Vous êtes sur la page 1sur 34

WPYW MASAU DWIKIEM MISAMI TYBETASKIMI

NA ZDROWIE PSYCHOSOMATYCZNE CZOWIEKA


Sylwia Ozimek

praca magisterska napisana pod kierunkiem


Prof. dr hab. Mirosawa Janiszewskiego
nr albumu 3401/M
d 2002

AKADEMIA MUZYCZNA
im. Grayny i Kiejstuta Bacewiczw w odzi
Wysze Studium Muzykoterapii

SPIS TRECI
WSTP
ROZDZIA 1. MEDYCYNA KOMPLEMENTARNA MEDYCYN XXI WIEKU?
ROZDZIA 2. LK, STRES I KONFLIKTY WEWNTRZNE JAKO CZYNNIKI ZABURZAJCE ZDROWIE
CZOWIEKA
1. LK
2. STRES
3. KONFLIKTY WEWNTRZNE
4. CHOROBY PSYCHOSOMATYCZNE
5. LECZENIE CHORB PSYCHOSOMATYCZNYCH
6. RELAKS JAKO METODA PRZYWRACANIA RWNOWAGI
ROZDZIA 3. DWIK
1. ISTOTA DWIKU
2. WSPCZESNE BADANIA NAD DWIKIEM
3. ZJAWISKO REZONANSU A ZDROWIE
3. 1. SZKODLIWE DZIAANIE FAL DWIKOWYCH
3. 2. LECZNICZE DZIAANIE DWIKW MIS Z TYBETU
4. MUZYKOTERAPIA A MASA DWIKIEM MISAMI TYBETASKIMI
ROZDZIA 4. BADANIA WASNE
1. PRZEDMIOT I CEL BADA
2. HIPOTEZY BADAWCZE
3. METODY I NARZDZIA BADAWCZE
4. CHARAKTERYSTYKA GRUPY BADANEJ
5. ORGANIZACJA BADA
6. ANALIZA ZEBRANEGO MATERIAU
7. PODSUMOWANIE
ZAKOCZENIE
BIBLIOGRAFIA
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

W S T P
Prawdopodobnie nic z tego, co czyni terapeuta
nie przynosi wikszej ulgi pacjentom,
ni uspokojenie ich. 1
Czowiek pocztku XXI wieku sta si niespokojny, zamknity w sobie, nieczuy na drugiego czowieka,
czsto agresywny i niestety, podatniejszy na choroby. Przyczyny tego le w nienaturalnym rodowisku,
siedzcym trybie ycia, ubogich kontaktach interpersonalnych, nierozadowywaniu napi psychicznych. Z
bada nad wpywem stresu na ukad obronny wiadomo, e sytuacje trudne przyczyniaj si do obnienia
odpornoci organizmu przez zakcenie procesu wytwarzania przeciwcia i komrek odpornociowych,
szczeglnie immunoglobin. Coraz wicej osb choruje na choroby przewleke, ma problemy
psychosomatyczne, zwizane z chronicznie uwizionymi w ciele i umyle hormonami stresu. Medycyna
akademicka ma "problem" z t czci pacjentw; klasyczne farmaceutyki czsto nie s w tych
przypadkach skuteczne, ich dziaanie ogranicza si jedynie do stumienia czy przygaszania chorobliwych
reakcji organicznych. Jednoczenie w medycynie, kroczcej tu za obeznan z tematem psychoterapi,
pojawiaj si nowe trendy takie jak medycyna psychosomatyczna, psychoneuroimmunologia, czy nawet
psychoonkologia, zajmujce si troch zapomnian jednoci psychosomatyczn czowieka. Coraz
czciej etiologi chorb zaczyna si dostrzega w psychice czowieka, a szans na wyleczenie w
unormowaniu ycia emocjonalnego. Bo skoro uczucia mog wywoywa zmiany chemiczne w naszym
organizmie, a nastpnie chorobliwe reakcje fizjologiczne i zmiany czynnociowe, to mona ten proces te
wykorzysta w leczeniu.
Liczne badania wskazuj, e bardzo czsto metody traktujce czowieka jako cao
psychosomatyczn i nie zaniedbujce w procesie leczenia jego psychiki, s skuteczniejsze od
tradycyjnych technik. Metody te reguluj procesy i reakcje ustroju zaburzone wskutek dziaania stresu.
Warto sobie zdawa spraw z ogromnych moliwoci samoregulujcych i samonaprawczych wasnego
organizmu i stymulowa te procesy samoleczenia. Efekty te mona uzyska za pomoc rnych narzdzi i
sposobw miedzy innymi dziki wiadomemu i celowemu wykorzystaniu dwikw i muzyki.
Muzykoterapia, wg definicji T. Natansona jest wanie metod postpowania wielostronnie
wykorzystujc wieloraki wpyw muzyki na psychosomatyczny ustrj czowieka. 2Pokrewn jej metod,
rwnie wykorzystujc dwik w terapii i rwnie o silnym oddziaywaniu zarwno na ciao, jak i na
psyche, jest wywodzcy si z medycyny ludowej Tybetu masa dwikiem. W tej wyjtkowej pod
kadym wzgldem terapii, do masau wykorzystuje si brzmienie i wibracje specjalnych instrumentw:
mis, dzwonkw i gongw. Lecznicze oddziaywanie tego typu instrumentw byo wykorzystywane od
wiekw, w sposb bardziej lub mniej wiadomy, przez rne kultury. "W wielu religiach wykorzystuje si
melodie dzwonw, aby skupi rozbiegane myli wiernych i przywrci wiadomo oraz zademonstrowa
przy tym promieniujc natur dwiku. W chrzecijastwie celtyckim dzwony uwaane byy za wite, a
te noszone przez witych nadal s bardzo cenione. Dzwony i dzwonki wszystkich rozmiarw, w tym
dzwony, ktre rozbrzmiewaj, gdy wituje si wolno lub gdy uroczycie obchodzone s radosne lub
smutne wydarzenia, oczyszczaj otaczajc atmosfer z negatywnej energii i emocjonalnego zniszczenia.
"3 .
Celem masau jest osignicie harmonii oraz doskonaego stanu zdrowia na paszczynie fizycznej,
psychicznej i duchowej oraz rwnowagi midzy tymi poziomami. Celem mojej pracy jest poznanie, w jaki
sposb odczuwany jest masa dwikiem na paszczynie psychofizycznej, czy dziaa on relaksujco i
uzdrawiajco na ustrj czowieka. Istotnym pytaniem jest rwnie, czy te subiektywne odczucia mona
potwierdzi obiektywnymi metodami, takimi jak pomiary podstawowych wartoci fizjologicznych i
przeprowadzeniem testw psychologicznych.

1
Janiszewski M. Podstawy muzykoterapii, A. M. w odzi 1997
2
Natanson T. Wstp do nauki o muzykoterapii, Zakad Narodowy im. Ossoliskich, Wrocaw 1979
3
Dewhurst Maddock O. Terapia dwikiem. Jak osign zdrowie poprzez muzyk i piew. , Studio
Astropsychologii, Biaystok 2001

2
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

R O Z D Z I A 1
MEDYCYNA KOMPLEMENTARNA MEDYCYN XXI WIEKU ?
"Ciao i umys to dwa aspekty
tego samego ludzkiego dowiadczenia:
ciao ma wymiar ilociowy, umys jakociowy. "4
yjemy w wiecie zacierajcych si granic, czasami wydaje si, jakby nasz wiat si kurczy, stawa
si prostszy. W nowoczesnych miastach koegzystuj obok siebie rne narodowoci, wnoszc do kultury,
jzyka i wielu obszarw ycia elementy swoich obyczajw, mentalnoci, filozofii. Zjawisko to, mimo e
dla niektrych niepokojce, zagraajce odrbnoci narodowej i godne potpienia, jest miar naszych
czasw i nie da si go powstrzyma. Sdz, e naley raczej stara si wykorzystywa pozytywne jego
przejawy dla dobra oglnego, traktujc je jako szans rozwoju, ewolucji spoeczestwa oraz nauki.
Fenomen ten ma swoje odzwierciedlenie take na polu medycyny. Obok medycyny tradycyjnej
(ortodoksyjnej) na caym wiecie coraz wiksze zainteresowanie wzbudzaj metody medycyny ludowej
wywodzce si z innych kultur, gwnie ze Wschodu. Cz tych technik zostaa ju zaakceptowana przez
establishment medyczny (np. akupunktura i akupresura), cz dopiero wytycza sobie cieki (np.
homeopatia), ale wikszo, pomimo osiganych sukcesw terapeutycznych, wci jest "na dywaniku".
Objawia si to omieszaniem ich przez rne medyczne "autorytety", sprowadzaniem do poziomu
zabobonw, itp. , przy czym podoem tych opinii nie jest rzetelna wiedza, ale wycznie niezrozumienie,
niech i zwyczajna ignorancja. Czyby Max Planck mia racj, mwic: "Aby jaka nowa idea moga si
przebi, musz powymiera wyznawcy starej"? Na szczcie nie musi tak by, czego potwierdzeniem jest
coraz wiksze zainteresowanie wiata naukowego nie zbadanymi fenomenami uzdrawiania medycyny
ludowej.
Popularno i rozwj naturalnych metod leczenia obserwowane si w ostatnich latach w lecznictwie nie
wydaje si ju tylko "mod", lecz rozwijajcym si zjawiskiem, a moe nawet nowym kierunkiem rozwoju
medycyny. Badania statystyczne przeprowadzane w wielu krajach wskazuj, e z roku na rok ludzie coraz
czciej sigaj po niekonwencjonalne metody suce poprawie i zachowaniu zdrowia. Wychodzc
naprzeciw tym zapotrzebowaniom, powstaje coraz wicej gabinetw oferujcych leczenie metodami
medycyny niekonwencjonalnej. Nierzadko za biurkami przyjmuj tam swoich pacjentw ludzie z
dyplomami akademii medycznych i dzieje si tak pomimo do duej jeszcze wrogoci rodowiska
medycznego (szczeglnie w Polsce) wobec tego fenomenu. Myl, e jest wiele przyczyn tego zjawiska,
obejmujcego cay cywilizowany wiat, dotd tak zafascynowany osigniciami i moliwociami
nowoczesnej medycyny.
Jedn z przyczyn jest, coraz czciej zauwaany kryzys, jaki pomimo korzystania z
najnowoczeniejszych zdobyczy technicznych przeywa medycyna. Specjalici chorb infekcyjnych na
caym wiecie, w obliczu obserwowanego uodparniania si mikroorganizmw na leki chemiczne,
przewiduj pojawienie si epidemii mikroorganizmw odpornych na wspczesne rodki farmakologiczne.
Nowoczeni, wiatli lekarze dostrzegaj ograniczenia "oficjalnej" medycyny, np. w leczeniu stanw
chronicznych (a jest ich najwicej, bo a okoo 70 %), gdzie skutki stosowania silnych, chemicznych
lekw s groniejsze dla organizmu ni sama choroba (w USA wyliczono na przykad, e na leczenie
wszystkich powika w farmakoterapii wydaje si rocznie 136 mld dol. , czyli tyle samo, ile na leczenie
chorb ukadu krenia i cukrzycy w tym kraju). Medycyna klasyczna ma rwnie problemy ze
skutecznoci leczenia chorb uznawanych za majce swe podoe w psychice pacjenta (tzw.
psychosomatycznych). W zwizku z tym, a take aby speni oczekiwania swoich pacjentw, lekarze
coraz mielej wprowadzaj do swojej praktyki metody nie zawsze przyjte oficjalnie, ale sprawdzajce si
empirycznie. Natomiast lekarze stosujcy w swojej praktyce wycznie metody i rodki medycyny
konwencjonalnej czsto s bezradni wobec coraz liczniejszych chorb chronicznych, alergicznych,
wynikajcych z zaburze odpornoci, depresji, lkw, stresw, i in. Jakie s tego przyczyny?
Coraz bardziej akceptowany staje si pogld, e przyczyna ley w zbyt jednostronnym spojrzeniu na
jednostk chorobow. W naturalnym lecznictwie czowieka postrzega si jako cao zoon nie tylko z
ciaa, ale rwnie umysu i duszy (jako siedliska uczu). Istnieje coraz wicej dowodw na to, e
holistyczne leczenie, poczone ze wspomaganiem si odpornociowych organizmu, daje o wiele lepsze,
tzn. trwalsze, pozbawione efektw ubocznych powroty do zdrowia, ni stosowanie tradycyjnej terapii
farmakologicznej. Z wikszoci dolegliwoci nie mona po prostu sobie poradzi stosujc wycznie
metody medycyny akademickiej. Mam tu na myli prawdziwe wyleczenie, a nie co czsto si zdarza
jedynie stumienie objaww, czy czasowe ich wygaszenie; naley przy tym pamita, e organizm
pacjenta zawsze paci wysok cen, w postaci efektw ubocznych, po ordynowanych lekach chemicznych.
Lekarze teoretycznie wiedz o istnieniu psychogennego podoa wielu dolegliwoci, ale w praktyce
pacjenci tacy s traktowani z pobaaniem i lekcewaeniem, uwaa si ich za hipochondrykw i odsya do
nielubianego kolegi po fachu. W efekcie pacjent wdruje od specjalisty do specjalisty, a jedyne zmiany,

4
Epstein G. Uzdrowienie przez wizualizacj, Zysk i S-ka, Pozna 1998

3
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

jakie zauwaa u siebie, to coraz bardziej pusty portfel, coraz wikszy brak zaufania do lekarzy i coraz
wiksze rozgoryczenie medycyn. Skd wzia si ta sytuacja?
Panujca obecnie medycyna opiera si na podstawach pojciowych stworzonych ponad 300 lat temu
przez Kartezjusza. Do jego czasw cakowitym wodarzem istoty ludzkiej by Koci, zabraniajc m. in.
przeprowadzania sekcji zwok (Leonardo da Vinci ama oficjalne prawo). Rozdzielenie ciaa i duszy
(psychiki) umoliwio rozwj medycyny: poznania anatomii, zachodzcych w organizmie procesw
fizjologicznych i biochemicznych. Nauka zacza traktowa ciao i psyche jako autonomiczne jednostki, z
czasem kad z nich podzielono na coraz mniejsze fragmenty, co w rezultacie doprowadzio do powstania
bardzo wskich medycznych specjalnoci. Wspczesny lekarz ceniony jest wanie nie za znajomo
czowieka, ale funkcjonowania jego np. oka. Pogld ten w nauce i filozofii formalnie nazywany jest
redukcjonizmem, traktujc cao jako sum elementw skadowych. Lece na przeciwnym biegunie
podejcie holistyczne opiera si na zasadzie, e cao to co wicej i co innego, ni suma jej czci
skadowych. Dzisiaj coraz wyraniej uwidacznia si potrzeba powrotu do zagubionej jednoci ludzkiego
ciaa i umysu. Ringel5 pisze: "Lekarz, ktry przyswaja sobie psychosomatyczn koncepcj mylenia,
walczy tym samym z postpujcym rozszczepianiem medycyny na dalsze dziedziny specjalistyczne, staje
w subie siy dorodkowej, mianowicie medycyny caociowej, uwzgldniajcej ciao i ducha, i pomaga
odnale w rodek, ktry medycyna ju stracia albo przynajmniej grozi jej utracenie go. "
Przewrt w patrzeniu na jednostk ludzk, dostrzeenie jednoci psychosomatycznej rozpocz si w
psychologii i psychoterapii. Zajcie si procesem ciaa, a wic doznaniami cielesnymi, wiadomoci,
ekspresj i ruchem, uczynia prac terapeutyczn nad emocjami i myleniem znacznie skuteczniejsz.
Psychoterapeuci jako pierwsi dostrzegli konieczno jednoczesnego oddziaywania zarwno na ciao, jak i
na wiadomo pacjenta, np. jego zdolno do odczuwania wasnego Ja. Zwolennicy nowych metod
stosuj zrnicowany sposb podejcia, jeli chodzi o znaczenie procesu ciaa w kontekcie psychoterapii.
Kepner6 wyodrbnia 4 grupy takich metod:
1) metody terapeutyczne takie jak psychoanaliza i terapia poznawcza, ktre stosunkowo mao uwagi
powicaj zjawiskom cielesnym z wyjtkiem tych, ktre s objawami jakich problemw
psychicznych lecych u ich podoa;
2) metody rozwijajce dyscypliny cielesne (techniki Aleksandra, Feldenkreisa, rolfing, itp. ), ktre
zajmuj si prawie wycznie procesami fizycznymi;
3) behawioralne szkoy komunikowania si, ktre postrzegaj zjawiska z poziomu ciaa gwnie jako
zestaw sygnaw, ktre mona kontrolowa lub jako pewne sposoby zachowania si, ktre mona
modyfikowa ( np. coraz bardziej popularne NLP);
4) metody terapeutyczne gbi ciaa (szkoa Gestalt i reichaska), ktre traktuj ciao jako istotny
aspekt Ja, a czowieka jako absolutnie niepodzieln cao.
Ostatnie z wymienionych metod daj najwiksz pewno co do trwaoci zmian w funkcjonowaniu
pacjenta, ktry podda si terapii. Wynika to z faktu, e praca wedug tych metod polega na
jednoczesnym, holistycznym oddziaywaniu; terapia obejmuje np. prac z okrelonymi blokadami w ciele
i odpowiadajcymi im zaburzeniom psychiki. "Integracyjne podejcie do czowieka stara si kady proces
(jak konflikt, problem yciowy, objaw fizyczny) traktowa jako cz wikszej caoci, ktra zawiera w
sobie aspekty somatyczne i psychologiczne. Kady problem psychologiczny (np. konflikt pomidzy
czciami Ja, uraz emocjonalny ) jest czci wikszej figury, w ktrej mieci si take jego fizyczna
ekspresja (np. wzorzec napicia, okrelony sposb trzymania ciaa, trudnoci w oddychaniu). Kady
objaw somatyczny, jak np. chroniczne napicie lub zaburzenia w postawie ciaa, jest przejawem jakiej
wikszej caoci, ktra zawiera w sobie problem psychologiczny i jest jego czciow ekspresj. "7
Muzykoterapia i terapia misami tybetaskimi jest bardzo zbliona do tych metod, przy czym jest te
jednoczenie znacznie delikatniejsza i "bezbolesna". Stosujc masa dwikiem mona, podobnie jak w
przypadku terapii Gestalt, pracowa z "uwizionymi" w ciele destrukcyjnymi dla jednostki emocjami,
kompleksami, negatywnymi mylami, itp. , a jednoczenie uzyskiwa popraw zdrowia na paszczynie
fizycznej.
We wspczesnej medycynie rwnie zauway mona prb ponownego zgbiania powiza midzy
ciaem a umysem, a to zapowiada nadejcie kolejnego przewrotu w sposobie patrzenia na istot leczenia.
Rezultatem tych stara jest na przykad medycyna behawioralna, medycyna psychosomatyczna, czy
psychoneuroimmunologia stosunkowo nowa dziedzina nauki, zajmujca si wpywem psychiki na ukad
odpornociowy czowieka, czyli szerzej spogldajc na zachowanie zdrowia. Wedug WHO zdrowie to
penia fizycznego, psychicznego i spoecznego dobrostanu. Aby definicja ta bya pena, naley jeszcze
doda prawidowe funkcjonowanie mechanizmw adaptacyjnych, czyli zachowanie homeostazy pomimo

5
*Ringel E. Nerwica a samozniszczenie, PWN, Warszawa 1992
6
Kepner J. I. Ciao w procesie psychoterapii Gestalt, Pusty Obok 1991
7
Kepner J. I. Ciao. . . op. cit.

4
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

niesprzyjajcych warunkw zewntrznych. Choroba natomiast jest stanem zmniejszonej zdolnoci


przystosowawczej ustroju, w ktrym nastpuje zaburzenie jego czynnoci. Skuteczno medycyny
holistycznej polega w duej mierze na wspieraniu mechanizmw odpornociowych organizmu. Metody te
zwikszaj aktywno i skuteczno dziaania komrek systemu immunologicznego, pomagajc choremu
w zwalczaniu wszelkich typw infekcji, nie tylko tych wywoanych przez bakterie (jak w przypadku
antybiotykw, chluby medycyny klasycznej). Zasadniczym celem tych czsto bardzo "wiekowych"
technik, jest zwikszenie wewntrznej odpornoci na choroby w takim stopniu, aby niezalenie od
szkodliwoci czynnikw zewntrznych zachowa dobre zdrowie. Koncepcja zakadajca istnienie
naturalnej zdolnoci organizmu do stawiania oporu i zwalczania czynnikw chorobotwrczych
(samoleczenia) ma dodatkow zalet: jest znacznie tasza od kosztownej aparatury medycznej, a
ponadto o wiele bezpieczniejsza i daje trwalsze efekty.
Znanym w medycynie, cho nie do docenianym przykadem dowodzcym istnienia "lekarza
wewntrznego" i jednoci psychosomatycznej czowieka jest istnienie efektu placebo, kiedy po podaniu
substancji pozbawionej bezporedniej mocy wywoywania zmian w stanie chorego, stan ten poprawia si.
Definicja naukowa okrela placebo jako "procesy psychologiczne i psychofizjologiczne o szerokim zasigu,
zachodzce poprzez wsplne szlaki anatomiczne". W efekcie placebo przypisuje si udzia endorfinom,
ktre obok takich czsteczek biaka, jak interleukiny i interferon jest odpowiedzialny za odczucia
chemiczne i tworzy powizania miedzy psyche a som. Nasze emocje wpywaj zatem bezporednio na
fizjologi naszego organizmu. To za, jakie emocje pojawi si zaley od naszego nastawienia do wiata,
oczekiwa, przekona, postaw. Osoby spokojne, rozlunione wewntrznie w sytuacjach wymagajcych
mobilizacji lepiej radz sobie z nimi i stres nie jest dla nich tak grony. Wiedza ta powinna motywowa do
dbania nie tylko o swoj kondycj fizyczn (ktra jest niewtpliwie bardzo wana), ale rwnie
pamitania o znaczeniu higieny psychicznej, jako rwnie istotnego czynnika w profilaktyce zdrowotnej.
wiatowa Organizacja Zdrowia od ponad dwudziestu lat rekomenduje koegzystencj medycyny
akademickiej i metod holistycznych. Narodowy Instytut Zdrowia w USA wyda dla lekarzy podrcznik
Podstawy medycyny komplementarnej i alternatywnej i wiedza ta jest wykadana na 70 wydziaach
medycznych uniwersytetw amerykaskich. wiat nauki coraz bardziej interesuje si zagadnieniami do
niedawna wykraczajcymi poza zakres zainteresowa badaczy, co wynika m. in. z faktu, e badania te
stay si po prostu moliwe, moliwe dziki rozwojowi fizyki, nowym odkryciom technicznym,
nowoczesnej aparaturze. Potwierdzeniem tego faktu s sowa wykadowcy fizyki teoretycznej, prof. Paula
Davisa : "Nauka dotara do punktu, w ktrym moe na serio zaatakowa problemy, ktre dotychczas
uwaano za czysto religijne. " Naukowcom rzeczywicie udao si ju udowodni np. lecznicze
oddziaywanie modlitwy, autosugestii czy medytacji.
Obecnie przeprowadzane badania naukowe zaczynaj przyblia do siebie dwie medycyny: skupion
na fizjologii medycyn ortodoksyjn oraz widzc czowieka jako cao psychosomatyczn medycyn
komplementarn. Przykadem moe by podejcie do terapii pacjentw onkologicznych. Wedug
staroytnej medycyny chiskiej przyczyn raka jest napicie emocjonalne, prowadzce do zaburzenia
krenia energii w organizmie, do zmian biochemicznych w tkankach i w rezultacie do zniszczenia si
obronnych organizmu. Medycyna wspczesna, a dokadniej coraz wicej jej wiatych wyznawcw
zaczyna si skania ku hipotezie, e przewleky stres sprzyja powstawaniu raka, pogarsza przebieg
choroby i skraca ycie pacjentw. Dowiedziono, e kortyzon, gwny hormon stresowy, moe powodowa
aktywno wirusowego czynnika onkogennego, tj. wpywa na pocztkowe stadium powstawania raka8.
Badaniem tego rodzaju zjawisk zajmuje si psychoonkologia, a jednym z pionierw w tej dziedzinie
jest amerykaski onkolog, dr Carl Simonton. Propaguje on psychoterapi w psychosomatycznym modelu
choroby nowotworowej, bdc psychicznym narzdziem biostymulacji w tworzeniu i uwalnianiu przez
organizmy chorych ludzi cytokin, endorfin itp. oraz pobudzaniu innych mechanizmw samoregulujcych i
samoobronnych, ktre organizm wykorzystuje do utrzymywania zdrowia. Polecane przez niego dziaania
(odprenie, wizualizacja, autosugestia, medytacja) znacznie przeduaj ycie wielu chorych osb, a
procent wylecze chorych na raka jest w jego klinice dwukrotnie wikszy, ni w szpitalach amerykaskich
stosujcych najnowoczeniejsze formy klasycznego leczenia nowotworw. Pacjenci dr Simontona ucz si
zwalcza swoj chorob za pomoc wicze odprajcych, niszczenia w wyobrani komrek rakowych i
wzmacniania si obronnych organizmu. Simonton i coraz wicej terapeutw na caym wiecie (np. Bernie
Siegel, autor znanych w Polsce ksiek Mio, medycyna i cuda czy y, kocha, uzdrawia) osigaj
znaczce rezultaty lecznicze dziki uwalnianiu pacjentw od wszelkich negatywnych emocji, zmiany ich
stosunku do siebie i otaczajcego wiata, zdobyciu wiary i chci odzyskania penej aktywnoci i zdrowia.
W podobny sposb negatywne uczucia wpywaj nie tylko na choroby onkologiczne, ale na caoksztat
zdrowia.
Wrd metod psychosomatycznych bardzo prnie rozwija si rwnie muzykoterapia, czy te szerzej
wiedza na temat oddziaywania rnego rodzaju fal dwikowych na czowieka. W rankingach
najbardziej rozwijajcych si obecnie gazi nauk zajmuje ona jedno z pierwszych miejsc. "Dynamiczny

8
Gonikman E. Mantry i leczenie dwikiem, Medium, Konstancin Jeziorna 2001

5
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

rozwj elektroniki, informatyki oraz inynierii materiaowej, widoczny praktycznie w kadej dziedzinie
ycia, daje zupenie nowe moliwoci we wspczesnej terapii, rwnie terapii dwikiem. Bogata lista
rnorodnego instrumentarium muzycznego, moliwoci osigania wysokiej jakoci odtwarzanego
dwiku, wykorzystanie komputerw, sterownikw mikroprocesorowych, projekcji multimedialnych itd. ,
narzucaj z jednej strony wysoki profesjonalizm terapeuty, z drugiej za poszerzaj zakres moliwoci
terapeutycznych"9 W ten sposb muzykoterapia, podobnie jak wiele innych metod o staroytnym
rodowodzie, staje si nowoczesn nauk; nauk, w ktrej czy si czsto intuicyjne podejcie terapeuty
z potrzeb naukowego potwierdzenia.
W medycynie podejcie tradycyjne i holistyczne nie potrzebuj i nie powinny wzajemnie si
wyklucza; najwysz wartoci jest przecie zawsze dobro pacjenta i naley stosowa wszelkie dostpne
metody, aby osign cel, jakim jest przywrcenie zdrowia czowieka. Ponadto nie naley zapomina, e
kady z nas stanowi niepowtarzaln konstrukcj psychofizyczn, na co wpywaj nie tylko geny, ale te
skomplikowane czynniki rodzinnego, spoecznego i rodowiskowego uwarunkowania, co sprawia, e kady
czowiek dla przywrcenia zdrowia moe potrzebowa odmiennych metod terapeutycznych. Jak powiada
Jung, buty, ktre s dobre dla jednego czowieka, mog uwiera innego. Nie mona negowa istnienia
pewnych metod leczenia tylko dlatego, e rozsadzaj schematy rutynowej wiedzy i medycznego
dowiadczenia. Chodzi o to, aby przeama mentalne blokady i uprzedzenia, zwaszcza w rodowisku
naukowym i lekarskim czy te czci mass mediw. Wystarczy podchodzi do sprawy w sposb otwarty,
zdajc sobie spraw, e korzyci z tego odnios wszyscy zarwno pacjenci, jak i lekarze i terapeuci.

R O Z D Z I A 2
LK, STRES I KONFLIKTY WEWNTRZNE JAKO
CZYNNIKI ZABURZAJCE ZDROWIE CZOWIEKA
"Ludzie stanowi w pewnym stopniu analogi do cia fizycznych takich jak metale,
ktre stawiaj opr sabszym siom zewntrznym,
ale trac sw elastyczno, gdy nacisk staje si zbyt silny. "10
Dziki rewolucji naukowo technicznej i nowoczesnym regulacjom socjalnym, przecitny czowiek
pracuje krcej, mniej si przy tej pracy mczy. Niezwyky rozwj medycyny i farmakologii daje ju
szans nie tylko zwalcza choroby jeszcze 50 lat temu uwaane za miertelne, ale obiecuje nawet
wieczn modo. Czowiek XXI wieku powinien wic szybciej regenerowa siy, mie duo wolnego czasu
do dyspozycji i by okazem zdrowia. A jednak tak nie jest.
rodowisko, w ktrym yjemy (zniszczona rwnowaga ekologiczna) i ywno, ktr spoywamy
(wzbogacana sztucznymi dodatkami, modyfikowana genetycznie) dalekie s od ideau. Rozwj techniki i
nauki, dziki swoim wynalazkom, z jednej strony znacznie uatwia, upraszcza nasze ycie, ale z drugiej
powoduje pojawianie si nowych zagroe, czynnikw szkodliwych dla ludzi i rodowiska. S to
zagroenia, z ktrych czsto przez dugi czas nie zdajemy sobie sprawy i tym bardziej s one dla nas
niebezpieczne (obecnie wikszo ludzi nie traktuje powanie wynikw bada wskazujcych konieczno
zabezpieczania si przed smogiem elektromagnetycznym i szkodliwo korzystania, a nawet noszenia
przy ciele aparatw komrkowych). Wspczesna cywilizacja tworzy coraz to doskonalsze urzdzenia
zakcajce pole elektromagnetyczne czowieka, skutkiem czego coraz wicej ludzi cierpi na takie
schorzenia, jak : bezsenno, ble gowy, kopoty z ukadem trawiennym, draliwo, lki, depresje,
zaburzenia pamici, alergie, itd. wiat, w ktrym yjemy jest coraz "wygodniejszy", ale nasze organizmy
nie nadaj za zmianami.
Ponadto wspczenie czowiek odczuwa coraz czciej zagroenie wasnej egzystencji. Wspczesna
cywilizacja zagraa awariami elektrowni atomowych, promieniowaniem radioaktywnych odpadw, broni
nuklearn, zanieczyszczeniem przemysowym gleby, wody i atmosfery. Ostatnie wydarzenia za Oceanem
i na Bliskim Wschodzie sprawiaj, e coraz wicej ludzi obawia si zamachw terrorystycznych, a nawet
wybuchu midzynarodowego konfliktu zbrojnego. Nie trzeba siga nawet tak daleko nasze ulice, parki,
rodki komunikacji nie s miejscami, gdzie moemy czu si w peni bezpiecznie, i to nie tylko
wieczorem, ale i w cigu dnia.
Nasze ycie nabrao w cigu ostatniego stulecia ogromnego przyspieszenia, prawie wszyscy ludzie
pracujcy zawodowo yj w nieustannej pogoni za uciekajcym czasem. Uczuciem, ktry nieodcznie

9
Portalska H. , Portalski M. Modyfikacja systemu Mobilnej Rekreacji Muzycznej dla potrzeb rehabilitacji,
w: Wybrane elementy terapii w procesie edukacji artystycznej, Redakcja Wydawnictw Humanistyczno
Spoecznych, Zielona Gra 2002.
10
*Hobfoll S. E. Zachowanie zasobw. Nowa prba konceptualizacji stresu, w: Nowiny Psychologiczne 5-
6 1989

6
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

wie si z popiechem jest lk i strach. Nie jest pozbawiona tego uczucia rwnie coraz wiksza rzesza
osb nie posiadajcych pracy. Wedug sondau OBOP-u z poowy stycznia 2002 roku wynika, e a 89%
badanych Polakw odczuwa lk, niepokj i narzeka na stres. Tylko 7% ankietowanych uwaa, e w Polsce
yje si raczej spokojnie. Szczeglnie bolenie odczuwane jest zagroenie bezrobociem, pogorszenie
warunkw ycia i brak perspektyw. Zmiana trybu ycia na siedzcy, brak ruchu i zerwanie kontaktu z
natur sprawiaj, e utrudnione jest rozadowanie sytuacji stresowych, odreagowanie napi.
Wszystkie te czynniki powoduj wyczerpywanie si oglnej energii przystosowawczej, czego
konsekwencj s liczne zaburzenia wynikajce z zakcenia stanu psychofizycznego. Konieczno
podejmowania i prowadzenia walki ze stresem jest coraz silniej akcentowana i nabiera obecnie zupenie
nowych wartoci w zwizku z wykazaniem zalenoci jakie wystpuj midzy stresem a chorobami
infekcyjnymi i nowotworowymi. Badania wykazay, e czsto zachorowa na nie, cile wie si z
intensywnoci reakcji emocjonalnych w nastpstwie przeytych stresw i kumulowaniem si napi
psychicznych. 11

1. LK
W literaturze mona spotka si z wieloma koncepcjami lku, ale wikszo badaczy zajmujcych si
problematyk psychofizjologii twierdzi, e lk jest rodzajem niecelowej mobilizacyjnej reakcji naszego
organizmu na niebezpieczestwo pynce nie z rzeczywistoci, a z wyobrani. 12 W przeciwiestwie do
normalnego strachu, ktry jest reakcj na zagraajcy bodziec, strach neurotyczny, czyli lk, jest
odpowiedzi na przewidywane trudnoci w przyszoci i odnosi si zawsze do kogo lub czego, co
znajduje si poza nami, w wiecie zewntrznym. Po to, by niebezpieczestwo to odeprze, aparat
psychofizyczny czowieka automatycznie mobilizuje cay organizm.
Sperling13 stwierdza, e przyczyn lku jest zrepresjonowanie pobudzenia emocjonalnego, a lk jest
oznak wypartej frustracji. Osoba cierpica na lk musiaa kiedy dokona wyparcia wspomnienia
jakiego motywu lub przeszkody i wynikajcego z nich impulsu walki lub ucieczki. Psychiatra, do ktrego
zgasza si pacjent z lkami, musi odkry, ktry z motyww uleg frustracji. Zazwyczaj s to yczenia,
potrzeby i wspomnienia, ktre spotkay si kiedy z siln dezaprobat rodzicw lub dezaprobat
spoeczn. Potrzeba akceptacji zmusia jednostk do wyparcia tych pragnie, ktrych ujawnienie
spowodowaoby utrat tej akceptacji. To, ktre motywy zostaj wyparte, zaley od konkretnych
dowiadcze jednostki, prawie kady popd lub motyw moe zosta skojarzony z dezaprobat.
Tak wic lk, podobnie jak przewleky stres, nie zawsze jest wiadomie odczuwany, bardzo czsto si
zdarza, e osoba nie jest go wiadoma, natomiast przeywa jego fizjologiczne objawy.
Rogiewicz14 opisuje, w jaki sposb ciao czowieka, w zalenoci od sytuacji i konstrukcji
psychofizycznej, moe reagowa na sytuacje wywoujce lk:
"przygotowanie do ucieczki" napita uwaga, nadwraliwo na dwiki i zmiany w atmosferze,
drenie napitych mini, niespokojne ruchy, przyspieszone ttno i oddech, podwyszenie
cinienia, zahamowanie trawienia i wydalania;
"znieruchomienie, prba zniknicia" zwiotczenie i osabienie mini, spadek cinienia, wzrost
ttna, obfite poty, epizody mimowolnego oddawania moczu, a nawet stolca;
"prba zblienia si, znalezienia oparcia, bezpieczestwa" gwatowny wzrost siy mini
wykonujcych prac w ruchu kurczowego obejmowania kogo, a take przyspieszenie oddechu,
wzrost ttna i cinienia, krzyk
"agresja, przygotowanie do walki" wzrost napicia mini, przyspieszenie oddechu i ttna,,
zahamowanie trawienia i wydalania, spadek libido, zdawiony krzyk (zacinite gardo)
Przeywanie permanentnego lku prowadzi do pojawienia si dolegliwoci somatycznych, takich jak:
ble gowy i krgosupa, bezsenno, dusznoci, nudnoci, nadcinienia ttniczego, reumatoidalnego
zapalenia staww, dolegliwoci przewodu pokarmowego i wiele innych. Te dolegliwoci bior si z
zalewania organizmu hormonami stresu, zwaszcza kortyzolem, co powoduje zaburzenia fizjologiczne
oraz kurczenie si hipokampu orodka mzgu odpowiedzialnego za pami i emocje.
Prof. M. Janiszewski15 twierdzi, e 70% dolegliwoci ze strony grnej czci ukadu pokarmowego, na
ktre pacjenci obecnie skar si swoim lekarzom (nudnoci, wymioty, "wzdcia", "gazy", "kurcze", itd. ),
jest w duej mierze spowodowanych stanem lkowym. Podobnie ma si rzecz w przypadku niedomaga
zlokalizowanych w obrbie dolnego odcinka przewodu pokarmowego, gowy, karku, grzbietu; a take

11
Janicki A. Przyszo muzykoterapii, w Zeszyt Naukowy Akademii Muzycznej we Wrocawiu 2000, 76.
12
Siek S. Autopsychoterapia Warszawa 1983
13
Sperling A. P. Psychologia, Zysk i S-ka, Pozna 1995
14
Rogiewicz A. Powrt z krainy lku, System, Warszawa 1991
15
Janiszewski M. Podstawy. . . , op. cit.

7
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

wielu niepokojcych objaww ze strony ukadu krenia czy oddechowego (koatanie serca, dusznoci).
Objawy permanentnego strachu mog wywoywa wic symptomy prawie wszystkich chorb mimo, e
badania nie wykazuj zmian organicznych w danym narzdzie czy ukadzie.
Lkowi i nadmiarowi stresw towarzyszy ponadto zmczenie i wyczerpanie, poniewa czowiek w tym
stanie ma stale napite minie i napit uwag, a to wyczerpuje siy witalne organizmu.
Jedn z oznak zdrowia s dobrze funkcjonujce mechanizmy adaptacyjne. Wiadomo, e lk, jako
uczucie hamujce i zawajce prawidowe widzenie wiata, jest czynnikiem zaburzajcym nasze
zdolnoci prawidowego reagowania na pojawiajce si w yciu sytuacje i wyzwania. Zdolnoci
adaptacyjne s wic w duym stopniu uzalenione od istniejcego poziomu lku. Im poziom lku u
czowieka jest niszy, z tym mniej sytuacji wywouje w jego organizmie "odpowied stresow". I
odwrotnie: wysoki poziom lku sprawia, e ycie wydaje si niebezpieczn aren walki, w konsekwencji
czego ciao nieustannie bombardowane jest hormonami stresu, majcymi pomc w uporaniu si z
"przeciwnikiem". Tymczasem prawdziwy przeciwnik znajduje si we wasnym wntrzu, wic jedynym
skutecznym sposobem na poradzenie sobie z nim (i pozbycia si jego przykrych symptomw cielesnych)
jest osigniecie wewntrznego spokoju. Su temu rne techniki relaksacyjne, do ktrych zaliczy
mona rwnie masa dwikiem.

2. STRES
Codziennie naraeni jestemy na oddziaywanie czynnikw stresogennych. Stres jest dzi problemem
dotyczcym coraz modszych ludzi, a nawet dzieci. Niewiadomie nosimy w sobie napicia, strach i
zwtpienie. "Organizm znajdujcy si w stresie mobilizuje swe rezerwy do walki lub ucieczki. Jednak
wspczesny czowiek bardzo rzadko dysponuje w sytuacjach zagroenia moliwoci walki fizycznej lub
natychmiastowej ucieczki. Ucywilizowanie czowieka doprowadzio do rezygnacji z pewnych zachowa, ale
nasz organizm nie przyj tego do wiadomoci i zachowuje si tak samo, jak przed tysicami lat. "16
Napicia te stopniowo zaczynaj prowadzi do reakcji organicznych, ktre nazywamy reakcjami
stresowymi. Jako pierwszy opisa je Selye, okrelajc stres jako "reakcj nieswoist ustroju na
podwyszone wymagania rodowiska". "Nieswoisto" reakcji organizmu polega na tym, e jej przebieg
jest zbliony, bez wzgldu na rodzaj stresora, ktrym mog by rne czynniki fizyczne lub informacje.
Nasz organizm podobnie reaguje na wydarzenia dla nas tragiczne (mier kogo bliskiego, rozwd,
wasna choroba, kopoty w pracy), jak na radosne (maestwo, narodziny dziecka, osignicia osobiste,
niespodziewane profity); rne moe by tylko natenie i czas trwania stresu. Wsplnym, nieswoistym
skadnikiem odpowiedzi fizjologicznej organizmu jest aktywacja ukadu podwzgrzowo przysadkowo
nadnerczowego i ukadu adrenergicznego oraz zmiany zwizane z dziaaniem steroidw nadnerczowych i
amin kateholowych, wydzielanych w wikszych ilociach w stresie. Na obcienie zewntrzne organizm
reaguje pobudzeniem neurohormonw wydzielanych w podwzgrzu, nastpnie wzrasta wydzielanie
hormonw tropowych w przysadce mzgowej (ACTH), co sprawia, e w nadnerczach wydzielane s
hormony walki adrenalina i noradrenalina oraz hormony przystosowawcze kortykoidy. W kadej
reakcji stresowej wyrni moemy trzy stadia:
A Reakcja alarmowa organizm wykazuje zmiany charakterystyczne dla pocztkowego momentu
oddziaywania stresora, nastpuje uruchomienie osi przysadka nadnercze. Odporno w tym
czasie jest zmniejszona i jeli stresor jest zbyt silny (np. powane oparzenie) moe nawet
nastpi mier.
B Stadium odpornosci (przystosowania) nastpuje opr organizmu, objawy charakterystyczne
dla reakcji alarmowej w zasadzie zniky i odporno wzrasta powyej poziomu normalnego.
C Stadium wyczerpania w nastpstwie dugotrwaego oddziaywania stresora, energia
przystosowania wyczerpuje si . Pojawiaj si wtrne oznaki reakcji alarmowej, tym razem s one
jednak nieodwracalne i mog nawet okaza si zabjcze.
Cay ten proces nazwany zosta "oglnym zespoem przystosowania" (G. A. S. = General Adaptation
Syndrome) . Mimo, e suy ma on dobru danego organizmu, stanowi jednak miecz obosieczny
kortyzol wydzielany w nadmiarze przez powikszon w stanie stresu kor nadnerczy przyczynia si do
powstawania wrzodw odka i dwunastnicy ; ulegajca zanikowi grasica (miejsce dojrzewania komrek
odpornociowych limfocytw) powoduje upoledzenie dziaania ukadu odpornociowego, a zbyt dugo
utrzymujcy si podwyszony poziom cukru we krwi moe doprowadzi do cukrzycy. Hormony stresu
wytwarzaj w tkankach substancje odpadowe, a nieprawidowo sterowane rodowisko wewntrzne staje
si podoem chorb. Przy dugotrwaych napiciach z czasem zagroona staje si rwnie tkanka.
Zaatakowane zostaj bony luzowe, skra reaguje egzemami, dochodzi do stanw zapalnych w
chrzstkach staww, blw reumatycznych.

16
Smrokowska-Reichmann A. Rytmy ycia, w: Tematy 4\97

8
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

Objawy somatyczne nie pojawiaj si oczywicie od razu. Pocztkowo stres objawi si moe
rozdranieniem, apati, poczuciem zagroenia, blami gowy, lkami, trudnociami z zasypianiem,
trawieniem, zwikszon podatnoci na skaleczenia czy uderzenia. Nie rozadowany stres jest jednak
rwnoznaczny z wystpieniem choroby, a przynajmniej z osabieniem kondycji psychofizycznej.
Wiadomo, e dramatyczne wydarzenia maj duy wpyw na zdrowie. Okazuje si jednak, ze nie tylko
intensywne sytuacje stresowe i zwizane z tym procesy emocjonalne o wysokim nateniu zwikszaj
ryzyko zachorowania. "Jeszcze istotniejsze od nich okazuj si jednak czstsze i sabsze utrapienia
yciowe codziennie dowiadczane sytuacje, ktre poprzez swoj czstotliwo i kumulowanie si napi
psychicznych, wpywaj negatywnie na stan zdrowia. "17
Niemoliwe jest wyeliminowanie z ycia wszystkich sytuacji konfliktowych, aby w ten sposb unikn
zagroenia. Oddziaywaniom psychoterapeutycznym moe by jednak poddany sposb reagowania
poznawczo emocjonalnego ludzi na spotykane zdarzenia i utrapienia yciowe. 18
Uwaga badaczy skupia si obecnie nie tylko na kategorii zdarze stresujcych, ale i na indywidualnych
rnicach w ich ocenie, poniewa spostrzeganie moe by wanym wyznacznikiem stresowoci. "Sposb,
w jaki ludzie reaguj na wyzwania rodowiskowe, mona traktowa jako funkcj ich osobowoci,
konstytucji fizycznej, percepcji, a take w zalenoci od kontekstu, w jakim dziaaj stresy (Meichenbaum
1977, Moos 1984, Sarason 1975, Spielberger 1972). " Mechanizm ten tumaczy definicja Lazarusa i
Folkmanna z 1984 roku, okrelajc stres jako "szczeglny rodzaj stosunku zachodzcego pomidzy osob
a otoczeniem, odbieranego przez t osob jako co, co nadwyra lub przewysza jej siy, zagraajc jej
bytowi" Z definicji tej wynika, e stres nie jest wynikiem nierwnowagi miedzy obiektywnymi
wyzwaniami, a zdolnoci odpowiedzi, lecz stanowi skutek spostrzegania tych czynnikw. "Pewne
wyzwania mog by nawet niezauwaone, poniewa w toku normalnych zdarze jednostki skutecznie si
im przeciwstawiaj. Na przykad osoby o duej wytrzymaoci mog nie zauway niektrych wyzwa
jako takich, uwaajc je za co podniecajcego. " 19
Fakt ten rzuca nowe wiato na zjawisko stresu. Okazuje si bowiem, e nie jestemy bezradni wobec,
trudnych do uniknicia w yciu, sytuacji konfliktowych oraz skutkw, jakie nios one dla naszego
zdrowia. Takie cechy osobowoci jak: wyciszenie emocjonalne, samowiadomo, zaufanie do siebie,
spokj wewntrzny sprawiaj, e lepiej radzimy sobie z wyzwaniami losu i nie s one przez to tak grone
dla ciaa, nie doprowadzaj do chorb. Wymienione cechy, z punktu widzenia fizjologii, wi si z
przewag czci parasympatycznej ukadu wegetatywnego. Poniewa przewaga taka ma miejsce w
ukadzie nerwowym podczas relaksu, tak wic wzrasta znaczenie systematycznych treningw
relaksacyjnych. Uprawiajc na codzie takie wiczenia, jak joga, medytacja, trening autogenny, czy te
poddajc si uspokajajcym, odprajcym dwikom (dwikom natury, odpowiednio dobranym
utworom muzycznym, dwikom mis), uzyskujemy nie tylko dobre samopoczucie, ale przede wszystkim
zdobywamy nieswoist odporno ustroju. Zdrowy wegetatywny system nerwowy reaguje na
przecienie kontrmechanizmami regulacyjnymi (okrelanymi przez Seyle`go jako syndrom
adaptacyjny), ktre na dusza met nie dopuszczaj do powstania choroby.

3. KONFLIKTY WEWNTRZNE
Coraz wicej mwi si o tym, i zajmuj si t hipotez rwnie naukowcy, e nierozwizane konflikty
wewntrzne przyczyniaj si do powstawania chorb. "Umys i ciao wywieraj na siebie wzajemny
wpyw. Myli wywouj reakcje emocjonalne, na ktre z kolei reaguje ciao. Zatem czynniki
osobowociowe s kluczowymi elementami w kadej niemal chorobie. Nie rozadowana czy zalegajca
emocja stopniowo niszczy ciao. "20 A. Lowen pisa te sowa w roku 1988, a wic prawie 15 lat temu, od
tej pory zagadnienie to byo nieustannie badane i obecnie coraz wicej osb skania si ku hipotezie, e
czynniki psychologiczne maj wpyw na powstawanie kadej choroby
A. Smrokowska-Reichman21 podaje przykady dolegliwoci i ich przyczyn lecych w sferze psychicznej
czowieka:
Gowa ble gowy i migreny spowodowane trwaym napiciem wewntrznym, strachem przed nie
wypenieniem wymaga stawianych przez przeoonych i oczekiwa rodziny.
Kark i plecy stale powtarzajce si sytuacje stresu powoduj bolesne napicia mini.

17
Mausch K. , Rutkowska H. Utrapienia yciowe i indywidualne reakcje na stres a choroby, Psychiatria
Polska 1`1993
18
Mausch K. , Rutkowska H. Utrapienia yciowe. . . , op. cit.
19
Hobfoll S. E. Zachowanie. . . op. cit.
20
Lowen A. Mio, Seks i Serce, Wydawnictwo Pusty Obok, Warszawa 1990
21
Smrokowska-Reichmann A. Rytmy ycia, op. cit.

9
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

Puca nie spenione yczenia, zwaszcza dotyczce potrzeb mioci, strach przed realnymi i
urojonymi przeciwnociami ycia prowadz do spycenia oddechu, a nawet do zachorowa na
astm.
Serce rnego rodzaju stres odbija si negatywnie na pracy tego najwaniejszego organu, w
najgorszym przypadku dochodzi do zawau.
odek konflikty i depresje nie mog by "strawione", skutek: nadkwano, wrzody odka.
Podbrzusze problemy z partnerem, problemy seksualne staj si przyczyn bolesnych
menstruacji i zapale jajnikw.
A wic zanim zacznie chorowa ciao, musi ulec pewnemu osabieniu psychika czowieka. Przyczyn
takiego rozprenia psychiki moe by wiele, Stefan Abramowski22 wymienia midzy innymi nastpujce
przyczyny:
1) brak wewntrznej harmonii
2) brak akceptacji samego siebie
3) brak motywacji motoru, ktry sprawia, e ycie na tym wiecie uwaamy za pikne kiedy
lubisz, to co robisz, to tak naprawd nigdy nie pracujesz
4) obecno w naszej psychice depresji stanu wewntrznej pustki
5) tumienie naszych aspiracji
6) tumienie naszych stanw uczuciowych
7) poczucie wyizolowania
Badania przeprowadzane od kilkunastu lat w rnych krajach wykazuj, e psychika wywiera
niezwykle znaczcy wpyw na system odpornociowy czowieka. Przykady potwierdzajce t tez mona
mnoy: np. u ludzi, ktrzy czuj si wyizolowani, wystpuje trzy do piciu razy wiksza miertelno, u
porzuconych dzieci czciej obserwuje si opnienie rozwoju ukadu kostnego i wiksz miertelno.
Mimo, e wszystkie emocje maj swoje odzwierciedlenie w zmianach pobudzenia wegetatywnego
ukadu nerwowego, to krtkotrwae i uwiadomione emocje nie s raczej szkodliwe dla zdrowia (poza
przypadkami, gdy trafi na osabiony, uszkodzony ju organizm lub maj wyjtkowo ostry, traumatyczny
charakter). Czowiek ma moliwo odreagowania ich w jakiej formie i tym samym niedopuszczenia do
tego, aby stay si one chroniczne. "Zgodnie z neurofizjologicznymi waciwociami naszego mzgu,
emocje uwiadomione mona rozadowywa na kilka sposobw: w sowach, w motoryce (ruch) i w
reakcjach wegetatywnych.
Znacznie bardziej szkodliwe dla ustroju s emocje nieuwiadomione, poniewa nie daj one
moliwoci ich odreagowania za pomoc mowy i motoryki. Jedyn drog ich kanalizacji pozostaje
wegetatywny ukad nerwowy, "ktrego przecianie konsekwentnie prowadzi do jednostronnego
ukierunkowania, a tym samym, wskutek utraty rwnowagi, do zaburze psychosomatycznych"23.

4. CHOROBY PSYCHOSOMATYCZNE
Wedug definicji choroba psychosomatyczna (uzewntrzniony obraz konfliktu) to taka, w ktrej
etiologii czynniki psychiczne w sposb moliwy do wykazania odgrywaj znaczn lub decydujc rol.
Przy diagnozowaniu takiej choroby musi zaistnie:
1) moliwa do wykazania zmiana fizyczna,
2) psychiczna sytuacja konfliktowa, ktr mona powiza przyczynowo z zaburzeniem somatycznym.
24

Biorc pod uwag bardzo istotny fakt w tej teorii, mianowicie, e owe sytuacje konfliktowe bardzo
czsto s nieuwiadomione, a wykazanie paraleli midzy poszczeglnymi dolegliwociami a konfliktami
wewntrznymi (na obecnym poziomie bada) nie zawsze moliwe do wykazania, teoria o psychicznym
podou wszystkich chorb nie moe by rwnie obalona. Ja osobicie, na podstawie wasnych
obserwacji, jestem przekonana, e tak wanie jest w 99 na 100 przypadkach.
Ringel25 okrela chorob psychosomatyczn jako szczeglny przykad nerwicy, w ktrej poprzez
wegetatywny ukad nerwowy dochodzi do uszkodzenia organicznego:

22
Abramowski S. Ignorowana rewolucja w:Nieznany wiat 12\99
23
Ringel E. Nerwica. . . op. cit.
24
Ringel E. Nerwica. . . op. cit.
25
Ringel E. tame

10
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

a) "Emocje s tym, co poprzez psychik moe wpywa chorobotwrczo na ciao(... )


b) Decydujcym miejscem styku pomidzy dusz a ciaem jest wegetatywny, czyli autonomiczny
ukad nerwowy, a wic ten, ktry zawiaduje wszystkimi funkcjami nie podlegajcymi naszej woli.
Kade uczucie czowieka jest sprzone z typowymi reakcjami wegetatywnymi (np. strach z biciem
serca, przypieszonym oddechem, wystpieniem potu, bledniciem skry na twarzy), tzn. emocje
te maja szczeglny wpyw na ukad wegetatywny (Schneider i Genefart wykazali, e konsekwencje
wystpujce w zawiadywanych narzdach mona uj w trzy pary przeciwiestw: nadczynno
niedoczynno, wzmoone lub zmniejszone wydzielanie, rozszerzenie lub zwenie naczy; funkcje
te w obrbie wegetatywnego ukadu nerwowego s reprezentowane przez przeciwne sobie ukady:
sympatyczny i parasympatyczny). atwo zatem zrozumie, e przy duszym okresie trwania
negatywnego uczucia moe doj do zaburzenia fizycznego; bdziemy przy tym musieli rozrni
pierwsze stadium, w ktrym wystpuj tylko zaburzenia funkcji narzdw (np. tachycardia
napadowe bicia serca), od pniejszego, w ktrym istniej ju choroby ze zmianami uchwytnymi
patologiczno anatomiczne (np. ulcus ventriculi owrzodzenie odka).
c) Z dwch poprzednich punktw logicznie wynika, e choroby psychosomatyczne bd si
manifestoway przede wszystkim w tych narzdach, ktre podlegaj wegetatywnemu
(mimowolnemu) ukadowi nerwowemu, a wic w ukadzie krwiononym i sercu, oddechowym,
trawiennym, moczo pciowym i endokrynnym (gruczoy wydzielania wewntrznego) oraz w
rejonie skry".
Dolegliwoci te przez dugi czas mog nie wywoywa zmian organicznych, objawy ich mog by przez
pacjenta "zaguszane" lekami np. przeciwblowymi, nasennymi, uspokajajcymi itp. , w efekcie czego
choroba osiga takie zaawansowanie, w ktrym trudno ju okreli jego to psychogenne. Jeeli u danej
osoby czynniki stresowe wywouj w pierwszej, czynnociowej fazie lekkie zmiany w funkcjonowaniu
minia sercowego, to logicznym nastpstwem nie leczonej np. tachycardii s przecie dalsze, idce w
kierunku zmian organicznych tego samego narzdu, w tym wypadku serca. A wic w dalszym toku
takiego rozumowania mona przyj moj tez, e wszystkie, nawet miertelne w swych skutkach
choroby maj w swym podou przyczyny emocjonalne nawet jeli bardzo odlege i nieuwiadomione.
Niemniej jednak we wspczesnej medycynie przyjmuje si nastpujcy wykaz chorb
psychosomatycznych (cytuj, za Prof. Janiszewskim):
Powoki skrne: pokrzywka, wyprysk, trdzik.
Ukad pokarmowy: choroba wrzodowa, zaburzenia rzekomowrzodowe, nudnoci i wymioty, brak
aknienia, wrzodziejce zapalenie jelita grubego.
Minie: ble gowy z napicia miniowego, ble napiciowe.
Ukad krenia: czstoskurcz, nadcinienie ttnicze, skurcze dodatkowe.
Migrena.
Drogi oddechowe: dychawica oskrzelowa, zesp hiperwentylacji.
Gruczoy dokrewne: nadtarczyczno, cukrzyca.
Ukad nerwowy: drgawki.
Ukad moczowo pciowy: nieregularne lub bolesne miesiczkowanie, napicie przedmiesiczkowe,
zaburzenia czynnoci drg moczowych.
Otyo.
Narzdy zmysw: jaskra, nieyt nosa.

5. LECZENIE CHORB PSYCHOSOMATYCZNYCH.


W leczeniu chorb uznanych przez medycyn za psychosomatyczne a lista ta poszerza si z roku na
rok (ostatnio przeczytaam np. w ulotce przyczonej do leku przeznaczonego do leczenia
reumatoidalnego zapalenia staww, e ta choroba rwnie zostaa zaliczona do tego grona) jak sama
nazwa nakazuje, uznaje si konieczno organicznego i psychoterapeutycznego dziaania na ustrj
czowieka. Przy tym kada z tych metod terapii ma inne cele: "terapia organiczna wydaje si niezbdna
dlatego, e za jej pomoc mona usun zaistniae uszkodzenie somatyczne (np. ulcus); terapia
psychiczna ma natomiast za zadanie niedopuszczenie do nawrotu choroby. "26 Ta teoria nie uwzgldnia
oczywicie, wspominanej ju przeze mnie, hipotezy o istnieniu "lekarza wewntrznego", ktry okazuje si
na tyle znaczcy, e moliwe s nawet remisje chorb nowotworowych.
Cech chorb psychosomatycznych jest ich dugotrwao i skonno do nawrotw. Wytumaczenia
tego faktu tumaczy psychologia gbi: "jeli niewiadoma, wadliwe postawy psychiczne poprzez

26
Ringel E. Nerwica. . . op. cit.

11
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

jednostronne zorientowanie wegetatywnego ukadu nerwowego stanowi decydujce korzenie


patogenezy, to niebezpieczestwo odywania choroby bdzie istniao dopty, dopki nie zostan usunite
korzenie patogenezy.
Ringel27 przedstawia wspczesny model leczenia chorb psychosomatycznych.
Terapia ta obejmuje:
1) Organiczno farmakologiczne rodki usuwania zaistniaych zmian patologicznych.
2) Leczenie psychogennego skadnika patogenezy:
a) psychoterapia ujawniajca,
b) terapia grupowa i rodzinna
c) rodki odprajce (trening autogenny, leki psychotropowe, gimnastyka, muzykoterapia, itp. )
Na zakoczenie chc przedstawi fragment ksiki D. Boadella28 przedstawiajcy istot powstawania
chorb, a stanowi niejako streszczenie tego rozdziau:
"Jeli zwierz jest zagroone przez jakie zdarzenie czy obiekt w swoim otoczeniu, tworzy si stan
napicia, a ono reaguje na grob jak na niebezpieczestwo. Kiedy ciao jest mobilizowane przez system
nerwowy, by radzi sobie z niebezpieczestwami, wystpuj normalnie dwie moliwe reakcje, ktre
moemy podsumowa jako "walk" lub "lot". Jeeli zwierzciu udao si pozby tego, co mu zagraa,
przez atak lub ucieczk, uporao si ono z powodzeniem z niebezpieczestwem, po czym moe wrci do
swego normalnego rytmicznego stanu, gdy zaburzenie byo czasowe i ostre. Wyjtkiem s pewne
zwierzta domowe i laboratoryjne, przedmioty ludzkiego (albo raczej powinnimy powiedzie
nieludzkiego) traktowania, ktre bywaj permanentnie przetrzymywane w sytuacjach, w ktrych nie
mog ani atakowa, ani uciec. Takie zwierzta staj si neurotyczne i przejawiaj takie
psychosomatyczne symptomy jak wrzody, na ktre zapadaj mapy czsto stawiane w stresujcych
sytuacjach nie do uniknicia. (... ) Tak wic stany napicia i nadaktywno sympatycznego ukadu
nerwowego, ktry je podtrzymuje, staj si chroniczne. W tym miejscu stwierdzamy, e normalne,
wbudowane, procesy samoregulacyjne przestay funkcjonowa i niezbdna jest pomoc z zewntrz albo
jaki bodziec. Tylko przez zniesienie blokad, ktre uniemoliwiaj swobodny przepyw energii, mona
przywrci ludziom zdolno do stykania si z ich rodowiskiem w sposb racjonalny i zdrowy. Bardziej
ni czegokolwiek innego ludzie ci potrzebuj moliwoci relaksu. Zrozumienie tego, w jaki sposb
rozpoczyna si stan napicia i jak zostaje wzmocniony a do pojawienia si sytuacji chronicznej, nie do
uwolnienia, ma podstawowe znaczenie dla terapii somatycznej. "

6. RELAKS JAKO METODA PRZYWRACANIA RWNOWAGI ORGANIZMU:


Wedug koncepcji psychosomatycznej nieprawidowe funkcjonowanie organizmu jest spowodowane
nagromadzeniem si stresu i napi. Rwnowaga, harmonia ustroju, czyli zdrowie wie si z
prawidowym funkcjonowaniem ukadu nerwowego, a konkretnie jego czci wegetatywnej
(autonomicznej).
Ukad autonomiczny dzieli si na dwie czci dziaajce antagonistycznie w stosunku do siebie, s to
cz wspczulna, pars sympathica, i cz przywspczulna, pars parasymhathica. Obie czci maj swe
orodki w mzgu i rdzeniu krgowym.
Cz autonomiczna ukadu nerwowego zawiaduje czynnoci narzdw wewntrznych ustroju,
zapewniajc harmonijne ich dziaanie, ktre warunkuje utrzymanie staoci rodowiska wewntrznego,
czyli homeostazy. Przede wszystkim reguluje on tzw. czynnoci wegetatywne (oddychanie, krenie,
trawienie, przemian materii, rozmnaanie, wydzielanie, i inne). Czynnoci te odbywaj si bez udziau
naszej wiadomoci. Jednak naley sobie zdawa spraw z istnienia cisej integracji anatomicznej i
funkcjonalnej ukadu autonomicznego z ukadem nerwowym orodkowym, co daje si potwierdzi na
przykadzie procesw zachodzcych w rnych stanach emocjonalnych, jak: rado, szczcie, strach,
przeraenie, itp. 29
Ukad sympatyczny odpowiada za aktywno ciaa; w skrcie mona uj, e dziaa pobudzajco,
przygotowuje organizm do zmagania si z problemami, jakie pojawiaj si w cigu dnia. Przygotowuje
nas do dziaa w zagroeniu, do walki i ucieczki, czy si z emocjami zoci i lku. Ga sympatyczn
aktywizuj sytuacje stresowe; jeli stres nie zostanie rozadowany, stan pobudzenia gazi sympatycznej
przechodzi w chroniczny i staje si zalkiem choroby.
Ukad parasympatyczny przygotowuje nas do rezygnacji z walki czy ucieczki, jest odpowiedzialny za
funkcjonowanie ciaa w okresie spoczynku, w nocy. Praca ukadu trawiennego jest wwczas wzmoona,

27
Ringel E. tame
28
Boadella D. Przepywy ycia, Jacek Santorski & Co. Warszawa 1992
29
Sylwanowicz W. May atlas anatomiczny, PZWL Warszawa 1984

12
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

rytm serca i oddech spowolnione, zwiksza si temperatura ciaa, rozszerzaj si naczynia krwionone,
minie rozluniaj. Dziaanie ukadu parasympatycznego czy si z pojciem przeciwnym do stresu z
tzw. eustresem, czyli przyjemnym odpreniem. Oglnie mona powiedzie, e w cigu dnia organizm
znajduje si w fazie stresu (podwyszona aktywno), a w nocy odpoczywa i regeneruje si
Relaks z punktu widzenia fizjologii stanowi wic stan, w ktrym przewag nad ukadem wspczulnym
zdobywa ukad nerwowy przywspczulny. Zatem w stanie relaksu podobnie jak podczas snu
nastpuje regeneracja organizmu, usuwanie toksyn, oczyszczanie itp.
Informacja ta ma podstawowe znaczenie dla zrozumienia mechanizmu "lekarza wewntrznego".
Procesy samoleczenia przebiegaj prawidowo w ustroju o zrwnowaonym dziaaniu procesw
pobudzania i hamowania. Organizm, w ktrym wystpuje "chroniczna" przewaga ukadu wspczulnego
ma problemy z utrzymaniem homeostazy i utrudnione procesy samouzdrawiania.
Bardzo istotne s te inne badania, ktre wykazuj, e "wiczenia relaksacyjne i inne pokrewne
metody mog pomaga w zwalczaniu niekorzystnych skutkw stresu na poszczeglne elementy systemu
immunologicznego. Zaburzenia systemu odpornociowego mog oddziaywa na wiele procesw w
organizmie, poczwszy od zwikszania podatnoci na przezibienia, do utraty zdolnoci rozpoznawania i
zabijania komrek nowotworowych lub wirusa HIV. Zaburzenia ukadu immunologicznego mog take by
czynnikiem wywoujcym dychawic oskrzelow, alergi, cukrzyc, stwardnienie rozsiane, reumatoidalne
zapalenie staww, tocze i inne choroby z autoagresji". 30
Jakie zmiany mona zatem zaobserwowa w swoim organizmie ju po kilkunastominutowym relaksie?
S to takie pozytywne reakcje, jak:
zmniejszenie oglnej aktywnoci metabolicznej,
obnienie poziomu kwasu mlekowego jako konsekwencja rozlunienia grup mini,
zmniejszenie fizjologicznego pobudzenia i lku,
zwolnienie czynnoci serca i obnienie cinienia ttniczego,
zmniejszenie zuycia tlenu o 10-20%, co jest wskanikiem, e organizm pracuje wwczas
oszczdnie,
zwolnienie rytmu oddychania, pogbienie oddechu, a wic lepsze dotlenienie organizmu,
czstotliwo fal alfa charakteryzujca czynno mzgu zmniejsza si w porwnaniu ze stanem
czuwania, co poprawia jego biologiczn i psychiczn sprawno,
wysoki poziom spjnoci (koherencji) aktywnoci elektrycznej obu pkul mzgowych,
zmniejszenie pobudzenia wspczulnego (odpowiedzialnego za reakcje stresowe) nastpuje
uspokojenie wewntrzne.
stan bogoci, ktry mona odczu pod wpywem relaksu, zwizany jest ze zwikszon produkcj
endorfin. Zwikszone wytwarzanie endorfin w stanie odprenia tumaczy te takie efekty relaksu,
jak: zwalczanie ostrego i przewlekego blu czy zlikwidowanie stanw lkowych i depresji.
Szczegowe badania wpywu jednej z form relaksu medytacji transcendentalnej na choroby
serca31 wykazay m. in. nastpujce zmiany (podczas bada udao si wykazano zmiany dotyczce
caego ustroju):
zmniejszenie powysikowego niedokrwienia minia sercowego,
zmniejszenie zuycia tlenu przez misie sercowy w czasie wysiku, poprawa wydolnoci
wysikowej,
popraw ukrwienia minia sercowego
medytacja jest dwukrotnie skuteczniejsza od technik konwencjonalnych w odniesieniu do redukcji
skurczowego i rozkurczowego cinienia krwi, agodzi nadcinienie ttnicze
zmniejsza ryzyko miadycy, zawau serca i udaru mzgu (poprzez spowolnienie utleniania
odkadajcych si w ttnicach lipidw),
pobudza biologiczne mechanizmy samoregulacyjne organizmu wpywajc na neurohormony i
system nerwowy,
obnienie stenia hormonw stresu, zanikanie kwasu mlekowego i kortyzonu we krwi
obnienie poziomu cholesterolu

30
Siegel B. Mio, medycyna i cuda, Limbus, Bydgoszcz 1994
31
Kaski J. C. Medytacja transcendentalna a choroby serca w: The european Cardiologist Journal vol.
VI nr 21, wersja polska wydawana pod patronatem Zespou Krajowego Konsultanta w Dziedzinie
Kardiologii i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego 19. 03. 01

13
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

obnienie zapotrzebowania na insulin u osb chorych na cukrzyc


odwrcenie zmian neurohumoralnych zwizanych z przewlekym stresem.
w zakresie cech osobowoci obserwuje si zmniejszenie niepokoju, nerwowoci, depresyjnoci, a
wzrost samooceny, samokontroli, niezalenoci, satysfakcji w yciu i wiksz zgodno miedzy
realnym a idealnym "ja".
spadek reakcji stresowych zmniejsza si pobudzenie wspczulne; u osb systematycznie
wiczcych TM dochodzi do szeregu korzystnych zmian neuroendokrynnych przeciwnych do tych
zwizanych ze stresem emocjonalnym, gbokie odprenie moe zagodzi efekt caodziennego
napicia, a nawet usun cz efektw nagromadzonych w czasie ycia penego stresujcych
dowiadcze.
wysoki poziom koherencji aktywnoci elektrycznej obu pkul mzgowych przejaw uspokojenia
ukadu nerwowego przyczynia si do zauwaalnej poprawy percepcji u osb wiczcych relaksacj:
osigaj oni lepsze rezultaty testw badajcych koncentracj, kreatywno, inteligencj, posiadaj
mniejsz podatno na zudzenia percepcyjne, oraz wiksz zdolno adaptacji percepcyjno
poznawczej, jak rwnie lepsze wyniki w szkole.
lepsze wyniki osigane w rnych wiczeniach fizycznych.
Relaks z punktu widzenia fizjologii stanowi stan, w ktrym przewag nad ukadem wspczulnym
przejmuje ukad nerwowy przywspczulny. Przywrcenie rwnowagi midzy dwiema poowami
wegetatywnego systemu nerwowego w praktyce oznacza przywrcenie rwnowagi emocjonalnej i
cielesnej. Relaksacja to najlepszy, najskuteczniejszy i uniwersalny rodek leczniczy na wszystkie
schorzenia majce swe podoe w stresie. Aby zaobserwowa trwae efekty, wiczenia relaksacyjne
wykonywa naley do dugo, ale metoda ta daje pewno braku nawrotw choroby. Co rwnie istotne,
jedynym "skutkiem ubocznym" w przeciwiestwie do stosowania farmakoterapii moe okaza si
spokj wewntrzny, zmniejszenie napicia fizycznego i lku, wiksza wytrzymao psychiczna, rozwj
osobowoci, wiksza energia i ch do ycia.
W obecnych "zagonionych" czasach stan odprenia jest jednak dla wielu ludzi niezwykle trudny do
osignicia, jestemy stale pobudzeni, w owym seyleowskim stanie "walcz albo uciekaj". Wikszo ludzi
nie umie zwolni tempa dziaania na tyle, by cho odczu, e s zmczeni. Stan permanentnego lku czy
stresu, poprzez towarzyszce mu stae napicie miniowe, powoduje jednoczenie przemczenie, spadek
energii i niemono zrelaksowania si, "wyhamowania" (osoba o rozlunionych miniach jest
naadowana energi, atwo znosi dodatkowe obcienia fizyczne i psychiczne oraz atwiej si regeneruje).
Zjawisko to, w pewnym sensie paradoksalne, opisuje Lowen32: u osb zestresowanych jednoczenie
ze spadkiem zasobw energii i formy psychicznej pojawia si zwikszona aktywno, ktra bardzo
utrudnia danej osobie odprenie. Tworzy si tzw. zamknite koo. "Podczas gdy zyskanie nowej energii
poprzez relaks jest zupenie moliwe, to nie mona si zrelaksowa, kiedy poziom energii jest zbyt niski,
poniewa do uwolnienia napicia mini potrzebna jest energia. " Zasad t tumaczy Lowen
nastpujco: "Gdy misie kurczy si, wykonuje prac, ktra pochania energi. Bdc w stanie
skurczonym, ju wicej pracy wykona nie moe. Aby misie si rozszerzy i by zdolny do dalszego
dziaania, konieczne jest, by komrki miniowe wyprodukoway potrzebn do tego energi. "
Wiele osb jest zdania (cho nie znaj przyczyn tego odczucia), e relaks osigany za pomoc mis
tybetaskich ma pewn przewag nad innymi technikami odprajcymi. Jedn z przyczyn tumaczcych
to przekonanie jest fakt, e masa dwikiem uatwia owo potrzebne do osignicia spokoju
wewntrznego, rozlunienie miniowe poprzez dostarczenie niezbdnej do tego energii. W jaki sposb to
si dzieje tumaczy E. Uchya33: "Moc fal dwikowych jest na poziomie moliwoci absorbowanych przez
oscylatory biologiczne organizmu. Energia przekazywana na poziomach kwantowych relacji: Fonon
elektron, uzupenia zapotrzebowanie energetyczne do poziomw optymalnej rwnowagi, wyrwnujc
poziomy wibracji wasnych tkanek i organw. Taki proces jest swoistym masaem wewntrztkankowym. "
Z tego wzgldu terapia dwikiem jest midzy innymi szczeglnie polecana dla osb z cechami
hipertonii, ktrej rdem s uszkodzenia organiczne bd le w psychice. Stan rozlunienia podczas
masau dwikiem misami tybetaskimi osigany jest zwykle bardzo szybko: i to zarwno przez
dorosych, jak i przez zwykle oporne na rne dziaania "wyhamowujace" dzieci.

32
Lowen A. Duchowo ciaa, Agencja Wydawnicza Jacek Santorski @ Co. Warszawa 1991
33
Uchya E. Dwiki energiami ycia, maszynopis, Czstochowa 2002

14
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

R O Z D Z I A 3
DWIK
Pord wszystkich sztuk najlepsz jest muzyka.
Muzyka nie obejmuje wycznie pieni, melodii i sw,
ale take bardziej subtelne dwiki nada wibracj,
ktra samorzutnie wpywa na komrki ciaa i sprawia, e tacz.
1. ISTOTA DWIKU:
"yjemy w wiecie dwikw. Dwiki s syszalne i niesyszalne, melodyjne i chaotyczne, obce i
znajome, irytujce i przyjemne, dwiki niszcz i dwiki uzdrawiaj W skali kosmicznej dwik to
uniwersalna, niewidzialna sia, zdolna do wywoania gbokich zmian na wielu poziomach fizycznym,
emocjonalnym, duchowym. "34 Si t gatunek ludzki od niepamitnych czasw wykorzystywa w yciu i
w leczeniu. Zawsze zdawano sobie spraw z mocy oddziaywania muzyki zarwno na poziom fizyczny, jak
i psychiczny oraz z moliwoci przywracania rwnowagi midzy tymi poziomami, rwnowagi, ktra
stanowi wyznacznik zdrowia czowieka.
Cechy dwiku
Istot dwiku jest drgajcy ruch czsteczek i cia staych, jest wic rodzajem energii kinetycznej.
Drgania dwikowe s specyficznym rodzajem energii, ktra jest obecna w caej przyrodzie.
Dwik przedstawiany jest graficznie w postaci fali sinusoidalnej, a jej ksztat i wysoko stanowi
charakterystyk danego tonu. Dwik okrela si za pomoc trzech podstawowych waciwoci: jego
barwy, wysokoci i natenia.
Barwa dwiku zaley od ksztatu fali dwikowej; jest rna w zalenoci od rda dwiku;
istot jej jest "znieksztacenie" tonu podstawowego np. pobudzona struna wydobywa oprcz tonu
prostego cay szereg rnych drga o czstotliwociach wyszych. S to tzw. tony harmoniczne,
ktre ujawniaj si w rnych ilociach, rnym nateniu i umoliwiaj rozpoznanie rda
dwiku, np. rodzaju instrumentu. Barwa ma due znaczenie dla muzykoterapii, poniewa tony o
tej samej intensywnoci i nateniu, ale wydobywane przez rne instrumenty (np. flet i trbk) s
zupenie inaczej odbierane przez ucho i maj odmienny wpyw na suchacza.
Wysoko dwiku inaczej czstotliwo, czyli ilo drga na sekund, mierzona w Hz. Niski
dwik to mniejsza ilo cykli mieszczca si w sekundzie, wyszy to dua ilo. Istnieje
bezporednia matematyczna zaleno midzy dugoci fali a czstotliwoci : im wysza
czstotliwo, tym krtsza dugo fali. Fale dwikowe obejmuj bardzo duy zakres
czstotliwoci. Ludzkie ucho, ze wzgldu na ograniczenia fizjologiczne, odbiera jedynie niewielki
uamek szerokiego spektrum drga. Przyjmuje si zakres od 16 do 20. 000 Hz, ale w rzeczywistoci
wikszo ludzi nie odbiera czstotliwoci poniej 20 Hz, a grna granica obnia si wraz z
wiekiem, osigajc 12. 000 Hz, a nawet mniej. Mwic o dwiku, mamy na myli wanie tan
zakres, ale to, e fale nie s dla nas syszalne nie oznacza, e na nas nie oddziaywuj. Zarwno
infra- jak i ultradwiki maj silny wpyw na nasz organizm. Odbiorc dwikw s wic nie tylko
nasze uszy, ale cae ciao. Infradwiki wykorzystywane s na przykad w wojskowoci jako
niebezpieczna bro. W medycynie wykorzystuje si skoncentrowane wizki silnego dwiku o
wysokiej czstotliwoci fale ultradwikowe. Stosowane s w ultrasonografii, np. w badaniach
prenatalnych, czy podczas operacji, np. w operacjach mzgu nie wymagajcych otwierania czaszki
ultradwiki o odpowiedniej czstotliwoci mog wywoywa nacicia na zadanej gbokoci
wnikania i w odpowiednim miejscu, czy do rozkruszania kamieni w nerkach, pcherzu moczowym.
Gono, czyli natenie dwiku zaley od amplitudy fali dwikowej, czyli rnicy pomidzy
najwyszym i najniszym punktem fali. Im amplituda wiksza, tym dwik intensywniejszy.
Natenie dwiku mierzy si w jednostkach zwanych decybelami (dB). Wikszo ludzi nie odbiera
dwikw poniej 20 dB, a natenie powyej 120 dB stanowi prg, od ktrego dwik sprawia bl
i jest szkodliwy dla zdrowia. W obecnych czasach wikszo ludzi mieszkajcych w miastach jest
stale naraona na nadmiar gonych dwikw, std zauwaa si systematyczne pogarszanie
suchu wrd naszej populacji.

2. WSPCZESNE BADANIA NA TEMAT DZIAANIA DWIKU.


Muzyka oddziauje na cay wiat oywiony. "Starannie przeprowadzane eksperymenty udowadniaj, e
na kiekowanie, wzrost, zakwitanie i wydawanie owocw oraz ilo nasion wpywaj fale dwikowe,
zwaszcza dwiki muzyczne w dolnym zakresie czstotliwoci, od 100 do 600 Hz. Dan Carlson opracowa
metod oddziaywania na roliny za pomoc dwiku, dziki ktrej wzrasta kilkunastokrotnie ich plenno
i wartoci odywcze. Specjalnie dobrane fale dwikowe powoduj rwnie 50-60% zmniejszenie

34
Dewhurst Maddock O. Terapia dwikiem. . . op. cit.

15
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

zapotrzebowanie na wod i przyspieszenie wzrostu i dojrzewania drzew owocowych i lenych. Soniczna


metoda uprawy rolin zostaa ostatnio wczona do coraz popularniejszych w wiecie biodynamicznych
metod uprawy rolin. "35
Na temat wpywu muzyki na organizm ludzki oraz jej dziaania leczniczego powstao wiele teorii
majcych jednak charakter spekulacyjny, nie poparty badaniami dowiadczalnymi. J. Carl i K. Zuckerland
prbowali wyjani dziaanie muzyki na gruncie psychologicznym. Muzyka wzbudzajc emocje
doprowadza do pobudzenia ukadu nerwowego, a to z kolei powoduje efekt leczniczy w chorym
organizmie. S. Schneider i H. Helmholtz twierdzili, e muzyka dziaa na organizm poprzez transmisj fal
dwikowych drog nerwu suchowego do caego ukadu nerwowego, powodujc "rodzaj
oglnoustrojowego wstrzsu dla systemu nerwowego, ktry moe mie wpyw leczniczy". Wedug H.
Mursella wyczn przyczyn zmian fizjologicznych obserwowanych podczas suchania muzyki s zmiany
natenia dwikw, negowa on znaczenie tempa, aranacji, formy i stylu utworu. 36
Niezalenie jednak od rnych teorii wpywu muzyki na organizm ludzki mona przyj, e suchanie
jej powoduje powstawanie stanw emocjonalnych, ktre znajduj odbicie w czynnoci narzdw
wewntrznych. "Jest to oddziaywanie jednoczesne. Intensywno tych zmian jest zalena od wielu
czynnikw "pozamuzycznych", np. wrodzonej wraliwoci muzycznej odbiorcy, sytuacji poprzedzajcych
suchanie muzyki, aktualnej kondycji psychofizycznej, umiejtnoci nabytych"37.
Obecnie wpyw muzyki na stany emocjonalne tumaczy si stymulacj sekrecji endomorfin,
pobudzeniem ukadu endomorfin i oddziaywaniem na twr siatkowaty mzgu, a wpyw na percepcj blu
zwizany jest z centraln stymulacja akustyczn mzgu i pobudzeniu syntezy endomorfin przez wibracje.
Dwik po przejciu przez ucho zewntrzne i rodkowe ulega transformacji na bodziec elektryczny w
obrbie receptora nerwu suchowego (n. VIII). Z receptora nerwu suchowego wychodzi impuls, ktry jest
modulowany przez wiele czynnikw, m. in. przez czynnik hormonalny (adrenalina). Dziki temu
przygotowaniu nastpuje percepcja w pniu mzgu i korze mzgu. Dalsze przetwarzanie dwiku odbywa
si w podwzgrzu, wzgrzu, ukadzie limbicznym i mdku. Przez podkorowe orodki przecznikowe
dochodzi pod wpywem dwiku do zmian w przemianie materii, napiciu miniowym, oddychaniu,
ukadzie krenia i in. funkcjach wegetatywnych. 38
W cigu ostatnich kilkudziesiciu lat wielu autorw zajmowao si badaniem reakcji fizjologicznych,
jakie mona stwierdzi w trakcie suchania muzyki. Udowodniono jej niepodwaalny wpyw na wszystkie
funkcje i czynnoci organizmu: metabolizm, wydajno mini, ukad oddechowy, krwionony,
wewntrzwydzielniczy, trawienny, na narzdy zmysw. Przeprowadzane s rwnie badania wpywu
muzykoterapii na rnego rodzaju schorzenia, potwierdzono jej przydatno przede wszystkim w leczeniu
psychicznie chorych, ale rwnie we wszystkich chorobach psychosomatycznych, rehabilitacji
(kinezyterapia), profilaktyce. 39
Obecnie reakcje na muzyk wyjania si cisym poczeniem organu suchu, wzgrza i ukadu
limbicznego. Drgania wywoane dwikiem wpywaj na procesy fizjologiczne. Liczne badania
potwierdzaj, e poprzez muzyk mona sterowa funkcjami wegetatywnymi, np. pulsem, oddechem, a
nawet synchronizowa okrelone prdy czynnociowe mzgu, jak np. rytm alfa (Galiska E. ). Zmiany w
fizjologii okrelane s poprzez pomiary opornoci elektrycznej skry (Milczarski J. , Milczarska),
zmian temperatury ciaa w trakcie i po seansie muzycznym (Metera A. ), zmiany czasu reakcji prostej
pod wpywem muzyki (Makowska M. , Tylka J. ). 40
Badania nad wpywem dwiku na organizm staj si coraz prostsze i umoliwiaj szczegowe
poznanie mechanizmw muzykoterapii gwnie dziki rozwojowi techniki. Tworzone s nowe urzdzenia
pozwalajce w sposb bardzo dokadny kontrolowa stosowane elementy muzyczne i systematycznie
monitorowa ich wpyw na organizm.
"Powstaj prototypowe urzdzenia wykorzystujce pomiar podstawowych funkcji fizjologicznych
organizmu (ttno, cinienie, oddech, oporno elektryczna skry, itp. ) z jednoczesn wizualn
rejestracj sygnau akustycznego nadawanego pacjentom w czasie badania. Jedn z najnowszych, bardzo
czuych metod diagnostyki jest pomiar parametrw elektrycznych punktw akupunkturowych. Metoda ta
pozwala oceni na kadym etapie terapii jej wpyw na pacjenta, dajc moliwo wyboru
najskuteczniejszej metody leczenia i monitorowania jej przebiegu. Aparatura ta zostaa ju wykorzystana

35
Dewhurst Maddock O. Terapia dwikiem. . . op. cit. .
36
Janiszewski M. Podstawy. . . op. cit.
37
Kiery M. Mobilna rekreacja muzyczna, Warszawa 1995
38
Kiery M. Mobilna. . . op. cit.
39
Janiszewski M. Podstawy. . . op. cit.
40
Portalska H. , Janicki J. Ocena wpywu muzyki na funkcje fizjologiczne organizmu z wykorzystaniem
aparatury Folla nowej generacji, streszczenie referatu na XI Kongres Fizjoterapii, Katowice 29. 09.
01. 10. 1995

16
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

do okrelenia wpywu muzyki na funkcje fizjologiczne organizmu. Autorzy potwierdzili te due znaczenie
indywidualnego doboru muzyki dla pacjenta oraz szkodliwy wpyw muzyki "nieharmonicznej" z
nieregularnie akcentowanym rytmem, z synkopami w niewaciwym tempie, itp. 41
Y. Schiftan ze Szwajcarii zaprezentowa w ramach VIII Midzynarodowego Kongresu
Muzykoterapeutycznego w Hamburgu aparatur Musica Medica. Aparatura te jest urzdzeniem
elektronicznym transmitujcym dwiki oraz przetwarzajcym je na drgania przekazywane do organizmu
za pomoc dwch przetwornikw elektrowibracyjnych bezporednio przykadanych do ciaa. 42
"Obecnie w wielu krajach zaczyna si stosowa wibroakustyczn terapi do leczenia ludzi
upoledzonych fizycznie i psychicznie. Chorych umieszcza si w specjalnie skonstruowanych fotelach,
ktre maja wbudowanych kilka gonikw. Fale dwikowe o niskiej czstotliwoci wraz z muzyk z
gonikw przenikaj ciao, dziaajc uspokajajco i harmonizujco. Rezultaty przeprowadzonych bada
daj nadziej na wyleczenie caego szeregu chorb, poczynajc od astmy, a na stwardnieniu rozsianym
koczc. Przy wykorzystaniu terapii dwikami zauwaono obnienie wysokiego cinienia krwi, zanik
uczucia strachu, stanw neurotycznych, znaczn ogln popraw w przypadku osb przewlekle chorych. "
43

Osignicia wspczesnej nauki i techniki doprowadziy rwnie do stworzenia przez A. Markusa nowej
metody diagnozowania i leczenia zwanej medycyn digitaln Wszystkie substancje biologicznie czynne
wykorzystywane w leczeniu (zwizki chemiczne, witaminy, mineray, hormony, zioa czy leki
homeopatyczne) s tutaj komputerowo przetransformowywane w dwiki oraz kolorowe fraktale i
zakodowane cyfrowo. Terapia polega na odtwarzaniu z pyty CD, wideokasety czy komputera danych
audycji. Odpowiednie specyfiki dobierane s indywidualnie dla kadego pacjenta, a odbywa si po
dokonaniu szczegowej diagnozy. Diagnoz t przeprowadza si za pomoc urzdzenia bdcego
odmian cyfrowego analizatora polowego, ktry odczytuje tzw. dane polowe. Na podstawie analizy pola
magnetycznego poszczeglnych organw ciaa, odczytuje si stan zdrowia i umiejscowienie anomalii
elektromagnetycznych, ktre wiadcz o istniejcej lub grocej danemu czowiekowi chorobie.
F. Maman opisa swoje badania44 nad wpywem fal dwikowych na ywe komrki. Dowiadczenia
dotyczyy wpywu bezporedniego dziaania dwiku na komrki nowotworowe (hodowane in vitro) oraz
zdrowe komrki krwi ludzkiej. Wyniki wykazay, e komrki w sposb moliwy do zaobserwowania pod
mikroskopem reaguj na dwiki, przy czym udao si zaobserwowa rnic w sposobie adaptacji
dwiku komrek chorych i zdrowych. Wykazano, e rne czstotliwoci muzycznej skali powoduj
zmian barwy i koloru krwinek, czstotliwoci nut mog by na tyle zblione do naturalnych
czstotliwoci komrek, e powstaj zgodne drgania wzmacniajce rezonans i przeamujce szkodliw
interferencj. Wibracja drugiego dwiku, czyli powstay interwa, wzmacnia siy yciowe zdrowych
komrek, natomiast powoduje rozpad komrek nowotworowych. Wedug F. Mamana komrki pochaniaj
wibracje dwiku i jeli s zdrowe dostrajaj si do jego czstotliwoci, a nastpnie wypromieniowuj
dostarczon energi, co objawia si swoistym ksztatem i kolorem obwdki wok ciany komrkowej (co
zostao zarejestrowane za pomoc aparatu Kirliana). Komrki nowotworowe natomiast nie posiadaj owej
zdolnoci przystosowawczej i pod wpywem wznoszcych si dwikw skali muzycznej przy
czstotliwoci 400 480 Hz (a b w oktawie razkrelnej) ulegaj rozpadowi. Moliwe, e rezonans
wzmacnia zdrowe komrki i tkanki, a neguje niezdrowe. Powysze badania mog by pocztkiem
terapeutycznego zastosowania dwikw w leczeniu raka.
F. Maman odkry te tzw. dwik podstawowy, ktry jest charakterystycznym dla kadego czowieka
pasmem drga, czstotliwoci rezonujc z jego ciaem i psychik. Autor przypuszcza, e zjawisko to
jest cile zwizane ze szczeglnym rezonansem DNA jednostki. Osoby obdarzone dobrym suchem
muzycznym mog same odnale swj dwik podstawowy wsuchujc si w wibracj piewanych nut
oraz rezonans wasnych cia i pomieszczenia. Odnaleziona "prywatna nuta" moe by wykorzystywana
jako narzdzie lecznicze. Codzienne piewanie waciwego dwiku odpowiada oczyszczajcej,
rewitalizujacej i dodajcej energii kpieli. Praktyka ta bardzo wyranie zwiksza odporno i wzmacnia
siy yciowe.
H. M. Portalscy (Politechnika Poznaska) prowadz prace badawcze z zakresu analizy przydatnoci
terapeutycznej utworw muzycznych oraz dwikw mis tybetaskich z punktu widzenia zawartych w
nich modulacji i innych specyficznych cech widma. H. Portalska jest rwnie twrc specjalnych utworw
muzycznych (kilkanacie kaset), skomponowanych cile wedug konkretnych potrzeb terapeutycznych,
zawierajcych odpowiednie modulacje, uatwiajce np. wejcie mzgu w stan odprenia.

41
Portalska H. , Janicki J. tame
42
Stadnicki A. Zastosowanie muzykoterapeutycznej aparatury akustyczno wibracyjnej w pedagogice,
Zeszyt Naukowy Akademii Muzycznej we Wrocawiu 2000, 76
43
Gonikman E. Mantry. . . op. cit.
44
Maman F. Rola muzyki w XXI wieku, Morpol, Lublin 1999

17
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

3. ZJAWISKO REZONANSU A ZDROWIE:


Fale akustyczne, jakimi s np. dwiki muzyczne, oddziauj nie tylko na narzd suchu, lecz rwnie
pobudzaj do drga tkanki caego ciaa.
"W rodowisku, w ktrym yjemy dowiadczamy oddziaywania dwikw, ktre nie tylko syszymy
lecz obserwujemy ich skutki. Dwik jest fal podun, przemieszczajc si w rodowisku materialnym
z okrelon prdkoci, mniejsz, gdy orodek jest gciejszy. Energia fali przemieszczanej w powietrzu
powoduje zjawiska naprzemiennego sprania i rozprania powietrza, co daje odczucie barw dwiku lub
haasu odbieranego przez organ suchu. Gony dwik odbieramy caym ciaem, odczuwajc dotykowe
wibracje cinieniowe powietrza". 45
Badania naukowe potwierdziy pogld, e przy uzdrawianiu dwikiem i muzyk podstawowe
znaczenie ma rezonans. W czasie zjawiska rezonansu rdo dwiku, na przykad uderzona misa
tybetaska, wytwarza fale dwikowe, ktre przekazywane s przedmiotom dookoa. Jeeli przedmioty te
bd miay tak sam naturaln czstotliwo drga, rwnie bd wykonywa drgania. Rezonans ma
wiele cennych zastosowa w muzykoterapii, poniewa zasada rezonansu akustycznego dotyczy rwnie
ciaa ludzkiego. Nasze ciao skada si w ponad 70 % z wody, a niektre jego tkanki zawieraj jej ponad
95 %. Krew, limfa, pyn mzgowo rdzeniowy wszystko to jest niczym innym jak wod z domieszk
odpowiednich komrek, enzymw, soli mineralnych. Wysoka zawarto wody w tkankach pomaga
przenosi dwik, a efekt mona porwna do gbokiego masau na poziomie komrkowym, atomowym.
Jeli spojrze na nasz organizm nie z punktu widzenia biochemii, lecz biofizyki, okae si, e skada
si ono z wysokich i niskich dwikw. Kady narzd czowieka, kada czsteczka DNA w naszym
organizmie ma wasn barw, wysoko i natenie dwiku. Kady narzd ma charakterystyczn dla
siebie wibracj dwikow, ktra ulega znacznym zmianom przy uszkodzeniu funkcji danego narzdu.
Choroba w tym ujciu jest zakceniem podstawowej czstotliwoci komrek lub organw. 46
W wietle danych nauki wspczesnej, akustyczne strefy organizmu s dynamicznym systemem pl,
tworzonym przez wszystkie narzdy i ukady w procesie ich funkcjonowania oraz przy oddziaywaniu
fizyczno chemicznych czynnikw rodowiska zewntrznego. Kady narzd wewntrzny i kada tkanka
maj swoj czstotliwo waha. Jeli narzd pracuje w granicach normy, amplituda jest niewielka.
Choroba narusza ten stan im wiksze jest odchylenie czstotliwoci od normy, tym ciszy przebieg
choroby. 47
"Ciao czowieka dla niskich czstotliwoci do okoo 100 Hz moemy traktowa jako zbir elementw
drgajcych o staych skupionych. Poszczeglne czci ciaa, a take narzdy wewntrzne maj swoje
charakterystyczne czstotliwoci rezonansowe lece na og poniej pasma akustycznego. Warto
wikszoci z nich zaley od osi, wzdu ktrej wzbudzamy drgania, a take zajmowanej przez czowieka
pozycji (np. siedzca, leca)". 48
Wartoci wybranych czstotliwoci rezonansowych, cytowanych przez H. M. Portalskich49 za [ 50
]
przedstawiam w tabelach:
Tabela 1: Wybrane czstotliwoci rezonansw mechanicznych ciaa: pozycja stojca:
O Cz ciaa Czstotliwo [Hz]
lewy bok prawy bok Kolano 13
lewy bok prawy bok Rami 12
lewy bok prawy bok Gowa 13
Wzdu ciaa Jelita 3 3. 5
Wzdu ciaa Brzuch 56
Wzdu ciaa Gowa 20 30
Wzdu ciaa cae ciao 47

45
Uchya E. Dwiki . . . op. cit.
46
Dewhurst Maddock O. Terapia dwikiem. . . op. cit.
47
Gonikman E. Mantry. . . op. cit.
48
Portalska H. , Portalski M. Wielotony nieharmoniczne mis tybetaskich dlaczego wspomagaj
organizm? w: Wybrane elementy terapii w procesie edukacji artystycznej, Redakcja Wydawnictw
Humanistyczno Spoecznych, Zielona Gra 2002
49
Portalska H. , Portalski M. Wielotony. . . op. cit.
50
Grzegorczyk L. , Walaszek M. Drgania i ich oddziaywanie na organizm ludzki, PZWL, Warszawa 1972,
Wasserman D. E. : Human Aspects of Occupational Vibration, Amsterdam Oxford New York
Tokio, ELSEVIER, 1987

18
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

Tabela 2: wybrane czstotliwoci rezonansw mechanicznych ciaa: pozycja leca:


O Cz ciaa Czstotliwo O Cz ciaa Czstotliwo
lewy bok prawy bok Stopa 16 31 przd ty Brzuch 0. 8 4
lewy bok prawy bok Kolano 48 przd ty Gowa 0. 6 4
lewy bok prawy bok Brzuch 48 Wzdu ciaa Stopa 13
lewy bok prawy bok klatka 6 21 Wzdu ciaa Brzuch 1. 5 6
piersiowa
lewy bok prawy bok koci gowy 50 70 Wzdu ciaa Gowa 13
przd ty Stopa 0. 8 3 Wzdu ciaa cae ciao 3 3. 5

Tabela 3: Wybrane czstotliwoci rezonansw mechanicznych ciaa: pozycja siedzca:


O Cz ciaa Czstotliwo [Hz]
Wzdu ciaa Jelita 3 3. 5
Wzdu ciaa Brzuch 56
Wzdu ciaa Tuw 36
Wzdu ciaa klatka piersiowa 46
Wzdu ciaa Krgosup 3 -5
Wzdu ciaa Rami 26
Wzdu ciaa odek 47

Tabela 4: Podstawowe rytmy prdw czynnociowych mzgu:


Nazwa rytmu Zakres czstotliwoci [Hz] Stan organizmu
Beta 14 30 Czuwanie
Alfa 13 8 Relaksacja
Theta 74 Marzenia senne, stany medytacyjne
Gamma 31 Gboki sen

Tabela 5: Wybrane rytmy biologiczne:


Rytm Okres [s] Odpowiadajca czstotliwo [Hz]
Migotania nabonkowe 0,1 1 1 10
Ttno okoo 1 okoo 1
Oddech 13 0,33 1
Perystaltyka jelit 5 30 0,033 0,2
Krwioobieg 10 60 0,0167 0,1

"Dla wyszych czstotliwoci, powyej 100 Hz ciao ludzkie przedstawia ukad o staych rozoonych.
Mona tu wymieni pasma rezonansowe w przedziale 100 Hz do 200 Hz (szczka) oraz 300 Hz do 400 Hz
i 600 Hz (gowa).
Jak wida wikszo czstotliwoci rezonansowych ley poniej pasma akustycznego w zakresie
infradwikw. W tym zakresie czstotliwoci moliwe jest pobudzenie rezonansowe przez drgania
przenoszone bezporednio na ciao.
Istnieje jednak jeszcze inny mechanizm wymagajcy uwzgldnienia nieliniowego charakteru
mechanicznych wasnoci tkanki. Nieliniowo ta oraz dolnoprzepustowy charakter filtracji drga przez
tkank umoliwia teoretycznie dla zmodulowanego w amplitudzie sygnau akustycznego zachodzenie
procesw detekcyjnych przypominajcych demodulacj sygnau AM.
Umoliwia to pobudzenie mechaniczne na czstotliwociach modulacyjnych mogcych lee w pamie
infradwikowym. W przypadku rytmicznie podawanych impulsw dwiku poza efektami nieliniowymi o
pobudzeniu do drga decydujcy moe si okaza proces pompowania energii do ukadu rezonansowego.

19
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

W zalenoci od typu nieliniowoci pobudzenie moe nastpi na jednej z czstoci widma obwiedni
sygnau lub jej harmonicznej.
Dla wyszych czstotliwoci, np. z zakresu staych rozoonych pobudzenie nastpuje bezporedni
fal o czstotliwoci akustycznej (non). "51
H. M. Portalscy52 podaj list typowych czstotliwoci synchronizujcych mzg dla osignicia
okrelonych efektw terapeutycznych:

Tabela 6: Wybrane czstotliwoci synchronizacji mzgu wg Programu CoolEdit96:


Czstotliwoci synchronizacji [Hz] Efekt
5 10 szybki relaks i ulga w stresie
84 medytacja
6, potem wzrost do 10 kreatywne wyobraanie
8 10 szybkie odwieanie
47 polepszenie samopoczucia

3. 1 . SZKODLIWE DZIAANIE FAL AKUSTYCZNYCH:


Ustalono, e fale akustyczne mog wywoywa powane zmiany patologiczne. Na przykad wahania o
czstotliwoci 7 Hz, podobne do czstotliwoci fal alfa mzgu, negatywnie wpywaj na prac umysow
czowieka i wywouj przewleke zaburzenia wzroku.
Infradwiki wpywaj na stan psychiczny czowieka, powodujc przygnbienie, strach, niepokj, a
gona muzyka, haas zakcaj prac naszego organizmu. ycie w wielkomiejskim zgieku powoduje
poza wszelkimi innymi, niekorzystnymi dla zdrowia konsekwencjami rwnie ubytki suchu, szumy w
uszach u coraz modszych ludzi. Haas powoduje te "dezintegracj komrek mzgowych, co prowadzi
nieuchronnie do blw gowy i nieuzasadnionego zmczenia", a take znacznie przyczynia si do
obnienia odpornoci organizmu oraz powstawania zespou chronicznego zmczenia. "Mona zaoy, e
liczba decybeli przewyszajca fizjologiczn wytrzymao organizmu czowieka zajmuje jedno z
"honorowych miejsc" wrd negatywnych ekologicznych czynnikw, ktre maj wpyw na przysze losy
ludzkoci. " 53
Haas cywilizacji zawiera znaczne pasmo dwikw o czstotliwociach poniej (infradwiki) i powyej
(ultradwiki) syszalnych. (... ) Praktyka wykazaa wraliwo dyskomfortow a do szoku chorobowego
na dwiki niskiej czstotliwoci o zwikszonej nienaturalnej mocy. Przyczyn jest czstotliwo wasna
poszczeglnych organw w przedziale 1- 40 Hz. Najwiksz wraliwo organizm czowieka posiada na
niesyszaln czstotliwo 4 8 Hz. (... ) Haas cywilizacyjny zawiera te czstotliwoci wibracji
niesharmonizowane ze sob o nienaturalnie wysokiej energii. Rezonuj one z czstotliwociami wasnymi
organw rozregulowujc ich funkcje yciowe, powodujc uszkodzenia. Ukad nerwowy nie zawsze jest w
stanie dokona harmonizacji oraz stonowania powstaego rozstrojenia i wtrnym skutkiem s reakcje
nerwicowe.
Przykadowe czstotliwoci rezonansowe narzdw czowieka i reakcje organizmu na rezonans z
haasem:
bezdech 1-4 Hz
drgania szczki 5-8 Hz
narzdy klatki piersiowej, niewyjanione bolesnoci 4-10 Hz
narzdy jamy brzusznej, ble i nudnoci 3-10 Hz
zawroty gowy 12-18 Hz
prostata, parcie na mocz 16,5-16 Hz; 8-20 Hz
zaburzenia wzroku 20-40 Hz
utrudnienia mowy 7-20 Hz.
Dwik naturalnych instrumentw muzycznych typu dzwonu, ktrym jest misa tybetaska
odpowiednio stosowany nie wywouje jednak szkodliwych reakcji organizmu, a wprost przeciwnie moe

51
Portalska H. , Portalski M. Wielotony. . . op. cit.
52
Portalska H. Portalski M. Modyfikacja. . . op. cit.
53
Gonikman E. Mantry. . . op. cit.

20
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

dziaa leczniczo. Ultradwiki (powyej 20 kHz) i Infradwiki (poniej 16 Hz) ktre wydaj dzwony,
maj zdolno oczyszczania powietrza, poniewa posiadaj cechy bakteriostatyczne.
Ponadto, "zgodnie z prawem Arndta-Schultza, sabe bodce pobudzaj aktywno fizjologiczn,
umiarkowane sprzyjaj tej aktywnoci, a bardzo silne mog je hamowa. (... ) To tumaczy, dlaczego
odpowiednio dawkowane mikrodrgania dziaaj korzystnie na organizm (stymulujco), a silne i
dugotrwae drgania powoduj chorob wibracyjn. "54

3. 2. LECZNICZE DZIAANIE DWIKW MIS Z TYBETU:55


Dwik mis tybetaskich zawiera pene pasmo czstotliwoci syszalnych i niesyszalnych, ich
wzajemn harmoni i wytonowan energi do poziomw bioenergetycznych. Istotn cech, ktr maj
misy tybetaskie to naturalne generowanie harmonijnego, niepowtarzalnego dwiku, ktry cechuje
harmonia dwiku w penym spektrum wibracji (brak dudnie znieksztacajcych harmoni). Moc fal
dwikowych jest na poziomie moliwoci absorbowania przez oscylatory biologiczne organizmu. Energia
przekazywana na poziomach kwantowych relacji: fonon elektron uzupenia zapotrzebowanie
energetyczne do poziomw optymalnej rwnowagi, wyrwnujc poziomy wibracji wasnych tkanek i
organw. Taki proces jest swoistym masaem wewntrztkankowym. "
Misa jako metalowe naczynie po uderzeniu w ciank przyjmuje energie uderzenia ca swoja mas,
wzbudzajc drgania wszystkich atomw materiau. Struktura atomowa zawiera deformacje przestrzenne
w ksztacie misy, zaistniae w procesie rcznego jej wytwarzania. Kada misa posiada niepowtarzaln
wewntrzn struktur atomw, ktra pobudzona do drga wasnych kadej swojej mikroobjetoci,
emituje fal dwikow do otoczenia.
Odrbnoci strukturalne rnych mikroobjetoci nakadaj swoje wasne wibracje na podstawowe
wibracje, dominowane ksztatem misy. W ten sposb dwik misy zawiera czstotliwoci akustyczne
pasm syszalnego i niesyszalnego wraz z modulacj wibracji subtelnych z kadej mikroobjetoci
materiau. Te czstotliwoci mona nazwa "dusz dwiku" waciw dla misy. Dwik jest inny od
wszelkich rde dwikw generowanych elektronicznie, cyfrowo lub tych, ktre okrelamy haasem. Te
dwiki "duszy materii misy" harmonizuj si z elementami materii ywej, selektywnej w odbiorze tylko
tych kwantw energii, ktrych czstotliwo jest tosama z czstotliwoci wasn oscylatorw
biologicznych w organizmie. Poziom energii przekazywanej na poziomie kwantowym, w procesie
selektywnej wybirczoci uzupenia niedobory energetyczne do poziomu optymalnej rwnowagi we
wszystkich czsteczkach organizmu, wyrwnujc poziomy energetyczne tkanek i organw.
Oddziaywanie fal dwikowych na ciao biologiczne okrelaj wic efekty akustyczne w wyniku
pochaniania energii wibracji przez sieci molekularne tkanek i organw.
Struktury biologiczne, z zachodzcymi procesami chemii ycia, przebiegaj przy wzbudzonych
kwantowo drganiach akustycznych. Taki stan wzbudzenia zwiksza energi drgajcej masy biologicznej
tworzc zagszczenia adunkw elektrycznych ze wzmoonym oddziaywaniem fonon elektron. Kady
kwant dwiku oddziauje na kwanty innej energii. Swoj wibracj akustyczn dwiczce misy
warunkuj cykliczno oddziaywa kwantowych masy biologicznej na zjawiska optyczne, elektryczne,
mechaniczne, piezoelektryczne i magnetyczne. Ruch masy biologicznej i pobudzone w niej wibracje maj
wic wpyw na elektromagnetyczne przenoszenie wibracji w przestrze otaczajc biomas, a wic
energi biopola, a take w odwrotnym kierunku.
Energia dwiku energetyzuje procesy yciowe organizmu oraz zmienia parametry energetyczne
biopola. Bodziec specyficznego dwiku jest masaem dwikowym caego organizmu i jego
najmniejszych struktur. Rezonansowe pobudzanie oscylatorw biologicznych wzmaga przepywy energii
likwidujc istniejce blokady i napicia. Stwarzaj si nowe warunki do oywienia procesw biologicznych
w komrkach i wzmocnienia wewntrznych si uzdrawiajcych. Nowa jako regulacji procesw yciowych
zwiksza ich sprawno, wzbudza prawidow aktywno procesw enzymatycznych i hormonalnych.
Usprawnienie biofizyki i biochemii organizmu jest czynnikiem samouzdrawiajcym organizm. Ciao i
umys tonizuj swoj energi i wprowadzone zostaj w stan gbokiego relaksu typu Alfa. W takim stanie
synchronizuj prac obie pkule mzgowe, odchodz napicia psychiczne. Harmonia dwikw
wymazuje ze wiadomoci drczce myli, uspokaja, pozwala odbudowa harmoni ducha. (... )
Omwione oddziaywanie dwiku mis tybetaskich wprowadza zmiany tonizujce i samoregulujce w
organizmie w nastpujcych obszarach organizmu czowieka:
penej przestrzeni materii organicznej (ciao)
obszar biopola sprzonego z ciaem w oddziaywaniu dwukierunkowym

54
Portalska H. , Portalski M. Wielotony. . . op. cit.
55
Cay podrozdzia ze wzgldu na cakowite dyletanctwo autorki w dziedzinie fizyki, szczeglnie
kwantowej stanowi wyjtek z pracy E. Uchyy Dwiki. . . op. cit.

21
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

optymalizowanie procesw bioenergetycznych w caym obszarze organizmu (... )


unormowanie relaksacyjnego ukadu nerwowego
wyciszenie oddziaywa stresopochodnych
poprawia zdrowie psychiczne uspokajajc myli
Mona wic ten rodzaj terapii zaliczy do terapii naturalnej o holistycznym oddziaywaniu na organizm.

4. MUZYKOTERAPIA A MASA DWIKIEM Z UYCIEM MIS TYBETASKICH


Chocia korzenie terapii muzyk sigaj najdawniejszych czasw, muzykoterapia jako dyscyplina
naukowa powstaa na pocztku XX wieku, jest wic modsza od psychoterapii. Pierwsze koncepcje
teoretyczne, do dzi do niespjne, powstay na przeomie lat pidziesitych i szedziesitych XX
wieku. Oddziaywanie terapeutyczne, niezalenie od postawionych celw, obejmuje cay organizm
psychofizyczny. Muzyka jest wykorzystywana w rnorodnych celach terapeutycznych jako rodek
oddziaywania na emocje, procesy poznawcze, suc poznawaniu i powodowaniu zmian w
funkcjonowaniu pacjenta. Za pomoc muzyki moliwe jest nawet osiganie stanw zmienionej
wiadomoci, co znane byo ju prymitywnym cywilizacjom.
Zwizek muzyki z medycyn istnieje od zarania ludzkoci. Najstarsze supranaturalistyczne koncepcje
wyjaniajce zjawiska przyrody przyjmuj, e dwik jest zasad wiata, e tworzy on mistyczn
substancj istoty ludzkiej i wszechrzeczy. Obdarzony jest szczegln moc, tzw. orend, ktra jest m. in.
si wzrostu rolin, specjaln moc lecznicz, a take oczyszczajc moc wody. Muzyka, a przynajmniej
dwik, ley u podstaw wszystkich religii. Poniewa muzyka omija rozum i dociera bezporednio do
duszy, symbolizuje m. in. wyzwolenie czowieka, umoliwia duchowe oczyszczenie katharsis i popraw
charakteru. 56 Gdyby Pitagoras zna misy tybetaskie, z pewnoci uwaaby je za najdoskonalszy
instrument dla uzyskania poszukiwanej przez niego harmonii, ale niestety, urodzi si w nieodpowiednim
krgu kulturowym (misy ju istniay za jego czasw).
W rozdziale koczcym teoretyczn cz mojej pracy chc dokona porwnania tradycyjnej
muzykoterapii z masaem dwikiem, ktra ma takie samo (o ile nie szersze) zastosowanie w zakresie
pomocy czowiekowi w jego problemach psychofizycznych.
Skuteczno oddziaywania muzykoterapii jest wprost proporcjonalna do stopnia obycia muzycznego
odbiorcy. Podobn zaleno zauwayam rwnie podczas przeprowadzania zabiegw masau
dwikiem, przy czym pewne znaczenie maj tu rwnie wczeniejsze dowiadczenia w zakresie rozwoju
duchowego np. uprawianie medytacji, umiejtno relaksacji psychofizycznej. Wraliwo oglna
czowieka, muzykalno oraz umiejtno odprenia si i wyciszenia to czynniki znacznie
wzmacniajce lecznicze dziaanie masau. Czynniki te wzmacniaj odbir wrae zwizanych z masaem,
uatwiaj poddanie si przenikajcym ciao dwikom, ale oczywicie nie s konieczne.
Wpyw muzyki na psychik czowieka okrelany jest jako "psychotropowy". S to dziaania
kathartyczne (oczyszczajce), aktywizujce, relaksacyjne, nasenne, rytmizujce lub izolujce57.
Wikszo z tych efektw mona osign rwnie za pomoc terapii misami:
1) Dziaanie oczyszczajce: na poziomie fizycznym realizuje si to dziki przenikajcym ciao i
wprawiajcym w drgania wszystkie komrki falom akustycznym (dlatego przed i po zabiegu
wskazane jest wypicie szklanki czystej wody) oraz psychicznym poprzez masa niwelowane s
negatywne wzorce i sposoby mylenia, blokady.
2) Dziaanie aktywizujce o osb z niskim cinieniem i sabym ttnem nastpuje wzrost tych
wartoci, co oczywicie ma swoje odzwierciedlenie w poprawie samopoczucia, nastroju. Osigamy
tez wzrost poczucia energii dziki uwalnianiu energii wydatkowanej dotd na podtrzymywanie
napicia mini.
3) Relaks dwik i drgania mis uatwiaj synchronizacj mzgu na poziomie alfa, moliwe jest
osigniecie stanu odprenia nawet przez osoby majce z tym na co dzie problem, np. dzieci
nadpobudliwe.
4) Dziaanie nasenne obserwacje wasne: osoba majca od dwch lat problemy ze snem,
zasypiajca wycznie po zastosowaniu rodkw farmakologicznych, podczas masau bardzo
szybko zasypia i wybudza si pod wpywem bodca zewntrznego dopiero po okoo dwudziestu
minutach po zakoczeniu zabiegu; za pomoc mis "wyleczyam" rwnie wasne dziecko z kopotw
z zasypianiem o ile kiedy procedura zasypiania trwaa u niego bardzo dugo i wymagaa
obecnoci osoby dorosej, to obecnie synek zasypia ju sam, przy zgaszonym wietle (i sam

56
Galiska E. Percepcja muzyczna a poziom lku u pacjentw nerwicowych, Warszawa 1982, Instytut
Muzykologii Uniw. Warsz. , maszynopis
57
Kiery M. Mobilna. . . op. cit.

22
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

czasem prosi "zrb mi miseczki"). Zasypianie pacjenta w czasie zdarza si bardzo czsto (w
wikszoci przypadkw).
5) Dziaanie izolujce: masa pomaga w nawizaniu cznoci z wasnym wntrzem, czego efektem
jest m. in. zdecydowana poprawa koncentracji, osignicie lepszej asertywnoci, nabierania
odpornoci psychicznej i poczucia bezpieczestwa.
Ze wzgldu na sposb organizacji dziaa leczniczych wyrnia si obecnie :
Muzykoterapi indywidualn leczenie osobno kadego pacjenta przez duszy lub krtszy okres
czasu.
Muzykoterapi grupow przeprowadzan w specjalnie dobranych, niezbyt duych grupach osb,
zajcia mog mie charakter ukierunkowany (muzykoterapia dyrektywna) lub nieukierunkowany
(muzykoterapia niedyrektywna).
Misy tybetaskie maj gwnie zastosowanie w terapii indywidualnej (co miao miejsce w czasie moich
bada), ale istnieje te moliwo wykorzystania ich podczas terapii grupowych. W muzykoterapii
nieukierunkowanej moe to by organizowanie koncertw z uyciem mis, gongw, dzwonkw
tybetaskich i innych instrumentw z krgu kultury europejskiej i pozaeuropejskiej, w poczeniu ze
piewami i tacami. W ukierunkowanej muzykoterapii grupowej istnieje moliwo wczenia mis do
zada realizowanych przez grup, a du zalet ich brzmienia jest silne oddziaywanie relaksujce
wspomagajce prowadzenie m. in. zbiorowych medytacji.
Wspczesn muzykoterapi dzieli si na dwa rodzaje, rnice si wymagan aktywnoci pacjenta w
terapii:
W muzykoterapii receptywnej pacjent jest tylko odbiorc muzyki, terapia polega na suchaniu
celowo dobranych utworw muzycznych w sposb swobodny lub zadaniowy, a nastpnie
przedyskutowaniu przey doznanych podczas suchania muzyki. Nawykowy charakter skojarze
uczuciowych na okrelone figury melodyczne, zesp relacji modalnych i postp harmoniczny mog
niekiedy wywoa automatycznie reakcj typu nastroju, a ten z kolei pobudzajc proces
wyobraeniowy, bdzie wywoywa bodziec dla powstania afektw. 58
W muzykoterapii aktywnej pacjent staje si twrc, wykonawc muzyki. Terapia polega na
odtwarzaniu lub improwizowaniu rnych form muzycznych przy pomocy instrumentw, ruchu lub
gosu. Improwizacja moe przebiega w sposb swobodny lub ukierunkowany przez terapeut.
Misy tybetaskie mog znale zastosowanie w obu rodzajach muzykoterapii. Metoda masau
dwikiem najczciej jest stosowana w formie receptywnej: pacjent jest "biernym" odbiorc
przepywajcych przez niego dwikw, moliwe jest rwnie czenie tego typu odbioru z pewnymi
zadaniami, np. wizualizacje swobodne lub ukierunkowane. Istnieje jednak te moliwo wykorzystania
tych instrumentw w rnych formach muzykoterapii aktywnej na przykad wczenie ich do
instrumentarium Orffa, czy podczas pracy z dziemi, ktre, ze wzgldu na swj temperament i ciekawo
wiata, nie zawsze szczeglnie podczas pierwszego spotkania daj si nakoni do spokojnego leenia
i poddania si masaowi. Misy tybetaskie speniaj te zadania muzykoterapii aktywnej podczas
prowadzenia terapii grupowych.
Podczas zaj muzykoterapeutycznych osiga si szerokie spektrum oddziaywania na psychofizyczny
ustrj czowieka. W tabeli 7 przedstawiam porwnanie efektw terapeutycznych oczekiwanych przez
muzykoterapeut oraz terapeut stosujcego masa dwikiem.

58
Janicki A. Muzykoterapia w lecznictwie psychiatrycznym w: Zeszyt naukowy Akademii Muzycznej we
Wrocawiu 1986, 34

23
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

Tabela 7: Oczekiwane efekty dziaa muzykoterapeutycznych


(wg. M. Kierya)59 i podczas terapii dwikiem:
MUZYKOTERAPIA TERAPIA MISAMI
Uatwienie wykonywania wicze Takie samo zadanie spenia terapia misami poprzez
rehabilitacyjnych (ruchowych, obnienie napicia miniowego i poziomu lku.
logopedycznych, oddechowych).
Nauczenie relaksacji uzupeniajcej Osignicie stanu relaksu jest tutaj znacznie uatwione
leczenie chorb psychosomatycznych dziki zjawisku rezonansu, dwiki generowane przez misy
(nadcinienia, choroby wiecowej, astmy, le w pamie akustycznym fal Alfa, Theta i Gamma
choroby wrzodowej ukadu
pokarmowego).

Korekta postawy ciaa, poprawa Efekty zblione dziki osiganej synchronizacji pkul
koordynacji ruchw, sprawnoci mzgowych oraz obnieniu napicia miniowego, poziomu
oddechowej, wzrost sprawnoci lku, stresu.
psychicznej.
Wzrost aktywnoci psychoruchowej u jw.
pacjentw z podwyszonym poziomem
lku.
Uzyskanie przyjemnoci aktywnego, W terapii dwikiem wykorzystuje si, oprcz rnej
atwego muzykowania, poprawa wielkoci mis i miseczek, dzwonki, gongi, tam-tamy
samooceny. moliwe jest wic wsplne muzykowanie.
Organizacja czasu, odwrcenie uwagi od Uwraliwienie dziki wsuchiwaniu si w dwiki i
uciliwoci choroby, aktywizacja fizyczno odczuwaniu efektw, jakie wywouj w ciele i psychice
psychiczna, uwraliwienie.
Obnienie nadmiernej aktywnoci Terapia dwikiem znajduje tu bardzo dobre zastosowanie,
psychoruchowej u modziey sprawiajcej cho wymaga do dugiego czasu
trudnoci wychowawcze
Poprawa sprawnoci i kondycji Zmniejszenie iloci konfliktw, zblienie pacjentw np.
psychofizycznej w grupach geriatrycznych poprzez wzajemne dzielenie si przeyciami.
Pomoc w hospicjach przygotowanie duchowe.
Poprawa relacji z innymi czonkami grupy, jw.
z otoczeniem.
Stymulacja dwikowo muzyczna Zajcia z misami s bardzo lubiane przez dzieci
chorych niepenosprawnych niepenosprawne, dodatkow ich zalet jest pomoc w terapii
rodzinnej problem akceptacji choroby.
Poprawa samopoczucia, nastroju, Osignicie spokoju wewntrznego, zyskanie dystansu do
wydarze. masa ten moe zaspokoi potrzeb
wewntrznego dobrostanu, zwikszy wraliwo
emocjonaln oraz uatwi zmian postaw i zachowania.
Odreagowanie napicia Instrumenty stosowane w tej terapii mona wykorzysta te
jako instrumenty perkusyjne, maj jednak przewag
jednoczenie emituj wibracje wyciszajce emocjonalnie
Pobudzenie wyobrani i uwraliwienie na Osiga si popraw oglnej wraliwoci, nie tylko na sztuk,
sztuk, ale te na drugiego czowieka
Rozwj osobowoci pacjenta Szerokie zastosowanie w psychoterapii, psychopedagogice.
Uzdrowienie na poziomie duchowym jest w tym przypadku
rwnie wane (jeli nie waniejsze, biorc pod uwag wpyw
samopoczucia wewntrznego na stan somy), ale znacznie
trudniejsze do obiektywnego opisania. Zmiany
dowiadczane przez kadego czowieka s odmienne,
rozcigaj si od uczucia oglnego spokoju, a do bardzo
specyficznego przewartociowania w patrzeniu na rne
problemy yciowe.

59
Kiery M. Mobilna. . . op. cit.

24
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

R O Z D Z I A 4
BADANIA WASNE
1. PRZEDMIOT I CEL BADA:
Przedmiotem bada byo okrelenie wpywu masau dwikiem za pomoc mis tybetaskich wg
metody P. Hessa na psychosomatyczne zdrowie czowieka.
Celem bada byo sprawdzenie efektywnoci tej terapii, ze zwrceniem uwagi na zmiany wystpujce
w samopoczuciu po jednorazowym zabiegu, jak rwnie po cyklu zaj. Celem byo rwnie poznanie
wrae, jakie towarzysz ludziom podczas masau oraz to, jakie zmiany w nastpuj w osobowoci po
poddaniu si duszej terapii.

2. HIPOTEZY BADAWCZE:
Hipotezy badawcze sformuowane w zwizku z celem bada byy nastpujce:
I. w odniesieniu do jednorazowego zabiegu:
1) masa jest przyjemnym przeyciem, a dwik mis jest odbierany przez ludzi pozytywnie.
2) masa dziaa relaksujco na organizm czowieka, co przejawia si zmianami fizjologicznymi,
takimi jak: rozlunieniem mini i zwolnieniem pulsu, a take jest odczuwane na paszczynie
psychologicznej przez samego pacjenta.
3) po masau i w dni nastpne pojawia si u pacjenta przyjemne doznania oraz poprawa
samopoczucia i stanu zdrowia.
4) jeeli przed masaem pacjentowi towarzyszy bl, to ustpuje w trakcie lub po zabiegu.
II. W odniesieniu do cyklu zabiegw:
1) Nastpuje poprawa zdrowia na paszczynie fizycznej (np. ustpienie blu i rnych dolegliwoci,
rozlunienie miniowe, poprawa stanu skry, wiksza energia, poprawa syszenia lub widzenia,
lepszy sen itp. )
2) Nastpuj korzystne zmiany psychiczne i poprawa samopoczucia (zwiksza si pewno siebie,
optymizm, poprawia humor, pami i koncentracja, pojawia si spokj wewntrzny itp. ).
3) W miar postpowania terapii nastpuje wzrost iloci dozna i gbsze przeywanie masau.
4) Nastpuje obnienie si poziomu lku jako cechy charakteru czowieka.

3. METODY I NARZDZIA BADAWCZE:


W badaniach wykorzystano:
1) Pomiary wartoci fizjologicznych: napicia mini (badano mm karku) oraz pulsu. Do pomiarw
tych wykorzystano miotonometr oraz aparat do mierzenia pulsu.
2) Kwestionariusz do badania poziomu lku opracowany przez Ch. D. Spielbergera. Kwestionariusz
skada si z dwch skal samooceny, z ktrych jedna przeznaczona jest do pomiaru lku jako cechy,
druga jako stanu. W badaniach wykorzystaam cz kwestionariusza dotyczca okrelenia lku
jako cechy. Przez lk jako cecha naley rozumie wzgldnie stae, indywidualne rnice w
skonnoci do przeywania stanw lkowych, jakie ujawniaj ludzie w stanach zagroenia.
Uksztatowanie si tej cechy zaley od dotychczasowych dowiadcze jednostki. 60
Kwestionariusz skada si z 20 pyta. Osoby badane miay zaznaczy, w jakim stopniu kade z
twierdze kwestionariusza odnosi si do nich samych, przez wybr jednej z czterech
skategoryzowanych odpowiedzi. Kwestionariusze byy wypeniane dwukrotnie: po raz pierwszy po
pierwszym zabiegu, po raz drugi po zakoczeniu cyklu.
3) Ankiet, wypenian przez osoby badane po kadym zabiegu. Celem byo poznanie wrae
badanych osb odnonie dwiku mis, samego masau, wrae jakie pojawiay si podczas masau
oraz zmian, jakie zauwayy u siebie bezporednio po zabiegu i w cigu kilku nastpnych dni
(ankieta ta bya wrczana po sesji, osoba braa j do domu i miaa kilka dni na jej wypenienie,
zwracaa ankiet przy okazji nastpnego spotkania). Odpowiedzi w ankiecie byy zarwno typu
testowego (wybr z kilku moliwych), jak i dajce szans opisowego wyraenia wasnej opinii na
konkretne pytanie.
4) Ankiet podsumowujc, wypenian przez osoby badane jeden raz po zakoczeniu cyklu.
Zadaniem osb j wypeniajcych byo zaznaczenie zmian w samopoczuciu, jakie zauwayy u
siebie po odbyciu cyklu 6 masay dwikiem. W ankiecie podanych byo 15 gotowych odpowiedzi

60
Siek S. Wybrane metody badania osobowoci, ATK Warszawa 1993

25
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

do ewentualnego zaznaczenia oraz miejsce na osobiste, nie przystajce do wymienionych,


refleksje.
MISY:
Wyrabiane s rcznie, w Tybecie i Nepalu, ze stopu mosidzu z innymi pierwiastkami. W ich skad
wchodz jeszcze takie metale, jak: zoto, srebro, ow, cynk, elazo, rt, piryt. Specjalici, ktrzy je
wykuwaj musz pracowa od momentu rozgrzania stopu przez 72 godziny bez przerwy, a do
ukoczenia dziea, bowiem tylko pod tym warunkiem misy mog by rdem piknych dwikw.
W masau dwikiem stosuje si rnej wielkoci i ksztatu misy i miseczki, a take dzwonki i gongi.
Stosuje si rwnie rn ich ilo, masa mona rwnie wykona za pomoc jednej misy.
Do bada zastosowano podstawowy zestaw terapeutyczny skadajcy si z trzech mis wydajcych
rne dwiki. Zestaw ten skada si z nastpujcych mis:
1) misa sercowa (wykorzystywana do pracy gwnie w rejonie grnej czci ciaa)
2) misa brzuszna (stosowana przede wszystkim w rejonie brzucha, plecw)
3) misa stawowa (przeznaczona do terapii staww, koci, wizade, itp. )
Ich odmienne zastosowanie wynika z rnic w budowie (m. in. ksztatu i wielkoci) i zwizanych z tym
rnic w parametrach akustycznych. Obecnie na Politechnice Poznaskiej prowadzone s badania (analiza
widma obwiedni podstawowych czstotliwoci) nad okreleniem wsplnych cech mis nalecych do
okrelonych rodzajw (np. wsplne cechy widma mis sercowych).
W tabeli 8 przedstawiam podstawowe dane mis uytych podczas bada:

Tabela 8: Podstawowe dane mis uytych w badaniach:


wysoko tonu w
misa rednica Wysoko
skali muzycznej
sercowa 18 cm f
10 cm
okt. razkrelna
brzuszna 10 cm b
27 cm
okt. maa
cis
Stawowa 22 cm 10 cm
okt. razkrelna

4. CHARAKTERYSTYKA GRUPY BADANEJ.


W badaniach uczestniczyo 10 osb: 7 kobiet i 3 mczyzn. Wiek osb badanych :panie: 25, 30, 33,
40, 45, 54, 56: panowie: 28, 40, 55.
Prawie wszystkie osoby posiaday wyksztacenie wysze, jedna koczya studia.
Zdecydowanie wiksze zainteresowanie terapi misami tybetaskimi zauwaa si u osb
wyksztaconych, mylcych niezalenie, u ktrych istnieje potrzeba poznawania wiata i oceniania go na
podstawie wasnego dowiadczenia, a nie opinii zasyszanych w mass mediach. Misy wzbudzaj take
ciekawo u ludzi pragncych rozwija si wewntrznie, wiadomych siebie, odczuwajcych swoje ciao.
Osoby takie najczciej zdaj sobie spraw, jak duy wpyw ma psychika na zdrowie fizyczne. Czsto
maj w swoim yciu wiele dowiadcze potwierdzajcych ten fakt, a wynika to z dobrego kontaktu ze
swoimi emocjami.

5. ORGANIZACJA BADA.
Badania przeprowadziam w okresie listopad grudzie 2001. Odbyway si one w rnych miejscach:
trzy osoby miay przeprowadzane masae w Klinice Rehabilitacji AM w odzi (dwie osoby przebyway tam
po operacjach stawu biodrowego, trzecia przychodzia ambulatoryjnie na rehabilitacj), pozostae
poddaway si masaom w miejscach swojego zamieszkania, w tym dwie w akademiku. Zdecydowanie
lepiej przebiegay badania odbywajce si w domach poszczeglnych osb, i to nie tylko ze wzgldu na
komfort tych osb, ale rwnie z powodu wymaganej podczas masau intymnoci i ciszy. Z tego wzgldu
staralimy si stworzy takie warunki, aby nic nam nie przeszkadzao. Takie czynniki, jak wchodzce
niespodziewanie osoby, haasy, wczajce si urzdzenia, itp. zakcay przebieg masau, szczeglnie w
pocztkowej jego czci, kiedy osoby masowane nie zapady w stan swoistego "transu" czy snu.
Natomiast w dalszej czci zabiegu nie byo to tak istotne.

26
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

Masae ze wzgldu na prb ujednolicenia przebiegu bada, odbyway si zawsze w pozycji lecej
na brzuchu jest to jedna z wielu moliwoci jego przeprowadzania. Trway okoo p godziny i odbyway
si raz lub dwa razy w tygodniu. Kada z osb poddaa si 6 masaom.
Bezporednio przed rozpoczciem i po zakoczeniu masau dokonywaam podstawowych pomiarw
napicia miniowego oraz ttna.
Sam masa polega na przykadaniu jednej lub wicej mis w odpowiednich miejscach ciaa i
delikatnym uderzaniu w nie. Stosowaam rwnie wydobywanie dwikw z misy stojcej obok ciaa oraz
trzymanej przeze mnie nad osob masowan. Pomimo, e zabiegi miay charakter badawczy, kady
masa przebiega troch inaczej, co wynikao z aktualnych, okrelonych przed zabiegiem potrzeb
masowanych osb, a take moich odczu pojawiajcych si w trakcie masau. Odczucia te wizay si ze
syszeniem przeze mnie rnicy w brzmieniu mis, w zalenoci od tego, czy pooone one byy w
miejscach zdrowych, czy wymagajcych pomocy. Zjawisko to mona wytumaczy dziki znajomoci
fizyki, ja jednak zacytuj tu spojrzenie psychologa jest mi ono blisze i bardziej zrozumiae.
"Zbroja charakteru", pojcie znane w psychoterapii, to czsta pozostao po bolesnych, czsto
zapomnianych dowiadczeniach z przeszoci, objawiajca si w sztywnoci miniowej, tzw. blokach
miniowych. Miejsca, w ktrych wystpuje sztywno i napicie, mog si rozwija, co wpywa na
postaw. Miejsca te symbolizuj niech do wyraania lub otrzymywania. Proces ten nazwano
zakuwaniem ciaa w zbroj. Miejsca zakute w zbroj s zwykle ciche i prawie zawsze nierozpoznane,
niemniej jednak s oznakami blu, strachu, odrzucenia i wstydu. Niektre zostaj zakorzenione w onie
matki, inne w okresie niemowlctwa i dziecistwa, jeszcze inne dostaj si do wiadomoci w okresie
dojrzaoci. Utrzymujce si i gromadzce napicia mog niedostrzegalnie stwardnie i przybra form
tarczy lub pancerza przypominajcego muszl, ktry zarwno chroni, jak i wizi. "61
Obszary ciaa "zakute w pancerzu" bardzo atwo zlokalizowa za pomoc mis. Rejony te rzeczywicie
s "ciche" misa pooona w takim miejscu wydaje przytumiony dwik, ktry jednoczenie bardzo
szybko zanika. W pocztkowym okresie terapii kady pacjent ma przynajmniej jedno takie "ciche"
miejsce, a najczciej jest takich miejsc kilka. Czsto jest to syszalne nie tylko dla wprawnego ucha
terapeuty, ale i dla pacjenta. Terapia misami w poczeniu z psychoterapi jest chyba najlepszym
sposobem na zdejmowanie tych blokad. Skuteczno ta wynika z jednoczesnego oddziaywania zarwno
na ciao (co mona uzyska za pomoc klasycznego masau manualnego), jak i na psychik czowieka,
uwalniajc od myli i uczu, ktre kiedy stworzyy te blokady w ciele.

6. ANALIZA ZEBRANEGO MATERIAU:


Obiektywne (Tabele 9, 10) i subiektywne (Tabela 11) metody okrelenia stopnia zrelaksowania
uzyskiwanego podczas zabiegw. :

Tabela 9: Rnice w poziomie napicia miniowego przed i po masau:


Imiona osb rednia Masa 1 Masa 2 Masa 3 Masa 4 Masa 5 Masa 6
Ania P. 11,2 - 10 -3 - 32 - 14 -6 -2
Ania D. 8 -7 0 - 15 -8 - 12 -6
Joanna 7 -4 - 12 - 12 -4 -8 -2
Aneta 10,8 -5 - 20 -11 - 10 - 15 -4
Asia 11,8 -10 - 10 - 10 - 16 -5 -20
Teresa 11,3 - 10 12 - 18 - 13 -10 -5
Anna 9,6 - 16 -4 -5 - 14 -9 - 10
Marcin 8,8 -6 -8 - 12 -5 - 15 -7
Pawe 8 -4 0 - 18 - 10 -8 -8
Jerzy 7,5 - 14 -2 -8 0 - 15 -6
rednio 15,67 8,6 6,8 14,1 9,4 10,3 11,66

Tabela 10 : Spadek ttna po zabiegach:


Imiona Rnica w wartociach pulsu
osb rednio Masa 1 Masa 2 Masa 3 Masa 4 Masa 5 Masa 6
Ania P. - 5,2 -3 0 -8 -10 -2 -8
Ania D. - 4,8 -7 0 0 -10 0 -12
Joanna - 8,5 -7 -10 -11 -4 -11 -8
Aneta - 4,5 -1 -4 -1 -7 -10 -4

61
Dewhurst Maddock O. Terapia dwikiem. . op. cit.

27
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

Imiona Rnica w wartociach pulsu


osb rednio Masa 1 Masa 2 Masa 3 Masa 4 Masa 5 Masa 6
Asia -6 -2 - 15 -7 0 -2 - 10
Teresa - 10 - 17 - 13 -8 -7 -8 -5
Anna - 10,5 -8 15 -6 -8 - 16 - 10
Marcin - 9,3 - 12 - 23 -6 -5 -10 0
Pawe - 9,8 -5 - 14 - 20 -2 -8 - 10
Jerzy - 8,2 -8 - 25 -5 -2 -3 -6

Na temat subiektywnego oceny stopnia zrelaksowania po masau osoby badane wypowiaday si w


ankiecie. (tab. 11).

Tabela 11: Czy bezporednio po masau odczuwae rozlunienie:


Imi Nie troch bardzo
Ania P. - - 6
Ania D. 2 2 2
Joanna - 1 5
Aneta - 2 4
Asia - - 6
Teresa 1 1 4
Anna - - 6
Marcin - 5 1
Pawe - 1 5
Jerzy 4 2 -
Suma % 11,(6)% 23,(3) % 65 %

Tak wic metody obiektywne, jakimi byy pomiary napicia miniowego i ttna, wykazay cechy
uspokojenia ukadu wegetatywnego po masau.
Podobne wyniki day metody subiektywne: w zdecydowanej wikszoci przypadkw 88, (3)%
osoby badane odczuway po masau rozlunienie psychofizyczne. W 65% byo to bardzo silne wraenie.
***
Dwa pytania ankiety zawieray prob o okrelenie indywidualnego odbioru brzmienia mis oraz stopnia
przyjemnych/ nieprzyjemnych odczu pojawiajcych si podczas masau. Na pytania te osoby badane
odpowiaday po kadym zabiegu (tabele 12 i 13).

Tabela 12: Subiektywna ocena brzmienia mis; odpowiedzi udzielane po masaach.


Imiona Ocena dwiku mis (ilo odpowiedzi)
osb obojtny Raczej przyjemny bardzo przyjemny
Ania P. - - 6
Ania D. - 3 3
Joanna - - 6
Aneta - 2 4
Asia - 1 5
Teresa - - 6
Anna - 1 5
Marcin - 4 2
Pawe - 3 3
Jerzy - 6 -
Suma % 0% 33,(3)% 66,(6)%

Dwik mis oceniany by zatem pozytywnie przez osoby badane, nie udzielono adnej odpowiedzi
okrelajcej go jako obojtny, wikszo odpowiedzi 66,(6) to ocena dwiku jako pozytywny.
W pytaniu celowo nie umieszczono moliwych ocen negatywnych, poniewa jeli taka ocena
wystpuje, masau nie przeprowadza si. Zdarza si to niezwykle rzadko, ja osobicie zetknam si z
tym tylko jeden raz tak ocenia brzmienie mis osoba o zaawansowanej chorobie psychicznej
(wystpowanie psychozy jest z reguy przeciwwskazaniem do przeprowadzania terapii dwikiem).

28
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

Tabela 13. Subiektywna ocena przyjemnoci pyncej z poddawaniu si masaowi:


Ocena masau (ilo odpowiedzi)
Imiona
osb raczej bardzo przyjemny,
Nieprzyjemny Obojtny
przyjemny relaksuje mnie
Ania P - - - 6
Ania D. - - 4 2
Joanna - - - 6
Aneta - - 3 3
Asia - - - 6
Teresa - - - 6
Anna - - - 6
Marcin - - 4 2
Pawe - - 2 4
Jerzy - 2 4 -
Suma % 0% 3,(3)% 28,(3)% 68,(3)%

Zdecydowana wikszo osb ocenia wic masae jako bardzo przyjemne i relaksujce zabiegi. Nikt
nie okreli go jako nieprzyjemny.
W trakcie bada zauwayam, e duy wpyw na ocen mia przebieg masau czynniki zakcajce
pojawiajce si w trakcie powodoway, e oceny si obniay bardzo komfort. Wynika z tego, e naley
przykada bardzo du wag do stworzenia jak najbardziej intymnych warunkw i spokojnej atmosfery
przed i w czasie zabiegu; pomoe to pacjentom w prawdziwym oderwaniu si od "tu i teraz", otwarciu si
na dwiki i z pewnoci sprawi, e masa stanie si bardziej efektywny.
Celem bada byo rwnie poznanie wrae cielesnych pojawiajcych si u osb badanych.
Odpowiedzi zestawione s w tabeli 14.

Tabela 14: Wraenia pojawiajce si w ciele podczas masau:


ustpienie wraenie wraenie
Imi brak mrowienie ciepo zimno drtwienie bl swdzenie
blu ciaru lekkoci
Jerzy - 2 1 - 3 - 1 - 1 -
Ania P. - 1 1 - 1 - 1 - 6 1
Ania D. - 1 4 1 2 1 - 4 2 -
Joanna - 2 1 1 - - - 2 5 -
Aneta - 1 3 1 - - - 1 2 -
Asia - 6 1 - - - 2 - 6 -
Teresa - 4 2 - - 1 2 - 1 1
Anna - 1 4 1 - - 3 1 4 -
Marcin - 3 5 - - - 5 2 6 -
Pawe - 4 4 - 2 1 2 - 4 -
Suma 0 25 26 4 8 3 16 10 37 2

Najczciej odczuwane wraenia pynce z ciaa w trakcie masau dwikiem to wraenie lekkoci
ciaa, ciepo, mrowienie. Charakterystyczne jest te to, e odczucia te miay wszystkie osoby
przynajmniej jeden raz, a wraenie lekkoci 3 osoby przeyway w czasie masau za kadym razem.
Podczas odpowiadania na ten punkt ankiety, osoby badane miay rwnie moliwo wybrania
odpowiedzi "inne" i opisania w sposb szerszy swoich spostrzee.
Czstym spostrzeeniem byo nie zawarte w ankiecie uczucie rozlunienia i pulsowania caego ciaa
lub jego czci.
Inne opisywane wraenia to m. in. :
"Miaam wraenie przenikania drga dwiku przez cae ciao. Czuam si jakbym zostaa zmieniona
w jeden, potny, wibrujcy dwik. bardzo przyjemne uczucie".

"Wraenie duej lekkoci, intensywne odczuwanie drga poszczeglnych tonw w caym


organizmie, wraenie "bycia" dwikiem mis. "
"Przy dwiku dzwoneczka cudowny komfort w gowie wraenie bogoci, jasnoci. " "Wraenie
przenikania drga dwikowych przez cae ciao z odczuwaniem duej przyjemnoci ciao
bardzo "lubi" te drgania. "

29
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

"Odjechaam, gdy misy "gray" wok gowy przestrze, lekko, wolno, nie miaam ciaa,
byam muzyk. "
"Miaam wraenie unoszenia si nad materacem, jakbym bya zawieszona w powietrzu. "
"Cae ciao drao, czuem jak poszczeglne atomy ciaa przenosz dwik. "
"Pod koniec masau czuam fale zimna od pasa przechodzce do gry. "
"Czuem, jakbym mia ciszy, pytszy oddech. "
"Oglnie od razu si rozluniam. A jak misy kryy nada mn, to czuam si jak w jakim
sarkofagu, tak jakbym miaa nad sob jaki daszek ochronny".
Wraenia mogy si zmienia w trakcie masau, np. do czsto zdarzao si, e na pocztku
pojawia si lekki bl, ucisk w jakiej czci ciaa, a nastpnie ustpowa.
"W trakcie masau poczuem napieranie i lekki bl w okolicy karku, w trakcie pojawio si uczucie
"przebicia si" tej fali i bl ustpi"
"Na pocztku masau odniosam wraenie, e moje donie zrobiy si gorce, a odek intensywnie
pracowa, pniej si uspokoi. "
"Na pocztku masau czuam lekko, pniej przypyw energii i siy"
"Najpierw czuem ciar w okolicy piersi, pniej to odczucie ustpio i pojawio si wraenie
lekkoci oddychania. "
"Przed masaem miaam uczucie cikoci w okolicach odka (niestrawno). W trakcie masau
poczuam bl w odku i okolicach, potem mrowienie, dreszcze i zimno. Czuam, jakby zimne
dreszcze wychodziy na zewntrz, w kocowej fazie poczuam ciepo, rozlunienie i ustpienie
blu. "
"Kady masa jest inny chyba nie powtarzaj si wraenia i odczucia. "

W trakcie bada chciaam si te dowiedzie, jakie wraenia umysowe pojawiaj si w trakcie


masau. Zestawianie przedstawiam w tabeli 15:

Tabela 15: Wraenia pojawiajce si w wyobrani podczas masau:


myli dotyczce wspomnienia z
brak dnia codziennego przeszoci kolory,
Imi
myli wiata
mie niemie mie niemie
Ania P. 2 2 1 1 - 5
Ania D. 4 2 1 - - 5
Joanna 5 1 - - - -
Aneta 2 3 1 1 - -
Asia 1 2 - 1 - 2
Teresa 3 4 - - - -
Anna 2 4 - - - -
Marcin 1 1 - 4 - 4
Pawe 3 1 - 2 1 2
Jerzy 1 3 2 - - -
Suma 24 23 5 9 1 18

Sygnalizowany przez osoby badane "brak wrae" wiza si najczciej z faktem gbokiego zanicia
podczas masau, ale take wejcia w stan swoistego transu, psnu.
Kolory pojawiajce si w wyobrani osb badanych to: zielony, niebieski, fiolet, biay, byskajce biae
wiato.
Podobnie, jak przy okrelaniu wrae cielesnych w tym punkcie ankiety istniaa moliwo wyboru
odpowiedzi "inne" i szczegowego opisania pracy swojej wyobrani. Wrd tych opisw pojawiay si
takie, jak:
"Obrazy poczucie trjwymiarowoci ogldanych przedmiotw, gbia w kadej scenie. "
"W mojej wyobrani pojawiay si jakie obrazy dziwne stwory czekoksztatne, o dziwnych
twarzach moe to odreagowanie filmw w stylu fantazy?"
"ka z falujc od wiatru traw, a potem krgi na wodzie jak po wrzuceniu kamienia, a potem
widziaam wibracje, ale to trudno opisa co jakby te krgi. "

30
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

"Widziaem ciepy jesienny park, jesienn por. "


"Duo kolorowych obrazw niektre migotay bardzo szybko, inne zostaway duej, w zalenoci
od towarzyszcego im dwiku.
"Obrazy sytuacje zmieniajce si wraz ze zmian dwiku na poszczeglnych czakrach. Po
masau pozostao wraenie intensywnoci przeywania pojawiajcych si sytuacji, jednak z
brakiem moliwoci odtworzenia pamiciowego. "
"Dua koncentracja na dwiku, na wspbrzmieniach, na nateniu drga, intensywnoci dwiku,
bycie bardzo "tu i teraz", jasna percepcja wszystkiego, co si dzieje wok mnie. "
"Samoistnie przypomniay mi si moje afirmacje, towarzyszyo przekonanie, e pyn one same w
odpowiednim dla siebie tempie, a wewntrzny spokj jest najodpowiedniejszy dla ich
powtarzania. Zdarzyo mi si to po raz pierwszy. "
"W czasie masau miaam myli przyjemne i nieprzyjemne. Wydaje mi si, e kiedy moje myli
dotyczyy jaki problemw i mylaam o tych sprawach jako beznadziejnych odbieraam dwik
mis jako matowy, bezbarwny, mao dwiczny. Kiedy moje myli zmieniay si na przyjemne
dwik rwnie si zmienia na jasny, dwiczny i przyjemny. "
Ostatnie pytanie ankiety, wypenianej kadorazowo po masau misami tybetaskimi, dotyczyo
zauwaalnych zmian w samopoczuciu psychicznym i fizycznym u osb badanych w cigu kolejnych dni po
zabiegu. Odpowiedzi na to pytanie miay charakter opisowy.
W tabeli 16 przedstawiam zestawienie najczciej obserwowanych zmian i czsto ich wystpowania:
Tabela 16: Obserwacje zmian w samopoczuciu pojawiajcych si midzy zabiegami.
Zmiany obserwowane miedzy zabiegami Ilo
Ustpienie lub wyrane zmniejszenie blu, dolegliwoci 19
Wyciszenie, spokj wewntrzny, zrelaksowanie psychiczne 12
Zrwnowaenie, lepsze samopoczucie 11
Rozlunienie, fizyczne odprenie 9
Ciepo odczuwane w czci ciaa lub caym ciele 7
Dobry humor, wiksza gotowo do miechu 7
Spokojniejszy ni zwykle sen 6
Wzmoona koncentracja 5
Wzrost energii, "chce si duo robi" 5
Ociao lub osabienie 4
Poprawa, wyostrzenie suchu 3
Pojawienie si blu, napicia 3
Wzmoone wydalanie 2
"Lekko" myli 2

Po zakoczeniu cyklu zabiegw osoby otrzymyway ankiet podsumowujc, w ktrej byy proszone o
zaznaczenie zmian w samopoczuciu oglnym, jakie pojawiy si od czasu rozpoczcia terapii Zestawienie
zmian i odpowiedzi zawiera tabela 17.
Tabela 17: Zmiany samopoczucia, ktre pojawiy si od czasu poddania si masaom:
Zmiany obserwowane po cyklu masay: %
Wikszy spokj wewntrzny, dystans do zdarze 7 70
Zmniejszenie, ustpienie blu towarzyszcego stale lub sporadycznie 5 50
Poprawa samopoczucia, optymizm 5 50
atwiejsze zasypianie, lepszy sen, lepsze wysypianie si 4 40
Poprawa pamici lub lepsza koncentracja 4 40
Wiksza ruchliwo, energia 4 40
Wiksze rozlunienie miniowe, swoboda ruchw 4 40
Wiksza gotowo do miechu 4 40
atwiejsze rozwizywanie konfliktw 2 20
Poprawa syszenia 2 20
Poprawa stanu skry, cery 2 20
Wiksza pewno siebie 2 20
Udao mi si zaatwi zalege sprawy 1 10
Zmniejszenie iloci stosowanych uywek 1 10

31
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

W tym pytaniu ankiety osoby badane miay do wyboru 15 moliwych odpowiedzi, z ktrych mogy
zaznaczy tyle, ile uwaay za prawdziwe w odniesieniu do siebie.
Osoby zaznaczay od 3 do 9 zauwaanych u siebie zmian, rednia statystyczna (jakkolwiek miesznie
to brzmi) wskazuje na jedn osob 4,7 zmian.
Tabela 18: Wyniki testw badajcych poziom lku jako cechy wg Spielbergera wykonanych
dwukrotnie: przed cyklem i po cyklu masay:

Imiona Wyniki testu [pkt. ] Rnica


osb przed po [-pkt. ]
Ania P. 42 (n. ) 41 -1
Ania D. 41 (-n) 40 -1
Joanna 34 (-n) 33 -1
Aneta 45 (n) 39 -6
Asia 53 (+n) 39 - 14
Teresa 46 (n) 36 - 10
Anna 45 (n) 40 -5
Marcin 42 (n) 37 -5
Pawe 45 (+n) 39 -6
Jerzy 35 (n) 34 -1
rednio poziom lku po terapii obniy si o: -5
(n) norma, (-n) poniej normy, (+ n) powyej normy stenowej.

Normy stenowe w kwestionariuszu:


Dla kobiet: Dla mczyzn:
1. 023 1. 024
2. 2430 2. 2526
3. 3136 3. 2730
4. 3741 4. 3134
5. 4246 NORMA 5. 3538
6. 4749 NORMA 6. 3942
7. 5054 7. 4347
8. 5559 8. 4851
9. 6063 9. 5259
10. 64... 10. 60...

Jak wida w tabeli wikszo badanych osb miecio si w granicach norm stenowych podanych przez
Spielbergera. Wrd kobiet dwie kobiety miay lekko obniony poziom lku (co nie stanowi problemu) a
dwie osoby podwyszony.
U wszystkich osb po 6 zabiegach testy wykazay obnienie si poziomu lku jako cechy, jednak u
osb, ktre mieciy si w dolnej normie lub poniej normy (Ania P. , Ania D. , Joanna, Jerzy) spadek
poziomu lku jako cechy by nieznaczny.
U osb mieszczcych si w rodkowych i wyszych granicach norm stenowych przypisanych dla swoich
pci nastpio obnienie si wynikw testu o 5, 6 punktw.
Najwikszy spadek lku wystpi u osb, ktre miay najwyszy jego poziom przed badaniami: w
grupie mczyzn u Pawa, ktry mia podwyszony poziom lku i w grupie kobiet u Asi, ktra rwnie
miaa wrd pa najwysz ilo punktw po badaniu pocztkowym.

6. PODSUMOWANIE:
Badania potwierdziy nastpujce hipotezy badawcze:
1) Dwik mis oraz sam masa s odbierane przez ludzi bardzo pozytywnie.
2) Masa dziaa relaksujco na organizm czowieka, co byo odczuwane na paszczynie
psychologicznej przez samych pacjentw (88,3%), a take przejawia si zmianami fizjologicznymi,
takimi jak: rozlunieniem mini, zwolnieniem pulsu.
3) Najczciej odczuwanymi w czasie zabiegu wraeniami w ciele byy: wraenie lekkoci, ciepo,
mrowienie. W wyobrani osb badanych najczciej pojawia si stan "bez myli", a wic
zbliony do psnu lub medytacji, ewentualnie pojawiaj si myli o przyjemnym
zabarwieniu albo uspokajajce kolory, takie jak niebieski, biay, zielony.

32
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

4) Masa ma wyrane dziaanie przeciwblowe jeli bl wystpowa przed zabiegiem, to


zawsze po masau lub w jego trakcie ustpowa, albo przynajmniej znacznie si zmniejsza; przy
czym dao si zauway, e cakowite ustpienie blu nastpowao zawsze w przypadkach
"wieych" dolegliwoci wynikajcych z nieprawidowego trybu ycia, stresu, przepracowania,
niewyspania, itp.
5) W trakcie terapii nastpuje poprawa zdrowia na paszczynie fizycznej, nastpuj korzystne
zmiany psychiczne i poprawa samopoczucia.
6) Nastpuje obnienie si poziomu lku jako cechy charakteru czowieka.
Nie potwierdzia si hipoteza, e w miar postpowania terapii nastpuje wzrost iloci dozna i gbsze
przeywanie masau. Natomiast kady masa by niepowtarzalnym przeyciem zarwno dla osb
poddajcych si masaowi, jak i dla mnie.
Badania potwierdziy zatem pen przydatno masau dwikiem za pomoc wibracji i dwikw mis
tybetaskich w leczeniu blu i chorb, szczeglnie tych, ktrych przyczyny le w nadmiernym i
chronicznym pobudzeniu czci wspczulnej ukadu wegetatywnego. Ze wzgldu na fakt, e w obecnych
czasach coraz wicej osb ma problemy zdrowotne zwizane wanie z nierozadowanym stresem,
nadmiernym lkiem i konfliktami wewntrznymi, czyli cierpi na (w rnym stopniu zaawansowane)
objawy chorb psychosomatycznych, rozpowszechnianie tej metody i dalsze nad ni badania wydaj si
niezwykle wskazane.

ZAKOCZENIE.
Wyniki bada wskazuj, zastosowanie mis tybetaskich wydaje si by uyteczne jako terapia
wspomagajca w podobnych dziedzinach, w jakich ma obecnie zastosowanie muzykoterapia. Mona tu
wymieni kilka przykadw:
W psychoterapii : jako metod relaksacyjn (do zastosowania w rnych zaburzeniach dla
opanowania fizjologicznej komponenty lku); odreagowujco wyobraeniow (dla ujawnienia,
ponownego przeycia i odreagowania tumionych patogennych emocji); treningow (stosowan
najczciej w terapii behawioralnej);
W leczeniu chorb psychosomatycznych terapia misami wydaje si uyteczna w leczeniu stanw
zwizanych ze stresem i przewlekym blem.
W leczeniu bezsennoci (wyciszenie ukadu sympatycznego, przywrcenie rwnowagi neuro
hormonalnej).
W rehabilitacji jako rodek sucy rozlunieniu mini, np. w przykurczach mm
W szpitalu, sanatorium, zakadzie rehabilitacyjnym moe peni funkcj psychoprofilaktyczn i
zmierza do podtrzymania chorego w dobrym nastroju przed czekajcymi go zabiegami,
operacjami wykazane dziaanie przeciwlkowe.
Wspomaganie leczenia wszystkich chorb, jako metoda przywracajca rwnowag autonomicznego
ukadu nerwowego i pobudzajca dziaanie ukadu immunologicznego ("lekarza wewntrznego").
W pracy z dziemi autystycznymi doskonaa metoda pobudzenia komunikacji, otwarcia dziecka
(te jako wsplne muzykowanie na misach).
W pracy z dziemi zdrowymi w formie zabawy: rozwijanie kreatywnoci i wyobrani, poprawa
koncentracji, uatwianie uspokojenia i relaksu, uwraliwienie na dwik, itp.
W pracy z dziemi nadpobudliwymi dziki misom nawet te dzieci mog osign stan odprenia,
wyciszenia.
Ta nowa w Europie metoda daje wic nadziej speni rol uniwersalnego rodka leczniczego, ktry
byby przydatny zarwno dla celw profilaktyki, jak i leczenia i postpowania rehabilitacyjnego. Nie bez
znaczenia pozostaje fakt, e masa przeprowadzony prawidowo i przez wykwalifikowan osob nie
powoduje skutkw ubocznych, jakie czsto wystpuj w przypadku rodkw farmakologicznych,
stosowanych obecnie zarwno w przypadku leczenia ciaa, jak i psychiki. Za pomoc terapii misami
tybetaskimi mona osign popraw zdrowia zarwno na poziomie fizycznym, jak i psychicznym.
Podobne rezultaty uzyskuje si przy stosowaniu muzykoterapii, psychoterapii i innych metod, ktre
pozwalaj poprzez uwiadomienie sobie tumionych dotd uczu, uzyskanie spokoju umysu. Przewaga
terapii misami polega wedug mnie na tym, e tutaj uwolnienie odbywa si w sposb agodniejszy lki,
fobie, kompleksy, wtpliwoci mona niejako "rozpuci", tworzc tym samym miejsce dla nowej,
doskonalszej osobowoci i szczliwszego czowieka.

33
www. explorers. focus-x. org Licencja: Creative Commons BY-NC-ND
e-mail: ayamahambho@o2. pl http://creativecommons. org/licenses/by-nc-nd/2. 5/pl/

BIBLIOGRAFIA
1) Boadella D. Przepywy ycia, Jacek Santorski&Co Warszawa 1992
2) Dewhurst Maddock O. Terapia dwiekiem. Jak osiagn zdrowie poprzez muzyk i piew. , Studio Astropsychologii, Biaystok
2001
3) Dolny R. Analiza obwiedni sygnaw w podpasmach, praca magisterska, Instytut Elektroniki i Telekomunikacji Politechniki
Poznaskiej, Pozna 2001
4) Dossey Larry : Sowa, ktre uzdrawiaj. Sia modlitwy, a praktyka medyczna. , Jacek Santorski&Co. Warszawa 2000
5) Epstein G. Uzdrowienie przez wizualizacj, Zysk i S-ka, Pozna
6) Galiska E. Percepcja muzyczna a poziom lku u pacjentw nerwicowych, praca doktorska, Warszawa 1982, Instytut
Muzykologii Uniw. Warsz. , maszynopis
7) Gonikman E. Mantry i leczenie dwikiem, Medium, Konstancin Jeziorna 2001
8) Hobfoll S. E. Zachowanie zasobw. Nowa prba konceptualizacji stresu w: Nowiny Psychologiczne 5-6 1989
9) Holmstrom John: Kiedy modlitwa jest wysuchana, Limbus, Bydgoszcz 1997
10) Janicki A. Muzykoterapia w lecznictwie psychiatrycznym w: Zeszyt naukowy Akademii Muzycznej we Wrocawiu 1986, 34
11) Janicki A. Przyszo muzykoterapii w Zeszyt Naukowy Akademii Muzycznej we Wrocawiu 2000, 76.
12) Janiszewski M. Podstawy muzykoterapii, A. M. w odzi 1997
13) Kania E. Misy tybetaskie, Studio Astropsychologii, Biaystok 2001
14) Kaski J. C. Medytacja transcendentalna a choroby serca w: The european Cardiologist Journal vol. VI nr. 21, wersja polska
wydawana pod patronatem Zespou Krajowego Konsultanta w Dziedzinie Kardiologii i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego
19. 03. 01
15) Kepner J. I. Ciao w procesie psychoterapii Gestalt, Wydawnictwo Pusty Obok, Warszawa 1991
16) Kiery M. Mobilna rekreacja muzyczna, Warszawa 1995
17) Kiery M. Muzyczna apteczka, Warszawa 1996
18) Kosidowski Z. Opowieci biblijne, Iskry, Warszawa 1976
19) Lewandowska K. Muzykoterapia dziecica, Kinga Lewandowska, Gdask 1996
20) Lowen A. Duchowo ciaa, Agencja Wydawnicza Jacek Santorski @ Co. Warszawa 1991
21) Lowen A. Mio, Seks i Serce, Wydawnictwo Pusty Obok, Warszawa 1990
22) Maman F. Rola muzyki w XXI wieku, Morpol, Lublin 1999
23) Mausch K. , Rutkowska H. Utrapienia yciowe i indywidualne reakcje na stres a choroby, Psychiaria Polska 1`1993
24) Natanson T. Wstp do nauki o muzykoterapii, Zakad Narodowy im. Ossoliskich, Wrocaw 1979
25) Portalska H. , Janicki J. Ocena wpywu muzyki na funkcje fizjologiczne organizmu z wykorzystaniem aparatury Folla nowej
generacji, streszczenie referatu na XI Kongres Fizjoterapii, Katowice 29. 09. 01. 10. 1995
26) Portalska H. , Portalski M. Wielotony nieharmoniczne mis tybetaskich w: materiay konferencyjne pod redakcj J.
Lewandowskiego VI Midzynarodowej Konferencji Naukowo Technicznej Ergonomia Niepenosprawnym rodowisko Pracy,
d 2000
27) Portalska H. , Portalski M. Wielotony nieharmoniczne mis tybetaskich dlaczego wspomagaj organizm? w: Wybrane
elementy terapii w procesie edukacji artystycznej, Redakcja Wydawnictw Humanistyczno Spoecznych, Zielona Gra 2002
28) Portalska H. Portalski M. Modyfikacja systemu Mobilnej Rekreacji Muzycznej dla potrzeb rehabilitacji w: Wybrane elementy
terapii w procesie edukacji artystycznej, Redakcja Wydawnictw Humanistyczno Spoecznych, Zielona Gra 2002
29) Ringel E. Nerwica a samozniszczenie, PWN, Warszawa 1992
30) Rogiewicz A. Powrt z krainy lku, System, Warszawa 1991
31) Siek S. Wybrane metody badania osobowoci, ATK, Warszawa 1993
32) Siegel B. Mio, medycyna i cuda, Limbus, Bydgoszcz 1994
33) Siegel B. y, kocha, uzdrawia, Czytelnik, Warszawa 1996
34) Siek S. Autopsychoterapia, PWN Warszawa 1983 Smrokowska-Reichmann A. Rytmy ycia, w: Tematy 4\97
35) Sperling A. P. Psychologia, Zysk i S-ka, Pozna 1995
36) Stadnicki A. Zastosownie muzykoterapeutycznej aparatury akustyczno wibracyjnej w pedagogice, Zeszyt Naukowy Akademii
Muzycznej we Wrocawiu 2000, 76.
37) Sylwanowicz W. May atlas anatomiczny, PZWL Warszawa 1984
38) Trevelyan J. , Booth B. Medycyna niekonwencjonalna. Prawda i mity, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa1998
39) Uchya E. Dwiki energiami ycia, maszynopis, Czstochowa 2002
40) Weiss B. L. Poza czas i niemiertelno, Limbus, Bydgoszcz 1993
41) Weil A. Samoistne uzdrawianie Ksika i Wiedza 1997
42) Wojtasiski Z. Umys i medycyna, Medyk, Warszawa 1999

34