Vous êtes sur la page 1sur 4

Ali Pash Tepelena

Ali Pash Tepelena

Ali Pash Tepelena (Ali Pash Janina, rreth 1740 - 24 janar 1822) sundimtar i fuqishm feudal n
Shqiprin Jugore, themelues i Pashallkut faktikisht autonom t Janins, kryengrits kundr
pushtetit t Ports Osmane n Shqipri.

Historia
Lindi n Tepelen (Labri) n nj familje feudalsh ushtarak dhe u dallua shum shpejt pr aftsit
e tij dhe pr energjin me t ciln ndoqi planet e veta ambicioze pr t'u br sundimtar i vetm i
vendit duke prdorur gjith mjetet, dhunn, dinakrin, po aq sa edhe lidhjet familjare me feudalt e
tjer vendas. Moktar, gjyshi i tij vdiq, me shpatn n dor, gjat ekspedits s osmanve kundr
Korfuzit n 1716. Vdekja e babait t tij, Veli, ka shkatrruar shum familje. Aliu do t bashkonte nj
grup grabitsish n rinin e tij. Ai ishte prgjegjs pr bastisje t ndryshme, deri n arrestimin e tij
nga Pashai i Beratit. Ai arriti megjithat t shptoj dnimit nga hyrja n shrbim t tij. Ai pastaj kaloi
n shrbim t nj armiku t Pashs s Beratit, Pashait i Delvins. Aliu u martua me nj vajz t ktij
t fundit. Ajo i dha dy djem q u quajtn : Moktar dhe Veli. Nuk ishte e gjat pr t intriga kundr
vjehrrit t tij. Ai shpreson, pas ekzekutimit t tij, t trashgonte pashallkun tij.
1784-1812
M 1784 fitoi gradn e Pashait si komandant ushtarak pran Valiut t Rumelis n Sofje. Po kt vit
siguroi me luft qeverisjen e sanxhakut t Delvins.
N vitet 1786-88 u b derbendpash dhe qeveritar i Sanxhakut t Trhalls (Thesali) dhe shtiu n
dor, sidomos me prkrahjen e borgjezis zejtare-tregtare t vendit, qeverisjen e sanxhakut t
rndsishm t Janins, duke shtrir kshtu pushtetin e vet mbi Epirin dhe nj pjes t trojeve
jugore shqiptare.
Rreth 1787, i thirrur n Kostandinopoj Tepelen Dervenci Ali-Pasha (Marshall,- titull ushtarak) pr
gjith e Thesalis. Ai ishte i lejuar pr t mbajtur nn vehte katr mij burra pr t luftuar kundr
kaakve e t krishterve. Ish-kaak vet, ai dinte t gjitha turket. Ata ai nuk e mbyti, por i mori n
shrbim t tij. Sulltani shprblen at n mnyr t suksesshme dhe me emrin Ali Pasha (Pasha n
turqisht) n Trikala, Thesalis.
Si pronar i madh tokash, siprmarrs i taksave shtetrore, si pjesmarrs aktiv n veprimtari
tregtare dhe duke mbrojtur interesat e ifligarve t rinj po dhe t borgjezis tregtare, t ciln e bri
pr vete me nj politik tolerance t gjere fetare, Ali Pash Tepelena mnjanoi prkrahsit e
pushtetit qendror osman dhe tirant e vegjl si shkaktar t anarkis feudale n vend. Ai i
shndrroi kshtu trevat e prfshira nn sundimin e tij n nj formacion shtetror n fakt autonom, q
dallonte nga viset e tjera t perandoris pr nga rregulli, qetsia dhe zhvillimi ekonomik e
kulturor. Janina u b nj qytet nga m t rndsishmit dhe m t begat n viset Perndimore t
Ballkanit, qendr e tregut ndrkrahinor t Rumelis Jugore, qe prfshinte edhe nj varg krahinash
t Shqipris, nj vatr arsimore dhe kulturore ku filloi t prdorej prve greqishtes si gjuh shkrimi
dhe shqipja. N vitet 1798-1812, duke nnshtruar me luft qeveritart rival t sanxhaqeve fqinj si
dhe krahinat e vetqeverisura t Sulit, Himars, etj. dhe duke shfrytzuar situatn e vshtir
t Perandoris Osmane n periudhn e luftrave t Napoleon Bonapartit, Ali Pash Tepelena arriti
t zgjeronte e prforconte pushtetin e vet duke prfshir trevat q nga gjiri i Prevezs deri afrsisht
n lumin Shkumbin. Pashallku i Janins u b nj faktor me rndsi ndrkombtare n kushtet kur
forcat franceze e ruse q ishin vendosur n Ishujt Jonian si dhe Anglia, drejtuan vmendjen e tyre
ndaj sundimtarit t fuqishm shqiptar dhe krijuan lidhje direkte diplomatike me t, duke
kaprcyer Portn. Ali Pash Tepelena ishte br kshtu nj sundimtar faktikisht i pavarur, por
gjithmon i kujdesshm, pr t mos krijuar konflikte t parakohshme me pushtetin qendror, duke
pritur nj moment t volitshm pr t'u shkputur prej ktij.

1812-1822
Orvatjet e Ali Pash Tepelens pr t krijuar n vitet 1812-1819 nj beslidhje me sundimtart
feudal t Shqipris s Veriut e sidomos me Bushatllinjt me qllim q t prballonin bashkrisht
politikn centraliste t filluar nga Sulltan Mahmuti II, nuk dhan rezultat. Rivaliteti midis Vezirit t
Janins dhe atij t Shkodrs e shpuri Mustafa Pash Bushatlliun t merrte haptazi ann e Ports,
kur kjo filloi t mente masa ushtarake kundr qeveritarit t Janins, q ishte br tashm tepr i
rrezikshm dhe po tregonte haptazi synimet e tij pr t'u br i pavarur nga Porta. N vitet 1820-
1822 Ali Pash Tepelena filloi luftn pr mbrojtjen e vendit nga sulmi i forcave t Perandoris
Osmane dhe me kt filloi faza m e lart e veprimtaris s, sundimtarit shqiptar pr t shkputur
zotrimet e veta nga vartsia e Perandoris. Ai ndihmoi pr kt qllim edhe lvizjet lirimtare t
popujve ballkanas e sidomos kryengritjen e popullit grek, s cils i dha ndihm t madhe si n vitet e
prgatitjes, ashtu edhe gjat vitit t par t zhvillimit t saj. Por aleanca luftarake e lidhur me
kryengritsit grek t Etolis e Akarnanis nuk mundi t zhvillohej m tej, ajo u sabotua nga krert e
ksaj lvizjeje.
Megjithse forcat e Ali Pash Tepelens n kto kushte u ndodhn vetm prball ushtrive osmane
q u drguan kundr Pashallkut t Janins, Ali Pash Tepelena i bri ball rrethimit pr nj vit e
gjysm. I braktisur m n fund edhe nga t bijt dhe sundimtar t tjer krahinor, Ali Pash
Tepelena bri nj qndres kmbngulse, deri sa i ngujuar n nj ishull t Liqenit t Janins, u vra
m n fund me t pabes.

Portret i Ali Pash Telepenes

Politika e Ali Pash Tepelens q synonte autonomin dhe bashkimin e krahinave shqiptare nn
sundimin e pashallkut t Janins, m n fund dhe lufta e tij e hapur kundr sulltanit, e thelluan m
tej hendekun midis shqiptarve dhe sundimtarve osman dhe ndihmuan pr t prgatitur truallin
pr nj etap t re m t lart t lvizjes lirimtare antiosmane t popullit shqiptar pr Rilindjen
Kombtare.

Lufttart shqiptar - kuror lavdie e liris s popullit grek


Kryesisht n jugun e Greqis, por edhe n treva t tjera t banuara nga shqiptart.onn e Atiko-
Beotis, Peloponezit, Thesalis, Maqedonis greke (lindore), Thraks, Halqidhiqis, ishujt e Egjeut,
etj, doln lufttar t shumt q krijuan dhe drejtuan formacionet luftarake kundr pushtuesve
osman. Ndrsa arvanitt e Italis do t drejtonin lufttart e ktij vendi n prleshje t prgjakshme
me trupat spanjolle, franceze, turke etj, (Venediku do ti prdorte si mburoj ndaj katalanasve-
Dhimitr Rendi), duke u br tmerri i ushtarakve dhe gjeneralve t famshm t kohs, t njjtn
gj do t bnin arvanitt e vendosur n tokt greke, pr t qn t lir n vendbanimet e tyre t reja.
Teodor Kollokotroni, Bubulina, Musa Qafzezi, Thimi Bllahava, Sulo Proshova, Veli Gjeka, Agim
Shehu, Asllan Beu, Zylyftar Poda, Bilal Sako, Ali Farmaqi (Gjith bota le t thon/ U se jap
Kollokotron) e qindra lufttar t tjer, krijuan nj aleanc t qndrueshme me vezirin e Janins,
Ali Pash Tepelenn, me mendimtar dhe iluminist, me frymzuesit e revolucionit (Filiqi Eterine),
duke formuar barrikadn e pathyeshme t Mesolongjit. Thon doli sadrazemi ; ngrehu Shqipri ti
vemi... ; Deli moj Janin e shkret ; t shikoni bilbilenjt ; varur t trembdhjet. Shqiptart q
kishin populluar Greqin.os prbnin shumicn drrmuese t popullsis s ktij vendi, me siguri q
ishin gjysma e saj.
TE DHENA PER ALI PASHEN

Lenda : Letersi
Data : 02.11.2016
Klasa e 8
Punoi : Anastasia Kaca
Pranoi Ms: Erelinda Kasemi