Vous êtes sur la page 1sur 20

WYKAD ODLEYNY

I. WANO PROBLEMATYKI

Wano problematyki odleyn mona rozpatrywa w kilku aspektach.

1. ASPEKT SPOECZNY

Odleyny stanowi powany problem spoeczny - z dnia na dzie obejmuj coraz szersz
grup osb. Pomimo szybkiego rozwoju nauk medycznych i ogromnego postpu w tej
dziedzinie odleyny od lat pozostaj problemem, z ktrym wspczesna medycyna nie potrafi
si upora.

2. ASPEKT EKONOMICZNY

Badania pokazuj, e w Polsce straty spowodowane brakiem wiedzy, jednolitych procedur,


skutecznych metod, rodkw zapobiegania i leczenia czyli ma wiadomoci w zakresie
problematyki odleyn, s bardzo due. Sam koszt pobytu pacjenta z odleyn w szpitalu to
ok. 120 PLN dziennie. Leczenie trwa od kilku do kilkudziesiciu miesicy. Dodatkowo
odleyny niwecz zwykle nakady poniesione na rehabilitacj, leczenie zachowawcze i
operacyjne.

3. ASPEKT HUMANITARNY

Odleyny obniaj jako ycia.


a) Stanowi rdo dolegliwoci
w stanie przewlekym - s przyczyn izolacji spoecznej, zmniejszenia aktywnoci
ruchowej,
w stanie ostrym uciliwe s - objawy zwizane z ostrym odczynem zapalnym: bl,
cierpienie,
czsto s poredni przyczyn zgonw.
b) Maj frustrujcy wpyw na personel medyczny, dokonujcy czsto cudw, by uratowa
osoby pielgnowane (pacjentw).
c) S utrapieniem rodzin i otoczenia pacjentw.
Obecny stan wiedzy medycznej i pooenie nacisku na popraw jakoci usug medycznych
zmusza do poszukiwania skuteczniejszych, ulepszonych metod dziaania. W wielu krajach
zapobieganie odleynom zostao uznane za priorytetowe postpowanie rodowiska
medycznego.

II. CO TO JEST ODLEYNA?


Odleyna (z ac. decubitis) to miejscowa martwica tkanek przylegajcych do wypukych
czci ukadu kostnego. Powstaje w wyniku miejscowego niedokrwienia, spowodowanego
zbyt dugim uciskiem na naczynia ttnicze i ylne.
Odleyny s skutkiem niedokrwienia tkanek, spowodowanego uciskiem a dziaajcym na
skr i tkank podskrn przez duszy czas.
III. DLACZEGO I JAK POWSTAJE ODLEYNA?

A. BRAK RUCHU, SABE UKRWIENIE, ZABURZENIA CZUCIA


Odleyny powstaj najczciej gdy stan oglny osoby chorej jest zy. Ryzyko powstania
odleyn dotyczy gwnie osb przebywajcych zbyt dugo w pozycji lecej lub siedzcej.
Brak ruchu i niemono czstej zmiany tej pozycji doprowadzaj do dugotrwaego ucisku.
Dodatkowym czynnikiem, sprzyjajcym powstaniu odleyn jest brak lub zaburzenia czucia -
powoduj bezbolesno w miejscach szczeglnie naraonych na ucisk.
U zdrowego czowieka ucisk powoduje uczucie niewygody poprzez czuciowe zakoczenia
nerwowe, co prowadzi do podwiadomej zmiany pozycji ciaa, usuwajcej ucisk. Po urazie
rdzenia z towarzyszcymi mu poraeniami pacjent nie dowiadcza niewygody, brak jest wic
czynnika ostrzegawczego.

B. UCISK NA TKANKI I ZATRZYMANIE PRZEPYWU KRWI


Ciao osoby lecej lub siedzcej wywiera ucisk na podoe (materac, poduszk). Ucisk
zatrzymuje przepyw krwi w skrze - naczynia krwionone nie mog zaopatrywa komrek w
tlen i skadniki przemiany materii, niezbdne do prawidowego funkcjonowania. W zwizku z
zaburzon przemian materii, jej produkty nie mog by wymieniane, dochodzi do
zatrzymania toksyn. Niedotlenione, a na dodatek przepenione niewydalonymi toksynami
komrki obumieraj.

C. MARTWICA TKANEK I ODLEYNA


Powtarzajce si okresy ucisku staj si przyczyn zmian zapalnych w tkankach, prowadzc
w efekcie do martwicy i wytworzenia odleyn.
IV. JAK WYGLDA ODLEYNA?

A. BUDOWA SKRY
Skra jest najwikszym organem czowieka jej powierzchnia u osoby dorosej to od 1,5 do
1,8 m2. Jest zbudowana z 3 podstawowych warstw:
1. NASKREK
- warstwa zewntrzna, bezporednio stykajca si ze rodowiskiem, a take wnikajca w gb
skry wycielajc kanaliki gruczow ojowych i potowych oraz mieszkw wosowych. Z
tego wzgldu proces regeneracji naskrka odgrywa du rol w gojeniu si ran.
2. SKRA WACIWA
- warstwa rodkowa. Znajduj si w niej naczynia krwionone dostarczajce substancji
odywczych do tkanek obwodowych i uczestniczce w wymianie gazowej (dostarczanie tlenu
i odbieranie dwutlenku wgla z tkanek). Znajduj si tu zakoczenia nerwowe, ktre s
receptorami odbierajcymi rnego rodzaju bodce ze rodowiska zewntrznego.
3. TKANKA PODSKRNA
- najbardziej wewntrzna cz skry. Skada si gwnie z tkanki tuszczowej. Znajduj si
w niej pnie ylne i ttnicze, od ktrych odchodz mniejsze naczynia.

B. KLASYFIKACJA ODLEYN

Przy podejmowaniu decyzji o najodpowiedniejszym sposobie leczenia, pierwszym i


najwaniejszym krokiem jest waciwe sklasyfikowanie rany. By to uatwi wprowadzono 5-
stopniow skal:
STOPIE I

Blednce zaczerwienienie, rumie, skra nie jest uszkodzona


reaktywne przekrwienie i zaczerwienienie w odpowiedzi na dziaajce cinienie
lekki ucisk palca powoduje zblednicie tego zaczerwienienia, co wskazuje, e
mikrokrenie nie jest jeszcze zatrzymane i uszkodzone.

STOPIE II
Nieblednce powikszajce si zaczerwienienie, powierzchowna naderka, tkanka twarda w
dotyku
po zakoczeniu ucisku rumie nie ustpuje
spowodowane jest uszkodzeniem mikrokrenia, zapaleniem i obrzkiem tkanek
moe pojawi si powierzchniowy obrzk, otarcie, przerwanie cigoci naskrka i pcherze
cebulki wosowe oraz gruczoy potowe tylko czciowo s zniszczone lub usunite nadal (s
one rdem nowych komrek)
zwykle towarzyszy temu bl - zakoczenia nerwowe mog by bowiem odsonite .

STOPIE III
Gbokie uszkodzenie penej gruboci skry do granicy z tkank
podskrn (skra waciwa traci zdolno ochrony ciaa przed mechanicznymi urazami oraz
zabezpieczania gbiej pooonych tkanek)
dochodzi do martwicy z odsoniciem gbszych warstw skry poczwszy od naskrka
poprzez skr waciw i tkank podskrn,
widoczne gbokie ubytki tkanki, rana otoczona jest rumieniem i obrzkiem, brzegi rany s
dobrze odgraniczone
dno rany moe by wypenione tymi masami rozpadajcych si tkanek lub czerwon
ziarnin
zanik cebulek wosowych i gruczow potowych
uszkodzone tkanki znajduj si poniej zakocze nerwowych, std zwykle nie s bolesne.

STOPIE IV - Uszkodzenie rozpociera si w stron tuszczowej tkanki podskrnej,


dochodzi do koci, wystpuje martwica z odczynem zapalnym koci i odczynowym
zapaleniem staww, widoczna obumara tkanka
martwica tuszczu spowodowana jest zapaleniem i zakrzepic maych naczy
brzeg odleyny jest raczej dobrze odgraniczony, lecz martwica obejmuje take otaczajce j
warstwy skry
dno moe by pokryte czarn martwic.

STOPIE V - Zaawansowana martwica rozpociera si w stron powizi i mini - stan


oglnego zakaenia sepsa* ; wystpuje bardzo zaawansowana martwica * powizi, mini,
koci i staww
zniszczenie moe take obejmowa stawy i koci
powstaj jamy mogce si komunikowa midzy sob
w ranie s rozpadajce si masy tkanek i czarna martwica
* sepsa - (zatrucie krwi) spowodowane jest zakaeniem caego organizmu, zaczyna si
wysok gorczk, blami rk i ng, osabieniem. W szybkim tempie dochodzi do zakaenia
caego organizmu
* martwica - miejscowa mier narzdu, jego fragmentu lub tkanki w ywym organizmie
C. FAZY GOJENIA SI ODLEYN
Waciwie kada odleyna goi si sama - to zjawisko biologiczne. W zwizku z
obserwowanymi charakterystycznymi objawami proces gojenia si odleyn moemy
podzieli na trzy gwne okresy:
1. FAZA WYSIKU LUB ZAPALENIA
trwa do 3 dni od powstania urazu. Objawia si: zaburzeniami krenia, rozszerzeniem naczy
wosowatych i powikszeniem ich przepuszczalnoci dla pynnych i morfologicznych
skadnikw. W efekcie pojawia si obrzk z towarzyszcym mu duym wysikiem. Jest to
spowodowane uwalnianymi mediatorami z uszkodzonych komrek i migrujcych
leukocytw. Zachodzce procesy fagocytozy i uwalniane enzymy powoduj oczyszczanie
rany i usuwanie zniszczonych tkanek.
2. FAZA ZIARNINOWANIA LUB WZROSTU
trwa kolejne 14 dni. Proces rozrostu tkanki cznej - uzupenia ubytki i uszkodzenia tkanek,
ktre nie s zdolne do rozrostu. Proces ten wie si z wchanianiem i uprztaniem
uszkodzonych i zniszczonych komrek i innych elementw tkankowych.
Proces ten charakteryzuje si:
- wzrostem komrkowym zainicjowanym dziki tzw. mitogenom komrkowym uwalnianym
w procesach proteolizy,
- wzmoon proliferacj naczy (spowodowan wystpujcym w tym okresie obnionym
steniem tlenu).
Ilo wysiku stopniowo si zmniejsza i powstaje tkanka zwana ziarnin.
3. FAZA EPITELIZACJI LUB NAPRAWY
Nastpuje tworzenie nowego naskrka - komrki narastaj z prdkoci 1 mm dziennie.
Naprawa naskrka zachodzi w sposb poziomy - komrki zaczynaj si dzieli i nasuwaj na
ran (migracja komrek z brzegw rany). To poziome dzielenie komrek naskrka trwa
dotd, a komrki nie zejd si. Dlatego te wane jest, e przyrastajce komrki pokrywaj
take mieszki wosowe i kanaliki gruczow potowych. O ile nie zostay one cakowicie
zniszczone, stanowi rdo nowych komrek i wtedy gojenie jest szybsze.
Odleyny s niezwykle powszechnym powikaniem, wystpujcym w wielu schorzeniach.
80s% caej grupy stanowi urazy rdzenia krgowego, pozostae stanowi cznie 15 - 20 %.
Wrd nich wyrnia si: mzgowe poraenie dziecice, dystrofie miniowe, stwardnienie
rozsiane, schorzenia geriatryczne, nowotwory.
Aby fizjologiczny proces gojenia odleyn mg przebiega prawidowo naley wyeliminowa
moliwie najwiksz liczb czynnikw, ktre bd go opniay lub hamoway. W
pierwszym rzdzie konieczne jest usunicie przyczyny, ktra spowodowaa pojawienie si
odleyny.

V. CO SPRZYJA POWSTAWANIU ODLEYN?


Do czynnikw wpywajcych na powstawanie odleyn zaliczamy m.in.:
zaburzenia ze strony ukadu nerwowego (poraenie, zaburzenie czucia)
zaburzenia w funkcjonowaniu ukadu krenia
podatno na uszkodzenia skry wynikajca z obnienia wraliwoci na bodce blowe i
czuciowe
ograniczone zakresy ruchu
dugotrwae przebywanie w jednej pozycji
zaburzenia przemiany materii
VI. JAKIE S PRZYCZYNY POWSTAWANIA ODLEYN?

PRZYCZYNY POWSTAWANIA ODLEYN

1. GWNE (CZYNNIKI BEZPOREDNIE)


A. DZIAANIE SI MECHANICZNYCH
ucisk na tkanki
zwenie wiata naczy ttniczych
zmniejszenie iloci krwi dopywajcej do tkanek
niedoywienie komrek i w wyniku tego ich obumarcie
owrzodzenia odleynowe (wrzd - ubytek tkanki uprzednio patologicznie zmienionej.

1. STATYCZNE SIY REAKCJI


Mwimy o nich gdy wystpuje nadmierny statyczny czyli dugotrway nie zmieniajcy si
ucisk na tkank wok wystajcych elementw kostnych w okolicy ktrych powstaj
odleyny. U dorosego czowieka, siedzcego na wzku inwalidzkim, tkanka mikka
znajdujca si pod guzem kulszowym jest poddana uciskowi 5 razy silniejszemu ni potrzeba,
by zatrzyma przepyw krwi.
W wiotkim poraeniu rdzeniowym przerwane jest sterowanie napiciem naczy
krwiononych w koczynach dolnych, co prowadzi do utraty napicia bony miniowej
gadkiej w ukadzie krenia, ze zwikszeniem jego podatnoci na zacinicie pod wpywem
ucisku z zewntrz.
2. DYNAMICZNE SIY REAKCJI
S to siy reakcji podoa (uderzenia, wstrzsy, gwatowne ruchy) powstajce w chwilach:
zmiany pozycji ciaa podnoszenia, przesuwania
siadania
jazdy po nierwnym terenie
atakw napi spastycznych
Wielokrotnie powtarzany, nawet niewielki ucisk, cho niewystarczajcy do spowodowania
martwicy tkanki, doprowadza ostatecznie do jej uszkodzenia.

Powtarzajce si okresy ucisku staj si przyczyn zmian zapalnych w tkankach, prowadzc


w efekcie do martwicy i wytworzenia odleyn.

3. TARCIE
To sia hamujca. Powstaje w wyniku przesuwania ciaa po podou. Najczciej niewaciwy
materia siedziska lub nieodpowiednia garderoba powoduj powstanie tarcia midzy
podoem a ciaem osoby siedzcej lub lecej. Tarcie wzrasta wraz z zawilgoceniem (np.
pot) naskrka, bielizny czy pocieli.

4. PRZEMIESZCZANIE SI TKANEK WZGLDEM SIEBIE


Przemieszczanie si tkanek wzgldem siebie to tzw. siy styczne lub siy poprzecznie tnce.
Dziaaj wwczas, gdy cz ciaa pacjenta prbuje si poruszy, lecz powierzchnia skry
pozostaje nieruchoma na powierzchni spoczynku, w wyniku czego tkanka pomidzy skr, a
komi ulega znieksztaceniu. Znieksztacenie to moe przyczyni si do przerwania
mniejszych naczy krwiononych, a w konsekwencji do sczenia si krwi i powstawania
siniakw na powierzchni skry. Pknite naczynia nie mog ju dostarcza tkankom tlenu i
skadnikw odywczych, ani odprowadza zbdnych produktw przemiany materii. Moe to
doprowadzi do obumierania i czernienia skry.
Dziaanie tych si mona zobrazowa przykadajc do do powierzchni stou i prbujc
rwnoczenie rusza ni we wszystkie strony. Powstaj wtedy siy poprzeczne pomidzy
skr, a lec pod ni koci, co prowadzi do uszkodzenia tkanek i ich rozerwania, jeli siy
te dziaaj.

B. CZAS TRWANIA
Naley pamita, e czas wystarczajcy do powstania odleyny jest zwizany z wszystkimi
wymienionymi czynnikami wywoujcymi odleyny i moe waha si od kilku do kilkunastu
godzin (jednak w niektrych przypadkach wystarczy tylko kilkanacie lub kilkadziesit
minut!!!

PAMITAJMY!

Wielokrotnie powtarzany, nawet niewielki ucisk, cho niewystarczajcy do spowodowania


martwicy tkanki doprowadza ostatecznie do jej uszkodzenia. Powtarzajce si okresy ucisku
staj si przyczyn zmian zapalnych w tkankach, prowadzc w efekcie do martwicy i
wytworzenia odleyn.

2. TOWARZYSZCE (CZYNNIKI POREDNIE)

A. WEWNTRZNE (USTROJOWE)
a) oglny stan zdrowia
niedobory krwi, biaka, elektrolitw pogarszaj perfuzj tkanek i zwikszaj
niebezpieczestwo martwicy z niedokrwienia
rozlegle odleyny u pacjenta w zym stanie oglnym nie bd si goi
b) schorzenia
zaburzenia w funkcjonowaniu ukadu krenia
anemia - niedostateczne dotlenienie komrek tkanki
niewydolno serca - upoledza krenie krwi w naczyniach obwodowych
obwodowe schorzenia naczyniowe - niedostateczne ukrwienie
zaburzenia ze strony ukadu oddechowego
rozlege poraenia
schorzenia przemiany materii
Kada dugotrwaa choroba obnia sprawno wszystkich funkcji fizjologicznych.
c) zniesienie czucia blu - czynnik neurologiczny, ktry powoduje bezbolesno w miejscach
naraonych na ucisk
Gwnym czynnikiem u pacjentw z uszkodzeniem rdzenia krgowego jest trwae poraenie
czuciowe, powodujce bezbolesno w miejscach naraonych na ucisk. U zdrowego
czowieka ucisk powoduje uczucie niewygody poprzez czuciowe zakoczenia nerwowe, co
prowadzi do podwiadomej zmiany pozycji ciaa, usuwajcej ucisk.
Po urazie rdzenia z towarzyszcymi poraeniami pacjent nie dowiadcza niewygody, brak jest
wic czynnika ostrzegawczego.
d) czynniki naczyniowe np. miadyca, cukrzyca
e) ograniczenie ruchomoci, niedowady
f) stan odywienia
u ludzi bardzo wychudzonych tkanka podskrna jest sabo rozwinita, skra pokrywa
bezporednio koci, przez co wpyw ucisku jest silniejszy, wystpuje wiksze zwenie
wiata naczy krwiononych i niedostateczne odywienie komrek
u ludzi otyych masa ciaa zwiksza ucisk, co w konsekwencji upoledza dopyw krwi do
ucinitych tkanek
g) zawilgocenie skry - moe by spowodowane:
zanieczyszczeniem moczem, kaem
nadmiernym poceniem (czstym w urazach rdzenia krgowego)

Zawilgocenie zaburza funkcj ochronn skry, doprowadza do uszkodze naskrka i


wreszcie do przerwania cigoci skry (maceruje skr, czynic j bardziej wraliw na
uszkodzenia mechaniczne)
h) urazy i otarcia naskrka - przypieszaj stan zapalny
i) uywki - nikotyna, alkohol

B. ZEWNTRZNE

a) temperatura otoczenia - zbyt niska moe spowodowa odmroenia, zbyt wysoka -


oparzenia

b) ubranie, obuwie - z wkien sztucznych, nie wchaniajcych potu, obcise, z twardymi


szwami, kieszenie z tyu, ozdobne wieki, ciasne buty

c) pociel - zmita, pofadowana, zamoczona, wykrochmalona; okruchy, inne przedmioty

d) nieodpowiednie zaopatrzenie ortopedyczne i rodki pomocnicze:


osiadajce siedzisko wzka - ciar ciaa skupia si na mniejszej powierzchni
le wyregulowany podnek wzka - ciar ciaa skupiony na guzach kulszowych, nogi i
stopy nie podtrzymuj swojej wasnej wagi
poduszki przeciwodleynowe w ksztacie koa - wywieraj duy ucisk na guzy kulszowe, a
dziura w rodku dziaa jak opaska zaciskowa. Odcinajc dopyw krwi do tkanki mikkiej,
upoledza krenie krwi i powoduje pogorszenie utleniania tkanek.
poduszki gumowe - powoduj odparzenia

e) tradycyjne rodki opatrunkowe


klasyczny opatrunek gazowy
- jest znacznej gruboci, przez co zwikszony jest ucisk
- ma mae waciwoci wchaniajce - wymaga czstej wymiany
- powoduje wystpienie mikrokrwawie
- uszkadza ran - przykleja si do ziarniny i w momencie zmiany opatrunkw, ona take
zostaje usunita, to powoduje opnienie gojenia,
bo niszczy ju odbudowan tkank
- podczas wymiany w ranie pozostaj resztki opatrunku
- ochadza ran nawet ol-1,5 stopnia, co spowalnia gojenie
tradycyjnie stosowana woda utleniona - H202
Przez lata uwaano, e H202 w kontakcie z ran tworzy piank tlenow, ktra goi odleyny.
Jednak wspczesne badania pokazay, e H202 (ze wzgldu na zawarto 2 czsteczek tlenu)
powoduje, i w rodowisku rany powstaje wysoka prno tlenu, co hamuje angiogenez, a
co za tym idzie ziarninowanie.
f) leki - przeciwblowe, uspokajajce

VII. GDZIE NAJCZCIEJ POJAWIA SI ODLEYNA?


Odleyna moe pojawi si wszdzie, chocia wiadomo, e s miejsca szczeglnie naraone.
Najczciej odleyny powstaj tam, gdzie ko jest najbardziej wystajca (gdzie przebiega
blisko powierzchni ciaa). Midzy tymi okolicami a podoem (kiem czy wzkiem
inwalidzkim) koncentruje si wikszo nacisku jest najwiksze tarcie,co powoduje ucisk
skry, mini i naczy krwiononych, a w efekcie pogorszenie krenia krwi.
1.POZYCJA LECA-NA PLECACH (pozioma grzbietowa)
a. potylica
b. okolice opatek,
c. okolice okci
d. okolica koci ogonowej i koci krzyowej
e. okolice pit
2. POZYCJA LECA -NA BOKU
a. za uszami
b. wewntrzna strona przedramienia
c. talerz biodrowy
d. okolice stawu biodrowego
e. zewntrzna strona kolan
f. wewntrzna strona kolan
g. gowa koci strzakowej
h okolice kostek
3. POZYCJA LECA- NA BRZUCHU (pozioma czoowa)
a. czoo
b. okolice barkw
c. klatka piersiowa
d. strona grzbietowa doni
e. kolana
f. okolice stp
4.POZYCJA SIEDZCA
a. okolice opatek
b. ko ogonowa, guzy kulszowe, pod kolanami i okolice pit

70% wszystkich odleyn powstaje od pasa w d, szczeglnie w obrbie miednicy i staww


biodrowych. Dua podatno obrczy miednicznej na uszkodzenie w wyniku zaburze
ukrwienia jest zwizana z jej budow: due koci I minie, skromna tkanka podskrna w
stosunku do pozostaych tkanek, cienka I wraliwa skra.

VIII. CO CI CZEKA JAK SI ZDARZY?


Dugotrwae i kosztowne, czsto bolesne leczenie
Wyczenie z ycia codziennego i aktywnoci
Dugie leenie, w najgorszym wypadku w szpitalu
Zwizane z tym osabienie sprawnoci
A. JAK LECZYMY ODLEYNY?
Aby fizjologiczny proces gojenia odleyn mg przebiega prawidowo naley wyeliminowa
moliwie najwiksz liczb czynnikw, ktre bd go opniay lub hamoway.
w pierwszym rzdzie konieczne jest usunicie przyczyny, ktra spowodowaa
pojawienie si odleyny, *sklasyfikowanie rany oraz *usunicie elementw hamujcych
proces gojenia si: MARTWIC, INFEKCJ. Po usuniciu przyczyn i czynnikw
hamujcych fizjologiczny proces gojenia odleyn, moemy zastosowa waciwe materiay
opatrunkowe, ktre przypiesz gojenie si rany.
1. OCZYSZCZANIE ZACHOWAWCZE
enzymatyczne - polega na uyciu rodkw enzymatycznych, powodujcych rozpuszczanie
martwicy - poniewa te rodki dziaaj w rodowisku wilgotnym i o temperaturze ciaa,
powinny zosta pokryte pprzepuszczalnym opatrunkiem.
przykadowe preparaty: Fibrolan, Iruxol Mono - ma
chemiczne - polega na uyciu roztworw podchlorynw, jodu i nadtlenku wodoru, ktre
do dobrze usuwaj te tkanki martwicze; jednak z bada wynika, e uszkadzaj rwnie
zdrowe, powstajce komrki i w ten sposb opniaj gojenie
s szybko dezaktywowane, a z powodu ich dranicego dziaania otaczajca skra powinna
by chroniona warstw kremu
preparaty jodyny mog powodowa reakcje uczuleniowe
najatwiej dostpne i najczciej uywane
stosowane w niewaciwy i zbyt agresywny sposb mog doprowadzi wrcz do
pogorszenia stanu rany (w grupie tej znajdujemy rwnie wod utlenion, ktrej nie
stosujemy)!!!
Przykadowe preparaty: Poyidone-Jodine (Polfa Kutno), Bactigras (Smith8Nephew), Inadine
(Johnson8Johnson)
mechaniczne - za pomoc rodkw opatrunkowych - polega na zastosowaniu hydroeli i
hydrokoloidw wykorzystujcych i wspomagajcych naturalnie zachodzce w ranie procesy
gojenia
hydroele - wzmacniaj naturalne procesy enzymatyczne zachodzce w wilgotnym
rodowisku rany (autoliza martwych tkanek przez enzymy uwolnione z martwych lub
uszkodzonych komrek)
hydrokoloidy nasilaj autoliz
2. OCZYSZCZANIE CHIRURGICZNE
chirurgiczne wycicie tkanek martwiczych, metoda szybka i efektywna; wykonywana w
znieczuleniu w szpitalu, stwarza ryzyko spowodowania krwawienia, nawet ttniczego
powoduje dodatkowy stres dla pacjenta zwizany z zabiegiem
INFEKCJA W RANIE
Objawy infekcji (zaczerwienienie, bl, obrzk, cuchnca wydzielina z rany) s wskazaniem
do badania bakteriologicznego.Wspczenie uwaa si, e w przypadku ran i infekcji lepiej
jest poda antybiotyki drog ogln (czyli doustnie lub doylnie), ni miejscowo
(bezporednio do rany).
Po usuniciu czynnikw hamujcych fizjologiczny proces gojenia si odleyn, moe on
przebiega prawidowo. Mona go przypieszy przez zastosowanie waciwych materiaw
opatrunkowych.
PAMITAJ! Nie naley stosowa antybiotykw i antyseptykw profilaktycznie gdy
opnia to gojenie i powoduje uszkodzenie nowopowstaych tkanek.
Czste uywanie tych rodkw moe spowodowa powstanie wielokierunkowej opornoci
organizmu
B. TRADYCYJNE METODY GOJENIA ODLEYN

Przez lata wypracowano najrniejsze sposoby leczenia odleyn. Jednak w porwnaniu z


obecnie dostpnymi metodami te tradycyjne s mao skuteczne.
Do takich mao skutecznych metod nale:
klasyczny opatrunek gazowy
- jest znacznej gruboci, przez co zwikszony jest ucisk
- ma mae waciwoci wchaniajce - wymaga czstej wymiany
- powoduje wystpienie mikrokrwawie, uszkadza ran - przykleja si do ziarniny i w
momencie zmiany opatrunkw, ona take zostaje usunita. Powoduje to
opnienie gojenia, poprzez niszczenie tego, co zostao ju odbudowane
- podczas wymiany - pozostaj w ranie resztki z opatrunku gazowego - stanowi one dla
rodowiska rany ciaa obce.
pdzlowanie odleyny fioletem gencjany
rnego rodzaju maci i kremy: ma cynkowa, Argosulfan, Decubitol (powinien by
stosowany na nieuszkodzon skr), Delbetex, el Topy itp.
cudowne rodki jak: mleko, mid, cukier, siemi lniane, biako jaja kurzego
tlen pod zwikszonym cinieniem - obecnie bardzo rzadko uywany, nie udowodniona
skuteczno
promieniowanie podczerwone lub ultrafioletowe - istniej pojedyncze doniesienia o
skutecznoci tych metod w leczeniu odleyn; wymagaj one jednak czasu i sprztu
ultradwiki w leczeniu gbokich jam - mechanizm dziaania i ewentualne efekty s bardzo
niejasne.

C. KONCEPCJA NOWOCZESNEGO LECZENIA RAN

Badania pokazuj, e znacznie lepsze szybsze i skuteczniejsze jest postpowanie zgodne z


koncepcj wilgotnego leczenia ran. Zamknicie powierzchni rany za pomoc specjalnych,
pprzepuszczalnych, pochaniajcych nadmiar wysiku opatrunkw, pozwala na
przypieszenie leczenia nawet o 30 - 40%.

ZALETY RODOWISKA WILGOTNEGO:

wiksza aktywno mitotyczna (szybsze podziay komrek)


szybszy zanik i mniejsza ilo neutrofili w ranie
Neutrofile (granulocyty obojtnochonne, rodzaj krwinek biaych) speniaj bardzo wan
rol w produkcji czynnikw zapalnych - odpowiedzi zapalnej na uraz. Im duej neutrofile
przebywaj w rodowisku rany tym duej trwa jej gojenie.
szybsze pojawianie si i wiksza ilo makrofagw - niszcz tkank nekrotyczn i uwalniaj
czynniki rozpoczynajce reakcj naprawcz
wicej komrek - odpowiedzialne za napraw uszkodzonej tkanki, dziki nim powstaj
nowe komrki szybsza naprawa tkanki i powstanie ziarniny
szybsza migracja komrek
mniejsza stymulacja zakocze nerwowych, co zmniejsza bl

XI. CECHY DOBREGO OPATRUNKU


zapewnia wilgotne rodowisko dla gojenia si rany
umoliwia wymian gazow
jest nieprzenikalny dla bakterii i pynw z zewntrz
- w kadej ranie s bakterie, ale najczciej pochodz z flory fizjologicznej i organizm moe
sobie z nimi poradzi sam - nie stanowi przeszkody dla gojenia odleyn. Niepodane jest
przedostanie si do rany bakterii ze rodowiska zewntrznego, np. z innej czci ciaa
pacjenta (gdzie jest inna flora fizjologiczna) lub z organizmu innej osoby.
ma waciwoci oczyszczajce - pomaga w usuwaniu tkanki nekrotycznej
absorbuje nadmiar wydzieliny w ranie - zbyt dua jej ilo wpywa negatywnie na
znajdujce si wok rany zdrowe komrki skry - przykadem takiego zjawiska jest
maceracja
zapewnia termoizolacj, czyli utrzymuje odpowiedni temperatur i zapobiega jej zmianom
jest nietoksyczny i niealergizujcy
zapobiega rozprzestrzenianiu si nieprzyjemnych zapachw
zapobiega powstawaniu niekorzystnych si pomidzy ciaem pacjenta a podoem np. tarciu
nie przylega do rany
przy gbokiej i dranicej ranie - wypenia j, aby zapobiec powstawaniu przetok

X. JAKIE MAMY NOWOCZESNE OPATRUNKI?

A. RODZAJE NOWOCZESNYCH OPATRUNKW


Obecnie produkowane na wiecie nowoczesne rodki opatrunkowe suce leczeniu
odleyn mona podzieli na 6 grup:
1. BONY PPRZEPUSZCZALNE
nie uciska, jest wygodny w uyciu i pozwala na noszenie odziey
moliwy do zaoenia na trudnodostpnych
czciach ciaa, nie ogranicza ruchw
poliuretanowe
pozwala na obserwacj i nadzr gojcej si odleyny
po kadej zmianie opatrunku umoliwia ob
centymetrow
rysowanie konturw odleyny i doczenie
jej do dokumentacji postpw leczenia
2. HYDROKOLOIDY
struktura bony pozwala na swobodne parowanie z powierzchni
parowanie jest zawsze mniejsze ni utrata pynu przez uszkodzone tkanki, przez co pod
opatrunkiem panuje dua wilgotno, pozwalajca na niezakcone procesy ziarninowania i
naskrkowania
nie przepuszcza wody i bakterii z zewntrz
chroni przed zabrudzeniem np. moczem, kaem i w konsekwencji infekcj.
Nieprzepuszczalne opatrunki, ktre dziki swoim waciwociom utrzymuj idealnie wilgotne
rodowisko dla gojenia si odleyn.
w kontakcie z wysikiem z rany warstwa wewntrzna opatrunku zwiksza swoj objtoc
wilgotne rodowisko formujc mikki tawy el, pod ktrym zachodz niczym
niezakcone procesy ziarninowania i naskrkowania
powoduje napyw ywych funkcjonalnych granulocytw wielojdrzastych, hamujcych
wzrost wielu patogenetycznych bakterii - w ten sposb likwiduje ryzyko infekcji.
termiczna izolacja rany przyspiesza proces gojenia
ponadto hydrokoloid dziaa jako mechanizm osonowy przed tarciem i innymi siami
dziaajcymi na ran
wystpuj w postaci pytek lub pasty; pytka skada si z dwch warstw:
- zewntrznej ochronnej - zabezpiecza przed dostpem pynw, bakterii, stolca lub moczu
- wewntrznej reaktywnej - przylega do rany
WSKAZANIA:
- rany z umiarkowanym lub duym wysikiem hydrokoloidy maj waciwoci
pochaniajce
- rany zawierajce tkanki martwicze - ze wzgldu na waciwoci oczyszczajce
hydrokoloidw
UWAGA!
Po drugiej lub trzeciej zmianie opatrunku odleyna moe wydawa si wiksza ni przed jego
uyciem. Jest to spowodowane tym, e wszystkie niepenowartociowe, uszkodzone,
martwicze tkanki zostaj rozoone lub usunite.
3. HYDROELE
Otrzymywane s w wyniku polimeryzacji. Zbudowane z trjwymiarowej sieci hydrofilnych
polimerw otrzymywanych z elatyny, polisacharydw; mikka galaretowata masa, zawiera
ok. 90% wody, wymaga pokrycia drugim opatrunkiem np. bon pprzepuszczaln lub
opatrunkiem poliuretanowym.
4. DEKSTRANOMERY
Zbudowane z maych, sferycznych ziarenek polisacharydw. Dziaaj skutecznie przez
24 - 48 godz., przez co nie jest konieczna ich czsta wymiana. Czyst, ziarninujc ran
otrzymuje si zwykle po 8 - 12 dniach ich stosowania. Zmiany dokonuje si zwykle co 24
- 48 godz.; opatrunek wypukuje si roztworem soli fizjologicznej
5. GBKI POLIURETANOWE
Zbudowane z poliuretanu, wystpuj w postaci mikkiej, elastycznej pianki, ktra ma posta
wielu komrek powietrznych. Daj izolacj termiczn i s przepuszczalne dla powietrza.
Zewntrzna ochronna warstwa pytki stanowi barier i chroni j przed rodowiskiem
zewntrznym; dodatkowym zabezpieczeniem jest bona pprzepuszczalna, ktr pokrywa si
gbki poliuretanowe. Utrzymuj wysok wilgotno midzy ran a opatrunkiem. Na ranie
utrzymuje si od 1-5 dni, w zalenoci od waciwoci pochaniajcych wewntrznej warstwy
i iloci wysiku.
6. OPATRUNKI ALGININOWE
Zbudowane z naturalnych polisacharydw, otrzymywanych z glonw morskich - gwnie z
brunatnic (pozostajce w odleynie resztki elu, jako polisacharyd ulegaj biodegradacji do
prostych resztek glukozy, ktre nigdy nie wywouj objaww alergii lub nietolerancji
Mikkie, cienko sprasowane wkna alginianu wapnia - pod wpywem wysiku z rany tworz
el.Rnice w steniu jonw wapnia wpywaj na jego stabilno, maj take wpyw na
komrki - zwikszaj wzrost fibroblastw i modyfikuj odpowied komrkow.
B. NOWOCZESNE OPATRUNKI OCZYSZCZAJCE
1. BACTIG RAS
opatrunek gazowy nasycony mikk parafin i 0.5% roztworem octanu chlorheksydyny
WSKAZANIA:
paskie odleyny,opatrunek w postaci pytki,jamy odleynowe,opatrunek w postaci tamponu
lub sznura .
Nie powinny by stosowane na odleyny suche lub z objawami zakaenia
2. INADINE
- kontaktowy opatrunek leczniczy do stosowania bezporednio na ran
skada si z dzianiny wiskozowej, nie przykleja si, nie pozostawia lunych wkien w ranie
nasycony rozpuszczalnym elem jodoforowym (jodyna powidonowa)
Jodyna powidonowa nadaje opatrunkowi intensywne zabarwienie brzowo- pomaraczowe.
W miar zuywania si, opatrunek ulega odbarwieniu, co jest sygnaem jego zmiany.
3. ACTISORB PLUS
tkanina z wgla aktywowanego ze srebrem,wkna wglowe pochaniaj due iloci
czsteczek zapachowych i mikroorganizmw,srebro ma wasnoci bakteriobjcze.
4. IRUXOL MONO
umoliwia usunicie tkanek martwiczych poprzez rozkad naturalnego kolagenu, nie niszczc
przy tym ziarniny ani tkanki nabonkowej.
TOLERANCJA:
Na og jest dobrze tolerowany, nawet podczas dugotrwaego stosowania. Niekiedy - na
pocztku leczenia, moe wystpi pieczenie i bl w obrbie rany. W wikszoci przypadkw
nie ma jednak potrzeby przerywania leczenia. W pojedynczych przypadkach - mog wystpi
alergiczne reakcje skrne.

C. NOWOCZESNE OPATRUNKI KONTAKTOWE


1. NA-DRESSING
sterylny opatrunek kontaktowy z dzianiny wiskozowej
trjwymiarowa struktura - zmniejsza powierzchni przylegania do rany
ciga wielowknista przdza - eliminuje problem uwinicia lunych wkien w ranie
przepuszczalna struktura - zapobiega nagromadzeniu si wydzieliny i umoliwia jej
swobodne przeniknicie do warstwy absorpcyjnej
Opatrunek do stosowania bezporednio na ran pod kompresy z gazy. Aby zapewni szybkie i
niezakcone gojenie si rany mona zmienia zewntrzne kompresy gazowe, pozostawiajc
opatrunek N-A w miejscu przez duszy czas.
2. MELOLIN
odpowiednik opatrunku gazowego, Skada si z 3 warstw:
kontaktowa z ran (perforowana folia poliestrowa) dziki uyciu folii opatrunek nie
przykleja si do rany, nie pozostawia lunych wkien w ranie, perforacja umoliwia
swobodne sczkowanie wydzielin do warstwy absorpcyjnej
rodkowa (baweniano-wiskozowa wkadka absorpcyjna) ma due waciwoci
wchaniajce
zewntrzna akrylowa
3. JELONET
opatrunek gazowy nasycony parafin
jest jaowy - umoliwia natychmiastowe uycie opatrunku, oszczdza czas i dodatkowe
koszty
nasczony elem parafinowym el parafinowy jest chemicznie obojtny, moe by
stosowany z wybranym rodkiem medycznym i nie ma waciwoci alergizujcych,
nasczenie opatrunku zapobiega jego przyschniciu do rany
splot Leno - brzegi opatrunku nie strzpi si, w ranie nie zostaj nitki; zachowuje swj
ksztat, co uatwia jego zaoenie a lune tkanie umoliwia swobodne sczkowanie lepkich
wydzielin
tuszczoodporny papier ochronny - utrzymuje aseptyczne waciwoci opatrunku

XII. PROFILAKTYKA
WIEMY JU CO NAS CZEKA, GDY POWSTANIE ODLEYNA
JELI CHCEMY TEGO UNIKN MUSIMY O SIEBIE DBA

A. PIELGNACJA SKRY
Codziennie ogldamy cae ciao, zwaszcza w miejscach podatnych na tworzenie si odleyn.
W miejscach le widocznych pomagamy sobie lusterkiem.
1. myjemy skr ciep wod stosujc delikatne rodki i myda (szare, dziecice, ph=
5,5),
2. zapobiegamy nadmiernemu wysuszaniu skry - utrzymujemy j w stanie niewielkiej
wilgotnoci - po kpieli rodki nawilajce: oliwa, olej parafinowy, 0.5% krem propolisowy
(produkt pszczeli; surowiec podstawowy do produkcji to ywica drzew iglastych i liciastych)
- utrzymuje prawidowe, kwane pH skry, koryguje odchylenia od normy. Utrzymujc
kwane pH skry ma hamujcy wpyw na rozwj bakterii,
3. unikamy silnych kosmetykw (rodki perfumowane wysuszaj skr i maj dziaanie
alergizujce),
4. unikamy cznego stosowania rodkw natuszczajcych i pudru - na skrze powstanie
rodzaj skorupy zwikszajcej ucisk,
5. w sposb szczeglny dbamy o higien i czysto miejsc intymnych (regularne oczyszczanie
z moczu, kau),
6. codziennie sprawdzamy swoje ciao - ogldamy naraone na powstanie odleyn miejsca,
7. unikamy stosowania spirytusu - uszkadza naskrek,
8. chronimy przed urazami mechanicznymi - nie lekcewaymy nawet maych zaczerwienie,
drobnych otar naskrka lub skalecze.

B. ZAOPATRZENIE ORTOPEDYCZNE, RODKI POMOCNICZE I


SYSTEMY PRZECIWODLEYNOWE

1. PRAWIDOWO I INDYWIDUALNIE DOBRANY WZEK


Wzek i poduszka przeciwodleynowa musz by indywidualnie dopasowane do
uytkownika. Tylko wtedy bd prawidowo speniay swoja rol.
materia siedziska nie powinien osiada, przy znacznym zagbieniu siedziska odleyny
powstaj w okolicy krtarzy koci udowych, wskutek ucisku ze strony ramy siedziska
podnek wzka powinien zapewnia podparcie stopom, a jednoczenie wspdziaa z
poduszk, maksymalnie rozkadajc ucisk na uda
poduszka przeciwodleynowa powinna by dopasowana do dugoci i szerokoci siedziska
wzka

2. SYSTEMY PRZECIWODLEYNOWE:
A. PODZIA ZE WZGLDU NA MECHANIZM DZIAANIA

SYSTEMY STATYCZNE - rozkadaj ciar ciaa na du powierzchni i zapobiegaj


miejscowemu uciskowi, skupionemu na okrelonych czciach ciaa. Przeznaczone dla osb z
dobr kondycj ogln. Do tej grupy zaliczamy poduszki i materace granulkowe, gbkowe
(piankowe), elowe, piankowo-elowe, wodne, z wknem krzemowym, pneumatyczne,
pneumatyczno-elowe.

SY
STEMY DYNAMICZNE (zmiennocinieniowe) - zasilane powietrzem ze specjalnego
kompresora. Pneumatyczna pompa wtacza powietrze do komr materaca i co pewien czas
przetacza je midzy poszczeglnymi komorami. Zanikanie cinienia i jego ronicie od zera
do maksimum powoduje masa i w efekcie zwikszone ukrwienie tych czci ciaa, ktre
stykaj si z materacem. Taka zmiana punktw podparcia i nieustajcy lekki masa
zabezpieczaj przed powstaniem odleyn lub pozwalaj na szybsze wygojenie ran, jeeli
odleyny ju powstay. Przeznaczone dla chorych dugotrwale unieruchomionych.
B. PODZIA ZE WZGLDU NA MATERIA WYKONANIA

1. PODUSZKI I MATERACE GBKOWE.


Ich zalet jest ich niska cena oraz maa waga. Niestety, s skuteczne gwnie u osb o niskim
stopniu zagroenia odleynami. Poduszki gbkowe szybko mikn, dzieje si tak szczeglnie
w wilgotnym rodowisku siedzenia wzka. U osb szczupych, z zanikami mini, wystajce
elementy kostne penetruj w gb poduszki i w tych okolicach cinienie znacznie wzrasta, co
zaburza krenie krwi i zwiksza ryzyko uszkodzenia skry. Poduszki te s trudne w
czyszczeniu, wchaniaj wilgo. Nie chroni przed zwikszonym tarciem. Nowe rodzaje
gbek po czci redukuj te niedogodnoci, jednak kosztuj tyle samo, co poduszki elowe i
pneumatyczne.
2. PODUSZKI I MATERACE ELOWE.
W duym stopniu redukuj tarcie, lepiej ni poduszki gbkowe niweluj cinienie pomidzy
wystajcymi punktami kostnymi a podoem. Poduszki elowe takie jak Jay doskonale
koryguj pozycj osoby siedzcej, przez co wzrasta rwnie stabilno, a wic podnosi si
komfort jazdy na wzku. Ich wad jest wysoka waga, nawet okoo 7kg. Dodatkowa wada: el
atwo ulega dezorganizacji, przez co wymaga codziennego mudnego ugniatania przed
uyciem. ywotno tych poduszek wynosi kilka lat. S wskazane dla osb aktywnych, o
duej sile miniowej.
3. PODUSZKI I MATERACE WODNE.
Istnieje wiele odmian tych poduszek oraz materacw. S stosunkowo niedrogie i atwo
dostpne. Chocia sprawdzaj si lepiej ni tradycyjne poduszki gbkowe, ich wad jest dua
waga oraz stosunkowo wysoki wspczynnik tarcia. Woda jako rodek fizyczny jest
doskonaa. Zastosowana w systemie przeciwodleynowym wymaga dodatkowego
opakowania, ktre zmniejsza jej zalety i nie daje stabilizacji.
4. PODUSZKI I MATERACE PNEUMATYCZNE BUDOWA I DZIAANIE
Zbudowane z duej iloci maych, elastycznych komr, wypenionych powietrzem (system
suchego przepywu). Chroni przed dziaaniem gwnych czynnikw, powodujcych
powstanie odleyn.
chroni przed nadmiernym statycznym naciskiem na tkank wok wystajcych elementw
kostnych, w okolicy ktrych powstaj odleyny
umoliwia rwnomierny rozkad cinienia statycznego na ca powierzchni, stykajc si z
poduszk czy materacem (jest to rwnoznaczne z lepszym ukrwieniem i odywieniem tkanek)
powietrze znajdujce si w poduszce (ze wzgldu na zdolno sprania) niweluje siy
dynamiczne, tzw. siy reakcji podoa, powstajce w chwilach zmiany pozycji ciaa, siadania,
jazdy po nierwnym terenie, atakw napi spastycznych
chroni przed tarciem midzy podoem a ciaem osoby siedzcej lub lecej
chroni przed przemieszczaniem si tkanek wzgldem siebie, agodnie dostosowuje si do
zmian pozycji ciaa (suche pywanie w cieczy). Poczenia midzy poszczeglnymi celami
maj bardzo may przekrj, w zwizku z czym powietrze przemieszcza si powoli nawet przy
gwatownych ruchach.
Ilo powietrza znajdujcego si w poduszce (materacu, osonie) moe by regulowana przy
pomocy zaworu. Dziki temu systemy pneumatyczne s uniwersalne daj moliwo
dostosowania do zmieniajcej si masy uytkownika i jego siy miniowej.
POKROWIEC:
pomaga w utrzymaniu poduszki w czystoci
chroni wypustki poduszki przed uszkodzeniem, wysuniciem poza wzek
uatwia przesuwanie si siedzcego, nie powoduje tar
poniewa wszystkie dodatkowe pokrycia (koce, dodatkowe gbki, rczniki) pogarszaj
dziaanie poduszki, nie zaleca si ich stosowania.
Niektrzy producenci (np. ROHO) zalecaj w okresie ostrym i podostrym wystpowania
odleyny bezporedni kontakt skry z tworzywem, z ktrego wykonana jest poduszka (np.
Neoprene). Wwczas zaleca si zdjcie nawet oryginalnego pokrowca.
Zalety materiau Neoprene (stosowany w systemach ROHO):
ma faktur mikroporow, dziki czemu doskonale usuwa produkty wydzielania skrnego
oraz skadniki urynopochodne na zewntrz poduszki (w d) i umoliwia oddychanie skry
atwy w czyszczeniu - z jednego produktu moe korzysta wiele osb
odporny na cieranie i rozciganie
nie wymaga codziennych regulacji
niepalny
lekki
prosty w naprawie
dostpny w wielu rodzajach.
Podzia poduszek pneumatycznych ze wzgldu na liczb komr:
jednokomorowe - wyposaone w 1 zawr, ktry reguluje napenienie caej poduszki
wielokomorowe - wskazane w przypadku niesymetrycznych kontuzji (np. jednostronne
amputacje) i asymetrycznego nachylenia miednicy (np. boczne skrzywienie krgosupa);
dodatkowo koryguj pozycj osoby siedzcej
w przypadku poduszki dwukomorowej najpierw naley wyregulowa stron, po ktrej koci
sigaj niej; komory naley umieci po obu stronach wzka
- w osi dugiej
w poduszce czterokomorowej dopasowanie naley rozpocz od komory, na ktrej wspiera
si ko ogonowa
Poduszki rni si te wysokoci komr. Te nisze (najczciej 5 cm) s wskazane dla osb
aktywnych, sportowcw, umiarkowanie zagroonych powstaniem odleyn. Wysze (10-15
cm) powinno si stosowa przy duym zagroeniu powstaniem odleyn
lub gdy odleyna ju powstaa. Dodatkow ich zalet jest lepsza stabilizacja i korekcja
ustawienia miednicy. Lepiej take chroni miednic - od guzw kulszowych, a po krtarze
koci udowych; chroni take ko krzyow.
Niezalenie od wysokoci komr, uytkownik siedzi na wysokoci ok. 12 - 15 mm. Pozostae
7-8 cm to wanie odlego od krtarzy koci udowych do guzw kulszowych. Produkowane
s rwnie poduszki zbudowane z komr o rnej wysokoci (np. od 3 do 10 cm) tzw.
zrnicowane profile.
UWAGI:
poduszki styropianowe - pod wpywem ucisku i wilgoci kulki styropianowe zbijaj si w
grudki i same stwarzaj zagroenie powstaniem odleyn
poduszki piankowe - z czasem czsteczki gazu rozchodz si, pianka traci zdolnoci
spryste i amortyzujce
owcza skra - doskonaa dla osb wyniszczonych - daje dobr amortyzacj, uczucie ciepa,
zmniejsza tarcie midzy ciaem a podoem

JAKI POWINIEN BY DOBRY SYSTEM PRZECIWODLEYNOWY


zapobiega nadmiernemu uciskowi poszczeglnych okolic ciaa, przez rozkad ciaru na
maksymalnie duej powierzchni (bd okresowe zmiany punktw podparcia ciaa)
amortyzuje siy dynamiczne dziaajce krtkotrwale, lecz z duym nateniem podczas
zmiany pozycji, jazdy na wzku, napicia spastycznego
zmniejsza siy poprzecznie tnce (przesuwanie si tkanek wzgldem siebie) i tarcie midzy
skr a podoem
zmniejsza spoczynkowe ble mini, daje poczucie komfortu
zapewnia stabiln i skorygowan pozycj siedzc (poduszki)
zapewnia prawidowy przepyw powietrza
jest lekki (poduszki)
jest atwy w czyszczeniu i dezynfekcji
jest atwy w naprawie i konserwacji
jest niepalny
jest trway

C. WACIWA DIETA DZIESI ZASAD PRAWIDOWEGO YWIENIA


ZASADA I
Bezpieczestwo dla zdrowia w rozmaitoci spoywanych produktw.
Naley codziennie je produkty znajdujce si w kadej z piciu grup produktw
spoywczych (dieta penowartociowa):
0. produkty zboowe (pieczywa, mki, makarony, kasze)
1. produkty nabiaowe (mleko, kefir, jogurt, twarogi)
2. miso, ryby, jaja, sery i suche nasiona strczkowe
3. tuszcze
4. warzywa i owoce
Nie ma takiego produktu, ktry zawieraby wszystkie niezbdne skadniki pokarmowe.
Dlatego te, aby organizm otrzyma je wszystkie (ok. 60) trzeba urozmaica swoje
poywienie.

ZASADA II
Utrzymanie naleytej masy ciaa chroni przed wieloma chorobami.
Otyo sprzyja powstawaniu wielu chorb. Naley zwraca uwag na to, jakie pokarmy
szczeglnie wpywaj na przybieranie na wadze i kontrolowa swoj wag.

ZASADA III
Korzystniejsze jest ciemne pieczywo.
Pieczywo ciemne przewysza znacznie biae pod wzgldem zawartoci witamin, skadnikw
mineralnych oraz bonnika (wknik rolinny). Wszystkie te elementy s niezbdne do
prawidowego funkcjonowania naszego organizmu.

ZASADA IV
Dwie szklanki chudego mleka zapewniaj organizmowi czowieka dorosego wystarczajc
ilo wapnia.
Wap potrzebny jest organ izmowi do budowy koci, zbw, jest w surowicy krwi, potrzebny
jest take do prawidowego krzepnicia krwi oraz do normalnej prawidowej czynnoci serca.
Ryby zdrowszym rdem biaka ni miso innych zwierzt.
Biako ryb jest bardziej lekkostrawne ni to, ktre wystpuje w misie innych zwierzt i
bardziej przyswajalne. Take tuszcz rybi jest cenny i zdrowszy od tuszczu znajdujcego si
w misie innych zwierzt. Zalecane jest jedzenie 2-3 razy w tygodniu ryb, gwnie morskich.

ZASADA VI
Duo warzyw i owocw zapewnia organizmowi wystarczajc ilo witaminy C, Bkarotenu,
mineraw i bonnika.
Tylko warzywa i owoce s w stanie dostarczy nam witaminy C, ktra nie jest
magazynowana w organizmie oraz B-karotenu (prowitaminy A). Take wiele
mikroelementw (np. potas) oraz bonnik s dostarczane przez te produkty. Co prawda
bonnik nie naley do skadnikw odywczych, lecz jest niezbdny do prawidowego
funkcjonowania m. in. jelit.
ZASADA VII
Ograniczenie spoycia tuszczw zwierzcych.Bogata w tuszcze zwierzce dieta sprzyja
powstawaniu otyoci, zwiksza poziom cholesterolu we krwi. Gdy jest go za duo, upoledza
funkcjonowanie wielu organw (np. serca).
ZASADA VIII

Unikanie sodyczy uatwia utrzymanie wagi naleytej, chroni take przed prchniczbw.
Spoywajc bez ogranicze sodkie produkty (soki, cukier, ciastka) mona bardzo szybko
uty. Cukier nie dostarcza organizmowi adnych niezbdnych skadnikw odywczych!
Sodycze jedzone midzy posikami hamuj apetyt, a stan taki moe doprowadzi do
niedoborw ywieniowych.
ZASADA IX

Mniej soli - mniejsze zagroenie chorobami.


Sl kuchenna jest bardzo potrzebna - gwnie takie jej skadniki jak sd (wpywajcy bardzo
wyranie na wodn gospodark organizmu) oraz chlor, uczestniczcy w procesie trawienia.
Jednak przecitnie zjadamy 30 razy wicej soli ni potrzebuje nasz organizm.
Ten nadmiar nie jest obojtny dla naszego zdrowia. Wi si z nim takie choroby jak:
nadcinienie ttnicze, udary mzgu i nowotwory odka.
ZASADA X

Umiar w spoyciu alkoholu.


W zdrowym ywieniu nie powinno by miejsca dla alkoholu. Jest on co prawda bogatym
rdem energii, lecz jest toksyczny i nie zawiera adnych skadnikw odywczych.
Powysze zasady zostay opracowane przez polski Instytut ywnoci i ywienia w
Warszawie zgodnie z wymaganiami wiatowej Organizacji Zdrowia WHO

PAMITAJMY, E NALEY:
dba o rnorodno spoywanych produktw (dieta penowartociowa)
dba o utrzymanie prawidowej masy ciaa
czciej je ciemne pieczywo
pi mleko - dwie szklanki chudego mleka zapewniaj organizmowi wystarczajc ilo
wapnia
je duo ryb - s zdrowszym rdem biaka ni miso innych zwierzt.
je duo warzyw i owocw - zapewni to organizmowi wystarczajc ilo witaminy C, B-
karotenu, mineraw i bonnika
ogranicza spoycie tuszczw zwierzcych
unika sodyczy i tustych potraw - uatwi to utrzymanie prawidowej wagi
ogranicza spoycie soli
zachowa umiar w spoyciu alkoholu

D. ZMIANA POZYCJI
Najprostszym sposobem zmniejszenia ryzyka powstania odleyn s czste zmiany pozycji
zarwno w ku, jak i na wzku.
1. POZYCJA LECA
Stereotyp zmian pozycji ciaa co 2 godziny powsta w do przypadkowy sposb. Podczas II
Wojny wiatowej do jednego z angielskich szpitali zwoono ciko rannych i poparzonych.
Chorych byo tak duo, e dwm onierzom, wyznaczonym do zmian pozycji ciaa
pacjentw, obrcenie wszystkich zajmowao 2 godziny. Wyniki byy obiecujce, std opinia,
e chory powinien zmienia pozycje ciaa co 2 godziny. W wietle wspczesnych bada
pogld ten nie ma uzasadnienia.
Proponujemy opracowanie wasnego planu regularnych i czstych zmian pozycji.
pocztkowo zmiany uoenia ciaa mog nastpowa regularnie np. co 2 godz; za kadym
razem jednak naley sprawdza, czy nie pojawiy si jakie zaczerwienienia zwaszcza w
okolicach najbardziej naraonych (najbardziej obcionych)
jeli zauwaymy zmiany, ktre znikaj po 30 minutach, bdzie to sygnaem, e moemy
nieco zmodyfikowa nasz harmonogram i wyduy czas midzy poszczeglnymi zmianami
pozycji ciaa, np. co 2,5 godz.
jeli za takie zaczerwienienia nie znikaj w wyej okrelonym czasie, to znak, e czas
midzy poszczeglnymi zmianami pozycji ciaa naley skrci, do np. 1-1,5 godz.
2. POZYCJA SIEDZCA
Dobrze jest czsto si przesiada i duo rusza!
Sposoby odciania - chwilowej zmiany obcienia
unoszenie na rkach
pochylanie na boki
pochylanie do przodu (z podparciem)

E. POKRYCIE KA I WZKA, BIELIZNA I UBIR WIERZCHNI

1. KO-POCIEL
Powinna by wykonana z naturalnych, mikkich materiaw. Naley dba, by bya zawsze
czysta, sucha, gadka a przecierado bez zaama i pofadowa, najlepiej nie- krochmalone,
dobrze wypukane po praniu, bez grudek proszku, okruchw itp. By zabezpieczy przed
zabrudzeniami ko mona uy podkadu, a najlepiej materiaw pprzepuszczalnych
(przepuszczaj powietrze, zatrzymuj pyny).
2. WZEK - SIEDZISKO
Pokrowiec poduszki musi by z materiau, ktry uatwia przesuwanie si, nie powodujc tar.
Powinien by zawsze suchy i czysty. Przesiadajc si na wzek (na fotel, do samochodu itp.)
dobrze jest sprawdzi, czy na poduszce (w zakamarkach wok niej) nie ma jakich
przedmiotw.
3. BIELIZNA I UBIR WIERZCHNI-ZAWSZE SUCHE I CZYSTE!!!
odzie i bielizna - musi by wygodna, dobrze dopasowana, zabezpieczajca przed urazami,
nie stwarzajca dodatkowych oporw i utrudnie (spodnie pozbawione kieszeni, ozdb),
ciepa, lekka, przewiewna, wchaniajca pot, najlepiej z materiaw naturalnych
obuwie musi chroni kostki przyrodkowe i boczne, zabezpiecza przed wilgoci i
chodem. Dobrze, gdy buty s troch za due (np. o jeden rozmiar).
dla tetraplegikw wskazane s rkawiczki kolarskie (bez palcw) - chroni rce przed
urazami przy napdzaniu wzka

F. CZYNNOCI POBUDZAJCE KRENIE W TKANKACH

1. NACIERANIE
Przy kadym myciu naley dokadnie naciera ciao mydlinami. U poraonych i
nieprzytomnych rozciera si miejsca ucinite po kadej zmianie pozycji ciaa.
2. MASOWANIE
Nacierajc dobrze jest rwnie przeprowadzi masa, tak, by doprowadzi do przekrwienia
nie tylko samej skry (zaczerwienienia), ale i tkanki podskrnej. By to osign trzeba przy
masowaniu uy umiarkowanej siy fizycznej - zbyt silne masowanie sprawia bl, zbyt
delikatne nie daje podanego efektu.
3. OKLEPYWANIE
Miejsca najbardziej naraone na powstanie odleyn mona oklepywa (w celu pobudzenia
krenia) uwypuklon doni o zczonych palcach (deczka).
G. SZCZEGY I DROBIAZGI - DOWIADCZENIE KADRY
przesiadanie
ostre krawdzie
twarde podoe
puste siedzisko wzka (brak poduszki)
oparzenia: azienka, posiki
inne...