Maurice Ravel. zmysłowy obraz komunikujący ukryte. Jan Stanisławski.wsip. Karol Szymanowski) i w rzeźbie (Auguste Rodin) – podstawowym środkiem artystycznym – symbol: materialny.in. moralnego autorytetu. biżuteria) – plastyka: ornamentyka biologiczna. poszukiwanie odpowiedzi na pytanie unde malum? („skąd zło?”) – postawa buntownicza wobec Boga. sprawiedliwość).in. rytmizacja języka Impresjonizm – rola autorskiego temperamentu. podświadomość. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. wolność.in. obrazy apokalipsy – kontestacja rzeczywistości. Jana Kasprowicza („Hymny”). onomatopeje. halucynacja. ubrania. muzyce (Claude Debussy. dworce kolejowe. sklep. epitet malarski. meble. odsłaniający ukryte prawdy – twórczość m. Leon Wyczółkowski).in.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.216 – literackie pejzaże (w Polsce głównie Tatry i Podole). Stanisława Wyspiańskiego – kontynuacja XIX w. złocistobiałe chmurki) – muzyczność pejzażu. Stanisława Wyspiańskiego. aprobata dla walki (rewolucyjnej.

Omów na przykładach literackich i artystycznych. ▪ Artysta jako bohater literacki. sklep. Przedstaw zagadnienie w kontekście wybranych dzieł literackich. ▪ Antyk. ▪ Omów rolę symbolu w literaturze i plastyce okresu Młodej Polski. oraz początku XX w. ▪ Scharakteryzuj prądy literackie i artystyczne Młodej Polski na podstawie wybranych tekstów i dzieł sztuki. folklor – Młoda Polska i dwudziestolecie międzywojenne wobec źródeł kultury. ▪ Przedstaw ewolucję konstrukcji powieści: od pozytywizmu przez Młodą Polskę po klasyczny nurt dwudziestolecia międzywojennego. 701329. ▪ Inteligencja i jej społeczna misja – omów zagadnienie na przykładzie utworów młodopolskich. 88-100 Inowroclaw. Odwołaj się do dzieł literackich.pl Sz . muzycznych. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. malarskich. ▪ Zestaw wzór dramatu romantycznego z neoromantyczną (młodopolską) realizacją tego rodzaju literackiego. ▪ Przedstaw młodopolski synkretyzm sztuk. Laubitza 9. ▪ Miasto jako przestrzeń w utworach XIX i początków XX w. Friedricha Nietzschego i Henriego Bergsona na literaturę przełomu XIX i XX w. ▪ Młodopolskie portrety chłopów i wsi. MODERNIZM 217 Modernizm – polecenia na koniec działu ▪ Omów wpływ filozofii Arthura Schopenhauera. ▪ Kobieta jako bohaterka tekstów literackich końca XIX i początków XX w.wsip. Biblia. ▪ Zaprezentuj różne ujęcia moralności w literaturze drugiej połowy XIX i początków XX w. Wykaż ewolucję literackiego ujęcia tego tematu. ▪ Naturalizm jako światopogląd i metoda twórcza. ▪ Omów realizacje motywu miłości w literaturze Młodej Polski i dwudziestolecia między- wojennego. Szkolnictwa AS .

W odniesieniu do znajomości całego utworu i fragmentu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego (patrz: s. czy dokonany przez Judyma wybór jest słuszny. którzy zostali opisani w powieści. ▪ Przedstaw Raskolnikowa – jego sytuację rodzinną i życiową. II. ▪ Dokonaj ogólnej oceny bohatera. wykształcenie. ▪ Oceń jego decyzję pod względem moralnym. ▪ Opisz warunki życia ludzi wykluczonych ze społeczeństwa. które mogą stanowić okoliczności łagodzące w ocenie jego czynu. emocjonalność. i te. ▪ Przedstaw ocenę czynu dokonaną przez Raskolnikowa. ▪ Przedstaw wymieniane przez samego Rodiona w rozmowie z Sonią i przed sądem motywy popełnionej przez niego zbrodni. ▪ Przedstaw cel wybranej przez bohatera drogi życiowej. które obciążają bohatera. 89) oceń przesłanki życiowego wyboru Tomasza Judyma i jego decyzji o samotnej walce z krzywdą ludzi wykluczonych ze społeczeństwa. biorąc pod uwagę wcześniejsze ustalenia. ▪ Wyjaśnij. 37) oceń postać głównego bohatera – Rodiona Raskolnikowa. wrażliwość). i 5. pochodzenie.pl Sz . plany na przyszłość. które z tych motywów miały największe znaczenie przy podejmowaniu przez Raskolnikowa decyzji o popełnieniu zbrodni.wsip.218 Modernizm – wypracowania krok po kroku I. ▪ Oceń wpływ tej teorii na popełnienie morderstwa przez bohatera. ▪ Wśród wymienionych motywów wskaż te. ▪ Zaprezentuj teorię moralną Raskolnikowa. 701329. Szkolnictwa AS . Uwzględnij motywy popełnionej przez niego zbrodni. Uzasadnij swój sąd. ▪ Przedstaw postać Tomasza Judyma – jego pochodzenie. ▪ Rozstrzygnij. Laubitza 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. światopogląd. cytowanego fragmentu Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego (patrz: s. dlaczego Judym chce samotnie pracować na rzecz ubogich. sklep. ▪ Określ warunki i szanse powodzenia programu Judyma. jego poglądy moralne oraz postępowanie i refleksje bohatera po dokonaniu morderstwa. W odniesieniu do całej powieści oraz akapitów 4. ▪ Rozstrzygnij. 88-100 dział 1 | modernizm Inowroclaw. ▪ Opisz trwałe cechy osobowe bohatera (jego intelekt.

wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.pl Sz . 701329. KIKI Z MONTPARNASSE (czytaj: mąparnas). Laubitza 9. sklep. 1920. własność prywatna Dwudziestolecie międzywojenne (nurt klasyczny) Szkolnictwa AS .DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 219 ½ GUSTAW GWOZDECKI. 88-100 Inowroclaw.

Leopold 1939 r. z drugiej ność artystyczną rozpoczęli jeszcze w poprzed- –  początek II wojny światowej. 1939 r. Należą do niego utwory m. nawiązujący do tradycji katastrofa w historii – II wojna światowa. 204) i obyczajowego. Laubitza 9. a w części już realizacją postmodernizmu – współczesnej kultury ponowoczesnej. czyli wrzesień niej epoce (np. awangardy – zespół zjawisk kulturowych epoki.220 Dwudziestolecie 40 międzywojenne – kryzys i schyłek nowoczesności W tej części podręcznika zapoznamy się z tymi elementami kultury i literatury międzywojnia (1918–1939). które stanowią kontynuację istniejących wcześniej kierunków artystycznych. gdyż Staff ). Marii I wojna (1914–1918) była tzw. 701329.pl (nurt klasyczny) Sz . którzy działal- a więc koniec I wojny światowej. DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE Europa XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI Polska 1918 r. Już XIX w. Zofii Nał. Jej czas nie tylko różnych odmian awangardy. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. pokolenie twórców odwołujących się do trady- śnie w roku 1918. jak Szkolnictwa AS . która 11 listopada 1918 r. W kolejnym tomie omówimy ruch tzw.. sklep. w którym nastąpił kryzys wszystkich najważ- jące wcześniej należy w  literaturze polskiej niejszych wartości nowoczesnej Europy. W nurcie tym znajdzie tego konfliktu wynikał zarówno z zaangażo- odzwierciedlenie zarówno panorama społeczna wania wszystkich światowych mocarstw. odzyskała nie- W odróżnieniu od innych okresów rozwoju podległość. czyli prowadzoną przy zaangażowaniu ca- kowskiej czy – w części – późniejsza twórczość łych społeczeństw. Do głosu doszło wówczas również nowe żadne zjawisko kulturowe nie zaczęło się wła. Jego wielki nurt realizmu psychologicznego (patrz: historycznym zakończeniem była największa s. będących zapowiedzią. kultury dwudziestolecie międzywojenne jest W poezji dwudziestolecie międzywojenne to epoką precyzyjnie wyznaczoną w czasie. Szczególny charakter Stefana Żeromskiego. wojną totalną. Marii Kuncewiczowej. Do tendencji kontynuujących kierunki istnie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. żadne też nie zakończyło się cji (grupa Skamander – patrz: s. jak i tematyka psychologiczna. Oczywiście są to daty umowne. SYTUACJA POLITYCZNA EUROPY KULTURA DWUDZIESTOLECIA PO I WOJNIE ŚWIATOWEJ – KONTYNUACJA I AWANGARDA Dwudziestolecie międzywojenne to okres. lecz także twórczości poetów. CZAS TRWANIA EPOKI Polski. Bolesław Leśmian.in. granice określa z jednej strony listopad 1918  r.wsip. 266). wraz z rozpoczęciem II wojny światowej. Dąbrowskiej.

jak i wybuch bolsze. hiszpanki). własność prywatna Jakie znaczenia pojęcia „kryzys” przywołuje obraz? Szkolnictwa AS . W wy. W ten sposób wprowa- epokę traktatu wiedeńskiego (1815). wprowadzonego w dobie oświecenia.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 221 i ze sposobu prowadzenia walk – była to woj. Po- na pozycyjna. który był dziły w europejskie życie polityczne niespo- próbą utrzymania porządku politycznego tykane wcześniej formy kultu przywódcy. Natomiast powodem upadku się w dwudziestoleciu międzywojennym suk- Imperium Rosyjskiego były zarówno klęska cesy polityczne ruchów populistycznych. Państwo niemieckie wyszło ruchomym przez długi czas froncie.pl Sz . która w warunkach Nieoczekiwanym efektem emancypacji niż- powojennych zwielokrotniła swoje śmiertel. wiele wątłe zdobycze nowoczesnej demokracji. narodów odzyskało niepodległość (m. 1934. W latach 1918–1919 Euro- pejczycy umierali także wskutek epidemii KRYZYS WOLNOŚCI POLITYCZNEJ grypy (tzw. z poczuciem upo- średnich skutków konfliktu doświadczała korzenia i niesprawiedliwości sankcji. w wojnie z Niemcami. Laubitza 9.in.wsip. szych warstw społecznych (będącej realizacją ne żniwo. Ruchy te posługiwały się demagogicznymi wickiej rewolucji październikowej w 1917 r. Bezpo.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. armie wykrwawiały się na nie. KRYZYS. hasłami i korzystały z demokratycznego po- Definitywnie zakończyło to trwającą sto lat parcia społecznego. 88-100 Inowroclaw. ¾ WOJCIECH WEISS (czytaj: wajs). Efektem I wojny światowej był hasła wolności indywidualnej jednostek bez rozpad dwu wielkich cesarstw: austriackiego względu na ich pochodzenie społeczne) stały i niemieckiego. z tego konfliktu osłabione. lacy i Litwini). sklep. ludność cywilna. 701329. dyktatury i totalitaryzmu. likwidując zarazem niku I wojny powstały nowe państwa.

antyliberalnym i totalitarnym. od łac. patrz też: s. Józef Piłsudski. Nazizm był ruchem antydemokratycznym. Działania obozu sanacyjnego doprowadziły do powstania w Polsce rządów autorytarnych. fasces – rózgi liktorskie. które mówiły o wyższości rasy aryjskiej. oparty na quasi-naukowych teoriach rasowych. duce – czytaj: ducze). do- prowadziły do powstania faszystowskich konał wojskowego przewrotu – tzw. Po śmierci Piłsudskiego obóz rozpadł się na frakcje skupione wokół marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza i prezydenta Ignacego Mościckiego. zwłaszcza Żydami i Słowianami. Gloryfikował proletariat (klasę robotniczą) i przeciwstawiał go burżuazji (mieszczaństwu).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Były komen. NAZIZM [niem. tu i nieustannymi kryzysami rządowymi. Nazi(smus). Po objęciu władzy faszyści doprowadzili do wprowadzenia w państwie reżimu totalitarnego. antykapitalistyczny. Polscy nacjonaliści za największe zagrożenie uważali Niemców i Żydów (zwłaszcza w swej jawnie szowinistycznej i antysemickiej postaci – Obozie Narodowo-Radykalnym). Realizowany w państwie niemieckim i na terenach podbitych przez Niemcy rządzone przez Adolfa Hitlera. patriotyczne i nacjonalistyczne.pl (nurt klasyczny) Sz . nad innymi rasami i narodami. Laubitza 9. ników politycznych w specjalnym obozie w Be- dant I Brygady Legionów. sklep. Szkolnictwa AS . stojącego nie ZSRR. sanatio – uzdrowienie) – potoczna nazwa obozu rządzącego w Polsce w latach 1926–1939. Celem sanacji było uzdrowienie życia politycznego Rzeczypospolitej. Radykalną odmianą faszyzmu był nazizm. a przy tym eksponował tzw. doprowadził do gigantycznych zbrodni: II wojny światowej i Holocaustu (zagłady narodu żydowskiego). autorytarne. antyliberalny. malnego przywódcy politycznego. communis – wspólny. fascio – wiązka. symbol władzy w starożytnym Rzymie) – masowy ruch polityczny wywodzący się ze związków kombatanckich powstałych we Włoszech po I wojnie światowej.222 MINIPRZEWODNIK. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. RUCHY POLITYCZNE MIĘDZYWOJNIA SANACJA (łac. Piłsudski pełnił funkcję niefor- ły się rewolucja październikowa oraz utworze. w tym przede wszystkim narodu niemieckiego. powszechny) – ruch skrajnie lewicowy. wzmocnienie władzy wykonawczej i osłabienie parlamentu. nowo. ponad konstytucyjną władzą wykonawczą. 180) – był owocem romantycznej fascynacji narodową odrębnością europejskich ludów i bezpośrednio odwoływał się do oświeceniowego hasła wolności.wsip. demokratyzmu zniecierpliwiony nieskutecznością parlamen- i republikanizmu w paradoksalny sposób do. Występował przeciw istniejącemu porządkowi społecznemu i proponował go zmienić drogą rewolucji. konflikt klasowy między tymi grupami społecznymi. Przywódcą ruchu narodowego w Polsce był Roman Dmowski. W Polsce nacjonalizm reprezentowało Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne (zwane w skrócie endecją). która powstała po podziale Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji. powstałego po przewrocie majowym 1926 r. rezie Kartuskiej. 701329. FASZYZM (wł. gloryfikujące wartość narodowej tradycji i formułujące pojęcie polskiego interesu narodowego w opozycji do interesów innych narodów. Radykalny odłam komunizmu określano mianem bolszewizmu. Jego twórcą był Benito Mussolini. skrót od Nationalsozialismus – narodowy socjalizm] – niemiecki ruch nacjonalistyczny. nie Także Polski nie ominął kryzys młodej. majowego (1926) i wprowadził w Polsce rządy pokłosiem Wielkiej Rewolucji Francuskiej sta. cofał się nawet przed internowaniem przeciw- czesnej demokracji europejskiej. od nazwy skrajnej grupy politycznej. Program faszyzmu łączył elementy socjalistyczne. NACJONALIZM (łac. związek. KOMUNIZM (łac. zwłaszcza robotników. systemu monopartyjnego i kultu wodza (wł. i skupionego wokół osoby marszałka Józefa Piłsudskiego. dopatrujący się w wolnym rynku i demokracji narzędzi opresji wobec najbiedniejszych warstw społecznych. natio – naród. zamachu Włoch (1922) i nazistowskich Niemiec (1933). Idee powszechnej wolności.

na uniwer. Oskarżano ich o wszelkie zło porządku społecznego. wyborcze: w Finlandii w roku 1906. jeden naród. zdołała ustabilizować w XIX w. dokonanych w  epoce oświecenia. cypacji kobiet radykalnie zwiększył się ich udział nych. w ideologii hitlerowskiej: „Jedno pań- także np. winą za komunistycznym relatywizmem obyczajowym rewolucję bolszewicką).pl Sz . swój system Skutkowało to intensyfikacją idei antysemi. jak i bezwzględ. w związku tyzmu. Tu również dochodziło do się z obyczajowymi nowinkami. przeznaczony dla ogółu) kolektyw. 88-100 Inowroclaw. jednostki i zbudować jednolity. dyktatura równość populizm. gwałtownych ataków i napa.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 223 KRYZYS IDEI BRATERSTWA KRYZYS IDEI RÓWNOŚCI Zarówno radość narodów. podporządkowany autorytarnej władzy central- ści żydowskiej (zasadę tę stosowano wtedy nej (np. Kobiety uzyskały prawa kowej. co zwiększało radykalizm nie obyczajowe w wielkich miastach zachwiało polityczny tych mniejszości. numerus clausus (czy. 701329. jaw zepsucia społeczeństwa oraz zagrożenie dla ści fizycznych. Idee oświeceniowe początków nowoczesności Kryzys nowoczesności po 1918 r. Grupa ta chodzenie narodowe czy wyznanie religijne. Wyzwole- wrogów ojczyzny). wolność (demokracja. w życiu publicznym. która osiągnęła niespotykane wcze. w Rumunii i na Węgrzech). Tendencje te nie omi. które odzyskały Oświeceniowy ideał równości doprowadził niepodległość. w  Wielkiej Brytanii z niechęcią (dostrzegano w nich ukrytych w 1928 (we Francji dopiero w 1944). antysemityzm Szkolnictwa AS . jeden wódz). W „młodych” państwach Europy Środ. (zwłaszcza wśród proletariatu) i gwałtownie li- pie Żydzi stali się w latach 30. wartości i  hierarchię społeczną. która oświeceniowej idei braterstwa wszystkich zyskała najwięcej w wyniku zmian społecznych obywateli państwa bez względu na ich po. Wskutek eman- w Europie wzrost nastrojów nacjonalistycz. Dowodem kry- aktów przemocy wobec Żydów. zysu oświeceniowej idei równości było – w naj- sytetach pojawiło się getto ławkowe (spe.wsip. celem beralizującą się obyczajowość uznawała za prze- prześladowań. stwo. w Niem- mniejszości narodowe były traktowane czech i  Polsce w  1918. w tym także w wyzwolonej Polsce. Wywołało W okresie międzywojnia nastąpił schyłek to niepokój mieszczaństwa – warstwy. republika) totalitaryzm. którzy obie- nych przedstawicieli kapitalizmu. sklep. rzy i wyzyskiwaczy. wszechny. dotychczasową strukturą społeczną. zdyscyplinowanie społeczeństwa i rozprawienie nęły Polski. i we Włoszech warstwa drobnego mieszczań- tychczasowego porządku gospodarczego stwa tak łatwo uległa propagandzie zagrożenia i społecznego (obciążano ich np. egalitarny (po- taj: klałsus) – ograniczenie liczby przyjmo. lichwia. z tym zjawisko upowszechnienia demokracji śniej natężenie. cywali przywrócenie dawnego ładu moralnego. autorytaryzm. – niemieckim i  austriackim – wywołały w szczególności obyczajowych. większym może stopniu – odwołanie się do cjalnie wydzielone ławki dla studentów ludu po to. Laubitza 9. i poparła nazistów oraz faszystów. a w ślad przegranej wojny w dawnych cesarstwach za nią – do gwałtownych zmian społecznych. Rozproszeni po całej Euro. faszyzm braterstwo nacjonalizm. Dlatego w Niemczech – widziano w nich zarówno burzycieli do. wanych na uczelnie studentów narodowo. aby ostatecznie zdławić wolność żydowskich) oraz tzw.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. XX w. jak i  frustracja z  powodu do demokratyzacji życia społecznego.

Pierwszym udźwiękowionym filmem był zrealizowany w 1927 r.224 MINIPRZEWODNIK. napisy (które wymagały jednak publiczności bardziej wyrobionej kulturalnie. Pierwszy film zrealizowali bracia Auguste i Louis Lumière (czytaj: ogist. Realizowano wysokobudżetowe produkcje o fabule przygodowej (seria o Tarzanie.wsip. Artystyczną reakcją na kryzys ekonomiczny z lat 30. Centrum światowej produkcji filmowej stały się Stany Zjednoczone. 1938). Towarzysze broni.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Do historii przeszły nazwiska aktorów dramatycznych: Grety Garbo (właśc. Wielkie wytwórnie lokalizowano na przedmieściach Los Angeles – w Hollywood (czytaj: holiłud). 1935. Pabsta. był czarny film gangsterski [np. Ludzie za mgłą. W dobie kina dźwiękowego powstały liczne realizacje tzw. 1930). będąca ekranizacją dramatu Bertolda Brechta (czytaj: breśta). Walt Disney (czytaj: łolt disnej) tworzył filmy rysunkowe. King Kong). Pozycję aktorskiego autorytetu wypracował Jean Gabin (czytaj: żą gabę) – jego wygląd człowieka z nizin społecznych był przeciwwagą dla urody amerykańskich amantów. Jean Renoir (czytaj: żą renłar. sklep. takie jak Pancernik Potiomkin Siergieja Eisensteina (czytaj: ajzensztajna. jak produkcje braci Marx). W 1930 r. Śpiewak jazzbandu Alana Croslanda (czytaj: dżezbendu alena kroslenda). filmy Johna Forda. Znacząca była w międzywojniu rola KINA RADZIECKIEGO. KINO MIĘDZYWOJNIA EPOKA KINA NIEMEGO. opowiadający o pełnym przygód życiu na dawnym Dzikim Zachodzie [np. Laubitza 9. 1928]. Typowo amerykańskim gatunkiem do dziś pozostaje western. Kino nieme wykreowało swoje gwiazdy – pierwszych w dziejach kultury bohaterów masowej wyobraźni. REWOLUCJA DŹWIĘKOWA.) albo surrealistycznej [np. Kręcono wielkie freski historyczne. wpisujące się w rytm życia artystycznego. co nie zawsze oznaczało naiwną propagandę komunizmu. Prawdziwą popularność. Człowiek z blizną Howarda Hawksa (czytaj: hołarda hołksa). Rudolfa Valentino [właśc. realizacja obcego filmu w miejscowych realiach i z miejscowymi aktorami). Poli Negri (właśc. realizowane w stylistyce ekspresjonistycznej (patrz: lekcja 25. Wielkie lata kinematografii zaczęły się wraz z końcem I wojny światowej. Inne ważne dzieło to Opera za trzy grosze (1931) Georga W. budowanego konsekwentnie zgodnie z dyrektywą Lenina: „Ze wszystkich sztuk najważniejszy jest dla nas film”. Pod dachami Paryża. 1934). 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Bustera Keatona (czytaj: kitona). co utrudniało światowe rozpowszechnianie filmu. XX w. epiki rewolucyjnej (Czapajew Gieorgija i Siergieja Wasiljewów. 1938). zastępowanie oryginalnej ścieżki dialogowej głosami rodzimych aktorów). Gorączka złota Charliego Chaplina. Najsilniejszymi kinematografiami międzywojennej Europy były kinematografie francuska i niemiecka. zdobyły komedie posługujące się niekiedy nonsensownym i niewyszukanym humorem (np. syn malarza Auguste’a Renoira – patrz: s. Charles Spencer (czytaj: czarls spenser)]. Apolonia Chałupiec. Świat się śmieje Grigorija Aleksandrowa. w tym pierwszy pełnometrażowy – Królewna Śnieżka (1938). Pies andaluzyjski Luisa Buñuela (czytaj: buniuela) i Salvadora Dalego. także zagraniczną. Ścieżka dialogowa tworzyła barierę językową. z rolami Johna Wayne’a (czytaj: dżona łejna)]. powstał znakomity Błękitny anioł Josefa von Sternberga (czytaj: fon szternberga) z Marleną Dietrich (czytaj: ditriś) – jedną z aktorskich ikon XX w. 1925) i melodramaty. Tworzyła je trójka wybitnych reżyserów: René Clair (czytaj: kler. 701329. Aleksander Newski Eisensteina. Powstawały filmy ambitne. do której rozpoznawalne do dziś songi napisał Kurt Weill (czytaj: wal). a także wielkich komików: Charliego Chaplina [właśc. lui limier) w 1895 r. Bezpośrednim skutkiem udźwiękowienia filmu był zatem rozwój kinematografii narodowych. Realizowano tam liczne filmy muzyczne i taneczne [najpopularniejszą parą tancerzy byli Fred Astaire (czytaj: aster) i Ginger Rogers (czytaj: dżindżer rodżers)]. 1932]. Polka grająca w zachodnich produkcjach). 65) oraz Marcel Carné (czytaj: marsel karne. KINO FRANCUSKIE cechowało się ambicjami społecznymi i psychologicznymi. Greta Gustafsson). Rodolfo Guglielmi (czytaj: gulielmi)]. remake (czytaj: rimejk. Potem zostało przekształcone w tubę propagandową nazizmu.pl (nurt klasyczny) Sz . Powstały więc techniki adaptacji: dubbing (czytaj: dabing. Publiczność przyciągały do kin komedie (np. Kontynuowano oczywiście również produkcję dochodowych gatunków kina niemego – melodramatów [swoją karierę rozpoczął wówczas Humphrey (czytaj: hamfrej) Bogart] i komedii (opartych często na niewyszukanym humorze. KINO NIEMIECKIE przynosiło dzieła wybitne do chwili dojścia Hitlera do władzy. szybciej czytającej). 1937. Szkolnictwa AS . 1925).

Szkolnictwa AS . w Paryżu. sklep. własność prywatna Nowoczesna.wsip.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. chłodna. działająca w latach 20.pl Sz . 88-100 Inowroclaw.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 225 ½ TAMARA ŁEMPICKA. Laubitza 9. XX w. 701329. AUTOPORTRET W ZIELONYM BUGATTI. zamożna – tak samą siebie przedstawiła modna polska malarka. 1925.

naród i kulturę. Pisał: tem mas” (Bunt mas. „Im bardziej ktoś liczy się z  innymi. którzy nie tom II ukazał się w 1922 r. Ortega y Gasset ludzi tych uwa- gler z pozycji pesymistycznej historiozofii żał za „nowych barbarzyńców” i tak tłumaczył zanegował oświeceniową ideę ciągłego postę.. Zachód oznacza są zakorzenieni w  europejskiej cywilizacji tu kulturę europejską. Historia zna już słynął dziełem Bunt mas (1930). naturalną. życia publicznego w Europie. w dziełach Stanisława Ignacego Witkiewicza. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw.pl (nurt klasyczny) Sz . 1883–1955). tłum. że kultury ludzkie są „Jesteśmy obecnie świadkami pewnego zja- różnorodne. np. tym jest osiągnięcie przez masy pełni władzy społecznej.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. stało z nich może zginąć.). czy tego chcemy. ne rysy i  konsekwencje takich kryzysów. Taki los przewidywał dla się najważniejszym faktem współczesnego kultury zachodniej. Uznał. 701329. ówczesną sytuację kulturową: pu ludzkości.. czywistość społeczną i polityczną przez bez- szą tezę myśliciela: Zmierzch Zachodu (1918. OSWALD SPENGLER tym bardziej jest cywilizowany”. Na lekcji poznamy zachodnią myśl historiozoficzną międzywojnia. [. w którym takie wypadki.226 Zmierzch Zachodu 41 Historiozofia kryzysu nowoczesności Dwudziestolecie międzywojenne to czas wybitnych syntez historiozoficznych.] Europa przeżywa obecnie JOSÉ ORTEGA Y GASSET najcięższy kryzys. że każda rozwijająca się kultura Mają one też w historii nazwę. którą ludzie należący do torat z filozofii. danej kultury współtworzą. społecznego. Przy- I wojny światowej i na podstawie obserwacji czyną kryzysu kultury europejskiej jest według jej konsekwencji stworzył swoje najsłynniej. które. czeństwo. Piotr Niklewicz. Pierwiastki katastroficzne pojawiały się także w literaturze polskiej. Laubitza 9. filozofa uzyskanie znaczącego wpływu na rze- sze dzieło. Spen. Szkolnictwa AS . jaki może spotkać społe- Hiszpański myśliciel i filozof akademicki za. którego tytuł zawiera najważniej. czy nie. mającą swe źródła i którzy nie rozumieją potrzeby współżycia w greckim antyku i chrześcijaństwie. opisujących stan kryzysu ówczesnej kultury oraz zapowiadających nadchodzącą katastrofę. Współżycie Niemiecki myśliciel obronił wprawdzie dok. traktują ją Pod wpływem traumatycznych doświadczeń tak. Zwą się: bun- polega na zgodnym współżyciu ludzi. „Muza”. przechodzą różne fazy i każda wiska. przeciętnych ludzi. Pracował jako nauczyciel licealny. Jeśli zaczynają mickiej.wsip. sklep. Do najważniejszych filozofów podejmujących to zagadnienie należeli Niemiec Oswald Spengler (czytaj: szpengler. Znane są też charakterystycz- analizował kryzys kultury początków XX w. odbierać ją jako zastaną. Poczucie końca judeochrześcijańskiej kultury europejskiej wywoływało pytania o przyczyny i skutki jej schyłku. 1880–1936) oraz Hiszpan José Ortega y Gasset (czytaj: hose ortega i gasset. to wynika z tradycji. refleksyjnych. Twierdził. ale nie zrobił kariery akade. dostrzegając w niej ozna. Zjawiskiem ki schyłkowości. jak barbarzyńcy traktowali naturę. Warszawa 2008).

kierujący się bezwzględnie realnymi sukcesami. bez sztuki. jako określenia ścisłej i koniecznej kolejności organicznej2. chiński. 701329. Ich wyobraźnia. Oswald Spengler Zmierzch Zachodu (fragmenty Wstępu) [1] Zmierzch Zachodu oznacza ni mniej. jako jej spełnienie i wynik? [2] Każda kultura bowiem ma swą własną cywilizację.wsip. Laubitza 9. Cóż bowiem ma znaczyć to – czemu można zaprzeczać jedynie pustymi słowami – że Rzymianie to barbarzyń- cy. Cywilizacja sta- nowi nieuniknione przeznaczenie każdej kultury. Po raz pierwszy oba te słowa. jako to. rzymski. XIX XX XXI cja” oraz tłumaczy. Szkolnictwa AS . poprzedzający styl joński i koryncki. Stanowią nieodwołalny koniec. po wsi i duchowym dzieciństwie ujawnianym przez styl dorycki3 i gotyk jako duchowa zgrzybiałość i kamienny. [. egipski. obumarłymi. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 227 WPROWADZENIE DO LEKTURY Poniżej prezentujemy fragment I  tomu ZMIERZCH ZACHODU Zmierzchu Zachodu Oswalda Spenglera. 2 Organiczna – tu: naturalna. skamieniały świat miejski. po rozwoju jako skostniałość... cywilizacja nowoczesnej Europy staje się prze- jawem jej schyłku i zapowiedzią końca. 88-100 Inowroclaw.. skierowana jedynie na względy praktyczne. 1 Periodyzacyjny – tu: oznaczający odrębne okresy w historii. Mamy tu do czy- nienia z jednym z zasadniczych pytań wszelkiej wielkiej historii. które ujawnia jego najgłębsze tajemnice. To odróżnia kulturę i cywilizację. znajdują się pomiędzy kulturą helleńską a nicością. [. w jaki sposób techniczna 1918 r..] Jako proces historyczny cywilizacja czysta polega na stopniowej rozbiórce form stających się nieorganicznymi.] [3] Cywilizacje są najbardziej zewnętrznymi i sztucznymi stanami. Następują po stawaniu się. ni więcej tylko problem cywilizacji. [. ujmowane są tutaj w sensie periodyzacyjnym1. lecz go kończą? [5] Bezduszni. 5 Niemetafizyczne – tu: praktyczne. sklep. której się w Atenach zupełnie nie spotyka. Stale pojawia się typ silnych duchem. 3 Styl dorycki – najdawniejszy styl architektoniczny starożytnej Grecji. doskonale niemetafizycznych5 ludzi. Dopiero teraz późny antyk zostaje wystawiony na światło.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.] Dusza grecka i rzymski intelekt – to jest to. do których zdolny jest wyższy rodzaj ludzi.. bez filozofii. racjonalne. to cecha. To oni urzeczy- wistnili imperializm babiloński. rasistowscy aż po brutalność. co się stało. W ich dłoniach spoczywają losy duchowe i materialne każdego czasu schyłku. indyjski. Czym jest cywilizacja pojmo- wana jako skutek organiczno-logiczny kultury. lecz pojawiały się z najbardziej nieubłaganą koniecznością wciąż od nowa. [4] Teraz dopiero zrozumieć można Rzymianina jako następcę Hellena4. Dotyczy zaś nie tylko antyku. 4 Hellen – Grek. Stanowią zakończenie. którzy nie poprzedzają wielkiego rozwoju.pl Sz . po życiu jako śmierć. Autor rozróżnia w nim pojęcia „kultura” i „cywiliza. które oznaczały dotychczas jedynie nieokreśloną różnicę natury etycznej..

jak artysta ukazał miasto. który dzisiaj właśnie przeżywamy [. bezpłodny.]. nowy nomada2.. związanego z ziemią ludu. podczas gdy reszta usycha. Zamiast świata – miasto. miasta wraz z otaczającymi je przedmieściami. lecz w trzech lub czterech metropoliach1. W jaki sposób to przedstawienie koreluje z tezami postawionymi przez Oswalda Spenglera? [6] Przejście od kultury do cywilizacji dokonuje się w starożytności w IV. 701329. czysty człowiek czynu.] w „całym świecie”. 1 Metropolie – duże skupiska miejskie.. sklep. na Zachodzie zaś w XIX stuleciu. Szkolnictwa AS . inteligentny.wsip. 2 Nomada – koczownik. XX w. żywiący odrazę wobec chłopstwa (i jego najwyż- szej postaci – szlachty wiejskiej). ku końcowi [... Od tego czasu wielkie decyzje duchowe zapadają tam już nie [. Katowice Opisz. 3 Nieorganiczny – tu: martwy.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w którym zbiega się całe życie rozległych krajów. areligijny. posiadające ważne znaczenie polityczne.. wędrowiec. punkt. istniejący w bezkształtnie przepły- wającej masie.228 ½ LEON CHWISTEK. mieszkaniec wielkiego miasta.]. które wessały w siebie całą zawartość dziejów i w porównaniu z którymi cały obraz kultury spada do rangi prowincji mającej ze swej strony jeszcze tylko żywić metropolie resztkami swego wysokiego człowieczeństwa. lata 20. A zatem olbrzymi krok ku nieorganicznemu3. zamiast bogato uformowanego. MIASTO. Metropolia i prowincja – wraz z tymi zasadniczymi pojęciami każdej cywilizacji pojawia się całkowicie nowy problem formy dziejów.. pasożyt. pozbawiony tradycji. gdzie ostatecznie żadna wieś nie jest zupełnie nieważna. Laubitza 9. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Muzeum Śląskie.pl (nurt klasyczny) Sz ..

przywilejom. Antyk rzymski i grecki – który z nich jest. 129 w pierwszej części podręcznika dla klasy pierwszej) i filozofię społeczną Jeana-Jacques’a Rousseau (patrz: s. Określ.)? 8. jej przewyższająca chłopską mądrość ostra i chłod- na inteligencja. jak można rozumieć użyte przez autora Zmierzchu Zachodu pojęcie „nowego naturalizmu” i czemu służy przeciwstawienie go myśli obu filozofów. Kościołowi. w jakich relacjach względem siebie pozostają kultura i cywilizacja w świetle koncepcji historiozoficznej Spenglera. dynastii. czyli jadła i rozrywki. owo panem et circenses1 – pojawiające się dziś jako walka o zarobki i na arenie sportowej – wszystko to oznacza ostateczny koniec kultury [. 701329. granicom poznania w nauce). żądanie ludu rzymskiego czasu cezarów. co doty- czy seksualności i społeczeństwa. Wskaż określenie. Na podstawie opisu zawartego w akapicie 6. 2. Wymień oznaki kryzysu kultury europejskiej. na czym polega historiozoficzna prawidłowość. Tworzenie własnego tekstu Rzeczywistość społeczna początków XXI w.pl Sz . 4. konwen- cjom w sztuce. 5. Szkolnictwa AS . DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 229 [7] Metropolię stanowi masa. 7. Na podstawie akapitów 2.. a który – przejawem ówczesnej cywilizacji? Uzasadnij odpowiedź. czy nasza współczesność to czas schyłku czy rozwoju kultury. które widzi Spengler w przejawach współczesnego życia miejskiego. którą dostrzega Spengler w upadku cywilizacji rzymskiej. Mirosław Skwieciński) Polecenia do tekstu 1. starożytną kulturą. Jak Spengler postrzega rolę Rzymu w historii Europy? 6. 88-100 Inowroclaw. Jak – według filozofa – funkcjonują metropolie i jaki to ma skutek dla cywilizacji (akapit 6. Jej niezrozumienie dla wszelkiego dziedzictwa. 9. Wytłumacz jego sens. którym Spengler nazywa ostatnie stadium kultury zachodniej.) – „chleba i igrzysk”.]. to – by posłużyć się pojęciami użytymi przez Oswalda Spenglera – kultura czy cywilizacja? Określ. Laubitza 9. sklep. 3. Uzasadnij swoje stanowisko. jej naturalizm całkiem nowego kształtu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. (tłum. Pr ac a domowa Przypomnij myśl etyczną Sokratesa (patrz: s. nie zaś lud. 249–251 w drugiej części podręcznika dla klasy pierwszej). Wyjaśnij. i 3.wsip. według autora. scharakteryzuj współczesne miasto. wyjaśnij rozróżnienie między kulturą a cywilizacją. ma- nifestujące się w walce przeciw kulturze (szlachcie. 1 Panem et circenses (łac. Na podstawie akapitu 5. nawiązujący ponad głowami Sokratesa i Rousseau do najbardziej pierwotnych instynktów ludzkich we wszystkim.. powiedz.

Zajmowali się zagładę sztetli i ich Szolema Alejchema1 Dzieje rzemiosłem. handlem. już po II wojnie światowej. Antoni Słonimski w Elegii miasteczek żydowskich. więc Polskę jako namiastkę w Ameryce. miejsce i po angielsku. Całkowitą na motywach powieści – miasteczko). Marc Chagall.) materiały zdjęciowe.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. urodzony W 2008 r. Według artystów stanowiło ono ostoję tradycyjnych wartości. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Anatewka – miejsce akcji polskich sąsiadów. na który ziemi obiecanej. językowym. uznawanego za klasyka literatury jidysz. Społeczność żydowska i Julian Stryjkowski (Austeria. Jolanta Dylewska odpoczniemy”). żyjący zrealizowała film Po-lin. z muzyką Jerry’ego o zwartej zabudowie.). religijnym Bocka (czytaj: dżerego boka). Szolema Rabinowicza (1859–1916). 1894]. traktowali w Polsce. piszący w jidysz Okruchy pamięci. zwanych sztetlami (z jidysz i kulturowym. przedwojennych Żydów. WIEDZIEĆ WIĘCEJ..pl (nurt klasyczny) Sz . sfilmowana w 1982 r. Po-lin („tu się zatrzymamy / zinger. Żydzi przybywający (Holocaust). O realnej zagładzie tego świata pisze. asymilowała się z polską (ale Sztetlem jest fikcyjna oraz wspomnienia ich też białoruską.wsip. od 1935 r. sklep.230 Kto odczaruje nas? 42 Fascynacja miasteczkiem w twórczości Chagalla i Tuwima Analizowane na lekcji utwory: obraz Ja i miasteczko Marca Chagalla (czytaj: marka szagala) oraz wiersz Przy okrągłym stole Juliana Tuwima łączy temat miasteczka. Tak malował od czasu średniowiecza m.in. pan Chagall Wojciecha wierzyli. w którym czas płynie wolniej oraz spotykają się intymność i fantastyka. że słowo „Polska” a opisywali Isaac Bashevis Młynarskiego do muzyki jest synonimem hebrajskiego Singer (czytaj: ajzak basziwas Leopolda Kozłowskiego).. Laubitza 9. ilustrujące życie małych miasteczek słabo 1966. Życie także we współczesnych na tereny Rzeczypospolitej miasteczek portretował piosenkach (np. drobnym mieszkańców przyniosła Tewji mleczarza. W Europie Środkowej okresu dwudziestolecia międzywojennego chodziło często o miasteczko żydowskie. Nagrody Nobla w 1978 r. miejsce. 1 Szolem Alejchem to pseudonim ukraińskiego pisarza pochodzenia żydowskiego. ukraińską. 1902–1991. 701329. Na terenach środkowej litewską) większością słynnego amerykańskiego i wschodniej Europy Żydzi i w rezultacie pozostawała musicalu Skrzypek na dachu mieszkali w osadach odrębna pod względem [1964. Szalom alejchem to po hebrajsku „pokój wam” – tradycyjna formuła powitania. laureat składają się archiwalne pokoju i tolerancji. Szkolnictwa AS . II wojna światowa Ta tematyka pojawia się hodowlą. uprawą ziemi.

ukazuje świat realny. Od 1949 r. jańskiej.in.wsip. 88-100 Inowroclaw. gdzie uzyskał stypendium na wyjazd do Paryża (1910–1914). Wzbogacał motywy z rodzinnego Witebska. Na krótko związał się z komunizmem. Mieszkał kolejno w Berlinie. Artysta portretuje tutaj sztetl (patrz: Wiedzieć więcej.pl Sz . na dekoracje budynków: siedziby ONZ w Nowym Jorku. Rodzinny kraj opuścił w 1923 r. Chagall uważał jednak. do końca życia przebywał na południu Francji. sklep. np. 1887–1985) – malarz i grafik. 701329. s. Wiejski charakter nadawała sztetlom obecność zwierząt gospodarskich. Wykonał witraże m. ros. Otrzymywał prestiżowe zamówienia. opery paryskiej. Moisza Szagałow. że jego malarstwo monia barw. ki i baśniowości. zachował jednak swój własny styl artystyczny.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 231 WPROWADZENIE DO ANALIZY Artysta z liryzmem i dziecięcą ciekawością W sztuce Marca Chagalla często występują oddawał piękno prostego życia. wielodzietnej rodzinie żydowskiej pod Witebskiem (obecnie Białoruś).. » MARC CHAGALL. Jego malarstwo cechują głębia i har.. witrażysta. Nowym Jorku. Malarstwo studiował w Petersburgu. Paryżu. Autor MARC CHAGALL (właśc. Mosze Segał. a także deformacja kształtów. ilustrował Biblię i Bajki Jeana de La Fontaine’a (czytaj: żana de la fątena). 230). Wybieramy tę drugą wersję. 1911. Urodził się w ubogiej. parlamentu w Jerozolimie. Laubitza 9. Po powrocie do Rosji założył w Witebsku Akademię Sztuk Pięknych. do katedry w Reims (czytaj: ręs). JA I MIASTECZKO. Nowy Jork Francuski tytuł obrazu – Moi et le village (czytaj: mua e ly wilaż) bywa tłumaczony dwojako: Ja i wieś lub Ja i miasteczko. Szkolnictwa AS .. Museum of Modern Art . W stolicy Francji zapoznał się z nowymi prądami w malarstwie. Chagall zyskał międzynarodową sławę – tylko on i Pablo Picasso (czytaj: pikasso) mieli za życia wystawę w Luwrze. pojawiają przy tym rzeczywistość elementami fantasty- się elementy kultury żydowskiej i chrześci.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. zamieniał ją w piękny sen.

/ Osiadłbym jesienią w Kutnie lub Sieradzu” XIX XX XXI –  napisał Tuwim w jednym ze swoich wierszy. kojarząc nastrój spokoju przeżyciem. liryzmu malarskiego charakterystyczny jest c) drzewa. Zaproponuj własną ziemiańskim i częściowo inteligenckim stanowi interpretację obecności tej „pieczęci”.232 Polecenia do analizy »POJĘCIA KLUCZOWE FANTASTYKA W MALARSTWIE – zjawisko 1. Czy zgadzasz się z tym określeniem? Uzasadnij swoje zdanie. Określ ich związek z postaciami przedstawionymi na drugim planie. skorzystać z dowolnego słownika symboli): LIRYZM MALARSKI – akcentowanie w dziele a) koła. 9. Wyodrębnij trzy plany kompozycji obrazu: elementów realistycznych i onirycznych pierwszy (bliski).pl (nurt klasyczny) Sz . natomiast ostoję tradycyjnych wartości narodowych i religijnych oraz ładu społecznego. zapóźniona w rozwoju. Wskaż elementy krajobrazu prowincji przedstawione na obrazie. Uwzględnij odróżniona od kulturowego centrum.wsip. na kreowaniu nastroju niezwykłości. np. 701329. na temat obrazu i jego nastroju. przez łączenie 2. typowe są też operowanie niezwykłą paletą barw i deformacja 3. Wskaż wspólne motywy. Przypomnij symbolikę (możesz w przedstawianiu rzeczywistości. że artysta stworzył efekt nieatrakcyjna. sklep. malarskim przeżycia wewnętrznego. Wymień postaci znajdujące się na drugim a także przestrzeń stabilności. odwołując się do fantastyki (patrz: pojęcia kluczowe). subiektywizm. 234). Wykorzystaj pojęcia kluczowe i wiadomości o artyście. Wskaż elementy fantastyki z trzeciego planu (tła) obrazu. nieprawdopodobnych motywów. W świetle mieszczańskiego systemu wartości prowincja jest 5. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Najpopularniejszy z  poetów międzywojnia odkrywał w  liryce piękno małych miast i przedmieść. Pr ac a domowa Dokonaj analizy porównawczej obrazów Marca Chagalla Ja i miasteczko oraz Wiolonczelista (patrz: s. i kameralności miasteczek z emocjonalnym fleksją o  miłości. Zauważ. Ten motyw łączył często z re. Laubitza 9. ważną rolę odgrywają osobiste wspomnienia artysty. dla b) kolorów: bieli. Wyjaśnij sens elementów wpisanych PROWINCJA – rzeczywistość kulturowa w koło i ich kolorystykę. 7. czerwieni i zieleni. 1922 r.  planie i określ ich funkcję. Chagall nazywany jest „poetą pędzla”. 4. rzuciłbym od razu. drugi (dalszy) oraz tło. stolica czy miasto. (ze sfery snu). Zapisz swoje swobodne impresje polegające na wykorzystywaniu baśniowych. WPROWADZENIE DO LEKTURY PRZY OKRĄGŁYM STOLE „Rzuciłbym to wszystko. zwykle jest dwór. Szkolnictwa AS . 8. 6. którym kontekst biografii twórcy. W etosie odciśnięcia koła.

. poemat Bal w Operze (1946). utworów Może tam jeszcze zmierzchem złotym Aleksandra Puszkina i Władimira Majakowskiego). nie rozumie. gdzie [25] Ten biały dom.. 1918.. „Du holde Kunst! Więc tak bez słowa?” Wojnę spędził we Francji. znakomitą antologię Cztery wieki fraszki polskiej. 266). pochodzenie stał się obiektem Błogosławiłem. ściami Literackimi”. 1797–1828): „Wzniosła Sztuko.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. jedyna. i krytyków.. Tworzył też teksty do kabaretów i teatrów Jeszcze ci wciąż spojrzeniem śpiewam: rewiowych (wiele jego piosenek stało się szlagierami). Wpadli na dzień do Tomaszowa?. Kwiaty polskie (wyd.. Pochłonięty pracą Gdzie cudze meble postawiono.. w tym pokoju.. wydał wówczas utwory powstałe na emigracji [30] Nawet ta cisza trwa wrześniowa. Rzecz Jeszcze mi ciągle z jasnych oczu czarnoleska. najmilsza. 1932). 1929. literacką nie ukończył studiów na Uniwersytecie Warszaw- Musimy skończyć naszą dawną skim. Ta sama cisza trwa wrześniowa. 1 Du holde Kunst. in wieviel grauen Stunden… (niem.. wraz Rozmowę smutnie nieskończoną. więc mnie żegnasz. „Du holde Kunst”.”. Urodził się w Łodzi w zasymilowanej rodzinie [5] W tym białym domu. wówczas niedużym mieście. Do kraju wrócił A przecież wszystko – tam zostało! w 1946 r. i serce pęka! współpracował z „Wiadomo- I muszę jechać... z czterema kolegami założył grupę poetycką Skamander Do dzisiaj przy okrągłym stole – najbardziej cenioną i wpływową w dwudziestoleciu [10] Siedzimy martwo.. Był wybitnym poetą. 701329. cygańska..1 jako autor Słonia Trąbalskiego (Pieśń Szuberta) czy Lokomotywy jest znany wszystkim Polakom już A może byśmy tak. czytaj: du holde kunst. 2 Mowa o Tomaszowie Mazowieckim niedaleko Łodzi. i napisany jeszcze przed wojną Więc może byśmy tak. I wyjechałem. Czyhanie na Boga. 1949) – utwór podejmujący tradycje Wstawili ludzie cudze meble ukształtowanego w romanty- I wychodzili stąd w zadumie. W 1920 r. Szkolnictwa AS .. a wszystkie spotkały się z wielkim [15] A ty mi nic nie odpowiadasz zainteresowaniem czytelników I jesz zielone winogrona. jak zaklęci! międzywojennym (patrz: Kto odczaruje nas? Kto wyrwie s. 88-100 Inowroclaw.. przeklinałem: ataków ze strony skrajnie prawicowej prasy polskiej. zmie gatunku poezji narracyjnej. W tym okresie Tuwim opublikował osiem tomików Z nieubłaganej niepamięci? poetyckich (m. Laubitza 9. żydowskiej... poeta ze względu na swe Jak sen urwała się rozmowa..wsip..in. in wifil grałen sztunden) – słowa z pieśni An die Musik (czytaj: di muzik) niemieckiego kompozytora romantycznego Franza Schuberta (czytaj: franca szuberta. tłumaczem z języka Wpadli na dzień do Tomaszowa2? rosyjskiego (m.. ten pokój martwy stworzył poemat dygresyjny Do dziś się dziwi.in. sklep. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 233 Julian Tuwim Przy okrągłym stole Autor JULIAN TUWIM (1894–1953) Du holde Kunst. Biblia Spływa do warg kropelka słona. W drugiej połowie lat 30. od dziecka. wydał [20] Lecz nie drży w dłoni mej twa ręka. zostawiłem. w iluż szarych godzinach. in wieviel grauen Stunden.. w Brazylii i w USA.pl Sz .

88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. 701329. czego dotyczyła „rozmowa smutnie nieskończona” (wers 8. Żydzi w literaturze. 3. Laubitza 9. W kilkuosobowych grupach opracujcie prezentacje multimedialne na ten temat. własność prywatna W świadomie naiwny..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. dlaczego osoba mówiąca zaprasza „jedyną” do Tomaszowa. malarstwie i filmie polskiego międzywojnia. 5. sklep.–28. 4. Określ. kto jest nadawcą. 2.234 » MARC CHAGALL. 1939. Omów. Wyjaśnij. Jaki jest nastrój wiersza? Zwróć uwagę na epitety. w tym do zasobów internetu. Uwzględnij metaforyczny sens tytułu. a kto – odbiorcą wypowiedzi.pl (nurt klasyczny) Sz . Szkolnictwa AS . Przedstaw własną interpretację utworu. Co symbolizuje dom przedstawiony w wierszu? 6.–12. w jaki sposób Chagall i Tuwim wykorzystują w swoich dziełach motyw prowincji. 2. dziecięcy sposób malarz ukazał muzyka.). 7. WIOLONCZELISTA . Wyjaśnij. Pr ac a domowa 1. 17. oraz motta i odtwórz historię związku bohaterów. Znajdź podobieństwa w zakresie tematyki i nastroju między obrazem Chagalla Ja i miasteczko a lirykiem Tuwima Przy okrągłym stole. Sięgnijcie do wybranych źródeł.wsip. Odwołaj się do wersów 5. Polecenia do tekstu 1. który zrósł się ze swoim instrumentem. 3.

przeminęły cieniem romantycznej. Nim się zbliżą bratersko i złączą od nowa [20] Dwa narody tym samym karmione cierpieniem. a co go od niego odróżnia? 5.wsip.. ANTONI SŁONIMSKI [10] Odfrunęły spłoszone milczeniem ponurym.pl Sz . DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 235 Antoni Słonimski K Elegia1 miasteczek żydowskich Nie masz już. Utwór powstał w 1947 r. bliska mu była I cień ten kłaść się będzie między nasze słowa. 2.. [. 88-100 Inowroclaw. 701329. autor tekstów kabaretowych i poeta. Już za miastem na szosie. Nie odnajdą dwu złotych księżyców Chagalla. był członkiem grupy [15] Gdzie starzy Żydzi w sadach pod cieniem czereśni Skamander. że rozpoczyna się szabat (szabas). Wiatr łączył z polską piosnką i słowiańskim żalem. Laubitza 9. zapalanych przez Żydów w każdy piątek tuż przez zachodem słońca na znak. Szkolnictwa AS . utrzymanych Opłakiwali święte mury Jeruzalem. satyryk. Co jest w nim podobne do wiersza Przy okrągłym stole Tuwima. w pierwszej części podręcznika) i Słonimski w Elegii miasteczek żydowskich. świątynia wyznawców judaizmu. gdy noc się rozpala. sklep. chłodny. gdzie biblijne pieśni felietonista. po zagładzie Żydów w Polsce. Wnioski. Falenicy Próżno byś szukał w oknach zapalonych świeczek2. Porównajcie uczucia i obrazy światów. Karczewie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. co łączy wiersz Słonimskiego z obrazem Ja i miasteczko Chagalla. W czym poeta dostrzega wspólnotę i rozdźwięk między narodami żydowskim i polskim? 4.] [5] Błyszczy tu księżyc jeden. Określ. (1895–1976) pochodził ze zasymilowanej rodziny Już nie ma tych miasteczek. zapalonych świeczek – mowa o dwu świecach. poetyczni chłopcy. 3 Bóżnica – synagoga. postawa poety moralisty. W Hrubieszowie. Zasłynął Zegarmistrz filozofem.. blady. I śpiewu nasłuchiwał z drewnianej bóżnicy3. w klasycystycznej formie. obcy. Określ nastrój wiersza Słonimskiego.. gdzie szewc był poetą. Autor Te księżyce nad inną już chodzą planetą. Brodach.. fryzjer trubadurem. w dwudziestoleciu międzywojennym jako Nie ma już tych miasteczek. nie masz w Polsce żydowskich miasteczek. 1 Elegia – tu: wiersz żałobny. zapisane w formie prezentacji lub mapy mentalnej. Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. Polecenia do tekstu 1. 2 . twoim zdaniem. do których tęsknią poeci: Słowacki w Hymnie (patrz: lekcja 30. przedstawcie na forum klasy. nawiązywał do tradycji Nie ma już tych miasteczek. Krewni moi żydowscy. Co jest. W swoich wierszach. tematem wiersza? 3. żydowskiej.

Powieść ma kompozycję kontynuacją dzieła – powieścią pod tytułem otwartą i w rezultacie nie wiemy. się w pełni dorosły Cezary Baryka. sklep. szuka dla siebie jednoznacznej wymowy ideowej. Jako raznoczyniec (człowiek bez swojego miej- GENEZA sca na ziemi) Baryka początkowo przypomina W powszechnej świadomości Polaków Stefan trochę bohaterów inteligentów z powieści Żeromski był jednym z najważniejszych ducho. ale też wywołała człowiek formuje swoją osobowość. daleko idącej się początkowo w tekstach publicystycznych. Książka natychmiast zyskała przemian obyczajowo-społecznych młody przychylność czytelników.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. rewolucja październikowa. poznaje reguły rządzące światem. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw.pl (nurt klasyczny) Sz .wsip. Proces jego dojrze- wych patronów niepodległości odzyskanej wania współgra z dramatycznymi wydarze- w 1918 r. mieszkanie na Zamku Królewskim wicka). przebu- tezę przemyśleń twórcy nad problemami odro. W  dowód uznania pisarz otrzymał Polskę niepodległości. dżanu.. Syn. który wchodzi w dorosłość. redefinicji tradycyjnych ról społecznych przy- reportażach. Fiodora Dostojewskiego. Biografia osobista (w tym intymna) bohatera będzie tematem pierwszej lekcji z Przedwiośnia. które jest książką do dziś chętnie czytaną. Doświadczenia będące udziałem wszystkich młodych ludzi są jednak intensyfikowane przez okoliczności historyczne. Laubitza 9.236 Najistotniejszy.. Cezary Baryka to chłopak. odzyskanie przez sności. dojrzewa. Szkolnictwa AS . W cieniu historii i na tle Żeromskiego. Przypisywano mu rolę autorytetu niami historycznymi (I  wojna światowa. kim stanie Wiosna – przerwała śmierć pisarza.). Pracę nad miejsca na ziemi. wypowiadał nych zmian obyczajowych. relacje z  innymi ludźmi. Inicjacje Cezarego Baryki O czytelniczym sukcesie Przedwiośnia. odezwach i listach otwartych. wojna polsko-bolsze- w 1922 r. Utwór od razu uznano za wybitne kodeksu etycznego (będziemy o tym mówić wydarzenie literackie i najważniejsze dzieło podczas lekcji 51. nienia rygorystycznego mieszczańskiego śnie (1924). Ponadto inicjacje Cezarego w doro- w Warszawie. Zaangażowany w proces budowy słość przypadają na okres szybkich i radykal- i obrony niepodległego państwa. 701329. moralnego. określa prawdziwą burzę polemik i sporów wokół nie. 43 najtęższy obraz przedwiośnia. państwa położonego na Kaukazie). pisywanych mężczyźnie i kobiecie. wreszcie rozluź- dzonego państwa przyniosła powieść Przedwio. wychowawcy i sędziego współcze. najzdrowszy. PRZEDWIOŚNIE WPROWADZENIE DO LEKTURY Przedwiośnie pokazuje wydarzenia z  lat XIX XX XXI 1914–1924 widziane oczami młodego Polaka wychowanego w Baku (dziś stolica Azerbej- 1924 r. dowy modelu wychowania. zadecydowało – obok wagi spraw poruszanych w utworze – przedstawienie w doskonały artystycznie sposób życia osobistego głównego bohatera.

PRZEDWIOŚNIE. ojciec i syn spędzali jak naj- częściej rozkoszne sam na sam. z gło- wą przy jego głowie. czy aby się nie przepracowuje i nie wysila zanadto. albo powtarzali do upadłego jakiś mały wierszyczek polski. Katowice Określ. żeby zaś nie zapomnieć Szkolnictwa AS . gdyby rozkochani w nim rodzice nie przeszkadzali swymi trwogami i pieszczotami. Laubitza 9. Chłopiec pierwszoklasista. tak puszystym. [1] Tak to z roku na rok. bajkę francuską. którą srogi nauczyciel francuskiego zadał na jutro. W zacisznym gabinecie. Stefan Żeromski Przedwiośnie (fragmenty) Dzieciństwo Cezarego. Muzeum Śląskie. w zdrowego i zażywnego Czarusia. niemieckiego i polskiego języka. sklep. najlepszych. by zobrazować atmosferę przedstawianej pory roku. 1900. a raczej uczyłby się był znako- micie. i ojciec. kołyszący się na bujającym fotelu.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 237 ½ FERDYNAND RUSZCZYC. gdy poszedł do gimnazjum.wsip. leżąc na piersiach ojca. marząc o powrocie do kraju.pl Sz . Uczył się wcale nieźle. Seweryn Baryka całą duszę wkładał w synka. 88-100 Inowroclaw. 701329.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. że w nim stopa ginęła. angielskiego. jakich środków malarskich użył twórca. wcałowywali sobie z ust w usta tabliczkę mnożenia. Chłopiec ten miał od najwcześniejszych lat najdroższe nauczycielki francuskie- go. drogo płatnych korepety- torów. a jednocześnie porastając w złote i srebrne pióra. wysłanym puszystym dywanem.

lecz właśnie po stronie napastnika Baryki. gdyż on to ją właśnie z miejsca wszczynał. Nie pomagało przestrzeganie w domu mowy polskiej ani to. Gdy zaś dyrektor gimna- zjum. Niezu- 1 pełnie zresztą: czapka uczniowska bez palmy . opadła. na- rzucone z uśmiechem i w gronie pieszczotek. w czapce na bakier i ze szpicrutą – trostoczkoj2 – w ręku. Przestrach paniczny w oczach matki: – „Co na to ojciec powie?” – znikł. usta i uszy były cudem harmonii. [4] Z głębi wozu. przestał „uczęszczać” do swej ósmej klasy. 2 Trostoczka (ros. Wbrew łagodnemu uśmiechowi ojca. marynarka cywilna. Ojciec usunął się z mieszkania i ze świata. Jeżeli kto wiedział cokolwiek realnego o istocie rewolucji. a strofował półżartem.. jakby z ucisku nieposkromionego ciał męskich. z dawna już słysząc. pod ich rozkochany- mi oczyma.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. to chyba tylko sam Cezary Baryka. iż nic. [2] Pocieszyło go [Cezarego] to i owo. [. Były to kanony i paragrafy woli. zwisał z wysokości wozu na jego lewe koło. 1 Palma – dawniej: znak w kształcie drzewa lub palmy na czapkach i mundurach szkolnych. sklep. że służące były Polki. przepojone duchem rosyjskim. Zdawało się. Nadto – przebrał się po cywilnemu. na ich kolanach. zmobilizowany jako oficer armii rosyjskiej i opuszcza Baku. otoczony aureolą. elastyczny pręt służący do poganiania konia. spotkawszy go na mieście. Szkoła robiła swoje. rzuconym wśród umizgów i zabawy – nic nie można było poradzić. w najniewinniejszej myśli zapytał. Nie mógł również przyczynić się do zruszczenia Czarusia ojciec. Przerażeniem napełniła jego matkę. aż go dosięgło wreszcie i poraziło wewnętrznie nadzwy- czajne piękno twarzy umarłej. a następnie drugi w lewe. nigdy nawet nie łajał. czytaj: kadawer) – trup.pl (nurt klasyczny) Sz . nikt objaśnić nie umiał. a gdy było najmądrzejszego poprosić o wyja- śnienie. W czasie zamieszek etnicznych Cezary pracuje w Baku jako grabarz. dobrotliwym prośbom. dowcip- kując. niosąc w ręku sławną odtąd t r o s t o c z k ę . Oczom młodego woźnicy narzu- cało się raz wraz. [.238 dobrego wymawiania tej trudnej mowy. policzki. Pani domu. wbrew jego grzecznym zaleceniom i pokornym radom. Teraz ta żelazna obręcz rozluźniła się i sa- mochcąc.. a nade wszystko perspektywa swobody. jak wiadomo. Czaruś stokroć lepiej mówił po rosyjsku niż po polsku.. 701329. Cezarek tąż szpicrutą – trostoczkoj – wymierzył dyrektorowi w sensie odpowiedzi dwa z dawna zbiorowo wyśnione indywidualne ciosy: jeden w prawe ucho.. Czarne włosy dosięgały ziemi i wlokły się po skrwawionej kurzawie drogi.) – szpicruta.] Ojciec zostaje w 1914 r. co chcesz!” Swoboda uszczęśliwiła Cezarka. Zbiegowisko uliczne nie stanęło po stronie pokrzywdzonego dyrektora. Rzucony na wznak. Laubitza 9. podbródek. Ojciec. 3 Cadaver (łac. który go nigdy a nigdy nie karał. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. dostała się między sprychy. Przede wszystkim. Szkolnictwa AS . [. posiadał nad synem władzę żelazną.] [3] Jednego dnia rozeszła się w mieście Baku lotem błyskawicy wieść: rewolucja! Co znaczyło w praktyce owo słowo. Ce- zary odszedł spokojnie do domu. jak za życia. literalnie nic nie mogło jej przełamać. długo.. z natręctwem.] Lecz życie samo.wsip. a jego nieobecność powiedziała: „Rób. Tak to dni Czarusia upływały w ramionach ojca i matki. że jest gdzieś jakaś rewolucja. Prawa ręka opadła na lewe koło i. nie mogła wpłynąć na zruszczenie syna. bezwładna w swym stężeniu. robiło swoje. z lekką drwinką.. na pewno orzekł coś innego niż poprzedni znawca i co innego niż jego następca. niezłomną. że po dziewczęcemu. Był to rząd samowładny i dyktatura tak niezłom- na. Wraz z nim co gorliwsi wyznawcy jego sposobu myślenia i postępowania. wysuwał się cadaver3 młodej kobiety. z bliskości obcych ciał i z objęć cielesnych się wydziera. Jej ciało. czemu to paraduje po cywilnemu..

Mały. Zsiniałe palce. Jak na bal. popychane przez sprychy koła. a leżący w nich język znieruchomiały stał się zastygłym obrazem przeraźliwego krzyku. męczennico.pl Sz . Szkolnictwa AS . gdy usta twe krzyk śmierci wydać były przymuszone?” – pytał umarłej. że umarła przebiera palcami na tych sprychach.. jak na zamiejską wycieczkę. który go popchnął. Maleńkie usta były otwarte. który się boisz silniejszego od siebie mężczyzny! Serce twoje drży jak serce psa. bezwstydny sługo? Nędzny tchórzu! Mężczyzno. wszyscy. Oczy czarne. który się przeląkł na widok gniewu pana! Przypatrz się. był powszechny entuzjazm. którą tylko wczesna młodzieńczość w piersi ludzkiej hoduje. dziewicze. 88-100 Inowroclaw. reż. sunęły paznokciami. 2001 Cezary (Mateusz Damięcki) i Laura (Małgorzata Lewińska). który przenikał stokroć ostrzej niż łoskot gromu padający wraz z błyskawicą. choć go już słychać nie było. Jeszcze nie widział w swym życiu takiego zjawiska jak ten entuzjazm Polaków. najemniku. – Czy mnie nie żałujesz. czyli zestawienie uroku młodości oraz dojrzałego piękna i elegancji. Pojął tę muzykę za pomocą władzy wy- jątkowej. sklep. który z nich wciąż jeszcze leciał. bezduszny żołdaku? Czy mnie nie pomścisz. na strunach niepojętych jakiegoś instrumentu.. z or- miańska nagięty nosek wyprężył się teraz jak struna wyciągnięta ponad wszelką miarę. zawleczone jeszcze ciemniejszą niż one nocą nieprzejrzaną. „Dokąd mię odprowadzasz.. woźnico? – pytały nawzajem igrające palce dziewicze. Biała ręka [. Naga szyja i małe. Cezary posłyszał w sobie wewnętrzną muzykę wy- dobytą z obrotów koła śmierci przez tę rękę bezwładną. wyrzeźbiony. nieszczęściu memu i speł- niaj dalej pilnie rzemiosło swoje!” [. który ona wydawała. ła- godnie i opornie się zginając. Szli wszyscy.] Młody Baryka wraca do Polski i bierze udział w wojnie z bolszewikami 1920 r. obnażone piersi trzymały w sobie zaklęty ten sam krzyk. Filip Bajon. 701329. Laubitza 9.wsip.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 239 ¼ Kadr z filmu PRZEDWIOŚNIE . wywróconymi na wznak źrenicami patrzyły nieustępliwie w poganiacza wołów. „Co widziały oczy twoje. szczególnej. Zdawało się. [5] [.. Cezary zapatrzył się w tę postać odchodzącą w światy umarłych i usłyszał wewnątrz siebie krzyk.. były otwarte i ślepymi. wszyscy.] prosiła się o pomstę..] motorem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

Nie wydała okrzyku. A skoro drzwiczki zatrzasnął i skoro tylko konie skoczyły z miejsca.240 Pewnego dnia słyszał na zburzonym moście żelaznym nad Wisłą mowy robotników i przywódców robotniczych wzywające do wal- ki na śmierć i życie – nie z burżuazją. się tu w pierwszej osobie (co zbliża utwór do pamiętnika) Chciał dowiedzieć się. W tej dzikiej nie- spodziance rozkoszy. przy huku bębna. Chciał zobaczyć własnymi oczyma głównego bohatera. filozoficznych i psychologicz- Cezary nawiązuje w Nawłoci romans z Laurą Kościeniecką. d) scharakteryzuj obowiązujący w domu Cezarego model wychowania dziecka. za którą szli w  pole nadstawiać piersi mężczyźni (inicjacja). łupi Gatunek i zamienia w ruinę. sklep. Dla tego typu powieści używa się także niemieckiego [6] Pani Laura otworzyła sama drzwiczki karety i jak ptak wionę. jak łagodna kolebka. piaszczystą drogą alei. b) określ. niosąc czerwone sztandary. który kraj nadchodzi. ła do bielejącego wnętrza. nie westchnęła. która szybko zeszła na mokre łąki i zwiędłe pola. wesoło. marzyli o roz- koszy swej. Czy dzieciństwo Cezarego było szczęśliwe? Uzasadnij swoją opinię. jaka idea zasadnicza. jak zawsze w mowach robotniczych – lecz z tym najeźdźcą. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Polecenia do tekstu 1. jaka rola przypadała matce. to sam. dyskretnie sympatyzuje wnątrz skręcona sprężyna rozpręża się i popycha ich do dzieła. 701329. której tematem cy niedorośli wylatywali spod ręki matek. stado. POWIEŚĆ INICJACYJNA – typ powieści. Narrator wypowiada i wszystka młodzież – szli spokojnie. Kareta na wybojach kołysała się to tam. miękka dłoń pomogła mu podnieść się na stopień. c) wyjaśnij. jaką rolę odgrywał w domu ojciec. jak po bohatersku ginęli. w locie pośród pól. Oszaleli do cna od nagłej pasji. Pocałunki ich i pieszczoty były bezdenne jak ta noc. bez zwłoki przywarł ustami do tej ręki.pl (nurt klasyczny) Sz . gdy ją bezoporną i posłuszną zagarnął w posiadanie. i co ta siła jest warta. 1 pełne potęgi niewyczerpanej jak fuga koni niosących się w przestrzeń. doświadczając jej w pełni. z młodym bohaterem. przywarł do jej ust płonącymi ustami i narzucił się jej z całą potęgą furii.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. wsunął się do karety. nych. Czarne jej pudło i lustrzane okna. Laubitza 9. jaka siła. Patrzał. i czytał w dziennikach jest dorastanie i dojrzewanie opisy. Jego losy są pretekstem do snucia No. zasłonięte firankami. zaproszony uprzejmym gestem pani Kościenieckiej. rzucały tajemnicze lśnienia i przecinały noc jesienną. Konie gnały szeroką. [.. wpadając w zupełny mrok wielkiej alei lipowej – pchnię- ty przez niestrzymaną potęgę szału Cezary ogarnął cudną kobietę ramionami. w kołysaniu i drżeniu była otchłań radości obojga przygodnych kochanków. jego wejście w świat dorosłych tę sprawę. Cezary. jaka we. Bez wahania. określenia Bildungsroman.]. Szkolnictwa AS . W odniesieniu do całej powieści przedstaw cechy dzieciństwa Cezarego: a) opisz dom rodzinny bohatera. co naprawdę kryje się w samym rdzeniu lub w trzeciej osobie – wówczas tego ich entuzjazmu. Mała. 1 Fuga – tu: tabun.wsip. wątków autobiograficznych.. w niebezpieczeństwie. Światła latarni rzucały nagłe strzały popłochu między wielkie pnie lip i topoli. jak chłop. 2.

2. prawa i obowiązki rządzące światem. 222) i stopniowym rozluźnieniu 9. 6. Odwołuje się do prawa kobiety do kierowania własnym 7. prawo do rozwodu). Omów wpływ rewolucji na dojrzewanie młodego Baryki w Baku (akapity 3.wsip. 88-100 Inowroclaw. Określ w kontekście całej powieści. c) relacje z kobietami. 12. Omów i oceń zachowanie Cezarego wobec Karoliny Szarłatowiczówny i Wandzi Orszeńskiej. sklep. 701329. Porównaj proces dojrzewania młodych bohaterów: Kordiana z dramatu Juliusza Słowackiego i Cezarego Baryki z powieści Stefana Żeromskiego. 13. 14.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 241 3. co wyraziło się w uzyskaniu praw publicznych jej portret psychologiczny i światopoglądowy. w patriarchalnym społeczeństwie. i 4. 10. W jaki sposób dokonuje się miłosna norm obyczajowych (m. w których Cezary użył szpicruty. wolne związki. który określa reguły. »POJĘCIA KLUCZOWE IMIĘ OJCA [Le Nom du Père (czytaj: le nom 4. przypisywany ojcu). Zwróć uwagę na: a) wychowanie. a także emocjonalnej nieporadności Cezarego wobec kobiet. psychoanalityka i badacza literatury Jacques’a Lacana (czytaj: żaka lakana).pl Sz . d) znaczenie wydarzeń historycznych w procesie dojrzewania bohatera. Pr ac a domowa 1. Laubitza 9. Na podstawie całej powieści omów di per)] – określenie autorstwa francuskiego związek Cezarego z matką. (patrz: s. b) relacje bohatera z bliskimi mu ludźmi. Tworzenie własnego tekstu Przedstaw losy Cezarego Baryki jako uniwersalny obraz dojrzewania człowieka. Wskaż pozytywne i negatywne elementy we współczesnej psychologii oznacza matczynego wychowania Cezarego. inicjacja Cezarego? antykoncepcja. 5. Kim jest Laura Kościeniecka? Przedstaw kobiet nastąpiła po I wojnie światowej.). Jakie konsekwencje dla życia emocjonalnego Baryki mogła mieć jego miłosna inicjacja? 11. by uderzyć człowieka. Szkolnictwa AS .in. nadrzędny autorytet (symbolicznie widoczne zwłaszcza w relacjach z innymi. ojcowie Cezarego? Radykalna zmiana w społecznej sytuacji 8. Jakie wartości reprezentują przybrani życiem zawodowym i emocjonalnym. Przedstaw biografię Cezarego Baryki w świetle pierwotnego motta powieści: „Zło jest wynikiem opętania duszy przez namiętność” (z przypisywanego Szekspirowi dramatu Wenus i Adonis). Oceń postawę kobiety wyzwolonej. które KOBIETA WYZWOLONA – kobieta postaci pełnią w stosunku do bohatera odrzucająca rolę przypisywaną jej funkcję ojca. Wyjaśnij powody braku odpowiedzialności. którą prezentuje Laura Kościeniecka. Porównaj sytuacje. wpływ domu rodzinnego.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.

w 1905 r.. była rewolucja październikowa w Rosji w 1917 r. WPROWADZENIE DO LEKTURY rewolucyjnego wrzenia na ziemiach polskich Stefan Żeromski nie przebywał w Rosji pod.. Została ona przedstawiona w Przedwiośniu i jej obrazowi przyjrzymy się na lekcji. w historii prowadzące do gwałtownych zmian społecznych. Rewolucja i jej skutki Rewolucje. 701329. swoją powieściową relację z wy.pl (nurt klasyczny) Sz . nigdy też nie cił mechanizm rewolucji. Laubitza 9. 2001 Obraz rewolucji w filmowej wersji Przedwiośnia.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Mimo to w znakomity sposób uchwy- czas rewolucji październikowej.. są częstym tematem utworów literackich. Rewolucją. reż. sklep. pokazał jej skutki widział Baku. która w istotny sposób wpłynęła na losy wszystkich Polaków. – zwłaszcza instytucjonalne (sposób działania darzeń historycznych oparł na wiedzy z arty.] jako rzeka 44 wieloramienna. ¾ Kadr z filmu PRZEDWIOŚNIE. Szkolnictwa AS .242 Krew płynęła [.. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw.wsip. Sam był jedynie świadkiem i grupami społecznymi). Filip Bajon. państwa) i społeczne (relacje między ludźmi kułów i książek.

[1] Przez czas dość długi w mieście Baku było głucho.] [2] Nie na samych wiecach i zebraniach bywał młody Baryka. 1905. a siłę swą czerpało z walki skłóconych plemion.wsip. Rugowano z mieszkań. Wszystko jeszcze po dawnemu ruszało się i łaziło. czeladź sklepowa i domowa..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. reakcyjnych generałów. Muzeum Narodowe. Zapanowała ulica. Przede wszystkim – znikły wszelkie towary. a jedni i drudzy na swój sposób wyzyskiwali sytuację.. a nawet jawną perfidią. sklep. Banki nie wydawały złożonych kapitałów i nie wypłacały procentów. 701329. MANIFESTACJA ULICZNA . Nikt nie dostawał pensji. Było tam jednak stosunkowo spokojnie.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 243 Stefan Żeromski Przedwiośnie (fragmenty) Sytuacja w Baku po wybuchu rewolucji.. Szkolnictwa AS . ¾ WITOLD WOJTKIEWICZ. wsławionych okrucieństwami. i gdy ich mordowano.pl Sz . doświadczonych przez nędzę. Laubitza 9. jak się w tej robocie odznaczali marynarze oraz rozmaite osoby urzędowe. Ten piorunem ustanowił nową władzę i zaprowadził nowe porządki. w podnieconym. marynarze. robotnicy naftowi i fabryczni. To wyraz krańcowej determinacji ludzi bez perspektyw. W tłumie.. pędził nieraz do więzień. w Łodzi ukazana na grafice nie ma nic wspólnego z radosnym karnawałem. wzbu- rzonym. gdy wywłóczono z lochów różnych białogwardzistów. Nie mogło być inaczej. ale niesłychanie ospale. rozjuszonym natłoku ludzi. Ludność niezamoż- na upajała się mityngami. mowami i wywracaniem wszystkiego na nice.] Zjawił się komisarz rewolucyjny – o dziwo! – Polak z pochodzenia. Patrzał. Warszawa Rewolucja 1905 r. skoro z dnia na dzień wszystko się odmieniało. Zabrakło żywności. [. [. Pozamykano sklepy. z rezerwą. Tatarzy i Ormianie dali pokój walce. Czekał nieraz długo na samowolne egzekucje i przypatrywał się nieopisanym szaleństwom ludzkim. Miasto stało właściwie brakiem rządu. martwo i nudno. 88-100 Inowroclaw. niemrawo.

88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. A było coraz mniej i coraz jednostajniejsze: co dzień – ryby i kawior. to każdy kamień cerkwi i kościołów wydawałby jęk. że dokonało się w naszych oczach! Patrzyliśmy na poród brze- mienia czasów. Nie z tchó- rzostwa. 701329. W konflikt wmieszała się Turcja – dokonała czystki etnicznej. [4] „Rewolucja – nauczał ducha matki – jest to konieczność. pod batem i w ucisku człowiek musiał pracować nie dla siebie.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Poprzez dziesiątki setek lat ludzie nieszczęśliwi byli przez uprzywilejowanych deptani. każda kolumna sal ociekałaby krwią. Ściekała do morza i zafarbowała czyste fale. a bruk ulic zroszony by był łzami.. [. [5] Niewesoły widok przedstawiały znane ulice. każda cegła pałaców. wyższa ponad wszystko.] Po śmierci matki Cezary rozmawia z jej wyobrażeniem.] [3] Wydany został dekret komisarski. w jarzmie. Szkolnictwa AS .. że stało się to za naszych czasów. Jakże szczęśliwi jesteśmy. Cezary patrzał z dumą. ktokolwiek ma skarb zakopany w ziemi. uśmiechnięty diabelskim półuśmiechem. wzruszony. krew płynęła nie rowami. owoców! Dowóz ustał i sklepy były na głucho zamknięte. Odrzucało ją suszy1 skrwawionej pracą nieustanną swej czystej fali. lecz lała się po powierzchniach jako rzeka wieloramienna.. sklep. cwaniaki w tej materii. wśród błagań skazańców o rychlejszą śmierć. żądał jedzenia i gniewał się. cmentarzysko bez końca. Cezary przyszedł do domu z wiadomością o dekrecie i oświadczeniem. z katuszy przymusowego ubóstwa.] Należało raz przecie wykonać ten skok lwi.. Gdyby te grudki martwej ziemi mogły przemawiać albo znalazły możność dawania zrozumiałych znaków. mięsa.. w udręczeniach. wlepiała weń przerażone oczy i mamrotała swe modlitwy. Ileż to wskutek tego bestialskiego prawa panowania uprzywilejowanych nad wyzutymi ze wszelkiego prawa poniosło śmierć z chorób. ażeby przemoc zepchnąć przemocą ramienia z tronu potęgi. podwożąc je na brzeg samochodami ciężarowymi i wozami. zwiedziawszy się o nieprzebranej wyżerce. z nędzy. przekonując do idei rewolucji. Ani już śladu chleba. lecz dla drugiego człowieka. gdzie każda grudka ziemi wzywa o pomstę nad Kainem. ciemiężeni. wyzuwani ze wszelkiego prawa.. Precz nareszcie z krzywdą! Precz z przemocą człowieka nad człowiekiem! Twój syn nie może stać w szeregu ciemiężycieli. Albowiem wszędzie pod przemocą straszliwą. co tam było i jak się odbywało. jarzyn.pl (nurt klasyczny) Sz .] Przyszli wnet ludzie świadomi.244 gdy zabijano powolnie. 1 Susza – mowa o piasku nadmorskim.wsip. gdy miał oczy rozszerzone.] Jest to jako- wyś kontynent pogrzebionych za życia. Nie chcę! Nie będę! Nie będę! Nie będę!” Doszło do walk między Azerami i Ormianami. którzy by i bez jego „idei” znaleźli skarb ojcowski. w jarzmie służby! [. iż on niezwłocznie wskaże miejsce skarbu rodzinnego w piwnicy. Trupy wyrżniętych Ormian wrzucano w morze. wskazał go władzy pod karą główną. Jest to prawo moralne. zwąchali i spenetrowali złotko. majsterki w przeszukiwaniu piwnic. Gdy jednak zjawił się na obiad zhasany i zgłodniały. Bez żadnej przesady i bez przenośni mówiąc. [. mordując Ormian. A morze nie chciało przyjąć i przechowywać ofiary ludzkiej.. Ryby z dalekich okręgów kaspijskich nadpły- nęły ławicą szeroką. Lecz nie mogły wszystkiego pochłonąć i strawić. nozdrza rozedrgane.. gdy wynoszono oszczędności Seweryna Baryki. [. lecz dla idei! Dość tego życia na koszt ludu! Nie chce mieć krwi na swych rękach! Pali go złoto ojcowskie! [. gdy było mało. ażeby każdy. Laubitza 9. Gdy wracał z tych widowisk i opowiadał matce szczegółowo.. gdy był zziajany. ona cofała się przed nim.. choćby było na sto łokci w ziemię czy w mur wpuszczone.

2 W Rapperswilu (Szwajcaria) działa od 1870 r. Kogo i dlaczego przekonuje Cezary Zwykle w historii rewolucje wiązały się w swoim rewolucyjnym monologu? z masowymi wystąpieniami ludu. Omów. W latach 1892–1896 na stanowisku bibliotekarza pracował tam Żeromski. a jakie – cynicy? 6. 8. którym oddano w ręce nie największą co do liczby.pl Sz . Działy te spisane zostały pracowicie w księgach. poezja. Zwróć szczególną uwagę na to. Czemu służy patos wypowiedzi. sprawdzałem w swym życiu [. w którym znajdowała się bogata biblioteka. w tym i całościowe zmiany w społeczeństwie.). KONFLIKT ETNICZNY – napięcie 10. dział przystawał do działu. Na podstawie monologu Baryki w akapicie 4. lecz nadzwyczaj zasobną i bogatą co do treści bibliotekę muzeum w Rapperswilu2.. 2. 701329. działaniami 9. Szkolnictwa AS . radykalne 7. Przedstaw pierwsze odczuwalne dla ludzi skutki rewolucji (akapit 1. archeologia.wsip. Na przykładzie zachowania Cezarego Baryki omów psychologiczne skutki terroru (akapit 2. częściowo zniszczona i rozgrabiona w czasie II wojny światowej. historia. 5. nauki ścisłe. geografia..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 245 Polecenia do tekstu 1. bez pozostawienia miejsca 1 Rozdział IV zbioru Snobizm i postęp. cywilnej. powodujący gwałtowne. a istniejące między odmiennymi językowo. a wobec szczupłości miejsca i braku w ogóle półek. choć bywają także rewolucje bezkrwawe w Baku doszło do masowych rzezi ludności – „aksamitne”. wskaż uzasadnienia dla »POJĘCIA KLUCZOWE rewolucji.). Stefan Żeromski Rewolucja w bibliotece1 (fragmenty) [1] Czym jest w istocie swej rewolucja. czemu służą rewolucyjne sądy.. Laubitza 9. REWOLUCJA – przewrót społeczno- -polityczny. Jaką rolę w rewolucji odgrywają publiczne egzekucje? Kto pada ich ofiarą? 4. Ma na odwołania biblijne? celu obalenie istniejącego porządku i zastąpienie go nowym. Wytłumacz. sklep. ułożonych alfabetycznie. 88-100 Inowroclaw. 3. Dokonaj oceny skutków rewolucji przybierające niekiedy gwałtowny i krwawy – jakie zło i w jakich obszarach przyniosła? charakter. Muzeum Narodowe Polskie.] w innej dziedzinie. Była ona nadzwyczaj źle ułożona i ustawiona według tematów działami na półkach: teologia. jak działa rewolucyjny wymiar sprawiedliwości. mianowicie – w bibliotekach. Jakie miejsce zajmują ideowcy. kto tworzy rewolucję. tytuł fragmentu pochodzi od autorów podręcznika. kulturowo bądź religijnie grupami zamieszkującymi to samo terytorium. literatura. który ma być lepszy. powieść itp. Było nas dwu młodych bibliotekarzy. dlaczego w czasie rewolucji zbrojnymi i stosowaniem przemocy. Wyjaśnij na podstawie akapitu 3.

przekonaliśmy się. lecz wymyślić mądrą reformę. to znaczy – skoro ma usunąć układ stary i na jego miejsce wdrożyć nowy. która by ułomną robotę poprzedników ujęła doskonałym sposobem. [2] Zburzyliśmy tedy własnymi rękoma starą Bastylię2. rewo- lucji. Lecz gdy przyszło „nowy zaprowadzić ład”. jaki jest według pisarza związek między wiekiem człowieka a stopniem jego akceptacji dla rozwiązań rewolucyjnych. Szkolnictwa AS . w pierwszej części podręcznika). 3. Pr ac a domowa Przypomnij z klasy pierwszej pojęcie paraboli (patrz: lekcja 15. jakieś Chiny. sklep.wsip. podzielone na kasty1. 1 Kasty – w sensie przenośnym zamknięte grupy społeczne. 4.. o ile ma być dziełem postępu. Laubitza 9. Tworzenie własnego tekstu Czy za przemiany społeczne warto płacić cenę rewolucji? Odpowiedz i uzasadnij w odniesieniu do Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. a my nie byliśmy w stanie przez długi czas żądaniom zadośćuczynić.. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Nie mo- gliśmy we dwu podołać zburzonej bestii. 701329. iż jako twórcy nowego porządku rzeczy. zwłaszcza jeśli są zawarte we dwu całej parady organizmach. Wskaż. nie chce nic wiedzieć o jakimkolwiek ograniczeniu siły. dlaczego dotychczasowy porządek w bibliotece w Rapperswilu irytował nowych bibliotekarzy (akapit 1. jak zawsze. I w naszej bibliotece życie nie stało na miejscu.pl (nurt klasyczny) Sz . które ja.] Nie rewolucję trzeba było wszczynać w starej bi- bliotece rapperswilskiej. [.). Co jest lepsze: rewolucja czy stopniowe reformy? Uzasadnij swój sąd. jakich emocji może dostarczać rewolucjonistom czyn rewolucyjny.246 na przybytki.. że siły ludzkie są ograniczone. ażeby się dał uskutecznić pożyteczny postęp w tej rzeczy.. Polecenia do tekstu 1. przyszedł do przekonania. Opisz na podstawie akapitu 2. a następnie zinterpretuj cytowany fragment jako parabolę. iż należy zwalić ten sparciały ustrój biblioteczny i stworzyć zupełnie nowy [. Wspaniały to był widok. gdzie ją tylko wdrożyć było można – poparłem z całej siły. Jeżeli sprawa rewolucji ma być wykonaną w istocie. jego pomocnik..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Był to więc jak gdyby wierny obraz starego świata. czytelnicy żądali książek. przeceniliśmy swe siły.. a dzieło rewolucji. a tak potworna kupa książek legła na placu. który był przed objęciem po- sady bibliotekarza w Rapperswilu przeprowadził gruntowne i poważne studia bibliotekarstwa w Berlinie. gdy „stary porządek się walił”. wywalając wszystkie jej kasty z półek na ziemię. 2 Bastylia – więzienie w dawnej Francji. 2.. Życie nie stoi na miejscu. skazane na wieczystą nieruchomość.]. bez porównania znakomitszy – wymaga natychmiastowej realizacji. [. która je tworzy. Nie wiedzieliśmy tego. a poplecznik. Od zdobycia Bastylii rozpoczęła się rewolucja francuska w 1789 r.] Zygmunt Wasilewski (obecnie redaktor „Gazety Warszawskiej”). Wytłumacz.

systemów ekonomicznych i komunikacyjnych. zaspy lotne. Samo zapewnienie niezależnego bytu państwowego miało rozwiązać problemy polityczne. WPROWADZENIE DO LEKTURY idealistami. obdarzony jego sympatią i częścią kusję bez puenty.. Polska była ideałem. pozostające wyłącznie ma.] Narodził się był w Pol- sce człowiek jeden. odlane.. [2] – [. Tymczasem młode państwo musiało stawić czoła trudnej rzeczywistości – stworzyć jednolity organizm z trzech. podsycanej przez literaturę. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 247 Polsce trzeba na gwałt wielkiej idei! 45 Projekty odrodzonego państwa Rzeczywistość po odzyskaniu niepodległości rozczarowała wielu Polaków.] Ów Baryka udał się nad Morze Bałtyckie i tam długo chodził po wybrzeżach.] Miał tam istne łań- cuchy tych diun. wywodzących się od zaborców. [. wszerz i w głąb. ze ścianami 1 Diuna (z franc. Stefan Żeromski Przedwiośnie (fragmenty) Seweryn Baryka tłumaczy swojemu synowi powody. [1] Dlatego do Polski – mówił – że tam się zaczęła nowa cywilizacja.. pozostawia dys- pisarza. [. Pierwsza to wyobrażenie cepcja Antoniego Lulka. sklep. Laubitza 9.wsip. tafle.] Z olbrzymiej masy płynnej wyciąga gotowe belki. Szkolnictwa AS . zworniki. a raczej ulane według danego architektonicznego planu.) – wydma. diuny . idące jedne za drugimi. dla których wyjeżdżają z Baku do odrodzonej Polski. wzdłuż. 701329.. społeczne i gospodarcze. a nazywa się tak samo jak my obaj – Baryka – człowiek genialny. buduje huty szkła. Sam projektu jest Szymon Gajowiec. Trzecia wizja to kon- odrodzonej Polski. oglądając piaszczyste 1 góry nadmorskie. choć Gajowiec ma szansę na re- W Przedwiośniu Żeromski zestawił trzy wizje alizację swojego planu. Na lekcji przyjrzymy się różnym stanowiskom dotyczącym tego zagadnienia. z opowieści Seweryna. Cały szklany parterowy dom. kliny.. W zbiorowej wyobraźni. przedstawionym przez Żeromskiego w Przedwiośniu. 88-100 Inowroclaw. który reprezentuje Seweryna Baryki. a tym samym pozwala czy- przekonań.. a także przezwyciężyć różnice w mentalności Polaków z różnych ziem. Obaj wymienieni bohaterowie są telnikowi na samodzielną refleksję i wybór.pl Sz .. Twórcą drugiego i maksymalistycznych w oczekiwaniach. [. co najbardziej sypkie i zwiewne. Inżynier Baryka. ludzi na młodzieńczy sposób niecierpliwych rzeniem („szklane domy”). rówieśnik Żeromski nie zabiera głosu. Spór o sposoby rozwiązania problemów stanowił jedną z najważniejszych kwestii politycznych dwudziestolecia.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. A morze wciąż mu jeszcze podrzucało najczystszego piasku na to Barykowe wybrzeże.

jednak architektura tego czasu wypracowała formy funkcjonalne. [.] [3] – Oszaleć! – Oszaleć. że każde dziecko biegło do nich z najżywszą uciechą [.] Już dziś matki na wspomnienie imienia tego swego monarchy. nawiązujące do wzorów klasycystycznych. któreś ssał. o młody rewolucjonisto? Mówmy o nowych wsiach szklanych. [. czyściejsze. ale i od upodobania mieszkańców..] Są to istne marzenia futurystyczne. Rudolf Świerczyński. od will bogaczów amerykańskich. która powstawała jakby z inspiracji Żeromskim.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. ucieleśnione w podatnym i posłusznym szklanym materiale. ściśle dopasowanymi z belek. Wielcy artyści. W domach tego typu.] Domy są kolorowe. sklep. które Baryka planuje – a miałem szczęście widzieć te plany – są wygodniejsze.. czyli jak się dawniej mówiło.. obiegając każdy pokój. które się składa na wieniec. fot. a im.. ale z zachwytu. i piersi. z podłogą..248 » Gmach BANKU GOSPODARSTWA KRAJOWEGO w Warszawie. a spaja w ciągu godziny. nie ma pieców. Łukasza 9.. sam go biorąc w swe ramiona – mówią w pokorze: „Błogosławiony żywot. Były tam sale tak piękne. Bo te domy komponują artyści. była niezwykłym eksperymentem socjologicznym i architektonicznym.. Laubitza 9.. [.. Ten praktyczny ideał legł także u podstaw koncepcji architektonicznej nowej warszawskiej dzielnicy Żoliborz. zależnie od natury okolicy.] Mój synku! Domy robotnicze pod Warszawą.. wiejskich. piękniejsze od najwyszukańszych pałaców arystokracji. a lepsze od siedlisk królów. sufitem i dachem z tafel – oddaje nabywcy gotowe. we- wnątrz belek.. Jej przestrzeń.] Widziałem szkołę wiejską zbudowaną według nowych planów. zdejmuje z ramion i piersi ciężar. Pod sufitem pracują szklane wentylatory normujące po- żądane ciepło i wprowadzające do wnętrza zawsze świeże powietrze. 1935 W dwudziestoleciu międzywojennym nie budowano szklanych domów.pl (nurt klasyczny) Sz . chłopskich. od natchnienia artysty.27. który skinieniami geniuszu przebudowuje świat na siedlisko dobra. matkom.wsip. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw.. [.”1 1 Cytat z Ewangelii św. Szkolnictwa AS .. 701329. [. zdrowsze.] – Marzenia! Marzenia! – Marzenia. Gorąca woda w zimie idzie dokoła ścian. Realizowały się tam nowoczesne idee i prądy... [. który cię nosił.

wzgardą i drwinami Lulek darzył miejscową organizację socjalistyczną 1 Calizna – ugór. – Bardzo coś długo trzeba czekać.] Lulek nigdy nie widział Rosji [. nie tak samo. Te stosy papierów zawierają nową ideę Polski. okrągły i miękki. nienawiścią. podźwigniemy się. Tłumaczył długo młodemu kamratowi. – Wiem – „złoty”. 4 Zapogodzić się – pogodzić się. pism i pisemek. przewidywań i ro- zumowań – znajomości arkanów i wybiegów życia nowego. Nie możemy oddać w niewolę czyjąkolwiek naszych rodaków na Rusi.. żebyś ze mną pracował. [.. [. Jak zamierzacie ulepszyć życie Żydów stłoczonych w get- tach? Nic nie wiecie. Cezary zgadzał się. lud bezdomny po przedmieściach. mozołów – jakiego to ogromu wiedzy. stworzenie nowych przemysłów. do radła i motyki. – Wierzymy.. [. damy „każdej rodzinie rolę domową pod opieką gminy”. a jednak był poinformowany o sprawach rosyjskich. którego przewidzieć nie może żadna socjologia ani żaden program jakiejkolwiek międzynarodówki – jakiego to wreszcie twórczego geniuszu wymaga ów „złoty”. przerośniętą caliznę1. W granicach tej Polski.wsip.. Wypracujemy wszystko. jakikolwiek czyn wielki.. którym ludzie mogliby oddychać jak powietrzem. [. Gdy wymawiał słowo „złoty”. polskich.. sklep. Lud zgłodniały po wsiach. rozanielał się. Ale musimy zacząć od przyciesi2. odrazą. Wszystko to z książek. a przede wszystkim musimy mieć za co budować.] U nas nie powinno być niżej. To zazębienie ludów ruskich. który w tym wyrazie wydawać się zdawał podniebieniowy dźwięk c.. pewnie że nieumiejętnymi rękami. zapogodzimy się4. słaby. Lulek był chorowity. Trzeba mieć do czynienia z  cuchnącym nawozem. że doczekamy się jasnej wiosenki naszej. [8] Był to student prawa na jednym ze starszych kursów uniwersytetu.. Żeby to nas zostawiono w spokoju na parę lat! Żeby się to nami przestali zajmować rozmaici zewnętrzni dobrodzieje! [. Charakterystyka Antoniego Lulka..] [6] – Prosiłem cię. lecz wyżej! – U nas będzie wyżej.. lud spracowany po fabrykach. o ideale swego życia – o polskim pieniądzu. nikły blondyn.pl Sz . Gdy zbudujemy.....] [5] – Bo też dopiero początek [mówi Gajowiec].. Szczególną antypatią. 88-100 Inowroclaw. walk. Nie macie żadnej idei. [4] Gajowiec marzył jako o szczęściu swym. aż się tu zabiorą do roboty. stworzone będą stany zjednoczone. które los dał naszemu pokoleniu. [7] – Właśnie. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 249 Szymon Gajowiec w rozmowach z Cezarym Baryką wyjaśnia swój program.. jakby ten wyraz od częstego obracania go w ustach i ośliniania jego językowych kantów stał się gładki. [. jakby tam właśnie spędził całe życie.] Rzeczownik „proletariat” wymawiał w pewnym skrócie sylabowym. Bez pieniędzy budować nie można. nasz dom damy „bratu Rusinowi pokłon braterstwo i równe we wszystkim prawo”.. Zbudujemy dom wspólny. – To są stosy papierów i nic więcej. Szkolnictwa AS ..] Bierzemy się do własnego pługa. litewskich musi żyć w Rzeczypospolitej Polskiej. wolne i równe. lecz nie płonął entuzjazmem do „złotego”.. 2 Przyciesie – fundamenty. Rzeczownik „rewolucja” wymawiał z pewnym poświstem i przygwizdem. promieniał. jakich to trudów. 701329.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. jaśniał. Laubitza 9. [. pokonywać twardą. Z ust mi wyjąłeś.. 3 Cytaty pochodzą ze Składu zasad Adama Mickiewicza – radykalnego manifestu opublikowanego podczas Wiosny Ludów (1848).3 Wszystko będzie! Wynagrodzimy krzywdy..].] Polsce trzeba na gwałt wielkiej idei! Niech to będzie reforma rolna..

Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. lub nawiązywać do wydarzeń aktualnych. sklep. ludowe. Jaką funkcję pełni opowieść o szklanych domach w całej powieści Żeromskiego? 4. dem nowo powstałej Rzeczypospolitej Polskiej. b) określenie przeciwników politycznych. 5. postępowe i katolickie czy bezwyznaniowe – zapatrywał się z większą łaskawością. 701329. Na inne partie – „burżuazyjne”. Wypełnij tabelę. pewnym rodzajem modli. po prostu dlatego. 6. [. a wtedy jeszcze swobodniej pooddycham na świecie! Polecenia do tekstu 1.. na s. c) kwestie narodowe. Szkolnictwa AS .250 z odcieniem narodowym. Opisz szklane domy z opowieści Seweryna Baryki. Czym jest koncepcja bohatera? 2. Może sięgać i najszczerszym jego westchnieniem.wsip.].). stylizacja funkcja biblijna baśniowa romantyczna (Skład zasad. Gatunek POWIEŚĆ POLITYCZNA tym nienawiść większa. narodowe. po tematy historyczne twy. było hasło: (np. Przytocz zastrzeżenia Cezarego do programu Gajowca..] – utwór. Uwzględnij: a) rolę proletariatu i rewolucji. który w beletrystyczny [9] Rzeczywiście jednak ten chorowity człowiek psuł sobie zdro. Faraon Bolesława Prusa) – Tylko przetrzymać do najprędszego końca tę „niepodległość”. walkę o władzę.. 249) 3. b) problemy społeczne. patrz: przypis 4. [.–9... żywiąc zupełną już wrogość i nosząc w sercu zemstę wzglę. sposób ilustruje mechanizmy życia politycznego (spory wie. Wyjaśnij funkcję stylizacji w opowieści Seweryna Baryki.. [. że nienawiść w jego duszy wzrastała w stosunku odwrotnie pro- porcjonalnym do różnic ideowych: im różnice były mniejsze. Skorzystaj z przytoczonego fragmentu oraz z całości utworu i zrekonstruuj program Gajowca w następujących obszarach: a) ekonomia i finanse. ideowe. Zrekonstruuj program społeczno-polityczny komunistów (akapity 8. c) regulację spraw narodowych. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Laubitza 9.] Najtajniejszym funkcjonowanie organów państwa). d) polityka międzynarodowa.pl (nurt klasyczny) Sz .

powstrzymała do stabilizacji wartości Przedwiośnie. przepro- Gajowca to nawiązanie siłami. dwie wielkie i sku. którzy mimo waluty (marki polskiej) polskim. do Władysława Grabskiego kapitału. plan zainspirowała Stefana wieństwie do innych państw Balcerowicza doprowadził Żeromskiego piszącego europejskich. i była dziełem styczny i w konsekwencji skarbu. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Porównajcie wizję szklanych domów z Przedwiośnia z innymi utopiami znanymi wam z literatury i filmu. 26 w drugiej części programów. 701329. gospodarczej tzw. niezależny bank centralny (ur. Balcerowicz to wybitni w 1924 r. W efekcie Tadeusza Mazowieckiego. wymianę starej niekomunistycznym rządzie ekonomiści. Opisz. wartość teorii zależy od możliwości jej 1. kierowanym przez ogromnych zasług dla kraju na nową – złotego. Ustalenia zapiszcie w formie tabeli podręcznika dla klasy pierwszej). bez pomocy obcego wadzono denominację). Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. 77. i zahamowany gwałtowny zewnętrznego kraju i zapaści Pierwsza z nich bezpośrednio wzrost cen. nierealny pomysł. w XX w. 86. Wyniki swojej pracy zapiszcie w formie prezentacji multimedialnej. PROLETARIAT – patrz: s. 1947) – ministra finansów Władysław Grabski i Leszek (Bank Polski) i przeprowadził w pierwszym od 1945 r. dosł. Szkolnictwa AS . w przeci. Dlaczego Cezary bierze udział w pochodzie Pierwsze rozważania o idealnym na Belweder? państwie (Atlantydzie) znajdujemy w dialogach Państwo i Kritias Platona 9. reforma gospodarcza odbyła ekonomii na system kapitali- premiera rządu i ministra się w 1989 r. Druga wielka generalnej reorientacji (1874–1938) – ekonomisty. dlaczego nie może on UTOPIA (z gr..DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 251 »POJĘCIA 7. Laubitza 9. dobrobyt. przedstawiony w ostatniej scenie powieści? bezpieczeństwo i zadowolenie obywateli. lub mapy myśli. a co dzieli poglądy Seweryna skutecznego zastosowania w praktyce. Jak rozumiesz ideowy wybór bohatera powszechna równość. modelowego. 88-100 Inowroclaw.wsip.pl Sz . walutowy trzech zaborów ogromnego zadłużenia teczne reformy monetarne. „nie-miejsce” – kraj w pełni zaakceptować poglądów polskich nigdzie nieistniejący) – literacka wizja komunistów. nie zyskali popularności.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. PRAGMATYZM – pogląd uznający. co użyteczne. że Pr ac a domowa wartościowe jest to. W kilkuosobowych grupach oceńcie program oraz w Polityce Arystotelesa. co łączy. Jednak Gajowca oraz komunistów. Potocznie utopią nazywamy mrzonkę. 2.. Baryki i Szymona Gajowca. Państwo polskie przeżyło został ujednolicony system W sytuacji hiperinflacji. IDEALIZM – patrz: s. Na podstawie znajomości doświadczeń K L U C Z OW E Cezarego Baryki wyjaśnij. Zwróćcie uwagę pojęcie utopii zawdzięczamy dziełu na elementy pragmatyczne i idealistyczne tych Morusa (patrz: s. który powołał do życia Leszka Balcerowicza – do wzrostu gospodarczego. doskonałego państwa i społeczeństwa. Postać Szymona wówczas inflację własnymi pieniądza (w 1995 r. panują tam 8. sklep. Polska.

ków społecznych przyczyniła się do likwidacji Przeczyły mu takie wydarzenia. Szkolnictwa AS . Korczyn tej koncepcji Polacy budowali na tych tere- (Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej) i Zasławek nach cywilizację. Odrodzona Polska. by przetrwać w zmienionej MIT KRESÓW Europie. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. wymuszone częściowo stany: arystokracja. Anachronizm obydwu mitów stał się czytelny Dom ten potrafił wykreować patriarchalny ład. perspektywą rewolucji. Nad Niemnem. SZLACHECKIE GNIAZDO Kresów Wschodnich. spolitej.pl (nurt klasyczny) Sz . Wedle (Pan Tadeusz Adama Mickiewicza).: mitem szlacheckiego gniazda i mitem Kresów. etnicznie w większości zamieszkanych przez teraturze polskiej przede wszystkim Soplicowo Ukraińców. 172). słuchacza rozmów. sklep. ze szlacheckiego pochodzenia. Demokratyzacja stosun- z rzeczywistością miał niewiele wspólnego. obu- styczniowe (patrz: s.. czyli ziem utraconych. tura i sztuka: Pan Tadeusz. w niepodległej Polsce. Żeromski wobec narodowych mitów W części Przedwiośnia opatrzonej tytułem Nawłoć pisarz rezygnuje z dyskusji ideowych i przyjmuje postawę obserwatora życia. żeniom złego czasu zaborów. choć źródła tego wpływu doświadczać miała miejscowa lud- wzorca można znaleźć jeszcze w poezji epoki ność. które wynikały galicyjska z 1846 r. Polski mit kresowy zapisywały litera- baroku (np. w których życie mońskiego i  Jana Stanisławskiego. Józef człowieka stapia się z rytmem natury. która przystała na jego WPROWADZENIE DO LEKTURY prawa i odnajdywała w nim swoje miejsce. a kultywowanie dawnych z bolszewicką Rosją. dziła jedynie niechęć Litwinów i Ukraińców. świadka wydarzeń. 701329. Laubitza 9.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. myślał o stworzeniu obyczajów daje gwarancję trwania narodowej federacji państw na wzór dawnej Rzeczypo- tożsamości. Białorusinów i Litwinów. Szlachecki dom nie ulegał zagro. gdy rozpoczynał w 1919 r. Wzorzec szlacheckiego gniazda realizują w li. której dobroczynnego (Lalka Bolesława Prusa). wojnę żywa pamięć historii. (patrz: s. Był to jednak mit. trwa Piłsudski. malarstwo Józefa Cheł- ich zlokalizować na mapie). ziemiańska szlachta. musiała przeorientować swoją tożsa- Z podobną intensywnością Żeromski atakuje mość. Pośrednio podejmuje jednak polemikę z dwoma ważnymi narodowymi mitami. 130) czy obojęt. który nej roli ziemiaństwa. w wierszach Wacława Potockiego). Wschodnia ność znacznej części chłopów na powstanie polityka Polski zakończyła się fiaskiem.wsip. Są to przestrzenie idealne (często nie można Ogniem i mieczem. zapowiadały kres daw- zaścianek i chłopi. Procesy modernizacyj- dzięki któremu zgodnie współżyły różne ne społeczeństwa. jak rabacja tradycyjnych przywilejów.252 Wszystko tu było na a swoim 46 miejscu. Zapewniał szczę- ście osobiste jednostce. Między innymi o tym właśnie opowiada w Przedwiośniu drugi z polskich mitów: mit Nawłoć. wykreowanymi między XVII a XIX w..

[1] [.] Maciejunio. ok. jużci Maciejunio wchodzi cichcem ze swymi sprawami i stół. Muzeum Narodowe. Znaczyło to. zmartwił. o mało nie płakał.] Cezary Baryka wszedł do głównej sieni. który symbolizują pszczoły. aż podskaki- wał w pośpiechu.. z bułkami własnego wypieku. Gama ciepłych kolorów przywodzi na myśl upał i wyraża stosunek artysty do pejzażu Ukrainy. z suchymi ciasteczkami i rogalikami. 88-100 Inowroclaw.. sokami. 1895. Jakaś 1 Fryga – dawna zabawka dziecięca.] Nakryto stół i piorunem wniesiono koszyki z chlebem żytnim. kolacje. która się wyłoniła z przygodnego tematu. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 253 ½ JAN STANISŁAWSKI. tam rogaliki. a gość. Szkolnictwa AS .] [2] Obiady.. A ledwie spożyto śniadanie i dano folgę dyskusji. Jakże to! Jeszcze śniadania nie ma na stole.. dostrzegłszy rannego gościa na sofie. 701329...Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.. Tu podstawił „masełko”. sklep. paniczów największy przyjaciel. Laubitza 9. że społeczność nawłocka zmierza ku obiadowi.wsip. zaściela czystym obrusem. Maciejunio własnoręcznie naznosił słoików z miodem. Stefan Żeromski Przedwiośnie (fragmenty) Cezary Baryka przebywa w majątku Hipolita Wielosławskiego w Nawłoci.. dopiero co sprzątnięty. zafrasował się. [. Wstawano dosyć późno. Kraków Malarz oddał na płótnie atmosferę spokoju i wiejskiego dobrobytu. zabiegał jak fryga .pl Sz . konserwami. gdzie poprzedniego wieczora ucztowano. czeka! Zakrzątnął się. 1 taki gość. konfiturami. śniadania i podwieczorki trwały niemal przez dzień cały. Z tej sieni były otwarte drzwi do pokoju stołowego. ULE NA UKRAINIE. [. bączek na sznurku. [.

zmniejszać i zdążać w kierunku poobiednich drzemek. Szkolnictwa AS . Szymek i Walek. dobrze postawione i rozumnie strzeżone. aliści Maciejunio chrząka i poleca chłopcu nakryć stół. czytaj: spesjalite de la mezą) – specjalność domu. Laubitza 9. z owym masełkiem nieopisanym a świeżym.] Baryka rozmyśla o atmosferze domu w Nawłoci. Świeże powietrze odurzyło go. Żadne tu myśli przeciwne. żytnim i pszennym. przychylne i przytulne jak niegdyś objęcia rodziców.pl (nurt klasyczny) Sz ... a nowe kielichy starego wina uderzyły do głowy. Maciejunio. wszystko pocią- gało i wabiło. z tymi ciasteczkami suchymi. których sława szeroko rozeszła się była poza gra- 4 nice państwa nawłockiego. – Sprzątają. I oto Maciejunio znów się krząta i pobrzękuje. a cień wielkiego i rozłożystego drzewa w skwar letni. wierz mi.. – Obiad. jakby ich znał i kochał od niepamiętnych lat. Towarzystwo zaczyna rozdzielać się. papierosy. za posiadanie kilku srebrnych łyżek.. popularna w XIX w.wsip. Maciejunio mruga i szepce ciekawym. Zapłakał. gorzko zapłakał. ci sami. ostre. ksiądz. obce.. 1924. [3] Było mu dobrze z tymi obcymi ludźmi. Kawuńcia biała. niczym rozgrzany piec w zimie. krótki i skromny „pod- kurek” przed śródnocnym pianiem koguta. jakaś króciut- 1 ka eskapada – powrót – i jużci gromią z racji spóźnienia się na obiad. Po kawie jakaś przejażdżka [. Wszystko tu było na swoim miejscu. mama. domowej lub restauracyjnej kuchni. jesienne delicje jakieś tam malusieńkie kieliszeczki..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. żal mu ścisnął serce. wycieczka konna albo na wózku. z czymś tam ciemnowiśniowym. ci sami. A jednak. gdy powrócił do pokoju stołowego. Chwy- cił po pijanemu Hipolita za szyję i namiętnie szeptał mu do ucha: – Strzeż się.. Słowem.. czytaj: fajf oklok ti) – tradycyjne angielskie przyjęcie podwieczorkowe. Smutno byłoby iść spać bez jakiegoś wzmocnienia. pochodzący z wyspy o tej samej nazwie (Antyle Holenderskie na Karaibach). a nawet ten Józio 1 Eskapada – wycieczka. Maciejunio i Wojciunio. nieprzyjazne przeciwko temu dworowi nie powinny by się były rodzić. 2 Curaçao (czytaj: kurasou) – likier ze skórek pomarańczowych. bracie! Pilnuj się! Za tę jedną srebrną papierośnicę. pół do dwunastej.. 5 jakaś partyjka winta (dwie ciocie. [. a stanowiła niewątpliwą spécialité de la maison .254 » WOJCIECH KOSSAK. zielone – jabłka nieopisanej dobroci.. Warszawa Rozrywka bogatych ziemian. – Czarna kawa z  odrobinką pomarań- czową tego wyspiarskie- 2 go Curaçao . 701329. przedsennego posiłku. 5 Wint – gra w karty. Po kolacji jakaś partia szachów z księdzem Anastazym. Hipolit..]. ksiądz – albo – mama. 3 Five o’clock tea (ang. herbata – 3 słowem five o’clock tea z tymi chlebkami. Muzeum Narodowe. wtajemnicza najcichszym szeptem księdza Anastazego: – bara- ninka – albo – kurczątka – rożen. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. bez leciutkiego. 4 Spécialité de la maison (franc. drepcząc pośpiesznie. Cezary) – godzina jedenasta.. Ma się ku kolacji. przynosi domowe serki owcze. sklep. Wszyst- ko w tym domu było dobre dla uczuć. AUTOPORTRET Z KONIEM NA POLOWANIU. wyprawa.

. 4. że z niego urządzili kult. Polecenia do tekstu 1. Ukrainę nazywano ziemią ruską. nałóg. Szkolnictwa AS . i 3. – Ja się polityką nie zajmuję. co tam zostało zrabowane. co wydaje się Cezaremu pociągające w życiu w Nawłoci. zwłaszcza tu. Rozważ. sklep. dlaczego świat Nawłoci wydaje się Cezaremu kruchy i nietrwały. żeby się tam z powrotem pchać.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Wyjaśnij. 5. nad tym stawem. Polacy. których użył pisarz. Niech tam ten polski krzyż stanie nad popełnionymi 5 zbrodniami. Mamy wolność. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 255 – Józio! – wywleką cię do ogrodu i głowę ci rozwalą siekierą. [5] – Czemużeście nie poszli dalej. dlaczego tak ważną rolę odgrywa tam stół. wszystko miesz- cząc w tym słowie. a dru- dzy po to tylko żyją. 3.wsip. nie tylko myśleć. 701329. 4 Gaga – pies matki Karoliny Szarłatowiczówny. wyjaśnij.] Refleksje Cezarego Baryki pod wpływem pobytu w Chłodku. jej mieszkańców – Rusinami.pl Sz . Na podstawie akapitu 2. portretując środowisko Nawłoci (zwróć uwagę na zdrobnienia i ich funkcje). to już amen! Nad tym trzeba krzyżyk postawić...) – żołnierze. Tym krzyżem pobłogosławić. 3 Intromitować (przestarzałe) – wprowadzać. Wykorzystaj refleksje Baryki (akapity 2. Tam jest ziemia ruska i lud ruski. 2. 88-100 Inowroclaw. Mamy tu. Przeanalizuj środki satyryczne. ziemię polską i lud polski. Odpuścić winę. obyczaj i jakąś świętość. Laubitza 9. 1 Sołdaty (z ros. żeby nie zdychać z głodu! Karolina Szarłatowiczówna i Cezary Baryka rozmawiają o wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. – Żeby odebrać zrabowane! – Proszę pani. O tym. 2 Krasnojarsk – miasto na Syberii. [4] Jedni mają jadła tyle. 2 – Aż do Uralu? Dalej – aż do Krasnojarska ? – Nie do Uralu i do Krasnojarska. lecz do Moskwy! Do Moskwy! – powtórzyła. To. obrzęd. Hipolit! [. 5 Ruska – w tym przypadku: ukraińska. Rodzina bohaterki podczas rewolucji straciła majątek na Ukrainie. Wierz mi! Ja wiem! Grube i dzikie 1 sołdaty ustawią cię pod murem. wpijając się weń oczyma..) i opisz świat wartości prowincji ziemiańskiej. – Ducha w was nie było! 3 4 – Ducha w nas nie było. Trzeba postawić krzyżyk albo i cały duży krzyż nad całym tamtejszym dziełem i światem. nawet nie należy marzyć. 6. Skonfrontuj obraz Nawłoci z mitem szlacheckiego gniazda. Nie drgnie im ręka. gdzie już pewnie jest teraz wiejska szkoła. gdy cię wezmą na cel! Za jedną tę oto srebrną cukiernicę! Wierz mi. toteż nie wiem. dalej? – pytała. żeby intromitować z powrotem pudla Gagę do pałacu na Ukrainie. dalej. Scharakteryzuj sposób życia w ziemiańskim dworze w Nawłoci. czemu nie po- pchnięto nas aż do Moskwy.

cech Tworzenie i postaw. sklep. dotyczą głównie rzeczowników i przymiotników Pr ac a domowa (np. rzeczka. nochal). wyrażające się w ośmieszaniu i piętnowaniu określonych zjawisk. najczęściej pozytywny stosunek w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza mówiącego do danej osoby czy danego przedmiotu. Zdrobnienia wyrażają Porównajcie życie dworów ziemiańskich emocjonalny. neutralne od emocjonalnego i wartościującego. SATYRYCZNOŚĆ – prześmiewcze elementy utworu. (np. zdaniem bohatera. malutki). Wnioski zapiszcie wyolbrzymiają nazywane zjawisko i mają w formie prezentacji multimedialnej. Polska postępowania.). WIEDZIEĆ WIĘCEJ.256 »POJĘCIA KLUCZOWE 7. Daniel Beauvois (czytaj: bowua.. Potrzebna jest za utraconą Algierią (m. 2005). które zwykle dworu ze sferą publiczną. nadmiernie która zdolna byłaby objąć rozstać się z terenami. wiocha. a Ukraińcy i znawca dziejów Polski. Wyjaśnij powody niechętnego TRADYCJONALIZM – przekonanie..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Funkcją utworu satyrycznego jest własnego tekstu wpływ na odbiorcę i prezentacja zalecanego wzoru poprzez obnażenie zjawisk uznawanych Mit Kresów – źródło patriotyzmu czy z perspektywy nadawcy za negatywne (patrz wyobrażenia o nierealnej potędze też: s. 232. każda zmiana jest wedle powinna zapomnieć o utraconych tradycjonalistów zmianą na gorsze.wsip. rodzajem zdrobnień są spieszczenia. postrzeganą wschód kontynentu. ziemiach wschodnich? PROWINCJA – patrz: s.. powiązanie (np. Szkolnictwa AS . idealizowaną. pozwalają odróżniać słownictwo i Przedwiośniu Stefana Żeromskiego. w której wykorzystacie cytaty z utworów. kompleksów dialogu kultur. 1938). własnego niepodległego postkolonialnej nostalgii go nienawiści i skrywanych państwa. nowa. które (skorzystaj także z Wiedzieć więcej. że tylko stosunku Baryki do mitu Kresów. od nazwanych wyrazami podstawowymi. by budować podsta- widział resentyment dawnych Polacy winni wyzbyć się żalu wę europejskiej wspólnoty. francuski historyk od pokoleń i z którymi byli cza przeszłością. 311 w pierwszej części podręcznika Rzeczypospolitej? Rozstrzygnij i uzasadnij dla klasy pierwszej). zmuszonych za minioną. Laubitza 9. Oceń polski mit Kresów Wschodnich ZDROBNIENIA – wyrazy pochodne oznaczające osobę lub rzecz (czy zjawisko). w przeszłości szukać należy norm i wzorów Dlaczego. 701329. Zwróćcie uwagę na przestrzeń domu. 8. wolna od emocji Trójkąt ukraiński. w odniesieniu do znanych ci tekstów kultury. na których mieszkali przez filtr powieści Sienkiewi- ur. potrzeba demitologizacji wykładnia historii obydwu W obydwu przypadkach pamięci obydwu stron. emocjonalnie związani. najczęściej zabarwienie negatywne. rytm życia. Przeciwieństwem zdrobnień są zgrubienia wyznawane wartości. są traktowane przez mówiącego jako mniejsze Uzasadnij swój sąd.pl (nurt klasyczny) Sz . Jaś).. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. – opartych na złych doświad- porównał mit Kresów Zdaniem uczonego. będące znakiem aprobaty i czułości Dobierzcie się w kilkuosobowe grupy. narodów. psinka.in. aby czeniach obaw o przyszłość Wschodnich do francuskiej doprowadzić do pozbawione. kolonizatorów.

reż. Marcin Dorociński (An- Gajowca wcielił się zaś Daniel Olbrychski. Czy sukces komercyjny był równoznaczny z artystycznym? Na lekcji zastanowimy się nad różnicami między powieścią a jej ekranizacją. zrealizowane w konwencji kina niemego. w rolę Szymona polit Wielosławski).. Ekranizacja Przedwiośnia w reżyserii Filipa Bajona (2001) była reklamowana jako polska superprodukcja. Główną rolę – Cezarego legendy polskiego kina: Wojciech Siemion ¾ Kadr z filmu PRZEDWIOŚNIE.wsip. 88-100 Inowroclaw. Obok niego wystąpili: Maciej Stuhr (jako Hi- styna Janda i Janusz Gajos.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Laubitza 9. Powieść Żeromskiego w ekranizacji Bajona Kinematografia polska już przed wojną przeniosła powieść Żeromskiego na ekran. uta. 2001 Cezary Baryka (Mateusz Damięcki) i Hipolit Wielosławski (Maciej Stuhr) jako żołnierze w czasie wojny polsko-bolszewickiej.. Filip Bajon.pl Sz . WPROWADZENIE DO ANALIZY – zagrał 19-letni wówczas Mateusz Damięcki. 701329.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 257 Jeszcze nie widział w swym życiu 47 takiego zjawiska jak ten entuzjazm Polaków. Nawet w epizodycznych rolach pojawiły się lentowani aktorzy. Dzieło z 1928 r. Trzeba było czekać przeszło siedemdziesiąt lat na kolejną próbę. a film zgromadził w kinach aż milion siedemset tysięcy widzów. toni Lulek) i  Karolina Gruszka (Wandzia). Odtwórcami roli rodziców bohatera byli Kry. W filmie zaprezentowali się też młodzi. Szkolnictwa AS .. Łączą ich przyjaźń i mundur polskiego żołnierza. a także granicami wolności reżysera w adaptowaniu dzieła literackiego. sklep. nie przetrwało jednak do naszych czasów.

258

(Maciejunio), Danuta Szaflarska, Jan Nowicki, polskiej superprodukcji był krótki – zaledwie
Adam Hanuszkiewicz. Część zdjęć kręcono cztery miesiące w  2000 r. Zaangażowano
w Baku w Azerbejdżanie, a klimat Orientu ponad pięć tysięcy statystów. Film został
dobrze oddały zarówno zdjęcia Bartosza Pro- nagrodzony na Festiwalu Polskich Filmów
kopowicza, jak i muzyka Michała Lorenca oraz Fabularnych w Gdyni za najlepszą muzykę,
piosenka i wokaliza Kayah. Okres zdjęciowy scenografię i kostiumy.

Reżyser
FILIP BAJON (ur. 1947) – reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta, aktor i producent filmowy, wykładowca w łódzkiej szkole
filmowej, autor powieści i opowiadań. Z jego dorobku największe uznanie na festiwalach i konkursach filmowych
zdobyły: Aria dla atlety (1979), Magnat (1987; ze znakomitymi rolami Jana Nowickiego i Bogusława Lindy) oraz filmy
historyczne – Wizja lokalna 1901 (1980) o strajku szkolnym we Wrześni oraz Poznań ’56 (1996). Jest reżyserem, autorem
scenariusza i producentem Przedwiośnia (2001).

Stefan Żeromski
Przedwiośnie (fragmenty)
Do granicy Polski dociera wreszcie pociąg z Charkowa wiozący Polaków – repatriantów z Rosji Sowieckiej.

[1] [...] Oto roztworzono drzwi wagonów. Ludzie zgarnęli, co tam jeszcze taszczyli ze sobą, ponieśli
na ręku dzieci, powlekli słabych i chorych. Pędzili z wrzaskiem i szlochaniem, popychając się, wy-
przedzając jedni drugich – jakimś rozmokłym gościńcem, ku domom widniejącym tuż obok. Biegnąc
coraz szybciej, jakby ich kto gonił, modląc się, płacząc i śmiejąc się razem, doskoczyli do sztachet,
za którymi stało kilku żołnierzy w szarych, podniszczonych rogatych czapkach. Kobiety stare i słabe
1
chwytały się dygocącymi palcami za balasy owych sztachet, mężczyźni, zmordowani drogą, cało-
wali słupy w tym płocie. Wszyscy popychali się i bili, torując sobie i swoim przejście w tłumie, ko-
tłującym się jak zbiorowisko topielców dosięgających wybrzeża. Brama była otwarta [...].
[2] [...] motorem, który go popchnął, był powszechny entuzjazm. Szli wszyscy, wszyscy, wszyscy.
Jak na bal, jak na zamiejską wycieczkę. Jeszcze nie widział w swym życiu takiego zjawiska jak
ten entuzjazm Polaków. Pewnego dnia słyszał na zburzonym moście żelaznym nad Wisłą mowy
robotników i przywódców robotniczych wzywające do walki na śmierć i życie – nie z burżuazją,
jak zawsze w mowach robotniczych – lecz z tym najeźdźcą, który kraj nachodzi, łupi i zamienia
w ruinę, niosąc czerwone sztandary. Patrzał, jak chłopcy niedorośli wylatywali spod ręki matek,
i czytał w dziennikach opisy, jak po bohatersku ginęli. Chciał zobaczyć własnymi oczyma tę
sprawę, za którą szli w pole nadstawiać piersi mężczyźni i wszystka młodzież – szli spokojnie,
wesoło, przy huku bębna. Chciał dowiedzieć się, co naprawdę kryje się w samym rdzeniu tego
ich entuzjazmu, jaka idea zasadnicza, jaka siła, jaka wewnątrz skręcona sprężyna rozpręża się
i popycha ich do dzieła. No, i co ta siła jest warta.
W Warszawie Cezary Baryka nie może odnaleźć swojego miejsca. Oto ostatnia scena powieści.
2
[3] Tego dnia właśnie od Nowego Światu, przez plac Trzech Krzyżów ciągnęła wielka
manifestacja robotnicza w  stronę Belwederu. Bezrobotni wskutek fabrykanckiego
1 Balas – pionowy element płotu lub balustrady.
2 Krzyżów – dawna forma dopełniacza lm rzeczownika krzyż.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
(nurt klasyczny)
Sz

DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 259

lokautu1, strajkujący wskutek drożyzny i niemożności wyżycia z płacy zarobkowej tak nędznej,
jaka była ich udziałem – i uświadomieni komuniści. Ci trzymali prym, młoda gwardia, a ra-
czej awangarda Sowietów. [...] Manifestacja wyszła nagle z placu i ruszyła pod Belweder.
W pierwszym szeregu znacznego tłumu szli, ująwszy się pod ręce, ideowi przedstawiciele,
między innymi Lulek i Baryka. Baryka w samym środku, ubrany w lejbik2 żołnierski i czapkę
żołnierską. Śpiewali.
Właśnie konna policja pokazała się w jednej z ulic poprzecznych. Oficer na pięknym koniu,
w płaszczu gumowym spiętym na piersiach, w skokach konia i lansadach3 przejeżdżał obok
tłumu szarego i rudego, który się ściskał i zbijał w jedno ciało. Oficer przypatrywał się pilnie
ideowcom. Specjalnie pilnie temu w czapce żołnierskiej. Gdy tłum zbliżył się pod sam już
pałacyk belwederski, z wartowni żołnierskiej wysunął się oddział piechoty i stanął w poprzek
ulicy, jakby tam nagle ściana szara, parkan niezłomny, mur niezdobyty wyrósł.
Baryka wyszedł z szeregów robotników i parł oddzielnie, wprost na ten szary mur żołnierzy – na
czele zbiedzonego tłumu.

Polecenia do analizy
Przed obejrzeniem filmu:
1. Omów zachowanie Polaków na granicy sowiecko-polskiej (akapit 3.). Jaki jest ich
stosunek do Polski?
2. Przedstaw motywacje, dla których Cezary Baryka zdecydował się na udział w wojnie
polsko-bolszewickiej.
3. Przypomnij, co wynika z ostatniej rozmowy Cezarego z Laurą (patrz: lekcja 43.).
4. Wyjaśnij przyczyny, dla których Cezary bierze udział w manifestacji. Dlaczego, idąc
w pochodzie, ma na sobie żołnierską czapkę?

W trakcie oglądania filmu:
1. Wynotuj ważniejsze różnice między fabułą Żeromskiego a filmem. Zwróć uwagę na:
a) realia Baku;
b) motyw przyjaźni;
c) wątek młodzieńczej miłości w Baku;
d) postacie Hipolita i Lulka;
e) dwie ostatnie sceny powieści i filmu.
2. Odczytaj motywy, które kierują Cezarym przy wyborach ideowych. Na ile są one
uzasadnione akcją filmu?
3. Prześledź etapy procesu dojrzewania młodego Baryki. Czy aktor wydaje ci się wiarygodny?

1 Lokaut – zamykanie przedsiębiorstw połączone ze zwalnianiem robotników.
2 Lejbik – luźne ubranie wierzchnie.
3 Lansady – podrygi, podskoki.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

260

»POJĘCIA
Po obejrzeniu filmu: K L U C Z OW E
1. Przedstaw najważniejsze różnice między SCENARIUSZ – patrz: s. 204.
powieścią a filmem Bajona. ADAPTACJA FILMOWA – patrz: s. 134.
SZTUKA AKTORSKA – zespół
2. Porównaj literacki i filmowy obraz Polaków.
środków wyrazu i umiejętności, którymi
3. Czym motywujesz decyzję reżysera, dysponuje aktor wcielający się w rolę
by wprowadzić wątek miłości do Aidy? (teatralną lub filmową). Obejmuje głos,
mimikę, ruch, a także umiejętność
4. Jak – w sensie emocjonalnym i intelektualnym interpretowania roli, przedstawiania
– reżyser wykorzystał obraz przekraczania i wywoływania emocji. Dobra sztuka
aktorska powinna wychodzić poza ścisłe
granicy przez repatriantów z Rosji?
emploi aktora (specjalność, zakres ról,
5. Porównaj literackie i filmowe motywacje do jakich predestynowały aktora
zaangażowania Cezarego w wojnę polsko- warunki psychiczne i zewnętrzne,
np. amant, bohater, femme fatale).
-bolszewicką.
ZAKOŃCZENIE OTWARTE
6. Postaci ideowców: Gajowiec i Lulek. Jak – zakończenie, które nie zamyka
materiał powieściowy interpretują wybitni definitywnie fabuły, nie rozstrzyga losów
aktorzy różnych pokoleń – Daniel Olbrychski bohaterów. Występuje zwłaszcza
w dramacie i w powieści.
i Marcin Dorociński?
7. Porównaj przedostatnie sceny z powieści
i z filmu. Kim jest w marszu na Belweder filmowy
Cezary? Wykorzystaj podane niżej określenia.

scena z Laurą scena z Gajowcem
– powieść – film

............................. .............................
............................. • bankrut uczuciowy .............................
• człowiek niemający nic do stracenia
• patriota
• ideowiec pragnący radykalnych reform

8. Porównaj strój Baryki w ostatniej scenie powieści i ostatniej scenie filmu. Jak rozumiesz
sens zmiany kostiumu w filmie?
9. Czy śmierć Baryki zubaża wymowę filmu, czy ją wzbogaca? Wykorzystaj pojęcie
„zakończenie otwarte”.
10. Czy reżyser miał prawo zmienić zakończenie utworu Żeromskiego? Podaj argumenty
za i przeciw.

Pr ac a domowa
Powieść czy film? Które Przedwiośnie jest ci bliższe?
Uzasadnij swoje stanowisko.

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
(nurt klasyczny)
Sz

DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 261

O, cóż jest piękniejszego

48
niż wysokie drzewa...
Estetyzm
w poezji
Motywem omawianych na lekcji wierszy poetów międzywojnia: Leopolda Staffa i Siergieja Jesienina
oraz współczesnego twórcy Marcina Świetlickiego są drzewa. Analiza utworów o bardzo podobnej R
tematyce pozwoli prześledzić zjawisko estetyzmu w sztuce. Postawa poszukiwania piękna w świecie
może być też, jak w wierszu Świetlickiego, przedmiotem polemiki.

WPROWADZENIE DO LEKTURY WYSOKIE DRZEWA
Leopold Staff, który zdobył wielkie uznanie
w okresie Młodej Polski, w dwudziestoleciu XIX XX XXI
międzywojennym przyjął postawę klasyka. Sto-
1932 r.
sując tradycyjne środki wyrazu, wydobywał
piękno z rzeczy na pozór zwyczajnych. Jego
poezja afirmowała życie i harmonijnie łączyła
różne pierwiastki ideowe oraz  artystyczne: rosyjskiego twórcy Siergieja Jesienina, który
humanizm i franciszkanizm, kult antycznego operował nastrojowym obrazem. Dyskretną
piękna i fascynację prostotą. Podobny światopo- polemikę z  postawą estetyzmu znajdujemy
gląd poetycki, choć wynikający z innych założeń w Prawdzie o drzewach współczesnego poety
estetycznych, można zauważyć w wierszach Marcina Świetlickiego (patrz: biogram, s. 55).

Leopold Staff Wysokie drzewa
O, cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa,
W brązie zachodu kute wieczornym promieniem,
Nad wodą, co się pawich barw blaskiem rozlewa,
Pogłębiona odbitych konarów sklepieniem.
[5] Zapach wody, zielony w cieniu, złoty w słońcu,
W bezwietrzu sennym ledwo miesza się, kołysze,
Gdy z łąk koniki polne w sierpniowym gorącu
Tysiącem srebrnych nożyc szybko strzygą ciszę.
Z wolna wszystko umilka, zapada w krąg głusza
[10] I zmierzch ciemnością smukłe korony odziewa,
Z których widmami rośnie wyzwolona dusza...
O, cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa!
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

262

Polecenia do tekstu
1. Zbadaj kompozycję utworu i określ jej
rolę w kształtowaniu nastroju wiersza. »POJĘCIA KLUCZOWE
SYNESTEZJA – patrz: s. 106.
2. Omów sposób, w jaki poeta tworzy
EPIFANIA (z łac. – ukazanie się)
obrazowanie: zwróć uwagę na metaforykę
– w nowoczesnej literaturze objawienie
dotyczącą sfery zmysłów. (raczej świeckie niż religijne)
nieoczekiwanego porządku rzeczy, ładu
3. Przedstaw elementy poetyckiego pejzażu
– w zwyczajnych, powszednich sytuacjach
ukazanego w wierszu. życiowych. Doświadczenie epifanii jest
4. Wymień środki literackie służące poecie zawsze indywidualne, chwilowe
i bezpośrednio odnoszące się do tego,
do przedstawienia pejzażu.
co istnieje realnie.
5. Znajdź w Wysokich drzewach określenia ESTETYZM – postawa poszukiwania
czasu. Omów ich funkcję w kreacji obrazu. w świecie piękna, ładu, harmonii i celowości
przy jednoczesnym pomijaniu elementów
6. Określ, na czym polega estetyzm wizji brzydoty i dysharmonii.
świata przedstawionego w wierszu.
7. Używając pojęcia epifania, zinterpretuj
sens wiersza.

Marcin Świetlicki
K
Prawda o drzewach
drzewa nie mają swojej świętej księgi
drzewa mają dość światła powietrza i deszczu
cienkich gałązek drżących ku niebu

niebo drzew jest zielone potężne pachnące
[5] stwórca drzew jest potężny zielony jak one
stwórca drzewom nie wymyślił piekła

nie ma żadnego grzechu nie ma powinności
wystarczy istnieć szumieć dążyć
wystarczy rosnąć piąć się rozgałęziać

[10] stwórca drzewom nie wymyślił piekła
fascynująca jest drzew obojętna czułość
z jaką małych wisielców przyjmują

Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
(nurt klasyczny)
Sz

DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 263

»POJĘCIA KLUCZOWE
ISTOTA (gr. eidos, łac. essentia) – w klasycznej
metafizyce istota rzeczy jest tym, bez czego
Polecenia ta rzecz nie jest tym, czym jest; istota
do tekstu konstytuuje zatem tożsamość bytu.
1. Przedstaw, co składa się, zdaniem poety, ANTYTEZA (dosł. przeciwstawienie)
– środek stylistyczny polegający na zestawie-
na istotę drzewa.
niu dwu przeciwstawnych znaczeniowo
2. Wskaż w wierszu antytezy i paralelizmy. elementów (pojęć), np. w celu uzyskania
większej ekspresji, np. „nie słońca, ale nieba”,
Wyjaśnij ich funkcję.
„jeden stary, drugi młody”. Kontrast między
3. Omów relacje między naturą tymi elementami może być dodatkowo
uwypuklony dzięki podobieństwu ich budowy
a człowiekiem przedstawione w utworze.
składniowej i rytmicznej.
4. Porównaj środki literackiego obrazowania PARALELIZM ZNACZENIOWY
w obu przywołanych wierszach, a następnie – powtórzenie lub podobieństwo znaczeń
wskaż najważniejsze różnice w estetyce wyrażeń w następujących po sobie częściach
tekstu. Na przykład w ludowej piosence: Ty
poetyckiej Staffa i Świetlickiego.
pójdziesz górą / A ja doliną / Ty zakwitniesz różą
5. Zinterpretuj wiersz Prawda o drzewach / A ja kaliną – zestawione zostały następujące
jako polemikę z Wysokimi drzewami Staffa. powtórzenia: ja–ty (osoby), zakwitnąć
(metaforycznie wyrażony stan osób) oraz
6. Czyja „prawda o drzewach” jest ci podobieństwa znaczeniowe: góra–dół (pojęcia
bliższa? Uzasadnij swoje stanowisko. przestrzenne), róża–kalina (kwitnące krzewy).

Siergiej Jesienin
[Porzuciłem mój dom rodzinny...]
Porzuciłem mój dom rodzinny
I błękitną Ruś porzuciłem.
Trzy gwiazdeczki zapala brzezina,
Żeby smutkiem matce świeciły.
[5] Złotą żabką się księżyc wyłonił
I na cichej rozpostarł się wodzie. Autor
Memu ojcu okwiatem jabłoni SIERGIEJ JESIENIN (1895–1925)
– najwybitniejszy przedstawi-
Siwe włosy rozlały się w brodzie. ciel imażynizmu (patrz: pojęcia
kluczowe, s. 264) w poezji
Ja nieprędko, nieprędko powrócę. rosyjskiej. Jego twórczość
[10] Długo śpiewać wichurom po drodze. zalicza się do nurtu ludowego,
gloryfikującego tradycyjne idee
Wiernie strzeże błękitnej Rusi chłopskie, takie jak patriarcha-
Stary klon mój na jednej nodze. lizm czy kult ziemi żywicielki.
Wychowywał się w tradycyjnej
Jest w nim radość, jeśli scałować rodzinie chłopskiej. Rewolucję
w Rosji pojmował jako
Krople deszczu z liści zielonych. kontynuację buntów chłopskich
[15] To dlatego, że moja głowa (poemat Pugaczow, 1922);
w niektórych wierszach wyrażał
Do starego podobna klonu. rozczarowanie ideą komunizmu
(tłum. Władysław Broniewski) i tęsknotę za „dawną Rusią”.
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
Inowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
Sz

264

½ IWAN SZYSZKIN, ŻYTO, 1878, Galeria Tretiakowska, Moskwa
Przedstawienie dojrzałego, złotego zboża i dorodnych sosen wyraża zachwyt artysty nad bujną przyrodą.

Polecenia »POJĘCIA KLUCZOWE
do tekstu IMAŻYNIZM (łac. imago – obraz) – prąd
w poezji amerykańskiej i rosyjskiej, uznający
1. Czego dotyczy zwierzenie osoby za podstawę liryki ciąg powiązanych ze sobą
mówiącej? Powiąż odpowiedź z biografią obrazów poetyckich. Imażyniści [w Ameryce
poety (patrz: s. 263). przede wszystkim Ezra Pound (czytaj: paund),
w Rosji – Siergiej Jesienin] pragnęli nadać
2. Wyjaśnij określenie „błękitna Ruś”. poezji walor obiektywizmu przez oczyszczenie
Wykorzystaj znajomość symboliki kolorów. jej z emocji i operowanie prostym, precyzyj-
Sprawdź w dostępnych nym językiem. Byli zwolennikami tezy
źródłach symboliczne znaczenie o prymacie rzemiosła literackiego świadome-
go zasad warsztatowych nad natchnieniem.
historycznych kolorów Rusi: bieli,
czerwieni i czerni. HOMO VIATOR – patrz: s. 186.
AUTOBIOGRAFIZM – zabieg polegający
3. Wyodrębnij w wierszu obrazy na włączaniu w wypowiedź literacką wątków
poetyckie. Zaproponuj tytuły, które z własnego życia, doświadczeń, przeżyć.
pozwalałyby na uchwycenie ich sensu. W zależności od stosunku do rzeczywistości
autobiografizm może być albo dokumentarny
4. Wskaż główny motyw wiersza. (kierujący się w stronę obiektywizmu), albo
Uzasadnij swoją decyzję, odwołując się literacki (charakteryzujący się subiektywi-
do wcześniejszych ustaleń. zmem). Może przybierać charakter bardziej
epicki i stanowi wówczas opowieść o losach
5. Określ, na czym polegają w utworze autora, albo bardziej liryczny – wtedy jest
nawiązania do toposu homo viator. przede wszystkim wyrazem jego wewnętrz-
nych przeżyć.
6. W jaki sposób poeta łączy ideę
wędrowania z głównym motywem wiersza
i wątkami autobiograficznymi?
Szkolnictwa AS - Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta, Laubitza 9, 88-100
dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw, 701329, sklep.wsip.pl
(nurt klasyczny)
Sz

DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 265 Pr ac a domowa 1.. z daleka wrócę.. Wskaż nawiązania do klasycyzmu w poezji Staffa i Jesienina na podstawie analizy Wysokich drzew i wiersza [Porzuciłem mój dom rodzinny. sklep. 701329. Szkolnictwa AS .] Leopolda Staffa. żałość odsmucę. z daleka wrócę: Dokąd ja pójdę i wrócę skąd? ¼ FRANZ MARC (czytaj: franc mark). gdy wszystko rzucę.] Siergieja Jesienina i cytowanego niżej [Daleko pójdę.]. Śmiechem powitam wygnania ląd! Daleko pójdę.. Museum Folkwang. w jaki sposób Staff i Jesienin wykorzystują w poezji motyw drzew. z daleka wrócę. Przypomnij sobie z klasy pierwszej klasycyzm i związaną z nim koncepcję sztuki podporządkowanej regułom. prawdy i piękna” natury.pl Sz .Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.] Daleko pójdę. 1910. Essen Zgodnie ze swym programem niemiecki malarz starał się dotrzeć do „czystości.. [5] Ból swój ucieszę. 2. W obrazie odnajdujemy te wartości w harmonii barw. Omów.. 88-100 Inowroclaw.. Odzyskam bezmiar. KOŃ W PEJZAŻU. Wskaż podobieństwa i różnice. Laubitza 9. Analogiczne dążenie do ukazania ładu i piękna natury obserwujemy w wierszach Staffa czy Jesienina. straciwszy kąt. z daleka wrócę.. Leopold Staff [Daleko pójdę. Tworzenie własnego tekstu Dokonaj interpretacji porównawczej wierszy [Porzuciłem mój dom rodzinny.. stopieniu pejzażu i zwierzęcia w jedną całość.wsip. Dokąd ja pójdę i wrócę skąd? Zdobędę wszystko.

pochwała ży- odradzania się niepodległej Polski.) oraz Jerzy Liebert (czytaj: libert) – wybitny dwudziestolecia międzywojennego wchodzili: poeta nurtu egzystencjalnego i religijnego.pl (nurt klasyczny) Sz . Debiutujący artyści w 1920 r. kierowali rzyli grupę poetycką Skamander – nazwę wzię. młodzi cia we wszystkich jego przejawach. Ze Ska- mandrem luźno związani byli m. jak i od romantycz- czasowej poezji patriotycznej traktowaniem nej poezji wieszczej.266 A wiosną – niechaj wiosnę. bywała zabawą. utwo. 49 nie Polskę zobaczę. a poezja. Nie akceptowali też romantycznego modelu literatury jako pełnej patosu i powagi formy posłannictwa narodowego. m.in. humoru i ironii. sugerowali potrzebę XIX XX XXI poszukiwania nowych tematów. Poeci Skamandra swój program poetycki najchętniej wyrażali bezpośrednio w wierszach.wsip.. Poeci Skamandra wobec historii Na lekcji zapoznamy się ze Skamandrem – najważniejszą grupą poetycką Polski międzywojennej. zawierająca elementy drwi- Wyspiańskiego. Poeta stawał się uczestnikiem zbiorowego mnianego w dramacie Akropolis Stanisława życia. „Skamander”. Poeci Skamandra – którzy za swo.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w początkowej fazie rakterystyczne były witalizm. Julian Tuwim. wspo. Unikali też awangar- roli poety. Dla ich twórczości cha- W listopadzie 1918 r. Zwrócili na siebie uwagę od zbyt indywidualistycznej – ich zdaniem publiczności literackiej innym niż w dotych. li od potoku płynącego nieopodal Troi. Poeci tej grupy odcinali się zarówno (czytaj: pikadorem). Jan Lechoń. Skamandryci – wśród nich Julian Tuwim i Jan Lechoń – dystansowali się od wizji historii Polski jako dziejów cierpień narodu i od wzniosłej misji przypisywanej Polakom. 1920 r. – poezji młodopolskiej. Skamandryci wydawali pisma „Pro Arte ski. HEROSTRATES gramowa”. Julian Tuwim. Antoni Słonim. Maria PROGRAM SKAMANDRYTÓW Pawlikowska-Jasnorzewska (patrz: lekcja W skład najznamienitszej grupy poetyckiej 52. uważanych dotąd za niepoetyckie (poetyka codzienno. 701329. ny. NARODZINY SKAMANDRA zwykłego człowieka. stworzyli kabaret Pod Picadorem ści.. Podkreślali swój silny związek z „dniem dzisiejszym”. dowych rozwiązań formalnych. Laubitza 9. jego artystycznego patrona uznali Leopolda Staffa – nie chcieli tworzyć programu. sklep. et Studio”. które przedstawiają stosunek twórców do przeszłości i tradycji.. Byli DO KRYTYKÓW. Bohaterem literackim wierszy czynili Szkolnictwa AS . Antoni Słonimski optymizm wobec teraźniejszości i przyszło- i Jan Lechoń. ści). swą twórczość do szerokiego grona odbiorców. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw.in. a także poeci. określani jako grupa „programowo bezpro. Zanalizujemy dwa utwory. Kazimierz Wierzyński i Jarosław Iwasz. „Pro Arte” oraz miesięcznik kiewicz.

A najweselej na skrętach! Na skrętach – koliście [10] Zagarniam zachwytem ramienia. Ulice na alarm dzwonią. ognie. szanowni panowie. Zwykłem jeździć. Na przedniej platformie tramwaju! staranna kompozycja obrazu) Miasto na wskroś mnie przeszywa! harmonizuje tu z nowatorstwem [5] Co się tam dzieje w mej głowie: (śmiała kolorystyka).wsip.. zapędy. A drzewa w porywie natchnienia Szaleją wiosenną wonią. Tradycjonalizm (odwołanie 1 do klasycznego toposu arkadii. Stany Zjednoczone Do krytyków Artysta wykreował własną arkadię. w której nie było miejsc siedzących. a Do krytyków Juliana Tuwima. Merion. sklep. 1 Platforma – przednia lub tylna część wagonu tramwajowego dawnego typu. Wielce szanowni panowie!. 701329. maju! – – Tak to jadę na przedniej platformie tramwaju. Wesoło w czubie i w piętach. Wskaż związki ideowe między obrazem Matisse’a Pędy. w której żywe i świetliste barwy oraz charakterystyczny dla jego twórczości motyw tańca wyrażają A w maju ideę zawartą w tytule obrazu.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.pl Sz . ogniwa. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 267 ½ HENRI MATISSE (czytaj: ąri matis). Szkolnictwa AS . 1905–1906. Laubitza 9. The Barnes Julian Tuwim Foundation (czytaj: de barns fundejszyn). RADOŚĆ ŻYCIA . Z radości pęka pąkowie. 88-100 Inowroclaw.. [15] Maju.

dyplomata (do 1939 r.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. powszedniości ulicy. Urbanizm kreuje nowego 6. W dwudziestoleciu międzywojennym opublikował tylko dwa zbiory poetyckie. kto jest nadawcą. optymizm wyrażany w sposób 4. Wymień i omów wartości istotne emocjonalny.wsip. 701329. vis vitalis – siła żywotna) współczesności i wyjaśnij ich funkcję. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. 2 Łazienki Królewskie w Warszawie – kompleks budowli w stylu klasycystycznym. wzniecił powstanie ludu warszawskiego przeciw Rosjanom podczas insurekcji kościuszkowskiej (1794). W jaki sposób artysta tworzy dynamizm współczesnej cywilizacji. 2. będącego w przypadkowych relacjach z innymi. Jaką koncepcję poety i poezji przedstawia życia współczesnego człowieka. zimnym rylcem drapane marmury. Szkolnictwa AS . Z kolei w tomiku Srebrne i czarne (1924) Lechoń ujawnił się jako poeta rozważający uniwersalne problemy egzystencji. Określ.) – rzymski odpowiednik Demeter.. Wskaż w wierszu elementy WITALIZM (łac. Wojnę i czas do tragicznej śmierci spędził w Nowym Jorku. 3 A Ceres kłosonośną utopcie mi w stawie. dialogiem z historią od XVIII do XX w. p.. 1899–1956) – poeta. Laubitza 9.268 Polecenia do tekstu 1. 5 Na stronę – na bok.pl (nurt klasyczny) Sz . 3 Ceres (mit. Karmazynowy poemat (1920) jest twórczą kontynuacją wielkiej poezji romantycznej. 5 Zabijcie go! – A trupa zawleczcie na stronę I tylko wieść mi o tym radosną przynieście.] [5] Jeżeli gdzieś na Starym pokaże się Mieście 4 I utkwi w was Kiliński swe oczy zielone. sklep. wmieszanego w tłum. dla osoby mówiącej w wierszu. wierny klasycznym formom wypowiedzi. Jan Lechoń Herostrates1 (fragmenty) 2 [. Pośmiertnie opublikowano jego bardzo osobisty Dziennik.. wydał zbiory Lutnia po Bekwarku (1942) i Aria z kurantem (1945).. 1 Herostrates – żyjący w IV w. Wskaż w wierszu środki stylistyczne bohatera: człowieka w nieustannym ruchu. [. »POJĘCIA KLUCZOWE 3. nadawanie rangi utwór? tematu artystycznego pejzażowi miejskiemu. który dla zyskania sławy podpalił świątynię Artemidy. publikował wiersze w prasie emigracyjnej. Leszek Seraf inowicz. często żywiołowy. Pokruszcie na kawałki gipsowe figury. przedstawienia? Autor JAN LECHOŃ (właśc.n. a kto – odbiorcą tekstu. URBANIZM (łac. – poczucie zachwytu nad życiem samym w sobie. wzniesiony przez Dominika Merliniego dla króla Stanisława Augusta.).] O! zwalcież mi Łazienki królewskie w Warszawie Bezduszne. Scharakteryzuj stosunek osoby mówiącej do adresata. służące oddaniu emocji. otoczonego wytworami 7.e. bogini urodzaju. uchodzącą za jeden z siedmiu cudów świata. satyryk. 4 Jan Kiliński (1760–1819) – szewc ze Starówki w Warszawie. szewc z Efezu. urbs – miasto) – w sztuce to tendencja do ukazywania miasta jako przestrzeni 5.

nie Polskę zobaczę . Czy pozytywny stosunek do tradycji narodowej jest niezbędnym elementem postawy patriotycznej? Odpowiedz i uzasadnij w odniesieniu do wiersza Herostrates Jana Lechonia. 2 A wiosną – niechaj wiosnę. Wymień.). 5.pl Sz . czego osoba mówiąca domaga się w dwu pierwszych strofach. gdy przeszłość wyżeniem . 88-100 Inowroclaw. 2. Pr ac a domowa 1. sklep. wyjaśnij.) – muzyka. autorem wiersza? Uzasadnij swoje zdanie. Laubitza 9. 1 Gędźba (staropol. 2. Jaki stosunek do tradycji romantycznej wyraża osoba mówiąca w pierwszych trzech strofach cytowanego wiersza? 4.. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 269 Ja nie chcę nic innego. Polecenia do tekstu 1. Porównaj postawy wobec świata w wybranym utworze programowym Kazimierza Przerwy-Tetmajera i w wierszu Do krytyków.wsip. Kim jest osoba mówiąca w utworze – Herostratesem czy poetą. na czym polega i czemu ma służyć »POJĘCIE KLUCZOWE ambiwalentna postawa wobec tradycji. Scharakteryzuj język poetycki obu wierszy i wskaż różnice między nimi. Szkolnictwa AS . 3 Wyżeniem – usuniemy. 2. 86. AMBIWALENCJA – patrz: s. 3 [15] I chciałbym raz zobaczyć. Burzyciele czy twórcy? Omów Do krytyków Juliana Tuwima i Herostratesa Jana Lechonia jako różne przykłady dialogu z tradycją kultury. 3. co mi w serce wrastają zwątpieniem.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w czym wyraża się witalizm w utworach Do krytyków i Herostrates.–16. jeno niech mi płacze 1 [10] Jesiennych wiatrów gędźba w półnagich badylach. Czy wszystko w pył rozkruszę. i wyjaśnij symboliczny sens tego apelu.. Polskę obudzę. Określ. A latem niech się słońce przegląda w motylach. Tworzenie własnego tekstu 1. 701329. Na podstawie analizy wersów 13. 2 Dla poetów romantycznych wiosna symbolizowała odrodzenie Polski po latach niewoli. czy. Bo w nocy spać nie mogę i we dnie się trudzę Myślami. Wskaż związek postawy mówiącego z myślą historiozoficzną Oswalda Spenglera (patrz: lekcja 41.

Jan Lechoń. konkretność. Jeszcze nie wie. Karykatura przedstawia skamandrytów „na pięterku” ich ulubionej kawiarni Ziemiańska.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Skamandryci często używali języka potocznego. Od lewej: Jarosław Iwaszkiewicz. Laubitza 9. sklep. Odrzucali młodopolski arystokratyzm postawy twórcy na rzecz postawy poety – zwykłego człowieka.pl (nurt klasyczny) Sz . Na pięterku w Ziemiańskiej. 701329. że idealizowani przez nią poeci bynajmniej nie mają urody Apollina. Julian Tuwim. nieoficjalny organ skamandrytów. Maja Berezowska.. Poeci Skamandra Twórcy grupy poetyckiej Skamander (1918–1939) stali się legendą dwudziestolecia międzywojennego. Kazimierz Wierzyński.. Grupę tworzyli: Julian Tuwim. Szkolnictwa AS .wsip.270 Nagłówek „Wiadomości Literackich” „Wiadomości Literackie” it ki ” – tygodnik d k redagowany d przez Mieczysława Grydzewskiego. cenili witalizm. teraźniejszości. uczestnika wydarzeń. Kazimierz Wierzyński. Na ten poetycki Parnas wspina się nieśmiało wielbicielka skamandrytów. najpopularniejsze czasopismo społeczno-kulturalne międzywojnia. Jan Lechoń. Antoni Słonimski i Jarosław Iwaszkiewicz. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Ich poezja była bliska codzienności. ulubieńcami publiczności literackiej.

także międzywojennego życie małego miasteczka pisali Tuwim. przedstawił Lechonia jako wywołał entuzjazm w Portret Jana uduchowionego poetę. 1999.pl Sz . Laubitza 9. 1927 Tomik Wierzyńskiego. Śpiewane w Qui Pro Quo piosenki do słów Tuwima. 701329. a później m. 271 Strona tytułowa tomu poezji Kazimierza Wierzyńskiego Laur olimpijski. Malarz. Co nam zostało z tych lat. został nagrodzony złotym medalem na IX Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie w 1928 r. O Okładka tomu poezji JJuliana Tuwima Czyhanie Ju na n Boga. sklep. 11919. Rzeczywiście. tu odebrał i skeczy do tego solidne wykształcenie średnie. Przy okrągłym stolee).Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 88-100 Inowroclaw. 1918 Roman D Debiutancki tomik Tuwima Kramsztyk.wsip. plakat Józef uuczynił zwyczajne ludzkie tteatru Qui Pro Quo. Poeta głosił najbliższy tradycji romantyczne romantycznej. Rzeczy autor cczytelników i krytyków Lechoniaa. w nim radosną pochwałę żżycia. tematem poezji Jó Tom. prawy. twórca wierszy utrzymanych w tonacji witalizmu. Muzeum Plakatu w Wilanowie Tuwim spędził młodość Teksty piosenek w wieloetnicznej Łodzi. był w młodości bramkarzem drużyny piłkarskiej. poświęcony sportowi. Miłość ci wszystko wybaczy. teatru rewiowego Częstym tematem jego i kabaretu okresu wierszy jest miasto. Ławeczka Tuwima. Na pierwszy znak. 1919 Herostratesaa był ze wszystkich skamandrytów liliterackich. Autor.in. iterackich. Lechoń (np.in. weszły Wojciech do kanonu polskiej Gryniewicz. m. ssprawy. najsłynniejszego nauczył się łaciny i… esperanto. Łódź Szkolnictwa AS . redaktorem „Przeglądu Sportowego”. z pewną dozą ironii. i Słonimski. muzyki popularnej.

jak i w elementach codzienności – w pokoju. w  którym odwołał się do idei w swoich Przemianach wyrazić ideę biologizmu. Laubitza 9. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Żeby dzwonami dzwonił zielony bulgot wiosny! [10] Żeby pędziły do góry słodkie twoje tłustości.. w ogrodzie. Tuwim. ale mi ciebie za mało! Dla mojej miłości wściekłej Jeszcze powinnaś być większa. Żeby drzewa jak słonie rosły. sklep. za kłosem tęskniąc.. gimnazjum odebrał staranne wykształcenie ny m..wsip. ujął ten motyw bardzo indy- Metamorfozy – kompendium mitologii greckiej widualnie: odszedł od tradycji klasycznej. jara1 ziemio.in. Żeby gęstą żywicą z głębi tryskało i biło. intensyfikowali wrażenia zmysłowe. wiosenna. by i  rzymskiej. wrząca i żywa! – przydało [5] Napakować jakich drożdży do twego wnętrza! Żebyś nabrzmiała nową. optymizmu. klasyczne (np. a także w języku. postrzegane zarówno w skali kosmicznej.. Rzymu. 50 Kult życia w poezji skamandrytów Istotną cechą wrażliwości poetyckiej skamandrytów było dostrzeganie piękna w zwykłych przejawach życia. Fascynowało ich istnienie. Rzymski poeta Owidiusz napisał utwór Owidiusza.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Żeby. który w łódzkim Motyw przemian różnych form natury jest obec. Poeci dynamizowali opis. Julian Tuwim Przemiany Wielka jesteś. by wykreować nastrój radości.] 1 Jara – tu: młoda. Bliskiego Wschodu. Jeszcze by się – o. Żeby rżyska skwierczały z gorącej opłwitości2. 2 Opłwitość – archaiczna forma słowa obfitość. przekładał ody Horacego) i znał Grecji. białawym pławiły się łojem! [.272 Trzeba kochać po majowemu.pl (nurt klasyczny) Sz . Karmione wrzątkiem żaru. płodną siłą. w mitologii Egiptu. WPROWADZENIE DO LEKTURY nieustannych zmian. Szkolnictwa AS . mlecznym słońca udojem. 701329.

olejne.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Galeria Sztuki Artemis. szumne ulewy. w jaki sposób wizja malarza łamie zasady realizmu. Niech was żłopie kochanka zgrzana! [20] Ziarna. Kraków Mikulski.DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 273 ½ KAZIMIERZ MIKULSKI.. 701329. Nuże. 1992.wsip. zwierzętami wyskoczcie z gleby! Z brzóz niech cieknie strumieniami śmietana! [. [15] Pod zielenią jaskrawotrawiastą! Jarz się. ciepło – głębokie. Smarowane światłem jak omastą! Deszcze świeże. ukazuje człowieka jako cząstkę przyrody. podobnie jak Tuwim. 88-100 Inowroclaw. OBUDZIŁO MNIE BRZĘCZENIE OWADÓW..] Szkolnictwa AS .pl Sz . postrzega świat intensywnie i zmysłowo. niebo gęste. sklep. Laubitza 9. Określ. pełne.

jak dzień wiosenny z pogodą błękitną. Wydał też m. Wyszukaj w utworze sformułowania potężnej siły. Jaką funkcję BIOLOGIZM – fascynacja życiem jako procesem nieustannego odradzania się pełnią? i rozwoju. do wyrażania uczuć i  postaw wobec rze- gólności do jej biologicznych aspektów. w czerwonej oprawie. 4. jak miąższ jabłeczny. KAZIMIERZ WIERZYŃSKI I majowe w swej duszy nosisz poematy. jak stokrocie w trawie. »POJĘCIA KLUCZOWE 2. Czemu służą te sformułowania? KOLOKWIALIZACJA (stylizacja potoczna) – patrz: s.] Autor Tyś jest. krytyk. Zasłynął I krągły śmiech. 120. (1894–1969) – polski poeta. i wonne. Laubitza 9. (I nagroda w konkursie Kiedyś potem – jesienią bez ciebie żałosną. WPROWADZENIE DO LEKTURY W  przedstawionych niżej wierszach dwaj Poeci dostrzegają w  biologii nieustanną poeci spod znaku Skamandra – Julian Tu. literackim na igrzyskach olimpijskich w Amsterdamie [10] Gdy smutek serce ścichłe napełni po brzegi. w 1928 r. Studiował w Krakowie [5] Lubię wspominać twoje miłosne spojrzenia i Wiedniu. czywistości.pl (nurt klasyczny) Sz . zmienność przejawów i  procesów. i płodności.274 Polecenia do tekstu 1. 701329. wielkości i cywilizacją. Opisz stosunek nadawcy do adresata utworu i wskaż charakterystyczne epitety. a w szcze. Urodził się Radością zasadzone myśli w tobie kwitną i wychowywał na zachodniej. jak kwiaty. co z warg ci zęby wypłomienia. w białych sukniach wiosno.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. Po II wojnie światowej Pocałunki słoneczne: twe maleńkie piegi.wsip.. niepodległości mieszkał w Warszawie. Obser- wim i Kazimierz Wierzyński – prezentują wacja przyrody służy zarazem twórcom swój stosunek do życia i natury.. prozaik. Kazimierz Wierzyński [Tyś jest. jak motyle. sklep. Znajdź w wierszu anafory. postrzeganie natury jako 3. wyemigrował do USA. 5. Szkolnictwa AS . poezji o Józefie Piłsudskim.). poezjami o tematyce sportowej Białe.in. jak dzień wiosenny. kulturowo polskiej Ukrainie – w Drohobyczu i Stryju. Ruchliwe. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Omów związek stylizacji potocznej z wymową wiersza. tom Niech mi się przyśnią twoje. Po odzyskaniu Zatulone w powiekach. Wskaż w Przemianach elementy stylizacji potocznej. górującej nad kulturą związane z pojęciami obfitości.

Wolno. Julian Tuwim Trudy majowe Trzeba kochać po majowemu. bo tak się chodzi Za pogrzebem swojej młodości. Oceń wizję Tuwima.wsip. Wskaż w utworze elementy stylizacji potocznej. Określ. 3. Jaką postawę wobec rzeczywistości wyraża osoba mówiąca w wierszu? Wskaż przejawy tej postawy w tekście. nie wiedząc czemu. do kogo zwraca się osoba mówiąca. Nie dla ciebie. 88-100 Inowroclaw. 6. I tak krocząc za karawanem Umajonym szczęściem zielonem.–9. zwracając uwagę na powtórzenia i wyrazy z formantami naj. Szkolnictwa AS .DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 275 Polecenia do tekstu 1. Głupstwa niczym niezastąpione. Jaki sens ma jej apel? 2. sklep. O kim lub o czym mówi utwór? Zaproponuj własną interpretację wiersza. Nocą długo kochać w ogrodzie. ginąć. Wskaż kontrast semantyczny między wersami 1.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. [10] Potem spacer w mrok samotności. Cierpieć. 701329. Samodzielnie sformułuj zawartą w wierszu refleksję o miłości. w jaki sposób poeta odwołuje się do idei witalizmu. a 10. 7. Jaka jest jej funkcja? 4. Jak najgłupiej i jak najprościej. smutnie. 3. Musisz w gąszczu wikłać się rośnym I roztrącać węszącą głową Zgiełk i trzepot wesołej wiosny. Polecenia do tekstu 1. lecz dla miłości.pl Sz . Laubitza 9. [15] Mruczeć głupstwa nieporównane. i wyjaśnij jego sens. czemu służy przedstawienie wiosny i przyrody w wierszu. 5.–16. Omów kompozycję wiersza. Określ. Wytłumacz. Jaki nastrój wyraża wiersz Wierzyńskiego? Uzasadnij swoją opinię.i nie-. 2. [5] Zaplątany w zabawę bzową.

złośliwą zainteresowanie ny (powszechny. ironią lub sentymentalną codziennością. WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Operował aktualnością. Wykorzystajcie cytaty z utworów. 3... Był idealizacją. Swoje prace zaprezentujcie na forum klasy. Odwołując się do wybranych wierszy. jej miłośnikiem był nawet występowały gwiazdy teatr rewiowy Miraż marszałek Józef Piłsudski. nastrojów. rozrywką warszawskiego aktualną aluzją polityczną. zaprezentował spektakl Najsłynniejszym twórcą stolecia międzywojennego Wiwat wolność. w teatrze rewiowym Qui wydarzenia polityczne wej była szopka polityczna. Pro Quo. d) wyrażone w wierszach prawdy o miłości. cji. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. Kabaret literacki dwudzie. entuzja. Opisz podobieństwa i różnice w stosunku bohaterów literackich do przyrody w Cierpieniach młodego Wertera Goethego i w Przemianach Tuwima. Określ. Zwróć szczególną uwagę na: a) użyte przez autorów odmiany języka. zaprezentuj Tuwima jako poetę codzienności. a także bogactwem Wraz z wybitnym autorem cyjne i artystyczne – tek. w listopadzie 1918 r. Hemarem i lubianym klasy. Laubitza 9. Szkolnictwa AS . choć miał Kabaret posługiwał się formach wyrażał swoje charakter bardziej egalitar. jak piosenka. Inną popularną kiem Jarossym działał reagował na aktualne formą twórczości kabareto. Tworzenie własnego tekstu 1.pl (nurt klasyczny) Sz . wiersz konferansjerem Frydery- i Jan Brzechwa. 2.276 Pr ac a domowa 1. W kilkuosobowych grupach przygotujcie filmy lub prezentacje multimedialne. kabaretowym i tekściarzem kontynuował tradycje stycznie przyjęty przez epoki był Julian Tuwim. krakowskiego Zielonego publiczność. Na podstawie wybranych utworów z epoki romantyzmu i przytoczonych wierszy Tuwima omów różne sposoby ukazywania miłości w poezji. co Antoni Słonimski skecz. miastem. Kabaret satyryczny. czony dla ogółu). satyrą. językiem potocznym jako mieszczaństwa i inteligen. tworzywem literackim.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. 3. co łączy Przemiany Tuwima z rytuałem magicznym. monolog. Dokonaj interpretacji porównawczej wiersza Trudy majowe Juliana Tuwima i wybranego R erotyku z okresu romantyzmu. 2. obyczajową lub literacką. które byłyby ilustracjami do wierszy omawianych podczas tej lekcji. 701329. sklep.wsip. Wykorzystywał piosenek Marianem stów dostarczali poeci tej takie gatunki. b) nastrój utworów. karykaturą. międzywojennej piosenki. przezna. c) kreacje kochanków. łączył elementy komer. który także w takich Balonika. W dowolnym źródle encyklopedycznym znajdź hasło magia i zapoznaj się z nim. w którym – np.

pracownik [1] Przełom wieków XIX i XX był okresem gwałtownych przemian naukowy Instytutu Studiów w obyczajowości i kulturze. także Polsce. skiego sędziego Bena Lindseya1. leciu międzywojennym popularność zdobyły np. przeciw komunizmowi w 1968 r. W dwudziesto. 701329. toczonym w polskiej publicystyce w czasach dwudziestolecia międzywojennego. który twierdził. ich zwolennicy – rozszerzanie się przestrzeni indywidualnej. zyskiwały coraz więcej zwolenników. trwa w Europie okres sekularyzacji (zeświecczenia) społeczeństwa. sklep. Szkolnictwa AS . Jeszcze więcej mówiono o książce belgijskiego lekarza Theodora van der Velde. 88-100 Inowroclaw. 2006 r. autor m. ludzkiej wolności. Tradycyjny model relacji między płcia. książce Bena Lindseya. zagwarantowała im pełnię praw 1 Ben (właśc. DW U D Z I E S T O L E C I E M I Ę D Z Y WO J E N N E ( N U RT K L A SYC Z N Y ) 277 Coraz mniej sukienek. traktowane zrazu jako o polskim proteście inteligencji ciekawostki. upowszechnieniem antykoncepcji i dopuszczalnością rozwodów.in. ukazał Piotr Osęka Bolszewizm zmysłów Autor precz (fragmenty) PIOTR OSĘKA (ur. tj. dotyczące małżeństwa opartego na przyjaźni dwojga ludzi. prace amerykań. Autor artykułu przybliża spory oby- nom obyczajowości i  życia społecznego czajowe epoki. opowiadającego się za wprowa- dzeniem „małżeństw koleżeńskich”2. – Marzec 1968. [. traktuje ta lekcja. Kobiety wkroczyły na obszary działalności zawodowej i po- litycznej zarezerwowane dotąd dla mężczyzn. W II RP kobiety zyskały prawa wyborcze już w 1918 r. O sporze w tym zakresie.wsip. Benjamin) Lindsey (czytaj: lyndzy. poświęcony przemia. książki mi się kruszył. 1973) – przedstawiciel młodego pokolenia badaczy historii społecznej XX w. 1869–1943) – amerykański reformator społeczny. 2 Małżeństwo koleżeńskie – określenie zawarte w tytule popularnej w dwudziestoleciu międzywojennym. WPROWADZENIE DO LEKTURY się w „Gazecie Wyborczej” z 4–5 listopada Cytowany niżej tekst. Laubitza 9. [2] I wojna światowa zmieniła Europę. że udane pożycie seksualne jest najważniejszym warunkiem szczęścia małżeńskiego. Politycznych Polskiej Akademii Nauk.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. w dwudziestoleciu międzywojennym.. a konstytucja marcowa z 1921 r. Środowiska konserwatywne dostrzegały w tych zmianach zagrożenie dla moralności publicznej.] Nowe idee społeczne.. Przemiany społeczne 51 i obyczajowe w dwudziestoleciu międzywojennym Od początków nowoczesności. od czasów oświecenia. zajmował się w szczególności sprawami dzieci i młodzieży. jak też społeczną... (dwa lata wcześniej niż w USA).. czyli zmniejszania się wpływu religii na życie publiczne. Proces ten objął zarówno sferę polityczną. w szczególności obyczajową.pl Sz .

zdobycie uniwersytetów i masowe rzucenie na nie dziewcząt. aby nie czyniono z tańca misterium wyuzdania6” – pisał miesięcznik „Pro Christo” wydawany przez oo.] Gazety narodowe roztaczały apokaliptyczne wizje: za sprawą poradni w Polsce za- panuje „bolszewizm zmysłów”. 5 Spółkowanie – akt seksualny. ani nie predestynowanych4 do poważnej samodzielnej pracy umysłowej”. ani nie przygotowanych.] [8] Mianem „bagna moralnego” obrońcy moralności określali też dansingi i zabawy organizowane w eleganckich salonach. [. Cała współczesność jest niejako na- stawiona na ten piekielny pęd.. Feliks Bodzianowski. [11] Zwolennicy swobody obyczajowej też nie przebierali w słowach.: „[. Pod naporem kultury masowej pękały konwenanse. jak na złamanie karku... Dotychczasowe bariery w stosunkach towarzyskich coraz częściej uważano za anachronizm – zwłaszcza w wielkich miastach. [. bo paraliżuje wpływy domu na dziecko – pisała jedna z gazet katolickich.. inicjatywa ta stała się kamieniem obrazy. „Należy przy sporcie unikać tego... [. zagadkę. a wszędzie spotkasz się z prostackim. oznacza tajemnicę. Bez zastrzeżeń można zgodzić się dla celów gimnastycznych na szerokie. [. [3] Ciosem dla tradycyjnej hierarchii społecznej1 był wielki kryzys gospodarczy z lat 1929–35.pl (nurt klasyczny) Sz .278 obywatelskich. [. [. aż schodzą się w obnażeniu zupełnym”. [4] Ks.. 6 Misterium (łac. opatrzonej impri- matur2 kurii poznańskiej.. Szkolnictwa AS . Laubitza 9. coraz cieńsze. rozpusta. 88-100 dział 2 | dwudziestolecie międzywojenneInowroclaw. 4 Predestynowany – przeznaczony.. 2 Imprimatur (łac. jak narodowcy zaciekle atakowali liberalną inteligencję. Boy pisał na początku lat 30. przed Europą 1 Tradycyjna hierarchia społeczna – podział społeczeństwa na klasy wyższe i niższe. „Mamy prawo domagać się. zbliżone do spódnicy spodnie i niezbyt obcisłe bluzki spor- towe. – Dekolt spada ku dołowi coraz niżej. marianów.) – zgoda. z inicjatywy Tadeusza Boya-Żeleńskiego rozpoczęto tworzenie w Polsce poradni świadomego macierzyństwa mających upowszechniać wiedzę o antykoncepcji. 3 Koedukacja – wspólna edukacja dziewcząt i chłopców.. W 1929 r.. Sejm uchwalił nowe prawo małżeńskie..] [9] W 1931 r.]”. wyuzdanie – wulgarność. nieuznającego innych form regulacji poczęć poza naturalną. – Spoufala obie płci i ułatwia zaspokojenie budzącej się ciekawości seksualnej [.wsip. a samo pismo – „Wiadomościami Ginekologicznymi”.. [. Tańce nowoczesne nazywano „spółkowaniem5 muzykalnym” i uważano za sprzeniewierzenie się ojczystej tradycji... 701329.. – [. „Koedukacja3 uda- remnia należyte wychowanie seksualne młodego pokolenia. Pisano o „boy- szewizmie” i „dziecioboystwie”. poczytny autor katolickich poradników małżeńskich.] Pamiętamy okres powojenny: ziemia kurzyła się jeszcze od krwi.] [5] Za obrazę moralności uważano w pierwszym rzędzie modę kobiecą [..Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta.] [7] Reforma szkolnictwa nie znalazła uznania w oczach tropicieli zepsucia. przezroczyste.. „Coraz mniej su- kienek. Wystarczy przejść ulicą wielkiego miasta. Dla Kościoła.] Nie powinno się używać stroju gimnastycznego uwypuklającego formy ciała kobiecego lub z innych względów niestosownego.. aluzja do: misterium inquitatis (tajemnica zła). Ku zgrozie Kościoła i prawicy.. Publicyści wyrzekali przy tym na „emancypację i feminizm. sklep. na tani efekt obliczonym apelem do zmysłów”..] [10] Tak kręgi kościelne. co rani uczucie wstydliwości – czytamy w broszurze z 1938 r. Nie znaczy to jednak.. w którym zapisano rozłączność ślubów cywilnych i kościelnych oraz prawo do rozwodów (choć pod pewnymi warunkami).] [6] Z wyjątkową podejrzliwością Kościół traktował wprowadzone do szkół lekcje WF. wreszcie nawet koszulka staje się zbyteczną – pomstowa- no na Zjeździe Katolickim w 1927 r. obnażenie nóg wznosi się coraz wyżej. środowisko „Wiadomości Literackich” nazywano „apostołami rozpasania moralnego”. że stroju gimnastycznego wolno używać na ulicy i na wycieczkach”.) – pojęcie teologiczne. pisał: „W nie- wolę zmysłów pędzi dzisiaj świat.].

Wskazywano na „międzynarodowe żydostwo”. stawiający sobie za cel krzewienie postępu i racjonalizmu. Stąd zapewne brała się wiara. że ponoszą ½ KOBIETY POKAZUJĄCE POŃCZOCHY klęskę. 2 Babilon – miasto w Mezopotamii. Jak pisze historyczka Magdalena 1 Autor Dziewic konsystorskich – Tadeusz Boy-Żeleński. tytuł dotyczy wydanego w postaci książki zbioru felietonów Boya-Żeleńskiego. był stolicą nudyzmu.. że „powszechne zepsucie” jest efektem spisku zawartego przez wrogów Polski i katolicyzmu. 88-100 Inowroclaw. które „wlewa truciznę mentalną we wszystkie soki ojczyzny naszej. wżera się jak rak w ciało narodu.Z EKSTRAWAGANCKIMI PODWIĄZKAMI... który by z różnym wszawym robactwem zrobił porządek”.]”. [15] Nadciągającej rewolucji seksualnej nie dawało się jednak zatrzymać. [. XX w.. Najwyższe dla nich zadanie to nie dopuścić. – Pragnęliby- śmy odrobić wreszcie ten ciągle u nas od- kładany wiek XIX i chociaż kawałek epoki oświecenia. Laubitza 9. 701329.] Zdaje się. [12] Autor Dziewic konsystorskich1 nie był jednak odosobniony.Zasadnicza Szkola Zawodowa Halina Peta. [. prawo- rządności i demokracji.] – pisał Antoni Słonimski w „Wiadomo- ściach Literackich” w 1932 r. elitarny ruch międzynarodowy. że nam też niedługo będzie potrzebny jaki Hitler. szerzy przekupstwo i zepsucie wśród dorosłych. Berlin. Szkolnictwa AS . tolerancji i postępu [. Przemiany obyczajowe szły w kie.. Ewolucji obyczajów bowiem nie zaprojektowała masoneria3 ani nie ukartował tajny rząd żydowski. w których drwił z tradycyjnych norm obyczajowych i mieszczańskiej hipokryzji. aby jakaś para się pocałowała – bodaj w książce [. Roz- wiązłość propagować mieli wśród Polaków sowieccy agenci zwalczający tradycyjną rodzinę jako przeszkodę na drodze do światowej rewolucji. jak wiadomo. przeciw gołym ramionom pierwszych wio- ślarek. runku przeciwnym niż postulowali.pl Sz