Vous êtes sur la page 1sur 68

De legibus et

Senatus

consultis anni

710

Paul Groebe

jli>arliaitJ (Tollrgr ILibraru

iiii

J A \ I K

(m v

I

oi-

.

(

)

KH

(CUSS ol tB88)

<>l- NKW \iMlK

I Ki1M

I MK l.ll!K.\K\

ni

PKOI KSSOU ADOI.F Fl k TW AN» .LKK

nl-

MI NK H

Digitized by Google

t

I

4 HJ- !J 'i

3i)ainav"ti (follfgc iLiluaiu

111 1

«:in n|-

I A MI^ ^> 1. ( ) H I

(Class 01 |888'

<>i- m:\v vokk

'

I KOM

rriK I IIIKAKS

'

I

ij

rUOKKSSuK A1»'>IJ Kl k 1 WAN* .LI;K

Kki i i \ I ii M v,

'»!• Mi Mrii

7,

_

iqcu,

_

I

I

Digitized by Google

«

r

Digitized by Google

DE LEGIBUS ET SEIIilTUStllULTIS mYM,

lESTIONES CHROIIOLOGICilE.

DISSERTATIO INAUGURALIS HISTORICA

QUAM

CONSENSU ET AUCTORITATE

AMPLISSIMI PHILOSOPHORUM ORDINIS

nr

ALMA LITTERAEUM UNIVERSITATE

FRIDEBICA GUILlELMA BEROLIHENSI

AD

mm iN ruiLosoriiiA uonores rite CAr£SS£Ni)os

DIE XXKMENSIS EEBEUAEn ANNIMDCOGXGXU

PUBLICE D£F£ND£T

AUOTOR

PAUL gROEBf:

SAZO-BORUSBUS.

ADVEBSABn ERUNT:

C. HORNER, STUD. phil.

D. KALOPOTHAKES, stud. phil.

F. FBOEHLIGH, dr. phil.

LIPSIAE 1803.

AFUD MAX. HOFFMANN.

Digitized by Google

Harvard College Llbnry

Qift of

James Loebi

OTTONI HIRSCHFELD

ULRICO KOEHLER

SACRUM.

Digitized by Google

Res Romanas post Caesaris mortem gestas ut exquirerem,

bisce causis sum adductus: primum enim arbitror de legibus et senatURConsiiltis anni 710 ex Ciceronis orationibus Philippicis

et epistulis 2)artini alia partim plura effici posse quam adhuc

eftecta sunt. Deinde Drumanni (Geschichte Roms t. I.) et Langeii (Rum. Altertiimer t. III) sententias non semel a quibus-

dam sine causa in dubium vocatas esse persuasum habeo. Tum

ipsius Ciceronis epistulas nonuumquam certioribus terminis circum-

scribi posse confido. Nee yero opus fuit nec fieri potuit, ut omnes leges, omnia

seaatafcongiiltft tractarem. Neglectis igitar iis, qaae Mtis per-

spicna foenmt^ ad ea gola acceflsi, quae in tempoiibiu definiendis

mazimaB praebuenmt diffienltates yiria doctis.

Digitized by Google

ArganLentniiL

CSaput

I:

Quo tempore et quo modo Antonius l^gem dc coloniis deducendis exsecutus nt

.

.

p.

1

Caput

II: De provinciarum distributione

 

r

4

 

1. de Syria et Macedonia

4

2. de permutatione provinciarum .

.

.

8

3. de provinciis Bruto et Cassio datis

.

17

a. de frumentaiio negotio

«17

b. de Creta et Cyrenaica

.

.

19

Caput III:

De restitutione Sex. Pompeii

 

n

^7

ExcursuB

I:

De epiatnlis extremo meiue Maio et a

 
 

GSeerone et ad GiceroDem seriptis

.

.

« 82

ExeQrsns II:

De Gic. ep. ad Att. XIV 9—12

.

.

» 89

EzcnrsnB III: De Ciceronis legatione

 

n

40

Excnrsna IV:

De Cic. Phil. I 8—9

»41

EzcursuB V:

De Octayiani conatn Antonii necaadi .

» 43

Tabnla chronologica de rebus inde a Caesare occiso

 

nsqne ad a. d. VII Id. Oct. geitifl .

 

» 44

Digitized by Google

Caput I.

Qno tempore et quo modo Antonins legem de colouiis

deducendis exsecuttts sit.

A. d. XVI Eal. Apr. senatnB in aede TelliuriB acta CaesariB

servanda eBse deereTerat^) et referente Antonio veteranis agros

a Caesare asBignatoB comprobarat (Phil. I G; Att. XIV 14»2).

Quo senatusoonBnlto pennoti consnles nam Dolabellam qnoqne

rei

interfuisse constat ex Phil. VIII 25 legem tulerunt de

coloniis dedncendis.

Quae lex

statim post

leg-es

de actis

Caesaris confirmandis defiuo dictatura in perpctuum

non multum post

tollenda lata esse videtur (Pliil. V 10)

mortem dictatoris.

Num autcm tres liae legcs eodem die per-

latae sint et a. d. VIII Kal. Mai. perlatae sint,

id quod Lange,

R. A. III 492, 494, 499 coniecit, non satis firmum exploratum-

que videtur.

Sed certe res facta est ante a.

d. V

Kal. Mai.'^).

Nam hoc die, si tardissime (cf. p. 2) Antonius ad peragendam

legem de coloniis deducendis ex nrbe discessit.

Quam din enim consnl Romae Aierit, satiB certis terminis

definiri potest

Primnm enim tnmnltnfl Marii a. d. XVIII

Eal. Mai.') ab Antonio ipso in nrbe est fledatns (App. III 2 3).

Deinde e complnribufl Ci.ceronifl epistnlifl dimidia parte mensifl

Aprilifl datifl (Att. XIV 10 mq,) ehicere Tidetnr^ Antoninm illo

tempore in nrbe fnisfle.

Qnibns in epifltnlifl permnltnm Cicero

1) Att. XVI 14,1: muUo firmiu$ aeta tyranm comprohahm iri

quam in Telluris.

*) Qoae iam iude ab Idibus Aprilibus Cicero scripsit de Sexti-

Uano nuido, de Tebassifl, Soaeyie, FranfronibuB, aliiB (Att XIV 6 fleq.)

nnm ex bac lege manarint, non potest diiadicari. Flnxiflse potioB

Tidentar e falsis Caesaris commentariis. *) Hoc die a Mario supplicium sumptnm esse apparet ex ep. ad

Att. XIV 7 et a 01 Pbil. I 6i Lauge

B. A III 498.

Digitized by Google

queritur de Antonii post discesfium Brnti^) factis nefariis: de

libellis Caesaris male quaestui habitis (ep. 10, data XIII Kal.),

data (ep. 12, X KaL),

de falsis commen-

de civitate Siculis

tariis ac restitutiooe Sex. Clodii (ep. 13, VI Kal.*), de manento

tyrannide tyianiio sablato deque emuilio Antonii Ealendit Jiuitis

de provincfis referendi (ep. 14, Vl Kai*).

M. Antoniiu Bomae esset, acddisse TideBtiir.

Kalendis vero Maiis DolabeUae in ciTes improboe seeleia-

Quae omnim, cmn

toiq^ae servoe animadyersio Fnteolis innotoerat iam (Att XIV 15),

quam ab eo solo

susceptam esse CSoero testatur Pbil. I 5.

Qoibus ex indiciis, quo tempore Antonius ex urbe profectus

sit, inyeaitnr. Nam redduntur litterae, quibus consnlem ia urbe adesse indicatur, a. d. VI Kal. Mai., quibus abesse, si

Unde cum utrimque, si minimum,

quadriduum^) desumitur: mittuntur superiores, si tardissime,

tardissiine , Kal. Maiis.

X Kal., recentiorcs V Kal.

Apparet igitur inter X et V Kal.

Mai. Antonium urbe egressum esse. Et si Langeio (R. A. III 499) concedimus legem Antoniam Corneliam de coloniis deducendis

a. d. VIU Kal. Mai. latam esse, postridie consulem discessisse

perfacile probatur (cf. tabul. cbron. p. 46).

Qui quae fecerit vel facere Toluerit hac 'percursatione',

aceniate perscripsit Gicero, tametsi coucedendum est eiim vt

eonsoU tom inimicissimnm exaggeraaae in malam partem (Pbil.

n 100 seq.). Tamen non solum res, sed etiam ordinem xemm

ex iis, quae tradidit, satis certe enudeare possnmns. Ae piimiim

inTeetos est Antonius in Sidicinos, quod C. Gassiiim Bmtosqne

patronos adoptassent. Tom Casilinnm eoloniam dednxit, qno Caesar paucis annis ante deduxerat^), ac per litteias Giceronem

eonsulnit de colonia Capuam deducenda. Qni postquam dissuasit

noTOsqne taatnm colonos adscribi posse xeseripiit, coloniae Cari-

Brutum et Cassium Idibas fere Aprilibus ex urbe egressos ease

eoUigitur ex ep. ad Att XIV 5-~7. tf. Buete, die CorrespoBdens Cieeros in den Jahrcn 44 nnd 43, p. 18.

*) Antonii epistula de restitutione Sex. Clodii inter a. d. X et VI

Kai. Hai. Puteolis redditor.

cf. Att. XIY 12 et 13.

*) So. eo die eiQimodi Attid epistula adferttur Ciceroni

*) Bardt, quaest. Tnll. p. 9 et 4S. Hmttns in itiaffirs Bnm- disino sexto die Capuam advenit (8. I 5, 47). Casilini legio octava collocata foisse videtar, Calatiae aeptima.

ct Nie. e. 81, App. III 40, Att XVI 8 se^ Veteranos OsiUiBum

dednctoB postea extremo mense Octobri (Att. aVI 8) Octayianns per-

dnxit ad suam sententiam: ex Antonii amicis, sed amiciorihus Uber- tatis contra Atitonium confecit exerciium (Phil. V 44). cf. Kommsen,

B. 0. ni Sll et 816, de eolonils a Caesaie ia Ctenpaiiiam dednetis.

Digitizeu L.J v^jQi

3

liuum deductae llues proj)agati Buiit usij^ue ad portam Capuae^).

Qua re coloni,

qui

ibi

erant,

adeo suut oiiensi, ut tumultu

ezorto ^paene abierit' consul.

Atque in bif loeis intar EaleftdM et Nodm Maias yenatiif (Att XIV 17; 19; 20) a. d. YII fere Idiu Antoniiis Misennm

enit*) celeriterque, com PuteolanoB graTiter TezaaBet ob eandem

caoflam propter qoam antea Sidieinoa, diacesiit in Samnimn.

Inde reveranB in M. Varronia fondnm Caainatem adyolavit ibiqne

permnltos dies torpinime perbaochatiis via Latina per Aqninnm

et Anagniam iter &eiens Bomam Tenit inter a. d. XV et XII

Kal. Jnn.

Nam cum in epistula a. d. XV Kal. Jun. ab Attico seripta

(Att. XV 3) niliildum legatur de Antonio, in recentioribus vero

epistulis a. d. XII,

XI,

X Kal. Romae datis

(Att. XV 3 et 4)

continenter de eo verba liant, eousulem inter a. d. XV et XII

Kal. Jun. Romam advenisse raaxiraam habet probabilitatem.

Quae ut planiufi perspiciauturi basc tabulam propono:

epistula Attici Romaedata

Att.XV3,l XVKal.Jun.

exbibet de Autouio:

»

3,2

4,4

» 4,1

XII

XI

X

Atitonio male'-') qaoniam estf voh

2)cius esse.

it Si Antonius mUitHms dbsessurus est senatum,

n AntmUcotMianavraatuidnUen^

Videtur ergo Antouius a.

d. VII Kal. Mai. ex urbe

di-

seesnsse, inter a. d. XV et XII Kal. Jun. redisse.

Ae si qnaerimus, quid effecerit bac *percnrsatione' Antonins:

id qnod mazimnm eraty omni modo effiscit: veterani enim acta

CaeBaris sanzemnt, idqne se foctnros esse inravenmty *nt arma

omnes baberent eaqne dnnmviri omnibns mensibns inspicerent*. Nam boe spectasse consnlem apertnm fit ex epistnla ad. Att

censuit.

ABtonimn noTam eoloniam Capnam dednzisse Dnmuum, 1 1SI9,

Sed Cicero Phil. II 100 satis aperte de conatu loquitur et

A III 499 n. 9.

§

102 de

propagatifl usqne Capuam Casiliiii finibas. cl Lange, B.

*) 0. E. Sebmidt) de epistnlis et a CaBsio et ad Cassimn datis,

p. 17 seq.

") Hoc cum Alano supplendum puto ad reficiendam sententiam;

Yidetur hoc loco de

Antonii nala Taletndiae sen de re male gesta ab eo scriptum ftdsse.

conferatur Att XV 16| 1: X. AtUonio maJe sitl

Digitized by Google

XIV 21, 2 1); effecisse vero eum inde mihi probatur, quod Cicero

pUxM rildt

hmt te In Phil. II,

quem libenter,

nt

fecit in

tnmiilta aA Gspoam exorto, oceaBione data rei mentioiiem Ikc-

taram ftiisae puto, si profseto Antonins lem male geasiBset

Aecedit» quod non parriis eteranorom nnmems ^agmine

qnadrato' eonsulem in nrbem proseentas est armaqne freqnentia

eo oomportabantor*) et exspectabatar maiorem militnm mnl-

titndinem ad Kal. Jun. Bomam conventuram esse (ef. p. 14)

qnorum opera Antonius comitiis centuriatis perficeret, qnae in

animo haberet. Nam hac re maxime ei opns ihit: et nt ades-

sent in nrbe, qni ipsnm tnerentnr') comitiisque suffra^nm ferrent,

et ut veterani in coloniis instante periculo ab ip8o starent

omnique modo parati efisent ad decertandum de summa imperii

ipsius auspiciis.

Gapnt IL

De provinciariim distribntioue.

1. de Syria et Macedonia.

De provineiis a. 710 post Gaesaris mortem delatis mazima

est adhnc yirornm doetomm eontroversia, imprimis de tempori-

bns. Videamns, quem ad finem res perduci possit. Ae primnm

*) Ifanifestum eit hoc loco cormptelam esse in codice Mediceo, qni praebet illum cirnnnirc vcfcronox , utram omrics hohcrcnt, nec

recte sanari eam alterius manus emendatione (ut iam). Nam sic nou

mions requiritur, qnid inspieerent dnumviri. Yictorii autem eoniectiiram

tf# roto omncs haiberenif qnam pars editomm secnta est cum Dm-

Priraum enim ita

bia idem dicitur. Deiude cur illud omncs altero loco appositum sit,

plane non pcrspicitur, quasi vero non omnes aatea Tetenni indi-

eentnrl Tum nou Imbemus, quo Tocabnlnm intpieerent referamus.

Neqnc enim ad acta Cuesaris vel ad comprobata per Teteranos acta

satis apte revocari potest, ut Urumann voluit (1. c.)t cam oeque ex Ciceronis yerbis seqnatnr nee per se yerisimile sit, Antonium qm-

Ifrapbas ezeffisie a Teterauis.

Qnamobrem cum Lambino arbitror pm ufram legendum esse ui arma, quod et optimum praebet sensum et facilius in utram de»

j^Yari potuit quam Victorii „ut raia".

Phil. II 108: scutonm lecticas portari videmus. ') Hoc illnd praesidium consulis fuisse, de quo Appianns verba fecit ut a lenatu dato (III 4 et 57^ concesserim Lanffcio (E. A. 111

499). ef. Hdl. II 112: praeHdU sm eauta se facere aicit. Droraann

tamen, 1 10S| Appiaanm seqnitmr.

mannn

I 128) prorsns improbo tribiis de

cnusis.

Digitizeu L.J v^jQi

5

dicam de Syria et Macedonia cousulibus traditis,

deinde de

permutatione provinctaram, tum de provinciiB Bruto Cassio-

^ue datis.

Fuisse illo anno Svriani et Macedoniam desio-natas con-

4-'

O

sulares proviucias iuter omnes constat.

quae ez commeutariis Caesaris Bruti et Cassii erant, provinciae

coDsalibiM decroteeiint, si qaaerimus, proficiflcendam est a doAbafl Attici et Balbi epittalifl, a. d. VI fere Eal. Jan.'} teriptis (Att

XV 5, 2) et ab altera solias Balbi epistala a. d. IV Non. Jan. data (ibid. 9). Qnibaa in epistalis cnm yerba fiant de provinciis

Brnto et Gasno decemendis (5, 2: ek provinda BriUi et

Cassii per senafiis coiistUtum; 9, l: mt autem [Balbos] eodem

tempore [Nou. Juu.] deeretum iri, ut ct iis et reliqim prae-

toriis provineiae decemantur), elacet illo quidem tempore

liberatores nullas habuisse provincias.^)

Ergo statuendum est

Syriam H Macedoniam antea a consulibus vindicatas esse.'*)

Quo autera terapore,

Sed liabemus

(juo

paulo

Cicero enim

a. d. XIV Kal. Mai.

accuratiuB tempus definiatur.

(Att.

XIV 9)^)

ad amicum

suum scripsit de Dolnholla ut Syriae praefecto : a Vcfrrc Vittrrap

datae pruUc Kal. Jau

roiL^se cam maxiniis ccqnis

ita mihi videtur hcUum illud

Pacorum Partlmm

instare, sed DolaheUa ct Nicias viderint.

Unde

apparet medio ferc mense Aprili Dolabellam iam Syriam et

imperiam belli Partbiei obtinaisse.

Nam qaod A. W. Zampt (Ihne, Bdm. Gescb. VII 475)

profectas a &Isa opinione, qna Antonins Nonis Jnniis proyin- ciam aecepisse fertnr, probare studait ez epistala ad. Att. XIV 9^

coUigendam non esse, Syriam iam tum Dolabdlae fuisse, sed

sermonem tantnm maltis Aiisse in ore hanc provinciam ei obventnram essoi prorsos banc rationem improbo. lia enim si

scriptoram verba interpretamar, qaid est, qnod non ex aac-

toribus exarare possis?

Alia plaue interpretandi ratione usus Krause (App. als

Qaelle p. 16) delatum bellum ac decretam provinciam seinn-

cf excnrsnm de epistnlis extremo mense llaio et a Oieerone et ad Ciceronem seriptis p. 32.

«) Schmidt, Jahrbilcher f. claas. Phil. 13 Suppl. 1884, p. 710.

Krause coutra, Appian als Quelle, Pro^r. v. Basteuburg 1879, p. 1617, provineias inde ab exeunte mense Qnmetili nsqne ad medinm

Seztilem eonsnlibus decretas esse coniecit. Sed hoo prorBns falsnm;

neque eniro potuit de decernendiH praetoribns aliis provineiis ant

cogitari aut agi pristiois nondum ereptis. *) cf. excurdum de Cic. ep. ad Att. XIV 9— Id, p. 88.

Digitized by Google

genda one proposnit atque ez epistaUB «d. Att. XlV 9, 8 et

XV ll, 4 eSSBcit DoUbellae tnm sohim belhim Parthieiuii de-

latnm fnisse.

Id qaod yalde mibi qxddem displicet Obstat

enim Appiani certissimum tesfcimonium, quo eompiobatnr, impe-

rinm ac proyinciam isdem comitiis postulata esse ac tradita.

Epiatnlia autem Giceronis rem aliter se habere demonstrari non

potest. Lnmo legatio GiceioniB plane abhorret a delato bello;

is enim certe ad bellum non erat profecturiu. Praeterea Do'

labella iam scribam elegerat et a. d IV Non. Jun. Ciceronem

sibi legavit,^)

quod certe eum eo tempore fecisse puto, quo

provinciam iam obtinuit. Sed possumus etiam paulo longius progredi in tempore

detiniendo

Nam quoniam Cicero iu praecedentibus ad Atticum

epistulis de Syria Dolabellae data nullara facit mentionem,

hanc provinciam consuli

aute

Ciceronis

ex

urbe

profec-

tionem traditam esse magnam habet probabilitatem.

Quam

profectionem accidisse post Nonas Apriles colligitur ex epistula

ad. Att XV, 15, d| tertio vero post Nonas die ex epistula

al Att. XIV 1.

Antonius Appiano teete piovinciam suam Macedoniam

poBterius aecepit a aenatu (in 8), sed credendum est non mul*

tum temporis interfbisse inter Syriam Dolabellae delatam et

Nam Gicero nihil ezbibet in

Hacedoniam decretam Antonio.

litteris (Att XIV) de Macedonia, et Dio (46, 9 et 20) rem ita

ezposuit, quasi simul consules provincias sorte aeeeperint. Unde

mibi quidem satis probatur non multum post mortem dictatoris

proyincias consulibuB esse decretas.'-) Qaamquam boe ooUigen-

dum

non est ex Appiani

(III

12)

verbis,

quihus indicatur,

Octavium Tarracinae de Syria et Macedonia provinciis a con-

sulibuB ereptis comperisse/j

colligi nihil potest. ')

Exposui quae dicenda tucrunt de tcmiiore; plus enim effici

non potest magisque obesse quam {uodesse ad rem perspici-

Nam ex. Appiano de tempore

endam puto ea, quae Zumpt et Schmidt j)rotuleruutj ut certos

provinciarum distributioui dies statuerent.

E 4uibus ille (^lbue,

Bdm. Gescb. VII 476 seq.) abiectis grayissimis Ciceronis testi-

moniis vel pravissime intellectis Syriam DolabeUae «. d. IV

ef. exonrsum de Gieeronia legatione p. 40. *) Vogeler, Qoae anno u. 710 post mortem C. Jnlii Caesaris aeta Sint in seuatu Romauo, diss. Kiel. 1R77 p. 19. Ita fecit 0. E. Schmidt, Jahrb. p. 703 seq.

Idem III 65 Galliae Antonio a populo decretae ipsnm Cice-

ronem interAiisBe dieit, id qnod nnllo modo potest probBn.

Digitizeu L.J ^iO

7

Non. Jun. lege, Macedoniam Antonio Non. Jnn. flonfttnseoniulto

olitigiiie pro eorto eontendit.

TJnde videmnfi, ^uo aerine le

imlmant relrae Tiri doeti, eo ineredilnliora nonnnmqnam ab iia

proferri, si rimpficiMimae ree neglegantur Tel nimia argate in-

telfigantnr.

Sdmiidt eontra (JiUirb. p, 703) proyineias a. d.

Vm Kal. lCai. lege Antonia Gomdia eonraUbus datas ease

propofloit ez freqnentia e^tnlamm.

opns qnidem eet redargoere. Qnaeritur tum, a quo eonsuUbua provinciae decretae sint.

Qaod argnmentnm ne

Ae periegenti mibi Appiani narrationem (III 7 8) etiam atque

etiam miram Tidetur, cnr non eodem modo provincias acceperint.

Sed ob id ipsum non

debet dubitari de fide scriptoris.

Nam

qui

atque obscura.

rationem ac viam ostendere caligiuis dissolvendae. Qui nu- perrime rem tractavit, 0. E. Schmidt (Jabrb. p. 705), perspecta

dlfficultate statuit utrumque consulem provinciam lege a populo

fingit, ita fingit,

ut plana sit

res

et perspicua,

non mira

Conabor detegere difticultates, et si fieri potest,

accepisse.

Sed etiamsi illud leve puto, quod hac re mhil pro-

ficitar, cum difficultatibus, quae iam exstant, nova quaedam

adieiatury quia antea DolabeUa solus, ric etiam Antoniua contra leges feeit: tamen imprimis banc rationem in interpretandiB

anetoribns plane reiciendam puto, qua Appiani narratio rescin*

ditur, probaHUora non dantur. De Syria enim potoBt dnbitari,

de UaciBdonia non potest, quin a eenatn decreta rit. Hoc igitur

retinendum, binc proficiscendum eet. Dmmann contra (I 159) et Lange (fi. A. III 498) sequun-

tur uterque Appianum

(lU 7 8).

Quo teste Dolabella pro-

vinciam et imperium a populo accepit lege, obnuntiante Nonio Asprenate^) trib. pl. a senatu corrupto, Antonins autem postea

senatusconsulto Macedoniam. Quamquam Drumaun Dolabellam

antea a senatu Syriam postulasse/- j sed repulsam tulisse statuit

et tum demum populum adisse. Et quoquo modo res se habet,

concedendum est, ultra Druinanni vel Langeii sententiam ad

tempus nos progredi non posse

in

liac re.

Atqui non intelli-

gitur, cur Cicero, si profecto Dolabella Syriam a populo solo

contra leges accepit, quin haec legitima consulis provincia fuerit, numquam rit in dubitatione versatus (Phil. XI 4 et 28)

Galliam vero a populo Antonio datam ei eemper abiodicaril^

lCaeedoniam conceseerit ut a senatu legitime aBrigfnatam (ibid.

U lioc anno tribuuuii iuit, uon 706, nt vuit Garofaio, i fasti

dei tribmd della plebe, p. 118.

ct Hommien St B. IllS n. 8, 118 i. 8.

*) Nun id ita aeeidMit deeeini non poteit. el p. U aeq.

Digitized by Google

8

et *piid Dionem 45,

rem ita exponit, nt secundum leges omnia evenisse videantur:

nominatio provinciarum consulariam per senatom et sortitio a

consulibuB facta. Crediderim igitur aliijuo modo senatum piovinciae Syriae

inde

fit plane necessarium,

et Cassio provincias decrevit (cf. p.

quod ipsc senatus postea altas Bruto

20).

Accedit, quod Dio (45,

9 et 20)

Dolabellae traditae assensum esse.

Quod ita accidisse,

17 se(j^.).

2. De permutatione provineiaTUin.

Vidiraus superiorc huius capitis parte non multum post Idus Martias cousulibus provincias Syriam et Macedoniam in

a. 711 esse decretas. Fostea vero Antonium pro Macedonia

Gtelliam lege accepisse satis constat anctoritate omninm, qui

res post caedem Gaesaris g^tas perscripflenmt.

Beete igitiir

lATins (ep. 117) legem de permntatione prorindamm latam

commemorat.

Sed qno tempore lata sit lez, de hac re valde

diasentinnt viri docti.

Ae Erause quidem (App. als Qnelle p.

22)

hoc

inter

exeuntem Quinctilem mensem et initinm mensis SeptBmbriB acci-

disse prbbare conatus nemini, ut opinor, persuasit. Neque enim

leges, quarum altera alteram tollit, tam brevi temporis spatio

intermisso datas esse facile intelligitur (Schmidt, Jahrb. p. 701); et antea provinciam Galliam exercitumrjue Partliicum Antonio

delata cssc conijiluribus de causis cognoscitur.

Primum enim

in epistula ad Matium exeunte niense Sextili scripta^) (ad fam.

XI 27. cf. ibid. 26) Cicero vebementer questus est de duabus

et

rebus, et quod Matius suffVagium tulisset in lege quadam,

quod ludos victoriae Caesaris Octaviano curavisset.

Unde si

legem de permutatione provinciarum significari Rueteio (p. 29)

concedimns id qnod conGedendnm eat meo quidem arbitrio

elucet legem et ante Eal. Sept. latam esse

nee non ita

mnlto ante, cum Gcero nt de re pridem gesta loquatnr, et ante

Indos GaesariB,

datOB esBe docnit Mommsen, G. J. L. I p. 397.

a. d. Vn, VI, V Id. Quinct.

qnoB ab a. d. XIII UBqne ad m Kal. Sext.

(Att. XVI

5, 3;

Oeinde iam

4, 4;

2,

4)

rumores ezstiterunt de adventantibus legionibus^).

Et

qnid

legionibns ad bellum Parthicum bou Geticnm destinatiB cnm

0 cf. Ruete p. 29 seq.

-1 Inde iam Schmidtio, Jnhrb. p. 718,

probabile visum est per-

mntatiouem mense Juuio factam ease: eht Gerticht, das die lex de

perm. pr, vorauszusetzen scheifU,

Digitizeu L> v^jQOgle

9

Italia, nisi Gallia cisalpina bcllumquo Bruto infercudum iam delatum erat? £t hoc mihi est gravissimum argumentum ad

stataendum terminum, aute quem res facta sit.

Sed poteat tempna aceuiatiiis definiri Giceronia teatiinoiiiia.

Antoniiim enim ab initio Galliam spectaase Maeedoniamqne non

nisi ad ceUnd* consilia x^ropoBaisBe 0. £. Schmidt (Jdirb. p.

706) xeete docnit ex epistnUs ad Att XIV 14,4 et ad hm.

XI 1,1. Tamen a. d. X Kal. Jun. nihildum in

ea re aceiderat,

com ne conataret qnidem, utrom per seoatam an per populum

Antoniua actnrua easet in provincia D. Bruto eripienda (Att. XV 4,1). Qui ipse etiam tum per senatum agere in animo babuisse videtur (ibid. § 4). Sed mutata res est paulo ante Kalendas. Metuitur enim*iam a. d. VI fere Kal. Jun. (cf. p. 38 N. 27) a bonis

civibus, ne quid L. Antonius in D. Brutum,

reliqui tribuni in

li. Brutum et C.

Cassium moliantur (Att. XV 5, 3).

Et profecto postridic Kalendas agitur per populum. Nam

lege tribunicia siue proraulgatione lata numerus annorum proro-

gatur provinciis consularibus^) in quinquennium (Phil. I 6 et

Quam legem latam esse

25; II G et 109; V

7"); VIU 28).

Kal. Jun. vel prid. Kal. Lange, H. A. III 501, Kal. Schmidt,

Jahrb. p. 709, probare conati sunt.

Nec tamen mihi quidem

persnasenmft. Nam ex Phil. I 6 efficitur non ipria Ealendia

rem factam esse, aed cirea Ealendas; atqne ez Phil. 11 108/9

apertnm fit statim post senatum Eal. Jun. habitum^) provineiis »

annomm numemm prorogatum esse. Qnod aane ipus Ealendia

fieri potttit ex Gioeronis yerbis. Nee tamen per se yerisimile

eat nec lienit lege Pupia eodem die senatum et eomitia haberi,

0 Zampt comm. epigr. II p. 244 iu ep. ad Att. XIV 14, 4 vo-

cabulnm ntrisqvc falso revocavit ad Gallias.

consoles; respoudent enim inter se: el ipse

Referendum est ad

et utrisque. Utrique

yero eoBauli proTlneiam prorogatam ease eonstat ex ep. ad Atl XV 11, 4.

' *) Hoc loeo BexeDnium peccatam etwe pro qninqnennio ostendit

Mommsen, die Rechtsfrage p. 43, anctore

Schmidt, Jahrb. p. 708.

Livio, ep. 108, censuit Phil. VIII 28 et Att. XV 11, 4 quinque annos

legis solos dici,

Phil. V 7 additum esse annum,

quo succederetur.

Idem iam antea Zumpt proposnerat, 1. c. p. 246. Sed aptins videtnr statnere peccatnm esse a librario quam inconcinne dictum a