Vous êtes sur la page 1sur 31

ÉmileZola

SUÇLUYORUM

J'accuse,ÉmileZola

©2007,CanSanatYayınlarıLtd.Şti.

Tümhaklarısaklıdır.Tanıtımiçinyapılacakkısaalıntılardışındayayıncınınyazılıizniolmaksızın

hiçbiryollaçoğaltılamaz.

1.basım:2007

4.basım:Ocak2014,İstanbul

Bukitabın4.baskısı1000adetyapılmıştır.

Yayınahazırlayan:AyçaSezen

Kapaktasarımı:UtkuLomlu/LomTasarım(www.lom.com.tr) Kapakbaskı:AzraMatbaası

LitrosYolu2.MatbaacılarSitesiDBlok3.KatNo:3-2

Topkapı-Zeytinburnu,İstanbul

SertifikaNo:27857

İçbaskıvecilt:ÖzalMatbaası

DavutpaşaCad.EmintaşKâzımDinçolSan.Sit.No:81/39

Topkapı,İstanbul

SertifikaNo:26699

ISBN978-975-07-0849-7

CANSANATYAYINLARI YAPIM,DAĞITIM,TİCARETVESANAYİLTD.ŞTİ.

HayriyeCaddesiNo:2,34430Galatasaray,İstanbul

Telefon:(0212)2525675/2525988/2525989

Faks:(0212)2527233

SertifikaNo:10758

ÉmileZola

SUÇLUYORUM

Fransızcaaslındançeviren

TahsinYücel

ÉmileZola SUÇLUYORUM Fransızcaaslındançeviren TahsinYücel

EmileZola’nınCanYayınları’ndakidiğerkitapları:

Nana,1984

Germinal,2011

ÉMİLE ZOLA, 1840’ta Paris’te doğdu.Çeşitli dergilere makaleler veriyor, öyküler yazıyordu. Kendiyaşamındanyolaçıkarakyazdığı,çirkinliklerinaçıkçaanlatıldığıilkromanıLaConfessionde Claude (Claud’un İtirafları), yalnızca halkın dikkatini çekmekle kalmadı, polisin ve Hachette’in tepkisiylekarşılaştı.Bununüzerineyayınevindenayrılarakserbestgazeteciliklegeçinmeyebaşladı. 1867’de Thérèse Raquin’i yayımladıktan sonra, Balzac’ın İnsanlık Komedyası’na benzer bir dizi

romanyazmayıkararlaştırdı.Budiziden1877’deçıkanMeyhane,Zola’nınençoksatanyazarlar

arasına girmesini sağladı. Dizinin en ünlü romanları ise, Nana ile Germinal oldu. Edebiyatta doğalcılığın kurucusu olarak kabul edilen Zola, 1902’de evinde karbonmonoksit gazından zehirlenereköldü.

TAHSİN YÜCEL, 1933’te doğdu. Galatasaray Lisesi ve İÜ Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve EdebiyatıBölümü’nübitirdi.ÖğrencilikyıllarındaVarlıkYayınları’ndaçevirmenlikveyazıişleri müdürlüğüyaptı.Öyküderlemeleri,romanları,bilimselaraştırmalarıvekurumsalyazılarınınyanı sıra Balzac,Flaubert,Daudet,Gide,Simenon,JeanGirau-doux,Proust,Camus,Sartre,Malraux,

Saint-ExupérygibiyazarlarıneserlerinidilimizekazandıranYücel,1984’teAzraErhatçeviriÜstün

HizmetÖdülü’nedeğergörüldü,1997’deFransızHükümetitarafındanPalmesAcadémiquesNişanı,

Commandeurderecesiverildi.

Sunuş

Herkesinbildiğigibi,DreyfusolayıXIX.yüzyılsonlarında,Fransa’da,Yahudikökenlibirsubayın, Alfred Dreyfus’ün, haksız yere casuslukla suçlanarak yüzeysel bir yargılama sonunda zindana gönderilmesiylebaşlar,yargıyaveyargıyıgetirensoruşturmavebelgelereilişkintartışmalarlada sürer.Amayalnızcabir hukuk,yalnızcabir ayrımcılıkolayıdeğildir.Baştaorduveyargıolmak üzere, ülkenin tüm kurumlarını temellerinden sarsan büyük bir toplum olayıdır.Neredeyse tüm bireylerikonumunubelirlemekzorundabırakmış,etkilerinihukuktanyazınavarıncayakadar her alanda,hem de yıllar boyunca sürdürmüştür.Tekbir örnekle yetinmekgerekirse,döneminünlü romancısı Anatole France, çağının sorunlarına fazla ilgi göstermeyen, “arı sanat” tutkunu bir yazardır;ancak,Dreyfusolayınınpatlamasındanhemensonra,gerçeğiveadaletisavunanlarakatılır.

SonradanL’Histoirecontemporaine(ÇağdaşTarih)adınıverdiğidörtlünün1896ve1897yıllarında

yayımlananilkikicildieskiyönelimleriniyansıtırken,1899ve1901yıllarındayayımlanansoniki

ciltte,yapıtın“arı sanat”yanlısı kahramanı M.Bergeret,kendini bir Dreyfüsçüolaraktoplumsal savaşımıniçindebulur.Döneminpekçokdüşünürü,pekçokyazandaaynıdönüşümügeçirir. Örneklerine hemen her toplumda ve oldukça sık rastladığımız bu yargı yanlışlığını bu kadar önemlikılannedir?Buküçükkitaptaçevirisinisunduğumuzunutulmazyazı,büyükromancıÉmile Zola’nın 13 Ocak 1898 Perşembe günü L'Aurore gazetesinde yayımladığı Suçluyorum! Cumhurbaşkanına Mektup’u bunu çok güzel açıklar.Bununla birlikte, olayın yaşandığı ortamda yazıldığından, Zola’nın andığı kimi adların, göndermede bulunduğu kimi oluntuların bugünün okurunafazlabirşeysöylemeyeceği,dolayısıylabubenzersizyazınınanlaşılmasınızorlaştıracağıda bir gerçek. Bu nedenle, hem olayın hem yazının gereğince değerlendirilebilmesi için, Dreyfus sorunununortayaçıkışına,gelişmesinevesonuçlanmasınailişkinbirtakımbilgilervermeyigerekli bulduk.Böylece,Suçluyorum’u“Öncesi”ve“Sonrası”adlıikiküçükbölümarasındasunmakistedik. Amasöylemekbilefazla,Suçluyorum,benzerineazrastlanırbir“aydın”başkaldırısınınsomutve görkemliörneğiolaraktekbaşınadaokunabilir.

TAHSİNYÜCEL

YüzbaşıAlfredDreyfus'ünSavaşKurulu'nunsoruşturması devamederkençekilenfotoğrafı.22Aralık1894.

YüzbaşıAlfredDreyfus'ünSavaşKurulu'nunsoruşturması

devamederkençekilenfotoğrafı.22Aralık1894.

Öncesi

Olay;hemParis’tekiAlmanBüyükelçiliğindehizmetçihemFransızhaberalmaörgütündegizli ajanolarakçalışanMadamBastian’ınyırtılmışolarakAlmanaskerlikataşesiYarbayMaximilienvon Schwarzkoppen’inçöpsepetindenalıpgetirdiğiönesürülenbirmektuplabaşlar.BumektupFransız ordusundaki yeni düzenlemelere ilişkin bilgiler içerir.Bir tür “döküm” oluşturduğundan olacak, “mektup”değilde“bordereau”(bordro)diyeadlandırılır.Parçalarıbirarayagelipokunduktanve

değişikellerdengeçtiktensonra,27Eylül1894’teSavaşBakanıGeneralMercier’ninönünegelir.

Ortakkanıancakbakanlıktagörevlibirsubayınelindençıkmışolabileceğidir.Kuşkuduyulandört subayarasından,mesleğindeçokbaşarılıamaYahudikökenliyüzbaşıAlfredDreyfusöneçıkarılır. Suçluyorum’daZola’nınsıksıkandığıBinbaşıDuPatydeClam,konuyuaraştırmaklagörevlendirilir. Binbaşı yazıbilgisi tutkunudur, iki de uzman görevlendirir. Bunlardan biri Yahudi karşıtıdır, mektuptakiyazınınDreyfus’ünelindençıktığınıkesinler.Dreyfusneylesuçlandığıbilesöylenmeden tutuklanır.Buarada,sağcıbasınsaldırıyageçer:yalnızca“hain”Dreyfus’üdeğil,tümYahudileri, Fransa’daki tüm Yahudi topluluğunu suçlar, kitleleri kışkırtır. Askerî Mahkeme de yumruğunu indirmekte gecikmez: 22 Aralık 1894’te, kamuya kapalı olarak yapılan bir duruşma sonunda,

Dreyfus'ünrütbesiningerialınmasınaveyaşamboyusürgünedilmesinekararverir.5Ocak1895’te,

l’ÉcoleMilitaire’inavlusunda,bir tür karşı-törenle,suçlununrütbeleri sökülüpkılıcı kırıldıktan sonra, “Yok olsun Yahudiler!” haykırışları arasında, Şeytan Adası'na götürülmek üzere gemiye bindirilir.

YüzbaşıAlfredDreyfus,AskerîOkul'unAvlusunda rütbesisökülüpkılıcıkırılırken.

YüzbaşıAlfredDreyfus,AskerîOkul'unAvlusunda rütbesisökülüpkılıcıkırılırken. FrédericdeHuenen'indeseni.

12Ocak1895

Busırada,eşiLucievekardeşiMathieudışında,AlfredDreyfus’ünyazgısıylailgilenentekkişi yoktur. Ancakdürüstbirsubay,GeorgesPicquart,Dreyfus’ünŞeytanAdası’nagönderilmesindeönemli bir payı bulunan Albay Jean Sandherr’in yerine atandıktan sonra, belgelerini düzene sokmaya çalışırken,Binbaşı Esterhazy’denverdiği ilkbilgiler konusundadahagenişbilgi isteyenveyine MadamBastianaracılığıylaSchwarzkoppen’inçöpsepetindengelenbiryazıbulur.BuyazıyıYahudi karşıtıuzmanagösteripünlümektuptakiyazıolduğuyanıtınıaldıktansonrabiraraştırmayaptırtır:

görünüşegöre,suçluEsterhazy’dir,özelyaşamıvekişiliğidekuşkularıdoğrulamaktadır.Picquart, komutanlarına başvurur; onlar da bu işin üstüne gitmemesi konusunda uyarırlar kendisini, “Bir Yahudi,ŞeytanAdası’ndakalmış,kalmamış,bundansanane?”derler.AmaPicquartbugizikendine saklayamayacakkadarağırbulmaktadır. Yavaşyavaşçevrededekuşkularbaşlar.Yargınıneksikyapıldığıkonusundayazılararastlanır.Tüm Yahuditoplumununbuiştenuzakdurmayaözengöstermesinekarşın,bukonudaenbüyükadımıgene Yahudi kökenli bir gazeteci, Bernard Lazare atar. Bir gazete; Dreyfus’ün yaşam boyu sürgüne gönderilmesinenedenolanmektubuyayımlar.YazınınEsterhazy’ninyazısıolduğundabirçokkişi birleşir.SchwarzkoppendeüstlerinebilgileriEsterhazy’denaldığınısöylemiştir.Tümbunlarakarşın, yönetimyargınınkurallarınagöreyapıldığınıkesinlemektedayatır.Picquartdagörevindenalınarak Tunus’agönderilir.Sonra,izinliolarakParis’edöndüğübirsırada,bildiklerini,aralarındakalmak koşuluyla bir avukat dostuna açıklar. Ama dostu sözünde durmaz: hemen gidip dayısı Auguste Scheurer-Kestner’e aktarır. Scheurer-Kestner, Senato’nun başkan yardımcısıdır. Bakanlarla, cumhurbaşkanıylagörüşür,milletvekillerine,Senato üyelerinebaşvurur amaneredeysehiçkimse desteklemezkendisini."Ordununonuru”,ulusunçıkarısözkonusudur.

SavaşKurulu'nuntutuklamakararıDreyfus'ünyüzüneokunurken. Gennarod’Amato’nunçizimi.29Aralık1894

SavaşKurulu'nuntutuklamakararıDreyfus'ünyüzüneokunurken.

Gennarod’Amato’nunçizimi.29Aralık1894

Buarada,basındaDreyfuskarşıtıyazılar birbiriniizlerken,gerçeksuçlununEsterhazyolduğu konusundatanıklıklar gittikçeçoğalır.Öyleki kendisini yargıçönüneçıkarmakkaçınılmazolur. Çıkarılır da:10Ocak1898’de,üçdakikaiçinde,oybirliğiyleaklanır.İştebundansonra,13Ocak

1898’debüyükromancıEmileZola’nınSuçluyorum'uyayımlanır.

TAHSİNYÜCEL

Suçluyorum!

CumhurbaşkanınaMektup

SAYINFÉLIXFAURE

Cumhurbaşkanı

SayınBaşkan,

Birgünbanagöstermişolduğunuziyikabuldendolayıduyduğumminnetduygularıiçinde,haklı

ününüzkonusundakaygılanmamavesizeşimdiyekadaröylesineparlakolanyıldızınızın,lekelerin

enutançvericisiveensilinmezinintehdidialtındabulunduğunusöylememeizinverirmisiniz?

Aşağılıkkaralamalardansapasağlamçıktınız,gönüllerifethettiniz.Rusya’ylabağlaşımınFransa içinoluşturduğuulusalşenliklegelensaygınlığınızlaışılışılparlıyorsunuz,şimdidebüyükemek, gerçek ve özgürlük yüzyılımızı taçlandıracak olan görkemli Evrensel Sergi’mizi açmaya hazırlanmaktasınız.Ama şu iğrenç Dreyfus olayı, adınız -başkanlığınız diyecektim- üzerinde ne korkunçbirçamurlekesi!Birsavaşkurulu 1 emirüzerine,birEsterhazy’yiaklamayıgözealdı,her türlügerçeğe,hertürlüadaletesonbirtokatdahaatıldı.Bittiartık,Fransa’nınyanağındaböylebir lekevar,tarihböylebircinayetinsizinbaşkanlıkdöneminizdeişlenebildiğiniyazacak.

Onlargözealdıklarınagöre,bendegözealacağım.Gerçeğisöyleyeceğim,çünkükendisinekurala uygunbiçimdebaşvurulanadaletinbunueksiksizolarakyapmamasıdurumunda,söyleyeceğimesöz verdim. Benim görevim konuşmak, suç ortağı olmak istemiyorum. Yoksa gecelerim orada, işkencelerinenkorkuncuiçinde,işlemediğibirsuçuncezasınıçekmekteolansuçsuzunhayaletiyle doluptaşacak.

Bu gerçeği namuslu insan başkaldırımın tüm gücüyle size haykıracağım, Sayın Başkan.Sizin onurunuzasaygımnedeniylebugerçeğibilmediğinizeinandım.Ayrıca,ortalığakötülüksaçangerçek suçluyığınınısize,ülkeninenyüksekyöneticisinedeğildekimebildirecektim?

***

ÖnceDreyfus’ünyargılanmasınavecezalandırılmasınailişkingerçek.

Her şeyi uğursuz bir adam, o zaman daha basit bir binbaşı olan Albay Du Paty de Clam yönlendirdi,her şeyio yaptı.Dreyfusolayıtümüyleodur,onuancakedimlerivesorumlulukları dürüstbirsoruşturmaylaaçıklıklabelirlendiğizamantanıyacağız.İnsanlarınenbulanık,enkarışık kafalısı olarak belirir, romansı entrikalarla doludur beyninin içi, inanılmaz tefrika roman yöntemlerine,çalıntıbelgelere,imzasızmektuplara,ıssızyerlerdebuluşmalara,gecelerisuçkanıtları

getiripgötü-rengizemlikadınlarabayılır.Dreyfus’e“bordro"yu 2 söyleyipyazdırmayı tasarlamış olanodur;onutümüyleaynalarlakaplıbirodadaincelemeyidüşleyenodur;BinbaşıForzinetti’nin, elinde kısıkbir lamba,yüzüne birdenbire bir ışıkdalgası yansıtmak,böylece,uyanışınheyecanı içindesuçunuortayaçıkarmakamacıylauyuyansanığınhücresinealınmakisteyenkişidiyeanlattığı daodur.Herşeyisöylememdegerekmez,aransın,bulunacaktır.Benyalnızca,Dreyfusolayını,yargı subayıolaraksoruşturmaklagörevliBinbaşıDuPatydeClam’ıntarihler vesorumluluklar sırası içinde,işlenmişolanbutüylerürperticiyargıyanlışlığınınilksuçlusuolduğunubildiriyorum.

Bordrobirsüredir,dahasonrafelçgeçirenveölenSoruşturmaBürosuMüdürüAlbaySandherr’in elindebulunuyordu.Birtakımsızmalarolmuştu,bugündeolduğugibikimikâğıtlarkayboluyordu; bordroyukiminyazdığıdaaraştırılmaktaydı,busıradayavaşyavaşbukişininancakbir kurmay subayvebirtopçuolabileceğikonusundabirönyargıoluştu:Bordronunneyüzeyselbiranlayışla incelendiğinigösterenapaçıkbir çifteyanlıştır bu,çünküakıllıcabir araştırmaburadaancakbir birliksubayınınsözkonusuolabileceğinikanıtlar.

Böylece,eviniçindearaştırmalaryapılmaya,yazılarincelenmeyebaşladı;biraileişi,büroların kendiiçinde,yakalanıpkapıdışarıedilecekbirhainsözkonusuydusanki.Birölçüdebilinenöyküyü burada yeniden anlatmak istemiyorum, ancak daha ilk kuşku Dreyfus’ün üzerine düşer düşmez, BinbaşıDuPatydeClamsahneyegirer.Buandansonra,Dreyfus’übulgulamışolanodur,olayonun kişiselolayıolur.Hainişaşırtmak,eksiksizitiraflarayöneltmeksavındadır.Savaşbakanı,akıldüzeyi oldukça düşük General Mercier de vardır işin içinde; kurmay başkanı, kendini kilise tutkusuna bırakmışgörünenGeneralBoisdeffredevardır;kurmaybaşkanıyardımcısı,vicdanıpekçokşeyle bağdaşabilmişolanGeneralGonsedavardır.Ama,işinözünebakılırsa,başlangıçtayalnızcaBinbaşı Du Paty de Clam vardır, ötekilerin hepsini o yönlendirir, hipnotizmayla uyutur onları, çünkü spiritizmayla, gizilcilikle uğraşır, ruhlarla konuşur.Zavallı Dreyfus’e uyguladığı deneylere, onu düşürmek istediği tuzaklara, çılgınca soruşturmalara, canavarca düşleyimlere, bütün bir işkence çılgınlığınahiçbirzamaninanılmayacaktır.

Evet!Builkolay,gerçekayrıntılarıylabilenleriçin,birkarabasandır!BinbaşıDuPatydeClam, Dreyfus’ü tutuklar, hücreye kapatır. Madam Dreyfus’e koşar, onu korkutur, konuşacak olursa, kocasınınmahvolacağınısöylerona.Busırada,zavallıadamsaçınıbaşınıyolmakta,suçsuzluğunu haykırmaktadır.Soruşturmaiştebubiçimde,birXV.yüzyılgüncesindeolduğugibi,gizemiçinde, yabanıl çıkış yolları karıştırılarak yapılmıştır.Bütün bunlar da tek ve çocuksu bir suç kanıtına, düşmanaverildiğisöylenenşuünlüsırlarınhemenhepsidedeğersizolduğundan,yalnızcabayağıbir ihanet değil, aynı zamanda sahteciliklerin en yüzsüzü olan bu saçma bordroya dayandırılmıştır. Bundaısrarediyorsam,ileridegerçekcinayetin,Fransa’yıhastaedentüylerürperticiadaletsizliğin çıkacağıyumurtaburadaolduğuiçindir.Hukukyanlışlığınınnasılolanaklıolabildiğine,BinbaşıDu PatydeClam’ınçevirdiğidolaplardannasıldoğabildiğine,GeneralMercier’nin,GeneralBoisdeffre ve General Gonse’un buna nasıl aldandıklarına, yavaş yavaş sorumluluklarını nasıl bu yanlışa bağladıklarına, daha sonra da bunu tartışmayı bile gerektirmeyen, kutsal bir gerçek olarak benimsetmekzorundaolduklarınanasılinandıklarınaparmağınızladokunmanızısağlamakisterdim. Başlangıçta,tekkusurlarısavsaklamavekafasızlıktır.Olsaolsa,ortamındinseltutkularınavebirlik ruhununönyargılarınaboyuneğdiklerisezilir.Saçmalığınyapılmasınasesçıkarmamışlardır.

AmaişteDreyfus,SavaşKurulu’nunönündedir.Ensıkıkapalıoturumistenir.Bir hain,Alman imparatorunu Notre-Dame’a kadar götürmek üzere sınırı düşmana açmış olsaydı, bu denli sıkı sessizlikvegizlilikönlemlerialınmazdı.Ulusşaşkınadöndü,insanlarbirbirlerinefısıltıylakorkunç olaylar,Tarih’iöfkeyeboğankorkunçihanetleranlatıyorveelbette,ulusbaşınıeğiyor.Yeterinceağır ceza yoktur, o da kitlesel yozlaşmaya katılacak, suçlunun alçaklık kayasının üstünde kalmasını, pişmanlığın içini kemirip durmasını isteyecektir.Bu gizli oturumun arkasına özenle gömülmek zorundakalınanbusöylenmesiolanaksız,buAvrupa’yıalevleriçindebırakabilecekölçüdetehlikeli şeyler doğru mudur gerçekten? Hayır! Binbaşı Du Paty de Clam’ın romansı ve çılgınca düşlemlerindenbaşkabir şeyolmamıştır bütünbunlarıngerisinde.Bütünbunlar,yalnızcatefrika romanlarınentuhafınıgizlemekiçinyapılmıştır.BunuanlamakiçinSavaşKuruluönündeokunan suçlamabelgesinidikkatleokumakyeterlidir.

Ah!Busuçlamabelgesininhiçliği!Birinsanınbusuçlamayadayanılarakcezalandırılabilmesibir haksızlıkmucizesidir.Dürüstinsanlarıbunuokumayaçağırıyorum,bakalımorada,ŞeytanAdası’nda çekilenölçüsüzcezayıdüşününce,yürekleriöfkeylehoplamadanvebaşkaldırılarınıhaykırmadan okuyabileceklermi?Dreyfusbirkaçdilbilir,suç;evindekendisinizordurumadüşürecekhiçbirkâğıt bulunamamıştır,suç;bazıbazıilkmemleketinegider,suç;çalışkandır,her şeyibilmekister,suç; şaşırmaz,suç;şaşırır,suç.Sonrakalemealınırkenyapılanbönlükler,hiçbir dayanağıbulunmayan kesinsavlar!Bizeondörtanasuçlamamaddesindensözetmişlerdi;sonuçta,tekbirsuçlamamaddesi buluruz,odabordrodur;üstelik,bukonudauzmanlarınkendiaralarındauzlaşamadıklarınıgörürüz. Varmaya kalktığı sonuç istenen yönde değil diye M. Gobert askerce paylanmıştır. Dreyfus’ü tanıklıklarıyla ezmeye gelmiş olan yirmi üç subaydan da söz ediliyordu. Şimdilik onların sorgulanmalarıkonusundahiçbirşeybilmiyoruzamatümününonusuçlamamışolduğukesin;ayrıca, hepsininsavaşbürolarındanolmasıdikkatçekici.Biraileduruşmasıdırbu,kendiaralarındadırlar, şunuakıldançıkarmamakgerekir:genelkurmaydavayıistemiş,onuyargılamıştı,şimdibirkezdaha yargıladı.

Kısacası, kala kala bordro kalıyordu, onun üzerinde de uzmanlar anlaşmaya varamamışlardı. Anlatıldığına göre, kurul odasında, yargıçlar aklama kararı vereceklerdi. Ve, o anda, sanığın cezalandırılmasını haklı çıkarma yolundaki umutsuz inat, bugün gizli, altından kalkılmaz bir belgenin,herşeyihaklıçıkaran,görünmezveanlaşılmazTanrıgibiönündeeğilmemizgerekenbir belgeninvarlığındansözedilmesiçokiyianlaşılıyor.Benbubelgeninvarlığınıyadsıyorum,tüm gücümleyadsıyorum!Gülünçbirbelge,evet,belkideküçükkadınlarınsözkonusuedildiği,birde çok fazla şey istemeye başlayan D adında birinden, hiç kuşkusuz karısı için yeterince para ödenmediğinidüşünenbiradamdansözedilenbelge.Amaulusalsavunmayıilgilendiren,ertesigün savaşilanedilmedenortayaçıkarılamayacakbirbelgeyegelince,hayır,hayır!Bubiryalan;üstelik, kendileribileinanmadan,cezasınıgörmedenyalansöyledikleriiçindahadaiğrençveyüzkızartıcı. Fransa’yıayağakaldırıyorlar,onunhaklıheyecanınınarkasınagizleniyorlar,yürekleribulandıran ağızlarıkapatıyorlar,kafalarısaptırıyorlar.Benbundandahaağırbiryurttaşlıksuçubilmiyorum.

SayınBaşkan,iştebir hukukyanlışlığınınnasılişlendiğiniaçıklayanolaylar;törelkanıtlarıda Dreyfus’ün servet durumu, neden yokluğu, sürekli suçsuz olduğunu haykırması da sonuçta onu

BinbaşıDuPatydeClam’ınolağanüstüdüşlemlerinin,içindebulunduğukiliseortamının,çağımızın

yüzkarası“pisYahudi”avınınbirkurbanıolduğunuortayakoyuyor.

***

ŞimdiEsterhazyolayınageliyoruz.Üçyılgeçti,nicebilinçlerderindenderinebulanmışdurumda,

kaygılanıyor,araştırıyor,sonuçtaDreyfus’ünsuçsuzolduğunainanıyorlar.

M.Scheurer-Kestner’inkuşkularınınvedahasonravardığıkanınıntarihçesiniyapacakdeğilim. Ama,okendiaraştırmalarınıyaparken,genelkurmayınkendiiçindeçokönemlişeylerolmaktaydı. AlbaySandherr ölmüştü,istihbaratşubesininbaşıolarakyeriniYarbayPicquartalmıştı.Bir gün, Yarbay Picquart bu unvanla görevlerini yaparken, yabancı bir devletin ajanından Binbaşı Esterhazy’ye gönderilmiş bir telgraf mektubu buldu elinde. Kesinlikle bir soruşturma açması gerekiyordu.Gerçekşuki,hiçbirzamanüstlerininistencidışındadavranmadı.Böylece,kuşkularını aşamasırasınauygunolaraküstlerine,GeneralGonse’a,sonraGeneralBoisdeffre’e,sonradasavaş bakanı olarakGeneral Mercier’ninyerini almış olanGeneral Billot’ya iletti.Öylesine çoksözü edilmiş olan ünlü Picquartdosyası yalnızca General Billotdosyası olarak, bir astın bakanı için hazırladığı dosya olarak kaldı. Bu dosyanın hâlâ Savaş Bakanlığı’nda bulunması gerekir.

Araştırmalar1896Mayısı’ndanaynıyılınEylülayınakadarsürdüveyüksekseslekesinlemekgerekir

ki,GeneralGonse,Esterhazy’ninsuçluluğunainanmıştı,GeneralBoisdeffreveGeneralBillotünlü bordrodaki yazının Esterhazy’nin elyazısı olduğundan kuşku duymuyorlardı. Yarbay Picquart’ın soruşturmasıbukesinsaptamaylasonuçlanmıştı.Amaheyecançokyüksekti,çünküEsterhazy’nin cezalandırılmasıisteristemezDreyfusdavasınınyenidengözdengeçirilmesineyolaçacaktı;buda genelkurmayınnepahasınaolursaolsunistemediğibirşeydi.

Burada bunalım dolu bir dakika yaşanmış olmalı.Düşünün ki General Billot hiçbir kirli işe bulaşmamıştı, tertemiz gelmişti göreve, gerçeği ortaya koyabilirdi. Hiç kuşkusuz kamuoyunun vereceğitepkinindehşetiiçinde,genehiçkuşkusuztümgenelkurmayı,GeneralBoisdeffre’i,General Gonse’u,dahaaltdüzeydekigörevlilerielevermekkorkusuiçinde,bunugözealamadı.Sonrası, vicdanıylaordununçıkarıolduğunusandığışeyarasındabirçatışmadakikasıolarakkaldı.Budakika geçtiktensonra,çokgeçolmuştubile.Bağlanmıştıartık,işebulaşmıştı.Buandansonra,sorumluluğu yalnızcaağırlaştı,başkalarınınsuçunukendiüstünealdı,diğerlerikadarsuçluoda,hattaonlardan dahasuçluçünküadaletiyerinegetirmekelindeydiamahiçbirşeyyapmadı.Bunuanlıyormusunuz! Bir yıldır General Billot, General Boisdeffre ve General Gonse Dreyfus’ün suçsuz olduğunu biliyorlar vebutüyler ürpertici şeyi kendilerinesaklıyorlar.Üstelikbuinsanlar uyuyabiliyorlar, eşleriveçocuklarıvar,onlarıseviyorlar!

AlbayPicquartnamuslubirinsanolarakgöreviniyerinegetirmişti.Adaletadına,üstlerineısrar

ediyordu.Hattayalvarıyorduonlara,gittikçeyoğunlaşan,gerçeköğrenildiğizamanpatlayacakolan

korkunçkasırgakarşısında,gecikmelerininsiyasalaçıdannekadarkötüolduğunusöylüyordu.Daha

sonra,M.Scheurer-KestnerdeaynışeylerisöylediGeneralBillot’ya,olayıyurtseverlikduygusuyla

elealmasını,kitleselbiryıkımolacakölçüdeağırlaşmasınaizinvermemesiniricaetti.Hayır!Suç

işlenmişti,genelkurmaysuçunuaçıklayamazdıartık.YarbayPicquartgöreveyollandı,gittikçedaha

çokuzaklaştırıldı,taTunus’akadargönderildi,hattaoradabirgün,MarkideMores'indeöldüğü yörelerde hiç kuşkusuz öldürülmesiyle sonuçlanacak bir görevle görevlendirilerek yiğitliği ödüllendirilmekistendi.Gözdendüşmüşdeğildi,GeneralGonsekendisiyledostçabirmektuplaşma sürdürmekteydi.Nevarki,öğrenilmeleriiyiolmayacaksırlarvardı.

Paris’teise,gerçekkarşıkonulmazbirbiçimdegünyüzüneçıkıyordu,bizdebeklenenkasırganın nasıl koptuğunu biliyoruz. M. Scheurer-Kestner’in adalet bakanına davanın yeniden görülmesi konusunda bir dilekçe sunmak üzere olduğu sırada, M. Mathieu Dreyfus Binbaşı Esterhazy’nin bordronun gerçek hazırlayıcısı olduğunu açıkladı.Binbaşı Esterhazy işte bu sırada ortaya çıktı. Tanıklıklar kendisinin önce çılgına dönmüş olduğunu, kendini öldürmeye ya da kaçmaya hazır olduğunugösterir.Sonra,birdenbireyiğitleşiverir,tutumununsertliğitümParis’işaşırtır.Çünkübir yardımgelmiştir,kendisinidüşmanlarınınçevirdiğidolaplarkonusundauyaranbirimzasızmektup almış,gizemlibirkadın,genelkurmaydançalınmışvekendisinikurtaracakolanbirbelgeyivermek içingeceleyinrahatınıbilebozmuştur.Genişimgelemininyöntemlerinibildiğimiçin,benbuişin içinde de Yarbay Du Paty de Clam’ın parmağını görmekten kendimi alamıyorum. Yapıtı, yani Dreyfus’ün suçluluğu tehlikedeydi, hiç kuşkusuz yapıtını savunmak istedi. Davanın yeniden görülmesimi?Böylebirşey,ŞeytanAdası’ndasonbulançılgınmıçılgın,trajikmitrajiktefrika romanın yıkılışı demek olurdu! Buna izin veremezdi. Bundan böyle, düello Yarbay Picquart’la YarbayDuPatydeClamarasındageçecek,birininyüzüaçık,ötekininkimaskeliolacaktır.Yakında herikisinidesivilmahkemeninönündegöreceğiz.Gerçekte,genelkurmayhepkendinisavunmakta, iğrençliğihersaatbirazdahaartansuçunuaçıklamakistememektedir.

İnsanlarşaşkınlıkiçindeBinbaşıEsterhazy’ninkoruyucularınınkimlerolduğunusordularkendi kendilerine.Önce,karanlıkta,herşeyidüzenleyenherşeyiyönlendirenYarbayDuPatydeClam’dır. SonradaGeneraldeBoisdeffre’dir,GeneralGonse’tur,GeneralBillot’nunkendisidir,genelkurmay daireleri halkın horgörüsü altında yıkılmadan Dreyfus’ün suçsuzluğunun tanınmasına izin veremeyeceklerinegöre,binbaşıyıaklamakzorundadırlar.Buinanılmazdurumungüzelsonucuda, buişiniçindekidürüstinsanın,göreviniyapmıştekkişiolanYarbayPicquart’ınkurbanolacağı,onun aşağılanacağı,onuncezalandırılacağıdır.Eyadalet,nekorkunçbir umutsuzluklasıkılıyor insanın yüreği! Sahtecinin o olduğunu, Ezterhazy’yi mahvetmek için telgraf kartını onun ürettiğini söylemeyekadargötürüyorlarişi.AmaTanrı’m,neden?Hangiamaçla?Birgerekçegösterin.Oda Yahudilerdenmiparaaldı?ÖykününgüzelyanıdaadamınYahudikarşıtıolması.Evet!Buutanç vericigösteriyiizliyoruz,borçlarvesuçlaraltındaezilmişkişilersuçsuzilanediliyor;bunakarşılık, onuruntakendisi,yaşamılekesizbiradamcezalandırılıyor.Birtoplumbunoktayageldiğizaman, artıkçürümeyebaşlamışdemektir.

İşteEsterhazyolayı,SayınBaşkan:aklanmayaçalışılanbirsuçlu.Neredeyseikiaydanberi,kirliişi

saatisaatineizleyebiliyoruz.Kısakesiyorumçünküburadasözkonusuolan,yakıcısayfalarıgünün

birindeuzunuzunyazılacaktarihinözetiyalnızca.İşteböyleceGeneraldePellieux’nün,sonrada

BinbaşıRavary’ninnamussuzlarınyüzlerideğişmiş,namuslukişilerinkirletilmişolarakçıktıkları

aşağılıkbirsoruşturmayıyürüttüklerinigördük.Sonra,SavaşKurulutoplantıyaçağrıldı.

***

BirSavaşKurulu’nunbaşkabirSavaşKurulu’nunyaptığınıbozacağınasılumulabildi?

Yargıçseçimininherzamanolanaklıolduğundansözbileetmiyorum.Askerlerinkanındabulunan üstündisiplindüşüncesi,doğrulukyetkesini saptırmaya yetmez mi? Disiplindemekboyuneğme demektir.Büyükönder,SavaşBakanlığı,ulusaltemsilcilerinalkışlarıarasında,yargılanmışkonunun kesinyetkesiniherkesinönündeortayakoyduğuzaman,birSavaşKurulu’nunbunukesinbirbiçimde yalanlamasını mı bekliyorsunuz? Aşama düzenine göre, buna olanak yoktur. General Billot demeciyleyargıçlarıetkiledi,onlardaateşegitmelerigerektiğigibi,karşıdüşüncelergeliştirmeden yargıladılar.Kürsülerinekafalarındagetirdikleriöncedenoluşmuşkanılarışuydukesinlikle:“Bir Savaş KuruluDreyfus’ünihanetsuçuylahüküm giymesinekarar verdi,öyleysesuçludur; bizde SavaşKuruluolarakonusuçsuzilanedemeyiz;öyleyseEsterhazy’ninsuçluluğunukabuletmenin Dreyfus’ünsuçsuzluğunuilanetmekolacağınıbiliyoruz.”Hiçbirşeyonlarıburadançıkaramazdı.

Savaş Kurullarımızın üzerinde her zaman ağırlığını duyuracak, bundan böyle tüm kararlarını kuşkuylalekeleyecekolançokhaksızbir karar verdiler.İlkkurulakılsızcakarar vermişolabilir, İkincisiisteristemezsuçludur.Özrü,birkezdahasöylüyorum,enyüksekönderinkonuşmuşolması, verilmişkararındahaaşağıdakilerintersinisöyleyemeyecekleribiçimdekutsalveinsanlardanüstün olduğunu bildirmiş olmasıdır.Ordunun onurundan söz ediliyor bize, onu sevmemiz, ona saygı göstermemizisteniyor.Evethiçkuşkusuz,ilktehditteayağakalkacak,Fransıztoprağınısavunacak olanordutümhalktır,onaancaksevgivesaygıduyarız.Amasözkonusuodeğil,bizde,adalet gereksinimimiziçindeonunsaygınkalmasınıistiyoruz.Belkideyarınbizimelimizevereceklerikılıç sözkonusu,oefendisözkonusu.Kılıcınkabzasını,otanrıyıdindarcaöpmeyegelince,hayır!

Ayrıca, kanıtlamıştım: Dreyfus olayı genelkurmay dairelerinin olayıydı, genelkurmaydaki arkadaşlarınca ihbar edilen bir genelkurmay subayı, genelkurmay komutanlarının baskısı altında hüküm giymişti.Bir kez daha söylüyorum, tüm genelkurmay suçlu durumuna düşmeden suçsuz olarakdönemez.Bunedenledetümdaireler,usagelebilecektümyollarla,basınkampanyalarıyla, bildirilerle,etkilerle,Dreyfus’üikincibirkezmahvetmekiçinEsterhazy’yikorudular.Ah!General Billot’nunken-disinindeonlarıadlandırdığıgibibuCizvityuvasınacumhuriyethükümetiöylebir süpürgevurmalıydıki!Herşeyitümüylegözdengeçiriptümüyleyenilemeyigözealacakgerçekten güçlü,bilgeveyurtsever bakanlıknerede?Ulusalsavunmanınhangiellerdebulunduğunu,yurdun yazgısınınkararlaştırıldığıbukutsalsığınağınnasılbiraşağılıkentrika,dedikoduvehırsızlıkyuvası olduğunubildiklerinden,olasıbirsavaşkarşısındaendişeiçindetitreyenöyleçokinsantanıyorumki! Dreyfus olayının, talihsiz bir insanın, bir “pis Yahudi”nin kurban edilişinin, bu kuruma tuttuğu korkunç ışık karşısında dehşete düşüyor insan. Ah! Birkaç rütbelinin, Devlet’in güvenliğini saygısızcabahaneederek,çizmeleriyleulusunüstünebasarakgerçekveadaletçığlığınıgırtlağına tıkamaları, bütün bu çılgınlıklar ve saçmalıklar, çılgınca düşlemler, yoz polis uygulamaları, engizisyonvezorbauygulamalar!

Sırtınıahlaksızbasınadayamak,Paris’intümipsizlerincesavunulmayaboyuneğmekdebirsuç; işteipsizler takımı,hukukunveyalıngerçeğinbozgunuiçinde,hayasızcautkuyaulaşıyor.Otüm dünyaönündeyanlışızorlabenimsetmekgibidüşüncesizcebirkomplotezgâhlarken,kendisiniözgür

ve dürüst ulusların başında yiğit bir ordu olarak görmek isteyenleri Fransa’yı bulandırmakla suçlamış olmak da bir suç. Kamuoyunu saptırmak, yoldan çıkarılmış olan kamuoyunu, onu sabuklamaya götürecek ölçüde bir ölüm görevinde kullanmak da bir suç. İçinden atamaması durumundainsanhaklarınınsavunucusubüyükveözgürlükçüFransa’nınölmesineyolaçacakiğrenç Yahudi düşmanlığının arkasına sığınarak küçükleri ve alçakgönüllüleri zehirlemek, tutuculuk ve hoşgörüsüzlüktutkularınıazdırmakdabir suç.Kinyolundayurttaşlığısömürmekdebir suç,son olarak;tümbilimgerçekveadaletçağınıoluşturmayolundaişbaşındayken,kılıcıçağdaşTanrı yapmakdabirsuçtur.

Öylesinetutkuylaistediğimizbugerçeği,buadaletiböyletokatlanmış,dahadaaşağılanmış,daha da karartılmış görmek ne büyük bir acı! M. Scheurer-Kestner’in ruhunda bir çöküş olması gerektiğinisanıyorum;inanıyorumkisonundabirpişmanlık,Senato’dakisorgugünündedevrimci bir biçimdedavranmamış,yaniher şeyiyerlebir etmeküzeretümtorbayıboşaltmamışolmanın pişmanlığını duyacaktır.Büyükbir dürüstadam,hayatı boyuncaonurluoldu,kendisinegüngibi ortada göründüğünde gerçeğin kendi kendine yettiğine inandı.Çok yakında güneş parlayacağına göre, ne diye her şeyi altüst etsindi? İşte bu güvenli inanç yüzünden öylesine acı bir biçimde cezalandırıldı.Yüce bir onur duygusuyla General Gonse’un mektuplarını yayımlamak istememiş olanYarbayPicquartiçindeaynışeygeçerli.Kendisidisiplinesaygılıkalırken,üstlerininkendisini çamurabuladığı,davasınınsoruşturmasını,hemdeenbeklenmedikenaşağılayıcıbiçimde,onların yaptığıdüşünülürse,bukaygılaronudahadaonurlandırır.Şeytanbildiğiniyaparken,ikikurban,iki iyi insan, iki arı yürek işi Tanrı’ya bıraktı. Yarbay Picquart konusunda, şu yüz kızartıcı işin yapıldığınıdagördük:BirFransızmahkemesibirmuhbirinbirtanığaherkesinönündesaldırmasına, onu işlenen tüm hatalardan suçlamasına izin verdikten sonra, bu tanık yüzleşmek ve kendini savunmaküzeresalonaalındığızaman,kapalıoturumageçti.Açıkçasöylüyorumki,budafazladan birsuçturvebusuçevrenselbilinciayaklandıracaktır.Gerçektende,askerîmahkemelerinçoktuhaf biradaletanlayışıvar.

İşte basit gerçek bu Sayın Başkan ve tüyler ürpertici, başkanlık döneminizde bir leke olarak kalacak. Bu işte hiçbir yetkiniz bulunmadığını, Anayasa’nın ve çevrenizin tutsağı olduğunuzu sanıyorum.Genedeinsanibirgörevinizyokdeğil,bugörevidüşünecekveyerinegetireceksiniz. Ayrıca,utkukonusundaenküçükbirumutsuzluğakapıldığımiçinsöylemiyorumbunu.Enşiddetli kesinlikleyineliyorum:Gerçeksuyüzüneçıkıyor vehiçbir şeyonudurduramayacak.Olayancak bugünbaşlıyor,çünkükonumlarancakbugünaçıkolarakortayaçıktı:biryanda,ışığınparlamasını istemeyensuçlular;öbüryanda,ışığınparlamasıiçincanlarınıverecekdoğrucular.Gerçektoprağın altınakapatıldığızaman,oradaöylebirtoplanıröylebirpatlamagücükazanırki,patladığıgünher şeyi kendisiyle birlikte havaya uçurur. İleride, yıkımların en gümbürtülüsünün hazırlanıp hazırlanmadığınıgöreceğiz.

***

Amabumektupçokuzunoldu,SayınBaşkan,bitirmezamanıgeldi. Yarbay Du Paty de Clam’ı başlangıçta belki de bilinçsiz olarak (buna inanmak isterim) yargı yanlışınınşeytansıişçisiolmakla,dahasonrada,üçyıldanberi,uğursuzyapıtınıentuhafveen

çetrefildolaplarıçevirereksavunmuşolmaklasuçluyorum.

GeneralMercier’yi,enazındandüşüncesizlikyüzünden,yüzyılınenbüyükhaksızlıklarındanbirine

suçortağıolmaklasuçluyorum.

GeneralBillot’yuDreyfus’ünsuçsuzluğununkesinkanıtlarınıelindebulundurduğuhaldebunları

hasıraltıettiği,siyasalbiramaçlavegüçdurumdakigenelkurmayıkurtarmakamacıylainsanlığave

adaletekarşısuçişlemişolmaklasuçluyorum.

GeneraldeBoisdeffre’leGeneralGonse’u,birinciolarakhiçkuşkusuzkilisetutkusuyla,ikinci

olarakdaSavaşBakanlığıdairelerinikutsalvedokunulmazyasalarsandukasınadönüştürenbirlik

duygusunedeniyle,aynısuçaortakolmaklasuçluyorum.

General dePellieuxileBinbaşı Ravary’yi haince,yani korkunçderecedeyanlı bir soruşturma yapmakla suçluyorum; hele İkincisinin raporu budalaca bir gözüpekliğin ölümsüz anıtı olarak çıkıyorkarşımıza.

Üçyazıuzmanını;Belhomme,VarinardveCouardbeyleri,birhekimincelemesisonundagörme ve yargılama işlevlerinde bir rahatsızlık olduğu bildirilmediği sürece, aldatıcı ve hileli raporlar düzenlemişolmaklasuçluyorum.

Savaş Bakanlığı dairelerini, özellikle L'Éclair ve L'Écho de Paris gazetelerinde, kamuoyunu yanıltmakvekendikusurlarınıörtmekamacıylaiğrençbirkampanyayürütmüşolmaklasuçluyorum. Sonolarak,ilkSavaşKurulu’nubir sanığı gizli kalmışbir belgeyedayanarakcezalandırması nedeniylehukukuçiğnemişolmakla,ikinciSavaşKurulu’nuysa,buyasadışıemirüzerine,birsuçluyu bilebileaklayarakyargısuçuişlemeklesuçluyorum.

Busuçlamalarıyöneltirken,kendimihakaretsuçlarınıcezalandıran29Temmuz1881tarihlibasın

yasasının 30 ve 31’inci maddelerinin kapsamına soktuğumu biliyorum. Bu tehlikeye isteyerek atılıyorum.

Suçladığıminsanlaragelince:onlarıtanımıyorum,hiçbirzamangörmedim,kendilerinenehıncım

varnedekinim.Benimiçinönemsizvarlıklar,toplumsalkötülükruhlarındanbaşkabirşeydeğiller.

Buradayerinegetirdiğimedimse,gerçeğinveadaletinpatlamasınıçabuklaştırmakiçinbaşvurduğum

devrimselbiryolyalnızca.

Benimtekbirtutkumvar,öylesineçokacıçekmişvemutluluğuhaketmişolaninsanlıkadına,ışık

tutkusu.Ateşlikarşıçıkışımruhumunçığlığındanbaşkabirşeydeğil.Beniağırcezamahkemesine

çıkarmayıgözealsınlarvesoruşturmagünışığında,apaçıkyapılsın.

Bekliyorum.

Derinsaygılarımınkabulünüdilerim,SayınBaşkan.

ÉMILEZOLA

Sonrası

Görüldüğügibi,Suçluyorumbirdürüstlük,biruygarlık,bircömertlikvegözüpeklikörneği,kendi türüiçindebir başyapıt.ÉmileZola’yadaböylesiyakışır.Çağınınromancısıdır,yapıtlarındahep çağınınveiçindeyaşadığı toplumunbüyüksorunlarını,büyükolgularını,büyüksöylenlerini ele almıştır.Toplumunualtüstedenbirolaya,böylesineçarpıcıbirbiçimde,böylesineyiğitçekatılmakla dayalnızcabüyükbir romancıdeğil,aynızamandagerçekbir aydınolduğunugösterir.Özellikle XVIII.yüzyılda,Fransa’nınçokbüyükaydınlarıolmuştur amaaydınkavramıdahayenidir:bizim “aydın”sözcüğümüzünkarşılığıolan“intellectuel”sözcüğüSuçluyorum’unyayımlandığısıralarda DreyfuskarşıtıtutucuyazarlarcaaşağılayıcıbirsözcükolarakDreyfüsçüleriçinkullanılmış,onlarsa busözcüğübirtürmeydanokumaylaolumlubirterimolarakbenimsemişlerdir.Bubakımdan,bir anlamda,Zola’nın“ilkaydın”olduğudasöylenebilir.Nevarki,Suçluyorumyayımlandığızaman, kışkırtılmış kalabalıklar Zola'nın doruğunda bulunan ününden ve saygınlığından ancak rahatsız olurlar.Dalgadalgasokaklaradökülüp“YokolsunZola!”diyehaykırır,açıkmektubununbulunduğu Auroregazetelerinitoplayıpyakarlar.Sonrasağcıbasındayoğunsaldırılarbaşlar.Zola’nınİtalyan kökenibilebiraşağılamanedeniolur.Birgazeteci,Bainville,“Yarı-İtalyan,çeyrekYunan,çeyrek Fransız,üç-dörtkezkırma,hiçdegüzelbirinsanlıkörneğideğil!”diyeyazar. Neolursaolsun,olayıyansıtıpyorumlayanpekçokyapı-tınenyenilerindenbiriolanL’Affaire Dreyfus’ün 3 yazarı Pierre-Robert Leclercq’in belirttiği gibi, gerçek durum daha yeni ortaya çıkmıştır:savaşım ordununonurunukorumagerekçesiyleyanlışınörtbasedilmesini vebireylere yapılanhaksızlığıhoşgörenlerlegerçektenveadalettenyanaolanlararasındadır.Zola’nınardından, gerçektenveadalettenyanaolanbaşkaaydınlardasesleriniyükseltmeyebaşlarlar.RomancıAnatole France’tan ozan Mallarmé’ye, ressam Monet’den matematikçi Poincare’ye kadar birçok yazar, ressam ve bilimadamı, Blum ve Clemenceau gibi kimi ünlü politikacılar, “davanın yeniden görülmesini’’isteyenbirdilekçeyeimzakoyar,dilekçelerinideAydınlarBildirisidiyeadlandırırlar. Bu arada, bir İnsan Hakları Birliği oluşturulur.Dreyfus olayını çok uzun bir süre “Yahudilerin karışmaması gereken bir iş” olarak görmüş olan Yahudi topluluğu da aydınların savaşımını bir ölçüdedesteklemeyeyönelir.Buarada,“YaşasınFransa,yokolsunYahudiler!”haykırışlarıarasında, kimiYahudiyazarlarilkkezYahudilerin“ulusbilinci’ndensözetmeyebaşlarlar. Siyasal erke ve ordu yetkililerine gelince, Zola’yı yargıç önüne çıkarmak isterler; ancak, durumlarını büsbütün güçleştirmekten korktuklarından, davayı yazarın Esterhazy’ye ilişkin üç tümcesiylesınırlıtutarak,Dreyfusolayınıkonudışındabırakmakisterler.Genedeolayınağırlığıhep duyulur.Getirilentanıklar Esterhazy’ninsuçsuzolduğunukanıtlamayaçalışırlar.Zola,önemlibir tanığa sorduğu tek bir soruyla, bir gizli dosyanın varlığını, dolayısıyla gerçeğin gizlenmeye

çalışıldığınıortayakoyar.Bunakarşın,23Şubat1898’de,Dreyfuskarşıtlarının“YokolsunZola!

YaşasınOrdu!YokolsunYahudiler!Yaşasınjüri!”haykırışlarıarasında,kararokunur:3000frank

paravebiryılhapiscezası.AmaFransaartıkikiyebölünmüştür.Leclercq’inyazdığıgibi,insanlar artık“sağcıyadasolcu,kiliseyanlısıyadasosyalistdeğil,DreyfusyanlısıyadaDreyfuskarşıtıdır.

Zolayaonaylanıryaaşağılanır.”Kışlalardakitaplarıyakılır.Tamolaylaryatışırken,2Nisan1898’de

Yargıtay, Zola’ya ilişkin kararı bozar.Dreyfus karşıtları Yargıtay’ı suçlamaktan da çekinmezler:

Yahudileresatılmış,orduyaçamursıçratmıştır.

Tartışmalarsürerken,dürüstlüğüyleünlübirmilletvekili,GodefroyCavaignac,SavaşBakanlığı’na getirilir.O da Dreyfus’ün suçluluğuna inanmaktadır.Yeni bir araştırma yaptırtarak kesin sonuca ulaşıpUlusalMeclis’teparlakbirkonuşmayaparakolayınoktalamakister.YüzbaşıCuignet’yide yeni soruşturmayı yapmakla görevlendirir.Ama biraz ivecen davranarak konuşmasını dosyadaki belgeleredayandırır.DayandığıbelgelerinenbelirleyicisideYarbayHenry’nindüzenlemişolduğu birsahtebelgedir.Bubelgeyiaçıkladıktansonra,nepahasınaolursaolsun,haksızlığıgizleyecekbir insan olmadığını söyler. Öylesine coşkulu bir biçimde alkışlanır ki, pek çok kişi Dreyfus’ün kurtuluşundanumudukeser. Amabukezdesolunünlüpolitikacısı,felsefecivetarihçiJeanJaurèsçıkarortaya,gazetesiLa PetiteRepublique’te,“Kanıtlar”başlığıaltındabir diziyazıda,Cavaignac’ınkanıtlarınıçürütmeye girişir. Yarbay Picquart da başbakana yazdığı bir mektupta, bakanın dayandığı belgenin sahte olduğunubildirir.Buarada,YüzbaşıEsterhazy’ninyeğeniChristianEsterhazy,kendisinidolandırmış olan amcasından öç almak düşüncesiyle Zola’nın avukatına gider, Tunus’ta bulunduğu sırada Picquart’ayollanantelgraflardanbirininamcasınınsevgilisiMargueritePays’tengittiğinibildirir. Yazılar karşılaştırılır.Dolandırılmış yeğenin savı doğru çıkar.Cavaignac’ın direnmesine karşın,

YüzbaşıEsterhazydesevgilisidetutuklanır.Durumundüzelmesibeklenirken,18Temmuz1898’de,

Zola’nın yargılanmasına yeniden başlanır, avukatının duruşmaya gerek olmadığı konusundaki savlarınınbenimsenmemesiüzerineZola,sanıksırasındankalkar,hiçbir şeysöylemedenduruşma salonundan çıkıp gider. Dostlarına, tutuklanması durumunda, Dreyfus’ü savunamayacağını, bu nedenleFransadışınaçıkmakzorundaolduğunubildirir.Sonradaİngiltere’ninyolunututar. Ancak,tümbaskılaratümaldatmacalaratümsaptırmalarakarşın,dürüstinsanlartükenmez.Savaş bakanının Dreyfus olayını yeniden araştırmakla görevlendirdiği Yüzbaşı Cuignet de bunlardan biridir.Bakan,konuşmasınıyapıpsorunukapattığınıdüşünürken,oaraştırmasınıhepsürdürmüştür. Sonunda,bukonuşmadabaşlıcasuçkanıtıolarakkullanılanmektubunyazılıolduğukâğıdınçizgileri arasındabirrenkfarklılığıbulunduğunugörür,bugözlemdenyolaçıkarak,YarbayHenry’ninAlman askerî ataşesi Schwarzkoppen'inçöpsepetindengeldiğini söylediği mektubun; iki ayrı mektubun parçalarıyanyanagetirilerekoluşturulmuşolduğunuanlar.SoluğuBakanCavaignac’ınözelkalem

müdürüGeneralRoger’ninodasındaalır.Birliktebakanaçıkarlar.30Ağustos’ta,GeneralBoisdeffre

ve General Gonse’un önünde, Cavaignac, Yarbay Henry’yi sorguya çeker. Yarbay Henry önce gerçeğiyadsır amabirazsıkıştırılıncagerçeği(yadagerçeğinbir bölümünü)açıklamakzorunda kalır:BuişiDreyfus’ünsürgünegönderilmesinigüvenceyealmakamacıyla,Fransa’nınveordunun çıkarıiçin,yalnızbaşınayapmıştır. YarbayHenryhemenogüntutuklanır.Ertesigün,Cavaignac,BoisdeffreveGonsegörevlerinden çekilirler.Henry kapatıldığı hücrede usturayla gırtlağını keserek kendini öldürür ya da kendini öldürmüşgibigösterilir.Bunakarşılık,Dreyfuskarşıtıbasın,YarbayHenry’ninsahteciliğinigöklere çıkarır, bir yurtseverlik ve kahramanlık örneği olarak niteler.Sağ kesimin ünlü yazarı Charles MaurrasherkesievininbaşköşesineYarbayHenry’ninbirresminiasmayaçağırır.YıllanmışYahudi karşıtıEduardDrumont’unHenry’ninduleşiveöksüzoğluiçinbiryardımkampanyasıaçmaönerisi coşkuylakarşılanır,çokdabaşarılıolur.Genede,yenibilgilerinışığındaDreyfus’üsuçlubulan kararınyenidenelealınmasıkaçınılmazgörünür.DöneminDreyfuskarşıtıBaşbakanıCharlesDupuy böyle bir sonucun alınmasını zorlaştırmak için bu tür kararların Yargıtay Genel Kurulu’nca alınmasını öngören bir yasa çıkartır.Ancak, engelleme bu kez sonuçsuz kalır:Yargıtay, Askerî Mahkeme’ninDreyfus’ügörevdenalıpömürboyusürgünegönderenkararıkaldırır,dosyayıRennes AskerîMahkemesi’negönderir. Dreyfusyanlılarısavaşınkazanıldığınıdüşünürler.Ancak,gerçekortadaolmaklabirlikte,ordunun

ve bağnaz kalabalıkların baskısı hep sürmektedir. Mercier, Billot, Boisdeffre ve Gonse gibi generaller başta olmak üzere, genelkurmayın hiçbir tanığı sanığın suçsuz olduğunu söylemeye

yanaşmaz.Böylece,9Eylül1899’da,ikiyekarşıdörtoylave“hafifleticikoşullargözönünealınarak”

Alfred Dreyfus, on yıl hapis cezasına çarptırılır.Aynı gün, kararın düzeltilmesi için Yargıtay’a gönderilecekdilekçeyiimzalar.Amabirdebağışlanmaolasılığıvardır.Dilekçebuolasılığıortadan kaldıracağına göre, kimi dostlar gönderilmesine karşı çıkarlar. Onların dediği olur. Başbakan Waldeck-Rousseau bağışlamadan yanadır, Cumhurbaşkanı Émile Loubet bunu zamansız bulur.

Sonunda,sorunbirhekimraporuylaçözülürve19Eylül1899'dacumhurbaşkanıbağışlamakararını

imzalar:AlfredDreyfusartıközgürdür.

Amaolaykapanmamıştır. 1900 yılında bir genel af çıkarılır, böylece Zola’nın yeniden yargılanması önlenmiştir ama Esterhazy, Mercier, Du Paty de Clam gibi suçlular da yakayı sıyırmışlardır. Zola, yeni cumhurbaşkanına“Suçluyorum”başlığıaltındabiraçıkmektupyazar:“Gerçeğigömmenizboşuna, toprağın altında yol alıyor; bir gün, her yandan fışkıracak, öç bitkileri olarak açılacaktır,” diye seslenir.1903yılındaJeanJaures,Ulusal Meclis’teRennesduruşmasını tartışmayaaçar,yeni bir araştırma kararı alınmasını sağlar. Yeni araştırma Dreyfus dosyasındaki sahte belgelerin sanıldığındançokdahafazlaolduğunuortayakoyar:Fransaordusununonurusahtebelgeyebirtürlü doymamıştır.12 Temmuz 1906’da Yargıtay, Rennes Askerî Mahkemesi’nin kararını kaldırır.21 Temmuz1906’da,AlfredDreyfusbir süvaribölüğününkomutanıdır,birliğininönündeLégiond’ honneurnişanıylaonurlandırılır.Olaybitmişgibigörünür. Ama insanlık tarihinde yerini hep koruyacak, insanlar gerçeği bilip de gizleyenler karşısında Fransa’nınenbüyükromancılarındanbirininkopardığı,“Üstelikbuinsanlaruyuyabiliyorlar,eşleri ve çocukları var, onları seviyorlar!" çığlığını her okuyuşlarında yürekleri sızlayacak, kendi kendilerinden,kenditürlerindenutanacak,gerçekadaletözleminibirkezdahaduyacaklar.

TAHSİNYÜCEL

[←]

1.OdönemdeaskerimahkemelereSavaşKurulu(Conseildeguerre)adıverilmekteydi.

(Ç.N.)

[←]

2.Gerçektesözkonusuolanbirmektupturamahep“bordro”(bordereau)olarakgeçer.

(Ç.N.)

[←]

3.EditionsduRocher,1995.(Ç.N.)