Vous êtes sur la page 1sur 21

Geoin

G eoinynieria
Geoinynieria

Projektowanie geotechniczne
Autor prof. dr hab. in. Lech Wysokiski - Instytut Techniki Budowlanej w Warszawie

Od klasyfikacji gruntw do monitoringu obiektu wedug norm europejskich.

Cele Eurokodu, historia polskiej normalizacji geo- doborze oddziaywa projektowych (takich jak na przykad wiatr,
technicznej czy wpywy sejsmiczne);
Ujednolicenie projektowania budowlanego w zjednoczonej Euro- ocenach pogarszania si waciwoci materiaowych, np. w czasie;
pie, w krajach o rnej historii, klimacie, warunkach geologicznych okrelaniu kosztw uytkowania budowli;
jest wielkim wyzwaniem. Pocztkowo rzecz dotyczya 10 krajw, okrelaniu strategii utrzymania obiektu oraz skutkw rozbirki,
obecnie 27 i s dalsze moliwoci rozszerzenia Unii na pozostae kra- tzw. budownictwo zrwnowaone.
je Europy, a nawet kraje pozaeuropejskie. Budowla powinna by zaprojektowana w taki sposb, by procesy
Co najmniej krajw wiata stosuje w praktyce budowlanej niszczenia nie wpyway na jej trwao i zachowanie, przy przewi-
standardy amerykaskie (czemu nie europejskie?). Postpujca glo- dzianym poziomie konserwacji.
balizacja prowadzi do zbliania wiata, kurcz si odlegoci midzy Eurokod zakada, e prowadzone s odpowiednie kroki co do
miejscami na Ziemi, wszechogarniajca informacja dociera obecnie dziaa organizacyjnych i kontroli na etapie wstpnych bada, pro-
praktycznie w czasie rzeczywistym, do wszystkich ludzi na caym jektu, wykonawstwa, uytkowania i obsugi.
wiecie. W Polsce za wdroenie systemu Eurokodw jest odpowiedzialny
Osignicia techniczne, budownictwo, produkcja, handel maj Polski Komitet Normalizacyjny. Komitety Techniczne PKN, zaan-
charakter midzynarodowy. Ambitne obiekty wykonywane s przez gaowane w prace nad wdroeniem Eurokodw to:
midzynarodowe konsorcja, ludzi rnych kultur, religii, dowiad- KT 102 ds. Podstaw Projektowania Konstrukcji Budowlanych
czenia. KT 128 ds. Projektowania i Wykonawstwa Konstrukcji Metalo-
Potrzeba ujednolicenia definicji, zasad, metod projektowania wych
i postpowania jest w tym przypadku oczywista. Su temu oglnie KT 180 ds. Bezpieczestwa Poarowego Obiektw
mwic NORMY STANDARDY. Pozwalaj one znacznie sku- KT 213 ds. Projektowania i Wykonawstwa Konstrukcji z Betonu
teczniej porozumiewa si, skraca dyskusje, przyspiesza terminy, i Konstrukcji Zespolonych
wyjania (nawet w sdach) nieporozumienia. KT 215 ds. Projektowania i Wykonawstwa konstrukcji z Drewna
Tej idei su realizowane przez Uni Europejsk ujednolicone i z Materiaw Drewnopochodnych
przepisy w dziedzinie budownictwa Eurokody. KT 251 ds. Obiektw Mostowych
W celu spenienia podstawowych wymaga z zakresu bezpiecze- KT 252 ds. Projektowania Konstrukcji Murowych
stwa, uytkowalnoci w Eurokodach zakada si, e: KT 254 ds. Geotechniki
Podczas caego okresu ycia budowli, powinna ona zachowa zdol- Do padziernika 2008 r. ukazao si 28 Norm Europejskich z dzia-
no do uytkowania zgodnie z przeznaczeniem, przy utrzymaniu u geotechnika i 12 Specyfikacji Technicznych, ktre maj chyba (?)
odpowiedniego stopnia niezawodnoci i ekonomiki. nisz rang ni normy, lecz te opracowane i opublikowane s na
Budowla powinna przenie wszystkie oddziaywania i wpywy podobnych co normy zasadach. Ogem jest to ogromny materia li-
powstae podczas procesu wykonywania i eksploatacji. czcy ponad 2000 stron druku. Ranga tych norm jest rna od bar-
Budowla powinna by odporna na zagroenia, takie jak: ogie, dzo szczegowych, dotyczcych wykonawstwa geotechnicznego,
eksplozje, uderzenia, czy konsekwencje ludzkich bdw. czy procedur wykonywania bada laboratoryjnych (specyfikacje),
do zasadniczych, czy lepiej moe powiedzie norm podstawowych
W analizach i ocenach posugujemy si teori niezawodnoci, do projektowania, jak PN-EN 1997-1 Zasady oglne.
obecnie rwnie coraz czciej ryzyka. Przyjmujemy rne poziomy Przypomnijmy, e na starcie wykonywania Eurokodu 7 w 1981 r.
niezawodnoci w odniesieniu do nonoci i uytkowalnoci. Przy przyjty by ukad czterech norm geotechnicznych:
wyborze poziomu niezawodnoci naley uwzgldnia: Eurokod 7.1 Zasady oglne
przyczyny oraz tryb wystpienia stanw granicznych; Eurokod 7.2 Projektowanie z uwzgldnieniem bada laboratoryj-
moliwe konsekwencje awarii z uwzgldnieniem wystpienia za- nych
groenia ycia, zdrowia lub wystpienia strat ekonomicznych; Eurokod 7.3 Projektowanie z uwzgldnieniem bada polowych
spoeczne i rodowiskowe warunki konkretnej lokalizacji; Eurokod 7.4 Normy wykonawcze
nakady finansowe i procedury konieczne do ograniczenia moli- Ukad ten, w trakcie ponad 20-letniej pracy, ulega przeksztace-
woci wystpienia awarii. niom i zmianom. Pierwsze odeszy normy wykonawcze, bo na pew-
W projektach wprowadza si pojcie zaoonego okresu uytko- no nie maj one walorw kodw (code). Nastpnie odeszy proce-
wania, wykorzystywane przy: dury bada. Obecnie po przyjciu przez CEN norm ISO mamy:

26 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


Geoinynieria

Eurokod 2 normy (1997-1 i 1997-2) Z. Wiuna, B. Rosiskiego. W kocu trzeci projekt wydany jako
Normy dotyczce pobierania prbek 3 PN/59 B-03020, opracowany przez prof. S. Hckla, doc. Z. Wi-
Normy dotyczce klasyfikacji ska i gruntw 4 una i mgr in. Z. Kowalewskiego nosi nazw Grunty budowlane.
Normy dotyczce bada polowych 13 Wytyczne wyznaczania dopuszczalnych obcie jednostkowych.
Normy dotyczce bada konstrukcji geotechnicznych (1 gotowa, W tej normie, dla podanych wyej gruntw glin, glin piaszczy-
6 w planach) 7 stych przy identycznym stanie (IL = 0) naprenie dopuszczalne byo
Normy dotyczce wykonawstwa geotechnicznego 13 (w razie K2 = 3,0 kg/cm2 (300 kPa); dla piaskw gliniastych, ktre w tej nor-
zgaszania nowych technologii moe by wicej) mie stay si gruntem spoistym rwnie wynosiy K2 = 3,0 kg/cm2
Specyfikacji dotyczcych laboratoryjnych bada gruntw 12 (300 kPa) bez wpywu wilgotnoci. Za opracowanie tej normy, po-
S to cznie 54 normy. Poza tym, w dziale Geotechnika PKN, niewa niosa znaczne oszczdnoci betonu uywanego do wyko-
mamy w systemie dawne polskie normy w liczbie 10. cznie system nania fundamentw, prof. Z. Wiun otrzyma nagrod pastwow
norm geotechnicznych liczy bdzie ponad 60 norm w 1994 r., (najwysze techniczne wyrnienie w PRL).
kiedy wesza Ustawa o PKN byo ich 19. Nie mwimy tu o Euroko- Norma z roku 1959 bya norm napre dopuszczalnych. Jednak
dzie 8 Projektowanie na terenach sejsmicznych, ktry nie ma swojej podawaa wzr na naprenie graniczne oraz konieczne do oblicze
komisji, a normy przyjte s bez tumaczenia. Wydaje si, e nalea- wartoci wspczynnikw Nc, Nh, Nb, czyli ju zawieraa elementy
oby cz ich przetumaczy i przyj w jzyku polskim. stanw granicznych.
Nie wszystkie normy europejskie s ju gotowe, liczne kr w po- Nastpna norma Grunty budowlane. Posadowienie bezpo-
staci draftw, norm prbnych (Pr) czy ENV do wstpnego stoso- rednie budowli. Obliczenia statyczne i projektowanie [6] zostaa
wania. Z norm geotechnicznych, ktre przyjte s do systemu pol- wydana w 1981 r. Ta norma, a waciwie ju wczeniejsza prbna
skiego ponad poowa jest ju przetumaczona, pozostae s w jzyku wersja z 1974 r., byy oparte na zaoeniu stanw granicznych. Nor-
angielskim jako normy okadkowe (U). m z 1974 r. opracowywa doc. Z. Kowalewski, a wersj z 1981 r.
W Polsce normy te s klasyfikowane przez PKN jako: doc. Z. Kowalewski i mgr in. J. Pogorzelska z ITB.
PN-EN-ISO polskie normy europejskie opracowane przez ISO Jeszcze na jeden fakt naley zwrci uwag. W normie 03020
PN-EN normy opracowane przez CEN z 1959 r. podane wartoci napre dopuszczalnych K2 poda-
PN normy opracowane przez PKN wane byy na gbokoci 2 m. Przy wikszych gbokociach posa-
Eurokodami s tylko dwie normy: PN-EN 1997-1 [1] Projekto- dowienia mona byo zwiksza liniowo warto dopuszczalnego
wanie geotechniczne. Zasady oglne i PN-EN 1997-2 [2] Projek- nacisku, np. dla 3 m gbokoci, przy podanych przykadach gli-
towanie geotechniczne. Rozpoznanie i badanie podoa gruntowe- ny twp/pzw mona byo powikszy naprenie do d = 3,3 kg/
go. Zgodnie z pocztkow ide, Eurokody powinny w momencie ich cm2 (330 kPa), a na gbokoci 1 m dla tego gruntu naleao d
wprowadzenia by prawem, zatem stosowanie ich powinno chroni przyjmowa 2,25 kg/cm2. Norma PN-B-03020 jest norm stanw
inyniera w przypadku awarii przed odpowiedzialnoci. Pozostae granicznych, ktre kadorazowo naley wyznacza przy projekto-
normy takiej rangi nie bd miay i zgodnie z zasadami normalizacji, waniu posadowie. W omawianym przykadzie dla gliny (IL = 0),
ich stosowanie ma walor dobrowolnoci. wartoci obliczeniowe (do projektowania) wynosi bd w przy-
Przypomnijmy powojenn histori norm geotechnicznych padku awy L : B > 10 i szerokoci 60 cm zagbionej na 1 m od
dawniej wystpujcych pod nazw gruntw budowlanych, tak na- poziomu terenu qf wynosi 1050 kPa 0,9 = 900 kPa. Jest to znacz-
zywano te normy do 1994 r. Pierwsz norm powojenn bya opra- nie wicej ni pozwalaa przyj norma z 1959 r. Czsto warto-
cowana w 1949 r. przez prof. R. Pitkowskiego norma PN/B-184 ci nonoci gruntw, obliczane na podstawie tej normy byy tak
Klasyfikacja gruntw i ich bezpieczne obcianie. Norma ta zawie- due, e projektanci z przyczyn konstrukcyjnych (i ostronoci)
raa ca dostpn w tym czasie praktyczn wiedz geotechniczn nie akceptowali ich wartoci, przyjmujc tradycyjne nisze, np.
do stosowania przy ocenach gruntw (wykonywaniu dokumentacji bliskie tym z 1959 r.
z bada podoa), ustalaniu warunkw posadowienia obiektu (pro- Norma PN/81-B-03020 oraz wczeniejsza z 1959 r. byy nakazo-
jekt) i wykonania fundamentw. we. Na kade odstpstwo od normy trzeba byo mie zgod Prezesa
Trzeba zaznaczy, e wartoci podawanych dopuszczalnych obci- PKN.
e w tej normie dla powszechnie wystpujcych w Polsce gruntw Po 1994 r. norma 03020 znalaza si w wykazie Ministra norm ob-
byy niskie. Przykadowo dla glin, glin piaszczystych na granicy sta- ligatoryjnych. Obecnie te jest powszechnie stosowana, cho nie ma
nw pzwartego i twardoplastycznego (dzi IL = 0) podawane byy ju rangi obligatoryjnoci.
wartoci napre dopuszczalnych 1,5 kg/cm2 (tj. 150 kPa). War- Naley nadmieni, e przy projektowaniu wg stanw granicznych
to naciskw dla piasku gliniastego, ktry w tej normie by grun- w EC 7 i 03020 (B/r) projektant przyjmuje w sposb przez siebie
tem sypkim i podlega ocenie jak piaski na granicy stanw zwartego uzasadniony warto nacisku na grunt do projektowania i sprawdza,
i redniozwartego (dzi ID = 0,66) w zalenoci od wilgotnoci, dla czy nie przekracza ona warunkw granicznych.
gruntw psuchych 2,0 kg/cm2 (200 kPa), a mokrych (pod wod) Trzeba powiedzie, e ju w normie z 1949 r. s stwierdzenia, kt-
1,0 kg/cm2 (100 kPa). Oglnie mona stwierdzi, e podawane war- re kieroway projektowanie do stosowanych dzi zasad. Podajemy
toci byy bardzo zachowawcze, ostrone. kilka wybranych stwierdze z normy PN/B-184 [7]:
Druga norma polska, wydana w 1959 r. [5] autorstwa zespou (1) W zwykych obliczeniach statycznych naprenia w podstawie
pocztkowo (19501952) prof. R. Cebertowicza, W. enczykow- fundamentu naley przyjmowa wg oglnych wzorw wytrzy-
skiego, S. Hckla, nastpnie (19531955) prof. R. Cebertowicza, maociowych na ciskanie i zginanie, uwzgldniajc niemoli-

GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


27
Geoin
G eoinynieria
Geoinynieria

wo powstania napre rozcigajcych midzy fundamentem Strategia projektowania Proponowana budowla Geologia Istniejce dane i dowiadczenia

a gruntem. Strategia projektowania geotechnicznego EC7 Czci 1-2

(2) W obecnym stanie nauki daje si obliczy naprenia w gruncie Badania geotechniczne Projektowanie

pod fundamentem na rnych gbokociach, o ile grunt zacho- Planowanie i ponowna ocena programu Proponowana budowla
bada EC7 Czci 1-2
wuje si pod obcieniem podobnie do cia sprystych lub te,
Geologia Ocena parametrw
Model geologiczny
jeeli odksztacenia gruntu przy ciskaniu s proporcjonalne do Badania polowe
i wspczynnikw
geotechnicznych
Model geotechniczny
napre, co wedug spostrzee nad zachowaniem si gruntu Pobieranie prb i normy
dotyczce bada
Wyniki bada
EC7,
Czci 1 i 2
pod obcieniami stosowanymi w praktyce w najoglniejszych Badania laboratoryjne
Wyniki bada
Normy laboratoryjne
wypadkach zachodzi. Sprawozdania
Dokumentacja
projektowanie
- geotechniczne
Projekt geotechniczny

bada podoa - konstrukcyjne Dokumentacja projektowa


(3) Odksztacenia powodowane wyciskaniem wody z porw grun- Specyfikacje konstrukcyjna (fundamenty)
EC7 cz 1
tu niekiedy mog przewleka si cae lata. Zdarza si to wwczas, Program kontroli, nadzoru i
monitorowania
jeeli pory s bardzo mae, jak np. w iach i glinach, w tyche Wybr wykonawcy

Wykonawstwo robt
gruntach na skutek zmniejszenia obcie zachodzi rwnie
Studium wykonalnoci Projekt wykonawczy
przebieg odwrotny, a mianowicie wchanianie wody.
Kontrola, nadzr i monitorowanie Sprawozdanie z kontroli,
(4) Jeeli budynek jest lekki i nieduy o 1, 2 kondygnacjach, a roz- w czasie budowy nadzr i monitorowanie

poznawcze dane z ssiednich budynkw wskazuj, e podoe Odbir budowli

jest dobre, wwczas wystarcza zazwyczaj wykona d prbny Eksploatacja budowli

Kontrola i monitorowanie Sprawozdanie z kontroli,


zwizane z utrzymaniem nadzr i monitorowanie
Norma PN/B-184, w odrnieniu od pniejszych, nie miaa cha-
rakteru nakazowego. Zwracaa uwag, zalecaa przeanalizowa, nie Rys. 1.
Etapy bada podoa podczas projektowania geotechniczne-
podawaa te jednoznacznych rozstrzygni. W filozofii podejcia go, wykonawstwa i eksploatacji budynkw

blisza bya Eurokodom ni pniejsze normy nakazowe. Norma dz o gruntach w celu ustalenia warunkw budowlanych na okre-
z 1959 r. opieraa si na wielkiej liczbie podsumowanych dowiadcze, lonym terenie pod projektowany obiekt. Wiedza geotechniczna jest
bya norm dowiadczenia porwnywalnego (stwierdzenie z EC wiedz interdyscyplinarn, wykorzystujc: geologi, hydrogeologi,
7). Tysice ekspertyz dotyczcych posadowienia, wykonanych we mechanik gruntw, mechanik ska, gruntoznawstwo i wiele innych
wczesnych latach powojennych pod kierownictwem prof. Z. Wiuna nauk pokrewnych.
w laboratorium ITB, pozwolio na opracowanie tabeli parametrw Termin projektowanie geotechniczne jest w jzyku polskim ter-
gruntw i dosy szczegow charakterystyk polskich gruntw. minem nowym, tumaczonym wprost z angielskiego: geotechnical
design, Francuzi to tumacz: calcul geotechnique, Niemcy: En-
Projektowanie geotechniczne (definicja) twurf, Berechnung und Bemessung der Geotechnik.
Termin geotechnika w praktyce inynierskiej pojawi si okoo Na pytanie, co wchodzi w zakres projektowania geotechnicznego
50 lat temu. Wczeniej w Polsce, np. w normach z 1947 r. ani 1959 r. wydaje si najlepiej odpowiada Zacznik B (Informacyjny) Plano-
sowo to nie wystpowao. wanie bada geotechnicznych w EN 1997-2 (rys. 1).
Na wiecie, wydaje si, gwn rol w przyjciu tego sowa ma ledzc dokadnie przedstawiony schemat dochodzimy do wnio-
pismo Geotechnique wydawane od 1948 r. W Polsce termin ten sku, e projektowaniem geotechnicznym jest rozwizywanie
utrwalia ksika Z. Wiuna Zarys Geotechniki, Wyd. I 1976 r. zada wsppracy obiektu z podoem gruntowym na wszystkich
[8]. etapach budowy. Rysunek1 na nasze potrzeby mona interpretowa
Wedug Wiuna Geotechnika obejmuje bardzo szeroki zakres nastpujco: lewa strona to dane, ktre podsumowujemy w doku-
zagadnie teoretycznych i praktycznych, zwizanych z badaniem mentacji bada podoa. S tu dane z wierce, sondowa, bada
gruntw budowlanych oraz projektowaniem i wykonawstwem laboratoryjnych; s to wyniki bada statystycznie opracowane na tle
fundamentw budynkw i obiektw inynierskich, korpusw ziem- oglnej wiedzy o terenie i danych geologicznych. Praw stron sta-
nowi interpretacje, czyli jak to nazywa si dotychczas w naszym
1949 r. 1959 r. 1981 r. EC 2010 prawie geotechniczne warunki posadowienia. Badania wykonane
c c c c w czci Badania geotechniczne s cise, sprawdzalne. Odbywaj
gliny (IL 0) 20 25 22 40 25* 50 si wg ustalonych procedur i niezalenie od osoby ich rezultat powi-
piaski gliniaste (IL = 0) 25 0 24 30 25 50 nien by identyczny. Liczba bada, ich program powinny by takie,
piaski rednie (ID = 0,67) 34 0 38 0 33 0 aby umoliwi wnioskowanie, ktre opisuje prawa strona rysunku.
* czytane z wykresu (rys. 5 PN-03020) jak dla grupy gruntw: A grunty Z tych samych wynikw, ktre podaje dokumentacja bada pod-
morenowe skonsolidowane oa, mona wycign wnioski i poda dla odmiennych budowli
Tab. 1.
Przykadowe parametry wytrzymaociowe gruntw (, c), rne parametry wsppracy konstrukcji z gruntem. Interpretacje
zestawione z norm z rnych okresw bada gruntu dla obiektu wykonuje si w projekcie geotechnicznym.
nych, nawierzchni drogowych, kolejowych, lotniskowych, zapr Z Eurokodu 7 wynika jednoznacznie teza o koniecznoci udziau
ziemnych i betonowych oraz budowli podziemnych i gbokich wy- geotechniki w caym procesie projektowania budowlanego i opraco-
kopw, take w kopalniach odkrywkowych. wywania w tym czasie kilku dokumentw geotechnicznych.
Geotechnika jest dyscyplin naukow, zajmujc si zastosowa- Eurokod formalizuje proces opracowywania projektu geotech-
niem teorii naukowych i metod inynieryjnych, wykorzystujc wie- nicznego, zakada ustalenie granic dopuszczalnych zachowa kon-

28 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


STABILATOR sp. z o. o.

STABILATOR Sp. z o.o. zajmuje si kompleksowym wykonawstwem


specjalistycznych usug budowlanych na terenie caej Polski.

W zakresie robt budowlanych na potrzeby drogownictwa oferujemy:


wykonywanie posadowie wszelkich nowobudowanych obiektw infrastruktury drogowej,
wzmacnianie fundamentw obiektw istniejcych,
stabilizowanie, wzmacnianie i uszczelnianie podoa gruntowego pod nowobudowane
i modernizowane drogi,
zabezpieczanie gbokich wykopw fundamentowych,
budow ekranw akustycznych.

1 2 3

STABILATOR sp. z o.o.


1. Ekran akustyczny w Gdasku przy ul. Sowackiego. 81506 Gdynia
2. Wykonanie palisady z pali CFA na terenie Parku Handlowego ul. Stryjska 24
Matarnia w Gdasku. biuro: 80280 Gdask
3. Wykonanie kotwienia nowej konstrukcji Nabrzea Pomorskiego ul. Szymanowskiego 2
w Porcie w Gdyni. tel. / fax: 058 521 93 00 / 03
info@stabilator.com.pl
www.stabilator.com.pl

BEZPIECZNIE
SOLI DNIE
KOMPLEKSOWO
Geoin
G eoinynieria
Geoinynieria

strukcji, zobowizuje do wykonywania kontroli, do wykonania T. Orr i E. Farrell [9] sugeruj nastpujce definicje:
programu monitorowania oraz opracowanie procedury reakcji na To consider (rozpatrywa): oznacza uwane i racjonalne mylenie
wykonane pomiary, a take plan dziaa interwencyjnych. o skutkach danego czynnika w projektowaniu oraz podejmowanie
Podstawowa tre projektu geotechnicznego zgodnie z EN 1997-1 decyzji na bazie dostpnych informacji, jaki moe by prawdopo-
(2.8) to: dobny efekt jego zastosowania. Rozpatrywanie czynnika moe wy-
opis dziaki i jej otoczenia; maga, lub nie, oblicze. Aby umoliwi rozpatrzenie wszystkich
opis warunkw w podou gruntowym; zwizanych czynnikw autorzy proponuj, aby sporzdza ich wy-
wartoci obliczeniowe, waciwoci gruntw i ska, w razie po- kazy i odhacza rozpatrzone pozycje.
trzeby cznie z ich uzasadnieniem; To take into account (bra pod uwag): oznacza uwzgldnia wpyw
wykaz stosowanych norm i przepisw; lub skutek czynnika w procesie projektowania. Generalnie w EC 7
geotechniczne obliczenia projektowe i rysunki; czasownik ten ma mocniejsze znaczenie ni rozpatrywa.
zalecenia dotyczce projektu fundamentw; To assess (szacowa): oznacza stosowanie procesu angaujcego pew-
wykaz zagadnie do sprawdzania podczas budowy lub wymagaj- n kombinacj oblicze, pomiarw i dowiadcze porwnawczych
cych monitorowania. dla uzyskania wartoci parametru lub sprawdzenia czy spenione s
Tre Projektu geotechnicznego mieci si w pojciu Geotech- pewne kryteria.
nicznych warunkw posadowienia, ktre obok dokumentacji geolo- To evaluate (wyznacza warto): oznacza uzyskiwanie wartoci
giczno-inynierskiej wymienione s w 34 Prawa budowlanego. parametru przez pomiar lub obliczenie, na przykad wytrzymao
W komentarzu twrcw Eurokodu T. Orr i E. Farrell [9] (w wersji gruntu, obcienie lub odksztacenie konstrukcji.
angielskiej) autorzy pisz: Zasady te szanowano w tumaczeniu polskim EC 7.
Cz terminologii uytej w EC 7 moe zdawa si nieznana Inna sprawa, e dzi w Polsce stawia si pytanie, ile jest osb przygo-
i obca. Wikszo terminw przyjto za EC 0 i jako takie stosowane towanych do wykonania projektu geotechnicznego. Normalny pro-
s we wszystkich innych normach Eurocode, ale niektre wystpuj jektant budowlany tego nie zrobi i nie bdzie chcia robi. Czynno
tylko w projektowaniu geotechnicznym. Wymienimy je: t moe wykona tylko ta osoba, ktra dotykaa gruntw. Dzi osb,
Comparable experience (dowiadczenie porwnywalne): definiowa- ktre mog by realnymi projektantami geotechnicznymi w Polsce
ne jako udokumentowane lub inaczej, wyranie okrelone dane od- jest mao. Normalny inynier budowlany po wyjciu z uczelni ma
noszce si do podoa rozpatrywanego w projekcie, w ktrym wy- bardzo ma wiedz geotechniczn. Jeli w trakcie praktyki jej nie
stpuj te same rodzaje gruntu lub skay, i dla ktrych spodziewane uzupeni, to czsto dziaanie normalnych projektantw budowla-
jest podobne zachowanie podoa oraz projektowana jest podobna nych jest przesunite bardzo daleko poza granice rozsdnej ostrono-
budowla. Termin podkrela znaczenie informacji zdobytej lokal- ci w stosunku do gruntw i podoa. Mimo dobrych gruntw wy-
nie. Zwrotu dowiadczenie porwnywalne uyto w miejsce po- konuje si zabiegi wzmacniajce podoe. U podstawy tych dziaa
wszechnego terminu tradycja inynierska, rutynowe rozwiza- ley niewiedza i nieznajomo gruntw, ich waciwoci. Projektanta
nie uwaanego za oglnikowy i tym samym za niezadowalajcy. interesuje warto parametru, ktr naley podstawi do wzoru, aby
Design (projektowanie): proces decyzyjny, w ktrym okrelana jest uzyska wynik, a nie skd wzi si parametr geotechniczny, jak po-
geometria i charakter budowli i procesw wykonawczych. Projekty wsta, czy jest prawdziwy i z jak dokadnoci oddaje rzeczywisto.
geotechniczne wg EC 7 uwzgldniaj wszystkie takie decyzje do cza- Projektanci nie uwzgldniaj przemian gruntu w trakcie obciania
su zakoczenia budowy i obejmuj wszelkie zwizane dokumenta- i pracy konstrukcji (Eurokod wprowadza nowe podejcie: cu wy-
cje projektu, sprawdzenia oraz warunki techniczne monitorowania trzymao natychmiastow (bez odpywu) i , c parametry efek-
i wymagania utrzymania budowli. tywne). Dalej naley zauway, e projektantami geotechnicznymi
Prof. B. Lewicki [10] pisze, e termin design, w zalenoci od nie s geolodzy czy nawet geotechnicy, ktrzy tylko wierc, sonduj
kontekstu, naley rozumie jako projektowanie, obliczanie lub wy- i opracowuj dokumentacje. Nie s te nimi profesorowie i wysoko
miarowanie. Projektowanie konstrukcji to termin oglny obejmu- wyksztaceni w geotechnice pracownicy uczelni, ktrzy znaj si na
jcy cao prac zwizanych z wykonaniem projektu budowli, a wic gruntach i konstrukcji, ale realnie mog tylko konsultowa, a nie wy-
ustalenie koncepcji ustroju konstrukcyjnego, obliczenia i ksztato- konywa projekty geotechniczne. Jest kilka firm konstrukcyjnych,
wanie szczegw konstrukcyjnych Nie wszystkie decyzje wynika- w ktrych projektanci wasn prac zdobyli dowiadczenie w tej
j tylko z oblicze. Du rol ma tu dowiadczenie, a take intuicja dziedzinie i ktrzy nie narzekaj na brak pracy s to w tej chwi-
inynierska. li jedyni realni projektanci geotechniczni. Projektuj oni gbokie
Zwracamy na to szczegln uwag, by nie traktowa projektu posadowienia, zapory, elektrownie. Grupa ta jest nieliczna, nie ma
geotechnicznego tylko jako obliczenia i projektowania fundamen- wasnych laboratoriw, opiera si na badaniach innych (dokumenta-
tw. Podkrelamy jeszcze raz, e projektowanie geotechniczne wyst- cjach). Osoby te s zdolne dobiera parametry do rodzaju konstruk-
puje na wszystkich etapach budowy i utrzymania obiektu. cji i projektowa je, biorc za nie odpowiedzialno.
W Eurokodach polskich przyjto jednolit form tumaczenia Rozwj grupy projektantw geotechnicznych i poprawne umoco-
i tak czasownik shall tumaczy si naley; should zaleca si, jest wanie prawne w procesie projektowania jest spraw bardzo wan.
zalecane; can mona. wiadomo, e nieraz z nadmiernej ostronoci, spowodowanej cz-
EC 7 podaje, e pewne czynniki albo wymagania bd: rozpa- sto niewiedz, projektanci projektuj nieekonomicznie, robi bdy,
trywane, brane pod uwag, oceniane czy wyznaczane. To, co te przyjmujc ze parametry, ktre tumacz trudnymi gruntami lub
czasowniki dokadnie oznaczaj w EC 7, nie zostao zdefiniowane, zym rozpoznaniem, tak jakby, gdy rozpoznanie jest ze nie powinno

30 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


oferuje pomoc w doborze technologii i materiaw
geosyntetycznych m.in. dla:
posadowie konstrukcji obiektw konstrukcji cian oporowych
w trudnych i bardzo trudnych i nasypw, drg tymczasowych
warunkach geotechnicznych
renowacji nawierzchni zabezpieczania przed erozj
bitumicznych oraz zazieleniania
odwodnienia terenu przyczkw mostowych
drenaem francuskim z gruntu zbrojonego
posadawiania i uszczelniania konstrukcji pod posadzkami hal
skadowisk odpadw przemysowych
systemw monitoringu oblicowania cian oporowych

wiadczy usugi projektowe i doradcze w zakresie geotechniki:


doradztwa technicznego pomocy projektowej dla Inwestorw,
Projektantw i Wykonawcw
projektw ekspertyz i analiz porwnawczych

wykonuje badania geotechniczne, m.in.:


oznaczenia moduu badania wytrzymaoci gruntu
odksztacenia podoa na cinanie sond krzyakow
pyt VSS
pomiary nonoci podoa pomiar czaszy ugi ugiciomierzem
gruntowego sond CBR dynamicznym FWD oraz Belk
Benkelmana
Geoin
G eoinynieria
Geoinynieria

si wymaga jego uzupenienia i potwierdzenia innymi badaniami. konstrukcje bd odpowiednio utrzymywane w celu zapewnienia
W kocu konstruktor odpowiada za obiekt i musi mie pewno, e ich bezpieczestwa i uytkowalnoci przez zaoony okres eksplo-
dane do projektowania s odpowiednie. Jest to nie tylko prawo, ale atacji;
i obowizek projektanta. konstrukcje bd eksploatowane zgodnie z przeznaczeniem okre-
W dziedzinie badania gruntw i dokumentowania warun- lonym w projekcie.
kw geotechnicznych stan prawny w Polsce nie jest zadowalajcy. Zaoenia te powinny by uwzgldniane zarwno przez projek-
W chwili obecnej mamy w Prawie budowlanym 34.4 stwierdzenie, tanta, jak i uytkownika obiektu. W celu uniknicia wtpliwoci, za-
e projekt budowlany powinien zawiera: w zalenoci od potrzeb, leca si udokumentowanie zgodnoci z tymi zaoeniami w projekcie
wyniki bada geologiczno-inynierskich oraz geotechniczne warun- geotechnicznym.
ki posadowienia obiektw budowlanych. rodowisko geotechnikw Kade z podanych stwierdze wymaga komentarza czy rozwi-
(Polski Komitet Geotechniki) uwaa, e czci projektu budowla-
Numer Wydanie EN/
nego zawsze powinien by projekt geotechniczny (patrz definicja roboczy ISO
Skrcony tytu normy
ISO lub PN
PN-EN 1997-1 p. 28), a nie dokumentacja geologiczno-inynierska Badania geotechniczne Oznaczanie i klasyfikowanie gruntw
oraz geotechniczne warunki posadowienia, jak to jest dzi w Prawie
14688-1 Cz 1: Oznaczanie i opis PN 2006
budowlanym.
14688-2 Cz 2: Zasady klasyfikowania PN 2006
Nie trzeba si ba projektu geotechnicznego. EC 7 mwi, e po-
ziom szczegowoci projektu geotechnicznego rni si znacznie 14688-3 Electronic data exchange - soil TS pr2007
w zalenoci od rodzaju obiektu. Dla prostych projektw wystarcza- Badania geotechniczne - Oznaczanie i klasyfikowanie ska
jca moe by jedna strona. 14689-1 Cz 1: Oznaczanie i opis PN 2006
Naley podkreli, e potrzeba oceny podoa istnieje zawsze 14689-2 Electronic data exchange - rock TS pr2007
i stwierdzenie w zalenoci od potrzeb, wystpujce w polskim Pra- Rozpoznanie i badania geotechniczne - Pobieranie prbek metod
wie budowlanym, moe prowadzi do bdw i awarii. wiercenia i odkrywek oraz pomiary wd gruntowych
Na podstawie delegacji wykonanej w 34.6 Prawa budowlanego 22475-1 Cz 1: Techniczne zasady wykonania PN 2006
wykonano zarzdzenie dotyczce ustalania geotechnicznych warun-
22475-2 Part 2: Sampling - qualification criteria 2006
kw posadowienia obiektw budowlanych (Dz. U. 126, poz. 839).
22475-3 Part 3: Sampling - conformity assessment 2006
Rozporzdzenie to ukazao si 24 wrzenia 1998 roku. Ze strony
geotechnikw jest nacisk na nowelizacj tego Rozporzdzenia [11]. Rozpoznanie i badania geotechniczne - Badania polowe
Rozporzdzenie opierao si o wstpne drafty EC 7 (1997 r.), 22476-1 Part 1: Electrical cone penetration tests pr 2007
wprowadzio do praktyki polskiej kategorie geotechniczne obiektw, 22476-2 Cz 2: Sondowanie dynamiczne PN 2005 (U)
stanowio powany krok w kierunku harmonizacji z Eurokodem. Po
22476-3 Cz 3: Sonda cylindryczna SPT PN 2005 (U)
10 latach stosowania i 5 latach od wejcia Polski do UE wymaga ono
22476-4 Menard pressuremeter test 2009
pilnej zmiany, tym bardziej, e zmieniono w tym czasie rwnie Pra-
22476-5 Flexible dilatometer test 2008
wo budowlane i Geologiczne. Zachowanie adu i logiki w badaniach
geotechnicznych w oparciu o standardy europejskie wymaga pilnego 22476-6 Self-boring pressuremeter test 2009
prawnego uporzdkowania. 22476-7 Borehole jack 2008
22476-8 Full displacement pressuremeter 2009
Nowe normy jako system 22476-9 Field vane test w przygotowaniu
Przepisy Unii Europejskiej o swobodzie wymiany towarw i usug 22476-10 Weight sounding test TS 2005
stanowi, e w niedalekiej przyszoci w caej Europie, we wszystkich
22476-11 Fiat dilatometer test TS 2005
przetargach publicznych i kontraktach na budow, stosowane bd
22476-12 Mechanical cone penetration tests 2008
Eurokody.
Wprowadzanie Eurokodu zakada, e: 22476-13 Plate loading test w przygotowaniu

dane wymagane do projektowania s zbierane, rejestrowane i in- Badania konstrukcji geotechnicznych


terpretowane przez osoby z odpowiednimi kwalifikacjami; Pile load test - static axially loaded
22477-1 2008
konstrukcje s projektowane przez osoby z odpowiednimi kwalifi- compression test
kacjami i dowiadczeniem; Pile load test - static axially loaded tension
22477-2 w przygotowaniu
istnieje staa wsppraca midzy osobami odpowiedzialnymi za test
zbieranie danych, projektowanie i wykonawstwo; 22477-3
Pile load test - static transyersally loaded
w przygotowaniu
zapewniony jest odpowiedni nadzr i kontrola jakoci w wytwr- tension test

niach, warsztatach i na placu budowy; Pile load test - dynamie axially loaded
22476-4 w przygotowaniu
compression test
roboty s prowadzone zgodnie ze stosownymi normami i przepi-
sami, przez personel majcy odpowiednie kwalifikacje i dowiad- 22476-5 Testing of anchorages w przygotowaniu

czenie; 22476-6 Testing of nailing w przygotowaniu

materiay i wyroby budowlane s uywane zgodnie z wymagania- 22476-7 Testing of reinforced fill w przygotowaniu

mi niniejszej normy lub odpowiednimi przepisami, dotyczcymi Stan norm bada geotechnicznych PN, ISO i EN-ISO otoczenia
Tab. 2.
tych materiaw i wyrobw budowlanych; Eurokodu (10/2008)

32 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


Geoinynieria

nicia. O ile Izby Budowlane uporzdkoway problem kwalifikacji, Numer ISO Skrcony tytu Wydanie ISO
to w geotechnice mamy z tym problem, s uprawnienia geologicz-
17892-1 Oznaczanie wilgotnoci 2004
ne, s certyfikaty PKG. Kariera geotechnika (badacza) nie uatwia
Oznaczanie gstoci gruntw drobnoziarni-
zdobycia uprawnie budowlanych, std brak wystarczajcej liczby 17892-2 2004
stych
osb majcych formalne uprawnienia do projektowania znajcych
Oznaczanie gstoci waciwej - metoda pik-
si wystarczajco na gruntach i ich mechanice. Certyfikaty Polskiego 17892-3
nometru
2004
Komitetu Geotechniki ma ok. 300 osb, by moe ranga ich powin- 17892-4 Okrelanie skadu granulometrycznego 2004
na by rwna uprawnieniom okoo budowlanym dla geotechnikw
Badanie edometryczne gruntw przy przy-
(dla osb, ktre z przyczyn formalnych nie mog uzyska uprawnie 17892-5 2004
rocie obcienia
budowlanych). 17892-6 Badanie penetrometrem stokowym 2004
Naley zauway, e tak jak projektant budowlany nie jest zainte-
Badanie ciliwoci gruntw drobnoziarni-
resowany metodami bada i oceny gruntu, tak geotechnik nie jest 17892-7 2004
stych w jednoosiowym stanie napre
zainteresowany rozkadaniem zbrojenia w fundamencie.
Badanie w aparacie trjosiowego ciskania
Pomc tu moe wsppraca, ktr zakada Eurokod, ale z prak- 17892-8 bez odpywu wody gruntw nieskonsolido- 2004
tyki wiadomo, e wyglda to rnie. Projektant konstrukcji zawsze wanych
powinien dba o waciw jako danych geotechnicznych i nie Badanie w aparacie trjosiowego ciskania
17892-9 2004
oszczdza na ich koszcie zmuszajc, kiedy trzeba, inwestora do ich gruntw nasyconych wod
uzupenienia. Zakres projektu geotechnicznego jest znacznie bliszy 17892-10 Badanie metod bezporedniego cinania 2004
potrzebom projektu budowlanego ni fakty zebrane w dokumenta- 17892-11
Oznaczanie filtracji przy staym i obniaj-
2004
cji podoa. cym spadku hydraulicznym

Eurokod 7 wielokrotnie zwraca uwag na konieczno wsppracy 17892-12 Okrelanie granic Atterberga 2004
uczestnikw procesu budowlanego, w ktrym zawsze bierze udzia Specyfikacje Techniczne ISO/TS 17892: Badania laboratoryjne
Tab. 3.
gruntu
geotechnik.
W tabeli 3 zestawiono Specyfikacje Techniczne ISO, dotyczce trjkta (rys. 2c) i nowych polskich nazw gruntw. Gwna rnica
bada laboratoryjnych gruntw. Wersje angielskie wydano w 2004 r. polega na zmianie symboli gruntw na zrozumiae w caej Europie.
W kocowej fazie opracowania przez ITB s wersje polskie. Nastpia te redukcja liczby nazw rnych glin, z dziewiciu na jed-
Opracowanie dobrego projektu geotechnicznego wymaga cise- n glin, ktra moe by ilasta lub pylasta. Wan rol odgrywa w tej
go stosowania procedur i zasad podanych w Eurokodzie EN 1997-1 klasyfikacji podawanie nazwy genetycznej (geologia) gruntu (np.
i 2 oraz licznych normach, ktre stanowi otoczenie Eurokodu. Nale- glina zwaowa).
do nich procedury bada laboratoryjnych, polowych, klasyfikacje. Do klasyfikacji opracowano polski komentarz, ktry pozwala
Mniejsze znaczenie na tym etapie maj normy wykonawcze, wane dosownie w cigu dwch godzin opanowa now klasyfikacj (do-
przy realizacji robt. Tabela 2 podaje zestawienie norm i specyfikacji wiadczenie ze szkole w ITB).
otoczenia EC 7 do stosowania w badaniach. Peny zestaw norm, nad
ktrymi pracuje KT 254 podany jest na stronie internetowej PKN. Badania polowe i laboratoryjne, wartoci wypro-
Projektowanie geotechniczne rozpoczyna si od uzgodnienia wadzone
terminw i definicji. Pierwsza norma opracowana w KT 254 to Ostatnie lata przyniosy w Polsce ogromny potp w geotechnicz-
PN-B-02481 Geotechnika [12]. Terminologia podstawowa, sym- nych badaniach polowych. Stao to si gwnie za spraw sondo-
bole literowe i jednostki miar (1998) jest ju norm zharmonizo- wa statycznych CPT, CPTU i DMT, bez ktrych waciwie nie
wan z Eurokodem 7. Zawiera wprawdzie tylko 86 terminw i de- opracowuje si ju powaniejszych dokumentacji. Rozwj kraju
finicji wskanikw geotechnicznych, ale stanowi dobr podstaw (silna zotwka) pozwalaj na zakup tego sprztu za granic. Kada
do pracy. liczca si firma geotechniczna posiada ju taki sprzt. Take licz-
ba zestaww sond dynamicznych DPL, DPH DPSH jest taka, e
Klasyfikacje gruntw zagszczenie piaskw ustala si ze znacznie lepsz dokadnoci ni
Nastpn wan norm jest norma klasyfikacji. Norm t przysto- jeszcze 10 lat temu.
sowano do stosowania w Polsce [13] tak, by moga by atwo wpro- Nowe inwestycje obecnie czsto wykonuje si na dostpnych te-
wadzona do praktyki. Norma ta bliska jest w zaoeniach do polskich renach. S to miejsca poprzednio niezagospodarowane ze wzgldu
norm klasyfikacji, jest rna od stosowanej przez liczne kraje klasyfi- na wystpowanie na nich sabych gruntw. Ocena terenu, na ktrym
kacji midzynarodowej. W tych krajach wystpuje duy opr przed wystpuj trudne warunki geotechniczne wymaga dobrego doku-
wprowadzeniem normy. Polska, wydaje si, naley w tym przypadku mentowania. W warunkach wystpowania sabych gruntw mno
do czowki krajw przygotowanych do jej przyjcia. si zbyt ostrone oceny, ktre sugeruj bardzo due zakresy wzmac-
Generalna rnica polega na tym, e nowa klasyfikacja cznie niania gruntw. Mona to uzna za chorob obecnych czasw.
traktuje frakcje drobne (fine) ilaste i pylaste i jest stricte klasyfikacj Lokalizacje obiektw bez geotechnicznych wzmocnie stanowi
makroskopow. Nie ma weryfikacji. Do weryfikacji w zaczniku obecnie rzadko.
do PN-EN-ISO 14688-2 podano skandynawsk (trjkt i kwadrat) Znacznie mniejszy postp dokona si w badaniach laboratoryj-
klasyfikacj. nych, ktre w znacznie mniejszej liczbie bada ni kiedy, ale zawsze,
Metod t przystosowano do polskiej praktyki [17] w postaci powinny sprawdza okrelenia polowe. Zwizane jest to z brakiem

GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


33
Geoin
G eoinynieria
Geoinynieria

Wg PN/B-184
Lp. Nazwy gruntw Lp. Nazwy gruntw
1 Iy 13 Piaski gliniaste
2 Gliny cikie 14 Piaski rnoziarniste
3 Iy chude 15 Piaski drobnoziarniste
4 Iy piaszczyste 16 Piaski rednioziarniste
5 Iy pylaste 17 Piaski gruboziarniste
6 Gliny 18 wiry
7 Gliny piaszczyste 19 Pospka
8 Gliny pylaste 20 wiry pylaste
9 Pyy 21 wiry gliniaste
10 Lesy i pyy lesowe 22 Pospka pylasta
11 Pyy piaszczyste 23 Pospka gliniasta
12 Piaski pylaste

Wg PN-86/B-02480
Lp. Nazwa gruntu Symbol Lp. Nazwa gruntu Symbol
1 Zwietrzelina KW 14 Piasek gliniasty Pg
Zwietrzelina
2 KWg 15 Py piaszczysty p
gliniasta
3 Rumosz KR 16 Py
4 Rumosz gliniasty KRg 17 Glina piaszczysta Gp
5 Otoczaki KO 18 Glina G
6 wir 19 Glina pylasta G
Glina piaszczysta
7 wir gliniasty g 20 Gpz
zwiza
8 Pospka Po 21 Glina zwiza Gz
9 Pospka gliniasta Pog 22 Glina pylasta zwiza Gz
10 Piasek gruby Pr 23 I piaszczysty Ip
11 Piasek redni Ps 24 I I
12 Piasek drobny Pd 25 I pylasty I
13 Piasek pylasty P

Wg PN-EN-ISO 14688-1
Lp. Rodzaj gruntu Symbol Lp. Rodzaj gruntu Symbol
1 wir Gr
Piasek
siSa
2 wir piaszczysty saGr 8 zapylony
clSa
(zailony)
3 Piasek ze wirem (pospka) grSa
grSi
Piasek drobny F wir ilasty
9 grclSi
4 Piasek redni M Sa Py ze wirem
siGr
Piasek gruby C
pylasta saclSi
10 Glina
wir pylasty siGr ilasta sasiCl
5
wir ilasty (pospka ilasta) clGr 11 Py Si
wir piaszczysto-pylasty 12 Py ilasty clSi
sasiGr
6 wir piaszczysto-ilasty (po-
siclGr 13 I Cl
spka ilasta)
grsiSa 14 I pylasty siCl
7 Piasek pylasty ze wirem
grclSa 15 Zwietrzeliny

Porwnanie klasyfikacji gruntw z norm z 1947 r., 1986 r. i proponowanej w systemie europejskim symbole, nazwy gruntw proponowa-
Rys. 2.
ne w Polsce. Porwnujc klasyfikacje naley zwrci uwag na drobne zmiany przedziaw frakcji gruntw

34 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


rury betonowe
rury elbetowe
rury do mikrotunelingu
profile jajowe
studnie perfekt

Johann Bartlechner Sp. z o.o.


ul. Niemiecka 1, PL 47-143 Ujazd
Tel. 48 (0) 77/ 405 69 00
Faks 48 (0) 77/ 405 69 50
e-mail: ujazd@haba-beton.pl
www.haba-beton.pl
Geoin
G eoinynieria
Geoinynieria

akredytowanych laboratoriw gruntoznawczych (waciwie s tylko


na uczelniach czy instytutach). Brak ich w przedsibiorstwach czy
firmach.
Nie mona si zgodzi z faktem, e wykonanie wierce, analiza
makroskopowa i sondowanie s wystarczajcym materiaem do ocen
podoa. Badanie laboratoryjne, sprawdzajce oznaczenia polowe,
powinno by bezwzgldnie wykonywane. Wie si to np. z koniecz-
noci, wynikajc z EC 7, ustalania wartoci cu spjnoci bez od-
pywu. Konieczne take s stwierdzenia stanw gruntw spoistych,
granulometrii, badanie konsolidometryczne.
Przejcie na Eurokody wymaga innej ni dotychczas procedury
ustalania parametrw wytrzymaociowych. Eurokod wymaga war-
toci wyprowadzonych (derived values). Warto wyprowadzona to
warto parametru geotechnicznego okrelona z wynikw bada na
podstawie teorii, korelacji lub dowiadczenia.
Wartoci wyprowadzone parametru geotechnicznego s zatem
podstaw do wyznaczenia wartoci charakterystycznej tego parame-
tru zgodnie z Czci 1. Eurokodu 7 (pkt. 2.4.5.2), a nastpnie usta-
lenie wartoci obliczeniowej, przez zastosowanie wspczynnika cz-
Schemat wyboru wartoci wyprowadzonych, charaktery-
ciowego yM (wspczynnik materiaowy wg 2.4.6.2) zacznik A. Rys. 3. stycznych i obliczeniowych parametrw geotechnicznych
Waciwoci podoa (2.4.3) [1] gruntw lub ska podawane s wg EN 1997-2
do oblicze projektowych jako parametry geotechniczne. Mog by
wyznaczane bezporednio z wynikw bada, przez korelacj, teori redni wszystkich wytrzymaoci wzdu powierzchni polizgu.
i dowiadczenie z innych dostpnych danych. EC 7-1 dopuszcza Mechanizm zniszczenia pojedynczego fundamentu palowego
stosowanie parametrw normatywnych (2.4.5.2(12)P, wymaga tyl- angauje znacznie mniejsze masy ziemne i jeli np. pal opiera si
ko, eby byy to parametry moliwie bezpieczne. w sabej warstwie tego samego gruntu co zbocze, to rednia war-
Dane geometryczne (2.4.4) [1], to poziom nachylenia powierzch- to odpowiadajca za stateczno pala bdzie nisza ni ta decy-
ni terenu, poziom wody, linie graniczne midzy warstwami, zarysy dujca o statecznoci zbocza, a warto charakterystyczna wybrana
wykopw oraz wymiary konstrukcji. do projektowania pala bdzie ostronym oszacowaniem wartoci
Wartoci charakterystyczne parametrw geotechnicznych (2.4.5) lokalnej i bdzie bardziej ostrona (nisza) ni warto charakte-
s wartociami parametrw geotechnicznych i geometrycznych. rystyczna tego samego parametru dla tej samej warstwy w caoci.
Wartoci obliczeniowe mog by okrelane bezporednio lub z war- Wyboru wartoci charakterystycznej dokonujemy dla wydzielonej
toci charakterystycznych przy zastosowaniu wspczynnikw cz- warstwy gruntu.
ciowych. Przy wyznaczaniu wartoci charakterystycznej naley rozpatrywa
Wartoci wyprowadzone parametrw geotechnicznych mona sytuacj, dla ktrej w danej warstwie wyniki tego samego parametru
lepiej zrozumie z pomoc rys. 3, pochodzcego z Czci 2. Euroko- pochodzce z rnych bada mog si rni wartociami. Koniecz-
du 7. Na rysunku pokazano take granic pomidzy Czci 1. (EN ne moe si okaza stosowanie wspczynnikw przeliczeniowych
1997-1) i Czci 2. (EN 1997-2) Eurokodu 7. Mona zauway, e do wynikw bada, tak aby mogy one reprezentowa zachowanie
wymagania dotyczce pomiarw waciwoci geotechnicznych, jak gruntu w poszczeglnych stanach granicznych.
i ich wartoci wyprowadzone, nale do zakresu Czci 2. EC 7, pod- Podstaw projektw geotechnicznych wg EC 7 jest filozofia me-
czas gdy okrelanie wartoci charakterystycznych i obliczeniowych tody stanw granicznych, ktrej gwne cechy opisane zostay w pa-
jest regulowane w Czci 1. ragrafie 2. EC 7 [2]. Uwzgldniaj one generalne wymagania jakie
musz by spenione i czynniki, ktre maj by rozpatrzone w pro-
Wartoci charakterystyczne parametrw geo- jekcie, wybr obcie i parametrw materiau, wspczynniki czst-
technicznych kowe obcie i parametry materiaw, obliczenia sprawdzajce stan
Warto charakterystyczn waciwoci gruntu zdefiniowano zniszczenia i granic stanu przydatnoci eksploatacyjnej. Rwnie
w PN-EN 1997-1 jako ostrone oszacowanie wartoci wpywaj- w paragrafie 2. podano wymagania dotyczce prezentacji wynikw
cej na wystpienie stanu granicznego. A zatem wybrana musi by (geotechnical design report) w projekcie geotechnicznym.
warto charakterystyczna w odniesieniu do danego stanu gra- Minimalne wymagania co do zakresu i jakoci bada geotech-
nicznego, std parametr, np. , w kadej warstwie moe posiada nicznych, oblicze i nadzoru budowy powinny bra pod uwag
odmienne wartoci charakterystyczne dla rnych mechanizmw zoono danego projektu i ryzyko w odniesieniu do mienia i y-
zniszczenia stanw granicznych. Warto wpywajca na poja- cia. Stopie zoonoci projektowania geotechnicznego jest bardzo
wienie si stanu granicznego jest wartoci redni (tj. przecitn), zrnicowany; od prostego dla lekkich konstrukcji na gruntach
okrelan z uwzgldnieniem efektu skali. Przykadowo w przypad- zwartych do konstrukcji zoonych, jak due konstrukcje wrali-
ku osuwiska zbocza angaujcego rozlege masy ziemne, rednia we posadowione na sabych podoach lub w gbokich wykopach
warto wytrzymaoci odpowiadajca za stateczno zbocza jest blisko starych budynkw. EC 7 wyrnia kategorie geotechniczne:

36 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


Geoin
G eoinynieria
Geoinynieria

1. kategoria to lekkie i proste konstrukcje, dla ktrych moliwe jest jest odksztacenie konstrukcji. Inny rodzaj oddziaywania konstruk-
spenienie podstawowych wymaga na bazie dowiadczenia i jako- cja-podoe, to wpyw budowy na ssiadujce obiekty. Naley go
ciowych bada geotechnicznych, przy pomijalnym ryzyku mienia bra pod uwag przy wykonywaniu tuneli, gbokich wykopw, wy-
oraz konstrukcje skomplikowane, w bardzo trudnych warunkach konywaniu pali, innych wzmocnie itp.
geotechnicznych to 3. kategoria. Zmiana rozkadu obcie konstrukcji statycznie niewyznaczal-
nych z powodu oddziaywania podoe-konstrukcja, np. pod grup
Kategorie geotechniczne fundamentw stopowych ma tendencje do przenoszenia obcienia
Kategorie geotechniczne zakadaj rne stopnie zoonoci pro- z partii ze sabszych na mocniejsze warstwy gruntu, zdolne do prze-
jektowania geotechnicznego, w zalenoci od obiektu i warunkw niesienia takich obcie. Podobnie, odksztacenie grodzicy czy cia-
w podou. W zalenoci od kategorii geotechnicznej rnicuje si ny oporowej powoduje zmiany rozkadu obcienia od parcia gruntu
wymagania, co do projektu geotechnicznego. na cian. Std w konstrukcjach geotechnicznych zmiana rozkadu
Problemy 1. kategorii mona rozwiza na podstawie dowiad- obcie w konstrukcjach statycznie niewyznaczalnych wywoana
czenia i jakociowych bada geotechnicznych. S to obiekty, gdzie jest oddziaywaniem podoe-konstrukcja.
wystpuje mae ryzyko dla mienia i ycia. W Eurokodzie 7-1 podano cztery metody projektowania, ktre
Problemy 3. kategorii s na tyle trudne z racji zoonoci kon- mona stosowa dla wykazania, e nie przekroczono stanw granicz-
strukcji lub podoa, lub wysokiej aktywnoci sejsmicznej, e nie nych:
podlegaj normalizacji i rozwizywanie ich jest poza postanowienia- przeprowadzenie oblicze;
mi Eurokodu. Wymagaj rozwiza indywidualnych, specjalnych zastosowanie wymaga przepisw;
i zaangaowania specjalisty geotechnika do zespou projektujcego uycie modeli dowiadczalnych i prbnych obcie;
obiekt. Eurokod i jego postanowienia dotycz zatem gwnie 2. ka- uycie metody obserwacyjnej.
tegorii geotechnicznej. W 3. kategorii mog by konieczne, poza Wiksza cz EC 7 dotyczy oblicze. Czasami tylko obliczenia
wymaganiami sformuowanymi w 2. kategorii (ktre powinny by umoliwiaj projektowanie i w wielu sytuacjach dowiadczenie okre-
spenione) rne inne dodatkowe wymagania, jak te moliwe jest la, ktra z metod obliczeniowych jest bardziej waciwa do wyko-
wykonywanie analiz nowymi metodami, ktre nie s powszechnie rzystania. Podane cztery podejcia mona stosowa w kombinacji,
stosowane. np. w projektowaniu pali. Opr pala mona wyznacza z prbnych
Kategoria 2. obejmuje konstrukcje powtarzalne, fundamenty bez obcie, a nastpnie uywa tak okrelon warto w projektowa-
nadzwyczajnego ryzyka lub niezwykle trudnych warunkw grunto- niu fundamentw palowych. Tak naprawd, to w projektowaniu
wych i obcie. Kategoria 2. wymaga ilociowych danych geotech- geotechnicznym wskazane jest stosowanie wikszej iloci metod ni
nicznych i analiz, by speni podstawowe wymagania. Powinno si jedna. Dowiadczenie, zwaszcza w miejscowych warunkach grunto-
tu stosowa postpowanie znormalizowane zarwno w badaniach wych i podobnych projektach, jest szczeglnie wane przy korzysta-
polowych i laboratoryjnych, obliczeniach, jak przy budowie. niu z kadych z ww. podej projektowych.
Naley zauway, e w takim przypadku Eurokod normalizuje Podstaw filozofii projektowania wg stanw granicznych przed-
postpowanie w ok. 85% inwestycji. Zdaniem autora jedynie 15% stawion w PN-EN1990[3] i std przejt w EC 7 jest to, e maj
nowych obiektw budowlanych naley do 3. kategorii. Obecno by rozpatrywane wszystkie moliwe przypadki stanw granicznych
geotechnika w zespole projektujcym od pocztku projektowania nonoci (awarii konstrukcji) oraz to, e naley weryfikowa, czy nie
przynosi wielkie korzyci. Pozwala na racjonalne ksztatowanie przekroczono stanw granicznych dla kadej sytuacji projektowej.
obiektu, wykopw, waciwej metody wzmocnienia podoa, dobr Naley wykaza, e przekroczenie jakiegokolwiek stanu graniczne-
systemu konstrukcyjnego. Z alem naley zauway, e jest to post- go jest dostatecznie mao prawdopodobne. W projektowaniu wg
powanie nader rzadkie (jeli w ogle w praktyce wystpuje). stanw granicznych kady ze stanw granicznych zniszczenia i uyt-
Zaproszenie geotechnika do zespou naley do konstrukto- kowania jest rozpatrywany osobno. Jednake praktycznie wiadomo
ra, on bowiem rozumie i odpowiada za problemy posadowienia z dowiadczenia, ktry stan graniczny bdzie decydujcy, a unikanie
i powinien si domaga od inwestora oraz prowadzcego projekt innych stanw granicznych mona wykluczy przez sprawdzenia
zapewnienia odpowiedniej pomocy. Pewno siebie niektrych kontrolne. Prawdopodobnie osuwiska s najpowszechniejszymi sta-
konstruktorw wiele razy naraona bya tu na szwank w zetkniciu nami granicznymi zniszczenia, a nadmierne osiadania fundamentw
z rzeczywistym gruntem, a zrealizowanym projektom daleko byo najpowszechniejszymi stanami granicznymi przydatnoci eksploata-
do optymalnoci. Fundamenty, wzmocnienia podoa stanowi cyjnej, z ktrymi spotykamy si w praktyce.
zwykle kilka, kilkanacie procent kosztw budowy i s to pozycje Analizowane w EC 7 stany graniczne to:
kosztw, w ktrych najatwiej jest uzyska oszczdnoci, jak i uto- EQU utrata rwnowagi konstrukcji lub podoa, rozpatrywa-
pi pienidze w bocie. nych jako ciao sztywne, gdy wytrzymao materiaw konstruk-
cyjnych i gruntu ma znaczenie nieistotne dla zapewnienia nono-
Sprawdzanie stanw granicznych ci;
EC 7 wymaga rozpatrywania wzajemnego oddziaywania midzy STR wewntrzne zniszczenie albo nadmierne odksztacenie
konstrukcj i podoem. Oddziaywanie to, czsto zwane oddzia- konstrukcji lub elementw konstrukcji, w tym np. fundamentw
ywaniem grunt-konstrukcja (wsppraca konstrukcji z podoem) bezporednich, pali lub cian podziemia, gdy wytrzymao mate-
jest procesem, w ktrym sztywno konstrukcji i sztywno podoa riaw konstrukcyjnych jest istotna w zapewnieniu nonoci;
wpywaj na naprenia w konstrukcji i w podou, czego skutkiem GEO zniszczenie albo nadmierne odksztacenie podoa, gdy

38 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


Geoin
G eoinynieria
Geoinynieria

wytrzymao gruntu lub skay jest decydujca dla zapewnienia Lp. Rodzaj stanu granicznego PN-81/B-03020 PN-EN 1997-1
nonoci; Utrata statecznoci oglnej
1. podoa
+ +
UPL utrata statecznoci konstrukcji albo podoa (utrata rw-
nowagi pionowej) spowodowana cinieniem wody (wyporem) Wyparcie gruntu spod
2. fundamentu
+ +
lub innymi oddziaywaniami pionowymi;
Polizg fundamentu po
HYD wypitrzenie hydrauliczne, erozja wewntrzna lub przebi- 3. gruncie
+ +
cie hydrauliczne w podou spowodowane spadkiem hydraulicz-
czne zniszczenie
nym. 4. w konstrukcji i podou
+
Stanami w EC 7, ktre decyduj w przypadku posadowienia Zniszczenie konstrukcji w wy-
budynkw s podobnie, jak w polskiej normie 03020, stany GEO, 5. niku przemieszcze podoa
+
a wic nono i osiadania rzdz projektowaniem (s decydujce). + wymagane
Zwaszcza warunki uytkowalnoci s zwykle decydujce w projek- nie wymagane
towaniu fundamentw. Stany graniczne nonoci w projektowaniu posadowie bez-
Tab. 4.
porednich wg PN-81/B-03020 i PN-EN 1997-1
Stany graniczne nonoci, ktrych np. rozwaenie przy projek-
towaniu posadowienia bezporedniego jest niezbdne zestawiono dzia na jednostki przestrzenne (warstwy) oraz przypisuje warstwom
w tabeli 4. okrelone dla danego obiektu wskaniki i parametry gruntw. Za-
Sprawdzenie statecznoci oglnej podoa traktowane jest w EC wiera, jeli trzeba, obliczenia i analizy wartoci osiada, nonoci
7, podobnie jak w naszej normie, jako odrbne zagadnienie. W EC podoa, statecznoci skarp zboczy, filtracji wyporu. Obowizkiem
7 zasady wykonywania tych oblicze zawarte s w rozdziale 11 Sta- tej czci projektowania geotechnicznego jest specyfikacja wszyst-
teczno oglna. kich stanw granicznych oraz pokazanie drogi eliminacji zagroe.
Stany graniczne 2 i 3 (tab. 4) nale do podstawowych stanw Wnioskami z projektu geotechnicznego s podane metody wzmoc-
granicznych, ktrych sprawdzenie wymagane jest zawsze, w kadym nienia, metody palowania, ochrony przed wod i wilgoci itp. Cz-
przypadku projektowania posadowienia. sto konieczne s np. obliczenia optymalizujce metody zabezpiecze
Stan graniczny 4 (tab. 4), polegajcy na cznym zniszczeniu obudw wykopw. Wnioski z geotechnicznych warunkw posado-
konstrukcji i podoa, nie znajduje w normie adnego komentarza. wienia powinien opracowywa geotechnik z inynierem konstruk-
W komentarzu do Eurokodu [19] podaje si jako przykad przypa- torem obiektu.
dek zaamania ciany szczelinowej. Obliczenia konstrukcyjne, ksztatowanie fundamentw i zbro-
Moliwo wystpienia stanw granicznych nonoci konstruk- jenie naley do projektu budowlanego i wykonuje je inynier kon-
cji w wyniku nadmiernych przemieszcze podoa wie si przede struktor. Czci geotechnicznych warunkw posadowienia czsto
wszystkim z posadowieniem obiektu na szczeglnych terenach jest program kontroli, nadzoru i monitoringu podczas budowy. Pro-
(dziaalnoci grniczej) lub w specyficznych warunkach gruntowych gram ten moe by wykonany jako osobny dokument (projekt).
(grunty zapadowe, lessowe, kras). Z problemem tym mona mie
rwnie do czynienia w przypadku koniecznoci realizacji gbokie- Oddziaywania
go wykopu w ssiedztwie istniejcego obiektu. W analizie sytuacji obliczeniowych, w celu zestawienia moliwych
Zakres polskiej normy tych przypadkw nie obejmuje. Stwierdza stanw granicznych, naley ustali oddziaywania ich kombinacji
si jedynie, e wymagaj one spenienia dodatkowych wymaga. i przypadki komunikacji.
Podobnie jest w EC 7. Poza zaakcentowaniem moliwoci wyst- Zaleca si uwzgldnienie w projekcie geotechnicznym nastpuj-
pienia stanu granicznego nonoci w wyniku przemieszcze podoa, cych czynnikw jako oddziaywania:
adnych dodatkowych zalece odnonie do sposobw sprawdzenia ciar gruntu, skay i wody;
tego typu stanu granicznego w normie nie ma. naprenia w gruncie;
parcie gruntu i cinienie wody gruntowej;
Projekt geotechniczny cinienie wody powierzchniowej, wczajc cinienie fal;
Rozwizujc dowolne zadanie geotechniczne, pierwszym elemen- cinienie wody gruntowej;
tem, ktry musimy uzyska, jest model geologiczny terenu bada. cinienie spywowe;
Na model ten nakadamy uzyskane wyniki badania podoa. obcienia stae i przyoone od konstrukcji;
Podczas wykonywania dokumentacji bada podoa powinnimy obcienia naziomu;
w oglnych zarysach zna dane o obiekcie, by np. ustala gboko siy kotwienia lub cumowania;
rozpoznania, zwraca uwag na specyficzne wymagania obiektu. usunicie obcienia (odcienie) lub wykonanie wykopu;
Wykonana dokumentacja bada, po uwzgldnieniu danych bu- obcienie pojazdami;
dowlanych, suy do opracowania modelu geotechnicznego podo- przemieszczenia spowodowane eksploatacj grnicz albo wyko-
a. Model ten zawiera wydzielone i przypisane im, po analizie doku- nywaniem wykopw lub tuneli;
mentacji bada podoa, oceny parametrw. pcznienie i skurcz spowodowane przez roliny, wpywy klima-
Na podstawie analizy dokumentacji bada podoa, modelu geo- tyczne lub zmiany wilgotnoci;
technicznego oraz bada uzupeniajcych wykonuje si projekt geo- przemieszczenia zwizane z pezaniem lub osiadaniem mas grun-
techniczny. Bardzo czsto na tym etapie konieczne s sondowania tu;
lub wiercenia i badania ucilajce dane. Opracowanie to zawiera po- przemieszczenia zwizane z degradacj zmianami w skadzie mi-

40 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


Geoinynieria

neralnym, samozagszczeniem i rozpuszczaniem gruntu; Takimi przypadkami s oddziaywania w czasie powodzi lub np.
przemieszczenia i przyspieszenia spowodowane trzsieniami zie- pknicie magistrali wodnej. Eurokod zaleca te rozwaa przypa-
mi, wybuchami, drganiami i obcieniami dynamicznymi; dek wzrostu cinienia wody wskutek nieprawidowej pracy systemu
skutki dziaania temperatur, w tym zamarzania; odwodnienia czy drenau.
obcienie lodem; Naley zauway, e parcie gruntu, ktre w pewnych sytuacjach
wstpne sprenie kotew gruntowych lub rozpr; jest oddziaywaniem, w innych jest oporem, np. odpr gruntu, ktry
tarcie negatywne. przeciwstawia si osuwaniu nie jest oddziaywaniem.
Niesychanie wanym czynnikiem projektowania geotechniczne-
go jest okrelenie poziomu wody gruntowej. Pooenie zwierciada Obliczenia sprawdzajce
wody gruntowej ma zasadnicze znaczenie w umoliwieniu oceny W praktyce inynierskiej wikszo uzasadnie, e stan graniczny
wielkoci cinienia wd infiltracyjnych, izolacji i bezpieczestwa. nie jest przekroczony, wykazuje si przy pomocy oblicze.
Wiele awarii geotechnicznych, jak: osuwiska, wyniesienia podoa Sprawdzenie w EC 7 stanw granicznych nonoci podoa, po-
i rurocigw w wykopach, jest wynikiem wysokiego cinienia wd dobnie jak i w polskiej normie, polega na wykazaniu, e speniony
infiltracyjnych lub nadmiernych przepyww wd gruntowych. zostaje warunek:
Uwzgldnienie zmian i wpywu rodowiska obejmuje take takie
czynniki, jak: regionalne zmiany oglnego poziomu zwierciada wd Ed Rd (1)
gruntowych, np. obnienie poziomu tych wd w zwizku z wydo- gdzie:
bywaniem wody i kanalizacj lub, co obecnie ma miejsce w niekt- Ed warto obliczeniowa efektu oddziaywa (sia przekazywana
rych miastach (Londyn), podnoszenie si poziomu wd gruntowych na podoe)
z powodu ograniczonego pompowania. Inne czynniki rodowisko- Rd warto obliczeniowego oporu granicznego podoa
we uwzgldniaj osiadanie z powodu usuwania wody przez korzenie
ssiadujcych drzew czy zapadanie terenu, wywoane dziaaniem Eurokod przewiduje moliwo stosowania jednej z trzech pro-
kopalni. cedur postpowania, przy sprawdzaniu powyszego warunku. Pro-
Szczeglnie trudne ustalenia dotycz wd powierzchniowych. cedury te okrelone s mianem Podej. Norma wyrnia trzy
Poprawne przyjcie cinienia wody, si od wody filtrujcej (cinie- podejcia. Rnice dotycz wartoci czciowych wspczynnikw
nie spywowe) musz by wartociami najniekorzystniejszymi, jakie bezpieczestwa, stosowanych w ocenie obliczeniowego efektu od-
mog wystpi w obliczeniach wyjtkowych. dziaywa Ed i oporu granicznego podoa Rd.

GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


41
Geoin
G eoinynieria
Geoinynieria

Parametr gruntu Symbol Warto warto obliczeniowa wg 03020


Kt tarcia wewntrznego a 1,25 r = 24 0,9 = 21,6
Spjno efektywna c 1,25 cr = 0,9 20 = 18 kPa
Wytrzymao na cinanie bez odpywu cu 1,4
uwzgldniajc konieczn w obliczeniach w metodzie B warto
Wytrzymao na jednoosiowe ciskanie qu 1,4
wspczynnika modelu m = 0,9 mamy:
Ciar objtociowy 1,0 = 21,6 0,9 = 19,4
a
Wspczynnik ten stosuje si do wartoci tan c = 0,9 18 = 16,2 kPa
Wspczynniki czciowe do parametrw geotechnicz-
Tab. 5.
nych (M) Bardziej szczegow analiz zagadnienia mona przeprowadzi
Wybr okrelonego podejcia pozostawia si poszczeglnym kra- na podstawie zada pokazanych w referatach W. Kotlickiego [21]
jom. Zostanie on okrelony w zaczniku krajowym. W Polsce decy- i M. wiecy [22].
zj KT 254 proponuje si podejcie 2. i 3. w odniesieniu do spraw- R. Frank [20] zwraca uwag, e: Gwna dyskusja podczas two-
dzenia statecznoci oglnej. rzenia Eurokodu 7 dotyczya sposobu sprawdzania SG nonoci
W przypadku posadowie bezporednich, w ktrych z reguy nie ULS w sytuacjach trwaych i przejciowych. Jednak sprawdzanie SG
mamy do czynienia z istotnymi efektami od obcie geotechnicz- uytkowalnoci (SLS) jest zagadnieniem rwnie wanym we wsp-
nych (od gruntu lub wody), rnice pomidzy tymi podejciami czesnym projektowaniu geotechnicznym. Znalazo to waciwy
sprowadzaj si tylko do rnic w sposobie liczenia obliczeniowego wyraz w Eurokodzie 7, ktry rzeczywicie czsto wymaga oblicze
oporu granicznego. przemieszcze fundamentw i konstrukcji oporowych. W dotych-
Podany na wstpie warunek przyjmuje posta: czasowej praktyce problem ten usiowano rozwiza przez ograni-
podejcie 2. (F Frep) = R (xk) / R (2) czanie do stosunkowo maych wartoci bd nonoci podoa, bd
podejcie 3. (F Frep) = R (xk /M) (3) te wzbudzanego oporu gruntu na cinanie. Sprawdzanie SG uyt-
kowalnoci, realnie wprowadzone w Eurokodzie 7 (prognozowanie
Jak wida przy podejciu 2., nono podoa liczymy przy charak- przemieszcze fundamentw), musi sta si powszechne w projekto-
terystycznych wartociach parametrw i wynik dzielimy przez ogl- waniu konstrukcji. Obecnie to zagadnienie jest zbyt czsto pomijane
ny wspczynnik oporu R. W podejciu 3. nono podoa liczy si w praktyce.
przy obliczeniowych wartociach parametrw wytrzymaociowych. Trzeba podkreli, e znajomo osiada pozwoli w przyszoci na
Jak atwo stwierdzi, podejcie 3. jest analogicznie metod, jak poda- kontrol konstrukcji w caym cyklu jej ycia oraz kontrol zaoe
no w polskiej normie 03020. i oblicze projektowych prostymi pomiarami geodezyjnymi. W tej
Przyjmujc, e znane z mechaniki gruntw zalenoci suce do chwili dla wielu obiektw trudno jest stwierdzi do momentu awarii,
wyznaczania wartoci granicznych, np. wzory na stateczno zboczy, czy speniaj zaoenia projektu.
nono podoa, osiadania, nono pali itp., zawsze mamy koniecz-
no ustalania oddziaywa i wartoci parametrw. W przypadku Nadzr robt, monitorowanie i utrzymanie
stosowania Eurokodu s to gwnie parametry charakterystyczne. Tytu tego rozdziau odpowiada 4 EC 7. Zawarte s w nim nast-
Do wartoci parametrw stosuje si wspczynniki czciowe. Decy- pujce bardzo wane postanowienia:
zj KT 102 i KT 254 wartoci wspczynnikw czciowych, ktre W celu zapewnienia bezpieczestwa budowli i jakoci robt nale-
mog by zmieniane w stosunku do podanych w tabeli. A zaczni- y sprawdza i nadzorowa:
ka do normy EN 1997-1 w kadym kraju, w Polsce pozostaj bez procesy budowlane, w tym jako wykonawstwa,
zmian. Stanowisko to jest zgodne z postanowieniami np. Niemiec zachowanie konstrukcji podczas budowy i po jej zakoczeniu,
i wielu innych krajw. eksploatacje konstrukcji.
Zmiany wspczynnikw czciowych decyduj o poziomie bez- Zakres nadzoru nad robotami budowlanymi i jakoci wykonaw-
pieczestwa. Porwnanie, ktre wykonano dla dawnych norm pol- stwa oraz monitorowania zachowania konstrukcji podczas budowy
skich (np. 03020) i EC 7 pokazuje, e rnice w wartociach para- i po jej zakoczeniu naley szczegowo okreli w projekcie geo-
metrw s nieistotne. technicznym.
Tabela 5 pokazuje tablic A2 z zacznika normy PN-EN 1997-1 W ramach nadzoru nad procesem budowlanym i jakoci wyko-
wartoci M dla parametrw geotechnicznych. nawstwa zaleca si:
Stosowane powszechnie w obliczeniach, dla trwaych stanw (od- sprawdzenie susznoci zaoe projektowych,
dziaywa) wartoci efektywne, porwnywane z obu norm, daj dla okrelenie rnic pomidzy rzeczywistymi warunkami gruntowy-
przyjtej przykadowo wartoci charakterystycznej jakiego gruntu: mi a przyjtymi w projekcie,
= 24; c = 20 kPa sprawdzenie, czy budowa jest prowadzona zgodnie z projektem.
warto obliczeniowa wg EC 7 Zachodzi praktyczne pytanie, kto i za czyje pienidze ma to ro-
bi. Czsto inwestor do momentu braku kopotw wykazuje brak
0,445
tg 24 = = 0,356 r = 19,6 zainteresowania tematem. Obecne przepisy o przegldach pozwalaj
1,25
a okresowe obserwacje budynkw, ale dopiero waciwe prowadzenie
20
cr = = 16 kPa ksiki przegldw z danymi o osiadaniach daje moliwo waciwe-
1,25
go kontrolowania zachowania budynku w czasie jego eksploatacji.

42 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


Geoinynieria

Eurokod wymaga, by zakres sprawdzania, kontroli oraz bada ocena nonoci gruntu pod urawie budowlane;
terenowych i laboratoryjnych wymaganych do wykonywania nad- ocena nonoci gruntu rodzimego i warstw podbudowy dla drg
zoru nad budowl do jej monitorowania zaplanowa w fazie pro- dojazdowych i cigw komunikacyjnych;
jektowania. badanie zagszczenia i uziarnienia kruszywa stosowanego do pod-
budowy drg dojazdowych i cigw komunikacyjnych;
Programy kontroli i nadzoru badanie-kontrola gruntw istniejcych wraz z ich porwnaniem
Rozpoczcie budowy powinno uruchomi nastpny etap do wykazania w Programie Funkcjonalno-Uytkowym;
dziaanie nadzoru geotechnicznego w trakcie budowy. Przy analiza jakoci i przydatnoci gruntw do wbudowania w stosun-
obiektach 1. kategorii jest to tylko odbir wykopu, ktry moe ku do wymaga Programu Funkcjonalno-Uytkowego (badania
zrobi konstruktor. W obiektach 2. kategorii zada jest o wiele zagszczenia i uziarnienia);
wicej. Nale do tego: kontrola zagszczenia zasypek, podbu- sporzdzenie sprawozda z nadzoru geotechnicznego.
dw, wymian gruntw itp. Nadzr geotechniczny na budowie Monitorowanie naley prowadzi w celu sprawdzenia, czy kon-
stanowi bardzo istotny element osigania waciwej jakoci prac strukcja zachowuje si zgodnie z zaoeniami poczynionymi podczas
ziemnych i fundamentowych. W Polsce, zwykle na rednich, cza- projektowania. Zapewnia to, e po zakoczeniu budowy konstruk-
sem nawet duych budowach, geotechnika jeszcze nie ma i wy- cja bdzie nadal zachowywa si zgodnie z wymaganiami.
konawca sam si ocenia, a inspektor nadzoru, bez sprawdzania Oglnie monitoring geotechniczny obejmuje:
(bada), akceptuje i przyjmuje roboty. Trzeba stwierdzi, e jest pomiary odksztace podoa spowodowane przez budowl;
to niewaciwe. wartoci oddziaywa (cinienia wody);
Ostatnio obserwujemy (ITB) pewn popraw sytuacji. Na coraz sporadycznie take
wikszej liczbie budw w czasie caego procesu budowy istnieje stay wartoci napre kontaktowych midzy podoem gruntowym
nadzr geotechniczny. a konstrukcj.
Na przykad w zakres nadzoru geotechnicznego, na jednej z bu- Naley dokonywa obserwacji przemieszcze, uplastycznienia,
dw (dane z umowy), wchodzi: statecznoci cian wykopw i jego dna; wpyw na ssiednie budynki
odbir gruntw rodzimych w dnie wykopw pod fundamenty; i instalacje; zmiany parcia gruntu na konstrukcje oporowe; zmiany
badanie zagszczenia podsypek pod posadzki; cinienia wody bdce wynikiem wykopu lub obcie. Wykaz ko-
badanie zagszczenia podsypek pod fundamentami; czy bezpieczestwo pracownikw w nawizaniu do stanw granicz-
badanie zagszczenia zasypek wok fundamentw; nych, ktre mog wystpi.

GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


43
Geoin
G eoinynieria
Geoinynieria

Przy planowaniu monitoringu naley uwzgldni moliwo dzie ok. marca 2010 r. Do tego czasu (przy zapewnionym finan-
przeciekw lub zmiany przepywu wody gruntowej, szczeglnie sowaniu ukaza musi si Zacznik krajowy i przynajmniej dwie
w przypadku wystpowania gruntw spoistych. Budowle, ktre normy uzupeniajce, tj. parametrw geotechnicznych gruntw
wymagaj takiego monitorowania to: konstrukcje pitrzce wod, Polski, posadowie bezporednich. Proponowane s jeszcze dwie
konstrukcje przeznaczone do ograniczenia filtracji, tunele, due kon- pale, konstrukcje oporowe oraz komentarz pokazujcy przyka-
strukcje podziemne, gbokie podpiwniczenia, skarpy i konstrukcje dy postpowania. Tak metod przyjli Niemcy i Francuzi i wy-
oporowe, wzmocnienia podoa gruntowego. daje si, e inaczej Eurokod geotechniczny bdzie mia bardzo
trudny start.
Terminy wdroenia Bez tych materiaw tylko przyjcie EC 7 jako polskiej normy
Prowadzone systematycznie przez kilkanacie lat (od 1994 r.) w jzyku polskim bdzie niewystarczajce do praktycznego dziaa-
prace przez Komitet Techniczny PKN nr 254 Geotechnika zbliyy nia. Konieczny take bdzie system szkole i kursw regionalnych,
moliwo przejcia w Polsce na normy geotechniczne. Przetuma- ktry powinien obj kilka tysicy inynierw. Eurokodu 7 musz
czone i przyjte gwne PN-EN 1997-1 i PN-EN 1997-2 oraz liczne nauczy si geotechnicy w penym zakresie, jak i konstruktorzy
normy z otoczenia Eurokodu klasyfikacje, badania polowe, badania w koniecznym. Konieczny zakres znajomoci Eurokodu dla kon-
laboratoryjne, normy wykonawcze pozwalaj na projektowanie wg struktora szacujemy jako kurs dwudniowy 15 godzin zaj, ktre
materiaw polskich. wska na moliwoci i puapki.
PKN podaje nastpujcy harmonogram przejcia na Eurokody:
Podsumowanie
stycze 2009 marzec 2010
Trzeba podkreli wan tez z Eurokodu 1. Mwi ona, e dobre
PN wasne krajowe
PN, EN Eurokody rozpoznanie warunkw gruntowych i jako bada geotechnicznych
w wikszym stopniu wpywa na spenienie podstawowych wymaga
Moment ten jest wic bardzo blisko. Niemcy, ktrzy w znacznym ni dokadno modeli obliczeniowych i wspczynniki czciowe.
stopniu tworzyli system i wprowadzili do niego wiele swoich rozwi- Zasadnicz rol w wynikach oblicze projektowych odgrywaj
za testuj EN 1997-1 od czterech lat maj wic atwiejsz drog. przyjmowane do oblicze wartoci parametrw geotechnicznych.
Podaj za [23] niemieck drog do EC 7 (rys. 4, rys. 5) Wprowadzenie w Polsce do projektowania Eurokodu wymaga
Zwaszcza zharmonizowany DIN 1054 uatwi przejcie i projek- jeszcze dalszych prac. Dotd ustalono wartoci wspczynnikw
towanie zharmonizowane z Eurokodem 7. Istnieje bogata literatura czciowych, okrelono podejcia projektowe, przygotowano zasady
[33], w Europie opracowano kilka komentarzy [9][19][23][33] do i materiay pozwalajce stosowa now klasyfikacj gruntw PB-EN-
Eurokodu, ktre pozwalaj zrozumie opracowany system. ISO 14688.1, 14688.2 i 14689. Prowadzone s w miar moliwoci
Mimo, e oba Eurokody PN-EN 1997-1 i PN-EN 1997-2 maj i rodkw prace nad dostosowaniem naszych nawykw i tradycji do
szans by przyjte i podpisane przez Prezesa PKN do 1 stycznia projektowania zgodnie z Eurokodem [21][22][30][34]. W najbli-
2009 r. to start Eurokodw w przypadku geotechniki naley wi- szej przyszoci przewiduje si wykonanie 4. polskich norm zharmo-
nizowanych.
S to normy:
Parametry geotechniczne gruntw polskich.
Posadowienie bezporednie.
Wzmocnienie gruntw i posadowienie na palach.
Konstrukcje oporowe.

Opracowanie tych norm, do ktrych konieczne jest zebranie licz-


nych danych, wymaga finansowania. Trzeba powiedzie, e brak jest
zrozumienia we wadzach pastwowych (granty) dla sprawy. Nie ma
te (nawet w planach) powoywania programw resortowych, kt-
Rys. 4. Harmonogram wdrania Eurokodu 7-1 (DIN EN 1997-1) re finansowayby Eurokody. Moe PIIB byby w stanie sfinansowa
prace nad wykonaniem tych norm (kilka milionw zotych).
Podjcie decyzji przez KT 254, dotyczcych zintegrowania podej
do projektowania z DIN i przyjcie tych samych wartoci wspczyn-
nikw czciowych, pozwoli na wykorzystywanie programw obli-
czeniowych, ktre wkrtce si uka i pozwoli na prostsze pokonanie
dystansu polskim konstruktorom do stosowania Eurokodu.
Projektowanie geotechniczne jest procesem. W trakcie cyklu bu-
dowy powstaj na rnych etapach dokumenty geotechniczne. Za-
sadnicze znaczenie naley przywizywa do projektu geotechniczne-
go, ktry w zaoeniach zawiera parametry geotechniczne i wytyczne
dotyczce konstruowania fundamentw, i z ktrego bezporednio
Rys. 5. Harmonogram wdraania Eurokodu 7-2 (DIN EN 1997-2) korzysta powinien konstruktor.

44 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)


Geoin
G eoinynieria
Geoinynieria

Wanym wskazaniem Eurokodu, ktre naleaoby powszechnie [16] PN-EN ISO 14688-2 Badania geotechniczne. Oznaczanie
realizowa jest udzia geotechnika w obiektach 3. kategorii w proce- i klasyfikowanie gruntw. Cz 2: Zasady klasyfikowania,
sie projektowania budowlanego od samego pocztku, tj. od zaoe 2006
czy studiw przedprojektowych. Udzia geotechniki w fazie do pro- [17] WYSOKISKI L.: Wdraanie norm europejskich w polskiej
jektu budowlanego i wykonawczego jest oczywisty i waciwie dzi praktyce geotechnicznej. Miedz. Targi Geologiczne Geolo-
tylko ten punkt jest realizowany. Geotechnika spenia istotn rol gia-2006, Warszawa, 6-7.06.2006
take w czasie budowy, realizujc nadzory geotechniczne, przez co [18] GOBIEWSKA A., WUDZKA A.: Nowa klasyfikacja
poprawia si jako robt ziemnych i fundamentowych. gruntw wedug normy PN-EN ISO. GEOINYNIERIA
Istotny dla obiektw 2. kategorii geotechnicznej, a obowizkowy drogi mosty tunele nr 4/2006
dla 3. kategorii jest monitoring geotechniczny. [19] FRANK R., BAUDUIN C, DRISCOLL R., KAVVADAS
Zadaniem monitoringu jest sprawdzenie zaoe projektowych M., KREBS OVESEN N., ORR T., SCHUPPENER B.: De-
z rzeczywistym zachowaniem budowli. Obiekty 3. i 2. kategorii geo- signers Guide to EN 1997-1, Eurocode 7: Geotechnical design
technicznej powinny mie ustalane wartoci prognozowanych osia- Part 1: General rules. Th. Telford, London 2004
da, ktre naley sprawdza podczas monitoringu. [20] FRANK R.: Eurokod 7 Projektowanie geotechniczne pre-
Wprowadzenie systemu Eurokodw wymaga wsplnych dzia- zentacja zaoe. Inynieria i Budownictwo, nr 7-8/2007
a PIIB (rodowiska inynierw), uczelni i instytutw (szkolenie), [21] KOTLICKI W.: Projektowanie posadowie bezporednich
wadz pastwowych (zmiany przepisw). Jak kada dua, waka wg EC 7 (w materiaach sesji)
zmiana, wymaga przekonania o celowoci, determinacji i konsekwen- [22] WIECA M.: Projektowanie pali wg Eurokodu 7 przykady
cji, a take czasu na pen akceptacj rodowisk budowlanych. oblicze (w materiaach sesji)
[23] SCHUPPENER B.: Die Festlegung charakteristischer Boden-
Referat zosta wygoszony w trakcie XXIV Oglnopolskich Warszta- kennwerte Empfehlungen des Eurocodes 7 Teil 1 und die
tw Pracy Projektanta Konstrukcji. Wisa 17-20 marca 2009 roku. Ergebnisse einer Umfrage. Geotechnik Sonderheft, 1999
[24] KOWALEWSKI Z., PIASKOWSKI A.: O wiarygodnoci
Literatura prognozowania osiada budynkw wg PN-74/B-03020 oraz
[1] EN 1997-1:2004 Eurocode 7. Geotechnical design. Part 1. Ge- PN-81/B-03020. XXXIII Konferencja Naukowa KILiW,
neral rules PN-EN 1997-1 (2008) Eurocod 7: Projektowanie 1987
geotechniczne- Cz 1: Zasady oglne [25] MOTAK E.: Zagadnienia projektowania fundamentw bez-
[2] EN 1997-2 Eurocode 7: Geotechnical design. Part 2: Ground porednich na tle wybranych norm polskich i zagranicznych.
investigation and testin PN-EN 1997-2 Eurokod 7: Projekto- Materiay konferencyjne ITB. Wyszkw 1989
wanie geotechniczne. Rozpoznanie i badania podoa grunto- [26] POGORZELSKA J.: II stan graniczny w wietle obserwacji
wego (tumaczenie polskie wersja do akceptacji Prezesa PKN budowli. Materiay konferencyjne ITB. Wyszkw 1989
2008 r.) [27] KOSISKI B.: Perspektywy wdraania Eurokodw geotech-
[3] PN-EN 1990 Eurokod Podstawy projektowania konstrukcji nicznych. Inynieria i Budownictwo nr 6/2006, s. 318-322
[4] PN-74/B-03020 Grunty budowlane. Projektowanie i oblicze- [28] KOSISKI B.: Problemy wdraania normy EN 1997
nia statyczne fundamentw bezporednich Projektowanie geotechniczne. Inynieria i Budownictwo nr
[5] PN-59/B-03020 Grunty budowlane. Wytyczne wyznaczania 7-8/2007, s. 361-364
dopuszczalnych obcie jednostkowych [29] KONDERLA H.: Stateczno skarp i zboczy w ujciu Euro-
[6] PN-81/B-03020 Grunty budowlane. Posadowienie bezpo- kodu 7. GEOINYNIERIA drogi mosty tunele nr 2/2008
rednie budowli. Obliczenia statyczne i projektowanie s. 26-28
[7] PN/B-184 Klasyfikacja gruntw i ich bezpieczne obcianie [30] WYSOKISKI L.: Podstawy projektowania geotechniczne-
[8] WIUN Z.: Zarys Geotechniki. Wyd. I 1976 go Klasyfikacja gruntw, wydzielanie warstw, ustalanie pa-
[9] ORR T. L. L. and FARRELL E. R.: Geotechnical Design to rametrw geotechnicznych z uwzgldnieniem nowych norm
Eurocode 7, Springer, London 1999 europejskich. XX oglnopolska konferencja Warsztat pracy
[10] LEWICKI B.: Metoda stanw granicznych w zastosowaniu projektanta konstrukcji, Wisa-Ustro, 14 marca 2005, tom
do normy projektowania fundamentw I, s. 35-70
[11] Rozporzdzenie ministra spraw wewntrznych i administracji [31] WYSOKISKI L.: Wdraanie norm europejskich w polskiej
z 24 wrzenia 1998 r. w sprawie ustalania geotechnicznych wa- praktyce geotechnicznej. Miedz. Targi Geologiczne Geolo-
runkw posadawiania obiektw budowlanych. Dz. U nr 126 gia-2006, Warszawa, 6-7.06.2006
poz. 839 [32] WYSOKISKI L.: Information of Technical Committee of
[12] PN-B-02481. Geotechnika. Terminologia podstawowa, sym- Polish Committee for Standardization, TC 254 (Geotechnics)
bole literowe i jednostki miar, 1998 about the Eurocode 7 implementation in Poland. ITB Warsaw,
[13] PN-B-02479:1998 Geotechnika. Dokumentowanie geotech- June 2008, 11 s
niczne, zasady oglne [33] SMOLTCZYK U. (editor): Geotechnical Engineering. Hand
[14] PN-B-04452:2002 Geotechnika. Badania polowe book t. I Ernst&Sohn, 2002
[15] PN-EN ISO 14688-1 Badania geotechniczne. Oznaczanie [34] GODLEWSKI T.: Wykonywanie i interpretacja bada polo-
i klasyfikowanie gruntw. Czci: Oznaczanie i opis, 2006 wych wedug PN-EN 1997-2 (w materiaach sesji)

46 GEOINYNIERIA drogi mosty tunele 02/2009 (21)