Vous êtes sur la page 1sur 12

Manifest z Ventotene, 1941

on June 18, 2016


Polonia Institute presents the first known to us Polish translation of the Ventotene Manifesto.

Per Wikipedia: The Ventotene Manifesto (Italian: Manifesto di Ventotene), officially entitled For a
Free and United Europe. A Draft Manifesto (Per unEuropa libera e unita. Progetto dun manifesto),
is a political statement written by Altiero Spinelli and by Ernesto Rossi during World War II the
manifesto is widely seen as the birth of European federalism. Spinelli (190786), a former
Communist, became a leader of the federalist movement due to his primary authorship of the
Manifesto and his postwar advocacy.

Note: during translation we found out that there are multiple widely different translations to English
of this Manifesto. It is strange, but telling that the document seen as the birth of European
federalism, whose authors name is inscribed above the main entrance to the EU complex in
Brussels, does not have one English version. We based our translation on: SPINELLI, Altiero;
ROSSI, Ernesto. The Ventotene Manifesto. Ventotene: The Altiero Spinelli Institute for Federalist
Studies, [s.d.]. p. 75-96.

English version
Manifest z Ventotene

I Kryzys wspczesnej cywilizacji

Podstaw wspczesnej cywilizacji jest zdefiniowana zasada wolnoci, wedug ktrej czowiek nie
moe by traktowany przez innych instrumentalnie, ale jako samodzielny podmiotowy byt.
Przyjmujc tak definicj, wszystkie przejawy ycia spoecznego, w ktrych nie szanowano by tej
zasady, s postawione w stan oskarenia w rozpocztym wielkim procesie historii.

Zostao uznane, e kady nard ma rwne prawo, eby po swojemu organizowa si w


niepodlege pastwo. Wszystkie ludy, okrelone etnicznie, geograficznie i jzykowo, ze wspln
histori, miay znale w instytucji pastwa stworzonego wedle ich wasnej koncepcji ycia
politycznego narzdzie, najlepiej speniajce ich potrzeby bez interwencji z zewntrz. Ideologia
narodowej niepodlegoci bya potnym bodcem rozwojowym. Pomoga przezwyciy
zaciankowo i stworzya poczucie rozleglejszej solidarnoci wobec obcego nacisku.
Wyeliminowaa wiele przeszkd, ktre utrudniay swobodny przepyw ludzi i towarw. Na
terytorium kadego nowego pastwa, mniej rozwinitego spoecznie, podniosa zaawansowanie
cywilizacyjne urzdw i systemw. Sprowadzia jednak ze sob zalki kapitalistycznego
imperializmu, ktry na oczach naszego pokolenia rozrs si tak potnie, e doprowadzio to do
totalitaryzmu w pastwach i wojen wiatowych.

Nard nie jest ju postrzegany jako historyczny rezultat wspistnienia ludzi, ktrzy, w wyniku
dugiego procesu jednolicenia obyczajw i de uznali swoj wsplnot za najbardziej skuteczn
form organizacji ycia zbiorowego w ramach caej spoecznoci ludzkiej. Zamiast tego sta si
bytem boskim, organizmem skupionym tylko na wasnym istnieniu i wasnym rozwoju, bez adnej
troski o szkody jakie moe to wyrzdzi innym.

Nieograniczona suwerenno pastw narodowych spowodowaa ch dominacji nad innymi


domagajc si coraz wikszej przestrzeni yciowej, terytoriw na ktrych mogy si swobodnie
przemieszcza i zapewnia sobie rodki do zasadniczo autonomicznej egzystencji. Jedynym
sposobem zaspokojenia tej chci dominacji bya przewaga siowa.
W konsekwencji pastwo zmienio si ze stranika wolnoci obywatelskich we wadc panujcego
nad swymi wasalami zwizanymi poddastwem, zachowujc w swej dyspozycji wszelkie narzdzia
konieczne do osignicia maksymalnej sprawnoci wojennej. W wielu krajach nawet w czasie
pokoju, traktowanym jako przerwa na przygotowanie do kolejnych, nieuniknionych wojen, sfera
wojskowa ma przewag nad cywiln czci pastwa. Utrudnia to funkcjonowanie liberalnego
systemu politycznego. Szkolnictwo, nauka, produktywno czy zarzdzanie funkcjonuj z
trudnoci, bowiem polityka jest gwnie nakierowana na zwikszanie potencjau wojskowego.
Kobiety s uwaane jedynie za rodzicielki onierzy i nagradzane podobnie jak podne bydo. Od
najwczeniejszych lat dzieci uczone s posugiwania si broni i nienawici do obcych. Wolno
jednostki jest redukowana praktycznie do zera, poniewa kady jest czci establishmentu
wojskowego i zawsze podlega wezwaniu do suby w siach zbrojnych. Z powodu kolejnych wojen
zmusza si ludzi do porzucania rodzin, pracy, mienia i czsto wymaga si najwyszej ofiary z
powodw, ktrych znaczenia nikt nie rozumie. Zaledwie kilka dni wystarczy, eby zniszczy
wyniki dekad wsplnych wysikw, zmierzajcych do budowania powszechnego dobrobytu.

Pastwa totalitarne to te, ktre z wielk konsekwencj d do zjednoczenia wszystkich si w celu


osignicia maksymalnej centralizacji i ekonomicznej samowystarczalnoci. To ustrj, ktry jak si
okazuje, najbardziej odpowiada obecnemu rodowisku midzynarodowemu. Jeli cho jeden nard
przesuwa si o krok w kierunku bardziej akcentowanego totalitaryzmu, inne natychmiast id w jego
lady, powodowane wspln dla wszystkich chci przetrwania.

Ustanowiono rwne prawo wszystkich obywateli do udziau w ksztatowaniu celw pastwa.


Miao by syntez swobodnie wyraanych zmieniajcych si potrzeb ekonomicznych i ideowych
wszystkich warstw spoecznych. Taka polityka pozwalaa na popraw, a przynajmniej zmniejszenie
najbardziej racych niesprawiedliwoci odziedziczonych po poprzednich reimach. Wolno prasy,
zgromadze oraz rozszerzenie prawa wyborczego czynio coraz trudniejsz obron dawnych
przywilejw, jeli zachowana bya reprezentatywno systemu rzdw.

Ci, ktrzy niczego nie posiadali, powoli uczyli si korzysta z danych instrumentw, eby walczy
o prawa nabyte przez klasy uprzywilejowane. Opodatkowano dochody niewypracowane i z
odziedziczonych spadkw, wprowadzono podatek progresywny od duych dochodw, ulgi
podatkowe na artykuy pierwszej potrzeby oraz dla osb o niskich dochodach, darmowe
szkolnictwo publiczne, zwikszono nakady na ubezpieczenia spoeczne, reformy rolne, kontrol
fabryk i zakadw produkcyjnych. Wszystko to zagraao klasom uprzywilejowanym w ich dobrze
umocnionych fortecach.

Nawet te klasy uprzywilejowane, ktre godziy si na zrwnanie wszystkich praw politycznych, nie
mogy zaakceptowa faktu, e to nie tylko prawo do gosu ale chodzi o faktyczn rwno w sferze
ekonomicznej i spoecznej, o konkretne znaczenie wolnoci, obiecanej przez te prawa. Po
zakoczeniu pierwszej wojny wiatowej groba ta staa si zbyt powana. Naturalne byo, e owe
klasy z zadowoleniem przyjy i wspieray powstawanie dyktatur, bo wytrcao to bro prawn z
rk przeciwnikw.

Z drugiej strony, powstaway wielkie koncerny przemysowe i bankowe, ale take zwizki
zawodowe, zrzeszajce cae armie pracownikw. Obie grupy naciskay na rzd w celu uzyskania
polityki najlepiej odpowiadajcej ich partykularnym interesom. Grozio to rozpadem pastwa na
liczne, zawzicie walczce ze sob oligarchie gospodarcze. Liberalne i demokratyczne systemy
stay si narzdziami, uywanymi przez te grupy do jeszcze wikszego wykorzystywania caego
spoeczestwa, tracc swoje znaczenie. Tak powstao przekonanie, e tylko pastwo totalitarne,
znoszce wolno osobist, moe jako rozwiza w konflikt interesw, ktrego istniejce
instytucje polityczne nie s w stanie kontrolowa.
W istocie, reimy totalitarne zintegroway rne warstwy spoeczne na osiganych przez nie
poziomach. Za pomoc policyjnej kontroli kadego aspektu ycia obywatela i poprzez brutalne
uciszanie dysydentw stamsiy kad moliwo korekty prawnej aktualnego stanu rzeczy.
Zapewnio to istnienie prawdziwie pasoytniczej klasy ziemiaskiej, ktrej jedynym wkadem w
spoeczn produktywno jest odcinanie kuponw od posiadanych dbr. Wzmocnio pozycj
monopolistw oraz sieci handlowych, ktre wykorzystuj konsumentw i niszcz oszczdnoci
drobnych inwestorw. Plutokraci, ktrzy zza kulis manipuluj politykami, przejli stery machiny
pastwowej dla wasnej wycznej korzyci pod pozorem wyszych interesw narodowych.
Konserwowao to kolosalne fortuny nielicznych i ndz mas, pozbawionych radoci korzystania z
owocw wspczesnej kultury. Innym wyrazem systemu ekonomicznego byo utrwalenie si
podejcia do kwestii zasobw materialnych i pracy. Zamiast uywa ich do zaspokojenia
podstawowych potrzeb w zakresie rozwoju energii yciowej ludzi, s kierowane na spenianie
bezmylnych ycze tych, ktrzy s w stanie duo za to paci nie liczc si z kosztami. Jest to
system w ktrym, poprzez prawo dziedziczenia, sia pienidza pozostaje w tej samej klasie, czyli
zamienia si w przywilej bez adnego odniesienia do wartoci spoecznych wiadczonych usug.
Pole moliwoci dla proletariatu jest tak ograniczone, e aby zapewni sobie byt, pracownicy czsto
musz godzi si na wyzysk przez kadego, kto oferuje zatrudnienie.

Aby podporzdkowa i sparaliowa klas robotnicz, zwizki zawodowe zostay przeksztacone z


bezpatnych organizacji walki, kierowanych przez osoby, ktre cieszyy si zaufaniem czonkw, w
organy dozoru policyjnego kierowane przez pracownikw wybranych przez zarzd i jedynie przed
nim odpowiedzialnych. Jeli dokonywane s zmiany w tym systemie ekonomicznym, jest to zawsze
podyktowane potrzebami wojskowymi, ktre w poczeniu z reakcyjnymi aspiracjami klas
uprzywilejowanych, prowadz do wzrostu i umacniania pastw totalitarnych.

Trwaa warto ducha krytycyzmu wyraa si w sprzeciwie wobec autorytatywnych dogmatw.


Kade zaoenie musi by racjonalne, inaczej zostanie odrzucone. Najwiksze osignicia naszego
spoeczestwa w wszystkich dziedzinach wynikaj z konsekwentnego stosowania obiektywnej
postawy. Jednak ta duchowa wolno nie przetrwaa kryzysw tworzonych przez pastwa
totalitarne. Nowe dogmaty przyjmowane jako artykuy wiary, albo akceptowane z hipokryzj,
przenikaj do wszystkich dziedzin wiedzy.

Chocia nikt nie wie, co to jest rasa a podstawowe zrozumienie historii uwypukla tylko
absurdalno tego terminu, zadaniem fizjologw jest uwierzy, wykaza i przekona, e naleymy
do rasy wybranej. Tego mitu potrzebuje imperializm, by wzbudza w masach nienawi i dum.
Jeli autarkiczna polityka, zrwnowaony handel i inne stare prawa merkantylizmu maj by
przedstawiane jako niezwyke odkrycia naszych czasw, to musz by wyklte najbardziej
oczywiste pojcia nauk ekonomicznych. Ze wzgldu na ekonomiczn wspzaleno wszystkich
czci wiata, kada populacja, ktra chce utrzyma standard ycia zgodny z nowoczesn
cywilizacj, musi uzna cay wiat za swoj przestrze yciow. Pseudonaukowa geopolityka
zostaa stworzona by pokaza suszno teorii przestrzeni yciowej i zapewni teoretyczn
przykrywk imperialistycznej chci dominowania.

W interesie klas rzdzcych faszowane s podstawowe dane historyczne.

Cienie obskurantyzmu po raz kolejny gro stamszeniem ducha ludzkiego. Spoeczna etyka
wolnoci i rwnoci jest zagroona. Ludzie nie s ju postrzegani jako wolni obywatele, ktrzy
mog wykorzystywa pastwo do realizacji wsplnych celw. Stali si jego sugami. To pastwo
decyduje o ich losach z woli rzdzcych nim. Obywatele nie s ju podmiotem prawa. Oczekuje si,
e yjc w strukturze hierarchicznej bd bezkrytycznie sucha swoich przeoonych, na czele
ktrych stoi odpowiednio deifikowany lider. Arogancki reim kast odradza si z wasnych
popiow.
wicc triumf w wielu krajach, idea reakcyjnej totalitarnej cywilizacji w kocu znalaza w
hitlerowskich Niemczech wadz, ktra wydawaa si wystarczajco silna, by podj si jej
sfinalizowania. Zwycistwo oznaczaoby ostateczne utrwalenie totalitaryzmu na wiecie. Wszystkie
jego cechy zostayby rozwinite do najwyszego poziomu, a siy postpowe byyby zmuszone na
wiele lat przyj rol zwykej opozycji.

Tradycyjna arogancja i bezwzgldno niemieckich sfer wojskowych pozwala na wyobraenie


sobie, jaki byyby charakter ich dominacji po zwyciskiej wojnie. Zwyciskie Niemcy mogyby
nawet pozwoli sobie na wielkoduszno wobec innych narodw europejskich formalnie szanujc
ich terytoria i instytucje polityczne. Zadowalaoby to faszywie pojmowany patriotyzm tych, ktrzy
zamiast zwraca uwag na relacj si i skuteczno organw pastwowych, patrz na kolor flag na
granicach i narodowoci politykw. Jakkolwiek by to kamuflowa, w rzeczywistoci zawsze chodzi
o to samo: o nowy podzia ludzkoci na Spartan i helotw.

Nawet kompromis zawarty midzy dwiema walczcymi stronami bdzie jeszcze jednym krokiem w
kierunku totalitaryzmu. Te kraje, ktre unikn niemieckiej okupacji, bd zmuszone wdroy
totalitarne formy organizacji politycznej, eby przygotowa si do nastpnej wojny.

Hitlerowskim Niemcom udaje si podbija kolejne pastwa. Wymusza to coraz to wiksze siy do
wczania si w walk z nimi. Odwaga i bojowo Wielkiej Brytanii, sprawiy, e w najbardziej
krytycznym momencie sama odpara wrogowi. Niemcy przyszo zmierzy si z silnym oporem
armii radzieckiej. Dao to Ameryce czas, na mobilizacj jej ogromnych zasobw produkcyjnych. To
starcie z niemieckim imperializmem jest cile powizane z walk narodu chiskiego przeciwko
imperializmowi japoskiemu.

Dzisiaj, ogromne rzesze ludzi i pienidzy zaangaowane s przeciwko totalitarnej wadzy, ktrej
sia osigna szczyt i teraz moe ju tylko si zuywa. Z drugiej strony opozycja otrzsna si i
ronie w si.

Kampania Aliantw kadego dnia budzi coraz wiksze pragnienie wolnoci nawet w tych krajach,
ktre ulegy przemocy i pogubiy si po otrzymanym ciosie. Pragnienie to zostao rozbudzone
nawet w krajach Osi. Ich narody zday sobie spraw, e zostay wcignite w rozpaczliw sytuacj,
tylko po to by zadowoli dz wadzy swoich przywdcw.

Powolny proces, ktry sprawia, e ogromne masy ludzi biernie poddaway si indoktrynacji
reimu, przystosowyway si do niego, a nawet go konsolidoway, uleg zatrzymaniu. Rozpocz si
proces odwrotny. Ta nabierajca rozpdu wielka fala obejmuje wszystkie progresywne siy. S to
najbardziej owiecone grupy klasy robotniczej, ktre nie pozwoliy, by terror lub pochlebstwa
skoniy ich do porzucenia ambicji osignicia lepszej jakoci ycia. To take bardziej wiadome
elementy rodowiska intelektualistw, uraone degradacj ludzkiej inteligencji; to biznesmani i
inwestorzy, ktry czujc e zdolni s do nowych inicjatyw chc uwolni si od puapek biurokracji i
narodowej autarkii, hamujcych ich kady ruch. To wszyscy ci, ktrym wrodzone poczucie
godnoci nie pozwolio ugi si pod jarzmem niewolnictwa.

Dzisiaj zadaniem tych si jest ocalenie naszej cywilizacji.

II Powojenne zobowizania europejska jedno

Klska Niemiec nie bdzie automatycznie prowadzi do reorganizacji Europy zgodnie z naszym
ideaem cywilizacji.
Nastpi krtki, intensywny czas oglnego kryzysu, w ktrym upade rzdy nie bd w stanie
dziaa. Masy ludowe niespokojnie czekajce na nowe sowa, bd jak stopiona, wrzca materia,
gotowa na przelanie w nowe formy, na przyjcie idei internacjonalistw. Klasy najbardziej
uprzywilejowane w dawnych narodowych systemach bd staray si tumi fale internacjonalizmu
i uparcie odbudowywa, ukradkiem lub przemoc, stare instytucje pastwa.

Brytyjscy przywdcy, by moe w porozumieniu z Amerykanami, zapewne bd zmierza do


odbudowy polityki rwnowagi si w oczywistym, bezporednim interesie swoich imperiw.

Siy konserwatywne to dyrektorzy podstawowych instytucji pastwa narodowego, wysocy rang


oficerowie armii i monarchowie, tam gdzie nadal panuj. To take monopolizujcy gospodark
kapitalici, ktrzy zwizali swoje zyski z kondycj pastwa. Rwnie wielcy obszarnicy i hierarchia
kocielna mogcy czerpa pasoytnicze dochody jedynie w stabilnym i konserwatywnym
spoeczestwie. I niezliczona rzesza ludzi od nich zalenych lub po prostu zalepionych tradycyjn
wadz. Wszystkie te siy reakcyjne czuj, e dotychczasowa konstrukcja si rozpada i prbuj
ocali wasn skr. Rozpad pozbawiby ich nagle wszystkich posiadanych pory gwarancji i
wystawi na atak si postpowych.

Sytuacja rewolucyjna: stare i nowe kierunki

Upadek rzdw totalitarnych bdzie mia dla caych spoeczestw znaczenie emocjonalne jako
nadejcie wolnoci. Znikn wszelkie ograniczenia i automatycznie zapanuje cakowita wolno
sowa i zgromadze. Bdzie to triumf tendencji demokratycznych z ich wszelkimi odcieniami i
niuansami; od konserwatywnego liberalizmu po socjalizm i anarchi. Demokraci wierz w
spontaniczne wygenerowanie wydarze i instytucji pod wpywem dobrych impulsw z klas
niszych. Nie chc wymusza zmian niewidzialn rk historii, ludu lub proletariatu,
jakkolwiek nazwie si tego boga. Maj nadziej, e nastpi koniec dyktatur, wyobraajc to sobie
jako przywrcenie ludziom ich niezbywalnych praw do samostanowienia. Zwieczeniem ich
marze jest zgromadzenie konstytucyjne, wybrane w moliwe najszerszych wyborach i przy
najbardziej skrupulatnym przestrzeganiu praw wyborcw, ktrzy musz zdecydowa jak chc
mie konstytucj. Jeli spoeczestwo jest niedojrzae, konstytucja nie bdzie dobra. Ale naprawi
j mona tylko poprzez cige przekonywanie.

Demokratyczne frakcje z zasady nie odrzucaj przemocy. Chc jednak uywa jej tylko wtedy, gdy
wikszo jest przekonana o takiej koniecznoci, to znaczy, gdy jest ona czym wicej ni zbdn
kropk nad i. To przydatni liderzy jedynie w czasach zwykego rzdzenia, gdy spoeczestwo jest
przekonane o susznoci podstawowych instytucji. Nawet jeli wymagaj one modyfikacji, to
jedynie w relatywnie drugorzdnych aspektach. W czasach rewolucyjnych zmian, gdy zachodzi
konieczno nie tyle kontrolowania, co tworzenia takich instytucji, procedury demokratyczne
rozpaczliwie zawodz. Trzy niedawne przykady rewolucji w Rosji, Niemczech i Hiszpanii
dowodz aosnej impotencji nurtu demokratycznego. Kiedy upada stary aparat pastwowy wraz z
prawodawstwem i administracj, natychmiast pojawia si w przestrzeni publicznej mrowie
stowarzysze i ugrupowa. Skupiaj one wszystkie postpowe siy socjalistyczne dziaajce
pozornie w ramach dawnego prawa, albo ignorujc je. Spoeczestwo ma podstawowe potrzeby
wymagajce zaspokojenia, ale nie wie dokadnie czego chce i co robi. W jego uszach dzwoni
tysice dzwonw. Miliony pomysw uniemoliwiaj obranie jednego kierunku. Nastpuj rozpad
na szereg zwalczajcych si tendencji, prdw i frakcji.

W momencie, gdy potrzebne jest najwiksze zdecydowanie i odwaga, demokraci trac orientacj
nie czujc spontanicznego poparcia mas, a tylko ponur wrzaw emocji. Uwaaj, e ich
obowizkiem jest tworzenie konsensusu i wystpuj w roli nawoujcych kaznodziei, podczas gdy
sytuacja wymaga liderw, ktrzy wiedz dokd prowadzi. Tak marnuj szanse, ktre pozwoliyby
na konsolidacj nowych rzdw. Staraj si szybko uruchamia niektre instytucje, tam gdzie
potrzebne jest dusze przygotowanie. W kadym razie bardziej nadaj si na czasy wzgldnego
spokoju. Dostarczaj argumentw swoim przeciwnikom, ktrzy wykorzystaj je do buntu. Nie ma
w tym wszystkim woli odnowy. Pene sprzecznoci zachcianki i pragnienia, ktre roj si w
umysach wzajemnie si paraliuj i kad grunt pod wzrost reakcjonizmu.

Podczas kryzysw rewolucyjnych demokratyczne metody w polityce s balastem.

Nie ulega wtpliwoci, e w miar tracenia przez demokratw pocztkowej popularnoci jako
bojownikw o wolno, gwnie z powodu ich niekoczcych si polemik i braku jakiejkolwiek
powanej politycznej czy socjalnej rewolucyjnoci, bd si odbudowyway istniejce przed
totalitaryzmem instytucje polityczne. Ponownie dojdzie do walki klas w ramach starej tradycji.

Zgodnie z ni wszystkie problemy polityczne s sprowadzane do walki klasowej. To podstawowa


linia zwaszcza wrd robotnikw. Daje spjno ich polityce tak dugo, jak nie dochodzi do
kwestionowania podstawowych instytucji. Linia ta staje si jednak narzdziem izolowania
proletariatu w chwili, gdy zachodzi konieczno przeksztacenia caego ustroju spoecznego.
Robotnicy, wyksztaceni w duchu wiadomoci klasowej, nie potrafi wznie si ponad roszczenia
ich warstwy a nawet kategorii zawodowej. Nie martwi si jak czy je z interesami innych warstw
spoecznych. D do jednostronnej dyktatury proletariatu w celu osignicia utopijnej
kolektywizacji wszystkich rodkw produkcji. Przez wieki propagandy wskazywana bya jako
najlepsze lekarstwo na cae zo. Taka polityka nie przyciga adnej innej warstwy poza
robotnikami. W ten sposb pozbawia inne siy postpowe ich wsparcia. Albo zostawia robotnikw
na pastw reakcji, sprytnie dziaajcej w celu rozbicia ruchu proletariackiego.

Spord rnych idei proletariackich: takich jak polityka klasowa czy kolektywizacja, komunicie
wczenie rozpoznali konieczno pozyskania wsparcia wystarczajcego do zapewnienia
zwycistwa. Dlatego te w odrnieniu od innych partii politycznych przeksztacili si w
rygorystycznie zdyscyplinowany ruch. Posuyli si rosyjskim mitem do organizowania
robotnikw. Ale nie kierowali si ich racjami, tylko wykorzystali do politycznych manipulacji.

W czasach rewolucyjnych kryzysw takie podejcie czyni komunistw bardziej skutecznymi ni


demokraci. Jednak ch trzymania robotnikw z dala od innych si rewolucyjnych, goszc, e
nadszed jeszcze czas prawdziwej rewolucji, wprowadza element sekciarski. W decydujcych
momentach osabia tym og si postpowych. Cakowita zaleno od pastwa rosyjskiego, ktre
wielokrotnie wykorzystywao komunistw w prowadzonej przez siebie polityce krajowej, utrudnia
Partii zachowanie cigoci politycznej. Musz znale jakiego Karoly, Bluma czy Negrina, eby
chowajc si za nimi dy do destrukcji posugujc si demokratami jak marionetkami. Wadz
zdobywa si i utrzymuje nie samym sprytem, ale zdolnoci reagowania na potrzeby
wspczesnego spoeczestwa w naturalny i energiczny sposb.

Jeli walka miaaby nadal by limitowana tradycyjnymi granicami pastwowymi trudno byoby
unikn starych sprzecznoci. Pastwa narodowe maj tak gboko planowane gospodarki, e w
krtkim czasie podstawowym pytaniem byoby ktra z grup ekonomicznych, czyli ktra klasa,
winna zajmowa si kontrol tych planw. Konflikt midzy klasami i krgami ekonomicznymi
szybko zniszczyby blok postpowy. I prawdopodobnie reakcjonici skorzystaliby na tym wicej ni
ktokolwiek inny.

Prawdziwy ruch rewolucyjny musi powsta spord tych, ktrzy potrafili krytykowa stare
deklaracje polityczne. Musi by zdolny do wsppracy z siami demokratycznymi i
komunistycznymi, a take z tymi wszystkimi, ktrzy przeciwdziaaj totalitaryzmowi. Jednoczenie
nie da si uwika w polityczne praktyki jakiejkolwiek z tych grup.

Siy reakcyjne maj zdolnych ludzi i oficerw, szkolonych sztuce dowodzenia, ktrzy bd walczy
zaciekle, eby utrzyma swj prymat. W razie koniecznoci nazw si mionikami wolnoci i
pokoju oraz poprawy bytu biedniejszych klas.

Bd starali si wykorzysta kwesti odbudowy pastwa narodowego i gra na


najpowszechniejszym z uczu, najgbiej dotknitym ostatnimi wydarzeniami i najatwiej
wykorzystywanym do celw reakcyjnych na uczuciu patriotyzmu. W ten sposb mog liczy, e
atwiej powikaj plany przeciwnikw, bowiem jedyne polityczne dowiadczenie, jakie
powszechnie zdobyy masy do tej pory miao kontekst narodowy. Dlatego do atwo jest
zmobilizowa masy i ich przewanie krtkowzrocznych liderw do odbudowywania pastw
zmiecionych przez burz. Gdyby ten cel zosta osignity, siy reakcji wygraaby. Pastwa takie
mogyby pozornie by demokratyczne i socjalistyczne, ale to tylko kwestia czasu, eby reakcjonici
ponownie przejli wadz. Znowu zaczyby si rozwija zawici narodowe a pastwo wyraaoby
zadowolenie z istnienia poprzez siy zbrojne. Prdzej czy pniej najwaniejszym obowizkiem
staoby si przeksztacanie ludnoci w armie. Generaowie znowu by dowodzili, monopolici
czerpali zyski z autarkii, biurokracja by nadal pczniaa, a ksia dbali o ulego mas. Wszystkie
pocztkowe osignicia odeszyby w niebyt w porwnaniu z koniecznoci przygotowania si po
raz kolejny do wojny.

Kwestia, ktra musi by rozwizana jako pierwsza, to zniesienie podziau Europy na suwerenne
pastwa narodowe. W przeciwnym razie postp osignity w innych dziedzinach bdzie jedynie
pozorny. Upadek wikszoci pastw kontynentu pod niemieckim walcem zjednoczy losy narodw
Europy. Albo wszystkie razem poddadz si panowaniu Hitlera, albo w razie jego upadku wszystkie
wejd przeomowy kryzys a ich stae struktury pastwowe nie bd si wiele rni od siebie. Jest
dzi aura lepsza ni kiedykolwiek w przeszoci do przeksztacenia Europy w federacj. Trudne
dowiadczenia ostatnich dekad otworzyy oczy nawet tym, ktrzy nie chcieli widzie, e powstay
okolicznoci, korzystne dla naszych idei.

Wszyscy rozsdni ludzie zdaj sobie spraw, e utrzymanie rwnowagi si midzy pastwami
europejskimi nie jest moliwe na rwnych prawach z militarystycznymi Niemcami. Niemoliwe
jest te podzielenie Niemiec na czci po ich kapitulacji. Widzielimy, e aden kraj Europy nie
moe sta na uboczu, podczas gdy inne walcz. Deklaracje neutralnoci i pakty o nieagresji
zakoczyy si fiaskiem. Zobaczylimy bezuyteczno, a nawet szkodliwo, takich organizacji jak
Liga Narodw. Pretenduj do gwarantowania prawa midzynarodowego, ale nie maj si
militarnych zdolnych do narzucania decyzji o poszanowaniu absolutnej suwerennoci pastw
czonkowskich. Absurdem okazaa si zasada nieingerencji: zgodnie z ni kademu spoeczestwu
naley zostawi swobod wyboru despotycznego rzdu, jeli uzna ono to za najlepsze rozwizanie.
Zupenie jakby konstytucja kadego z pastw nie bya kwesti ywotnego interesu wszystkich
pozostaych narodw europejskich. Liczne problemy, ktre zatruwaj midzynarodowe ycie na
kontynencie okazay si nierozwizywalne: wyznaczanie granic na terytoriach zamieszkanych przez
ludno mieszan, obrona mniejszoci, porty morskie dla pastw rdldowych, problem bakaski,
problem irlandzki, itp. Wszystkie te kwestie znajd atwe rozwizanie w ramach Federacji
Europejskiej. Podobnie jak problemy maych pastw. Kiedy stan si czci wikszej unii
narodowej, strac swoj ostro.

Bd przeksztacone w problemy relacji midzy rnymi prowincjami.

Z drugiej strony mamy koniec poczucia bezpieczestwa inspirowany przez Wielk Brytani z jej
angielsk wizj splendid isolation. Rozwizanie francuskiej armii i dezintegracja Francuskiej
Republiki przy pierwszym powanym starciu z siami Niemiec (naley mie nadziej, e to osabio
szowinistyczne mniemanie o absolutnej galijskiej wyszoci), zwaszcza e istniao ryzyko
cakowitego zniewolenia. Okolicznoci te bd sprzyja ustanowieniu rzdu federalnego,
kadcemu kres obecnej anarchii. Fakt, e Anglia przyja ustaw o przyznaniu Indiom
niepodlegoci, i e Francja potencjalnie stracia cae swoje imperium ponoszc porak z rk armii
niemieckiej, pomaga znale podstaw do osignicia porozumienia w sprawie uporzdkowania
kwestii europejskich posiadoci kolonialnych.

Do tego wszystkiego naley doda zniknicie niektrych z najwaniejszych dynastii i krucho


podstaw egzystencji tych, ktre przetrway. Dynastie te, uwaajc rne kraje za swoje tradycyjne
dobra, wspierane silnymi grupami interesu stanowiy powan przeszkod w racjonalnej organizacji
Zjednoczonych Stanw Europy. Takie przedsiwzicie moe by oparte wycznie na
republikaskim ustroju krajw stowarzyszonych. Kiedy przekroczony zostanie horyzont Starego
Kontynentu i wszystkie narody wiata zaakceptuj wielk wizj wsplnego dziaania, to Federacja
Europejska bdzie jedyn moliw gwarancj pokojowej wsppracy z amerykaskimi i
azjatyckimi narodami. Upynie wiele czasu zanim jedno caego globu stanie si moliwa.

Linia podziau pomidzy postpowymi i reakcyjnymi partiami nie jest ju zgodna z formaln lini
mniejszej lub wikszej demokracji, albo mniejszego czy wikszego stopnia wdroenia socjalizmu.
Podzia ten wyznacza nowa i bardzo wana linia dzielca czonkw partii na dwie grupy. Pierwsza,
to ci, ktrzy wierz w cel walki starej daty, czyli podbj krajowej wadzy politycznej. Tym samym
mimowolnie dziaaj na korzy si reakcyjnych. Pozwalaj arzcej si lawie uczu narodowych
zastyga w starych formach i tym samym toruj drog do ponownego tworzenia dawnych
absurdw. Dla drugiej grupy gwnym celem jest budowa solidnego pastwa wielonarodowego. W
tym wanie kierunku zwrci wszystkie wysiki a po zdobyciu wadzy w kraju uyje jej przede
wszystkim jako narzdzia do osignicie jednoci midzynarodowej.

Propaganda i dziaania winny suy do ustanowienia, w kady moliwy sposb, porozumie i


wizi midzy pojedynczymi ruchami, ktre z pewnoci bd formowane w rnych krajach. Ju
teraz naley budowa fundamenty ruchu bdcego w stanie zmobilizowa wszystkie siy do
stworzenia nowego organizmu wielkiego dziea cakowicie nowego w dziejach Europy.
Bdzie nim ustanowienie stabilnego pastwa federalnego z europejskimi siami zbrojnymi zamiast
armii narodowych, bez autarkii gospodarczych bdcych podstaw reimw totalitarnych.
Organizmu, ktry bdzie mia wystarczajce rodki, aby zapewni realizacj wsplnego porzdku
przez poszczeglne pastwa, jednoczenie gwarantujc kademu z nich autonomi, potrzebn do
swobodnego wyraania i rozwoju ycia politycznego zgodnie z indywidualnymi cechami rnych
narodw.

Jeli zrozumie to do ludzi w kluczowych krajach europejskich, wwczas zwycistwo bdzie w


zasigu rki, poniewa sytuacja i atmosfera bd korzystne dla ich pracy. Przeciwnikami bd
partie i frakcje, ktre zostay zdyskwalifikowane przez katastrofalne dowiadczenie ostatnich
dwudziestu lat. Bdzie to czas nowych dziaa i nowych ludzi RUCH NA RZECZ wolnej i
zjednoczonej Europy

III Powojenne zobowizania Reforma spoeczna

Wolna i zjednoczona Europa jest konieczna do umocnienia wspczesnej cywilizacji, dla ktrej
epoka totalitaryzmu stanowia stagnacj. Koniec tego okresu spowoduje natychmiastowe oywienie
historycznego procesu walki z nierwnociami i przywilejami w spoeczestwie. Wszystkie stare
konserwatywne struktury ktre utrudniay ten proces upadn lub bd w stanie zapaci.
Wykorzystanie tego kryzysu bdzie wymagao decyzyjnoci i odwagi.

Aby odpowiedzie na nasze potrzeby, europejska rewolucja musi by socjalistyczna. To znaczy,


mie za cel wyzwolenie klasy robotniczej i stworzenie dla niej bardziej humanitarnych warunkw
ycia. Jednake podejmowane kroki nie mog by kierowane czysto doktrynaln zasad, zgodnie z
ktr prywatna wasno materialnych rodkw produkcji musi zosta zniesiona i mona j
tolerowa jedynie chwilowo w momencie osigania celu. Pierwsz, utopijn form wyzwolenia
spod jarzma kapitalizmu, jak gosili robotnicy, bya oglna kontrola stanu gospodarki. Osignity
cel nie przynis oczekiwanych wynikw. Wrcz przeciwnie, powsta system w ktrym cae
spoeczestwo podlegao biurokratom, zarzdzajcym gospodark.

Czysto fundamentalna zasada socjalizmu, gdzie powszechna kolektywizacja bya jedynie


pospieszn i bdn inferencj, gosi, e to nie ekonomia ma dominowa nad czowiekiem, ale
raczej tak jak siy natury, musi by poddana czowiekowi. Ma by przez niego sterowana i
kontrolowana w najbardziej racjonalny sposb, tak eby szerokie warstwy ludnoci nie stay si jej
ofiarami.

Gigantyczne siy postpu, ktre rodz si z indywidualnych interesw, nie mog by tamszone
przez szar nud rutyny. W przeciwnym razie wystpi ten sam nierozwizywalny problem: jak
pobudzi ducha inicjatywy stosujc rne poziomy pac i przywilejw. Postpowe siy musz by
nagradzane i rozbudowywane. Musz znajdowa coraz szersze obszary rozwoju i
zagospodarowania. Jednoczenie winny by wzmocnione i udoskonalone bariery, ktre zapewniaj
najkorzystniejszy dla spoeczestwa kierunek ich dziaania.

Prywatna wasno ma by likwidowana, ograniczana, korygowana albo rozszerzana w zalenoci


od sytuacji, nie za dogmatycznie, dla zasady. Wskazwka ta jest naturalnym elementem
ksztatowania europejskiego ycia gospodarczego, wolnego od koszmarw militaryzmu lub
krajowej biurokracji. Nieracjonalne rozwizania trzeba zastpi racjonalnymi, take w wiadomoci
klasy robotniczej. Opisujc bardziej szczegowo tre tej wytycznej, wskazujc jednoczenie, e
korzy kadego punktu programu oraz sposb jego realizacji naley zawsze ocenia w odniesieniu
do niezbdnego zaoenia, czyli jednoci europejskiej, pragniemy podkreli nastpujce aspekty:

Przedsibiorstwa, ktre musz prowadzi dziaalno monopolistyczn a w zwizku z tym mog


wykorzystywa szerokie krgi konsumentw, nie powinny pozostawa w rkach prywatnych
wacicieli. Na przykad przemys energetyczny, czy brane, ktre trzeba utrzymywa dla
wsplnego dobra. eby przetrway, potrzebuj ochrony celnej, dotacji, preferencyjnych zamwie
itp., (widocznym tego przykadem jest przemysowy stalowy we Woszech). To take te
przedsibiorstwa, ktre ze wzgldu na wielko nakadw inwestycyjnych oraz liczb
pracownikw, czy znaczenie sektorowe, mog szantaowa rne instytucje pastwa, narzucajc im
korzystn dla siebie polityk. Na przykad przemys grniczy, instytucje bankowe czy producenci
broni. W tym obszarze, nacjonalizacja winna by przeprowadzona na wielk skal, bez wzgldu na
prawa nabyte.

W przeszoci charakter wasnoci prywatnej i prawo spadkowe umoliwiay gromadzenie


bogactwa w rkach nielicznych, uprzywilejowanych czonkw spoeczestwa. W czasach
rewolucyjnego kryzysu jest okazja majtek ten rozdzieli w sposb egalitarny i zlikwidowa klas
pasoytnicz. Robotnikom naley zapewni rodki produkcyjne potrzebne do poprawy warunkw
ekonomicznych i osignicia wikszej niezalenoci. W tym celu rozwaamy reform roln, gdzie
ziemia zostaje przekazana rolnikom a tym samym ogromnie zwikszy si liczba wacicieli
gruntw. A take reform przemysu, rozszerzajc prawo wasnoci w sektorach
nieznacjonalizowanych na pracownikw poprzez zarzdzanie spdzielcze, udzia w zyskach itd.

Modziey naley zapewni rwny start poprzez wprowadzenie odpowiednich przepisw. W


szczeglnoci szkoy pastwowe powinny oferowa skuteczne moliwoci kontynuowania studiw,
a do najwyszego poziomu tym, ktrzy na to zasuguj, a nie tylko bogatym studentom. Liczba
studentw przygotowywanych w kadym sektorze edukacji zawodowej, w zakresie nauk
humanistycznych, czy cisych powinna odpowiada wymogom rynku pracy, tak by poziom
rednich wynagrodze by zbliony we wszystkich profesjach . Chocia w kadej z nich moe by
rny w zalenoci od indywidualnych uzdolnie.

Dziki nowoczesnym technologiom potencja masowej produkcji artykuw pierwszej potrzeby


jest prawie nieograniczony. Mona zapewni kademu, przy stosunkowo niskim koszcie
spoecznym, wyywienie, nocleg, odzie i minimum komfortu niezbdnego do zachowania
poczucia godnoci. Ludzka solidarnoci wobec tych, ktrzy nie podoali walce o byt, nie powinna
by okazywana w formie poniajcej dobroczynnoci, bo generuje takie samo zo, ktremu
bezskutecznie usiuje zaradzi. Powinna raczej polega na dziaaniach, ktre bezwarunkowo
zapewniaj wszystkim godziwy poziom ycia, nie osabiajc bodca do pracy i oszczdzania.
Wtedy nikt nie bdzie zmuszony ze wzgldu na bied. akceptowa nieuczciwych umw o prac

Klasy pracujce mog by wyzwolone dopiero po spenieniu warunkw opisanych powyej.


Jednoczenie nie wolno pozostawia ich na asce gospodarczych polityk monopoli zwizkowych,
ktre przenosz brutalne metody wielkiego kapitau do wiata pracy. Pracownicy musz znw mie
swobod wyboru swoich przedstawicieli, uzgadniajc w grupowych negocjacjach warunki na jakich
godz si pracowa, a pastwo ma im zapewni rodki prawne, eby warunki te byy przestrzegane.
Osignicie takich przemian spoecznych pozwoli na skuteczne przeciwstawienie si wszelkim
tendencjom monopolistycznym.

Powysze zmiany s konieczne, eby nowy porzdek zyska poparcie szerokiej rzeszy obywateli
zainteresowanych jego utrzymaniem, a take by nada yciu politycznemu wymiar wolnoci
poczony z silnym poczuciem solidarnoci spoecznej. Przy takich zasadach swobody polityczne
mog mie nie tylko oficjalne, ale i realne konkretne znaczenie dla wszystkich. Spoeczestwo
bdzie niezalene i wyposaone w wystarczajc wiedz, eby sprawowa sta i skuteczn
kontrol klasy rzdzcej.

W tym momencie nie ma sensu rozwodzi si nad organami konstytucyjnymi, poniewa nie wiemy
i nie jestemy w stanie przewidzie w jakich warunkach bd tworzone i co miayby regulowa.
Moemy tylko powtrzy to, co ju byo powtarzane: eby podnie wiadomo opinii publicznej i
zapewni rzeczywisty udzia wszystkich obywateli w yciu pastwa, potrzeba instytucji
przedstawicielskich, stworzenia przepisw prawnych, niezalenego sdownictwa, ktre zastpi
obecne i bdzie bezstronne. Wadze wysze powinny stosowa przyjte przepisy o wolnoci prasy i
zgromadze. Pozostaj dwie kwestie wymagajce dalszego, gbszego okrelenia ze wzgldu na
szczeglne znaczenie dla naszego kraju w tym momencie. Chodzi o relacj midzy Kocioem a
pastwem i jako reprezentacji politycznej.

Konkordat, ktry faszystowski rzd Woch zawar z Watykanem musi by bezwzgldnie


zerwany, eby przywrci czysto wiecki charakter pastwa i jednoznacznie zapewni wyszo
pastwa we wszelkich sprawach cywilnych. Wszystkie wyznania religijne maj by jednakowo
szanowane, a pastwo nie moe czyni midzy nimi adnych rnic.

Domek z kart zbudowany przez faszystowski korporacjonizm legnie w gruzach wraz z innymi
elementami pastwa totalitarnego. S tacy, ktrzy utrzymuj, e z tego wraku mona uratowa
materia na nowy porzdek konstytucyjny. Nie zgadzamy si z tym. W pastwach totalitarnych izby
korporacyjne s przemiewczym zwieczeniem systemu policyjnej kontroli pracownikw. Nawet
jeli byyby one szczerym wyraeniem woli rnych kategorii producentw, organy
przedstawicielskie bran zawodowych nigdy nie powinny by upowanione do zajmowania si
kwestiami polityki oglnej. W sprawach dotyczcych gospodarki stan si narzdziami do
gromadzenia wadzy i przywilejw dla grup majcych silniejsz reprezentacj zwizkow. Zwizki
prowadziyby szeroko zakrojon wspprac z organami pastwowymi, wyznaczonymi do
rozwizywania problemw bezporednio dotykajcych dan grup. Naley wykluczy moliwo
przyznania im jakiejkolwiek wadzy ustawodawczej, poniewa spowodowaoby to co w rodzaju
feudalnej anarchii w yciu gospodarczym kraju i doprowadzio do ponownego despotyzmu
politycznego. Wielu z tych, ktrzy w swojej prostodusznoci uwierzyli w mit korporacjonizmu,
mog i powinny by angaowani przy odnawianiu struktur o podobnym przeznaczeniu. Ale musz
zda sobie spraw z absurdalnoci wspieranych przez nich rozwiza. Korporacjonizm sprawdza
si jedynie w formie nadanej mu przez pastwa totalitarne, czyli do zrzeszania pracownikw pod
przywdztwem liderw, ktrzy kontroluj kady ich ruch w interesie klasy rzdzcej.

Rewolucyjna partia nie moe by dyletanck improwizacj, stworzon na potrzeb chwili. Jej
organizacja powinna zacz si ju teraz, przynajmniej w zakresie ksztatowania gwnej filozofii
politycznej, ustanowienia czoowych kadr i okrelenia wytycznych do pierwszych dziaa. Nie
moe stanowi rnorodnego zbiorowiska ludzi o rozmaitych przekonaniach, ktrzy poczeni s
tylko doranym sprzeciwem wobec czego. Na przykad ludzi o antyfaszystowskiej przeszoci czy
aktywistw oczekujcych upadku reimu totalitarnego. Po osigniciu podanego celu gotowi s
rozej si kady w swoj stron. Rewolucyjna partia ma wiadomo, e dopiero wtedy
rozpoczyna prawdziw prac. Dlatego powinna skada si z ludzi, ktrzy s zjednoczeni w
wanych kwestiach przyszoci.

Jej metodyczna propaganda musi dociera wszdzie tam, gdzie s ludzie krzywdzeni przez obecny
rzdy. Musi uywa jako punkt wyjcia rozwizanie problemw, ktre s rdem najwikszego
cierpienia dla jednostek i klas. Musi pokazywa ich zwizek z innymi problemami i co mona
realnie zrobi. Spord rosncej grupy zwolennikw do ruchu naley rekrutowa tylko tych, ktrzy
uznali i przyjli europejsk rewolucj za gwny cel swojego ycia. Codzienne dziaania powinny
by prowadzone sumiennie, ze sta dyskretna dbaoci o ich bezpieczestwo, nawet w sytuacjach
najgroniejszych konfliktw prawnych. Tak stworzy si solidna sie pracownikw, ktra nadaje
spjno kruchej warstwie sympatykw.

Krzewic doktryn ruchu nie naley traci adnej okazji, ani ignorowa adnej grupy. Przede
wszystkim jednak trzeba skoncentrowa si na tych rodowiskach, ktre s szczeglnie wane jako
orodki szerzenia idei i rekrutacji bojownikw. Istniej dwie grupy spoeczne, ktre s najbardziej
wyczulone na biec sytuacj i ktre bd miay kluczowe znaczenie dla przyszoci. To klasa
robotnicza i inteligencja. Pierwsza to ci, ktrzy najmniej ugili si pod batem reimu totalitarnego i
s gotowi zreorganizowa swoje szeregi. Druga to intelektualici, zwaszcza modzi, ktrzy czuj
si najbardziej stamszeni psychicznie i przejci odraz wobec despotyzmu wadzy. Inne klasy bd
stopniowo wcigane do ruchu.

Kady ruch, ktry nie prbuje zjednoczy tych grup jest skazany na bezpodno. Ruch skadajcy
si z samych intelektualistw nie bdzie mia siy potrzebnej do przezwycienia reakcyjnego
oporu. Nie bdzie ufa klasie robotniczej i nie bdzie mia jej zaufania. I chocia kierowany
poczuciem demokratyzmu, atwo moe straci pozycj w razie trudnoci zwizanych z
uaktywnieniem si wszystkich klas przeciw robotnikom. A to grozi odrodzeniem faszyzmu. Jeeli
natomiast ruch jest oparty tylko o proletariat bdzie on pozbawiony klarownoci myli i
wypowiedzi. Zapewni j mog tylko intelektualici, a jest ona niezbdna do prawidowego
zdefiniowana nowych drg i obowizkw. Taki ruch pozostanie uwiziony w starej wiadomoci
klasowej. Bdzie postrzega kadego jako potencjalnego wroga i bdzie stacza si w stron
doktrynalnych rozwiza komunizmu.

Kryzys rewolucyjny to waciwy moment na organizowanie i kierowanie siami postpowymi,


wykorzystujc do tych celw wszystkie obywatelskie instytucje. Powstaj one spontanicznie jak w
gorcym tyglu z kipic rewolucyjn mas nie dla prowadzenia plebiscytw, ale raczej w
oczekiwaniu na pokierowanie sob. Wizj i bezpieczestwo tego, co musi by zrobione ruch
czerpie nie z wczeniejszego uwicania, wci nieistniejcej, woli ludu, ale ze wiadomoci
reprezentowania najgbszych potrzeb wspczesnego spoeczestwa. W ten sposb formuuje
wstpne przepisy nowego porzdku. Na pocztek dyscyplin w spoeczestwie adresowan do
nieuformowanych mas. Dziki dyktaturze partii rewolucyjnej, tworzy si nowe pastwo a wraz z
nim nowa prawdziwa demokracja.

Nie naley obawia si, e taki reim rewolucyjny rozwinie si w odnowiony despotyzm. Moe tak
si zdarzy, gdyby budowano spoeczestwo wiernopoddacze. Od pierwszych swoich dziaa
partia rewolucyjna musi konsekwentnie i z determinacj tworzy warunki niezbdne dla wolnoci
jednostki warunki, w ktrych wszyscy obywatele mog realnie uczestniczy w yciu pastwa.
Reim rewolucyjny bdzie rozwija si w kierunku pogbiania zrozumienia i akceptacji nowego
porzdku w spoeczestwie, nawet jeli pojawi si na tej drodze drugorzdne polityczne kryzysy.
Bdzie zatem zwiksza coraz bardziej moliwoci funkcjonowania wolnych instytucji
politycznych.

Nadszed czas kiedy trzeba ju wiedzie jak pozby si starych obcie, jak przygotowa si na
nowy, nadchodzcy wiat, ktry bdzie w duym stopniu odmienny od tego, co moglimy sobie
wyobrazi. Naley odsun niekompetentnych starcw i rozbudzi now energi wrd modych.

Dzi ci, ktrzy dostrzegli przyczyny obecnego kryzysu cywilizacji europejskiej poszukuj si
wzajemnie i zaczynaj budowa krosno na ktrym utkana zostanie przyszo. Dlatego gromadz
dziedzictwo pozostawione przez wszystkie te ruchy, ktrych celem by rozwj i owiecenie
ludzkoci, a ktrym nie powiodo si, bo nie rozumiay jaki cel ma by osignity, albo jak go
osign.

Droga przed nami nie jest ani atwa, ani oczywista. Ale trzeba j przeby i tak si stanie!