Vous êtes sur la page 1sur 6

ZAGADNIENIA

NA1JKOZNAWSTWA

3 (103) . 1990 PL ISSN 0044 - 1619

~

Popper a Kuho w sprawie wzrostu wiedzy

Popper to jeden z największych ftlozofów nauki XX w., nie jest więc możliwe ignorowanie jego dorobku przez jakiegokolwiek współczesnego autora snują-

cego refleksje nad istotą i rozwojem nauki. Kuhn przyznaje, że choć do ukazania się w 1959 r. anglojęzycznej wersji Logik der Forschung 1 nie czytał żadnego tekstu PopJX:ra, to jednak poglądy tego ostatniego - jak uważa - znał . Popper wspomina, że gdy w 1950 r. był wykładowcą uniwersytetu Williama Jamesa

w Harvardzie, Kuhn był jednym z najbardziej interesujących członków wybranej grupy studentów uczęszczających na jego wykłady i seminarium. Niedługo potem Kuhn z żoną odwiedzili Poppera w Londynie, a po kilku latach Popper

i Kuhn spotkali się ponownie w Berkeley, w Kalifornii, gdzie Kuhn był już profesorem.

Swój stosunek do Poppera Kuhn wyraża w wielu miejscach swoich tekstów, a jeden z nich 3 poświęcił w całości polemice z twórcą falsyfikacjonizmu. Polemika ta jest prowadzona bardzo kulturalnie, z wielokrotnym oddawa- niem hołdu zarówno wiedzy, jak i zasługom Poppera. Kuhn przyznaje się, że przez wiele lat podziwiał Po p pera, a jeśli występuje dziś jako jego krytyk, to tylko dlatego, że spostrzegł szczególny i zaskakujący st o sunek między ich poglądami. Polega on na tym, że nawet wtedy, gdy wypowiedzi ich z wyglądu, werbalnie, są:

identyczne - to jednak czasami podobieństwo to skrywa fundamentalne różnic intencji. Niewątpliwie obaj należą do diachronicznego nurtu ftlozofii nauki

i w związku z tym odwołują się nie tylko do faktów, ale i do historii nauki, tradycji, w którą uwikłani są uczeni. Odrzucają kumulatywizm neopozytywistów

i podkreślają rewolucyjny charakter rozwoju nauki (zastępowanie dawnych

teorii nowszymi i niezgodnymi z nimi). Obaj mówią o roli logiki, eksperymentu

1 K.R. Popper:

Logik der Forschung: Zur Erkenntnistheorie der modernen ' Naturwissen - f

schaJt. "Schńften zur wissenschaftlichen Weltaulfassung", Band 9 , Wien 1934 (z nadrukiem : 1934) ; Verlag von Julius Springer, tłum. ang.: The Logic oJScientific Discovery. London 1959 Hutchinson ; tłum. polskie: Logika odkrycia naukowego. Warszawa 1977 PWN .

2 K . R. P o P p er:

Replies To My Critics, w: P. A. S c h ił p p [ed . ] : The Philosophy oj Kar

Popper . "The Library or Living Philosophers" voI . 14 Illinois La Salle 1974 Open Court , s. 1144

- 3 T . S . K u h n : Logic oj Discovery or Psychology oj Research? w: I . L a k a t o s , A. M u s -

grave [eds]: Criticism and the Growth oj Knowledge. Cambridge 1970 Cambridge Universit y

Press, s. 1--23 (przedr . w: S c h i I P P [ed.] . The Philosophy oj Karl

T. S . K u h n: The Essential Tension. Selected and London 1977 The University or Chicago

naukowego czy psychologia badań? w: T. S. K u h n: Dwa bieguny . Tradycja i nowatorstwo w bada - niach naukowych. Biblioteka Myśli Współczesnej Warszawa 1985 . PIW , s . 370 - 405 .

[961--1197].

, s . 798--819 oraz w :

Studies in Scientifi c ' Iradition and Change. Ch i cago Press; tłum. polskie : T. S . K u h n : Logika odk r ycia

i

obserwacji w odrzucaniu dawnych teorii. Podkreślają teoretyczny charakter

wszelkiej naukowej obserwacji i nie wierzą w możliwość zbudowania neutral- nego języka obserwacyjnego. Obaj też są realistami - twierdzą, że wyjaśnianie zjawisk powinno być przeprowadzane przez odwoływanie się do reflInie istniejących przedmiotów. Zgodność poglądów Poppera i Kuhna ,jest rzeczy- wista i zasadnicza,,4. Jednak dla większości komentatorów zgodność ta jes ' t prawie niezauważalna. Zdaniem Kuhna jest tak dlatego, że czytają oni jego prace przez "Popperowskie okulary" i umieszczają wypowiedzi Kuhna w odmiennej sieci przekonań.

" - Nie znaczy to jednak, by Kuhn negował istnienie poważnych rozbieżności między nim a Popperem, ukrywających się po d z pozoru identycznymi wypo- wiedziami. Ponieważ zasadniczy zrąb poglądów Kuhna przedstawiam gdzie inąziejS, tutaj rozbieżności te jedynie szkicuję w kilku kolejnych punktach . . 1 . Obaj uczeni akceptują rolę krytycznego sprawdzania twierdzeń nauko-

w~ch; jednak Popper kładzie nacisk na testy prowadzące do obalania teorii - mówi o maksymalnie surowych testach - podczas gdy Kuhn taktyk ę testowania ogranicza tylko do pewnej podklasy twierdzeń naukowych, a samą pr a ktykę testowania do jednego z dwu okresów istnienia nauki, do tzw. nauki no r malnej. Zaaniem Kuhna, testuje się tylko twierdzenia indywidualnych uczony c h doty- czące sposobu powiązania ich własnych problemów badawczych, zwanych "łamigłówkami", z zespołem uznawanej wiedzy naukowej; nie testuje się zaś tego zespołu. Łamigłówki to takie problemy, które polegają na zastosowaniu teorii i które nie kwestionują jej prawdziwości.

2. Tak Kuhn, jak

i Popper przyjmują falsyfikowalność jako kryterium

demarkacji . Jednak choć wyniki stosowania tego kryterium są u nich identyczne

(odrzucają np. pretensje do naukowości materializmu historycznego Marksa,

psychoanalizy czy astrologii ) , to kryterium owo jest przez nich odmiennie

stosowane . Dla Poppera f als yf ik a c j a do tyczy całych teorii, dla Kuhna

zaś jedynie

nauki normalnej, a więc tego typu praktyki naukowej, która zakłada i wspiera się na jakimś uznanym zespole wiedzy (np. teorii). Falsyfikowalność w ujęciu Kuhna tożsama jest z praktykowaniem nauki normalnej, z rozwiązywaniem łami- główek .

Kuhn uważa, że jego rozumienie kryterium falsyfikowalności jest lepsze niż Popperowskie, gdyż to ostatnie ma istotną wadę w wyjaśnieniu, dlaczego astrologii nie można nadać statusu naukowego. Astrologom nie można przy-

pisać, aby dokonywali zabiegów immunizujących ich przepowiednie przed empiryczną falsyfikacją. Przeciwnie, wiele z tych przepowiedni nie sprawdziło się

i astrologowi e to przyznawali. Również podawane przez nich wyjaśnienia były

najzupełniej racjonalne: trudności z ustaleniem dokładnej chwili urodzin unie-

m o żliwiały precyzyjne ustalenie wzajemnego położenia ciał niebieskich

w momencie urodzin. Tego typu trudności występują często w najbardziej niepowątpiewalnych dyscyplinach naukowych doby współczesnej. W opinii Kuhna astrologia nigdy nie była nauką, gdyż nie generowała praktyki rozwiązywania łamigłówek. Niepowodzenia astrologiczne nie prowa- dziły - jak to było np. w astronomii - do rewizji zastanej tradycji, do szukania

4

Ku h n: Logic , s. 2, w: S c h i l p p [ed . ]: 1he Philosophy oj Karl , s. 799; K u h n:

Essential , s. 268; K u h n: Dwa bieguny ., s . 373.

1he

dokładn i ejszych dan y ch w yjściowych lub do uści śl ania te or ii. Ast ro l og ia była rzem i osłem, ja k in ż yn i eria, meteorolog ia i medycyna upr aw iane s t o lat temu . 3. Z Popperows kie j perspektywy zm i ana jednej teorii na drugą d o konuje się

w s ku tek em piry cznej f alsyfikacji. Nie wąt pliw i e c zęs t o falsyfik a cji t ej towarz ys zy

z a m i an a t eo rii . K uh n zwraca jednak uw a gę na znane z h i stor ii nauk i f akty

za st ępo wa n ia jednych teorii prz e z in ne , zanim te pierwsze poddano t estowi. B o

t ak np . z a s t r on omi ą

uc z o nych u wa ż a , że m n a je wyelim i nować k ontyn u u j ąc do t yc hczaso w e sp o so by j e j p o prawi a n ia. K uhn twie rdz i , ż e zmiana ta do konała s i ę dlatego , że syste m Ptolemeusza u traci ł swą zdo l ność pod trz ymy wa n ia tra d ycji r ozwi ą zy- wania ła mig ł ó wek 6

Pto l e m e usz a. M i a ł a ona p ew ne t r udno ś ci , a l e w iększo ś ć

4. Kuhn z decy d owanie sprze ciwia si ę s t o s o wa n i u pr z e z P o pper a b a naln ej

w g r un c i e rzeczy m aks ymy , i ż uc z ym y si ę n a

w his tor ii na uk i , w

w łasn y ch b łęda ch, d o t y ch o kre sów

k t órych na st ępow y wie l k i e p r ze wr o ty n auk o w e . ą d ,

zda n i em Ku hna , jest po p e ł niany p r zez konkretn ą oso b ę w okr e ślonym miejsc u i czas i e, w ramach d ziałalno ś ci pod leg ając e j okr eślo n ym z góry re gu łom. Kiedy ty c h r eguł br ak, ni e ma se n s u mów i ć o błędzie . P rzes ta r z e te o rie naukowe, jak as tronomię P t o l em e usz a, teorię flogistonu czy dyn a m ik ę Newtona , n i e można nazywać błędami , ja k to robi Popper, gdy ż zarówn o ich powstani e, jak i stosowanie n i e były rezu lt atem p o gw a łcenia żadnych z n an y ch i obo wiązujących reguł . Ty l ko z persp e k t ywy indukcjonistycznej - odrz u c anej przecież zdecy-

dowanie przez Poppera - można by tu mówić o błędzie: te o ria byłaby n ie poprawnym uogó l n i e n iem i s tniejących faktów. Skoro j e dnak teor i e naukowe nie s ą wyn i kiem i nd ukcyjneg o u ogó l ni ani a, lecz s w obodn ym two r em umysłu , to -

te o ri i po jej

sf a lsyfikowani u. Do czas u zast ą pienia j ednej teorii p rzez drug ą, p i erw sza posi ada wszy s tkie cec hy wiązan e z az w ycz a j z r z ete l ną wi edzą .

fal sy fi k ac j a n ie ma

n i e możn a nad awać im e ty ki e tki "b ł ędu " Popperowskiego fals yfi kacjonizmu może

co najw ej błędem w r a ma c h

jakiejś

być obrona

że empiryczna

5 . Kuhn a k ceptuj e pog l ąd Poppera,

ch a ra k teru rozstr z y g ająceg o. Z w raca jednak uwagę , że cała koncepcja Popp er a je s t t a k sfor mu ł owan a, że pow yżs ze sp ostr zeże ni e je s t za g roż e n iem dla n iej . Popper uż yw a bow i em t aki ch pojęć, jak " f a l s y f ikac j a" czy " obal eni e" w logi c z n ym czy quas i- lo g ic z nym ko nt ekś c i e, w k t órym a r g ume n t y maj ą (pow i n ny mi eć) z natu ry r z ec z y c ha r a k ter a pody k tyc z n y . N ie kon k luz ywn o ś ć

6 Znane są w literatu r ze

pr ze dmiotu pró b y ani hi l o wan ia

t e j i i nn yc h n i ez godno ś c i

p rz ez

w skazan i e na rzekomo czyst o normatywn y c h a r akte r wypowi e d z i P o ppera i r zekomo czyst o op is o w y

c ha ra kt er wypowi e d z i Kuhn a (por . S. A m s t e r d a m s ki: S pór o pr o bl em

" Kwartalnik H ist orii N a u k i i Tech n i k i"

D y nami c s o fTh e ori e s. New Y ork - H e ide l b er g - Berlin

Am s te r d a m s ki p ó ź niej się wy c o fał, p or . S. A m s t e r d a m s k i: M i ędzy doświad c z e niem

Wa r s za wa 19 73 KiW, s . 9 4 . C o do z łudn e g o c harak t e ru

i d e s k rypty wn e p o r . C . G. H e m p e l : S ci e ntific Rat i o nali ty : N orma tive v s . Des c rip tive C o n s trua l s, -

w: H . B e r g h e l , A. H l i b

~atio n a li s m u s . Akten des 3 . Int e r n at ional e n Wi ttg e ns t ein - Sympo s i u m s. Kir c hbe r g am We chs e l ,

O s t e rrei c h 1 978 ; Wie n 197 9

Ra t i ona l i ty, A na l ytic vs. P ragmatic P e r s pe ct ive s , w : Th . F. G e r a e t s [ed . ] : Ra t i o n ali ty T od ay ( L a

post ę pu w hi s torii na u k i .

1 970 nr 3, s. 4 8 7 - 605 ; W . S t e gm li l l er : The St r uctu r e and

1976 , Spr i ng er - Ve rI ag, s . 1 55; z pog du t eg o

a m et af izy .

pod z ia ł u metodolog i i n a n o r m a t y w n e

n e r, E . K 6 h I e r [eds . ] : Wittg e ns t ein, de r W ie n e r K r e is und der krit is c h e

H

6Ider - Pi c hle r-

T emp s k y , s. 2 9 8 -299 ;

C . G . H e m p e I: S c i entifi c

ra t ionalit e au jour - d ' h u i) . O t t aw a 1979 T h e U niv e r s i ty of O t tawa P r ess , s . 4 6 -- 53 ; C . G. H e m p e l:

V al uat i o n an d Obj e ctivity in Sc i ence, w : R . S. C o h e n, L . L a u d a n [ eds ] : Ph y si cs, Phi l o so p h y an d

Psychoanalysis . E ssays i n Ho no r of Ado l fGriinba um . Dordre cht

s. 73 -1 00

" Zagadn i eni a N au k o zn aws tw a" t . 24 19 8 8 z. 2 ( 94), s. 281 -302 ).

198 3 D . Re id eI Publi s hing Co mp a ny ,

w nauoe,

(tłum . pols kie tego o s tat nie go a rty ku łu:

W a r t ośc i o wani e i o b i ek ty w n o ść

falsyfikacji empirycznych jest dla Kuhna elementem pozytywnym jego konc e p cji, gdyż zwraca on uwagę na to, że wiedza naukowa ma inny charakter, niż s ądzi Popper, a przed nim logiczni pozytywiści . Wiedza ta , w opinii Kuhn a, n ie je st

w pełni wyartykułowana logicznie, a zakres terminów naukowych n i e jest

dokładnie określony - co znacznie utrudnia praktykowanie nauki we d l e

Popperowsk i ch zaleceń . Zarówno treść teorii, jak i zakres jej zastosowań

n i edookreślone , i jest to wynik specyficznego sposobu formowania wiedzy

naukowe j - metodą przypadków paradygmatycznych. Kuhn twierdzi, ż e logiki \ do w i edzy naukowej raczej stosować nie można, a mimo to wiedza ta jest \ na j zupełniej rzetelna i oparta na obserwacjach 7

Refleksję nad nauką należy uprawiać nie w postaci logiki wiedzy, twierdzi Kuhn , lecz jako psychologię i socjologię wiedzy, przy czym nie chodzi tu

, o indywidualną psychologię , indywidualne źródła inspiracji czy osobiste poczu-

cie pewności , lecz o wspólne elementy "wyposażenia psychicznego narzuconego

przez naturę, kulturę oraz wykształcenie dyplomowanym członkom grupy naukowej"8 .

Podsumowując powyższe niezgodności między Popperem i Kuhnem wska-

zać można na to , że ich istotne źródło tkwi w tym, że Popper koncentruje

uwagę na tych epizodach z historii nauki, które Kuhn nazywa "rewolucjam i " lub

swoją

"

nauką nadzwyczajną" , nieświadomie przenosząc na nie Gest to opinia Kuhna)

c

echy spostrzegane w nauce normalnej, nierewolucyjnej .

W swojej odpowiedzi na polemikę Kuhna 9 Popper zgadza się, że ich ujęcia

nauki mają coś wspólnego, lecz nie prz e cenia stopnia ich zgodności . Raczej jest

zdania, że pisząc Strukturę rewolucji naukowych K u hn zna j d o wał się bardziej pod

w

pływem t zw. leg endy o Popperze 10 niż rzeczyw ist ego Poppera.

Pop

p e r przyznaje, że przed prze c zy tanie m książ k i Kuhn a przeoczył bądź n ie

w

pełni sobie uświadamiał istnienie zjawiska zwanego w Strukturze r e woluc ji

naukowych ll "nauką normalną". Rzeczywiście nauka normalna istnieje, jedna k

należy od r zucić ocenę, j aką Ku hn nad a ł temu zjawisku, nazywa j ąc je cz ymś normalnym. Kuhnowska n a uka nor ma ln a , zdan i em Poppera , nie jest wcal e

--- - -normalna Odgrywa ona zresztą ważną rolę dopiero od niedawna , mniej więce j

od I wojny światowej, kiedy to radykaln i e zwiększył a się liczba uczonych. Coraz

mniej jest wśród nich prawdziwych uczonych, a coraz wi ę cej wyszkolonych technologów. Kuhn zarzuca Popperowi, że cechy nauki normalnej przypisuje całe j nauce. Popper z kolei uważa, że dość niedawno istniejące zjawisko nauki normalnej Kuhn bezzasadnie rozszerza na całą historię nauk i . Periodyzacja "nauka normalna - nauka nadzwyczajna" jest błędna , chociaż istnieją cichsze i głośniejsze okresy w nauce. Badania rutynowe (z zachowaniem rutyn y ) są w op i nii Poppera skazą nauki współczesnej . Są one charakterystyczne raczej dla spo s obu , w j aki zwierzęta

7 Bliżej zagadnienie to omawiam w artykule pt . Milczą c efunk c j o nowanie paradygmatu . " Studia

F ilozoficzne" 1981 nr 1, s . 53 - 65 .

s K u h n : Logic ., s. 22 ; w : S c h i l P P [ed . ] : 1he Phil oso phy of Ka rl , s . 816 ; K u h n: 1he

Ess e nt i a l , s . 291 ; K u h n: Dwa bieguny , s. 404, podkr . Kuhna .

9

10

p o p p e r:

Charakterystykę

R e pli e s , s . 1144 - 1 1 48 .

" l egendy o Popperze " por. w: P o p p er :

Repli es ., s . 9 63- 965.

1 1 Warszawa 1968 PWN (wyd. oryginalne: 1 h e Structure ofScientifi c Revolution s . " International Enc y clopedia ofUnified Science " vol . II, nr 2 , Chicago 1962; Universi ty ofChicago Press , wyd. drugie ,

r ozszerzone - 1970.

przystosowują się do swojego środowiska (choć i one mogą dokonywać rewolucyjnych odkryć). Dzięki wymyśleniu języka człowiek zaczął zastępować rutynowe działanie przez podejście krytyczne, a najbardziej rozwinięte zasto- sowanie tego ostatniego podejścia Popper widzi w nauce. Podejście rutynowe

stanowi niebezpieczeństwo dla nauki . Gdy Kuhnowskie kryterium naukowości zostanie zaakceptowane, rutynowe uprawianie nauki przez wspólnoty pracow- ników doprowadzi do jej kresu. Popper nje zgadza się z opinią, że jego kryterium demarkacji nie jest w stanie ujawnić pseudonaukowego charakteru astrologii. Przeciwnie, z punktu widzenia Kuhna astrologia jest jak najbardziej dyscypliną naukową - istnieje tu przecież wspólnota uczonych kierowanych przez wspólną rutynę działania i zaangażo- wanych w rozwiązywanie łamigłówek. Ta opinia Poppera jest trochę dziwna. Stanowi ona odpowiedź na tekst Kuhna, w którym ten ostatni wyraźnie napisał, na czym polega nauka normalna. Nie wystarczy, że mamy do czynienia ze wspólnotą zjednoczoną przez jakąś rutynę. Rutyna ta musi jeszcze charakteryzować się pewną cechą, której - zdaniem Kuhna - brak wśród astrologów, podobnie jak wśród inżynierów czy medyków sprzed wieku. Łamigłówki, rozwiązywane w czasie nauki normalnej,

w przypadku niepowodzenia prowadzą do konstruktywnej rewizji samej tradycji

- poszukuje się dokładniejszych danych wyjściowych lub wprowadza i mody-

fikuje się hipotezy stosowanej teorii . Wszystkie te modyfikacje albo nie naruszają identyczności podstawowej teorii, albo prowadzą do nowej tradycji. Popper najwyraźniej nie rozróżnia obu tych typów modyfikacji. Dla niego nauka jest permanentną rewolucją w tym sensie, że zawsze dokonywane są mniejsze lub większe rewolucyjne odkrycia. Nawet inżynier może dochodzić do takich odkryć, jeśli tylko odchyla się od swojego dotychczasowego rutynowego

działania. Jednak Kuhnowska pt<riodyzacia historii nauki na okresy normalne

i nadzwyczajne, choć być może błędna 2, jest odzwierciedleniem pewnego

niewątpliwego chyba faktu - tego, że niektóre modyfikacje dotychczasowej rutyny naukowej zachowują tożsamość teorii, a inne nie. "Każdą teorię można zmodyfikować, jeśli wprowadzi się do niej naj rozmaitsze poprawki ad hoc, a ona wskutek tego nie przestanie być nadal tą samą teorią"13. Dla Poppera wszystkie

zmiany rutyny są po prostu rezultatem krytycznego podejścia. Sądzi on, że przykład inżyniera w twórczy' sposób rozwiązującego jakiś techniczny problem związany z instalacją centralnego ogrzewania jest trudnością nie do przebycia dla Kuhna - inżynier taki nie byłby normalnym uczonym, gdyż odchyla się od ,obowiązującej rutyny, ale nie byłby także uczo . nym nadzwyczajnym, gdyż ten ostatni działa w czasie, gdy ustalana jest jakaś nowa rutyna postępowania. Kuhnjednakjest tu bardziej subtelny. Zmiany pierwszego rodzaju umieszcza w ramach tradycji rozwiązywania łamigłówek, drugiego rodzaju - w nauce nadzwyczajnej. W związku z tym Popperowski inżynier ciepłownictwa byłby bez , wątpienia Kuhnowskim normalnym uczonym, gdyż choć odchylał się od obowiązującej tradycji rozwiązywania problemów, to jednak jej nie zakwestio-

nował przez wprowadzenie nowej. Kuhn nie był jednak w stanie

12 Patrz w tej sprawie K. J o d k o w s ki :

Pojęcie paradygmatu a wspólnotowy

ogólnie

charakter

u p ra wian i a nauki w ujęciu Thomasa S. Kuhna. "Annales UMCS", Sectio l, Philosophia-So c iologia, voI . 8, 1983, s. 41-56.

13

K U h n: Logic , s . 13; w: S c h i l p p [ed.]: The Philosophy oj Karl ., s. 808; K u h n : The

Essential , s. 281; Dwa bieguny

, s . 391 .

scharakteryzować różnicy między tymi obydwoma rodzajami zmian l4

pismach pozostaje ona różnicą uchwytną tylko intuicyjnie. Główną różnicą między Popperem i Kuhnem jest ich stosunek do . metody badania nauki - z użyciem logiki czy psychologii i socjologii 15? Popper nie dał

się przekonać Kuhnowi, że należy odrzucić pierwszy człon tej alternatywy, przypominając swoją koncepcję, że nauka jest częścią trzeciego świata, a nie świata drugiego, a psychologiczny drugi świat uczonego jest prawie całkowicie zależny od (będącego, co prawda, wytworem człowieka) świata trzeciego, zapełnionego m . in. przez teorie i problemy naukowe. Trzeci świat natomiast może być badany tylko logicznie. "Każda dobra psychologia badania będzie zależała od i będzie kierowana przez logikę odkrycia"16.

W jego

14 Próbę taką podjęto np. w strukturalnej koncepcji teorii i rozwo j u nauki (por .

K . J o d k o w s ki:

" Zagadnienia Naukoz~aw . st w a" t . XVIII 1982 z. 3 - 4 , s. 339-349; K. J o d k o w s ki : Pod st a w owe

idee J.D. Sneeda niezd a nio w ej kon c epcji teorii. "Studia Filozoficzne " 1981 nr 4, s . 17-31; K . J o d-

k o w s ki: J. D . Sneeda i W. Stegmiillera próba racjonalnej interpretacji niektórych idei Kuhnowskiej

koncepcji paradygmatów, w: l<, J o d k o w s ki: [red . ] Na czym polega racjonaln o ść nauki? "REALIZM. RACJONALNOSC. RELATYWIZM" t . 7 , Wydawnictwo UMCS Lublin 1991 .

15 Popper: " stadium początkowe, akt powzięcia pomysłu czy wymyślenia teorii , ani nie w y maga analizy logicznej, ani się takiej analizie nie poddaje. Pytanie, jak się to dzieje, że ktoś wpada na nowy pomysł - czy będzie nim temat muzyczny, intryga dramatyczna, czy teoria naukowa - m oże być niezmiernie interesujące dla psychologii empirycznej, jest jednak be z znaczenia dla logicznej an a lizy wiedzy naukowej. Analiza log i czna nie zajmuje się bowiem pytaniami o fakty (K a ntowsk i e quid

1he Struct u re and Dynamics of I1le o ri e s.

Recenzja książki W . Stegmiill e ra

facti?), ale wyłącznie p y taniami dotyczą c ymi prawomocności lub ważności (Kanto ws kie qu id ju ri s?) . Stawia ona pytania następującego rodzaju . Czy twierdzenie jakieś można uzasadnić? Jeżeli tak, to w jaki s posób? Czy jest ono sprawdzalne? Czy jest logicznie zależne od pewnych innych twierdzeń? Albo

może stoi z nim i w sprzeczności? [

] Wprowadzę przeto wyr a źne rozróżnienie pomiędzy procesem

rodz e nia się nowego pomysłu a metodami i wynikami jego lo g icznej analizy. Jeśli chodzi o zadanie logiki wiedzy - w przeciwstawiegiu do psychologii wiedzy - oprę się na założeniu, że polega ono jedynie na badaniu metod stosowanych w trakcie systematycznego sprawdzania, j a kiemu poddać

trzeba każdą nową koncepcję, jeżeli mamy ją poważn i e wzi ą ć pod uwagę" (P o p p er:

tm

Logika

,

Kuhn: "w y jaśnienie

musi mieć w ostateczn y m

rachunku charakter

psychologiczny lub

.

socjologiczny. Znaczy to , że musi on być opisem sys t emu w arto ś c i, ideologii, a zara z em analizą instytucji, za który c h pośrednictwem system ten jest przek a zywany i narzucany. Możemy mieć

nadzieję, iż wiedząc, co cenią uczeni, zrozumiemy, jakie będą podejmow a ć

wyborów będą dokonywać w okr e ślonych okolicznościach"

w: S c h i l p p [ed.]: The Philosophy

problemy i jak i ch Logic ., s . 21; K u h n ,

, s . 290; K u h n: Dwa

(K u h n :

., s. 814 -- 815; K u h n: The Essential

biegu ':! '

., s . 402 - 403 .

1

P o p p er: Replies

,

s. 1148.