Vous êtes sur la page 1sur 3

medycyna fizykalna / physical medicine

Prba obiektywnej oceny efektw masau


klasycznego podudzi opis trzech przypadkw
The attempt of objective evaluation of the lower leg classical massage
effects three cases report
Kamila Pilok1, Jakub Taradaj1, 2, Tomasz Halski1, Kamil Krcijasz1,
Robert Dymarek1, Kuba Ptaszkowski1, Joanna Resel1, Lucyna Supska1
1
Instytut Fizjoterapii, Pastwowa Medyczna Wysza Szkoa Zawodowa w Opolu, 45-060 Opole, ul. Katowicka 68,
tel. +48 (0) 77 442 35 16, e-mail: jtaradaj@sum.edu.pl
2
Katedra i Zakad Biofizyki Lekarskiej, lski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, ul. Medykw 18,
40-752 Katowice-Ligota

Streszczenie ylnej z tkanek wraz ze szkodliwymi produktami przemian metabo-


licznych (CO2, mocznik, kwas moczowy, mlekowy, amoniak, alka-
Masa klasyczny naley do czsto stosowanych zabiegw fizjote- loidy, flawonoidy, izoprenoidy, toksyny); przyspieszenie przepywu
rapeutycznych. W literaturze mona znale wiele doniesie na chonki w przestrzeniach midzykomrkowych i naczyniach limfa-
temat terapeutycznych efektw masau, zarwno na poziomie tycznych (chonka przemieszcza si w organizmie pod wpywem siy
miejscowym (lokalnym), jak i oglnoustrojowym (globalnym). cikoci i ucisku pracujcych mini); zwikszenie ukrwienia skry,
Korzystne oddziaywanie wykazano rwnie w sferze psychiki pa- pojawienie si efektu przekrwienia spowodowanego reakcjami naczy-
cjenta. Jednak wiele efektw ma charakter subiektywny, co znacz- nioruchowymi; poprawa trofiki tkanek oraz podwyszenie tempera-
nie utrudnia wiarygodn ocen kliniczn w procesie leczenia. tury powok ciaa [2, 3]. W pimiennictwie mona rwnie znale
W pracy dokonano analizy efektw masau na podstawie pomia- dane dotyczce zmian o charakterze oglnoustrojowym (globalnym
rw fizjologicznych wybranych parametrw, bada elektromio- lub reflektorycznym). Zmiany na drodze odruchowej to np. przyspie-
graficznych i termograficznych. szenie pracy serca, co prowadzi do zwikszenia objtoci wyrzutowej,
pojemnoci minutowej i siy skurczu minia sercowego (przy czym
Sowa kluczowe: masa klasyczny, wskanik kostka-rami, termo- czsto skurczu obnia si, a praca serca jest bardziej ekonomiczna
grafia, elektromiografia (EMG) i wydajna); uatwienie pracy lewej komory serca, a co za tym idzie
usprawnienie przepywu krwi krcej w naczyniach obwodowych
Abstract (efektywniejsze odywiania tkanek); stymulacja ukadu krwiono-
nego i limfatycznego przyczyniajca si do usprawnienia rozpro-
The classical massage is an important method of physiotherapy. wadzania czynnych zwizkw chemicznych uwolnionych z tkanek
Therapeutic effects are observed locally, as well as on systemic oraz zapobiegajca powstawaniu zastojw i obrzkw ylno-limfa-
level (globally). The massage has beneficial influence on the psy- tycznych; uwolnienie z magazynw tkankowych zwizkw bioche-
chical sphere, too. However, there not many reports on objective micznie aktywnych, ktre w sposb korzystny oddziauj na ustrj
evaluation of massage effects. In this paper, the massage effects oraz psychik (histamina, dopomina, serotonina, acetylocholina,
were examined by analysis of chosen physiological, electromy- bradykinina, postaglandyna, endorfiny, enkefaliny) [2-4]. Zmiany
ographic and termoghraphic measurements. odnotowuje si rwnie w sferze psychicznej chorego. Obserwuje
si subiektywne uczucia umierzenia blu i poprawy samopoczucia;
Key words: classical massage, ankle-brachial index, thermography, ponadto masa powoduje u pacjenta stan odprenia, relaksu, zado-
electromyography (EMG) wolenia. Cz badaczy opisuje take, e u osoby poddanej masaowi
pocztkowo pojawia si uczucie lekkiego zmczenia, ktre jednak
Wstp szybko ustpuje, dajc odczucie wypoczynku, powrotu si witalnych
oraz poprawy oglnego stanu umysowego; mwi si take o elimi-
Masa klasyczny jest zabiegiem medycyny fizykalnej, polegajcym nacji stresu redukcji napicia nerwowego oraz likwidacji zaburze na
na wiadomym uyciu czynnika mechanicznego w postaci spry- tle emocjonalnym (gwnie za spraw obnienia poziomu hormonu
stego odksztacania tkanek i narzdw [1]. Prawidowe wykonanie stresu hydrokortyzonu), co daje poczucie komfortu psychicznego,
masau wpywa na popraw niektrych parametrw fizjologicznych przyczynia si do poprawy jakoci ycia [2, 4, 5].
oraz oglny stan kliniczny pacjenta. Efekty terapeutyczne dotycz W literaturze mona znale rwnie potwierdzenie oddziay-
zmian na poziomie miejscowym oraz oglnoustrojowym. W partiach wania leczniczego w obrbie ukadu ruchu. Obserwowane s m.in.:
ciaa poddanych masaowi obserwujemy takie efekty, jak rozszerze- wzrost wytrzymaoci, siy, wydolnoci oraz elastycznoci mini,
nie naczy przedwosowatych i otwarcie rezerwowych naczy wo- wzrost efektywnoci procesw skurczu oraz rozkurczu wkien
sowatych, ktre w warunkach fizjologicznych nastpuje po wysiku miniowych, wzrost wydzielania mazi stawowej i poprawa zakre-
fizycznym. Skutkiem tego jest obnienie cinienia systolicznego krwi su ruchomoci w stawach, pobudzenie procesw metabolicznych
ttniczej i podwyszenie cinienia ylnego; uatwienie odpywu krwi i przyspieszenie regeneracji powysikowej, obnienie napicia mi-

Acta Bio-Optica et Informatica Medica 4/2009, vol. 15


349
medycyna fizykalna / physical medicine

niowego i przeciwdziaanie przykurczom a take korzystny wpyw


na przyspieszanie procesw kostnienia poprzez lepsze odywienie
tkanki kostnej oraz zapobieganie procesom zwyrodnieniowo-wy-
twrczym [2, 3].
Wiele efektw oddziaywania masau na organizm czowieka nadal
ma charakter subiektywny i jakociowy, co znacznie utrudnia wiary-
godn ocen. Istnieje potrzeba obiektywnych, powtarzalnych pomia-
rw w badaniu oddziaywania masau na organizm czowieka. Celem
pracy bya analiza wynikw pomiarw wybranych parametrw fizjo-
logicznych u trzech pacjentw poddanych masaowi klasycznemu.

Materia badawczy
Fot. 1 Wyznaczanie cinienia skurczowego na koczynie grnej za pomoc
Opis pierwszego przypadku dopplera

Badana M.K., lat 21 (wzrost 160 cm, masa ciaa 50 kg, BMI Body
Mass Index 19,53 kg/m2) zostaa poddana masaowi klasycznemu
lewego podudzia (prawa koczyna bya dominujca). Czas trwania
masau wynosi 17 minut. Kolejno i rodzaj technik zastosowanych
w badaniu byy nastpujce:
1. gaskanie powierzchowne skry tylnej powierzchni podudzia,
2. gaskanie gbokie skry tylnej powierzchni podudzia,
3. rolowanie skry tylnej powierzchni podudzia,
4. rozcieranie powierzchownej powizi tylnej powierzchni
podudzia,
5. gaskanie gbokie granicy midzyminiowej przyrodkowej
podudzia, Fot. 2 Wyznaczanie cinienia skurczowego na koczynie dolnej za pomoc
6. rozcieranie granicy midzyminiowej przyrodkowej dopplera
podudzia,
7. gaskanie gbokie przegrody midzyminiowej tylnej
podudzia,
8. rozcieranie przegrody midzyminiowej tylnej podudzia,
9. ugniatanie poprzeczne brzuca przyrodkowego i bocznego
minia brzuchatego ydki,
10. ugniatanie podune minia brzuchatego ydki,
11. siekanie minia brzuchatego ydki,
12. gaskanie gbokie tylnej powierzchni podudzia i uda.

U badanej osoby zarwno przed, jak i po wykonaniu masau klasycz-


negoydkiprzeprowadzononastpujcebadania.Wyznaczonowskanik
kostka-rami (K/R), ktry pozwala oceni warunki hemodynamiczne Fot. 3 Uoenie elektrod w trakcie badania EMG
w obrbie koczyny dolnej. Wykorzystano przenony aparat dopple-
rowski MTB HiDop 300. Pomiar gowic 8 MHz dokonano na ttnicy nalyser V1.4. Badania przeprowadzono w pozycji stojcej, w odlegoci
promieniowej w miejscu palpacyjnej oceny ttna (fot. 1). Mankiet uci- 1 m od kamery, w temperaturze 24 C [7]. Do oceny napicia miniowe-
skowy zaoony zosta 3-4 cm powyej zgicia okciowego badanej ko- go wykorzystano elektromiograf NeuroTracTM ETS wraz z oprogra-
czyny grnej. Drugi pomiar mia miejsce na ttnicy piszczelowej tylnej mowaniem komputerowym. Celem badania byo okrelenie napicia
(fot. 2). Mankiet zosta umieszczony na podudziu badanej koczyny spoczynkowego minia brzuchatego ydki za pomoc dwukanaowego,
dolnej, 2-3 cm powyej stawu skokowego grnego. Oceniany wskanik powierzchniowego EMG. Uyto samoprzylepnych elektrod o wymia-
to iloraz cinienia systolicznego zmierzonego na kostce (K), do warto- rach 50 x 50 mm (fot. 3). Topografia elektrod bya nastpujca: elektrody
ci cinienia na ramieniu (R). Wyznaczono go zgodnie z obowizujcy- z obu kanaw (A i B) byy ustawione rwnolegle na ssiednich brzu-
mi standardami w chirurgii naczyniowej, gdzie za prawidowe uznaje si cach w proksymalnej dugoci anatomicznej podudzia, centralnie na
wartoci w przedziale 0,8-1,3, natomiast najbardziej podan wartoci brzucu miniowym. Z kanau A dwie elektrody uoono na brzucu
fizjologiczn jest 1,0. Jeeli wskanik (K/R) jest niszy od 0,8, mamy do przyrodkowym, z kanau B dwie elektrody uoono na brzucu bocz-
czynienia z niedokrwieniem, np. w przebiegu miadycy zarostowej nym. Jedna elektroda, tzw. referencyjna, znajdowaa si w okolicy bocz-
ttnic koczyn dolnych. Jeeli natomiast jest on wyszy od 1,3, mamy nej powierzchni koci pitowej. Osoba w trakcie badania znajdowaa si
do czynienia z cukrzyc lub zmianami ylnymi [6]. Do oceny stopnia w tym samym uoeniu, jak podczas wykonywania masau, tj. w pozycji
ukrwienia skrnego w miejscu masau wykorzystano nieinwazyjn i bez- na brzuchu. Wyznaczono rednie napicie spoczynkowe minia, okre-
kontaktow metod obrazowania termowizyjnego za pomoc kamery lone jako rednia arytmetyczna wartoci napicia w mikrovoltach (V)
Mobir M3, wsppracujcej z programem komputerowym Guide IrA- w czasie pomiaru z obu brzucw miniowych [8].

350 Acta Bio-Optica et Informatica Medica 4/2009, vol. 15


medycyna fizykalna / physical medicine
Przed wykonaniem masau wskanik kostka-rami siga warto- Omwienie
ci 1,24. Temperatura tylnej powierzchni ydki bya rzdu 29,5 C.
Napicie spoczynkowe minia trjgowego ydki wynioso 0,4 V. We wszystkich trzech przypadkach zabiegi wykonywane byy
Po wykonaniu masau klasycznego prawego podudzia dokonano przez tego samego terapeut i wedug identycznej, cile okrelonej
ponownego pomiaru parametrw fizycznych. Wyznaczono warto metodyki. Osoby przed badaniami diagnostycznymi oraz przed
wskanika kostka-rami, ktry wynis 1,11. Pomiar termograficzny zabiegiem masau nie spoyway alkoholu ani innych uywek.
wskaza temperatur rzdu 32,8 C. Napicie spoczynkowe minia wy- Nie stosoway maci, balsamw i innych kosmetykw (skra umyta
nioso 0,35 V. Zastosowany masa klasyczny u badanej osoby spowo- i odtuszczona). Nie podejmoway intensywnego wysiku fizycznego,
dowa korzystne w skutkach oddziaywanie. Wskanik kostka-rami nie korzystay z innych zabiegw fizykalnych. Zostay poddane okoo
zbliy si do normy (spadek o 0,13). Stwierdzono wzrost temperatury 15-minutowemu przygotowaniu, w celu osignicia stabilizacji (ada-
badanych powok ciaa, o 3,3 C, co oznacza korzystn popraw trofiki. ptacji) parametrw fizjologicznych ustroju. Uczestnicy zostali poin-
Spoczynkowa warto napicia miniowego ulega spadkowi o 0,05 formowani o przebiegu bada, o ich cakowitym bezpieczestwie
V, co moe wiadczy o istotnym rozlunieniu minia. i nieinwazyjnoci.
Istniej due rozbienoci i trudnoci w jednoznacznej obiektywi-
Opis drugiego przypadku zacji efektw terapeutycznych masau klasycznego. Warto rozway
bardziej indywidualne podejcie masaysty do pacjenta, uwzgldnia-
Badana A.D., lat 21 (wzrost 161 cm, masa ciaa 58 kg, BMI 22,39 kg/ jc reakcje subiektywne. Dziki wiarygodnym badaniom diagno-
m2) zostaa poddana masaowi klasycznemu prawego podudzia stycznym mona obiektywnie oceni, czy przeprowadzony masa
(prawa koczyna bya dominujca) po uprzednim wykonaniu bada okaza si skuteczny, czy te jego efekty terapeutyczne s znikome.
diagnostycznych. Przed wykonaniem masau wskanik kostka-ra- Konieczna jest obserwacja wikszej iloci chorych oraz przeprowa-
mi wynosi 1,24. Temperatura tylnej powierzchni ydki wynosi- dzenie dobrze zaplanowanego, kontrolowanego i porwnawczego
a 34 C. Napicie spoczynkowe minia trjgowego ydki 0,2 V. badania klinicznego, ktre odpowie jednoznacznie na pytanie, jaki
Bezporednio po wykonaniu masau klasycznego prawego podudzia jest wpyw masau klasycznego podudzi na mierzone parametry.
dokonano ponownego pomiaru parametrw fizycznych. Wyzna-
czono warto wskanika kostka-rami, ktry wynosi 1,24. Tempe- Literatura
ratura wyniosa 35,1 C, natomiast napicie spoczynkowe minia
1. K. Kassolik: Czym jest masa medyczny?, Fizjoterapia, vol. 6, 1998, s. 63-64.
0,2 V. Zastosowany masa klasyczny u badanej osoby nie spowodo-
2. A. Straburzyska-Lupa, G. Straburzyski: Fizjoterapia, Wydawnic-
wa istotnych zmian w obrbie ustroju. Wskanik kostka-rami pozo- two PZWL, Warszawa 2006, s. 664-675.
sta bez zmian. Efekt termiczny by niewielki, rzdu 1,1 C. W badaniu 3. A. Zborowski: Masa klasyczny, Wydawnictwo AZ, Krakw 2002,
EMG nie odnotowano zmian wartoci spoczynkowego napicia mi- s. 50-84.
niowego. 4. T. Field, M. Hernandez-Reif, M. Diego, S. Schanberg, C. Kuhn:
Cortisol decreases and serotonin and dopamine increase following massage
therapy, Int J Neurosci, vol. 115(10), 2005, s. 1397-1413.
Opis trzeciego przypadku 5. N. Bost, M. Wallis: The effectiveness of a 15 minute weekly massage in
reducing physical and psychological stress in nurses, Aust J Adv Nurs,
Badana B.P., lat 21 (wzrost 180 cm, masa ciaa 68 kg, BMI 20,98 kg/m2) vol. 23(4), 2006, s. 28-33.
zostaa poddana masaowi klasycznemu prawego podudzia (prawa 6. J. Taradaj: Diagnostyka chorb naczy obwodowych koczyn dolnych,
Rehab. Prakt., vol. 3, 2006, s. 12-13.
koczyna bya dominujca) po uprzednim wykonaniu bada dia-
7. D. Mikulska: Contemporary applications of infrared imaging in medical
gnostycznych. Przed wykonaniem masau wskanik kostka-rami diagnostics, Ann Acad Med Stetin, vol. 52(1), 2006, s. 35-39.
wynis 1,17. Temperatura tylnej powierzchni ydki wyniosa 36 C. 8. C.J. De Luca: The use of surface electromyography in biomechanics, J Apll
Napicie spoczynkowe minia trjgowego ydki wynosio 0,2 V. Biomech vol. 13, 1997, s. 135-163.
Bezporednio po wykonaniu masau klasycznego prawego pod-
udzia warto wskanika kostka-rami bya rzdu 1,38, temperatura otrzymano / received: 01.02.2009 r.
36,2 C, a napicie spoczynkowe minia 0,2 V. Zastosowany masa zaakceptowano / accepted: 15.04.2009 r.
klasyczny u badanej osoby nie spowodowa korzystnego oddziaywa-
nia. Nastpio niekorzystne podniesienie wskanika kostka-rami.
Nie zaobserwowano istotnego podwyszenia temperatury, co wiad-
czy o niskim stopniu stymulacji krenia skrnego. Podobnie, jak we
wczeniej opisywanym przypadku, warto napicia spoczynkowego
mini pozostaa bez zmian.

Acta Bio-Optica et Informatica Medica 4/2009, vol. 15


351