Vous êtes sur la page 1sur 264

Ewa Lipińska

Z ZIEMI WŁOSKIEJ
DO POLSKI
Manuale di grammatica
polacca per italiani
traduzione e adattamento
Mirko Coleschi

universitas
4193984
4
Z ZIEMI WŁOSKIEJ DO POLSKI

4193984
4
Al prof. Andrea Fernando de Carlo vanno i nostri ringraziamenti piú
sinceri per i suoi utili consigli, il suo sostegno e la sua dedizione.

E. Lipińska, M. Coleschi

4193984
4
Ewa Lipińska

Z ZIEMI WŁOSKIEJ
DO POLSKI
Manuale di grammatica
polacca per italiani

traduzione e adattamento
Mirko Coleschi

Kraków

4193984
4
Publikacja dofinansowana przez Fundację Bona Sforza z siedzibą w Warszawie

© Copyright by Ewa Lipińska and Towarzystwo Autorów


i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 2010

ISBN 97883-242-1194-4
TAiWPN UNIVERSITAS

Recenzent
prof. Andrea Fernando de Carlo
Universitá del Salento

Tłumaczenie i adaptacja
Mirko Coleschi

Opracowanie redakcyjne
H.A. Gruszka

Opracowanie typograficzne i skład


Piotr Poniedziałek

Projekt okładki i stron tytułowych


Sepielak

www.universitas.com.pl

4193984
4
Indice
Spis treści

Prefazione al manuale | Wstęp do podręcznika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7


Introduzione alla grammatica polacca | Wprowadzenie  . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

I. La morfologia nominale
1. Nominativo | Mianownik (kto? co?) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
2. Strumentale | Narzędnik ((z) kim? (z) czym?)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
3. Accusativo | Biernik (kogo? co?) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
4. Genitivo | Dopełniacz (kogo? czego?)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
5. Locativo | Miejscownik ((o) kim? (o) czym?)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
6. Dativo | Celownik (komu? czemu?)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
7. Vocativo | Wołacz (o!) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
8. I gradi dell’aggettivo | Stopniowanie przymiotników . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
9. I gradi dell’avverbio | Stopniowanie przysłówków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132
10. La declinazione dei numerali cardinali | Deklinacja liczebników głównych 143
11. Le preposizioni | Przyimki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152

II. La morfologia verbale


12. L’aspetto verbale | Aspekt czasowników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166
13. Le coniugazioni | Koniugacje  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
14. Il tempo passato | Czas przeszły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190
15. Il tempo futuro composto e semplice | Czas przyszły złożony i prosty . . . 201
16. Il modo condizionale | Tryb warunkowy  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
17. Il modo imperativo | Tryb rozkazujący . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224
18. I verbi impersonali | Nieosobowe formy czasownika . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
19. I verbi riflessivi | Strona zwrotna czasowników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243

III. Esercizi di traduzione


Tekst 1. Włoska gwiazda w polskiej telewizji. Wywiad z Paolo Cozzą (część 1) 250
Tekst 2. Czysta improwizacja! Wywiad z Paolo Cozzą (część 2) . . . . . . . . . . . . 252
Tekst 3. „Polonia? Aah, Bologna!”. W labiryncie stereotypów (część 1)  . . . . . . 254
Tekst 4. Polak to biedak, Włoch to Casanova. W labiryncie stereotypów
(część 2)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256

4193984
4
Indice

Appendice 1. Sostantivi a declinazione irregolare | Rzeczowniki o nietypowej


odmianie  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258
Appendice 2. La declinazione dei cognomi | Nazwiska – deklinacja . . . . . . . . 261

6
4193984
4
Prefazione al manuale
Wstęp do podręcznika

Il sangue d’Italia, Marsz, marsz Dąbrowski,


Il sangue Polacco, Z ziemi włoskiej do Polski.
Bevé, col cosacco, Za twoim przewodem
Ma il cor le bruciò*. Złączym się z narodem**.

Il primo maggio 2004 la Polonia ha ufficialmente aderito all’Unione europea as-


sieme ad altri sette paesi dell’Europa centro-orientale facenti parte dell’ex blocco
sovietico. Diventando membro a pieno titolo dell’UE, aggiungendosi agli altri pa-
esi della famiglia europea e adottandone i principi di democrazia, libertà e stato
di diritto, la Polonia ha aperto un nuovo capitolo della sua lunga e travagliata sto-
ria, mettendo così definitivamente fine ad un passato di totalitarismo e  oppres-
sione. Oggi la Polonia è il quinto paese dell’UE per numero di abitanti, il quarto al
pari della Spagna quanto a numero di eurodeputati all’interno del Parlamento eu-
ropeo e la sua voce nelle restanti istituzioni comunitarie è seconda solo a quella di
Francia, Germania, Regno Unito e Italia. Quella che fino al 1989 era la PRL (Polska
Rzeczpospolita Ludowa, Repubblica Popolare Polacca) stato satellite parte dell’U-
nione Sovietica, è diventata oggi un paese membro della NATO, indipendente e so-
vrano, attivo sulla scena politica internazionale e dalla crescita economica costante.
L’adesione della Polonia all’UE non ha solo rappresentato la conclusione natu-
rale del suo riscatto storico, ma anche il coronamento di una centenaria storia di
relazioni bilaterali privilegiate con l’Italia.
L’amicizia tra Italia e Polonia ha pervaso nei secoli gli ambiti più svariati del vi-
vere civile. Dalla politica (ricordiamo l’impegno decisivo dell’esercito polacco per
la liberazione d’Italia dal nazifascismo nella Battaglia di Montecassino) alla cucina
(è grazie a Bona Sforza, Regina di Polonia, esportatrice del Rinascimento italiano
alla corte di Varsavia, se oggi la lingua polacca è ricca di parole di origine italiana le-
gate al mondo gastronomico), dalla letteratura (i più illustri scrittori dell’Ottocento

* Tratto dall’Inno d’Italia.


** Tratto dall’Inno di Polonia.

7
4193984
4
Prefazione al manuale

polacco come Mickiewicz e il premio Nobel Sienkiewicz viaggiarono spesso in Ita-
lia, innamorati del Belpaese) alla diplomazia (allo scoppio del primo conflitto mon-
diale l’Italia fu il primo paese a sostenere l’indipendenza polacca e nel 1919 a rico-
noscere la neonata Repubblica di Polonia).
Le affinità elettive tra Italia e  Polonia continuano ancora oggi: l’Italia è  il se-
condo investitore straniero in Polonia dopo la Germania, i due paesi intrattengono
costanti scambi commerciali e l’interesse degli italiani per la lingua polacca sta len-
tamente tenendo il passo con la ben più lunga e profonda passione dei polacchi
per la lingua di Dante. E parlando delle strette relazioni polacco-italiane in tempi
più vicini a noi non ci si può esimere dal ricordare la figura di Giovanni Paolo II, il
grande „Papa polacco” come lo chiamano amorevolmente gli italiani, senza dubbio
il più grande ambasciatore della Polonia nel mondo. Grazie a papa Wojtyła è fio-
rito l’interesse dei polacchi per la lingua e la cultura italiane ed egli, con il suo ope-
rato, ha avvicinato la Polonia all’Italia e al resto del mondo forse come nessun’altro.

Il polacco è ormai presente nell’offerta didattica di facoltà di lingue e lettera-


ture straniere in oltre dieci università pubbliche italiane come lingua di specializ-
zazione, sia per gli studi di laurea triennale che di laurea specialistica. Ma oltre agli
studi dal profilo strettamente filologico e letterario, è importante sottolineare che
anche i percorsi di studio destinati alla formazione di traduttori e interpreti pro-
fessionisti in Italia stanno cominciando ad ampliare la loro offerta formativa inse-
rendo la lingua polacca nei propri curricula.
Questo ruolo crescente del polacco nel panorama accademico italiano non
è  che la naturale risposta alle nuove esigenze del mercato europeo che, all’indo-
mani del suo allargamento ad est, è destinato a richiedere neolaureati in grado di
dimostrare, accanto alla conoscenza delle lingue più classiche e  veicolari, anche
una certa competenza linguistica e interculturale legata ai paesi della „nuova Eu-
ropa”. Un’Europa spesso ancora lontana e ostica, linguisticamente e culturalmente.
Da qui la necessità di elaborare strumenti didattici nuovi, stimolanti e innovativi
quanto chiari ed affidabili, capaci di essere dei punti di riferimento bibliografici
orientati allo studente, con l’intento di accompagnarlo nella scoperta come nell’ap-
profondimento della lingua.

Z ziemi włoskiej do Polski si propone di essere proprio una risposta a questa ne-
cessità di strumenti bibliografici per la didattica del polacco come lingua straniera.
Nella sua veste di risorsa didattica moderna, chiara e sistematica, questo manuale
pratico è destinato sia a coloro che si avvicinano per la prima volta alla grammatica
della lingua polacca – studenti, lavoratori in contatti d’affari con la Polonia, o sem-
plici appassionati – sia ad apprendenti non principianti che hanno già una padro-
nanza di base del polacco e desiderano affrontare solo particolari aspetti della sua
grammatica.

8
4193984
4
Wstęp do podręcznika

La presente opera nasce da un intenso lavoro di aggiornamento, traduzione


e  adattamento di un altro manuale di grammatica polacca per stranieri preesi-
stente, Z polskim na ty, opera della medesima autrice. Su iniziativa del suo idea-
tore e traduttore che scrive e in stretta collaborazione con la scrittrice, l’opera di
Ewa Lipińska è stata scelta come base per la creazione del presente manuale, di-
stinguendosi tra gli altri materiali didattici disponibili per le sue ragguardevoli doti
di praticità, chiarezza e piacevolezza nell’uso. Per queste sue caratteristiche è stato
individuato come opera di partenza per l’elaborazione di un nuovo, moderno ma-
nuale di grammatica polacca specialmente concepito per apprendenti madrelingua
italiani, che fosse in grado di presentare il numero maggiore di aspetti di gramma-
tica polacca in italiano.

L’aspetto più innovativo del presente manuale, che ne rappresenta anche la ca-
ratteristica distintiva, è proprio il suo approccio didattico contrastivo: ogni tema
grammaticale viene affrontato in modo comparato polacco-italiano, proponendo
un confronto con la stessa struttura funzionalmente analoga nella lingua italiana.
Un tale approccio permette di puntare sull’aspetto funzionale di ogni singolo tema
grammaticale, mettendo in luce analogie e differenze tra polacco e italiano, nell’o-
biettivo di facilitare la comprensione e  l’apprendimento di strutture della lingua
polacca che potrebbero risultare altrimenti ostiche ad un apprendente di lingua
italiana.

Il manuale si compone di tre parti. Nella sezione I, La morfologia nominale,


viene affrontata la declinazione del sistema nominale polacco. Alla luce della sua
diversità rispetto a  quello italiano si è  scelto un approccio didattico funzionale
e omnicomprensivo: ognuno dei sette casi della lingua polacca è stato corredato
dalla declinazione di tutte le maggiori parti del discorso insieme (sostantivo, agget-
tivo, pronomi personali). Questo approccio incita lo studente ad avvicinarsi ai casi
e ad apprenderli uno ad uno, ma nella loro totalità. Una scelta ben ponderata e mi-
rata a rendere l’apprendente comunicativo sin da subito. Lo studente scoprirà che
ogni caso ha una funzione specifica simile esistente anche in italiano ma che nella
sua lingua madre si esprime il più frequentemente attraverso una preposizione che
accompagna il sistema nominale.
La sezione II del manuale affronta quello che è forse l’aspetto più ostico ma al
contempo più affascinante della grammatica polacca: La morfologia verbale. I ca-
pitoli di questa sezione affrontano il sistema di tempi e di modi verbali della lingua
polacca, sempre in un approccio contrastivo: lo studente apprenderà che, a fronte
di un’apparente semplicità di tempi e modi polacchi (3 tempi: presente, passato, fu-
turo; 3 modi: indicativo, condizionale, imperativo) il sistema verbale polacco na-
sconde un’appassionante categoria, lontana dalla grammatica italiana: l’aspetto
verbale (verbi perfettivi e  imperfettivi). L’approccio didattico contrastivo emerge
qui in modo deciso, in ausilio all’apprendente: se in italiano è importante stabilire

9
4193984
4
Prefazione al manuale

quando si svolge l’azione, in polacco più importante è definire il tipo di azione, in-
formazione di cui si fa portatore proprio l’aspetto verbale polacco. Così, generaliz-
zando, si può affermare che per ogni verbo italiano ne esistono due in polacco a se-
conda che l’azione sia conclusa e unica (verbo perfettivo), oppure che l’azione sia
continuata, duratura o ripetitiva (verbo imperfettivo).
Chiude ogni capitolo una ricca proposta di esercizi specialmente pensati per
studenti italiani, che danno la possibilità di mettere alla prova le conoscenze e le
strutture grammaticali acquisite e oggetto della parte teorica.
Con un occhio di riguardo verso i profili formativi in traduzione e interpreta-
zione, corredano e chiudono il manuale quattro testi in lingua polacca che deside-
rano essere una proposta di esercizi di traduzione dal polacco in italiano, contenuti
nella sezione III Esercizi di traduzione. I testi scelti sono accomunati dal leitmotiv
delle relazioni culturali tra Italia e Polonia, ma con particolare gradevolezza: nel
labirinto degli stereotipi e nella vita quotidiana di un italiano che è diventato una
gwiazda della TV polacca.

In conclusione Z ziemi włoskiej do Polski vuole essere, nell’intenzione dell’au-


trice e del suo ideatore, traduttore e adattatore, molto più di un manuale pratico
di grammatica polacca per italiani. Questa pubblicazione ha l’aspirazione di essere
un’opera innovativa che apra la strada ad una serie di pubblicazioni e strumenti di-
dattici di polacco come lingua straniera che siano, però, al passo con i tempi, ca-
paci di dare nuovo slancio alla conoscenza della lingua polacca e della cultura, della
storia, del cuore di una nazione. Di cui la lingua, sempre, è insostituibile foriera.

dott. Mirko Coleschi


Traduttore e ideatore del manuale

10
4193984
4
Introduzione alla gramma ca polacca
Wprowadzenie

Alfabeto polacco

A Ą B C Ć D E Ę F G H I
J K L Ł M N Ń O Ó P Q R
S Ś T U V W X Y Z Ź Ż

Vocali (samogłoski): A Ą E Ę I O Ó U Y

Consonanti (spółgłoski): B C Ć CH CZ D DZ DŹ DŻ F G H J K L Ł M
N Ń P Q R RZ S SZ T V W X Z Ź Ż

Il tema (temat) – rappresenta la base della parola alla quale si lega la desinenza
(końcówka).
Il tema è portatore del significato della parola, mentre la desinenza definisce la
sua funzione grammaticale.
La desinenza è un morfema variabile, che varia a seconda della declinazione
o  della coniugazione. La desinenza può svolgere una funzione s i n t a t t i c a op-
pure s e m a n t i c a.
Tutte le parole variabili sono caratterizzate da un tema e da una desinenza.
Ciononostante, in polacco esistono anche delle parole che seppur variabili non
hanno desinenza. In questo caso si dice che si tratta di una parola a desinenza „zero” (0)

11
4193984
4
Introduzione alla grammatica polacca

Informazioni generali
sulle alternanze vocaliche e consonan che
Alternanze vocaliche

e:ø ó:o e:o


ogórek → ogórka dół → doły ziele → zioło
ø:e ó:o:e ę:ą
sałatka → sałatek kościół → kościoła → kościele zęby → ząb
a:e o:ó ą:ę
las → lesie moda → mód mąż → męża

Alternanze consonan che

dure molli
p : pi mapa → mapie
b : bi snob → snobie
f:fi harfa → harfie
w : wi kawa → kawie
t : ć / ci student → studencie
d : dź / dzi broda → brodzie
s : ś / si nos → nosie
z : ź / zi obraz → obrazie
k : ki rok → rokiem
g : gi droga → drogi
ch : ś / si cichy → cisi
m : mi mama → mamie
n : ń / ni tron → tronie

dure semi-molli
k:c Polak → Polacy
k : cz człowiek → człowiecze
g:ż Bóg → Boże!
g : dz noga → nodze
ch : sz kielich → kieliszek
r : rz aktor → aktorzy
ł : l  stół → stole
ł : li miły → mili

12
4193984
4
Wprowadzenie

Altri pi di alternanza

c : cz głupiec → głupcze
dz : ż ksiądz → księże!
sł : śl dorosły → dorośli
st : ść / ści list → w liście
sz : si pierwszy → pierwsi
zd : źdź / ździ gwiazda → o gwieździe
ż:ź duży → duzi

Par del discorso


 variabili
◆ sostantivo (rzeczownik) ad es. dom, dzień, mama, mysz, oko, ćwiczenie
◆ aggettivo (przymiotnik) ad es. duży, głęboki, miła, niebieska, zimne, polskie
◆ pronome (zaimek) ad es. ja, nasz, ktoś, to
◆ numerale (liczebnik) ad es. dwa, drugi, dwoje, dwóch, dwie
◆ verbo (czasownik) ad es. czytać, być, znać

Il verbo si coniuga, mentre le altre parti del disorso si declinano.


In polacco l’aggettivo forma i gradi di paragone (comparativo e superlativo) in
modo s e m p l i c e (ad es. głupi – głupszy – najgłupszy) oppure c o m p o s t o (p.es.
ambitny – bardziej (mniej) ambitny – najbardziej (najmniej) ambitny)

 invariabili
◆ avverbio (przysłówek) ad es. szybko, mało, wygodnie, powoli
◆ preposizioni (przyimki) ad es. do, na, w
◆ congiunzioni (spójniki) ad es. więc, ale, bo
◆ particelle (partykuły) ad es. czy, niech
◆ interiezioni (wykrzykniki) ad es. ach! ojej!

Gli avverbi formano i gradi di paragone allo stesso modo degli aggettivi.

13
4193984
4
Introduzione alla grammatica polacca

Declinazione del sistema nominale polacco

mianownik kto? co? kot, siostra To jest kot.


To jest moja siostra.
dopełniacz kogo? czego? kota, siostry Nie ma tu mojego kota?
czyj? Idę do siostry.
celownik komu? czemu? kotu, siostrze Daj kotu mleka.
Powiem to twojej siostrze.
biernik kogo? czego? kota, siostrę Mam ślicznego czarnego
kota.
Widziałeś moją siostrę?
narzdnik kim? czym? kotem, siostrą Julia ma zdjęcie z kotem.
Martwię się naszą siostrą.
miejscownik (w, o) kim? o kocie, Opowiem ci bajkę o kocie.
czym? w siostrze Znalazłem w jego siostrze
przyjaciela.
wołacz o! kocie! siostro! Mój kocie, tu nie wolno
wchodzić!
Kochana siostro, zadzwoń
do mnie!

Pronomi personali sogge o


ja, ty, on, ona, ono, my, wy, oni, one

Genere

 maschile
◆ maschile animato ad es. pies, tygrys, mąż, student
◆ maschile inanimato ad es. zeszyt, park
◆ maschile personale ad es. mąż, student
◆ maschile non-personale ad es. pies, tygrys, zeszyt, park
 femminile ad es. kobieta, książka, miłość
 neutro ad es. okno, imię, akwarium

Numero

 singolare ad es. student, zeszyt, kobieta, książka, okno, ćwiczenie


 plurale ad es. studenci, zeszyty, kobiety, książki, okna, ćwiczenia

14
4193984
4
Wprowadzenie

Il sistema verbale polacco


Tra tutte le parti del discorso polacco il verbo è senza dubbio la più variabile.
Questo perché la morfologia verbale nella lingua polacca è molto ricca, soprattutto
se paragonata a  quella dell’italiano. Possiamo affermare che un verbo polacco si
compone di parti che danno più informazioni, in sostanza „dicono di più” rispetto
al verbo corrispondente italiano. Di seguito vengono sinteticamente riportate le
categorie morfologiche del sistema verbale polacco:

coniugazioni 4
finiti indicativo, condizionale, imperativo
modi
indefiniti infinito, participio, gerundio
tempi presente, passato, futuro
forme attiva, passiva, riflessiva
singolare ja, ty, on, ona, ono, Pan/Pani
persone
my, wy, oni, one,
plurale
Państwo/Panie/Panowie
femminile, neutro
genere
maschile personale, maschile non-personale
aspetto perfettivo, imperfettivo

Se mettiamo a confronto le caratteristiche del verbo polacco riportate nella ta-


bella con quelle del verbo italiano, le maggiori differenze tra i due sistemi verbali
sono le seguenti:
 categoria del genere (categoria personale/non personale)
 sistema dei tempi (un presente, un passato, un futuro)
 aspetto (perfettivo = azione compiuta; imperfettivo = azione in corso, ripe-
tuta, frequente)

In generale si può affermare che a livello morfologico la maggiore differenza


tra il verbo polacco e quello italiano è rappresentata dalla categoria del genere. In
italiano esistono solo due generi (maschile e  femminile), in polacco ben cinque:
femminile, neutro, maschile personale (il soggetto dell’azione è di genere maschile
e „umano”), impersonale (il soggetto dell’azione è una cosa o un animale di genere
maschile).
Nella sua composizione morfologica il verbo polacco generalmente indica il ge-
nere del soggetto, tramite una desinenza diversa o una variazione del tema verbale.
Al tempo presente questa differenza non c’è, o se vogliamo, è invisibile. Il ge-
nere non influenza la desinenza del verbo. Ad esempio:

15
4193984
4
Introduzione alla grammatica polacca

PISAĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
pisz-ę pisz-esz pisz-e pisz-emy pisz-ecie pisz-ą

La differenziazione tra i cinque generi emerge al passato (vedi cap. 14) e al fu-
turo composto (vedi cap. 15), sebbene non ovunque, come emerge dalla tabella di
seguito riportata:

PISAĆ
ja ty on ona ono
m. f. m. f. m. f. n.
pisałem pisałam pisałeś pisałaś pisał pisała pisało

my wy oni one
m. f. m. f. m. pers. m. non-pers., f., n.
pisaliśmy pisałyśmy pisaliście pisałyście pisali pisały

La categoria del genere nella coniugazione del verbo polacco emerge anche al
condizionale essendo questo direttamente derivato dal passato (vedi cap. 16).

Le altre due categorie nei quali il sistema verbale e quello italiano si differen-
ziano sono il sistema dei tempi e la l’aspetto. La semplicità del sistema dei tempi
(e dei modi) polacco rispetto a quello italiano è strettamente legata alla categoria
dell’aspetto, che non è una caratteristica verbale tanto morfologica quanto seman-
tica. Il polacco ha sì un solo passato, ma ad ogni verbo italiano ne corrispondono
quasi sempre due polacchi, a  seconda della relazione che intercorre tra l’azione
espressa dal verbo e la categoria del tempo. Questa coppia è chiamata in polacco
para aspektowa („coppia aspettuale”) che si compone sempre di un verbo imper-
fettivo e di uno perfettivo. Il verbo imperfettivo esprime un’azione incompiuta, du-
revole o ripetitiva, mentre il suo corrispettivo verbo perfettivo esprime un’azione
precisa, avvenuta una volta sola e finita nel tempo o che ha già avuto il suo effetto
(vedi cap. 12). A seconda del tipo d’azione che vogliamo esprimere e della sua rela-
zione con la categoria del tempo sceglieremo l’uno o l’altro verbo, di qui il consiglio
di imparare sempre un verbo con il suo gemello perfettivo o imperfettivo.

16
4193984
4
Wprowadzenie

Elemen della frase


 soggetto (podmiot) ad es. Paweł myje samochód.
 predicato (orzeczenie) ad es. Paweł myje samochód.
 complemento diretto (dopełnienie bliższe) ad es. Paweł myje samochód.
 complemento indiretto (dopełnienie dalsze) ad es. Paweł pomaga ojcu.
 attributo (przydawka) ad es. Mam czerwony
samochód.

17
4193984
4
I. La morfologia nominale

Nomina vo
Mianownik (kto? co?)

Niebo z moich stron

Jest w oczach Twych kolor nieba z moich stron,


Jest uśmiech dnia, cienie liści, które drżą.
Jest w głosie Twym echo naszych słów sprzed lat,
Są szepty traw, które giął letni wiatr.
Jest w dłoni mej miejsce na Twą małą dłoń,
Jak zamknąć mam nasze życie w klatce rąk?*

Sostan vi

femminile maschile non-personale neutro


-y, -i, -e -y, -i, -e -a
plurale

te kobiety, myszy, te okna, jajka,


książki, powieści, te koty, ołówki, konie ćwiczenia,
noce, podróże dzieci
maschile personale
-owie
ci panowie, królowie,
synowie, ojcowie
-i
(t > ci): Szkoci, studenci
(d > dzi): Szwedzi, sąsiedzi

* Tratto dalla canzone Niebo z moich stron, http://www.teksty.org/Czerwone_Gitary,Niebo_z_moich


_stron

18
4193984
4
Mianownik (kto? co?)

-y
(k > cy): Polacy, lotnicy
(r > rzy): aktorzy, kelnerzy
(ec > cy): chłopcy, cudzoziemcy
-e
(dopo rz): lekarze, malarze
(dopo cz): poszukiwacze
(dopo sz): listonosze, smakosze
(dopo l): nauczyciele, przyjaciele
NB:
goście, kibice, lenie, złodzieje
e dopo i sostantivi terminanti in
-anin:
Amerykanie, Indianie, poganie

A enzione

I sostantivi maschili che terminano in -a assumono al plurale la desinenza -i


o -y e subiscono l’addolcimento consonantico, ad es.: mężczyźni, poeci, artyści, tu-
ryści, specjaliści, okuliści, kierowcy, koledzy, psychiatrzy
Alcuni sostantivi maschili possiedono due forme plurali, ad es.:
król > królowie  / króle (tale forma è  riscontrabile ad es.  nei canti natalizi
polacchi)
dyrektor > dyrektorzy / dyrektorowie
profesor > profesorzy / profesorowie

Agge vi

femminile maschile non-personale neutro


-e
plurale czerwone, wysokie, inteligentne, słodkie
maschile personale
dobrzy, włoscy, mili, ciekawi

A enzione

Gli aggettivi che al nominativo singolare terminano in -i non cambiano al plu-


rale (questa regola non riguarda quelli che terminano in -ki o -gi), ad es.: 
głupi (chłopiec) – głupi (chłopcy), ostatni (pacjent) – ostatni (pacjenci)

19
4193984
4
Nominativo

Gli aggettivi che al nominativo singolare terminano in -cy, -czy, -dzy e i parti-
cipi presenti con funzione di aggettivo che terminano in -ący non cambiano al no-
minativo plurale, ad es.:
obcy (człowiek) – obcy (ludzie), czarujący (Francuz) – czarujący (Francuzi),
uroczy (Szwed) – uroczy (Szwedzi), cudzy (prezydent) – cudzy (prezydenci)

Alcune alternanze nelle forme degli a g g e t t i v i m a s c h i l i p e r s o n a l i

-chy > -si głuchy – głusi, cichy – cisi


-dy > -dzi twardy – twardzi, młody – młodzi
-gi > -dzy drogi – drodzy, ubogi – ubodzy, nagi – nadzy
-ki > -cy polski – polscy, angielski – angielscy, elegancki – eleganccy
-ły > -li mały – mali, nieśmiały – nieśmiali, zły – źli, wesoły – weseli
-ry > -rzy dobry – dobrzy, mądry – mądrzy, stary – starzy
-szy > -si pierwszy – pierwsi, lepszy – lepsi, starszy – starsi
-ty > -ci bogaty – bogaci, pracowity – pracowici, uparty – uparci
-ży > -zi duży – duzi

Pronomi personali sogge o

singolare ja ty on ona ono


plurale my wy oni one one

Funzioni del nomina vo nella frase


Il caso nominativo singolare rappresenta la forma base del sostantivo, quella
che troviamo nel dizionario come lemma.

1. Il nominativo è il caso del soggetto, ad es.:


Nasz nauczyciel zachorował. Il nostro insegnante si è ammalato.
Na biurku leżały stare gazety. Sulla scrivania c’erano dei vecchi
giornali.
Polscy studenci dyskutowali na korytarzu. Gli studenti polacchi discutevano
in corridoio.

20
4193984
4
Mianownik (kto? co?)

2. Al nominativo va declinato il soggetto nelle espressioni con to, in cui to sostitui-


sce il verbo essere nella struttura del predicato nominale, ad es.:

Ten projekt – to efekt ciężkiej pracy. Questo progetto è frutto di duro


lavoro.
Ci panowie – to znani artyści. Questi signori sono degli artisti
famosi.
Esempi:
Na spotkanie z premierem przybyli znani sportowcy.
Kto przybył na spotkanie z premierem? – znani sportowcy
Mój samochód stoi na parkingu.
Co stoi na parkingu? – mój samochód

Żona do męża w czasie kłótni:


– Mam nadzieję, że w raju kobiety są oddzielone od mężczyzn!
– Oczywiście. Inaczej cóż to byłby za raj!

E se rc i z i

I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Niebo


z moich stron e sottolinea tutte le forme del nominativo (ce ne sono 8).

II. Sottolinea la forma corretta dell’aggettivo.


E s e m p i o: Tej wiosny w modzie są (jasne – jaśni) kolory.

1. Bardzo mi się podobają (czarne – czarni) samochody.


2. (Ciekawe – Ciekawi) filmy można obejrzeć na kanale X.
3. Na następną konferencję zostali zaproszeni (interesujące – interesujący)
wykładowcy.
4. (Dorosłe – Dorośli) żółwie jedzą rzadziej, ale więcej.
5. (Niebezpieczne – Niebezpieczni) bandyci są poszukiwani przez policję.
6. (Dobre – Dobrzy) przewodnicy są bardzo zajęci.
7. (Dokładne – Dokładni) przewodniki są drogie.
8. (Szybkie – Szybcy) konie nie zawsze wygrywają wyścigi.
9. Koty są (inteligentne – inteligentni), a psy są (wierne – wierni).
10. Moi synowie wracają (uśmiechnięte – uśmiechnięci), więc chyba mają
dobre nowiny.

21
4193984
4
Nominativo

III. Trasforma al plurale le espressioni indicate tra parentesi.


E s e m p i o: (Chore zwierzę) ...chore zwierzęta... uciekają od ludzi.

1. W tej sali leżą (małe dziecko) ................................................................................


2. (Strażackie auto) ................................................................. są na tamtym regale.
3. (Zielone jabłko) ....................................................................... są zwykle kwaśne.
4. To są (trudne ćwiczenie) ........................................................................................
5. (Tamto zdjęcie) ...................................................................... są lepszej jakości.
6. Specjalnością tej restauracji są (indonezyjskie danie) ......................................
.............................................
7. (Młode zwierzę) .............................................................................. boją się ludzi.
8. (Głębokie jezioro) .................................................... będą oczyszczane jesienią.
9. (To muzeum) .................................................................... będą jutro zamknięte.
10. (Szwajcarskie miasto) .............................................................. są bardzo czyste.

IV. Trasforma al plurale le espressioni indicate tra parentesi.


E s e m p i o: (Czarna sukienka) ...czarne sukienki... są już niemodne.

1. W pokoju stoją (duża szafa) ..................................................................................


2. To są (porcelanowa filiżanka) ......................................................z XVIII wieku.
3. (Stara melodia) .................................................... wywołują miłe wspomnienia.
4. (Wysoka góra) ........................................................... są niebezpieczne w zimie.
5. Wszystkie (ciężka praca) ....................................................... zostały wykonane
przez żołnierzy.
6. (Powieść historyczna) ..................................................... stoją po lewej stronie.
7. (Młoda nauczycielka) ....................................................................... mają zwykle
dużo entuzjazmu.
8. (Dzisiejsza gazeta) ..................................................... podają nowy skład rządu.
9. (Daleka podróż) ................................................................................. są męczące.
10. (Elegancka kobieta) ................................................ubierają się w sklepie CBA.

V. Trasforma al plurale le espressioni indicate tra parentesi.


E s e m p i o: (Jedwabny krawat) ...jedwabne krawaty... są przecenione.

1. Na ścianie wiszą (cenny obraz) .............................................................................


2. Na zdjęciu są (biały koń) ........................................................................................
3. (Ten miś) .................................................................................... nie są zbyt ładne.
4. (Gruby sweter) .................................................................... leżą na górnej półce.
5. (Skórzany pasek) ............................................................................. są najdroższe.
6. Podobają ci się (czerwony talerz) ....................................................................... ?
7. (Długi spacer) ..................................................... poprawiają mi samopoczucie.
8. To są (włoski but) ....................................................................................................
22
4193984
4
Mianownik (kto? co?)

9. (Jedwabny szalik) ........................................................................... są eleganckie.


10. Wszędzie sprzedawano (najnowszy kalendarz) ................................................

VI. Trasforma al plurale le espressioni indicate tra parentesi.


E s e m p i o: (Doświadczony taksówkarz) ...doświadczeni taksówkarze... nie
zawsze dobrze znają przepisy drogowe.

1. (Wrocławski kibic) ............................................................................. przyjechali


do Katowic na mecz.
2. W konkursie biorą udział (ambitny uczeń) ........................................................
3. (Ten cudzoziemiec) .................................................. dobrze znają język polski.
4. W tym filmie (stary aktor) ................................................ grają młodych ludzi.
5. (Pracowity kierowca) ................................................................ więcej zarabiają.
6. Nad nami mieszkają (hałaśliwy sąsiad) ...............................................................
7. Na Rynku występują (boliwijski Indianin) .........................................................
8. (Wierny przyjaciel) ........................................................ zawsze mogą na siebie
liczyć.
9. (Szczęśliwy ojciec) .................................................................. przyszli do kliniki
zobaczyć swoje nowo narodzone dzieci.
10. (Wysoki pan) .................................................................................... usiądą z tyłu.

VII. Trasforma le espressioni al singolare e con 4 coppie di espressioni a scelta co-


struisci una frase.
E s e m p i o: grube gałęzie – ...gruba gałąź...

1. głupie odpowiedzi – ...............................................................................................


2. zimne noce – ............................................................................................................
3. silne dłonie – ............................................................................................................
4. romantyczne miłości – ...........................................................................................
5. główne role – ............................................................................................................
6. białe myszy – ............................................................................................................
7. delikatne szyje – ......................................................................................................
8. dobre gospodynie – .................................................................................................
9. awangardowe idee – ...............................................................................................
10. niepotrzebne rzeczy – ............................................................................................

0. Gruba gałąź odłamała się w czasie wichury.


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................
23
4193984
4
Nominativo

VIII. Trasforma le espressioni al singolare e con 4 coppie di espressioni a scelta co-


struisci una frase.
E s e m p i o: uważni słuchacze – ...uważny słuchacz...

1. złośliwi koledzy – ....................................................................................................


2. antyczni bogowie – .................................................................................................
3. młodzi widzowie – ..................................................................................................
4. zarozumiali dziennikarze – ...................................................................................
5. uparci synowie – ......................................................................................................
6. czarujący goście – ...................................................................................................
7. brazylijscy chrześcijanie – .....................................................................................
8. zazdrośni poeci – ....................................................................................................
9. towarzyscy mężczyźni – ........................................................................................
10. źli pacjenci – .............................................................................................................

0. Uważny słuchacz rozpozna ten głos.


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................

IX. Trasforma le espressioni al singolare e con 4 coppie di espressioni a scelta co-


struisci una frase.
E s e m p i o: te mieszkania – ...to mieszkanie...

1. trudne zadania – ......................................................................................................


2. małe akwaria – .........................................................................................................
3. miłe dzieci – .............................................................................................................
4. niebieskie oczy – ......................................................................................................
5. nieświeże jajka – ......................................................................................................
6. ładne imiona – .........................................................................................................
7. okrągłe mydła – .......................................................................................................
8. duże uszy – ...............................................................................................................
9. dzikie zwierzęta – ....................................................................................................
10. słodkie ciasta – .........................................................................................................

0. To mieszkanie jest bardzo przytulne.


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................

24
4193984
4
Mianownik (kto? co?)

X. Collega ogni parola della colonna A con una della colonna B in modo da for-
mare un’espressione sensata. Scrivila accanto, trasformala al plurale e costrui-
scici infine una frase.

A B

solidny biznesmen solidny szewc – solidni szewcy


młody brat
hałaśliwy aktor
uprzejmy recepcjonista
afrykański szewc
nieśmiały obcokrajowiec
bogaty góral
mądry król
słynny sprzedawca
stanowczy turysta

0. Solidni szewcy – to dzisiaj rzadkość.


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................
5. ......................................................................................................................................

XI. Trasforma al plurale le espressioni indicate tra parentesi.

To był niezapomniany bal. Byli tam (prezydent0) ...prezydenci..., (ambasador1)


.................................. i (minister2) .................................... . (Ich (syn3) ........................
i (córka4) ...................................................... bawili się w śródmiejskiej dyskotece).
Zaproszeni zostali też (znakomity reżyser5, 6) ..............................................................
........................................, (znany aktor7, 8) .....................................................................,
(najlepszy sportowiec9, 10) .........................................................................................,
(wybitny naukowiec11, 12) .............................................................................., (sławny
kompozytor13, 14) .........................................................................................., (muzyk15)
............................................ i  (instrumentalista16) ....................................................... .
Wszyscy prezentowali (świetny garnitur17, 18) ..........................................................
.........................., (smoking i  frak19, 20) ........................................................., a  panie
(wytworna suknia i kostium21, 21, 23) ............................................................................ .

25
4193984
4
Nominativo

Dwie (różna orkiestra24, 25) .................................................................................. grały


naprawdę świetnie! (Doskonały walc26, 27) .................................................., (tango,
samba, fokstrot28, 29, 30) ........................................, ............................., ..............................
a nawet (ognisty mazur31, 32) ....................................................................... , (szalona
polka33, 34) ..............................................................................i (stateczny polonez35, 36)
............................................................................. porywały wszystkich. (Dziennikarz,
fotoreporter37, 38) ......................................................, ....................................................,
(sprawozdawca radiowy39, 40) .........................................................................................
i  (komentator telewizyjny41, 42) .....................................................................................
pracowali prawie całą noc. Obsługa była też znakomita. (Kelner i kelnerka43, 44)
............................................................................................................... mieli pełne ręce
roboty. Największą popularnością cieszyły się (sok owocowy45, 46) .......................
................................ i (koktajl bezalkoholowy47, 48) .......................................................
................................................................ .

XII. Traduci in italiano.

0. Przy tej ulicy mieszkają bogaci dentyści.


In questa strada abitano dei ricchi dentisti.

1. Ci mężczyźni – to policjanci w cywilu.


......................................................................................................................................
2. Jutro przyjadą do Torunia włoscy fryzjerzy.
......................................................................................................................................
3. Najstarsi listonosze z naszej dzielnicy są zaproszeni na Święto Poczty.
......................................................................................................................................
4. Niecierpliwi widzowie przyszli 3 godziny przed koncertem.
......................................................................................................................................
5. Agresywni kibice zdemolowali stadion.
......................................................................................................................................
6. Najzdolniejsi uczniowie otrzymali dyplomy i nagrody.
......................................................................................................................................
7. Dwaj znani profesorowie z naszego uniwersytetu są kandydatami na
ministrów.
......................................................................................................................................
8. Teraz wystąpią niemieccy żonglerzy.
......................................................................................................................................
9. Denerwują mnie leniwi koledzy.
......................................................................................................................................
10. Sprytni złodzieje udawali cudzoziemców.
......................................................................................................................................

26
4193984
4
Mianownik (kto? co?)

11. Obydwaj dyrektorzy tej firmy są pracowici i uczciwi.


......................................................................................................................................
12. W pierwszym rzędzie siedzą odważni ratownicy górscy.
......................................................................................................................................

XIII. Ritraduci ora in polacco le frasi in italiano dell’esercizio XII*.

XIV. Cerca e sottolinea le forme al nominativo nel testo seguente (ce ne sono 16).

Biegiem przez życie

Jogging jest jedną z  najtańszych form rekreacji i  jednym z  najbardziej sku-


tecznych sposobów na zrzucenie zbędnych kilogramów. Regularne biega-
nie jest najlepszym sposobem na efektywniejszą naukę, pracę i  na wiele in-
nych czynności wykonywanych w  codziennym życiu. Uprawiający jogging
twierdzą, że jego zalety są nie do przecenienia, ale fizjologowie zachęcają, by
plan intensywnych treningów skonsultować ze specjalistą i  dostosować pro-
gram do możliwości i potrzeb organizmu. (...) Jogging uprawiają zarówno stu-
denci, emeryci, jak i biznesmeni. Bieganie jest doskonałym środkiem antystre-
sowym – potwierdzają specjaliści. Biegający mają więcej energii, pewności sie-
bie i lepsze samopoczucie. Cieszą ich proste rzeczy: zieleń drzew, szum wia-
tru, deszcz i słońce.

Tratto dal testo Biegiem przez życie,


„W podróży”, PKP, maggio 2009

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

27
4193984
4
Nominativo

S ol u z i on i
1. Nomina vo – Mianownik

I
1. kolor, 2. uśmiech, 3. cienie, 4. echo, 5. szepty, 6. wiatr, 7. miejsce, 8. życie

II
1. czarne, 2. Ciekawe, 3. interesujący, 4. Dorosłe, 5. Niebezpieczni, 6. Dobrzy, 7. Do-
kładne, 8. Szybkie, 9. inteligentne / wierne, 10. uśmiechnięci

III
1. małe dzieci, 2. Strażackie auta, 3. Zielone jabłka, 4. trudne ćwiczenia, 5. Tamte
zdjęcia, 6. indonezyjskie dania, 7. Młode zwierzęta, 8. Głębokie jeziora, 9. Te mu-
zea, 10. Szwajcarskie miasta

IV
1. duże szafy, 2. porcelanowe filiżanki, 3. Stare melodie, 4. Wysokie góry, 5. ciężkie
prace, 6. Powieści historyczne, 7. Młode nauczycielki, 8. Dzisiejsze gazety, 9. Dale-
kie podróże, 10. Eleganckie kobiety

V
1.  cenne obrazy, 2.  białe konie, 3.  Te misie, 4.  Grube swetry, 5.  Skórzane paski,
6. czerwone talerze, 7. Długie spacery, 8. włoskie buty, 9. Jedwabne szaliki, 10. naj-
nowsze kalendarze

VI
1. Wrocławscy kibice, 2. ambitni uczniowie, 3. Ci cudzoziemcy, 4. starzy aktorzy,
5. Pracowici kierowcy, 6. hałaśliwi sąsiedzi, 7. boliwijscy Indianie, 8. Wierni przy-
jaciele, 9. Szczęśliwi ojcowie, 10. Wysocy panowie

VII
1. głupia odpowiedź, 2. zimna noc, 3. silna dłoń, 4. romantyczna miłość, 5. główna
rola, 6.  biała mysz, 7.  delikatna szyja, 8.  dobra gospodyni, 9.  awangardowa idea,
10. niepotrzebna rzecz

VIII
1.  złośliwy kolega, 2.  antyczny bóg, 3.  młody widz, 4.  zarozumiały dziennikarz,
5.  uparty syn, 6.  czarujący gość, 7.  brazylijski chrześcijanin, 8.  zazdrosny poeta,
9. towarzyski mężczyzna, 10. zły pacjent

28
4193984
4
Mianownik (kto? co?)

IX
1. trudne zadanie, 2. małe akwarium, 3. miłe dziecko, 4. niebieskie oko, 5. nieświeże
jajko, 6. ładne imię, 7. okrągłe mydło, 8. duże ucho, 9. dzikie zwierzę, 10. słodkie
ciasto

X (Soluzioni proposte)
solidny szewc  – solidni szewcy, młody góral  – młodzi górale, hałaśliwy turysta  –
hałaśliwi turyści, uprzejmy sprzedawca – uprzejmi sprzedawcy, afrykański król –
afrykańscy królowie, nieśmiały obcokrajowiec – nieśmiali obcokrajowcy, bogaty bi-
znesmen – bogaci biznesmeni, słynny aktor – słynni aktorzy, stanowczy recepcjo-
nista – stanowczy recepcjoniści, mądry brat – mądrzy bracia

XI
1.  ambasadorzy, 2.  ministrowie, 3.  synowie, 4.  córki, 5,  6.  znakomici reżyse-
rzy, 7,  8.  znani aktorzy, 9,  10.  najlepsi sportowcy, 11,  12.  wybitni naukowcy,
13,  14.  sławni kompozytorzy, 15.  muzycy, 16.  instrumentaliści, 17,  18.  świetne
garnitury, 19,  20.  smokingi i  fraki, 21,  22,  23.  wytworne suknie i  kostiumy,
24,  25.  różne orkiestry, 26,  27.  doskonałe walce, 28,  29,  30.  tanga, samby, foks-
troty, 31,  32.  ogniste mazury, 33,  34.  szalone polki, 35,  36.  stateczne polonezy,
37,  38.  dziennikarze, fotoreporterzy, 39,  40.  sprawozdawcy radiowi, 41,  42.  ko-
mentatorzy telewizyjni, 43, 44. kelnerzy i kelnerki, 45, 46. soki owocowe, 47, 48.
koktajle bezalkoholowe

XII (Traducioni proposte)


1. Quegli uomini sono poliziotti in borghese.
2. Domani arrivano a Toruń dei parrucchieri italiani.
3. I postini più anziani del nostro quartiere sono invitati alla Festa della Posta.
4. Gli spettatori impazienti arrivarono 3 ore prima del concerto.
5. Dei tifosi aggressivi hanno deturpato lo stadio.
6. Gli alunni più bravi hanno ricevuto diplomi e premi.
7. Due noti professori della nostra università sono candidati alla carica di ministri.
8. Adesso si esibiranno dei giocolieri tedeschi.
9. Mi fanno innervosire i colleghi pigri.
10. Dei furbi malviventi hanno finto di essere stranieri.
11. Entrambi i direttori di questa ditta sono leali e grandi lavoratori.
12. Nella prima fila siedono coraggiosi soccorritori montanari.

XIV
Jogging jest jedną z najtańszych form rekreacji i jednym z najbardziej skutecz-
nych sposobów na zrzucenie zbędnych kilogramów. Regularne bieganie jest naj-
lepszym sposobem na efektywniejszą naukę, pracę i na wiele innych czynności wy-
konywanych w codziennym życiu. Uprawiający jogging twierdzą, że jego zalety są

29
4193984
4
Nominativo

nie do przecenienia, ale fizjologowie zachęcają, by plan intensywnych treningów


skonsultować ze specjalistą i dostosować program do możliwości i potrzeb orga-
nizmu. (...) Jogging uprawiają zarówno studenci, emeryci, jak i biznesmeni. Biega-
nie jest doskonałym środkiem antystresowym – potwierdzają specjaliści. Biegający
mają więcej energii, pewności siebie i lepsze samopoczucie. Cieszą ich proste rze-
czy: zieleń drzew, szum wiatru, deszcz i słońce.

30
4193984
4
2

Strumentale
Narzędnik ((z) kim? (z) czym?)

Jesteś lekiem na całe zło

Jesteś lekiem1 na całe zło


I nadzieją2 na przyszły rok.
Jesteś gwiazdą3 w ciemności,
Mistrzem4 świata w radości,
Jesteś alfą5, omegą6, hymnem7, kolędą8
Oto cały ty, nienazwany ty...*

Sostan vi

femminile maschile neutro


-ą -em1 -em1
singolare
kulturą, Włoszką językiem, Włochem państwem, autem
-ami (-mi) -ami (-mi) -ami (-mi)
plurale
kulturami, Włoszkami językami, Włochami państwami, autami
1
k > ki, g > gi

Agge vi

femminile maschile neutro


-ą -ym/-im = Loc.
singolare
czerwoną, polską czerwonym, polskim
-ymi/-imi
plurale
czerwonymi, polskimi

* Tratto dalla canzone Jesteś lekiem na całe zło, http://tekstpiosenki.emuzyka.pl/2045/2.html

31
4193984
4
Strumentale

Pronomi personali

ja ty on ona ono
singolare
mną tobą nim nią nim
my wy oni one one
plurale
nami wami nimi nimi nimi

Esempi:

femminile

nominativo sing. e pl. strumentale sing. strumentale plur.


To jest moja koleżanka. Rozmawiam Rozmawiam z moimi
To są moje koleżanki. z moją koleżanką (z nią). koleżankami (z nimi).
To jest córka Klary. Klara spędza dużo czasu Klara spędza dużo czasu
To są córki Klary. z córką (z nią). z córkami (z nimi).
To jest smutna wiadomość. Zmartwiłam się smutną Zmartwiłam się smut-
To są smutne wiadomości. wiadomością (nią). nymi wiadomościami
(nimi).
To jest nasza nowa płyta. Cieszymy się Cieszymy się naszymi
To są nasze nowe płyty. naszą nową płytą (nią). nowymi płytami (nimi).

maschile

nominativo sing. strumentale sing. strumentale plur.


To jest mój sąsiad. Często jeżdżę do pracy Często jeżdżę do pracy
To są moi sąsiedzi. z moim sąsiadem (z nim). z moimi sąsiadami (z nimi).
To jest znany poeta. Dorota spotyka się ze Dorota spotyka się ze
To są znani poeci. znanym poetą (z nim). znanymi poetami (z nimi).
To włoski samochód. Maciek interesuje się Maciek interesuje się
To włoskie samochody. włoskim samochodem włoskimi samochodami
(nim). (nimi).
To nasz nowy projekt. Wiktor chwali się naszym Wiktor chwali się naszymi
To nasze nowe projekty. nowym projektem (nim). nowymi projektami (nimi).

32
4193984
4
Narzędnik ((z) kim? (z) czym?)

neutro

nominativo sing. e pl. strumentale sing. strumentale plur.


To jest ich dziecko. Opiekuję się Opiekuję się
To są ich dzieci. ich dzieckiem (nim). ich dziećmi (nimi).
To jest świeże jajko. Ania karmi kota Ania karmi kota
To są świeże jajka. świeżym jajkiem (nim). świeżymi jajkami (nimi).

Funzioni del caso strumentale nella frase


1. I sostantivi si presentano al caso strumentale nelle frasi che identificano la na-
tura di persone o cose, e cioè nel caso di un predicato nominale italiano, ad es.:
Krzysztof jest aktorem. Krzysztof è attore.
Czy katar jest chorobą? Il raffreddore è una malattia?

2. Più frequentemente nella frase polacca lo strumentale svolge la funzione di


c o m p l e m e n t o i n d i r e t t o, definendo lo strumento, il tempo, il luogo, la
causa, la conseguenza o il modo, ad es.
Jechaliśmy pociągiem, a potem autobusem. Viaggiammo in macchina, poi in
autobus.
Przemek pisze tylko piórem. Przemek scrive solo con la
stilografica.

3. Più raramente lo strumentale svolge la funzione di c o m p l e m e n t o d i r e t t o


nel caso dei verbi che reggono lo strumentale ad es. 
Król rządził krajem przez 20 lat. Il re governò il paese per vent’anni.

Esempi:
Piotr jedzie samochodem z babcią.
Czym jedzie Piotr z babcią? – samochodem
Z kim jedzie Piotr samochodem? – z babcią

Kasia bawi się z Jackiem klockami lego.


Czym Kasia bawi się z Jackiem? – klockami lego
Z kim Kasia bawi się klockami lego? – z Jackiem

Mama smaruje chleb masłem. Ona lubi chleb z masłem.


Czym mama smaruje chleb? – masłem
Z czym mama lubi chleb? – z masłem

33
4193984
4
Strumentale

Ecco alcuni v e r b i che reggono lo strumentale:

bawić się
Hania b a w i s i ę z Pawełkiem.
divertirsi
cieszyć się
Agata i Kamil c i e s z ą s i ę nowym mieszkaniem.
rallegrarsi
chwalić się
Janek ciągle c h w a l i s i ę swoimi osiągnięciami w sporcie.
vantarsi
czesać się
Kasia c z e s z e s i ę gęstą szczotką.
pettinarsi
interesować się
Helena i n t e r e s u j e s i ę literaturą francuską i teatrem.
interessarsi
jechać
Lubię j e ź d z i ć tramwajem, a mój brat autobusem.
andare
jeść
Jasio już umie j e ś ć łyżką.
mangiare
kierować Ponieważ sygnalizacja była nieczynna, ruchem k i e r o w a ł
guidare policjant.
lecieć
Prezydent p o l e c i a ł prywatnym samolotem.
volare
martwić się
M a r t w i ę s i ę twoją chorobą.
preoccuparsi
myć się
Wujek Emil zawsze m y j e s i ę zimną wodą.
lavarsi
pachnieć
Powietrze p a c h n i a ł o bzem i konwaliami.
profumare
pisać
Aldona p i s z e na komputerze dwoma palcami.
scrivere
płynąć
P ł y w a l i po jeziorze niewielkim kajakiem.
nuotare
ruszać
Po wypadku nie mógł r u s z a ć nogami.
muovere
rysować
Jacuś r y s u j e nowym ołówkiem.
disegnare
rządzić
Nasza Łucja r z ą d z i całą grupką dzieci w przedszkolu.
governare
zachwycać się
Wszyscy z a c h w y c a l i ś m y s i ę wspaniałymi widokami.
impressionarsi
zajmować się
Paulina z a j m u j e s i ę chorymi córkami.
occuparsi di
zmęczyć się
Strasznie z m ę c z y l i ś m y s i ę tą wizytą.
stancarsi

34
4193984
4
Narzędnik ((z) kim? (z) czym?)

Ecco alcune p r e p o s i z i o n i che reggono lo strumentale:

z/za Julia spotkała się z Adamem w piątek.


con/dietro Będę czekał za rogiem.
nad Nad moimi znajomymi mieszka znany śpiewak.
sopra/verso Zasnął dopiero nad ranem.
między Winda stanęła między piętrami.
tra Zadzwoń do domu między lekcjami.
przed Nie pij alkoholu przed egzaminem.
prima/davanti Wrócę przed piątą.
pod Klub „Pod Gruszką” jest nieczynny.
sotto Znalazłem pod ławką 10 złotych.

A enzione

Le preposizioni z, nad, przed, pod seguite dal pronome ja allo strumentale (=


mną) – acquisiscono una e eufonica e assumono la forma ze, nade, przede, pode,
ad es.:
Idziesz ze mną? Usiądź przede mną.

– Jak nazwiemy człowieka, który ciągle mówi i mówi, chociaż nikt go nie słu-
cha? – pyta pani uczniów.
– Takiego człowieka nazwiemy nauczycielem – odpowiada Jasio.

E se rc i z i

I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Jesteś


lekiem na całe zło e indica il nominativo delle parole evidenziate.
E s e m p i o: słońcem – ...słońce...

1. ............................................................ 5. .............................................................
2. ............................................................ 6. .............................................................
3. ............................................................ 7. .............................................................
4. ............................................................ 8. .............................................................

35
4193984
4
Strumentale

II. Sottolinea la forma corretta.


E s e m p i o: Andrzej rozmawia (z Basią – Basią).

1. Studenci spotkają się jutro (z nauczycielami – nauczycielami).


2. Pojedziesz do domu (z pociągiem – pociągiem)?
3. Pojadę (z autobusem – autobusem), bo jest szybciej.
4. Mamy kłopoty (z pieniędzmi – pieniędzmi).
5. Nauczycielka zawsze pisze na tablicy (z żółtą kredą – żółtą kredą).
6. Wolisz jeść (z pałeczkami – pałeczkami) czy (z widelcem i z nożem – wi-
delcem i nożem)?
7. Wczoraj jedliśmy obiad (z doktorem – doktorem) Biedrzyńskim.
8. Od wielu lat przyjaźnię się (z moją sąsiadką – moją sąsiadką).
9. Babcia cieszy się (ze swoją wnuczką – swoją wnuczką) jej sukcesem.
10. Słyszeliście, że Roman został (z senatorem – senatorem)?

III. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso strumentale.


E s e m p i o: Maria jest (francuska turystka) ...francuską turystką...

1. Daniela jest (włoska nauczycielka) .......................................................................


2. Ewa i Krystyna są (polskie studentki) ..................................................................
3. Kasia jest (wesoła dziewczyna) .............................................................................
4. Henio jest (spokojne dziecko) ...............................................................................
5. Mój kuzyn i jego żona są (prawdziwi profesjonaliści) ......................................
6. Adam i Piotr są (znani aktorzy) ............................................................................
7. Polski jest (trudny język) ........................................................................................
8. Oni są (Chińczycy)...................................., a one (Szwedki) ................................
9. Nasz sąsiad jest (doświadczony kierowca) ..........................................................
10. Pan Eliasz jest (świetny treser) .................................................................... psów.

IV. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso strumentale.

1. Mama zajmuje się (nasz dom) ..............................................................................


2. Interesujemy się (muzyka klasyczna) ..................................................................
3. Proszę smarować twarz (tłusty krem) .................................................................
4. Musicie się zająć tym (nieśmiały chłopiec) ........................................................
5. Kot bawi się (mała piłeczka) ..................................................................................
6. Jurek pasjonuje się (sportowe samochody) ........................................................
7. Agnieszka pisze (wieczne pióro) ..........................................................................
8. Jego dziadek je zupę (srebrna łyżka) ....................................................................
9. Umyj ręce (ciepła woda i mydło) ..........................................................................
10. Nie lubię latać (balon) ......................................................... ani pływać (łódka)
................................................

36
4193984
4
Narzędnik ((z) kim? (z) czym?)

V. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso strumentale.

1. Eliza lubi tańczyć z (dobrzy tancerze) .................................................................


2. Myj ręce przed (każdy posiłek) .............................................................................
3. Paweł rozmawia z (australijski profesor) ............................................................
4. Proszę kawę z (ciepłe mleko) ................................................................................
5. Edward chodzi zawsze z (czarny parasol) ..........................................................
6. Pies śpi pod (tamten stół) ......................................................................................
7. Mam kłopot z (polskie końcówki) ........................................................................
8. Jego motocykl stoi przed (mały garaż) ................................................................
9. Sklep z pamiątkami znajduje się między (księgarnia) ......................................
a (jubiler) ................................................................
10. Za tym (stary kościół) ................................................................ jest ładny park.

VI. Sostituisci i pronomi personali soggetto tra parentesi con la loro forma al caso
strumentale.
E s e m p i o: Maciuś stoi za (on) ...nim...

1. Chciałbym spotkać się z (ty) ......................... jutro wieczorem.


2. Donata chwali się (on) ................... przy każdej okazji.
3. Tomek bawi się (one) ............................................................. od dwóch godzin.
4. Pójdziesz ze (ja) ...................... do miasta?
5. Usiądź między (one) ..............................
6. Kto mieszka pod (wy) ..............................?
7. Stanął przede (ja) ........................... bardzo wysoki pan i niewiele widziałem.
8. Twoja siostra zajmowała się (on) ...................... przez cały wieczór.
9. Edward ma grypę – zaraził się (ona) ........................ od kolegi.
10. Nie przejmuj się (my) ............................ – damy sobie radę!

VII.
a. Collega ogni parola della colonna A con una della colonna B in modo da
formare un’espressione sensata. Scrivi poi accanto l’espressione ottenuta,
trasformala allo strumentale e costruiscici infine una frase (anche tramite
l’uso di preposizioni, se del caso).

A B

zagraniczna spotkanie zagraniczna praktyka / zagraniczną praktyką


stary filmy
miłe miłość
znany zegar

37
4193984
4
Strumentale

wielka chirurg
amerykańskie praktyka

0. Urszula odwiedziła nas przed zagraniczną praktyką.


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................
5. ......................................................................................................................................

b. Abbina ciascun sostantivo della colonna B ad un verbo della colonna


A. Trasforma poi il sostantivo allo strumentale, scrivi accanto l’espres-
sione ottenuta e costruiscici infine una frase.

A B

interesować się lawenda machać rękami


kierować entuzjazm
zarazić się papuga
pachnieć ręce
machać sport i muzyka
opiekować się firma

0. Kiedy Teresa zobaczyła policjanta, zaczęła szybko machać rękami.


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................
5. ......................................................................................................................................

VIII. Nei seguenti testi A, B e C, trasforma le parole o espressioni indicate tra pa-
rentesi al caso strumentale.

A.
Jerzy Pech, który jest (znany krakowski artysta0) ...znanym krakowskim
artystą..., miał wczoraj niegroźny wypadek. Jechał swoim (stary samo-
chód1........................................................................ (nowa autostrada2) .....................

38
4193984
4
Narzędnik ((z) kim? (z) czym?)

.......................................................... do Katowic i prawdopodobnie zasnął za (kie-


rownica3) ..................................... . Zderzył się z (wielka ciężarówka4) ....................
........................................................, ale na szczęście nic mu się nie stało. Ma tylko
siniaka pod (prawe oko5) ........................................................., rozcięte czoło i kilka
zadrapań nad (kolano6) ...................................... .

B.
Teresa wracała do domu (taksówka1) ..................................... i myślała o swoich
problemach. Martwiła się (syn2) ........................., który miał w  szkole kłopoty
z (nauka3) .................... . Pewnie dlatego, że od miesiąca spotykał się z (Renata4)
................................. i  nie miał ochoty zajmować się (książki5) .............................
.......................... . Renata była (ładna i  miła dziewczyna6) .....................................
......................................................................, ale niezbyt przejmowała się (szkoła7)
.............................. . Interesowała się przede wszystkim (moda i jazz8) ....................
......................................... . Jej (idol9) ............................... był Brad Pitt, więc oglądała
wszystkie filmy ze swoim (ulubiony aktor10) ........................................................... .

C.
W ubiegłą niedzielę moi rodzice pojechali (nowy ford1) ....................................
................... na wycieczkę za miasto z  (babcia i  dziadek2) .....................................
................. . Pogoda była śliczna, więc po godzinie jazdy zatrzymali się przed
(mały lasek3) .......................................................... . Samochód zaparkowali między
(drzewa4) .............................., a sami usiedli na polance. Zaczęli jeść śniadanie:
bułeczki z (masło5) ....................., z (wędlina6) ...................... i z (ser7) .......................,
sałatę z (sos włoski8) .......................................................................... z (rzodkiewka9)
................................................., posypaną (szczypiorek10) .............................................,
pomidory i  ogórki. Babcia piła herbatę z  (cukier11) ............................., mama
i  dziadzio sok z  (woda mineralna12) .........................................................................,
a tato tonik z (lód13) ........................ . Potem poszli na niedługi spacer, zachwycali
się (las, kwiaty, piękna zieleń14) .................................................................................
.................................... oraz (śpiew15) ............................... ptaków. Po powrocie na
polankę zjedli ciasto z (owoce16) ........................................., ciasteczka z (krem17)
....................................... i wypili kawę ze (śmietanka18) ............................................ .
Cieszyli się (cudna pogoda19) .......................................................................................,
tym, że mają pod (nogi20) ........................... trawę, nad (głowy21) ..............................
słońce, a przed (oczy22) ............................. wiosnę.

39
4193984
4
Strumentale

IX. Traduci le seguenti frasi in italiano.

0. Daniel wrócił późną nocą.


Daniel è tornato a notte fonda.

1. Mieszkam w akademiku z Belgijką.


......................................................................................................................................
2. Będziemy na ciebie czekać przed wejściem do muzeum.
......................................................................................................................................
3. W domu pachniało grzybami i kapustą.
......................................................................................................................................
4. Nie mogę sobie poradzić z tym ćwiczeniem.
......................................................................................................................................
5. Natalia ciągle się chwali swoimi sukcesami.
......................................................................................................................................
6. W tym filmie Henryk Kwiatkowski lata helikopterem, samolotem, a nawet
rakietą.
......................................................................................................................................
7. Za bardzo martwię się moim zdrowiem, a za mało cieszę się życiem.
......................................................................................................................................
8. Mam dzisiaj ważne spotkanie z ambasadorem i jego żoną.
......................................................................................................................................
9. Podobno Ludwik Domira był pianistą, potem kompozytorem, a teraz
został dyrektorem filharmonii.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
10. Często spędzamy wieczory z naszymi sąsiadami – Portugalczykiem
i Węgrem.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
11. Marysia ma kłopoty z nadwagą i dlatego nie lubi stać między Zuzią
i Dorotą, które są bardzo szczupłymi dziewczynami.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
12. Najbardziej lubię podróżować z moją siostrą jej starym fiatem, a naj-
mniej – pociągiem z ciocią Jadwigą.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

40
4193984
4
Narzędnik ((z) kim? (z) czym?)

X. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio IX*.

XI. Cerca e sottolinea le forme allo strumentale nel testo seguente (ce ne sono 20).

Film, na którym byłam wczoraj w  kinie z  Lidką  – Spotkanie z  wczorajszym


dniem – zainteresował mnie do tego stopnia, że chyba obejrzę go jeszcze raz.
Główna bohaterka, Julita, jest studentką archeologii, a jej brat, Emil – policjan-
tem. Rodzeństwo postanawia spędzić wakacje w Egipcie z przyjaciółmi, którzy
są małżeństwem. Urszula jest instruktorką jogi, a  Zbyszek  – skrzypkiem.
Najpierw jadą autobusem do Warszawy, a  potem lecą samolotem, który ma
poważną awarię i musi lądować na jakiejś wyspie. Zaczyna się wielka przygoda,
która wcale nie jest bajką. Czekają ich trudne chwile i konflikty, ale też miłe
niespodzianki. Czy poradzą sobie ze strachem przed dzikimi zwierzętami?
Czy jest związek między tajemniczą chorobą Emila a amuletem Urszuli? Czy
okażą się bohaterami, czy tchórzami? Co stanie się z ich przyjaźnią? Zobaczcie
sami!

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

41
4193984
4
Strumentale

S ol u z i on i
2. Strumentale – Narzędnik

I
1. lek, 2. nadzieja, 3. gwiazda, 4. mistrz, 5. alfa, 6. omega, 7. hymn, 8. kolęda

II
1.  z  nauczycielami, 2.  pociągiem, 3.  autobusem, 4.  z  pieniędzmi, 5.  żółtą kredą,
6. pałeczkami / nożem i widelcem, 7. z doktorem, 8. z moją sąsiadką, 9. ze swoją
wnuczką, 10. senatorem

III
1.  włoską nauczycielką, 2.  polskimi studentkami, 3.  wesołą dziewczyną, 4.  spokoj-
nym dzieckiem, 5. prawdziwymi profesjonalistami, 6. znanymi aktorami, 7. trudnym
językiem, 8.  Chińczykami / Szwedkami, 9.  doświadczonym kierowcą, 10.  świetnym
treserem

IV
1. naszym domem, 2. muzyką klasyczną, 3. tłustym kremem, 4. nieśmiałym chłop-
cem, 5. małą piłeczką, 6. sportowymi samochodami, 7. wiecznym piórem, 8. srebrną
łyżką, 9. ciepłą wodą i mydłem, 10. balonem / łódką

V
1.  dobrymi tancerzami, 2.  każdym posiłkiem, 3.  australijskim profesorem, 4.  cie-
płym mlekiem, 5. czarnym parasolem, 6. tamtym stołem, 7. polskimi końcówkami,
8. małym garażem, 9. księgarnią / jubilerem, 10. starym kościołem

VI
1. tobą, 2. nim, 3. nimi, 4. mną, 5. nimi, 6. wami, 7. mną, 8. nim, 9. nią, 10. nami

VII (Soluzioni proposte)


a. stary zegar – starym zegarem, miłe spotkanie – miłym spotkaniem, znany chi-
rurg – znanym chirurgiem, wielka miłość – wielką miłością, amerykańskie filmy –
amerykańskimi filmami
b. machać rękami, kierować firmą, zarazić się entuzjazmem, pachnieć lawendą, in-
teresować się sportem i muzyką, opiekować się papugą

VIII
A. 1. starym samochodem, 2. nową autostradą, 3. kierownicą, 4. wielką ciężarówką,
5. prawym okiem, 6. kolanem

42
4193984
4
Narzędnik ((z) kim? (z) czym?)

B. 1. taksówką, 2. synem, 3. nauką, 4. Renatą, 5. książkami, 6. ładną i miłą dziew-


czyną, 7. szkołą, 8. modą i jazzem, 9. idolem, 10. ulubionym aktorem
C. 1. nowym fordem, 2. babcią i dziadkiem, 3. małym laskiem, 4. drzewami, 5. ma-
słem, 6.  wędliną, 7.  serem, 8.  sosem włoskim, 9.  rzodkiewką, 10.  szczypiorkiem,
11. cukrem, 12. wodą mineralną, 13. lodem, 14. lasem / kwiatami / piękną zielenią,
15. śpiewem, 16. owocami, 17. kremem, 18. śmietanką, 19. cudną pogodą, 20. no-
gami, 21. głowami, 22. oczami

IX (Traduzioni proposte)
1. Abito in uno studentato con una belga.
2. Ti aspetteremo davanti all’entrata del museo.
3. In casa c’era profumo di funghi e cavolo.
4. Non riesco a risolvere questo esercizio.
5. Natalia non fa che vantarsi dei suoi successi.
6. In quel film Henryk Kwiatkowski vola in elicottero, in aereo, e addirittura con
un missile.
7. Mi preoccupo troppo della mia salute e mi godo poco la vita.
8. Oggi ho un importante incontro con l’ambasciatore e sua moglie.
9. Sembra che Ludwik Domira fosse pianista, compositore e ora è diventato di-
rettore della filarmonica.
10. Spesso passiamo le nostre sere con i nostri vicini, un portoghese e un ungherese.
11. Marysia ha problemi di sovrappeso, per questo non le piace stare in mezzo
a Zuzia i Dorota, che sono ragazze molto magre.
12. Adoro viaggiare con mia sorella con la sua vecchia fiat e odio invece viaggiare
in treno con la zia Jadwiga.

XI
Film, na którym byłam wczoraj w  kinie z  Lidką  – Spotkanie z  wczorajszym
dniem  – zainteresował mnie do tego stopnia, że chyba obejrzę go jeszcze raz.
Główna bohaterka, Julita, jest studentką archeologii, a  jej brat, Emil  – policjan-
tem. Rodzeństwo postanawia spędzić wakacje w Egipcie z przyjaciółmi, którzy są
małżeństwem. Urszula jest instruktorką jogi, a  Zbyszek  – skrzypkiem. Najpierw
jadą autobusem do Warszawy, a potem lecą samolotem, który ma poważną awa-
rię i musi lądować na jakiejś wyspie. Zaczyna się wielka przygoda, która wcale nie
jest bajką. Czekają ich trudne chwile i konflikty, ale też miłe niespodzianki. Czy po-
radzą sobie ze strachem przed dzikimi zwierzętami? Czy jest związek między ta-
jemniczą chorobą Emila a amuletem Urszuli? Czy okażą się bohaterami, czy tchó-
rzami? Co stanie się z ich przyjaźnią? Zobaczcie sami!

43
4193984
4
3

Accusa vo
Biernik (kogo? co?)

Serce

Za smutek1 mój, a pani wdzięk2,


Ofiarowałem pani pęk3 czerwonych melancholii
I lekkomyślnie dałem słowo4, że kwiat ich kwitnie księżycowo,
A liście mrą srebrzyście.
Dam ci serce szczerozłote5, dam konika cukrowego6,
Weź to serce, wyjdź na drogę7 i nie pytaj się dlaczego.
Dam pierścionek8 z koralikiem ten niebieski jak twe oczy*.

Sostan vi

femminile maschile neutro


-ę -a (essere animato)
singolare

kulturę, Włoszkę Włocha, kota


= Nom. (quando termina per = Nom. (essere non
= Nom.
consonante) animato1)
twarz, jesień język, telefon państwo, auto
1
Alcuni sostantivi maschili non animati prendono la desinenza –a: dolara, banana, obwarzanka,
mazura, grzyba, papierosa ecc.

* Tratto dalla canzone Serce, http://www.adriano2.republika.pl/htm/tek_utw/teksty_utworow_7.htm

44
4193984
4
Biernik (kogo? co?)

femminile maschile non-personale neutro


-y = Nom. -y = Nom. -a = Nom.
kultury, zupy koty, kwiaty państwa, auta
-i = Nom. -i = Nom.
(dopo k e g, cons. molli) (dopo k e g)
plurale

Włoszki, nogi, powieści języki, słowniki


-e = Nom. -e = Nom.
(dopo ź, ń, dź, -yni (dopo p i b, cons. molli
e cons. molli) e funzionali molli)
noce, przyjaźnie, kolacje, słonie, liście, gołębie
gospodynie
maschile personale
-ów
Włochów, kotów
-y (dopo rz)
lekarzy, dziennikarzy
-i = Gen.
(dopo l e dopo cons. molli)
nauczycieli, gości

Agge vi

femminile maschile neutro


= Nom. (non vivente)
-ą = Gen.
-ego = Gen. (vivente)
singolare
czerwony, polski
czerwoną, polską, czerwone, polskie
czerwonego, polskiego
-e = Nom. (non personale)
-e = Nom. -e = Nom.
-ych/-ich = Gen. (personale)
plurale
czerwone, polskie
czerwone, polskie czerwone, polskie
czerwonych, polskich

45
4193984
4
Accusativo

Pronomi personali complemento dire o

ja ty on ona ono
singolare
mnie cię / ciebie go / jego / niego ją / nią je / nie
my wy oni one one
plurale
nas was ich / nich je / nie je / nie

A enzione

La forma dei pronomi che comincia per ni- (niego, nią, nie, nich) si usa quando
il pronome è preceduto da una p r e p o s i z i o n e, ad es. na niego, pod nie, o nie
e così via.
Le forme più brevi dei pronomi (go, cię, ją ecc.) vengono impiegate dopo il
v e r b o; le forme più lunghe (mnie, ciebie ecc.) si usano invece a l l ’ i n i z i o d e l l a
f r a s e oppure per a c c e n t u a r e l’importanza di quel dato pronome (solitamente
si marca altresì con una corretta intonazione). Per la sua funzione la forma lunga
dei pronomi polacchi è comparabile alla forma tonica (lui, a loro, ecc.) dei pronomi
complemento italiani.
Ad es.:
Ciebie nie pytam o zdanie, tylko jego! Lo chiedo a te, non a lui!
Nie pytam cię, gdzie byłaś. Non ti chiedo dov’eri.
Zaproszę ją jutro, ale jego nie chcę tu widzieć! La invito domani, ma lui non
lo voglio vedere!
Mnie to nic nie obchodzi! A me non interessa!

Esempi:

femminile

nominativo sing. e pl. accusativo sing. accusativo pl.


To jest piękna kobieta. Detektyw obserwuje Detektyw obserwuje
To są piękne kobiety. tę piękną kobietę (ją). te piękne kobiety (je).
To jest miła twarz. Znam skądś Znam skądś
To są miłe twarze. tę miłą twarz (ją). te miłe twarze (je).
To jest zabytkowa waga. Jan fotografuje Jan fotografuje
To są zabytkowe wagi. zabytkową wagę (ją). zabytkowe wagi (je).
To jest ciekawa powieść. Czytam ciekawą powieść Czytam ciekawe powie-
To są ciekawe powieści. (ją). ści (je).

46
4193984
4
Biernik (kogo? co?)

maschile

nominativo sing. e pl. accusativo sing. accusativo pl.


To jest węgierski minister. Będziemy witać Będziemy witać
To są węgierscy węgierskiego ministra węgierskich ministrów
ministrowie. (go). (ich).
To jest nowy uczeń. Zawołaj nowego ucznia Zawołaj nowych ucz-
To są nowi uczniowie. (go). niów (ich).
To jest pamiątkowy
Chciałbym naprawić Chciałbym naprawić
zegarek.
pamiątkowy zegarek (go). pamiątkowe zegarki (je).
To są pamiątkowe zegarki.
To jest jesienny liść. Namaluj mi Namaluj mi
To są jesienne liście. jesienny liść (go). jesienne liście (je).

neutro

nominativo sing. e pl. accusativo sing. accusativo pl.


To jest nasze nowe akwarium. Musisz zobaczyć Musisz zobaczyć
To są nasze nowe akwaria. nasze nowe akwarium nasze nowe akwaria (je).
(je).
To jest oryginalne imię. Lubię swoje orygi- Lubimy nasze orygi-
To są oryginalne imiona. nalne imię (je). nalne imiona (je).

Funzioni dell’accusa vo nella frase

Dopo i verbi transitivi l’accusativo svolge la funzione di complemento oggetto


(complemento diretto).
Ad es.:
Codziennie rano karmię psa i kota. Czekam na ważny telefon.

Esempi:
Elwira musi brać antybiotyki przez tydzień.
Co musi brać Elwira przez tydzień? – antybiotyki
(Przez co? przez ile?) Jak długo Elwira musi brać antybiotyki? – przez tydzień

Trzeba napisać na jutro krótki esej.


(Na co?) Na kiedy trzeba napisać krótki esej? – na jutro
Co trzeba napisać na jutro? – krótki esej

47
4193984
4
Accusativo

Muszę odwiedzić ciocię Stenię.


Kogo musisz odwiedzić? – ciocię Stenię

Ola ma imieniny w sobotę.


Co Ola ma w sobotę? – imieniny
(W co?) Kiedy Ola ma imieniny? – w sobotę

Podam ci te dokumenty przez kierowcę.


Co mi podasz przez kierowcę? – te dokumenty
Przez kogo mi podasz te dokumenty? – przez kierowcę

Ecco alcuni v e r b i che reggono l’accusa vo:

brać
Beata musi b r a ć zastrzyki.
prendere
budować
Jadzia b u d u j e wysoką wieżę z klocków.
costruire
czytać
C z y t a m pasjonujący kryminał Jasińskiego.
leggere
dostać
Chciałbym d o s t a ć nowy rower.
ricevere
jeść
Z j e d l i ś m y wszystkie cukierki.
mangiare
kochać
Justyna k o c h a taniec klasyczny.
amare
kupić
Mąż k u p i ł mi piękne prezenty na imieniny.
acquistare
lubić
Bardzo l u b i m y owoce morza.
amare/piacere
mieć
Gdzie m a s z prawo jazdy?
avere
odwiedzić
O d w i e d z i l i ś m y wczoraj twoich rodziców.
far visita
otworzyć
Czy możesz mi o t w o r z y ć puszkę kukurydzy?
aprire
pić
Jerzy p i j e tylko ciemne piwo.
bere
pisać
Pan Jan p i s z e zawsze długie listy.
scrivere
prosić
P r o s z ę o ciszę! P r o s z ę (o) kawę!
chiedere

48
4193984
4
Biernik (kogo? co?)

robić
Pani Julia r o b i pyszną konfiturę malinową.
fare
sprzedać
S p r z e d a m nową lodówkę.
vendere
widzieć
W i d z i s z tę niską blondynkę?
vedere
zamknąć
Z a m k n i j nasze walizki!
chiudere
zbierać
Mój ojciec z b i e r a stare monety.
raccogliere
znać
Z n a s z tego chłopca?
conoscere

Ecco alcune p r e p o s i z i o n i che reggono l’accusa vo:

przez Rozmawiałam z nim przez telefon.


per Czytałem wczoraj przez całą noc.
na Profesor pojechał do Wrocławia na konferencję.
a/in Gdzie jedziesz na wakacje?
nad
Najpierw jadę z rodzicami nad morze, a potem z kolegami nad jezioro.
a
pod
Piłka wpadła pod samochód.
sotto
po
Idę po gazetę, a ty? Po zapałki.
per1
W sobotę idziemy do teatru.
w/we
Ciocia przyjedzie we wtorek.
in
Zbyszek jedzie jutro w góry.
za
Pociąg odjeżdża za godzinę.
tra
o
Martwię się o wujka – ostatnio ciągle choruje.
per
1
L’espresssione iść po coś è intraducibile in italiano con un una costruzione semplice e richiede
l’uso di una subordinata dopo il verbo andare: Wychodzą po chleb > Esco a comprare il pane.

49
4193984
4
Accusativo

– Słyszałem, że odziedziczył pan sto tysięcy dolarów. Co na to pańska żona?


– Zupełnie straciła mowę!
– Mój Boże, w czepku się pan urodził. Tyle szczęścia naraz!

E s e rc i zi

I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Serce


e indica la forma del nominativo delle parole evidenziate.
E s e m p i o: różę – ...róża...

1. ............................................................ 5. ............................................................
2. ............................................................ 6. .............................................................
3. ............................................................ 7. ............................................................
4. ............................................................ 8. ............................................................

II. Sottolinea la forma corretta.


E s e m p i o: On sprzedaje (dojrzałymi truskawkami – dojrzałych truskawek –
dojrzałe truskawki).

1. Narysuj mi (małym tygrysem – mały tygrys – małego tygrysa).


2. Zwiedzajcie (polskie miasta –polskimi miastami – polskich miast)!
3. Myj (rękami – rąk – ręce) przed jedzeniem!
4. Lubię czytać (francuskimi powieściami – francuskie powieści – fran-
cuskich powieści).
5. Odwiedziliśmy wczoraj (pani Julia – panią Julię – panią Julią).
6. Elżbieta miała (wypadkiem – wypadku – wypadek) – wpadła pod
(samochód – samochodu – samochodem).
7. Kup mi (ta czerwona róża – tę czerwoną różę – tą czerwoną różą).
8. Znam (twoją sąsiadkę – twoją sąsiadką – twoja sąsiadka).
9. Czekam na (pociągiem ekspresowym – pociąg ekspresowy – pociągu
ekspresowego).
10. Nasz pies bardzo lubi (gotowanym mięsem – gotowanego mięsa – goto-
wane mięso).

50
4193984
4
Biernik (kogo? co?)

III. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso accusativo.


E s e m p i o: Katarzyna lubi (mój brat) ...mojego brata...

1. Bardzo kocham (swoja córka) ...............................................................................


2. Widzicie (nasz lektor) ........................................................................................... ?
3. Znasz (jakaś hiszpańska piosenka) .................................................................... ?
4. Oni malują (wielki obraz) ......................................................................................
5. Jurek chce sprzedać (antyczne krzesło) ..............................................................
6. One jedzą (wytworna kolacja) ..............................................................................
7. Mamy w domu (egzotyczny ptak) ........................................................................
8. Chcesz kupić (japońskie radio) ........................................................................... ?
9. Basia ma (przystojny kuzyn) .................................................................................
10. Obserwujemy (młody kangur) ..............................................................................

IV. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso accusativo.

1. Zaprosimy na Wielkanoc (Janek Maderski) ..................................................... ?


2. Jutro musimy zacząć (solidna powtórka) ...........................................................
gramatyki.
3. Lubię (wczesna jesień) ............................................................................................
4. Powinna pani przepisać (swoja praca) ......................................, bo jest w niej
za dużo błędów.
5. Spotkałyśmy wczoraj (nasz kolega) ................................................. ze studiów.
6. Pan Nowak uprawia (zimowe sporty) .................................................................
7. Zapamiętaj (ten mężczyzna) .................................................................................
8. Chcę sobie kupić (mały pies) .................................................................................
9. Proszę napisać na jutro (krótka recenzja) ...........................................................
tego filmu.
10. Oglądaliście (Jaś Fasola*) .....................................................?

V. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso accusativo.

1. Czekam na (mój mąż) .............................................................................................


2. Sekretarka prosiła o (szybki kontakt) ..................................................................
3. Spóźniliśmy się przez (nasz dziadek) ..................................................................
4. Dziękowała za (nasza pomoc) ...............................................................................
5. Bilety na (nowa sztuka) ............................................... Mrożka są dość drogie.

* Jaś Fasola è il nome polacco del personaggio Mr. Bean.

51
4193984
4
Accusativo

6. Jadę nad (morze) ....................................... , mój brat w (góry) ...........................,


a Ewelina na (Sycylia) ..........................................
7. Kot ze strachu wszedł pod (niska ławka) ............................................................
8. Zadzwoń po (pogotowie ratunkowe) ..................................................................
9. Panowie z zachwytem patrzyli na (zgrabna modelka) .....................................
........................................
10. Szukali go przez (cały tydzień) ..............................................................................

VI. Completa le frasi con la preposizione adeguata.


E s e m p i o: Proszę ...o... uwagę!

1. Wjechali ............... most, żeby przeczekać deszcz.


2. Powiedzieli, że wrócą ............... pół godziny.
3. Szedł ............... park ............... spacer z psem.
4. Chciałabym pojechać .............. jezioro we wrześniu.
5. ............... cały dzień bolała mnie głowa.
6. Martwię się ............... twoją pracę.
7. Przepraszamy za spóźnienie, ale to ............... naszego syna.
8. Była bardzo zdenerwowana i uderzyła go ............... twarz.
9. Gdzie jest Irena? Poszła ............... owoce.
10. Sąsiedzi zaprosili nas ............... podwieczorek.

VII. Sostituisci le espressioni tra parentesi con il pronome complemento diretto


adatto.
E s e m p i o: Rodzice martwią się o (dzieci) ...nie...

1. Znam (Małgosię) ................. od 15 lat, ale chodzę z (ona) ................. na judo


od niedawna.
2. Prosiliśmy (wy) ................. o zwrot tego dokumentu dwa tygodnie temu.
3. Wiem, że wujek Jan bardzo (ja) ................. lubi, ale (ty) ................. uwielbia!
4. Czekamy na (goście) ................. z niecierpliwością.
5. Zapytaj (policjanci) ....................................... o drogę.
6. Często (teść) ................................ odwiedzasz? (On) ..................... odwiedzam
dużo rzadziej niż (wy) ......................
7. Idź po (brat) ...................................., bo już jest późno.
8. Zaproś (koleżanki) ................................ na sobotę, a (koledzy) .........................
na niedzielę.
9. Przez (ty) ............................. nie zdążymy na ten seans.
10. Podobno profesor pytał o (my) .................................

52
4193984
4
Biernik (kogo? co?)

VIII. Collega ogni parola della colonna A  con una della colonna B  in modo da
formare un’espressione sensata. Scrivi poi accanto l’espressione ottenuta,
trasformala all’accusativo e costruiscici infine una frase.

A B

świeży żołnierz pikantny sos – pikantny sos


nowa liść
tęgi koń
szybki kuzynka
stary mężczyzna
pikantny chleb
mądry dziecko
sympatyczne noc
gorąca mistrzyni
żółty nauczyciel
moja sos

0. Proszę o pikantny sos do sałaty.


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................
5. ......................................................................................................................................
6. ......................................................................................................................................
7. ......................................................................................................................................
8. ......................................................................................................................................
9. ......................................................................................................................................
10. ......................................................................................................................................

IX. Nei brani seguenti A, B e C trasforma all’accusativo le espressioni indicate tra


parentesi.
A.
Adam: Co dziś zjesz na (kolacja0) ...kolację...?
Leszek:  Zdecyduję się na (zupa ogórkowa1) .........................................................,
(frytki2) ..............................., (kurczak3) ...................................... z  grilla i  (zielona
sałata4) ..................................................................................
A: – A do picia?
L: – Wezmę (czerwone wino5) ......................................................................., a ty?

53
4193984
4
Accusativo

A: – Ja zjem (śledź6) ....................................... w śmietanie, (żurek7) .............................,


(kotlet schabowy8) ......................................................, (ziemniaki9) ..............................
i (kapusta10) .............................. Do tego (woda mineralna11) ...................................
....................................
L: Weźmiemy deser?
A: Tak, ja poproszę (tort czekoladowy12) ....................................................... i (biała
kawa13) ......................................................................
L: A ja (galaretka truskawkowa14) ..............................................................................,
(sernik15) ................................................ i (herbata16) ..............................................

B.
Borys: – Lubisz (polska wódka1) ..........................................................................?
Filip: – Owszem, ale (czysta2) ................... i mocno (schłodzona3) .............................,
a ty?
B: – Tak sobie, ale bardzo mi smakuje (ciemne piwo4) ..........................................
A jakie lubisz desery?
F:  – Najbardziej lubię (lody bakaliowe5) ................................................................
i (kremówki6) .................................................... A ty?
B: – Ja uwielbiam (pączki7) ............................... i (gorzka czekolada8) .....................
.................................................................................

C.
Wczoraj zwiedziliśmy dużo zabytków: (gotycka katedra1) ...................................
................................, (barokowy kościół2) ......................................................................
(renesansowy zamek3) .................................................................................................. ,
(muzeum etnograficzne4) ...................................................................... i (biblioteka
uniwersytecka5) ...................................................................................... .
Potem usiedliśmy w  parku i  pisaliśmy (widokówki i  listy6) ..............................
............................. . Piliśmy (pepsi-cola7) ................................................, Janek palił
(fajka8) ........................., Justyna (papierosy9) ..........................., a  Edward żuł
(guma10) ....................... . Rozmawialiśmy o naszych rodzicach i okazało się, że
ojciec Edwarda, podobnie jak mój, zbiera (polskie znaczki11) ...............................
........................, ojciec Justyny kolekcjonuje (stare fotografie12) ................................
......................, mama Janka bardzo lubi (opera13) ........................., mama Edwarda
kocha (balet14) ..................., a moja i Justyny uwielbiają (muzyka współczesna15)
................................................................... .
Kiedy odpoczęliśmy, poszliśmy na zakupy. Kupiłam sobie (piękna spódnica16)
.............................................................., (biały sweter17) ..................................................
i  (skórzana torebka18) ....................................................., mojej siostrze (srebrna
broszka19) ........................................................ z  bursztynem, a  bratu (najnowsza
płyta20) ........................................................... Misiaka.

54
4193984
4
Biernik (kogo? co?)

Nagle zobaczyliśmy (znany reżyser21) ......................................................................


i zrobiliśmy sobie z nim (zdjęcia22) ...................................... . Poprosiliśmy go też
o (autograf23) ....................................... . Zrobiło się późno, więc postanowiliśmy
wrócić do hotelu i tam zjeść (obfita kolacja24) .......................................................... .

X. Traduci in italiano.

0. W poniedziałek będziemy zwiedzać miasto, a we wtorek pójdziemy na


zakupy.
Lunedì visiteremo la città e martedì andremo a fare compere.

1. Tamara dostała nagrodę za najładniejszy kostium na balu maskowym.


......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
2. Proszę przejść przez Rynek, a potem skręcić w pierwszą ulicę w lewo.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
3. Lubię inteligentnych i taktownych ludzi.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
4. Halina zawsze je kolację o 2000, potem ogląda telewizję do 2200, albo czyta
książki.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
5. Za dwie godziny przyjdą goście na imieniny do naszego sąsiada.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
6. Biorę tabletki na apetyt, bo przez ostatni miesiąc schudłam 3 kg.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
7. Basia i Tomek mają piękny nowy samochód i chcieliby wynająć lub kupić garaż.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
8. Eliza kocha swojego męża i nawet lubi swoją teściową.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
9. Ewa szła przez łąkę, zbierała kwiaty i śpiewała ludowe piosenki.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
10. Chyba znam twojego brata – on ma dużego czarnego psa, prawda?
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
55
4193984
4
Accusativo

11. Chciałabym dostać od świętego Mikołaja małe kolczyki, ciepły szalik


i książkę.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
12. Renata sprząta mieszkanie, ojciec odkurza dywany, Teresa myje łazienkę,
Jurek czyści buty, mama gotuje obiad, a Bartek przygotowuje deser.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

XI. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio X*.

XII. Cerca e sottolinea nel testo seguente tutti gli accusativi (ce ne sono 20).

Z angielskim za pan brat

Bez znajomości języka obcego teraz ani rusz. Kiedy jednak dziecko powinno
zacząć taką edukację? Im wcześniej zacznie się uczyć, tym lepiej. Jeśli znasz
język obcy, warto czasem coś dziecku zaśpiewać czy powiedzieć mu jakiś wier-
szyk. Jeśli nie, warto kupić płytę z takimi nagraniami. Ważne, żeby dziecko już
od najmłodszych lat osłuchiwało się z językiem. Starszemu można kupić filmy
obcojęzyczne, oczywiście odpowiednie do jego wieku. Ucząc małe dzieci, na-
staw się po prostu na zabawę. Na lekcje gramatyki i budowanie wypowiedzi
przyjdzie czas później, w wieku 9-10 lat (gramatykę języka polskiego dzieci też
poznają dopiero w tym wieku). Młodsze dzieci warto też zachęcać do mówie-
nia  – najlepiej przez zabawę. Możecie np.  razem czytać bajki po angielsku,
robiąc przy tym konkurs, kto będzie śmieszniej intonował lub z podziałem na
role. Zachęć też dziecko do gier na komputerze.

Tratto dalla rivista, „Pani Domu”, n° 7, 2009

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso, all’inizio della le-
zione successiva.

4193984
4
Biernik (kogo? co?)

S ol u z i o n i
3. Accusa vo – Biernik

I
1.  smutek, 2.  wdzięk, 3.  pęk, 4.  słowo, 5.  serce szczerozłote, 6.  konik cukrowy,
7. droga, 8. pierścionek

II
1. małego tygrysa, 2. polskie miasta, 3. ręce, 4. francuskie powieści, 5. panią Julię,
6. wypadek / samochód, 7. tę czerwoną różę, 8. twoją sąsiadkę, 9. pociąg ekspre-
sowy, 10. gotowane mięso

III
1.  swoją córkę, 2.  naszego lektora, 3.  jakąś hiszpańską piosenkę, 4.  wielki obraz,
5. antyczne krzesło, 6. wytworną kolację, 7. egzotycznego ptaka, 8. japońskie radio,
9. przystojnego kuzyna, 10. młodego kangura

IV
1. Janka Maderskiego, 2. solidną powtórkę, 3. wczesną jesień, 4. swoją pracę, 5. na-
szego kolegę, 6. zimowe sporty, 7. tego mężczyznę, 8. małego psa, 9. krótką recen-
zję, 10. Jasia Fasolę

V
1. mojego męża, 2. szybki kontakt, 3. naszego dziadka, 4. naszą pomoc, 5. nową
sztukę, 6. morze / góry / Sycylię, 7. niską ławkę, 8. pogotowie ratunkowe, 9. zgrabną
modelkę, 10. cały tydzień

VI
1. pod, 2. za, 3. przez / na, 4. nad, 5. Przez, 6. o, 7. przez, 8. w, 9. po, 10. na

VII
1. ją / nią, 2. was, 3. mnie / ciebie, 4. nich, 5. ich, 6. go / jego / was, 7. niego, 8. je /
ich, 9. ciebie, 10. nas

VIII (Soluzioni proposte)


świeży chleb – świeży chleb, nowa mistrzyni – nową mistrzynię, tęgi mężczyzna – tę-
giego mężczyznę, szybki koń – szybkiego konia, stary żołnierz – starego żołnierza, mą-
dry nauczyciel – mądrego nauczyciela, sympatyczne dziecko – sympatyczne dziecko,
gorąca noc – gorącą noc, żółty liść – żółty liść, moja kuzynka – moją kuzynkę

57
4193984
4
Accusativo

IX
A. 1.  zupę ogórkową, 2.  frytki, 3.  kurczaka, 4.  zieloną sałatę, 5.  czerwone wino,
6. śledzia, 7. żurek, 8. kotlet schabowy, 9. ziemniaki, 10. kapustę, 11. wodę mine-
ralną, 12. tort czekoladowy, 13. białą kawę, 14. galaretkę truskawkową, 15. sernik,
16. herbatę
B. 1.  polską wódkę, 2.  czystą, 3.  schłodzoną, 4.  ciemne piwo, 5.  lody bakaliowe,
6. kremówki, 7. pączki, 8. gorzką czekoladę
C. 1. gotycką katedrę, 2. barokowy kościół, 3. renesansowy zamek, 4. muzeum et-
nograficzne, 5. bibliotekę uniwersytecką, 6. widokówki i listy, 7. pepsi-colę, 8. fajkę,
9. papierosy, 10. gumę, 11. polskie znaczki, 12. stare fotografie, 13. operę, 14. ba-
let, 15. muzykę współczesną, 16. piękną spódnicę, 17. biały sweter, 18. skórzaną to-
rebkę, 19. srebrną broszkę, 20. najnowszą płytę, 21. znanego reżysera, 22. zdjęcia,
23. autograf, 24. obfitą kolację

X (Traduzioni proposte)
1. Tamara ha ricevuto il premio per il costume più bello al ballo in maschera.
2. Attraversi la piazza e svolti alla prima strada a sinistra.
3. Mi piacciono le persone intelligenti e che hanno tatto.
4. Halina cena sempre alle 20, poi guarda la tv fino alle 22 oppure legge dei libri.
5. Tra due ore arrivano gli ospiti del nostro vicino di casa per la sua festa
dell’onomastico.
6. Prendo delle pasticche per l’appetenza, perché nell’ultimo mese sono dima-
grita 3 chili.
7. Basia e Tomek hanno una bella macchina nuova e vorrebbero affittare o com-
prare un garage.
8. Eliza ama suo marito e vuole bene a sua suocera.
9. Ewa camminava attraverso il prato, raccoglieva fiori e cantava canti popolari.
10. Forse conosco tuo fratello, è lui che ha un cane grande e nero, vero?
11. Da San Nicola vorrei ricevere degli orecchini piccoli, una sciarpa calda e un
libro.
12. Renata mette in ordine l’appartamento, il padre passa l’aspirapolvere sui tap-
peti, Teresa pulisce il bagno, Jurek pulisce le scarpe, la mamma prepara il
pranzo e Bartek il dessert.

XII
Bez znajomości języka obcego teraz ani rusz. Kiedy jednak dziecko powinno
zacząć taką edukację? Im wcześniej zacznie się uczyć, tym lepiej. Jeśli znasz ję-
zyk obcy, warto czasem coś dziecku zaśpiewać czy powiedzieć mu jakiś wierszyk.
Jeśli nie, warto kupić płytę z takimi nagraniami. Ważne, żeby dziecko już od naj-
młodszych lat osłuchiwało się z językiem. Starszemu można kupić filmy obcoję-
zyczne, oczywiście odpowiednie do jego wieku. Ucząc małe dzieci, nastaw się po

58
4193984
4
Biernik (kogo? co?)

prostu na zabawę. Na lekcje gramatyki i budowanie wypowiedzi przyjdzie czas


później, w wieku 9-10 lat (gramatykę języka polskiego dzieci też poznają dopiero
w tym wieku). Młodsze dzieci warto też zachęcać do mówienia – najlepiej przez
zabawę. Możecie np. razem czytać bajki po angielsku, robiąc przy tym konkurs,
kto będzie śmieszniej intonował lub z podziałem na role. Zachęć też dziecko do
gier na komputerze.

59
4193984
4
4

Geni vo
Dopełniacz (kogo? czego?)

Kolorowe jarmarki

Kiedy patrzę hen za siebie,


W tamte lata co minęły,
To najbardziej mi żal
Kolorowych jarmarków0,
Blaszanych zegarków1,
Pierzastych kogucików2,
Baloników3 na druciku,
Motyli drewnianych4,
Koników bujanych5,
Cukrowej waty6,
Z piernika chaty7*.

Sostan vi

femminile maschile neutro


-a = Acc.
-y -a
(essere animato, non animato)
singolare

dziewczyny, zupy, zimy człowieka, ziemniaka, delfina mleka, miasta


-i
-u
(quando termina per con-
(essere non animato)
sonante molle o k, g)

Chorwacji, sypialni, piłki makaronu, uniwersytetu

* Tratto da un brano della canzone Kolorowe jarmarki, http://www.teksty.org/Janusz_Laskowski,


Kolorowe_jarmarki

60
4193984
4
Dopełniacz (kogo? czego?)

Al genitivo prendono la desinenza -a i sostantivi maschili appartenenti alle se-


guenti categorie:
◆ strumenti e stoviglie (noża, widelca, ołówka, komputera, talerza, dzbanka)
◆ mesi ad eccezione di (lutego, stycznia, kwietnia, grudnia)
◆ parti del corpo (nosa, brzucha, żołądka, palca)
◆ nomi di città polacche e alcune non polacche (Wrocławia, Lublina, Tarnowa,
Paryża, Berlina)
◆ sostantivi che terminano per -ak, -nik e tutte le forme diminuitive e vezzeggia-
tive che terminano per -ek, -ik/-yk (ziemniaka, dziennika, stolika, papierka)

Al genitivo prendono la desinenza -u i sostantivi maschili:


◆ non quantificabili (piasku, maku)
◆ collettivi (tłumu, lasu)
◆ astratti (snu, smutku)
◆ d’origine straniera (tramwaju, baru)
◆ che identificano nomi di città non polacche (Londynu, Rzymu, Madrytu,
Pekinu)
◆ che terminano per -ek e  -izm/-yzm (rachunku, wtorku, piątku, socjalizmu,
katolicyzmu)

A enzione

I sostantivi femminili che terminano per -cja, -sja, -zja al genitivo singolare
avranno la desinenza -ji (kolacja  – kolacji, Rosja  – Rosji, poezja  – poezji), men-
tre quelli che terminano per -ja preceduta da vocale avranno la desinenza -i (na-
dzieja – nadziei, szyja – szyi).

maschile1 femminile neutro


-ów ø
Włochów, ziemniaków, dziewczyn, zup, miast
delfinów
-y -i
plurale

(dopo -ż, -rz, -sz) (che terminano per cons. molle)


dziennikarzy, kołnierzy radości, narzędzi
-i -y
(dopo cons. molle) (che terminano per cons. funzionale
molle)
parasoli, liści rzeczy, podwórzy
1
maschile personale = Acc.

61
4193984
4
Genitivo

Agge vi

femminile maschile neutro


1
-ej = Loc. -ego
singolare
białej, polskiej białego, polskiego
-ych/-ich = Loc.
plurale
białych, polskich
1
La desinenza -ego per gli aggettivi maschili riferiti a persone o animali = Acc.

Pronomi personali complemento

ja ty on ona ono
singolare
mnie cię / ciebie go / jego / niego jej / niej go / jego / niego

my wy oni one one


plurale
nas was ich / nich

Esempi:

femminile

nominativo sing. e pl. genitivo sing. genitivo pl.


To jest piękna Hiszpanka. Mieszkam naprzeciwko Mieszkam naprzeciwko
To są piękne Hiszpanki. pięknej Hiszpanki (niej). pięknych Hiszpanek (nich).
To jest ciężka praca. Tomek boi się Tomek boi się
To są ciężkie prace. ciężkiej pracy (jej). ciężkich prac (ich).
To jest długa podróż. Ciocia unika Ciocia unika
To są długie podróże. długiej podróży (jej). długich podróży (ich).
To jest mała stacja. Nie pamiętam Nie pamiętam
To są małe stacje. tej małej stacji (jej). tych małych stacji (ich).

62
4193984
4
Dopełniacz (kogo? czego?)

maschile

nominativo sing. e pl. genitivo sing. genitivo pl.


To jest miły malarz. Spodziewam się Spodziewam się
To są mili malarze. miłego malarza (go). miłych malarzy (ich).
To jest nowy właściciel. Jeszcze nie ma Jeszcze nie ma
To są nowi właściciele. nowego właściciela (go). nowych właścicieli (ich).
To jest bezdomny kot. Szukam Szukam
To są bezdomne koty. bezdomnego kota (go). bezdomnych kotów (ich).
To jest porcelanowy słoń. Pieniądze leżą koło Pieniądze leżą koło
To są porcelanowe słonie. porcelanowego słonia porcelanowych słoni
(niego). (nich).

neutro

nominativo sing. e pl. genitivo sing. genitivo pl.


To jest zabytkowe miasto. Zbieram plany Zbieram plany
To są zabytkowe miasta. zabytkowego miasta (jego). zabytkowych miast (ich).
To jest nowe muzeum. Zwiedziliśmy wszystko Zwiedziliśmy wszystko
To są nowe muzea. oprócz nowego muzeum oprócz nowych muzeów
(niego). (nich).

Funzioni del geni vo nella frase


A differenza dell’italiano il genitivo polacco (kogo? czego? – di chi? / di che cosa?)
svolge la funzione di complemento sia d i r e t t o c h e i n d i r e t t o. Nel primo
caso traduce spesso la costruzione dell’articolo partitivo italiano, ad es.:
Przyniosłam trochę drożdżowego ciasta.
Premier wygłosił przemówienie do strajkujących robotników.

Esempi:
Spodziewamy się miłych gości z Australii.
Kogo się spodziewacie? – miłych gości
(Z czego?) Skąd się spodziewacie gości? – z Australii

Zazdroszczę wam tej wspaniałej podróży do Afryki.


Czego nam zazdrościsz? – tej wspaniałej podróży
Podróży dokąd (Do czego?) – do Afryki

Katarzyna pije kawę bez cukru.


Bez czego (Jaką?) kawę pije Katarzyna? – bez cukru

63
4193984
4
Genitivo

Wczoraj u Nowaków słuchaliśmy koncertu Wieniawskiego.


U kogo słuchaliście koncertu Wieniawskiego? – u Nowaków
Czego słuchaliście? – koncertu
Czyjego (jakiego?) koncertu słuchaliście? – Wieniawskiego

1. Si usa il genitivo in una frase in cui ci sia n e g a z i o n e d e l c o m p l e m e n t o


o g g e t t o.

Esempi:
Mam złoty zegarek. Nie mam złotego zegarka.
Znam te kobiety. Nie znam tych kobiet.
Zawsze kupuję sok wiśniowy. Nigdy nie kupuję soku wiśniowego.

A enzione

Al genitivo andrà il soggetto della costruzione nie ma (non c’è / non ci sono)
a tutti i tempi.

Esempi:
Babcia jest w salonie. Babci nie ma w salonie.
Janek był w siłowni. Janka nie było w siłowni.
Kwiaty będą w tym pokoju. Kwiatów nie będzie w tym pokoju.

2. Il genitivo è  il caso che svolge la funzione paragonabile all’italiano c o m p l e-


m e n t o d i s p e c i f i c a z i o n e (di chi? di che cosa?)

Esempi:
Czyj to samochód? To samochód mojego brata.
Czyja jest ta torebka? To jest torebka tamtej pani.
Czyje zdanie powtarzasz? Powtarzam zdanie księdza.
Czyi to są synowie? To są synowie mojej sąsiadki.
Widziałeś ostatni film Kieślowskiego?
Czytam powieść Henryka Sienkiewicza.
Czy znasz układ Mendelejewa?

64
4193984
4
Dopełniacz (kogo? czego?)

3. Il genitivo si usa in presenza di definizioni di quantità (d o p e ł n i a c z c z ą s t -


k o w y, genitivo partitivo).

Esempi:
butelka mleka dużo owoców
torebka cukru mało słońca
kieliszek wina parę jabłek
paczka papierosów kilka błędów
10 dkg kiełbasy niewiele czasu
kilo sera trochę cierpliwości

A enzione

Si usa il genitivo dopo i numerali sopra il due al maschile e sopra il cinque al


femminile, neutro e maschile non personale:

Esempi:
dwóch studentów pięć studentek
trzech braci sześć książek
czterech kuzynów siedem tygrysów
pięciu turystów osiem zeszytów
dziesięciu chłopców dziesięć jajek

4. D a t e (giorno, mese, anno) ed e s p r e s s i o n i d i t e m p o vanno al genitivo.

Esempi:
Urodziłem się dwunastego maja tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego roku.
Ewelina wyszła za mąż czwartego września tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego
drugiego roku.
Ostatni egzamin zdałam dwudziestego drugiego lutego.
Wróciliśmy do Polski trzydziestego grudnia ubiegłego roku.
Poprzedniego dnia oddał pracę profesorowi.
Zeszłego roku dużo chorowaliśmy.
Zeszłej zimy było bardzo mało śniegu.

65
4193984
4
Genitivo

Ecco alcuni v e r b i che reggono il geni vo:

bać się
Adaś b o i s i ę burzy.
temere
pilnować
Pies p i l n u j e domu.
fare la guardia
potrzebować
Pan Mietek p o t r z e b u j e zielonej farby.
avere bisogno
pragnąć
Rodzice p r a g n ą szczęścia dla swoich dzieci.
desiderare
spodziewać się
S p o d z i e w a m y s i ę wysokiej premii.
aspettarsi
słuchać
S ł u c h a ł koncertu Strawińskiego.
ascoltare
szukać
Portier s z u k a klucza do sali.
(cercare)
uczyć (się) Basia u c z y w liceum historii, a wieczorami u c z y s i ę
insegnare/studiare języka portugalskiego.
unikać
Musi pan u n i k a ć słońca.
evitare
zapominać
Często z a p o m i n a m okularów.
dimenticare
zazdrościć
Z a z d r o s z c z ę wam tych wspaniałych podróży.
invidiare
żądać
Policjant z a ż ą d a ł dokumentów.
esigere
żałować
Helena do dziś ż a ł u j e tamtej znajomości.
pentirsi/rimpiangere
życzyć
Ż y c z y m y wam wesołych świąt.
augurare

66
4193984
4
Dopełniacz (kogo? czego?)

Ecco alcune p r e p o s i z i o n i che reggono il geni vo:

bez
Jerzy pije kawę bez cukru.
senza
dla
Julian zrobi wszystko dla swojej matki.
per
od
To biuro jest nieczynne od miesiąca.
da
do
Sklep będzie zamknięty do środy.
fino a
koło/obok
Mieszkamy koło wielkiego stadionu.
accanto
naprzeciwko
Mieszkamy naprzeciwko małego parku.
di fronte a
wśród
Pomnik tego poety stoi wśród pięknych kwiatów.
tra
u
Byliśmy wczoraj u wujka Piotra i cioci Heleny.
da qcn.
z/ze
Gdy wracam ze szkoły, zwykle spotykam panią Patyczkową.
da
z powodu
Z powodu awarii nie będzie wody do wieczora.
a causa di
oprócz
Jadam wszystko oprócz flaczków i cebuli.
tranne
podczas
Czy podczas burzy trzeba wyłączyć komputer?
durante

– Jest pan ojcem dwójki dzieci – mówi jasnowidz.


– Tak pan myśli? – zaśmiał się mężczyzna. – Jestem ojcem trójki dzieci!
– To pan tak myśli – zaśmiał się jasnowidz.

67
4193984
4
Genitivo

E se rc i zi
I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Kolorowe
jarmarki e indica il nominativo delle parole evidenziate.

E s e m p i o: kolorowych jarmarków – ...kolorowe jarmarki...

1. ............................................................ 5. ............................................................
2. ............................................................ 6. ............................................................
3. ............................................................ 7. ............................................................
4. ............................................................

II. Sottolinea la forma corretta.


E s e m p i o: Nie znamy (te panie – tymi paniami – tych pań).

1. To są dzieci (naszych sąsiadach – naszymi sąsiadami – naszych sąsiadów).


2. Uczę się (tańcem towarzyskim – taniec towarzyski – tańca towarzyskiego).
3. Z powodu (gwałtownej burzy – gwałtowną burzą – gwałtowną burzę)
odwołano koncert.
4. Nie mam już (polskie pieniądze – polskich pieniędzy – polskimi
pieniędzmi).
5. Nowa firma potrzebuje (zdolnych inżynierów – zdolnymi inżynierami –
zdolni inżynierowie).
6. Pożyczyłam mu sześć (grube książki – grubych książek – grubymi
książkami).
7. Nie lubię (brzydką pogodę – brzydkiej pogody – brzydką pogodą).
8. To jest zdjęcie (moje siostry – moich sióstr – moimi siostrami).
9. Ela chodzi do (przystojny dentysta – przystojnym dentystą –
przystojnego dentysty).
10. Tu jest duży wybór (wieczorowe suknie – wieczorowych sukien – wieczo-
rowymi sukniami).

III. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso genitivo.


E s e m p i o: Dzieci potrzebują (troskliwa opieka) ...troskliwej opieki...

1. John uczy się (język polski) ....................................................................................


2. To jest najnowsza płyta (Justyna Steczkowska) .................................................
3. Boimy się (rasowe psy) ...........................................................................................
4. To są znajomi (moi rodzice) ..................................................................................

68
4193984
4
Dopełniacz (kogo? czego?)

5. Życzę ci (zdrowie, szczęście, radość) ...................................................................


6. Jola spodziewa się (drugie dziecko) .....................................................................
7. On ciągle szuka (idealna dziewczyna) .................................................................
8. Niech pan unika (ciągły pośpiech) .......................................................................
9. Chętnie słuchamy (dobra muzyka) ......................................................................
10. Pilnuj (swój nos) ......................................................................................................

IV. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso genitivo.

1. Chcecie (dobra rada) ............................................................................................. ?


2. Nasza sąsiadka uczy w podstawówce (fizyka) ...................................................,
a jej mąż (hiszpański) ..............................................................................................
3. Brakuje im (nowe pomysły) ...................................................................................
4. Generał wymaga (absolutna dyscyplina) ............................................................
5. Oni żądają (lepsze warunki) ...................................................................................
w pracy.
6. Teresa zazdrości Agnieszce (bogaty chłopak) ...................................................
7. Bartek zapomniał (wszystkie dokumenty) .........................................................
8. Rysiek szuka w czasopismach (ostatnie zdjęcie) ...............................................
prezydenta.
9. Potrzebujesz (cisza i spokój) ..................................................................................
10. Żałuję (stracony czas) .............................................................................................

V. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso genitivo.

1. Będę w Poznaniu od (poniedziałek) ........................... do (sobota) ...................


2. On robi wszystko dla (nasze dobro) ....................................................................
3. Krysia i Piotr pójdą do (klub studencki) .............................................................
4. Usiądźmy koło (tamte ławki) ................................................................................
5. Mieszkają naprzeciwko (Teatr Stary) ..................................................................
6. Podczas (ostatnie wakacje) ....................................................................................
zakochali się w górach.
7. Z powodu (przewlekła choroba) ............................................... nie będę mógł
chodzić do szkoły.
8. Proszę kawę bez (śmietanka) ............................................. i lody bez (alkohol)
.............................................
9. Najlepiej czuję się wśród (moi przyjaciele) ........................................................
10. Na imieninach u (Daniel) ................................. było bardzo fajnie. Wszystko
mi smakowało oprócz (śledzie) ............................. i (barszcz) ..........................

69
4193984
4
Genitivo

VI. Trasforma le frasi seguenti alla forma negativa.


E s e m p i o: Uwielbiam gorącą herbatę. Nie znoszę ...gorącej herbaty...

1. Oni zdali trudne egzaminy. Oni nie zdali ...........................................................


2. Wieczorem zawsze piję zimne mleko. Wieczorem nigdy nie piję ..................
...........................
3. Marian zgubił składany parasol. Marian nie zgubił .........................................
4. Czy ktoś zbiera przedwojenne znaczki? Czy nikt nie zbiera ..........................
....................................?
5. Roman ma miłą żonę. Roman nie ma ..................................................................
6. Płacimy wysokie rachunki za gaz. Nie płacimy .................................................
za gaz.
7. Zygmunt zawsze nosi ciemny płaszcz. Zygmunt nigdy nie nosi ....................
.................................
8. Mam urocze wnuczki. Nie mam ...........................................................................
9. Widziałeś gdzieś moją torebkę? Nie widziałeś gdzieś .................................... ?
10. Wojtek uwielbia białe wino. Wojtek nie znosi ....................................................

VII. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso genitivo.


E s e m p i o: Kup parę (dojrzałe banany) ...dojrzałych bananów...

1. Mój mąż ma dużo (jedwabne krawaty) ...............................................................


2. W tej firmie pracuje kilka (zdolne tłumaczki) ...................................................
3. Zrobili państwo sporo (gramatyczne błędy) ......................................................
4. Zjadłeś za dużo (kwaśne owoce) ..........................................................................
5. Proszę pół kilo (szynka) ..............................., kostkę (masło) .............................,
torebkę (sól) ................................. i 25 dkg (cukierki) ..........................................
6. W tym sklepie jest za mało (letnie sukienki) .....................................................
7. Zgubili 100 (dolary amerykańskie) ......................................................................
8. Daj mi trochę (mocna kawa) .................................................................................
9. W Krakowie jest niemało (zabytkowe kościoły) ...............................................
10. Na parkingu stało kilkanaście (nowe auta) .........................................................

VIII. Trasforma le espressioni di quantità indicate tra parentesi al caso genitivo.


E s e m p i o: Kupiłam 8 (szklanki) ...szklanek... i 10 (spodeczek) ...spodeczków...

1. Na mojej ulicy mieszka dwóch (sławny pisarz) .................................................


2. W programie telewizyjnym wystąpiło trzech (warszawski aktor) .................
...................................................................................

70
4193984
4
Dopełniacz (kogo? czego?)

3. Wczoraj w Tatrach zginęło pięciu (niemiecki turysta) ....................................


4. Na aukcji sprzedano pięć (cenny obraz) .............................................................
5. To kosztuje 25 (rubel) .............................................................................................
6. Zaproszono na tę konferencję dziesięciu (lekarz) ........................... i dziesięć
(lekarka) ................................ z Europy.
7. Ta pani ma pięć (czarny kot) .................................................................................
8. Przed naszymi oknami rośnie sześć (wysokie drzewo) ...................................
9. W czasie wakacji przeczytałem siedem (ciekawa powieść) ............................
..........................................
10. W czasie wakacji poznałam siedmiu (angielski marynarz) ............................
..........................................

IX. Trasforma le espressioni di tempo indicate tra parentesi al caso genitivo.


E s e m p i o: Moja babcia zmarła (10.08.1975  r.) ...dziesiątego sierpnia tysiąc
dziewięćset siedemdziesiątego piątego roku...

1. Mój syn urodził się (4.07.) ........................................................................, a mąż


(7.04.) .........................................................................................................................
2. Ewy obchodzą imieniny (24.12.) ...........................................................................
3. Wielkanoc przypada w tym roku (17.03.) ...........................................................
4. Rok szkolny rozpoczyna się (1.09.) .......................................................... , a rok
akademicki (1.10.) ...................................................................................................
5. Święto Narodowe w Polsce obchodzi się (11.11.) .............................................
.........................................................
6. Ferie zimowe będą trwać od (30.01.) ...................................................................
do (12.02.) .................................................................................................................
7. Bardzo źle spałam (ubiegła noc) ...........................................................................
8. Te meble kupiliśmy (zeszła wiosna) .....................................................................
9. (Poprzedni miesiąc) ........................................................................ zapłaciliśmy
wysoki rachunek za telefon.
10. (Przyszły rok) ............................................................... chyba pojadę do Paryża.

X. Inserisci negli spazi la preposizione corretta a scelta tra:


wśród, dla, w czasie (podczas), obok (koło), bez
E s e m p i o: Usiadł ...koło... okna.

1. Nauczyciel źle się poczuł ........................... ostatniej lekcji.


2. Muszę coś kupić ............................... mojej córki.
3. Jan mieszka .............................. kościoła.
4. Nie chcę tam iść .......................... ciebie.

71
4193984
4
Genitivo

5. ......................................... ludzi czuję się bezpieczniej.


6. ........................................... trwania spektaklu widzowie nie będą wpuszczani
do sali.
7. Przechodzisz ...................................... kiosku? Kup mi gazetę!
8. On zrobi wszystko ............................. pieniędzy.
9. Musi pani jadać potrawy .................... tłuszczu i soli.
10. Zbudowali sobie małą altankę .................................. drzew.

XI. Inserisci negli spazi la preposizione corretta a scelta tra:


do, od, naprzeciwko, u, oprócz, z powodu
E s e m p i o: Wczoraj byliśmy ...u... cioci Reni.

1. .................. kogo pożyczyłyście ten słownik?


2. Nasze biuro znajduje się ..................................... baru.
3. Wszyscy przyszli punktualnie ..................... Oli.
4. Sklep jest zamknięty ........................... braku prądu.
5. Byliście w restauracji „....... Stasi”?
6. Idziemy jutro ........... kina. Pójdziecie z nami?
7. Stypendium będzie trwać ........... lutego ................ kwietnia.
8. Byłyście ........ Ali? Tak, wracamy ......... niej.
9. Zrobiła pani wszystko dobrze ................... ostatniego ćwiczenia.
10 . Festyn został odwołany ........................................ ulewy.

XII. Sostituisci i pronomi soggetto tra parentesi con i corrispettivi pronomi com-
plemento al genitivo.
E s e m p i o: Zadzwoń do (oni) ...nich...

1. Szukaliśmy (ty) ........... wszędzie.


2. Nie bój się (ptaki) ..................
3. Słucham (ta płyta) .......... od rana.
4. Bez (one) ............... nigdzie nie pojadę.
5. Brakuje nam tutaj tylko (wy) ..................
6. Nie (on) .............. potrzebuję, lecz (ty) ................!
7. Idziemy do (on) ............. na kolację.
8. Spodziewamy się (on) ............. jutro.
9. Spotkajmy się u (ona) ................ o szóstej.
10. Będziecie mieszkać koło (ja) ................

72
4193984
4
Dopełniacz (kogo? czego?)

XIII. Collega ogni parola della colonna A  con una della colonna B  in modo da
formare un’espressione sensata. Scrivi poi accanto l’espressione ottenuta,
trasformala al genitivo e costruiscici infine una frase.

A B

długi mężczyzna wygodny fotel – wygodnego fotela


włoski fotel
wysoki piwo
wygodny praca
suchy lato
upalne zadanie
ciekawa liść
błękitny kobieta
piękna list
zimne piłkarz
trudne motyl

0. Brakuje mi tu wygodnego fotela.


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................
5. ......................................................................................................................................
6. ......................................................................................................................................
7. ......................................................................................................................................
8. ......................................................................................................................................
9. ......................................................................................................................................
10. ......................................................................................................................................

XIV. Nei seguenti brani A, B e C trasformate al caso genitivo le espressioni indi-


cate tra parentesi.

A.
Maciuś wczoraj spóźnił się do (szkoła0) ...szkoły... Podczas (pierwsza lekcja1, 2)
............................................................... nie uważał i  pani kazała mu usiąść koło
(Helenka3) .................................. . Maciuś zapomniał (linijka, atlas i piórnik4, 5, 6)
.............................................................................., więc musiał ciągle czegoś pożyczać
od (swoja sąsiadka7, 8) ........................................................... . W czasie (przerwa9)

73
4193984
4
Genitivo

....................... Maciuś chciał sobie kupić coś do (picie10) ......................, ale skle-
pik był zamknięty z  powodu (choroba11) ........................... (sprzedawczyni12)
............................... . (Geografia13) .............................. nie było, za to na matematyce
była klasówka z  (geometria14) ................................... . Na biologii był pytany
i  dostał czwórkę, bo odpowiedział na wszystkie pytania oprócz (jeden15)
...................................... . Kiedy wychodził z (klasa16) .........................., zorientował
się, że nie ma (blok17) ...................... ani (kredki18) ........................., a był pewny,
że wziął je z (dom19) .................. . Szukał (je20) ............ wszędzie. Okazało się, że
były w gabinecie u (dyrektor21) ..............................., który znalazł je na korytarzu.
Maciuś wstydził się (swoja nieuwaga22, 23) ...................................................................
i przeprosił dyrektora za kłopot.

B.
Moja babcia urodziła się (10.11.19211) .......................................................................
.............................................................................................................................................
roku w niedużym mieście koło (Kielce2) .............................................. . Podczas
(wojna3) ..................................... mieszkała u  (wujek4) ...............................................
na wsi, bo bała się (aresztowanie5) .......................................................... z powodu
(przynależność6) ..................................................... do (nielegalna organizacja7, 8)
................................................................................. . W czasie (pobyt9) ...........................
na wsi poznała swojego przyszłego męża  – razem z  nim należała do
(partyzantka10) ............................................... . Po wojnie dziadkowie wzięli ślub
(23.06.194611) ...................................................................................................................
.......................................................................................................... roku i  zamieszkali
najpierw u  (rodzice12) ............................... (babcia13) ............................., a  potem
u (kuzyn14) ............................ (dziadek15) ............................... w Katowicach. Tam,
(7.10.194816) .....................................................................................................................
.............................................................. roku, urodziła się im córeczka, czyli moja
mama. Wkrótce potem wyprowadzili się z (Katowice17) ........................................
i przenieśli się do (Wrocław18) ..........................................., gdzie dziadek otrzymał
pracę. Jednak nie czuli się tam dobrze bez (rodzina19) ........................... i (przyja-
ciele20) .................................., więc po roku przenieśli się do (Kraków21) ................ .
Dziadkowie wybudowali sobie duży dom naprzeciwko (malowniczy lasek22, 23)
........................................................................ koło (mała rzeczka24, 25) ........................... .
(2.04.195226) .....................................................................................................................
................................................................................................................................... roku
urodził im się syn, mój wujek. Niestety, w  październiku (ten sam rok27, 28, 29)
.......................................................... zmarł dziadek, więc babcia przeprowadziła
się z dziećmi do (dom30) ...................... (swoja siostra31, 32) .......................................
i (swój szwagier33, 34) ................................................................... . Mieszkali u (oni35)
...................... przez 10 lat, a potem przeprowadzili się do (małe mieszkanie36, 37)
........................................................... w centrum miasta.

74
4193984
4
Dopełniacz (kogo? czego?)

C.
–  Proszę kufel (piwo1) ..................., 2 szklanki (pepsi-cola2) .................................
bez (lód3) .............................., szklankę (mrożona herbata4, 5) ................................
........................., dwie szklanki (sok jabłkowy6, 7) ....................................................
i butelkę (gazowana kryniczanka8, 9) ...........................................................................
– Czy podać coś do (jedzenie10) ........................................?
– A jakie są lody?
– Są wszystkie, które wymieniono w karcie oprócz (bakaliowe i kawowe11, 12)
.....................................................................................
– To niech będą waniliowe i czekoladowe, ale bez (owoce13) ................................
– 7 (porcje14) .................................?
– Tak.
– (Żadne ciastka15, 16) ............................................................................?
– A co pan poleca?
– Niestety, dziś nie ma (kremówki17) ................................................ ani (pączki18)
......................................................, ale są wspaniałe szarlotki, drożdżówki i sernik.
– Nie chcemy (drożdżówki19) .................................................., tylko 6 (szarlotki20)
........................................................ i jeden sernik.
–  A  może później podać kawę? Jest dziś promocja (doskonała brazylijska
kawa21, 22, 23) .......................................................................................................................
– No, dobrze, ale później, jak się trochę ochłodzimy, proszę podać 5 (kawa24)
....................................... bez (śmietanka25) .......................................... i 2 herbaty bez
(cytryna26) .......................................
– Czy zechcieliby państwo spróbować (nasz firmowy koktajl27, 28, 29) ..................
........................................................................................... o nazwie „Letni wieczór”?
– Oj, chyba dziś za ciepło na alkohol!
– Jednak gorąco polecam – tam jest niewiele (alkohol30) ....................................,
a koktajl jest wyśmienity!!
– No, dobrze, więc proszę podać 5 („Letni wieczór”31, 32) ....................................
..................................., ale proszę nas na nic więcej nie namawiać!

XV. Traduci in italiano.

0 . Nigdy nie paliłam papierosów.


Non ho mai fumato sigarette.

1. Pięciu studentów nie zdało egzaminu.


......................................................................................................................................
2. Konferencja będzie trwała od piątku do niedzieli.
................................... ...................................................................................................
3. Nasza nauczycielka często zapomina okularów i pióra.
......................................................................................................................................

75
4193984
4
Genitivo

4. Andrzej spodziewa się prestiżowej nagrody.


......................................................................................................................................
5. Naprzeciwko hotelu znajduje się pięć domów.
......................................................................................................................................
6. Kamil szukał kluczy wśród liści.
......................................................................................................................................
7. Paulina nie jada mięsa ani jajek.
......................................................................................................................................
8. Pana profesora dziś nie będzie w pracy.
......................................................................................................................................
9. Tej zimy było bardzo mało śniegu.
......................................................................................................................................
10. Mój brat nie lubi fizyki ani matematyki, uwielbia za to lekcje geografii.
......................................................................................................................................
11. Nie ma już pierogów, zupy jarzynowej ani naleśników.
......................................................................................................................................
12. Nie pamiętam jego adresu ani numeru telefonu.
......................................................................................................................................
13. Muszę kupić pół kilo pomidorów, puszkę kukurydzy i butelkę wody
mineralnej.
......................................................................................................................................
14. Wysłuchaliśmy wspaniałego koncertu w wykonaniu Orkiestry Filharmo-
nii Narodowej.
......................................................................................................................................

XVI. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio XV*.

XVII. Cerca e sottolinea nel testo seguente tutti i genitivi (ce ne sono 20).

Taniec
Taniec to nie tylko świetna rozrywka dla każdego. To także doskonały sposób
na utrzymanie zdrowia i sprawności. Godzina tańca przy żywiołowej muzyce
błyskawicznie poprawia nastrój, podnosi samoocenę, zwiększa pewność sie-
bie, a regularne zajęcia zapobiegają depresji. Wybierzmy taniec dla siebie.
taniec brzucha jest jednym z najstarszych tańców. Jest bardzo kobiecy, ide-
alny dla samotnych i samodzielnych, bo to taniec solistów.
capoeira jest afrobrazylijskim tańcem z  elementami walki, akrobatyki
i  śpiewu. Pomaga rozwijać się fizycznie, poprawia samopoczucie, uczy tole-
rancji i szacunku dla innych.

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

76
4193984
4
Dopełniacz (kogo? czego?)

walc i tango uczą gracji, spokoju i odpowiedzialności za partnera.


taniec afrykaski i  indiaski nastawiony jest na kontakt z  ziemią (stoi
się całymi stopami, tupie piętami). Rytm bębnów przenika ciało, podnosi
ciśnienie, daje poczucie mocy, sprawia, że trudno ustać w miejscu.

Tratto da Wybierzmy taniec dla siebie, „Zwierciadło”, n° 8, 2004;


Tylko mnie poproś do tańca, „Teletydzień”, n° 5, 2009

77
4193984
4
Genitivo

S o l u z i oni
4. Geni vo – Dopełniacz

I
1. blaszane zegarki, 2. pierzaste koguciki, 3. baloniki, 4. motyle drewniane, 5. koniki
bujane, 6. cukrowa wata, 7. piernik / chata

II
1. naszych sąsiadów, 2. tańca towarzyskiego, 3. gwałtownej burzy, 4. polskich pie-
niędzy, 5. zdolnych inżynierów, 6. grubych książek, 7. brzydkiej pogody, 8. moich
sióstr, 9. przystojnego dentysty, 10. wieczorowych sukien

III
1. języka polskiego, 2. Justyny Steczkowskiej, 3. rasowych psów, 4. moich rodziców,
5. zdrowia, szczęścia, radości, 6. drugiego dziecka, 7. idealnej dziewczyny, 8. ciąg-
łego pośpiechu, 9. dobrej muzyki, 10. swojego nosa

IV
1. dobrej rady, 2. fizyki, hiszpańskiego, 3. nowych pomysłów, 4. absolutnej dyscy-
pliny, 5.  lepszych warunków, 6.  bogatego chłopaka, 7.  wszystkich dokumentów,
8. ostatniego zdjęcia, 9. ciszy i spokoju, 10. straconego czasu

V
1. poniedziałku, soboty, 2. naszego dobra, 3. klubu studenckiego, 4. tamtych ławek,
5. Teatru Starego, 6. ostatnich wakacji, 7. przewlekłej choroby, 8. śmietanki, alko-
holu, 9. moich przyjaciół, 10. Daniela, śledzi, barszczu

VI
1.  trudnych egzaminów, 2.  zimnego mleka, 3.  składanego parasola, 4.  przedwo-
jennych znaczków, 5.  miłej żony, 6.  wysokich rachunków, 7.  ciemnego płaszcza,
8. uroczych wnuczek, 9. mojej torebki, 10. białego wina

VII
1.  jedwabnych krawatów, 2.  zdolnych tłumaczek, 3.  gramatycznych błędów,
4. kwaśnych owoców, 5. szynki, masła, soli, cukierków, 6. letnich sukienek, 7. do-
larów amerykańskich, 8. mocnej kawy, 9. zabytkowych kościołów, 10. nowych aut

VIII
1. sławnych pisarzy, 2. warszawskich aktorów, 3. niemieckich turystów, 4. cennych
obrazów, 5. rubli, 6. lekarzy, lekarek, 7. czarnych kotów, 8. wysokich drzew, 9. cie-
kawych powieści, 10. angielskich marynarzy

78
4193984
4
Dopełniacz (kogo? czego?)

IX
1. czwartego lipca, siódmego kwietnia, 2. dwudziestego czwartego grudnia, 3. sie-
demnastego marca, 4.  pierwszego września, pierwszego października, 5.  jede-
nastego listopada, 6. trzydziestego stycznia, dwunastego lutego, 7. ubiegłej nocy,
8. zeszłej wiosny, 9. poprzedniego miesiąca, 10. przyszłego roku

X
1. w czasie (podczas), 2. dla, 3. obok (koło), 4. bez, 5. Wśród, 6. W czasie (Podczas),
7. obok (koło), 8. dla, 9. bez, 10. wśród

XI
1.  Od, 2.  naprzeciwko, 3.  oprócz, 4.  z  powodu, 5.  U, 6.  do, 7.  od / do, 8.  u  / od,
9. oprócz, 10. z powodu

XII
1. cię, 2. ich, 3. jej, 4. nich, 5. was, 6. jego / ciebie, 7. niego, 8. go, 9. niej, 10. mnie

XIII (Soluzioni proposte)


długi list – długiego listu, włoski piłkarz – włoskiego piłkarza, wysoki mężczyzna –
wysokiego mężczyzny, suchy liść – suchego liścia, upalne lato – upalnego lata, cie-
kawa praca – ciekawej pracy, piękna kobieta – pięknej kobiety, zimne piwo – zim-
nego piwa, trudne zadanie – trudnego zadania

XIV
A.
1,  2.  pierwszej lekcji, 3.  Helenki, 4,  5,  6.  linijki, atlasu i piórnika, 7,  8.  swojej są-
siadki, 9. przerwy, 10. picia, 11. choroby, 12. sprzedawczyni, 13. Geografii, 14. geo-
metrii, 15. jednego, 16. klasy, 17. bloku, 18. kredek, 19. domu, 20. ich, 21. dyrektora,
22, 23. swojej nieuwagi

B.
1.  dziesiątego listopada tysiąc dziewięćset dwudziestego pierwszego, 2.  Kielc,
3.  wojny, 4.  wujka, 5.  aresztowania, 6.  przynależności, 7,  8.  nielegalnej organiza-
cji, 9.  pobytu, 10.  partyzantki, 11.  dwudziestego trzeciego czerwca tysiąc dzie-
więćset czterdziestego szóstego, 12. rodziców, 13. babci, 14. kuzyna, 15. dziadka,
16. siódmego października tysiąc dziewięćset czterdziestego ósmego, 17. Katowic,
18. Wrocławia, 19. rodziny, 20. przyjaciół, 21. Krakowa, 22, 23. malowniczego lasku,
24, 25. małej rzeczki, 26. drugiego kwietnia tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego dru-
giego, 27, 28, 29. tego samego roku, 30. domu, 32, 32. swojej siostry, 33, 34. swojego
szwagra, 35. nich, 36, 37. małego mieszkania

C.
1. piwa, 2. pepsi-coli, 3. lodu, 4,5. mrożonej herbaty, 6, 7. soku jabłkowego 8, 9. ga-
zowanej kryniczanki, 10.  jedzenia, 11,  12.  bakaliowych i kawowych, 13.  owoców,

79
4193984
4
Genitivo

14.  porcji, 15,  16.  Żadnych ciastek, 17.  kremówek, 18.  pączków, 19.  drożdżówek,
20. szarlotek, 21, 22, 23. doskonałej brazylijskiej kawy, 24. kaw, 25. śmietanki, 26. cy-
tryny, 27, 28, 29. naszego firmowego koktajlu, 30. alkoholu, 31, 32. „Letnich wieczorów”

XV (Traduzioni proposte)
1. Cinque studenti non hanno passato l’esame.
2. La conferenza si terrà da venerdì a domenica.
3. La nostra insegnante si dimentica spesso gli occhiali e la penna.
4. Andrzej si aspetta un premio prestigioso.
5. Di fronte all’albergo ci sono cinque case.
6. Kamil ha cercato le chiavi tra le foglie.
7. Paulina non mangia né carne né uova.
8. Il professore non verrà al lavoro oggi.
9. Quest’inverno c’è stata pochissima neve.
10. A mio fratello non piace la fisica né la matematica, in compenso adora le le-
zioni di geografia.
11. Non ci sono più pierogi, né minestrone, né crêpes.
12. Non ricordo il suo indirizzo, né il suo numero di telefono.
13. Devo comprare mezzo chilo di pomodori, una scatola di mais e una bottiglia
d’acqua minerale.
14. Abbiamo ascoltato un concerto eccezionale eseguito dall’Orchestra Filarmo-
nica Nazionale.

XVII
Taniec to nie tylko świetna rozrywka dla każdego. To także doskonały sposób na
utrzymanie zdrowia i sprawności. Godzina tańca przy żywiołowej muzyce błyska-
wicznie poprawia nastrój, podnosi samoocenę, zwiększa pewność siebie, a  regu-
larne zajęcia zapobiegają depresji. Wybierzmy taniec dla siebie.
TANIEC BRZUCHA jest jednym z najstarszych tańców. Jest bardzo kobiecy, ide-
alny dla samotnych i samodzielnych, bo to taniec solistów.
CAPOEIRA jest afrobrazylijskim tańcem z elementami walki, akrobatyki i śpiewu.
Pomaga rozwijać się fizycznie, poprawia samopoczucie, uczy tolerancji i szacunku
dla innych.
WALC I TANGO uczą gracji, spokoju i odpowiedzialności za partnera.
TANIEC AFRYKAŃSKI I INDIAŃSKI nastawiony jest na kontakt z ziemią (stoi
się całymi stopami, tupie piętami). Rytm bębnów przenika ciało, podnosi ciśnienie,
daje poczucie mocy, sprawia, że trudno ustać w miejscu.

80
4193984
4
5

Loca vo
Miejscownik ((o) kim? (o) czym?)

Okulary

Biega, krzyczy pan Hilary:


„Gdzie są moje okulary?”
Szuka w spodniach0 i w surducie1,
W prawym bucie2, w lewym bucie.
Pod kanapą, na kanapie3,
Wszystko w szafach4 poprzewracał,
Szuka w piecu5 i w kominie6,
W mysiej7 dziurze8 i w pianinie9.
Nagle zerknął do lusterka...
Znalazł! Są! Okazało się,
Że je ma na własnym nosie10.*

Sostan vi
femminile maschile neutro
-e
-e (dopo le consonanti1:
p, b, f, w, t, d, s, z, m, n, r, ł)2
Włoszce, zimie Szwajcarze, makaronie państwie, albumie
singolare -u
-i (dopo tutte le restanti consonanti)
Wenecji, sypialni języku, uniwersytecie dziecku, mleku
-y
rzeczy, nocy
-ach
plurale państwach,
kobietach, rzeczach Szwajcarach, językach albumach
1
consonanti che subiscono alternanze
2
e c c e z i o n i: panu, synu, domu

* Tratto dalla poesia Okulary di J. Tuwim, http://www.klapouszek.pl/97,okulary

81
4193984
4
Locativo

Agge vi

femminile maschile neutro


-ej -ym/-im = Nom.
singolare
czerwonej, polskiej czerwonym, polskim
-ych/-ich = Dat.
plurale
czerwonych, polskich

Pronomi personali complemento

ja ty on ona ono
singolare
mnie tobie nim niej nim
my wy oni one one
plurale
nas was nich

Alternanze consonan che più frequen che accompagnano


il caso loca vo al singolare
I. Dopo le consonanti p, b, f, w, m, n, s, z una i precede la desinenza -e:

Esempi:
nominativo sing. e pl. locativo sing. locativo pl.
To jest wysoki słup. Powieś ogłoszenie na Powieś ogłoszenia na wyso-
To są wysokie słupy. wysokim słupie (na nim). kich słupach (na nich).
To jest znany klub. Janek szuka pracy Janek szuka pracy
To są znane kluby. w znanym klubie (w nim). w znanych klubach (w nich).
To jest harfa. Czytałem ciekawy artykuł Czytałem ciekawy artykuł
To są harfy. o harfie (o niej). o harfach (o nich).
To jest drzewo. Widzisz gniazdo Widzisz gniazda
To są drzewa. na tym drzewie (na nim)? na tych drzewach (na nich)?
To jest zabytkowa Zróbmy sobie zdjęcie Zróbmy sobie zdjęcia
brama. w tej zabytkowej bramie w tych zabytkowych bra-
To są zabytkowe bramy. (w niej). mach (w nich).
To jest nowoczesne Festiwal filmowy odbę- Festiwal filmowy odbędzie
kino. dzie się w nowoczesnym się w nowoczesnych kinach
To są nowoczesne kina. kinie (w nim). (w nich).

82
4193984
4
Miejscownik ((o) kim? (o) czym?)

To jest ruchliwa szosa. Postawiono radar Postawiono radary


To są ruchliwe szosy. przy ruchliwej szosie przy ruchliwych szosach
(przy niej). (przy nich).
To jest obraz. Jest ciekawa legenda Są ciekawe legendy
To są obrazy. o tym obrazie (o nim). o tych obrazach (o nich).

II. Le consonanti t, d, r, ł si trasformano rispettivamente in c, dz, rz, l:


t > c + ie d > dz + ie r > rz + e ł > l + e

Esempi:
nominativo sing. e pl. locativo sing. locativo pl.
To jest mądry kot. Mela ciągle opowiada Mela ciągle opowiada
To są mądre koty. o swoim mądrym kocie o swoich mądrych kotach
(o nim). (o nich).
To jest cenna nagroda. Brat wiele zyskał Bracia wiele zyskali
To są cenne nagrody. na tej nagrodzie (na niej). na tych nagrodach (na nich).
To jest stare wiadro. Znalazłem jeża Znaleźliśmy jeże
To są stare wiadra. w starym wiadrze w starych wiadrach (w nich).
(w nim).
To jest drewniany Wybuchł pożar W drewnianych kościołach
kościół. w drewnianym kościele (w nich)
To są drewniane (w nim). często wybuchają pożary.
kościoły.

III. A l f e m m i n i l e le consonanti k, g, ch si trasformano rispettivamente in c, dz, sz:


k > c + e g > dz + e ch > sz + e

Esempi:
nominativo sing. e pl. locativo sing. locativo pl.
To jest czerwona Na czerwonej sukience Na czerwonych
sukienka. (na niej) jest duża plama. sukienkach
To są czerwone sukienki. (na nich) są duże plamy.
To jest polna droga. Nie ma ruchu Nie ma ruchu na polnych
To są polne drogi. na polnej drodze (na niej). drogach (na nich).
To jest zaczarowana Opowiedz mi bajkę Opowiedz mi bajkę
mucha. o zaczarowanej musze o zaczarowanych
To są zaczarowane (o niej). muchach
muchy. (o nich).

83
4193984
4
Locativo

IV. I  gruppi consonantici come st, sm, sn, zd subiscono un addolcimento in ści,
śmi, śn, ździ:
st > ści + e sm > śmi + e sn > śni + e zd > ździ + e

Esempi:
nominativo sing. e pl. locativo sing. locativo pl.
To jest miasto. Często spacerujesz nocą Często spacerujecie nocą
To są miasta. po mieście (po nim). po miastach (po nich).
To jest urzędowe Jest coś ważnego w tym Jest coś ważnego w tych
pismo. urzędowym piśmie urzędowych pismach
To są urzędowe pisma. (w nim)? (w nich)?
To jest chora sosna. Już nie ma śladu Już nie ma śladu
To są chore sosny. po chorej sośnie (po niej). po chorych sosnach (po
nich).
To jest nowa gwiazda. Nie słyszałeś Nie słyszałeś
To są nowe gwiazdy. o nowej gwieździe o nowych gwiazdach
(o niej)? (o nich)?

Funzioni del caso loca vo nella frase

Il locativo svolge la funzione di c o m p l e m e n t o i n d i r e t t o, ad es.:


Tadeusz opowiadał o swoich podróżach. Tadeusz raccontava dei suoi viaggi.
Brałaś udział w szkolnym konkursie? Hai partecipato al concorso scolastico?

Esempi:
Spotkali się w kawiarni na śniadaniu.
(W czym?) Gdzie się spotkali? – w kawiarni
(Na czym?) Kiedy się spotkali? – na śniadaniu

Małgorzata zakochała się w Marku po sylwestrze.


W kim się zakochała Małgorzata? – w Marku
(Po czym?) Kiedy Małgorzata zakochała się w Marku? – po sylwestrze

Myślę często o wakacjach w Chorwacji.


O czym często myślisz? – o wakacjach
O wakacjach (w czym?) gdzie często myślisz? – w Chorwacji

84
4193984
4
Miejscownik ((o) kim? (o) czym?)

Il locativo è  l ’ u n i c o c a s o della lingua polacca che si lega sempre al verbo


tramite una preposizione. Le preposizioni che lo accompagnano sono: na, po, o,
przy, w. A seconda del verbo e della preposizione il locativo può assumere una fun-
zione semantica che può essere paragonata agli italiani complemento d’argomento
(o czym/o kim), complemento di stato in luogo (na/przy czym) ed altri.

na Byłeś już na nowym filmie Królikowskiego?


su Pies uwielbia leżeć na kanapie.
Bardzo lubię jeździć na nartach wodnych i grać na gitarze.
o Marzę o gorącej kąpieli!
Często myślę o moich dziadkach.
di/a Dyskutowaliśmy o polskiej literaturze współczesnej.
po Spotkali się dopiero po roku.
dopo/per Leszek często spaceruje z psem po lesie lub po parku.
przy Zajmij mi miejsce przy oknie.
presso Czuła się przy nim bezpiecznie.
w Pracuję w Instytucie Reumatologii.
in Urodziła się w maju, a jej mąż w listopadzie.
Czy byli państwo w Warszawie?

– Przyrzeknij, że będziesz pilnie ćwiczył na skrzypcach, a  ja ci będę dawał


tygodniowo 20 złotych.
– Nie wiem, tato, co robić, bo nasz sąsiad obiecał mi 50 złotych, jeśli w ogóle
nie będę grał.

E se rc i z i
I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla poesia Okulary
e indica la forma del nominativo delle parole evidenziate.
E s e m p i o: w spodniach – ...spodnie...

1. ............................................................ 6. ..........................................................
2. ............................................................ 7. ..........................................................
3. ............................................................ 8. ..........................................................
4. ............................................................ 9. ..........................................................
5. ............................................................ 10. ..........................................................

85
4193984
4
Locativo

II. Sottolinea la forma corretta.


E s e m p i o: Kinga marzy o (pięknymi strojami – pięknych strojów – pięknych
strojach).

1. Po (gorącą kąpiel – gorącej kąpieli – gorącą kąpielą) poczułem się o wiele


lepiej.
2. Ona ciągle myśli o (swojego brata – swoim bratem – swoim bracie).
3. Mieszkają na (siódmym piętrze – siódme piętro – siódmym piętrem).
4. Zaparkuj samochód na (placem – placu – plac) przy (posterunku – poste-
runkiem – posterunek) policji.
5. Najlepiej się czuję w (polskimi górami – polskich górach – polskich gór).
6. Czy można usiąść na (tym zabytkowym krzesłem – tym zabytkowym
krześle – to zabytkowe krzesło)?
7. W (pobliską wsią – pobliska wieś – pobliskiej wsi) wybuchł w nocy pożar.
8. Spędziliśmy podróż w (miłe towarzystwo – miłym towarzystwie – miłym
towarzystwem).
9. Nie opowiadaj tego dowcipu przy (naszych sąsiadach – naszych sąsiadów
– naszymi sąsiadami).
10. Bardzo ci do twarzy w (czerwonym kolorem – czerwonego koloru –
czerwonym kolorze).

III. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso locativo.


E s e m p i o: Usiądź na (ławka) ...ławce...

1. Postaw tę paczkę na (podłoga) ...........................................


2. Rękawiczki leżą na (stół) ...........................................
3. Obraz wisi na (ściana) ...........................................
4. Książki stoją na (półka) ...........................................
5. Kot śpi na (kanapa) ...........................................
6. Czy w tej (restauracja) ..................................... można zjeść polskie potrawy?
7. Listy leżą na (biurko) .............................................
8. Umiesz jeździć na (łyżwy) ........................................... ?
9. Przypomnij Pawłowi o (referat) ....................................... , który ma skończyć
do jutra.
10. Nie wolno parkować samochodów w (tunel) ...........................................

IV. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso locativo.

1. Wiesiek stoi przy (bar) ............................................


2. Pielęgniarka całą noc czuwała przy (chorzy) .....................................................
3. Postawił rower przy (drzewo) .............................................
4. Poczekaj na mnie przy (wejście) ............................................

86
4193984
4
Miejscownik ((o) kim? (o) czym?)

5. Dziadek często zasypia przy (aria) ............................................ z Traviaty.


6. Nie używaj takich słów przy (dzieci) ...........................................
7. Czuła się bezpieczna przy (Zygmunt) ...........................................
8. Adrian napisał wiersz o (deszcz) ............................................
9. Po (burza) ............................................ zawsze świeci słońce.
10. Jak się czuje twoja siostra po (operacja) ...........................................?

V. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso locativo.


E s e m p i o: Oni marzą o (nowy samochód) ...nowym samochodzie...

1. Mieszkam w (dom akademicki) ............................................................................


2. Nie lubię spać przy (otwarte drzwi) .....................................................................
3. Teresa i Paweł kupili mieszkanie w (spokojna dzielnica) ................................
...........................................
4. Byłeś kiedyś na (Plac Centralny) ...........................................................................
w (Nowa Huta) ............................................................ ?
5. Nie wspominaj o tym przy (moja żona) ..............................................................
6. Najlepsza księgarnia mieści się na (ulica Długa) ...............................................
7. Chcielibyśmy zatrzymać się w (nowoczesny hotel) ..........................................
..................................................
8. Rodzice Marii przebywają obecnie w (Nowy Jork) ...........................................
9. Na (wczorajszy wykład) ......................................................................... profesor
dał nam pytania do egzaminu.
10. Boję się być sama w (ciemny las) ..........................................................................

VI. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso locativo.

1. Mój sąsiad podróżuje po (Europa Północna) .....................................................


2. Po (te tabletki) ........................................................... zrobiło mu się niedobrze.
3. Jak możesz się uczyć przy tak (głośna muzyka) .............................................. ?
4. Po (suta kolacja) ................................................................ poczuliśmy się senni.
5. Chcielibyśmy podyskutować o (sytuacja polityczna) .......................................
.......................................... w kraju.
6. Po tak (ciężka grypa) ........................................................... powinieneś jeszcze
zostać w domu.
7. Właśnie rozmawiamy o (doktor Jabłoński) ........................................................
8. Opowiadałam mu o (nasze przygody) .................................................................
w Zakopanem.
9. Wszystkiego się można spodziewać po tak (nerwowy klient) ........................
......................................
10. Co wiesz o (druga wojna światowa) .....................................................................
w Australii?

87
4193984
4
Locativo

VII. Completa le frasi con la preposizione adeguata.


E s e m p i o: Tadeusz siedzi ...przy... Teresie.

1. Lubię leżeć ........... ciepłym piasku.


2. Mamy miejsca ............ oknie.
3. ........ obiedzie zrobimy sobie zdjęcia ........... tym starym moście.
4. Edek ........... nocy pracuje, a ........... dzień śpi.
5. ........... szafie, ...........górnej półce leżą ciepłe swetry.
6. Ten film opowiada ............ powstaniu Spartakusa.
7. ........... lecie o wiele lepiej się czuję niż ........... zimie.
8. Napisałeś cioci ........... chorobie pana Jana?
9. Zatrzymaj się ........... stacji benzynowej.
10. Napiszę do was .......... powrocie z Grecji.

VIII. Sostituisci le espressioni tra parentesi con i  corrispettivi pronomi comple-


mento al locativo.
E s e m p i o: Babcie chętnie opowiadają o (swoje wnuki) ...nich...

1. Podobno na wczorajszym zebraniu dyrektor mówił o (my) ......................


2. Teść poczuł się gorzej po (ten zastrzyk) ........................
3. Przy (Ala) ...................... wyglądasz bardzo młodo.
4. Trudno dobrze wypocząć przy (hałasujące dzieci) ........................
5. Myślałam ostatnio dużo o (ty) ........................
6. Znaleźliśmy w (wy) ........................ oparcie i zrozumienie.
7. Dużo o (ja) ........................ wiesz.
8. Porozmawiamy o (nasi synowie) ...................... później.
9. Na (ja) ...................... nie liczcie!
10. Piotr zakochał się w (Grażyna) ...................... po dwóch spotkaniach.

IX. Collega ogni parola della colonna A con una della colonna B in modo da for-
mare un’espressione sensata. Scrivi poi accanto l’espressione ottenuta, trasfor-
mala al locativo e costruiscici infine una frase, tramite l’uso di preposizioni.

A B

przewlekła zegarek złoty zegarek / złotym zegarku


modny choroba
antyczne Stary
ciemne podróż

88
4193984
4
Miejscownik ((o) kim? (o) czym?)

złoty płaszcz
katastrofalna Miasto
daleka herbata
nowe skrzypce
Stare narty
Teatr powódź
aromatyczna okulary

0. Dorota napisała bajkę o złotym zegarku


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................
5. ......................................................................................................................................
6. ......................................................................................................................................
7. ......................................................................................................................................
8. ......................................................................................................................................
9. ......................................................................................................................................
10. ......................................................................................................................................

X. Nei seguenti brani A, B, C, D trasformate al locativo le espressioni indicate tra


parentesi.

A.
‒ Opowiedz mi o (swoja rodzina1, 2) ..........................................................................!
‒ Mój brat Jacek mieszka w (Gdynia3) ................, a siostra Weronika w (Toruń4)
....................... . Jacek jest kawalerem. Mieszka w  (blok5) ........................ w  (cen-
trum6) ......................... miasta. Ma małego pieska, z którym robi długie spacery
po (park7) ................. . Jacek pracuje w (przychodnia8) ......................... w (port9)
................... jako rehabilitant. Weronika ma dwoje dzieci, które są w  (szkoła
podstawowa10, 11) ................................................................................... .
Kasia uczy się grać na (flet12) ...................., a Witek na (perkusja13) ...................... .
Mieszkają w  domku razem z  moimi rodzicami w  bardzo (ładna okolica14, 15)
....................................................................... za miastem.

B.
Sandra urodziła się w (Londyn1) ............................................................ . Po dwóch
(lata2) ...................... wróciła do Włoch, skąd pochodzą jej rodzice. Zamieszkali
w (Rzym3) ........................ . Gdy zdała maturę, przyjechała do Polski i zaczęła się
uczyć języka polskiego. Mieszkała w (Kraków4) .........................., w (akademik5)

89
4193984
4
Locativo

................................................w (Przegorzały6) ...................................................... . Po
(rok7) .......................................................... wróciła do Rzymu i zaczęła studiować
malarstwo na (Akademia8) .............................. Sztuk Pięknych. W czasie wakacji
znów przyjechała do Polski na kurs do Szkoły Letniej. Potem podróżowała po
(Polska9) .............................. i po (cała Europa10, 11) .................................................... .
Teraz jest w  domu i  marzy o  (wyjazd12) ............................ do Egiptu. Sandra
myśli często o (swoi koledzy13, 14) ..............................................................., których
poznała w Polsce. Lubiła z nimi rozmawiać o (sztuka15) ........................, (teatr16)
.............................. i (życie17) ............................. . Na (dyskoteki18) .............................
dużo tańczyła z  Adamem; z  Mikołajem natomiast często spacerowała po
(Lasek Wolski19, 20) .............................................................. . Zakochała się jednak
w bardzo (miły21) ......................... choć niezbyt (przystojny22) ..................................
(chłopiec23) .................................. z Brazylii, (Aleksander24) ................................... .
Grał pięknie na (pianino25) .................................. i śpiewał wzruszające piosenki.
Opowiadał jej o (miasto26) ................................. , w którym mieszkał, o (studia27)
................................ i o (przyjaciele28) ..................................... . Jakoś nie wspomniał
o (narzeczona29) ..............................................., która na niego czekała, i do której
wrócił po (kurs30) ........................... .

C.
Wczoraj zwiedzaliśmy stolicę. Cóż to za piękne miasto! Prawie cały dzień
chodziliśmy po (ulice1) .............................., (place2) ................................. i (parki3)
............................ i robiliśmy zdjęcia. Zatrzymywaliśmy się przy (wszystkie pom-
niki4, 5) ................................................................ i (tablice pamiątkowe6, 7) ..................
............................................, aby lepiej poznać historię tego miasta. Byliśmy też
na (zabytkowy cmentarz8, 9) ..........................................................................., który
rzeczywiście – jak informuje przewodnik – jest fascynujący. Nie zapomnieliśmy
o (wspaniałe kościoły10, 11) .................................................................. i (interesujące
muzea12, 13) ........................................................................................................................
Po (droga14) ................................. wstępowaliśmy do uroczych kawiarenek, przy
(okazja15) ............................................ poznając niezapomniany smak miejscowej
kawy, lodów i ciastek. Po (ta długa wędrówka16, 17, 18) ............................................. .
....................................................... po (stolica19) ................................. byliśmy mocno
zmęczeni i głodni. Postanowiliśmy pójść na (pizza20) .......................... i (wino21)
........................ do restauracyjki na (mały placyk22, 23) ............................................... .
Wieczór był pogodny i ciepły, a niedaleko ktoś grał na (gitara24) ....................... .
Kolacja była wyśmienita – trudno było marzyć o (lepsza25) ................................!
Co tu dużo mówić – zakochaliśmy się w (to magiczne miasto26, 27, 28) ...............
................................................................... i pewnie jeszcze tu wrócimy!

90
4193984
4
Miejscownik ((o) kim? (o) czym?)

D. O tylu rzeczach*
O (niewierność1) ........................................, o  (kłamstwo2) ....................................,
o (zdrada3) .............................................. (choroba4) ...................................... dziecka,
o (pobyt5) ............................................... w (Praga6) ......................................................
(fryzjerski błąd7,8) ..................................................................................... i (niemodny
strój9,10) .............................................................................................................................
O (nowy wiśniowy kolor11, 12, 13) ...................................................................................
w (pokój14) ........................................................................................................................
O (wczorajsza noc15, 16) ..................................................................................................
(dzisiejsza kolacja17, 18) ....................................................................................................
O tym czy ktoś kłamał czy nie miał racji.
O (złoty środek19, 20) ..................................................... na wszystkie kłopoty, wiem.
O (gasnąca lampa21, 22) .............................................................................., (wypalona
świeczka23, 24) ....................................................................................................................
O (głupia miłość25, 26) ......................................................................, Bóg wie o czym
jeszcze (stracony czas27, 28) ......................................................................... , o (długie
rozstania29, 30) ...................................................................................................................
Wiem o (chwile31) ................................................. złości, (smutne pożegnania32, 33)
.............................................................................................................................................
(nieprzespane noce34, 35) ................................................................................, (bycie36)
.................................... na zakręcie, wiem.

XI. Traduci in italiano.

0. Wzięli ślub po tygodniu znajomości, a po miesiącu już byli po rozwodzie.


Si sono sposati una settimana dopo che si erano conosciuti e dopo un mese
hanno divorziato.

1. Prawie przez cały dzień chodził po plaży i robił zdjęcia.


......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
2. Bohater filmu zakochał się w swojej sąsiadce.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
3. Patryk źle się poczuł po obfitej kolacji.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
4. Bartek świetnie gra na trąbce, a jego brat na saksofonie.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

* Tratto dalla canzone di Anna Wyszkoni, http://www.teksty.org/Anna_Wyszkoni,O_tylu_rzeczach

91
4193984
4
Locativo

5. Nic mu nie mówiła o swoich kłopotach.


......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

6. Po tej awanturze przestali ze sobą rozmawiać.


......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
7. Mój ojciec jest bardzo słaby po ostatniej chorobie.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
8. Spotkamy się przy głównym wejściu na dworzec.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
9. Mieszkam w starym budynku, na parterze.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
10. Studenci dyskutują o współczesnym malarstwie i nowoczesnej
architekturze.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
11. Dyrektor wrócił po dziesięciu minutach, usiadł w fotelu przy biurku
i poprosił o kawę.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
12. Marysia marzy o dalekich podróżach, pieniądzach i romantycznej miłości.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

XII. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio XI*.

XIII. Cerca e sottolinea nel testo seguente tutti i locativi (ce ne sono 17).

Mój ulubiony sklep – konkurs


‒ Druga edycja konkursu „Mój ulubiony sklep” świadczy o  tym, że pomysł
trafił na podatny grunt.
‒ Tak, to prawda. Główną ideą konkursu jest szersze zaprezentowanie małych
sklepów, które w  dobie hipermarketów mają niewielkie możliwości promo-
wania się. Małe sklepy odgrywają bardzo dużą rolę w  życiu gospodarczym

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

92
4193984
4
Miejscownik ((o) kim? (o) czym?)

naszego miasta. Jednocześnie to one mają najbliższy kontakt z  konsumen-


tami, gdyż znajdują się w każdym miejscu Krakowa – nie tylko w centrum, ale
również na jego peryferiach, osiedlach, a także np. w miasteczku studenckim.
Ogromne zainteresowanie poprzednią edycją, m.in. ze strony Czytelników
„Dziennika Polskiego”, spowodowało, że postanowiliśmy konkurs powtórzyć
również w tym roku.
‒ Na czym, Pana zdaniem, polega atrakcyjność małych sklepów?
‒ Istotne znaczenie ma fakt, że żaden z  klientów nie czuje się anonimowy.
Nikt nie zna naszych potrzeb tak dobrze, jak lokalny sprzedawca. Małe sklepy
od wieków budują wizerunek środowiska zajmującego się w naszym mieście
handlem.
‒ Kiedy poznamy zwycięzców tegorocznej edycji?
‒ Wyniki konkursu ogłoszone zostaną w  sali obrad Rady Miasta Krakowa
w dniu Święta Kupca – 6 grudnia.
Tratto da „Dziennik Polski”, 4 XIII 2009

93
4193984
4
Locativo

S o l u z i oni
5. Loca vo – Miejscownik

I
1. surdut, 2. but, 3. kanapa, 4. szafy, 5. piec, 6. komin, 7. mysia, 8. dziura, 9. pianino,
10. nos

II
1. gorącej kąpieli, 2. swoim bracie, 3. siódmym piętrze, 4. placu, posterunku, 5. pol-
skich górach, 6. tym zabytkowym krześle, 7. pobliskiej wsi, 8. miłym towarzystwie,
9. naszych sąsiadach, 10. czerwonym kolorze

III
1. podłodze, 2. stole, 3. ścianie, 4. półce, 5. kanapie, 6. restauracji, 7. biurku, 8. łyż-
wach, 9. referacie, 10. tunelu

IV
1.  barze, 2.  chorych, 3.  drzewie, 4.  wejściu, 5.  arii, 6.  dzieciach, 7.  Zygmuncie,
8. deszczu, 9. burzy, 10. operacji

V
1. domu akademickim, 2. otwartych drzwiach, 3. spokojnej dzielnicy, 4. Placu Cen-
tralnym, Nowej Hucie, 5.  mojej żonie, 6.  ulicy Długiej, 7.  nowoczesnym hotelu,
8. Nowym Jorku, 9. wczorajszym wykładzie, 10. ciemnym lesie

VI
1. Europie Północnej, 2. tych tabletkach, 3. głośnej muzyce, 4. sutej kolacji, 5. sytu-
acji politycznej, 6. ciężkiej grypie, 7. doktorze Jabłońskim, 8. naszych przygodach,
9. nerwowym kliencie, 10. drugiej wojnie światowej

VII
1. na, 2. przy, 3. Po, przy (na), 4. w, w, 5. W, na, 6. o, 7. W, w, 8. o, 9. na (przy), 10. po

VIII
1. nas, 2. nim, 3. niej, 4. nich, 5. tobie, 6. was, 7. mnie, 8. nich, 9. mnie, 10. niej

IX (Soluzioni proposte)
przewlekła choroba  – przewlekłej chorobie, modny płaszcz  – modnym płaszczu,
antyczne skrzypce – antycznych skrzypcach, ciemne okulary – ciemnych okularach,

94
4193984
4
Miejscownik ((o) kim? (o) czym?)

aromatyczna herbata – aromatycznej herbacie, katastrofalna powódź – katastro-


falnej powodzi, daleka podróż – dalekiej podróży, nowe narty – nowych nartach,
Stare Miasto – Starym Mieście, Teatr Stary – Teatrze Starym

X
A. 1,2. swojej rodzinie, 3. Gdyni, 4 Toruniu, 5. bloku, 6. centrum, 7. parku, 8. przy-
chodni, 9. porcie, 10, 11. szkole podstawowej, 12. flecie, 13. perkusji, 14, 15. ładnej
okolicy

B. 1. Londynie, 2. latach, 3. Rzymie, 4. Krakowie, 5. akademiku, 6. Przegorzałach,


7. roku, 8. Akademii, 9. Polsce, 10, 11. całej Europie, 12. wyjeździe, 13, 14. swoich
kolegach, 15. sztuce, 16. teatrze, 17. życiu, 18. dyskotekach, 19, 20. Lasku Wolskim,
21. miłym, 22. przystojnym, 23. chłopcu, 24. Aleksandrze, 25. pianinie, 26. mieście,
27. studiach, 28. przyjaciołach, 29. narzeczonej, 30. kursie

C. 1.  ulicach, 2.  placach, 3.  parkach, 4,5.  wszystkich pomnikach, 6,  7.  tablicach
pamiątkowych, 8,  9.  zabytkowym cmentarzu, 10,  11.  wspaniałych kościołach,
12,  13.  interesujących muzeach, 14.  drodze, 15.  okazji, 16,  17,  18.  tej długiej wę-
drówce, 19. stolicy, 20. pizzę, 21. wino, 22, 23. małym placyku, 24. gitarze, 25. lep-
szej, 26, 27, 28. tym magicznym mieście

D. 1.  niewierności, 2.  kłamstwie, 3.  zdradzie, 4.  chorobie, 5.  pobycie, 6.  Pradze,
7, 8. fryzjerskim błędzie, 9, 10. niemodnym stroju, 11, 12, 13. nowym wiśniowym
kolorze, 14. pokoju, 15, 16. wczorajszej nocy, 17, 18. dzisiejszej kolacji, 19, 20. zło-
tym środku, 21,  22.  gasnącej lampie, 23,  24.  wypalonej świeczce, 25,  26.  głu-
piej miłości, 27,  28.  straconym czasie, 29,  30.  długich rozstaniach, 31.  chwilach,
32, 33. smutnych pożegnaniach, 34, 35. nieprzespanych nocach, 36. byciu

XI (Traduzioni proposte)
1. Per quasi l’intera giornata ha camminato sulla spiaggia e ha scattato foto.
2. Il protagonista del film si è innamorato della sua vicina.
3. Patryk si sentì male dopo una cena abbondante.
4. Bartek suona benissimo la tromba e suo fratello il sax.
5. Non gli disse niente dei suoi problemi.
6. Dopo quella lite smisero di parlarsi.
7. Mio padre è molto debole dopo l’ultima malattia.
8. Ci troviamo all’entrata principale della stazione.
9. Abito in un vecchio palazzo, al pianterreno.
10. Gli studenti discutono di pittura contemporanea e architettura moderna.
11. Il direttore tornò dopo 10 minuti, si sedette sulla poltrona vicino alla scrivania
e chiese un caffé.
12. Marysia sogna lunghi viaggi, soldi e un amore romantico.

95
4193984
4
Locativo

XIII
‒ Druga edycja konkursu „Mój ulubiony sklep” świadczy o tym, że pomysł trafił na
podatny grunt.
‒ Tak, to prawda. Główną ideą konkursu jest szersze zaprezentowanie małych skle-
pów, które w  dobie hipermarketów mają niewielkie możliwości promowania się.
Małe sklepy odgrywają bardzo dużą rolę w życiu gospodarczym naszego miasta.
Jednocześnie to one mają najbliższy kontakt z  konsumentami, gdyż znajdują się
w każdym miejscu Krakowa – nie tylko w centrum, ale również na jego peryferiach,
osiedlach, a  także np.  w  miasteczku studenckim. Ogromne zainteresowanie po-
przednią edycją, m.in. ze strony Czytelników „Dziennika Polskiego”, spowodowało,
że postanowiliśmy konkurs powtórzyć również w tym roku.
‒ Na czym, Pana zdaniem, polega atrakcyjność małych sklepów?
‒ Istotne znaczenie ma fakt, że żaden z klientów nie czuje się anonimowy. Nikt nie
zna naszych potrzeb tak dobrze, jak lokalny sprzedawca. Małe sklepy od wieków
budują wizerunek środowiska zajmującego się w naszym mieście handlem.
‒ Kiedy poznamy zwycięzców tegorocznej edycji?
‒ Wyniki konkursu ogłoszone zostaną w sali obrad Rady Miasta Krakowa w dniu
Święta Kupca – 6 grudnia.

96
4193984
4
6

Da vo
Celownik (komu? czemu?)

W żłobie leży

W żłobie leży, któż pobieży*


Kolędować Małemu0?
Jezusowi1, Chrystusowi2,
Dziś nam narodzonemu3?
Pastuszkowie przybywajcie,
Jemu4 wdzięcznie przygrywajcie,
Jako Panu5 naszemu6 **.

Sostan vi

femminile maschile neutro


-e = Loc. -owi -u = Loc.
kulturze, Włoszce językowi, Włochowi państwu, zadaniu
-i = Loc. -u
singolare
Wenecji, sypialni chłopcu, ojcu
-y = Loc.
rzeczy, nocy
-om
plurale
Włoszkom, rzeczom językom, chłopcom państwom, zadaniom

* pobiegnie
** Tratto dal canto di Natale W żłobie leży, http://www.koleda.kdm.pl/koltext.html

97
4193984
4
Dativo

Agge vi

femminile maschile neutro


-ej = Loc. -emu
singolare
białej, polskiej białemu, polskiemu czerwonym, polskim
-ym/-im
plurale
białym, polskim

Pronomi personali complemento

ja ty on ona ono
singolare mnie / mi tobie / ci jemu / mu / jej / niej jemu / mu /
niemu niemu
my wy oni one one
plurale
nam wam im / nim

Esempi:

femminile

nominativo sing. e pl. dativo sing. dativo pl.


To jest modna spódnica. Przyglądam się Przyglądam się
To są modne spódnice. modnej spódnicy (jej). modnym spódnicom (im).
To jest miła turystka. Podziękuj Podziękuj
To są miłe turystki. tej miłej turystce (jej). tym miłym turystkom (im).
To jest służbowa podróż. Poznał ją lepiej dzięki Poznał ją lepiej dzięki służ-
To są służbowe podróże. służbowej podróży bowym podróżom (nim).
(niej).

98
4193984
4
Celownik (komu? czemu?)

maschile

nominativo sing. e pl. dativo sing. dativo pl.


To jest znany aktor. Daj kwiaty Daj kwiaty
To są znani aktorzy. znanemu aktorowi (mu). znanym aktorom (im).
To jest młody lew. Zrób zdjęcie Zrób zdjęcie
To są młode lwy. młodemu lwu (mu). młodym lwom (im).
To jest dobry detektyw. Poznaliśmy prawdę dzięki Poznaliśmy prawdę dzięki
To są dobrzy detektywi. dobremu detektywowi dobrym detektywom
(niemu). (nim).

neutro

nominativo sing. e pl. dativo sing. dativo pl.


To jest ich dziecko. Podarujemy tego kota Podarujemy tego kota
To są ich dzieci. ich dziecku (mu). ich dzieciom (im).
To jest biedne państwo. Cały świat pomaga Cały świat pomaga
To są biedne państwa. temu biednemu pań- tym biednym państwom
stwu (mu). (im).

Funzioni del caso da vo nella frase

1. Spesso il caso dativo svolge la funzione di complemento indiretto e risponde


alle domande a chi? a che cosa? Esso è quindi equivalente al complemento di ter-
mine italiano. Nella frase si presenta spesso sottoforma di pronome personale.
Ad es. Kupiłam ci zegarek. Ti ho comprato un orologio.
Dasz Adamowi pieniądze? Darai ad Adam i soldi?

A enzione

Vale la pena ricordare che la sintassi dei verbi polacchi (składnia) non sempre
coincide con quella del verbo italiano corrispondente. Ciò è particolarmente evi-
dente nel caso del dativo.
Ad es. il verbo pomagać – pomóc (aiutare) è in polacco un verbo intransitivo
che risponde alla domanda komu/czemu? (a chi? / a che cosa?) e richiede dunque
l’uso del dativo. Al contrario in italiano aiutare è transitivo (aiutare chi?/che cosa?)
ed è seguito dal complemento diretto.

99
4193984
4
Dativo

Ad es. 
Zawsze pomagam żonie (komu/czemu?) Aiuto sempre mia moglie (chi/che cosa?)

Per questo motivo è sempre utile imparare un verbo con la sintassi (e quindi il
caso) che lo accompagna.

2. Nelle frasi impersonali, che tavolta sono composte dal solo avverbio (smutno,
przykro, ciepło...) e il pronome personale complemento, il dativo definisce la per-
sona che è o g g e t t o d i u n o s t a t o e m o t i v o o   f i s i c o.
Ad es. Smutno mi.  Sono triste.
Wesoło wam. Siete allegri.

Esempi:
Wbrew twoim przestrogom kupiliśmy Tomkowi psa.
Wbrew czemu kupiliście Tomkowi psa? – twoim przestrogom
Komu kupiliście psa? – Tomkowi

Dzięki tobie zaufałam Rafałowi.


Dzięki komu zaufałaś Rafałowi? – dzięki tobie
Komu zaufałaś? – Rafałowi

Opowiedziałam ojcu tę historię na przekór mamie.


Komu opowiedziałaś tę historię na przekór mamie? – ojcu
Na przekór komu opowiedziałaś tę historię ojcu? – na przekór mamie

Ecco alcune espressioni impersonali con il da vo*:

◆ Chce mi się spać.


◆ Nudzi mi się.
◆ Nie wystarczy mi pieniędzy.
◆ Zależy mi na tym.
◆ Brakuje mi cierpliwości.
◆ Nie idzie mi nauka gry na gitarze.
◆ Wygodnie mi. 
◆ Gorąco (ciepło, zimno) mi. 
◆ Wolno mi robić, co chcę.
◆ Miło mi to słyszeć.
◆ Słabo mi. 
◆ Przykro mi. 
◆ Śnił mi się most.
◆ Smutno mi.

* alla 1° pers. sing.

100
4193984
4
Celownik (komu? czemu?)

Ecco alcuni v e r b i che reggono il da vo:

dawać
D a ł e m gitarę mojemu przyjacielowi.
dare
dokuczać
Nie d o k u c z a j siostrze.
infastidire
dziękować
Bardzo serdecznie wam d z i ę k u j e m y.
ringraziare
dziwić się
D z i w i ę ci s i ę, że chcesz tu pracować.
sorprendere
kraść
Złodzieje u k r a d l i im biżuterię.
rubare
opowiadać
O p o w i e d z mi bajkę!
raccontare
podarować
P o d a r u j e m y wam ten obraz.
regalare
podobać się
P o d o b a ł o ci s i ę to mieszkanie?
piacere
pomagać
P o m o ż e m y jej znaleźć pracę.
aiutare
przypominać
P r z y p o m n i j kolegom o naszym spotkaniu.
ricordardare
szkodzić
Alkohol s z k o d z i każdemu.
nuocere
ufać
Teresa nie u f a nikomu.
fidarsi
wierzyć
W i e r z y s z mu?
credere
zazdrościć
Magda z a z d r o ś c i nam nowego samochodu.
invidiare
życzyć
Ż y c z y m y panu sukcesów w pracy.
augurare

Ecco alcune p r e p o s i z i o n i che reggono il da vo:

dzięki
Dzięki tobie czuję się lepiej.
grazie a
przeciw/przeciwko
Kup mi syrop przeciw kaszlowi.
contro
wbrew
Odwiedziliśmy ich wbrew sobie.
contro
na przekór
Wyjechał na przekór Helenie.
a dispetto di

101
4193984
4
Dativo

– Wygląda pan znakomicie. A jak powiodło się pańskim braciom?


– Różnie. Jeden jest szczęśliwy, a drugi się ożenił.

E se rc i zi
I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dal canto di Natale
„W żłobie leży” e indica la forma del nominativo delle parole evidenziate.
E s e m p i o: Małemu – ...Mały...

1. ............................................................ 4. .............................................................
2. ............................................................ 5. .............................................................
3. ............................................................ 6. .............................................................

II. Sottolinea la forma corretta.


E s e m p i o: Dzięki (tobą – tobie – ciebie) polubiłem sport.

1. Powiedz (nam – nami – nas), co się stało?


2. Zgodził się na to wbrew (siebie – sobą – sobie).
3. Pomóżcie (babci – babcią – babcię) posprzątać.
4. (Dziecko – dziecku – dzieckiem) się nudzi.
5. Dziwię się (twoim bratem – twojego brata – twojemu bratu).
6. Nie wierzę (nikim – nikogo – nikomu).
7. Darek sprzedał swój samochód (sąsiadowi – sąsiedzie – sąsiada).
8. Przypominam (państwem – państwu – państwa) o jutrzejszym zebraniu.
9. Podaj (Janku – Jankiem – Jankowi) ten zeszyt.
10. Możesz (mi – mną – mnie) pożyczyć trochę pieniędzy?

III. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso dativo.


E s e m p i o: Już po dwóch dniach pobytu na obozie (chłopcy) ...chłopcom...
zabrakło pieniędzy.

1. Marcinku, przedstaw (kuzynka) ............................................... swoją sympatię.


2. Mamusiu, dorysuj (kogut) .......................................................................... ogon!
3. Nie wolno (pan) ............................................ się denerwować ani przemęczać.
4. Był wdzięczny (los) ..................... za szczęśliwe rozwiązanie tego problemu.
5. Czy może pani przekazać (Joasia) ............................, że dzwoniłem.
6. Panie Włodku, niech pan doleje (goście) ...............................wina!

102
4193984
4
Celownik (komu? czemu?)

7. Lepiej zapobiegać (choroby) ................................... niż je leczyć.


8. Przypomnij (tatuś) ....................................., że dzisiaj jest mecz.
9. Podobało się (Państwo) .......................................... przedstawienie?
10. Przemku, dosyp (piesek) ............................................. trochę ciastek do miski.

IV. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso dativo.


E s e m p i o: Proszę opowiedzieć (Wysoki Sąd) ...Wysokiemu Sądowi..., jak to
się stało.

1. Wszyscy życzyli (młoda para) .............................................................. szczęścia.


2. Czy mógłby pan towarzyszyć (pani Elżbieta) ............................... w podróży?
3. Wszyscy pasażerowie przysłuchiwali się (nasza rozmowa) .............................
............................................ z zainteresowaniem.
4. Po tych słowach (mój syn) ................................... zrobiło się bardzo przykro.
5. Pomóż (Karol Nowak) ...................................................... przygotować referat.
6. Teresa tak się przypatrywała (nowe futro) ............................................ Anieli,
że wszyscy z tego żartowali.
7. Halina nigdy nie ufała (Agata) ..............................., a od niedawna nie wierzy
też (Maciek) .........................................
8. Sekretarka zarezerwowała (studenci) ........................... hotel i przygotowała
ich (piloci) ............................................. potrzebne informacje.
9. Paulina przeciwstawiła się (mąż)......................... , a on poskarżył się (mama)
....................................
10. Tomek zazdrości (bracia) ....................... sukcesów i pieniędzy, ale z drugiej
strony wie, że wszystko zawdzięczają (swoja praca) ........................................

V. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso dativo.


E s e m p i o: Na przekór (brzydka pogoda) ...brzydkiej pogodzie... poszli na
spacer brzegiem morza.

1. Poznałam Tomasza dzięki (dziwny zbieg) ..........................................................


okoliczności.
2. Wyzdrowiał dość szybko wbrew (wcześniejsze przewidywania) ..................
............................................... lekarzy.
3. Na przekór (swoja rodzina) .................................... zmienił pracę i ożenił się.
4. Znasz jakieś skuteczne lekarstwa przeciw (stres i przemęczenie) .................
..........................................?
5. Nie zrezygnowałam z tej podróży wbrew (zdrowy rozsądek) ........................
......................................................
6. Robotnicy protestują przeciw (znaczne podwyżki) ..........................................
................................................. cen.

103
4193984
4
Dativo

VI. Trasforma le espressioni tra parentesi al caso dativo.


E s e m p i o: Pożyczyłam (sąsiadka) ...sąsiadce... słownik tydzień temu i jeszcze
(ja) ...mi... go nie oddała.

1. Wysłałyśmy (Anna).............................. wiadomość o chorobie dziadzia i od


razu (my) .............................. odpowiedziała na list.
2. Dałem (przyjaciel) .............................. radio, a on podarował (ja) .....................
wiertarkę.
3. Moi rodzice dziwili się (znajomi) ......................................., że podobało (oni)
.............................. się to kontrowersyjne przedstawienie.
4. Kamil obiecywał (narzeczona) ................................. złote góry, ale niedawno
(ona) .................................. wyznał, że jest żonaty.
5. (Profesor) .............................. ukradziono komputer, więc praca nad książką
nie idzie (on) .............................. teraz tak szybko.
6. Czy to prawda, że Tadek (ty) .............................. dokuczał i przeszkadzał
(wujek) ..............................?
7. Przekaż pozdrowienia (teściowa) ............................................ i powiedz (ona)
.............................., że u nas wszystko w porządku.
8. (Piotr) .............................. przygotowania do egzaminu nie idą tak dobrze,
jak (ty) .............................., więc bądź wyrozumiały.
9. (ja) .............................. nie odpisał, ale podobno (wy) ............................. wysłał
e-mail.
10. Beata nie potrafi wybaczyć (koleżanki) .............................. i na pewno nie
złoży (one) .............................. życzeń.

VII. Sostituisci i pronomi soggetto tra parentesi con i corrispettivi pronomi com-
plemento al dativo.
E s e m p i o: Bardzo (oni) ...im... na tym zależy.

1. Zimno (wy) ...........?


2. Śniła (ona) ............. się rzeka.
3. Miło (ja) ............ to słyszeć!
4. Wygodnie (ty) ............?
5. Chce (ono) ........... się spać.
6. Wystarczy (one) .......... pieniędzy?
7. Nudzi (my) .............. się.
8. Brakuje (oni) ................ cierpliwości.
9. Słabo (ja) ..........!
10. Wolno (on) ......... wszystko jeść.

104
4193984
4
Celownik (komu? czemu?)

VIII. Collega ogni parola della colonna A  con una della colonna B  in modo da
formare un’espressione sensata. Scrivi poi accanto l’espressione ottenuta,
trasformala al dativo e costruiscici infine una frase.

A B

nowy akwarium nowy komputer – nowemu komputerowi


romantyczna uczeń
duże mieszkanie
małe mężczyzna
młody komputer
nieznajomy klienci
czerwona miłość
wszyscy lekarz
leniwy róża

0. Jacuś nie będzie się nudził na wakacjach dzięki nowemu komputerowi.


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................
5. ......................................................................................................................................
6. ......................................................................................................................................
7. ......................................................................................................................................
8. ......................................................................................................................................

IX. Trasforma le parole tra parentesi al caso dativo.


E s e m p i o: Opowiedziałam (Teresa) ...Teresie... tę historię.

(Dziewczyna1) ...................................... Sebastiana doprawdy trudno dogodzić.


Byliśmy razem na wycieczce, ale więcej z nią nie pojedziemy. Najpierw było
(ona2) ................. niewygodnie w  samochodzie, więc cały czas się kręciła
i  przeszkadzała (kierowca3) ................................... . Potem narzekała, że jest
głodna, więc przystanęliśmy przy małej restauracyjce, żeby cos zjeść. (Sylwia4)
................................. nic nie smakowało i wszystko krytykowała. Zażądała czegoś
przeciw (ból5) ......................... głowy i zadzwoniła do ojca. Skarżyła (on6) .............
się, że o nią nie dbamy. Sebastian był coraz bardziej zdenerwowany, bo zabrał
Sylwię wbrew (wola7) ....................... całego towarzystwa.
Gdy zajechaliśmy na miejsce, okazało się, że (nasza uciążliwa towarzyszka8, 9, 10)
................................................................................... ukradziono wszystkie pieniądze.

105
4193984
4
Dativo

Nie przejęła się tym zbytnio, bo wierzyła, że Sebastian będzie wszystko


fundował („swoje słoneczko”11, 12) ........................................................... . W drodze
do zamku zaczęła opowiadać (dziewczyny13) ......................................... o swoim
powodzeniu u  płci przeciwnej. Przysłuchiwaliśmy się (to14) ................... z  nie-
smakiem. Początkowo dokuczaliśmy (Sebastian15).............................., ale potem
(on16) .............. już tylko współczuliśmy. W końcu zaczęliśmy mu dawać rady na
osobności:
– Nie wierz nigdy (kobiety17) .......................................!
– Nie ufaj (blondynki18) .............................................!
– Nie pomagaj (nieznajome19) ..................................................!
– Przeciwstawiaj się (głupie zachcianki20, 21) ............................................................!
– Nie podporządkowuj się (matka22) ........................... swojej dziewczyny!
– Nie poddawaj się ich (namowy23) ............................ i (nakazy24) .............................!
– Dziękuj (Bóg25) .........................., że masz wspaniałych kolegów!
– Nie zazdrość (Jurek26) ................................ żony!
– Kibicuj dalej z nami („Warta”27) ........................................!
– Podziękuj (przyjaciele28) ............................................. za dobre rady!
– Wybacz (my29) ............... całkowitą szczerość!
– A tak naprawdę – co (ty30) ........................... się w niej podoba?!?

X. Traduci in italiano.

0. Trudno nam wybaczyć siostrze tę decyzję.


Ci è difficile perdonare nostra sorella per questa decisione.

1. Jesteśmy państwu bardzo wdzięczni za radę i pomoc.


......................................................................................................................................
2. Podarowałem kuzynowi swoją kolekcję znaczków.
......................................................................................................................................
3. Stefan opowiedział zięciowi swoją przygodę.
......................................................................................................................................
4. Żal nam tych wszystkich zdjęć, które się zniszczyły.
......................................................................................................................................
5. Młodzieży zawsze brakuje swobody i pieniędzy.
......................................................................................................................................
6. Sędzia nie uwierzył oskarżonemu i skazał go na 2 lata więzienia.
......................................................................................................................................
7. Protestowaliśmy przeciwko narkomanii i alkoholizmowi.
......................................................................................................................................
8. Przekaż swoim rodzicom serdeczne pozdrowienia.
......................................................................................................................................

106
4193984
4
Celownik (komu? czemu?)

9. Zbyszek zabronił najmłodszej córce jechać na tę wycieczkę.


......................................................................................................................................
10. Dziecko z ciekawością przyglądało się myjącemu się kotu.
......................................................................................................................................
11. Często śni mi się, że podobam się naszemu nauczycielowi.
......................................................................................................................................
12. Na przekór Andrzejowi pożyczyliśmy kosiarkę panu Romkowi.
......................................................................................................................................

XI. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio X*.

XII. Cerca e sottolinea nei testi seguenti le forme al dativo (ce ne sono 20).

0. 1. 2.
Kochanym Klaudii i Jan- Zdrowia, radości, Składam serdeczne po-
kowi najserdeczniejsze ży- szczęścia dziękowania Panu Dok-
czenia zdrowych i pogod- i spełnienia marzeń – torowi Henrykowi Ko-
nych Świąt Wielkanocnych Drogiemu Jubilatowi – sowi za opiekę nad moją
przesyłają ciocia Ela i wu- serdecznie życzy Teresa. matką.
jek Julek.

3. 4. 5.
Wszystkim zainteresowa- Przewodnik może być Pragniemy wyrazić na-
nym egzaminami najser- przydatny nauczycielom, szą wdzięczność Recen-
deczniej życzę bardzo do- przygotowującym kan- zentce pracy, Pani Pro-
brej znajomości języka dydatów do egzaminów fesor Bożenie Łódzkiej,
polskiego potwierdzonej biegłości. za cenne uwagi.
certyfikatami.

6. 7. 8.
Dziękujemy także Opisowi ogólnemu to- Drogiej Helenie – z ży-
Koleżankom warzyszą opisy szcze- czeniami sukcesów
i Kolegom za lata wspól- gółowe dla wszystkich w pracy – autorka
nej pracy. umiejętności. Ewa Sokolska.

I testi 3, 4, 5, 6, 7 sono tratti da A. Seretny, E. Lipińska (a cura di) (2005),


Przewodnik po egzaminach certyfikatowych, Universitas, Cracovia

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

107
4193984
4
Dativo

S o l u z i oni
6. Da vo – Celownik

I
1. Jezus, 2. Chrystus, 3. narodzony, 4. On, 5. Pan, 6. nasz

II
1.  nam, 2.  sobie, 3.  babci, 4.  dziecku, 5.  twojemu bratu, 6.  nikomu, 7.  sąsiadowi,
8. państwu, 9. Jankowi, 10. mi

III
1. kuzynce, 2. kogutowi, 3. panu, 4. losowi, 5. Joasi, 6. gościom, 7. chorobom, 8. ta-
tusiowi, 9. Państwu, 10. pieskowi

IV
1.  młodej parze, 2.  pani Elżbiecie, 3.  naszej rozmowie, 4.  mojemu synowi, 5.  Ka-
rolowi Nowakowi, 6. nowemu futru, 7. Agacie, Maćkowi, 8. studentom, pilotom,
9. mężowi, mamie, 10. braciom, swojej pracy

V
1.  dziwnemu zbiegowi, 2.  wcześniejszym przewidywaniom, 3.  swojej rodzinie,
4. stresowi i przemęczeniu, 5. zdrowemu rozsądkowi, 6. znacznym podwyżkom

VI
1. Annie, nam, 2. przyjacielowi, mi, 3. znajomym, im, 4. narzeczonej, jej, 5. Profe-
sorowi, mu, 6. ci, wujkowi, 7. teściowej, jej, 8. Piotrowi, tobie, 9. Mnie, wam, 10. ko-
leżanakom, im

VII
1. wam, 2. jej, 3. mi, 4. ci, 5. mu, 6. im, 7. nam, 8. im, 9. mi, 10 mu

VIII (Soluzioni proposte)


romantyczna miłość – romantycznej miłości, duże akwarium – dużemu akwarium,
małe mieszkanie – małemu mieszkaniu, młody lekarz – młodemu lekarzowi, nie-
znajomy mężczyzna – nieznajomemu mężczyźnie, czerwona róża – czerwonej róży,
wszyscy klienci – wszystkim klientom, leniwy uczeń – leniwemu uczniowi

IX
1. Dziewczynie, 2. jej, 3. kierowcy, 4. Sylwii, 5. bólowi, 6. mu, 7. woli, 8, 9, 10. naszej
uciążliwej towarzyszce, 11, 12. „swojemu słoneczku”, 13. dziewczynom, 14. temu,

108
4193984
4
Celownik (komu? czemu?)

15.  Sebastianowi, 16.  mu, 17.  kobietom, 18.  blondynkom, 19.  nieznajomym,
20,  21.  głupim zachciankom, 22.  matce, 23,  namowom, 24.  nakazom, 25.  Bogu,
26. Jurkowi, 27. „Warcie”, 28. przyjaciołom, 29. nam, 30. ci

X (Traduzioni proposte)
1. Vi siamo grati per il vostro aiuto e il vostro consiglio.
2. Ho regalato a mio cugino la mia collezione di francobolli.
3. Stefan ha raccontato a suo genero la sua avventura.
4. Ci dispiace per tutte quelle foto che vi si sono rovinate.
5. Ai giovani mancano continuamente libertà e soldi.
6. Il giudice non credette all’imputato e lo condannò a 2 anni di carcere.
7. Abbiamo protestato contro la tossicodipendenza e l’alcolismo.
8. Saluta tanto i tuoi genitori (da parte mia/nostra).
9. Zbyszek ha proibito alla figlia minore di andare a quella gita.
10. Il bambino con curiosità guardava il gatto che si lavava.
11. Sogno spesso di piacere al nostro insegnante.
12. A dispetto di Andrzej abbiamo prestato al signor Romek la falciatrice.

XI
0. 1. 2. 
Kochanym Klaudii i Jan- Zdrowia, radości, Składam serdeczne po-
kowi najserdeczniejsze ży- szczęścia dziękowania Panu Dok-
czenia zdrowych i pogod- i spełnienia marzeń – torowi Henrykowi Ko-
nych Świąt Wielkanocnych Drogiemu Jubilatowi – sowi za opiekę nad moją
przesyłają ciocia Ela i wu- serdecznie życzy Teresa. matką.
jek Julek.

3.  4. 5.
Wszystkim zainteresowa- Przewodnik może być Pragniemy wyrazić na-
nym egzaminami najser- przydatny nauczycielom, szą wdzięczność Recen-
deczniej życzę bardzo do- przygotowującym kan- zentce pracy, Pani Pro-
brej znajomości języka dydatów do egzaminów fesor Bożenie Łódzkiej,
polskiego potwierdzonej biegłości. za cenne uwagi.
certyfikatami.

6. 7. 8.
Dziękujemy także Kole- Opisowi ogólnemu to- Drogiej Helenie – z ży-
żankom i Kolegom za lata warzyszą opisy szcze- czeniami sukcesów
wspólnej pracy. gółowe dla wszystkich w pracy – autorka
umiejętności. Ewa Sokolska.

109
4193984
4
7

Voca vo
Wołacz (o!)

Z tekstów piosenek*

Dziewczyny0 – Teraz... dla sympatycznej


Bądźcie dla nas dobre na wiosnę! Panny Krysi... ode mnie...
Panno5 Krysiu6... kocham panią!
Raz Noe wypił wina dzban
I rzekł do synów: Uparcie i skrycie
Chłopaki1, idzie potop! Och, życie7, kocham cię, kocham cię,
Kocham cię nad życie
Raz króla spotkał Kolumb Krzyś,
A król mu rzekł: Kolumbie2, „Panie8 – rzekł – wiem, jak zrobić to
Idź do lekarza jeszcze dziś Abyś z nudów nie ziewał”.

Napotkał Nobel kumpla raz,


A ten mu rzekł: Alfredzie3,
Marnie ci się wiedzie.

Róbmy swoje,
A Ty, Widzu4, brawo bij

* Il testo è tratto da alcune canzoni di Wojciech Młynarski:


http://tylkopolskamuzyka.blogspot.com/2009/05/wojciech-mlynarski-dziewczyny-badzcie.html
http://www.tekstowo.pl/piosenka,wojciech_mlynarski,jestesmy_na_wczasach.html
http://www.tekstowo.pl/piosenka,wojciech_mlynarski,robmy_swoje.html
http://www.teksty.org/Edyta_Geppert,Och_%C5%BCycie_kocham_ci%C4%99_nad_%C5%BCycie
http://www.tekstowo.pl/piosenka,wojciech_mlynarski,ballada_o_trzech_trubadurach.html

110
4193984
4
Wołacz (o!)

Sostan vi

femminile maschile neutro


-o
-e, -u = Loc. = Nom.
(terminanti in -a)
Włoszko! córko! studencie! języku! dziecko! słońce!
= Gen.
(terminanti in conso-
nante molle e molle
singolare
funzionale)
pani! miłości!
-u
(diminuitivi
terminanti in -a)
Marysiu! babciu!
= Nom.
plurale
Polki! książki! Włosi! koty! dzieci! miasta!

Eccezioni:
Bóg – Boże! Pan – Panie! chłopiec – chłopcze! ojciec – ojcze! głupiec – głupcze!

Voca vo di agge vi e pronomi personali = nomina vo


Esempi: 
Miły Janku! Mili goście! Droga Tereniu! Drodzy Słuchacze! Ty! Wy!

Funzioni del voca vo nella frase

Il vocativo viene utilizzato in:


1. e s p r e s s i o n i d i s a l u t o e   c o m m i a t o, ad es.:
Witaj, Andrzeju! Dzień dobry, panie profesorze! Do zobaczenia, Danusiu!
Cześć, chłopcy!
Dobry wieczór, pani Wando! Dobranoc, tatusiu!
2. c o r r i s p o n d e n z a (nei saluti iniziali), ad es.:
Szanowny Panie Dyrektorze! Szanowni Państwo! Kochana Ewuniu! Drogi
Adamie!
Najmilszy Zbyszku! Najdroższa Żono!
3. d i v i e t i , a p p e l l i , e s p r e s s i o n i r i v o l t e a g l i a s c o l t a t o r i, ad es.:
Żołnierze! Bądźcie ciszej, dzieci! Mamo, telefon do ciebie! Pani Marto, czy są
do mnie listy?

111
4193984
4
Vocativo

Jak się czujesz, Grażynko? Wojtku, pożycz mi 50 złotych! Dziękuję za pomoc,


panie doktorze!
4. p o e s i a, ad es.:
Miłości moja! Słońce! Najpiękniejsze oczy! Młodości! Serce matki!
5. p r e g h i e r e, ad es.:
Panie Boże! Matko Święta! Jezu Chryste! Święty Tadeuszu!

Marynarz kazał sobie wytatuować na brzuchu mapę świata. Pewnego razu


przychodzi do lekarza i mówi:
– Panie doktorze, boli mnie...
– Gdzie?
– O tu, pod Afryką!

E se rc i zi

I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo Z tekstów piosenek e indica il


nominativo delle parole evidenziate.
E s e m p i o: Dziewczyny! – ...Dziewczyny...!

1. ............................................................ 5. ............................................................
2. ............................................................ 6. ............................................................
3. ............................................................ 7. ............................................................
4. ............................................................ 8. ............................................................

II. Sottolinea la forma corretta.


E s e m p i o: Dzień dobry, (Paulina – Paulino – Pauliny)!

1. Witaj, (Edwardzie – Edwarda – Edwardowi)!


2. Kochani (Dziadków – Dziadkami – Dziadkowie)!
3. Drogie (Nauczycielkami – Nauczycielki – Nauczycielkom)!
4. Do widzenia, (Justyno – Justynie – Justyną)!
5. O, (nocą – noc – nocy) niezapomniana!
6. Święta (Agnieszka – Agnieszko – Agnieszką)!
7. Jak się czujesz, (Tomkiem – Tomku – Tomka)?
8. O, (morze – morzem – morzu) błękitne!
9. Chodź ze mną, (Pawełek – Pawełku – Pawełka)!
10. (Panowie – Panami – Panach), proszę usiąść!

112
4193984
4
Wołacz (o!)

III. Trasforma le espressioni seguenti al vocativo.


E s e m p i o: Kochani (Rodzice) ...Rodzice...!

1. Kochany (Tatuś) ..................................!


2. Droga (Marta) ....................................!
3. Drogi (Marek) ........................................!
4. Kochana (Ciocia) ....................................!
5. Drogi (Wujek) .......................................!
6. Kochani (Mama i Tato) .............................................................!
7. Kochani (Babcia i Dziadzio) .......................................................!
8. Kochana (Krysia) ....................................!
9. Kochany (Krzyś) .....................................!
10. Drogi (Zbyszek) ......................................!
11. Droga (Pani Bożena) .................................................................!
12. Szanowny (Pan Profesor) ...........................................................!
13. Szanowni (Państwo) ..................................!
14. Cześć, (Ania) ..........................................!

IV. Trasforma le espressioni seguenti al vocativo.


E s e m p i o: (Święty Antoni) ...Święty Antoni..., módl się za nami*.

1. (perła) ............................ ubóstwa


2. (ozdoba) .......................... miasta Padwy
3. (chluba) ........................... włoskiej ziemi
4. (obrońca) ........................... uciśnionych
5. (przewodnik) ................................. dusz
6. (zwierciadło) .......................................... pokory
7. (pociecha) ............................................... strapionych
8. (przykład) .............................. czystości

* Brano della versione polacca della litania a S. Antonio da Padova.

113
4193984
4
Vocativo

V. Collega le forme del vocativo della colonna A con i verbi all’imperativo della
colonna B, poi riscrivile accanto e termina la frase.

A B

Panie dyrektorze, zamknij Waldku, weź


Pani Natalio, weź
Piotrze, napisz
Jolu, umyjcie
Drodzy goście, niech Pan podpisze
Janku, pomóżcie
Waldku, pożycz
Dziewczyny, poczekajcie
Dzieci, niech Pani przepisze

0. Waldku, weź swój komputer na konferencję


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................
5. ......................................................................................................................................
6. ......................................................................................................................................
7. ......................................................................................................................................
8. ......................................................................................................................................

VI. Scrivi un breve testo sottoforma di poesia indirizzata a qualcuno, utilizzando


il vocativo.
E s e m p i o: Katarzyno! gwiazdo na czarnym niebie!
Cukierku słodki! Tak tęsknię do ciebie!...

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

114
4193984
4
Wołacz (o!)

VII. Traduci in italiano.

0. Mili Państwo! Zaraz rozpocznie się ceremonia!


Gentili Signore e Signori! La cerimonia avrà inizio tra poco!

1. Nie denerwuj się, Lucynko!


......................................................................................................................................
2. Jerzy, czego się napijesz?
......................................................................................................................................
3. Piesku, tego nie wolno jeść!
......................................................................................................................................
4. Panie Dominiku, gdzie pan przedtem pracował?
......................................................................................................................................
5. Pani Różo, niech pani zadzwoni do mnie wieczorem.
......................................................................................................................................
6. Drodzy uczniowie! Powodzenia na egzaminie!
......................................................................................................................................
7. Panie kierowniku, ktoś do pana!
......................................................................................................................................
8. Szanowni Państwo! Oto nasz gość specjalny!
......................................................................................................................................
9. Panie generale! Samochód czeka!
......................................................................................................................................
10. Pani Konsul, czy podpisała już pani ten dokument?
......................................................................................................................................

VIII. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio VII*.

* Si suggerisce di svolgere l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

115
4193984
4
Vocativo

IX. Cerca e sottolinea nel testo seguente le forme al vocativo (ce ne sono 15).

Gdy wszedłem do przedziału, od razu zobaczyłem Zbyszka, który wyraźnie


ucieszył się na mój widok.
– Dzień dobry, panie Marku!
– Witam – mruknąłem niechętnie, bo Zbyszek to nudziarz i gaduła, a do tego
uwielbia opowiadać dowcipy. Gdy usiadłem z książką w ręce, dając mu do zrozu-
mienia, że chcę poczytać, rozległ się głos z megafonu:
–  Szanowni podróżni! Niestety pociąg wyjedzie z  opóźnieniem z  powodu
awarii.
– Co za pech! – pomyślałem, a w tej samej chwili usłyszałem głos Zbyszka:
– Pani Mario, co za spotkanie! Jak się cieszę! Już pomogę z walizką!
Kobieta, która weszła, wydawała się równie niezadowolona ze spotkania ze
Zbyszkiem, jak ja. Odpowiedziała:
– Dziękuję, panie Zbyszku, pan też do Warszawy?
Zbyszek przedstawił nas sobie i ożywiony powiedział:
– To jak w tym dowcipie... Skóra mi ścierpła. Kątem oka zauważyłem, że pani
Maria ma podobną minę. Wiedzieliśmy obydwoje, że już nic go nie powstrzyma...
– Adasiu! Jak jedziesz do Warszawy, to kup mi tam dwa sweterki – prosi żona.
– Dlaczego mam ci kupować sweterki w Warszawie? Przecież możesz sobie ku-
pić tutaj!
– Świetnie! To właśnie chciałam usłyszeć!
Zbyszek wyraźnie z siebie zadowolony oczekiwał wybuchu śmiechu. Nie widzie-
liśmy z panią Marią związku z sytuacją, jednak uśmiechnęliśmy się z przymusem.
– A znają Państwo ten dowcip? – Zbyszek był w swoim żywiole.
– Kochanie! Wczoraj przegrałem cały swój majątek w karty. Czy gniewasz się
na mnie?
– Nie, tylko daj mi adres tego pana, który te pieniądze wygrał!
Zbyszek, szeroko uśmiechnięty, oczekiwał od nas uznania, ale na szczęście w tym
momencie usłyszeliśmy komunikat:
– Drodzy pasażerowie! Awaria została usunięta, pociąg odjedzie za minutę!
– O! – zawołał Zbyszek. Myśleliśmy, że ucieszyła go ta wiadomość, ale..., niestety...
– Przypomniał mi się świetny dowcip! 
– Do kajuty kapitana statku wbiega bosman i woła:
– Kapitanie! Silnik się zepsuł! Statek stoi w miejscu!
– To na co jeszcze czekacie? – dziwi się kapitan. – Wyskakiwać za burtę i popy-
chać, popychać!!!
Od „śmiechu” wyratował nas dźwięk komórki Zbyszka.
– Witam serdecznie, panie Marcinie! Tak, jadę do Warszawy w miłym towarzy-
stwie! Opowiadam dowcipy i pękamy ze śmiechu!
Spojrzeliśmy na siebie z panią Marią z rozpaczą. Po kilku sekundach usłyszeli-
śmy: – To tak, jak w tym dowcipie:

116
4193984
4
Wołacz (o!)

– Kowalski, w jakim kierunku maszerujemy?


– Na południe, panie sierżancie.
– Po czym to poznaliście?
– Bo mi się robi coraz cieplej!
Zbyszek rozgadał się na dobre. Korytarzem przechodziła jakaś kobieta. Spoj-
rzała na panią Marię i krzyknęła radośnie:
– Marysiu! Nie wierzę! Tyle lat!
I poszły obydwie do wagonu restauracyjnego, a ja... na szczęście zasnąłem.

117
4193984
4
Vocativo

S o l u z i oni
7. Voca vo – Wołacz

I
1. Chłopaki, 2. Kolumb, 3. Alfred, 4. Widz, 5. Panna, 6. Krysia, 7. życie, 8. Pan

II
1.  Edwardzie, 2.  Dziadkowie, 3.  Nauczycielki, 4.  Justyno, 5.  nocy, 6.  Agnieszko,
7. Tomku, 8. morze, 9. Pawełku, 10. Panowie

III
1.  Tatusiu, 2.  Marto, 3.  Marku, 4.  Ciociu, 5.  Wujku, 6.  Mamo i  Tato, 7.  Babciu
i Dziadziu, 8. Krysiu, 9. Krzysiu, 10. Zbyszku, 11. Pani Bożeno, 12. Panie Profesorze,
13. Państwo, 14. Aniu

IV
1. perło, 2. ozdobo, 3. chlubo, 4. obrońco, 5. przewodniku, 6. zwierciadło, 7. pocie-
cho, 8. przykładzie

V (Soluzioni proposte)
Panie dyrektorze, niech Pan podpisze ten dokument!
Pani Natalio, niech Pani przepisze ten list!
Piotrze, napisz do nas po powrocie do domu!
Jolu, pożycz mi 100 złotych!
Drodzy goście, poczekajcie na tort!
Janku, zamknij wszystkie okna!
Dziewczyny, pomóżcie mi to nieść!
Dzieci, umyjcie ręce!

VII (Soluzioni proposte)


1. Non ti arrabbiare Lucia!
2. Jerzy, cosa bevi?
3. Cane, non si deve mangiare quello!
4. Signor Dominik, dove ha lavorato in passato?
5. Signora Róża, mi chiami stasera.
6. Cari studenti! Auguri per l’esame!
7. Signor direttore, c’è qualcuno per lei.
8. Signore e Signori! Ecco il nostro ospite speciale!
9. Generale, l’auto la aspetta.
10. Signora Console, ha già firmato questo documento?

118
4193984
4
Wołacz (o!)

IX
Gdy wszedłem do przedziału, od razu zobaczyłem Zbyszka, który wyraźnie
ucieszył się na mój widok.
– Dzień dobry, panie Marku!
– Witam – mruknąłem niechętnie, bo Zbyszek to nudziarz i gaduła, a do tego
uwielbia opowiadać dowcipy. Gdy usiadłem z książką w ręce, dając mu do zrozu-
mienia, że chcę poczytać, rozległ się głos z megafonu:
–  Szanowni podróżni! Niestety pociąg wyjedzie z  opóźnieniem z  powodu
awarii.
– Co za pech! – pomyślałem, a w tej samej chwili usłyszałem głos Zbyszka:
– Pani Mario, co za spotkanie! Jak się cieszę! Już pomogę z walizką!
Kobieta, która weszła, wydawała się równie niezadowolona ze spotkania ze
Zbyszkiem, jak ja. Odpowiedziała:
– Dziękuję, panie Zbyszku, pan też do Warszawy?
Zbyszek przedstawił nas sobie i ożywiony powiedział:
– To jak w tym dowcipie... Skóra mi ścierpła. Kątem oka zauważyłem, że pani
Maria ma podobną minę. Wiedzieliśmy obydwoje, że już nic go nie powstrzyma...
– Adasiu! Jak jedziesz do Warszawy, to kup mi tam dwa sweterki – prosi żona.
– Dlaczego mam ci kupować sweterki w Warszawie? Przecież możesz sobie ku-
pić tutaj!
– Świetnie! To właśnie chciałam usłyszeć!
Zbyszek wyraźnie z siebie zadowolony oczekiwał wybuchu śmiechu. Nie widzie-
liśmy z panią Marią związku z sytuacją, jednak uśmiechnęliśmy się z przymusem.
– A znają Państwo ten dowcip? – Zbyszek był w swoim żywiole.
– Kochanie! Wczoraj przegrałem cały swój majątek w karty. Czy gniewasz się
na mnie?
– Nie, tylko daj mi adres tego pana, który te pieniądze wygrał!
Zbyszek, szeroko uśmiechnięty, oczekiwał od nas uznania, ale na szczęście
w tym momencie usłyszeliśmy komunikat:
– Drodzy pasażerowie! Awaria została usunięta, pociąg odjedzie za minutę!
–  O!  – zawołał Zbyszek. Myśleliśmy, że ucieszyła go ta wiadomość, ale...,
niestety...
– Przypomniał mi się świetny dowcip!
– Do kajuty kapitana statku wbiega bosman i woła:
– Kapitanie! Silnik się zepsuł! Statek stoi w miejscu!
– To na co jeszcze czekacie? – dziwi się kapitan. – Wyskakiwać za burtę i popy-
chać, popychać!!!
Od „śmiechu” wyratował nas dźwięk komórki Zbyszka.
– Witam serdecznie, panie Marcinie! Tak, jadę do Warszawy w miłym towarzy-
stwie! Opowiadam dowcipy i pękamy ze śmiechu!
Spojrzeliśmy na siebie z panią Marią z rozpaczą. Po kilku sekundach usłyszeli-
śmy: – To tak, jak w tym dowcipie:

119
4193984
4
Vocativo

– Kowalski, w jakim kierunku maszerujemy?


– Na południe, panie sierżancie.
– Po czym to poznaliście?
– Bo mi się robi coraz cieplej!
Zbyszek rozgadał się na dobre. Korytarzem przechodziła jakaś kobieta. Spoj-
rzała na panią Marię i krzyknęła radośnie:
– Marysiu! Nie wierzę! Tyle lat!
I poszły obydwie do wagonu restauracyjnego, a ja... na szczęście zasnąłem.

120
4193984
4
8

I gradi dell’agge vo
Stopniowanie przymiotników

Wierniejsza od marzenia

Najważniejsze to, że jesteś


Wierniejsza0 od marzenia
Weselsza1 niż wspomnienia
Cenniejsza2 od zaszczytów
Piękniejsza3 od zachwytów
Wierniejsza od marzenia
Otwarta na spojrzenia
Silniejsza4 niż nadzieja
Pogodna jak niedziela*

Gli aggettivi polacchi, come quelli italiani, si possono presentare al grado p o-


s i t i v o, c o m p a r a t i v o e   s u p e r l a t i v o:

grado positivo grado comparativo grado superlativo


miły milszy najmilszy
elegancki bardziej elegancki najbardziej elegancki

Le trasformazioni di grado degli aggettivi polacchi possono avvenire in modo


s e m p l i c e o   d e s c r i t t i v o.

A enzione

Nella formazione dei gradi comparativo e  superlativo si verificano frequen-


temente alternanze vocaliche o consonantiche.

* Tratto dalla canzone Wierniejsza od marzenia, http://www.teksty.org/Skaldowie,Wierniejsza_od


_marzenia

121
4193984
4
I gradi dell’aggettivo

Gradazione semplice
Il c o m p a r a t i v o si forma aggiungendo la desinenza -szy all’aggettivo al grado
positivo che ha il tema terminante in consonante singola, ad es.
gruby grubszy
ciekawy ciekawszy
długi dłuższy g>ż
tani tańszy n>ń
wesoły weselszy o>e ł>l

Gli aggettivi terminanti in -ki, -oki, -eki perdono queste desinenze nella for-
mazione del comparativo, ad es.
krótki krótszy
wąski węższy ą>ę s>ż
bliski bliższy s>ż
brzydki brzydszy
ciężki cięższy
szeroki szerszy
daleki dalszy

Se invece l’aggettivo non termina con una sola consonante, ma con un gruppo
di consonanti, si aggiunge la desinenza -ejszy all’aggettivo al grado positivo, ad es.
mądry mądrzejszy r > rz
dorosły doroślejszy sł > śl
ciepły cieplejszy ł > l
nudny nudniejszy n > ni
smutny smutniejszy n > ni
zimny zimniejszy n > ni

Eccezioni

grado positivo grado comparativo grado superlativo


lekki lżejszy najlżejszy
twardy twardszy najtwardszy
prosty prostszy najprostszy
częsty częstszy najczęstszy

Il grado s u p e r l a t i v o si forma attraverso l’aggiunta del prefisso naj- all’ag-


gettivo al grado comparativo, ad es.:
(jasny) jaśniejszy najjaśniejszy s > ś n > ni
(niski) niższy najniższy s>ż
(stary) starszy najstarszy

122
4193984
4
Stopniowanie przymiotników

La gradazione degli aggettivi dobry, mały, duży, wielki è i r r e g o l a r e.

grado positivo grado comparativo grado superlativo


dobry lepszy najlepszy
mały mniejszy najmniejszy
duży większy największy
wielki większy największy

Gradazione descri va

Il c o m p a r a t i v o d i m a g g i o r a n z a e   d i m i n o r a n z a si formano ag-
giungendo rispettivamente le espressioni bardziej e  mniej agli aggettivi al grado
positivo, ad es.:
chory bardziej (mniej) chory
interesujący bardziej (mniej) interesujący
kolorowy bardziej (mniej) kolorowy

Il s u p e r l a t i v o si forma aggiungendo le espressioni najbardziej o najmniej


agli aggettivi al grado positivo, ad es.:
chory najbardziej (najmniej) chory
interesujący najbardziej (najmniej) interesujący
kolorowy najbardziej (najmniej) kolorowy

A enzione

Pur esistendo queste due opzioni per la formazione dei diversi gradi dell’agget-
tivo, alcuni aggettivi e participi con valore aggettivale creano il comparativo e il su-
perlativo s o l a m e n t e in modo descrittivo (vale a dire tramite l’uso delle espres-
sioni bardziej/najbardziej, mniej/najmniej):

wysportowany bardziej (mniej) wysportowany najbardziej (najmniej) wysportowany


opalony bardziej (mniej) opalony najbardziej (najmniej) opalony
zmęczony bardziej (mniej) zmęczony najbardziej (najmniej) zmęczony
błyszczący bardziej (mniej) błyszczący najbardziej (najmniej) błyszczący
śliski bardziej (mniej) śliski najbardziej (najmniej) śliski
siwy bardziej (mniej) siwy najbardziej (najmniej) siwy
krzywy bardziej (mniej) krzywy najbardziej (najmniej) krzywy
gorzki bardziej (mniej) gorzki najbardziej (najmniej) gorzki

123
4193984
4
I gradi dell’aggettivo

Si può creare il comparativo e il superlativo della maggior parte degli aggettivi
sia in modo semplice che descrittivo. Ad es.:

zdrowy zdrowszy / bardziej zdrowy najzdrowszy / najbardziej zdrowy


zimny zimniejszy / bardziej zimny najzimniejszy / najbardziej zimny
nudny nudniejszy / bardziej nudny najnudniejszy / najbardziej nudny
ciekawy ciekawszy / mniej ciekawy najciekawszy / najmniej ciekawy
zdolny zdolniejszy / mniej zdolny najzdolniejszy / najmniej zdolny

Funzioni del grado compara vo e superla vo


dell’agge vo nella frase
1. Si può esprimere un p a r a g o n e tramite le costruzioni seguenti:
1.1. comparativo di maggioranza/minoranza + niż + secondo termine di para-
gone al caso nominativo: Gruszka jest słodsza niż jabłko.

A enzione

Dopo la struttura con niż il secondo termine di paragone può essere espresso
da un’intera frase. In questo caso si crea una proposizione secondaria ma che, a dif-
ferenza dell’italiano, non obbliga all’uso di un altro modo verbale. Il verbo sarà al
presente o al passato. Ad es.:
Język polski jest łatwiejszy niż myślałem! Il polacco è più facile di quanto
pensassi!

1.2. comparativo di maggioranza/minoranza + od + secondo termine di para-


gone al caso genitivo, ad es.: Gruszka jest słodsza od jabłka.
1.3. superlativo relativo + z(e) + gruppo/categoria di paragone al caso genitivo
plurale, ad es.: Gruszka jest najsłodsza ze wszystkich owoców.
1.4. superlativo relativo + w + gruppo/categoria di paragone al locativo, ad es.:
On jest najzdolniejszy w całej klasie.

2. Graduale r a f f o r z a m e n t o o  i n d e b o l i m e n t o di un fenomeno/caratteri-
stiche, che può essere espresso attraverso la struttura coraz lub coraz bardziej
(mniej) prima dell’aggettivo al grado comparativo, ad es.:
Noce są coraz zimniejsze.
On jest coraz mniej sympatyczny.

124
4193984
4
Stopniowanie przymiotników

Esempi:
Zygmunt jest mądrzejszy niż (kto?) Mateusz.
Zygmunt jest mądrzejszy od (kogo?) Mateusza.
Zygmunt jest najmądrzejszy w (czym?) całej grupie.
Zygmunt jest najmądrzejszy z (czego?) całej grupy.

Lekarz po zbadaniu pacjenta:


– Pański stan zdrowia koniecznie wymaga dłuższego pobytu nad morzem.
Czy to jest możliwe?
– To nie problem, jestem marynarzem!

E se rc i z i

I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Wierniej-


sza od marzenia e indica il grado positivo degli aggettivi al grado comparativo
o superlativo parole evidenziate.
E s e m p i o: Wierniejsza – ...Wierna...

1. ............................................................ 3. ............................................................
2. ............................................................ 4. ............................................................

II. Sottolinea la forma corretta.


E s e m p i o: Ten obraz jest (cenny – cenniejszy – najcenniejszy) z całej kolekcji.

1. Mercedes jest (drogi – droższy – najdroższy) od fiata.


2. To jest bardzo (stara – starsza – najstarsza) kamienica.
3. Tomek jest (szczupły – szczuplejszy – najszczuplejszy) w klasie.
4. W górach powietrze jest (czyste – czystsze – najczystsze) niż na wsi.
5. Przesyłam Ci bardzo (serdeczne – serdeczniejsze – najserdeczniejsze)
pozdrowienia z wakacji.
6. Dzisiejsza dyskusja była (gorąca – gorętsza – najgorętsza) od wczorajszej.
7. Z tego rezultatu (mało – mniej – najmniej) zadowolona jest Magda.
8. Jesteś (bardzo – bardziej – najbardziej) opalony od Lidki.
9. To (bardzo – bardziej – najbardziej) kolorowe skarpetki, jakie widziałam!
10. Alex jest bardzo (zdolnym – zdolniejszym – najzdolniejszym) studentem.

125
4193984
4
I gradi dell’aggettivo

III. Trasforma al grado comparativo gli aggettivi indicati tra parentesi.


E s e m p i o: Wujek jest (siwy) ...bardziej siwy... niż dziadek.
Kakao jest (słodki) ...słodsze... od kawy.

1. Tort był (smaczny)................................................................................. niż ciasto.


2. Twój krawat jest (elegancki) .................................................................... niż mój.
3. Rzym jest (stary) ................................................................................. niż Kraków.
4. Marek jest (wysportowany) ............................................................ od Andrzeja.
5. Ten syrop jest (gorzki) .................................. od tego, który miałam ostatnio.
6. Jola ma (ciemne) ......................................................................... włosy niż Edyta.
7. Morze jest (głębokie) ........................................................................... od jeziora.
8. On ma (małe) .......................................................................... stopy niż jego syn.
9. Henryk jest (niski) ............................................................................... od Adama.
10. Ten kraj jest (biedny) ......................................................................... niż Niemcy.

IV. Trasforma al grado comparativo gli aggettivi indicati tra parentesi e completa
le frasi.
E s e m p i o: Irena jest (młoda) ...młodsza... od ...Renaty...
Renata jest (miła) ...milsza... niż ...Irena...

1. Czy Hanka jest (gruba) ............................................... niż .................................. ?


2. Wczorajsza noc była (ciepła) ......................................... niż ..................................
3. Te ćwiczenia są (łatwe) ................................................... od ...................................
4. Wydaje mi się, że ta spódnica jest (szeroka) .......................... od .......................
5. Wasze walizki są (lekkie) ................................................ niż ..................................
6. Piotr jest (wysoki) ......................................... od ..................................
7. Jesteś pewna, że Karol jest (mądry) ......................... od .............................?
8. Ten pokój jest o wiele (duży) .................................... niż ..........................
9. Podobno fiński jest (trudny) ...................................... niż ...........................
10. Rękawiczki są tutaj (tanie) .................................... od ..............................

V. Trasforma al grado superlativo gli aggettivi indicati tra parentesi.


E s e m p i o: To była (śmieszna) ...najśmieszniejsza... scena z całego filmu.

1. Czy to jest (szybka).......................................................................................... łódź


motorowa na świecie?
2. To jest (ekstrawagancki) ............................................. garnitur w całej kolekcji.
3. Włożyłem moje (wygodne) .......................................................................... buty.
4. To jest (piękna)..................................... melodia jaką kiedykolwiek słyszałam!
5. Tola to (zła) .................................................................. uczennica w całej szkole.
6. Zainteresowała nas (nowa) ......................................................... metoda badań.

126
4193984
4
Stopniowanie przymiotników

7. To jest chyba (wielka) .................................................. parasol, jaki widziałam!


8. Jaki był (smutny) ................................................................ dzień w pana życiu?
9. Spędziliśmy tam (szczęśliwe) ................................................................ wakacje.
10. To był (śliski) .................................................................................. odcinek drogi.

VI. Trasforma le frasi come nell’esempio.


E s e m p i o: Helena jest (wesoła) ...coraz weselsza...

1. Henryk jest (bogaty) ...............................................................................................


2. Tadeusz jest (łysy) ....................................................................................................
3. Woda jest (zimna) ...................................................................................................
4. Anita ma (jasne) ........................................................................................... włosy.
5. Nasz sąsiad staje się (sympatyczny) ......................................................................
6. Wykład był (nudny)..................................................................................................
7. Pani Krysia jest (tęga) ..............................................................................................
8. Pies stawał się (agresywny) ....................................................................................
9. Dziecko było (śpiące) ...............................................................................................
10. Aldona jest (uparta) .................................................................................................

VII. Trasforma gli aggettivi indicati tra parentesi al grado superlativo in modo sem-
plice (wesoły – najweselszy) o descrittivo (krzywy – najbardziej krzywy) o al
grado comparativo in modo semplice (weselszy), descrittivo (bardziej krzywy)
o con la struttura coraz (coraz bardziej głodny).

A.
Zakupy z Justyną – to koszmar! Jest (niezdecydowana1) ........................................
..................................... z moich koleżanek. Kiedyś poszłam z nią kupić sukienkę.
E: – Jakiej sukienki szukasz?
J: – Chciałabym, żeby nadawała się na uroczyste okazje – wesele, bal czy coś
takiego.
E: – A w jakim ma być kolorze?
J: – W (jasny2) ................................................. niż twój płaszcz.
E: – To znaczy w jasnozielonym?
J: – No, może też być w żółtym, ale (ciemny3) .................................... niż cytryna.
E: – A długa czy krótka?
J: – (Krótka4) .................................... niż ta, ale (długa5) .............................. od twojej.
E: – Może ta?
J: – Nie, ta jest niemodna. Muszę mieć trochę (modna6) .......................................
E: – A ta?
J: – Coś ty? Jest (brzydka7) ....................................... ze wszystkich w tym sklepie!
E: – No, nie przesadzaj! Nie jest wcale zła, a chyba (tania8) ............................ od
tamtych.

127
4193984
4
I gradi dell’aggettivo

J: – Nie, nie podoba mi się. Zobacz – może ta?


E: – Która? Ta?!? Chyba żartujesz?
J: – Nie, jest (oryginalna9) .......................................................... w tej całej kolekcji.
E: – Raczej – zwariowana! A jaka droga!
J: – No, jest troszkę (droga10) .............................. niż się spodziewałam, ale za to
jedyna!!
E: – Różowa w cytrynowe kwiatki i fioletowe kropki na zielonej kratce! Już nic
(kolorowy11) ......................................................................... nie mogłaś znaleźć?
J: – Jest prześliczna! Wezmę ją!
E: – Wiesz, stajesz się (szalona12) ............................................................................

B.
Wczorajsza wycieczka w góry była znacznie (udana1) ............................................
niż ta sprzed tygodnia. Przede wszystkim pogoda była (dobra2)..........................
 – było słonecznie, ale niezbyt ciepło. Poza tym w naszej pięcioosobowej gru-
pie zamiast Adama, który ciągle na wszystko narzekał, znalazł się Rafał, który
jest (wysportowany3) ..................................................................... i  (dowcipny4)
.................................................. z  nas wszystkich. Przez całą drogę opowiadał
(śmieszne5) ............................................. anegdoty jakie kiedykolwiek słyszeliśmy,
więc nie zmartwiliśmy się zbytnio, gdy w  pewnym momencie zaczął padać
deszcz. Wreszcie doszliśmy do schroniska, które było o wiele (duże6) ...............
niż myśleliśmy. Zjedliśmy tam (wspaniały7) ................................................... bigos
na świecie (może dlatego nam tak smakował, że byliśmy (głodni8) ......................
........................... od wilków?) i wypiliśmy herbatę (aromatyczna9) ..........................
od tej, którą robi pani Nela. Wracaliśmy do domu znów w słoneczną pogodę,
(bogaci10) ...................................... o nowe wrażenia.

VIII. Traduci in italiano.

0. Czy to prawda, że Ola jest młodsza od ciebie?


È vero che Ola è più giovane di te?

1. Paweł jest już wyższy niż ojciec.


......................................................................................................................................
2. Wujek jest bardziej chory niż myśleliśmy.
......................................................................................................................................
3. To jest najsmaczniejsza czekolada, jaką kiedykolwiek jadłem!
......................................................................................................................................
4. Film był o wiele bardziej nudny niż się spodziewaliśmy.
......................................................................................................................................

128
4193984
4
Stopniowanie przymiotników

5. Wasz samochód jest szybszy od naszego.


......................................................................................................................................
6. Nowa sekretarka jest mniej sympatyczna od poprzedniej.
......................................................................................................................................
7. Henryk jest najbardziej złośliwym człowiekiem, jakiego znam.
......................................................................................................................................
8. Studenci byli coraz bardziej zdenerwowani przed egzaminem.
......................................................................................................................................
9. Ten najmniejszy obraz jest najdroższy!
......................................................................................................................................
10. Krystian jest silniejszy i zdrowszy od swojego brata.
......................................................................................................................................
11. Barbara jest starsza, ale mniej utalentowana od swojej siostry.
......................................................................................................................................
12. Nasz przewodnik stawał się coraz bardziej nachalny i coraz mniej
kulturalny.
......................................................................................................................................

IX. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio VIII*.

* Si suggerisce di svolgere l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

129
4193984
4
I gradi dell’aggettivo

S o l u z i oni
8. I gradi dell’agge vo – Stopniowanie przymiotników

I
1. Wesoła, 2. Cenna, 3. Piękna, 4. Silna

II
1. droższy, 2. stara, 3. najszczuplejszy, 4. czystsze, 5. serdeczne, 6. gorętsza, 7. naj-
mniej, 8. bardziej, 9. najbardziej, 10. zdolnym

III
1. smaczniejszy / bardziej (mniej) smaczny, 2. elegantszy / bardziej (mniej) elegancki,
3. starszy, 4. bardziej (mniej) wysportowany, 5. bardziej (mniej) gorzki, 6. ciemniej-
sze / bardziej (mniej) ciemne, 7. głębsze / bardziej głębokie, 8. mniejsze, 9. niższy /
bardziej niski, 10. biedniejszy / bardziej (mniej) biedny

IV
1. grubsza / bardziej gruba, 2. cieplejsza / bardziej ciepła, 3. łatwiejsze, 4. szersza /
bardziej szeroka, 5.  lżejsze / bardziej lekkie, 6.  wyższy / bardziej wysoki, 7.  mą-
drzejszy / bardziej mądry, 8. większy, 9. trudniejszy / bardziej trudny, 10. tańsze /
bardziej tanie

V
1.  najszybsza, 2.  najbardziej ekstrawagancki, 3.  najwygodniejsze, 4.  najpiękniej-
sza, 5. najgorsza, 6. najnowsza, 7. największy, 8. najsmutniejszy, 9. najszczęśliwsze,
10. najbardziej śliski

VI
1.  coraz bogatszy, 2.  coraz bardziej łysy, 3.  coraz zimniejsza, 4.  coraz jaśniej-
sze, 5.  coraz sympatyczniejszy (bardziej sympatyczny), 6.  coraz nudniejszy (bar-
dziej nudny), 7. coraz tęższa, 8. coraz bardziej agresywny, 9. coraz bardziej śpiące,
10. coraz bardziej uparta

VII
A. 1. najbardziej niezdecydowana, 2. jaśniejszym, 3. ciemniejszym, 4. krótsza, 5. dłuż-
sza, 6. modniejszą, 7. najbrzydsza, 8. tańsza, 9. najoryginalniejsza (najbardziej orygi-
nalna), 10. droższa, 11. bardziej kolorowego, 12. coraz bardziej szalona
B. 1.  bardziej udana, 2.  lepsza, 3.  najbardziej wysportowany, 4.  najdowcipniej-
szy (najbardziej dowcipny), 5.  najśmieszniejsze, 6.  większe, 7.  najwspanialszy,

130
4193984
4
Stopniowanie przymiotników

8. głodniejsi (bardziej głodni), 9. aromatyczniejszą (bardziej aromatyczną), 10. bo-


gatsi (bardziej bogaci)

VIII (Traduzioni proposte)


1. Paolo è già più alto di suo padre.
2. Lo zio è più malato di quanto pensassimo.
3. Questa è la cioccolata più buona che abbia mai mangiato!
4. Il film è stato molto più noioso di quanto ci aspettassimo.
5. La vostra auto è più veloce della nostra.
6. La nuova segretaria è meno simpatica di quella precedente.
7. Henryk è la persona più cattiva che conosca.
8. Gli studenti si facevano sempre più nervosi prima dell’esame.
9. Il quadro più piccolo è il più caro.
10. Krystian è più forte e sano di suo fratello.
11. Barbara è più grande, ma meno dotata di sua sorella.
12. La nostra guida stava diventando sempre più pedante e sempre meno educata.

131
4193984
4
9

I gradi dell’avverbio
Stopniowanie przysłówków

Ciszej, bliżej, czulej

Ciszej0 niż podwodny świat


Czulej1 niż ocean Twych ust
Wolniej2 niż przelewa się czas
Głębiej3 niż najgłębszy nurt
Mocniej4 niż wybucha to w nas
Szybciej5 niż strumienie
Twej krwi
Jaśniej6 niż wulkany gwiazd
Głośniej7 niż budzący się krzyk
Więcej8 niż ogarnąć byś mógł *

Gli avverbi polacchi si possono presentare al grado p o s i t i v o, c o m p a r a -


t i v o e s u p e r l a t i v o:

grado positivo grado comparativo grado superlativo


tanio taniej najtaniej
sympatycznie bardziej sympatycznie najbardziej sympatycznie

Proprio come gli aggettivi, gli avverbi possono subire una variazione di grado
in modo s e m p l i c e o   d e s c r i t t i v o. La formazione semplice, che constiste
nell’aggiunta di un prefisso/suffisso, permette di costruire solo il comparativo di
maggioranza.

* Tratto dalla canzone Ciszej, bliżej, czulej, http://www.teksty.org/Małgorzata_Ostrowska,Ciszej


_bliżej_czulej

132
4193984
4
Stopniowanie przysłówków

A enzione

Anche nella formazione dei gradi comparativo e superlativo degli avverbi si ve-
rificano frequentemente alternanze vocaliche o consonantiche.

Gradazione semplice
Come già detto, la formazione semplice consiste nell’aggiunta di un prefisso/
suffisso e permette di costruire il comparativo di maggioranza. Il comparativo di
minoranza si può costruire in polacco solo in modo descrittivo.
Il c o m p a r a t i v o d i m a g g i o r a n z a si costruisce attraverso l’aggiunta del
suffisso -ej al grado positivo dell’avverbio, ad es.:
ciekawie ciekawiej
miło milej ł>l
mocno mocniej n>ń
długo dłużej g>ż
wesoło weselej o>e ł>l
prosto prościej st > ść
cicho ciszej ch > sz
gorąco goręcej ą>ę

Gli aggettivi terminanti in -ko, -oko, -eko perdono questo suffisso, ad es.:
daleko dalej
ciężko ciężej
krótko krócej k>c
brzydko brzydziej dk > dź
prędko prędzej d > dz
blisko bliżej s>ż
szeroko szerzej r > rz
wąsko węziej ą > ę sk > ź

Eccezione: lekko – lżej – najlżej

Il s u p e r l a t i v o a s s o l u t o si crea attraverso l’aggiunta del prefisso naj-


all’avverbio al grado comparativo, ad es.:
(jasno) jaśniej najjaśniej
(nisko) niżej najniżej
(staro) starzej najstarszej

Avverbi che formano il comparativo e  il superlativo in modo i r r e g o l a r e:


dobrze, źle, mało, dużo, wiele.
133
4193984
4
I gradi dell’avverbio

grado positivo grado comparativo grado superlativo


dobrze lepiej najlepiej
źle gorzej najgorzej
mało mniej najmniej
dużo więcej najwięcej
wiele więcej najwięcej

Gradazione descri va

Il c o m p a r a t i v o d i m a g g i o r a n z a e   m i n o r a n z a si formano rispet-
tivamente attraverso l’uso delle espressioni bardziej e mniej prima dell’avverbio al
grado positivo, ad es.:
zdrowo bardziej (mniej) zdrowo
czysto bardziej (mniej) czysto
interesująco bardziej (mniej) interesująco

Il s u p e r l a t i v o si forma attraverso l’uso delle espressioni najbardziej e najm-


niej prima dell’avverbio al grado positivo, ad es.:
zdrowo najbardziej (najmniej) zdrowo
czysto najbardziej (najmniej) czysto
interesująco najbardziej (najmniej) interesująco

A enzione

Alcuni avverbi formano il grado comparativo e superlativo s o l o in modo de-


scrittivo, ad es.:

błyszcząco bardziej (mniej) błyszcząco najbardziej (najmniej) błyszcząco


ślisko bardziej (mniej) ślisko najbardziej (najmniej) ślisko
krzywo bardziej (mniej) krzywo najbardziej (najmniej) krzywo
gorzko bardziej (mniej) gorzko najbardziej (najmniej) gorzko
kolorowo bardziej (mniej) kolorowo najbardziej (najmniej) kolorowo

134
4193984
4
Stopniowanie przysłówków

Si può creare il comparativo e il superlativo della maggior parte degli avverbi
sia in modo semplice che descrittivo, ad es.:

zdrowo zdrowiej / bardziej zdrowo najzdrowiej / najbardziej zdrowo


zimno zimniej / bardziej zimno najzimniej / najbardziej zimno
nudno nudniej / bardziej nudno najnudniej / najbardziej nudno
ciekawie ciekawiej / mniej ciekawie najciekawiej / najmniej ciekawie
wyraźnie wyraźniej / mniej wyraźnie najwyraźniej / najmniej wyraźnie

Funzioni del grado compara vo e superla vo


dell’avverbio nella frase
1. Per esprimere un p a r a g o n e tramite le costruzioni seguenti:
1.1. comparativo + niż + secondo termine di paragone al caso nominativo, ad
es.:
Dziadek opowiada ciekawiej niż babcia.
Mąż prasuje koszule lepiej niż żona.

A enzione

Dopo la struttura con niż il secondo termine di paragone può essere espresso
da un’intera frase. In questo caso si crea una proposizione secondaria ma che a dif-
ferenza dell’italiano non obbliga all’uso di un altro modo verbale. Il verbo sarà al
presente o al passato. Ad es.:
Ta piosenkarka śpiewa na żywo lepiej niż się spodziewałem.
Quella cantante dal vivo canta meglio di quanto mi aspettassi.
1.2. comparativo + od + secondo termine di paragone al caso genitivo, ad es.:
Dziadek opowiada ciekawiej od babci.
Syn pisze na komputerze szybciej od ojca.
1.3. superlativo (relativo) + z(e) + gruppo/categoria di paragone al genitivo
plurale, ad es.:
Pantera biega najszybciej ze wszystkich kotów.
Olek pali najwięcej z moich znajomych.
1.4. superlativo (relativo) + w + gruppo/categoria di paragone al locativo, ad
es.:
Michał był najbardziej kolorowo ubranym mężczyzną w całym hotelu.
2. Il graduale r a f f o r z a m e n t o o  i n d e b o l i m e n t o di un fenomeno, che può
essere espresso attraverso la struttura: coraz lub coraz bardziej (mniej) prima
dell’avverbio al grado superlativo, ad es.:

135
4193984
4
I gradi dell’avverbio

Zaświeć światło, bo robi się coraz ciemniej.


Karol czuje się coraz gorzej.
Zachowywał się coraz mniej uprzejmie.

Esempi:
Urszula pisze ładniej niż (kto?) Wiktoria.
Urszula pisze ładniej od (kogo?) Wiktorii.
Urszula pisze najładniej z (czego?) całej klasy.
Urszula pisze najładniej w (czym?) całej klasie.

– Kaziu, czy ty wiesz, ile kosztuje mnie twoja nauka? – pyta ojciec.
– Wiem, tato, dlatego staram się uczyć jak najmniej.

E se rc i zi

I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Ci-


szej, bliżej, czulej e indica il grado positivo degli avverbi al grado comparativo
marcati.
E s e m p i o: Ciszej – ...Cicho...

1. ............................................................ 5. ............................................................
2. ............................................................ 6. ............................................................
3. ............................................................ 7. ............................................................
4. ............................................................ 8. ............................................................

II. Inserisci negli spazi le espressioni bardziej o najbardziej (a seconda del conte-
sto) se è presente il segno +, e le espressioni mniej o najmniej se è presente il
segno –.
E s e m p i o: Dorota spędza czas (+) ...bardziej... pracowicie niż ty.

1. Jego brat ubiera się (+) ............................................... elegancko ze wszystkich


chłopców, jakich znam.
2. Ten nauczyciel sprawdza prace (–) ........................... dokładnie niż dyrektor.
3. Rozmawiajcie z nimi (–) ...................................................................... formalnie.
4. Nazwa tego dania brzmi (+) ............................................ egzotycznie, dlatego
je zamówię!

136
4193984
4
Stopniowanie przysłówków

5. Tadek zachowuje się (+) ......................................... agresywnie ze wszystkich


obecnych tu panów.
6. Teresa jest (–) ......................... entuzjastycznie nastawiona do tego projektu
niż szef.
7. On traktuje ją (+) ....................................... serdecznie, niż trzeba.
8. Gdyby ona jeszcze gotowała (–) ............................................. tłusto!
9. Eleonora recytowała (+) ....................................... wzruszająco ze wszystkich
uczestników konkursu.
10. Na tej imprezie było (–) .............................. sztywno niż się spodziewaliśmy.

III. Trasforma al grado comparativo (di maggioranza) gli avverbi indicati tra
parentesi.
E s e m p i o: Jutro ma być (ciepło) ...cieplej... niż dzisiaj.

1. Mów (cicho) ..............................................................................................................!


2. Proszę pisać (wyraźnie) ..........................................................................................!
3. W tym sklepie jest (tanio) ............................................................ niż w tamtym.
4. Janek biega (szybko) ................................................................................ od Edka.
5. Moja babcia gotuje (smacznie) .................................................................. niż ja.
6. Nie czekajmy na nich (długo) ................................................................................!
7. Beata wygląda (staro) ...................................................................... niż jej matka.
8. Czuję się (źle) ...................................................................................... niż wczoraj.
9. Mam teraz (daleko) ...................................................... do szkoły niż przedtem.
10. Sebastian skoczył (wysoko) .............................................................. od Roberta.

IV. Trasforma al grado comparativo (di maggioranza o minoranza a scelta) gli ag-
gettivi indicati tra parentesi. Completa poi le frasi.
E s e m p i o: Iza ubiera się (modnie) ...modniej... od ...Martyny...
Martyna ubiera się (ekstrawagancko) ...bardziej ekstrawagancko
niż ...Iza...

1. Wiktoria mówi po rumuńsku (płynnie) ................................ niż ........................


2. Łukasz zachowywał się (grzecznie) .................................. niż ............................
3. Witold wygląda (atrakcyjnie) ........................................... od ................................
4. Zygmunt podpisuje się (niewyraźnie) .................................... od ........................
5. Daniel kończy pracę (wcześnie)................................... od ....................................
6. Ich dzieci zachowują się (hałaśliwie) ................................... niż .........................
7. Iwona odżywia się (zdrowo) ................................ od ............................................
8. Karolina opisała ten widok (szczegółowo) .......................... niż ........................
9. Postąpiliście (mądrze) ............................................... niż .......................................
10. Chłopcy wrócili z koncertu (późno) ................................ od ..............................
137
4193984
4
I gradi dell’avverbio

V. Trasforma al grado superlativo gli avverbi indicati tra parentesi.


E s e m p i o: Józio zdobył (mało) ...najmniej... punktów w całej klasie.

1. Basia śmiała się (głośno) .............................................................. w całym kinie.


2. Te buty podobają mi się (bardzo) ............................................... ze wszystkich.
3. Gdzie tu jest (blisko) .................................................................................... bank?
4. Piotrek wygląda (młodo) ............................................................... w całej ekipie.
5. Jowita tańczyła (lekko) .......................................................... ze wszystkich pań.
6. Zaprezentuj się (dobrze) ................................................................ jak potrafisz!
7. Postaw biurko tu, gdzie jest (jasno) ......................................................................
8. Przychodźcie do nas jak (często) ..........................................................................!
9. Gdzie ci będzie (wygodnie) ................................................................. się uczyć?
10. Jarek rozwiązał (poprawnie) ............................ wszystkie zadania całej grupy.

VI. Trasforma le frasi come nell’esempio.


E s e m p i o: Robi się (zimno) ...coraz zimniej... – chyba będzie mróz.

1. Nieznajoma uśmiechała się do niego (miło) .......................................................


2. Elżunia pisze (brzydko) ...........................................................................................
3. Kamil szedł (prędko) ....................................................................  – prawie biegł.
4. Uwaga! Na drogach jest (ślisko) ............................................................................!
5. Na przyjęciu robiło się (nudno) .............................................................................
6. Pies kopał (głęboko) .................................................................................................
7. W naszym mieście jest (czysto) .............................................................................
8. Wanda ubiera się (niechlujnie) ..............................................................................
9. Robi się (gorąco) .......................................................................................................
10. Fabian rozwiązywał zadania (wolno) ...................................................................

VII. Trasforma al grado comparativo di maggioranza gli avverbi indicati tra parentesi.

Odkąd Ania ma komputer, (mało0) ...mniej... ogląda telewizję i (rzadko1) ..............


chodzi do kina. (Chętnie2) ................... też się uczy i stara się to robić (krótko3)
......................... niż przedtem, aby mieć (dużo4) .................... czasu dla siebie.
Komputer fascynuje ją (bardzo5) ..................................... niż wszystko inne. Lubi
nawet robić na nim ćwiczenia ortograficzne. Może dlatego dyktanda w szkole
idą jej (dobrze6) .......................... , więc rodzice są też zadowoleni. Natomiast jej
kot jest coraz (często7) ................................. w złym humorze, bo Ania poświęca
mu coraz (mało8) .................................... uwagi.

138
4193984
4
Stopniowanie przysłówków

VIII. Trasforma al grado superlativo gli avverbi indicati tra parentesi.

Kiedy byłem mały, (chętnie0) ...najchętniej... spędzałem wakacje u  dziadków.


Uważałem (i nadal uważam), że ich dom jest (pięknie1) .......................................
położony w okolicy. Z jednej strony rośnie las, z drugiej płynie strumień. Gdy
przyjeżdżali też moi kuzyni  – Hania, Darek i  Wojtek  – spędzaliśmy czas
(wesoło2) ............................................., jak to się tylko zdarza dzieciom. Często
chodziliśmy z  dziadkiem na grzyby albo piekliśmy z  babcią ciasteczka. Gdy
kiedyś podczas burzy nie było prądu i było chyba (ciemno3) ...............................
na świecie, a my się baliśmy, dziadzio opowiadał nam różne baśnie i legendy.
Kiedyś pocięły nas osy i  babcia (łagodnie4) ....................................., jak umiała,
smarowała nas jakimiś maściami, a potem dała nam gorącą czekoladę.
Robiliśmy czasem teatrzyk: Wojtek (śmiesznie5) ........................................... z nas
wszystkich grał rolę krasnoludka, Darek, w roli rycerza, walczył (odważnie6)
............................................., jak tylko potrafił, ze smokiem. Ja zawsze byłem złym
królem i niewiele mówiłem, ale za to wyglądałem (groźnie7) .................................
w ubraniach dziadka, a Hania była czarownicą.
Spędzaliśmy czas bez telewizji i bez komputera, jednak (wspaniale8) ...................
.........................................!

IX. Traduci in italiano.

0. Ciocia wygląda gorzej niż rok temu.


La zia sembra stare peggio dell’anno scorso.

1. Pieniądze będą do odebrania najwcześniej pojutrze.


......................................................................................................................................
2. Święta coraz bliżej, a my nie mamy prezentów pod choinkę.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
3. Musisz ostrożniej przechodzić przez ulicę.
......................................................................................................................................
4. Kasia coraz płynniej mówi po portugalsku przy Brazylijczykach.
......................................................................................................................................
5. Wolałabym mieszkać jak najdalej od ulicy.
......................................................................................................................................
6. Musi pan ćwiczyć coraz intensywniej.
......................................................................................................................................
7. Czasem wydaje mi się, że im Janusz jest starszy, tym bardziej infantylnie
się zachowuje.
......................................................................................................................................

139
4193984
4
I gradi dell’avverbio

8. Ostatnio Bożena więcej się uczy i mniej ogląda telewizję.


......................................................................................................................................
9. W tym sklepie najniżej leżą kasze i ryż, a najwyżej – soki.
......................................................................................................................................
10. Im dłużej go znam, tym krócej chcę z nim przebywać.
......................................................................................................................................
11. Nie znając dobrze języka, trudniej się nim porozumiewać, ale będzie co-
raz łatwiej, zobaczysz!
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
12. Podobno najzabawniej było na początku imprezy, na którą, niestety,
przyszedłem najpóźniej ze wszystkich.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

X. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio IX*.

* Si suggerisce di svolgere l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

4193984
4
Stopniowanie przysłówków

S ol u z i o n i
9. I gradi dell’avverbio – Stopniowanie przysłówków

I
1. Czule, 2. Wolno, 3. Głęboko, 4. Mocno, 5. Szybko, 6. Jasno, 7. Głośno, 8. Dużo

II
1. najbardziej, 2. mniej, 3. mniej, 4. najbardziej, 5. najbardziej, 6. mniej, 7. bardziej,
8. mniej, 9. najbardziej, 10. mniej

III
1. ciszej, 2. wyraźniej, 3. taniej, 4. szybciej, 5. smaczniej, 6. dłużej, 7. starzej, 8. go-
rzej, 9. dalej, 10. wyżej

IV
1.  płynniej, 2.  grzeczniej, 3.  atrakcyjniej, 4.  bardziej niewyraźnie, 5.  wcześniej,
6. bardziej hałaśliwie, 7. zdrowiej, 8. bardziej szczegółowo, 9. mądrzej, 10. później

V
1. najgłośniej, 2. najbardziej, 3. najbliżej, 4. najmłodziej, 5. najlżej, 6. najlepiej, 7. naj-
jaśniej, 8. najczęściej, 9. najwygodniej, 10. najpoprawniej

VI
1. coraz milej, 2. coraz brzydziej, 3. coraz prędzej, 4. coraz bardziej ślisko, 5. coraz
nudniej, 6. coraz głębiej, 7. coraz czyściej, 8. coraz bardziej niechlujnie, 9. coraz go-
ręcej, 10. coraz wolniej

VII
1. rzadziej, 2. chętniej, 3. krócej, 4. więcej, 5. bardziej, 6. lepiej, 7. częściej, 8. mniej

VIII
1. najpiękniej, 2. najweselej, 3. najciemniej, 4. najłagodniej, 5. najśmieszniej, 6. naj-
odważniej, 7. najgroźniej, 8. najwspanialej

IX (Traduzioni proposte)
1. I soldi saranno da ritirare al più presto dopodomani.
2. Le feste sono sempre più vicine e noi ancora non abbiamo i regali sotto l’albero
di Natale.
3. Devi attraversare la strada con più cautela.

141
4193984
4
I gradi dell’avverbio

4. Kasia parla sempre più fluentemente portoghese quando è con dei brasiliani.
5. Vorrei abitare il più lontano possibile dalla strada.
6. Deve esercitarsi sempre più intensamente.
7. A volte mi sembra che più Janusz invecchia, più si comporta in modo infantile.
8. Ultimamente Bożena studia di più e guarda meno la TV.
9. In quel negozio più in basso si trovano pasta e  riso e  più in alto i  succhi di
frutta.
10. Più lo conosco, meno mi va di stare in sua compagnia.
11. Non conoscendo bene la lingua è più difficile capirla ma ti sarà sempre più fa-
cile, vedrai!
12. Sembra che più divertente sia stato l’inizio della festa, alla quale purtroppo
sono arrivato più tardi di tutti.

142
4193984
4
10

La declinazione dei numerali cardinali


Deklinacja liczebników głównych

Stan gotowości

piętra badają własny stan odliczaniem,


centra skracają czasy na odłączanie,
po sygnale lufy drzwi wyplują szyk,
serca wybiją jeden rytm, ramię w ramię
raz, dwa, trzy,
równaj i,
raz, dwa, trzy,
naprzód,
na raz na raz na raz na raz
naprzód,
raz, dwa, trzy,
jeden, siedem*

In polacco, contrariamente all’italiano, il numerale è  una parte del discorso


variabile.
Inoltre, in alcuni casi, la presenza del numerale cardinale nella frase obbliga
all’uso di determinate reggenze verbali. Vediamo la declinazione dei principali nu-
merali cardinali.

* Tratto dalla canzone Stan gotowości, http://www.teksty.org/Lombard,Stan_gotowo%C5%9Bci

143
4193984
4
La declinazione dei numerali cardinali

 Il numerale jeden, jedna, jedno si declina come un aggettivo (ad eccezione


del nominativo):

maschile (pers. e non-pers.) femminile neutro


n jeden sklep / student jedna szkoła jedno okno
g jednego sklepu / studenta jednej szkoły jednego okna
d jednemu sklepowi / studentowi jednej szkole jednemu oknu
a jeden sklep jedną szkołę jedno okno
jednego studenta
s jednym sklepem / studentem jedną szkołą jednym oknem
l o jednym sklepie / studencie o jednej szkole o jednym oknie

 Dwa

maschile pers. femminile neutro / maschile non-pers.


n dwaj (dwóch) dwie dwa
piloci (pilotów) ulice listy / drzewa
g dwóch, dwu
pilotów / ulic / listów / drzew
d dwom, dwu
pilotom / ulicom / listom / drzewom
a dwóch dwie dwa
pilotów ulice listy / drzewa
s dwoma dwiema (dwoma) dwoma
pilotami ulicami listami / drzewami
l. o dwóch, dwu
pilotach / ulicach / listach / drzewach

 Trzy, cztery

maschile pers. maschile non-pers. /femminile /


neutro
n trzej, czterej (trzech, czterech) trzy, cztery
robotnicy (robotników) bilety / pacjentki / zdania
g trzech, czterech
robotników / biletów / pacjentek / zdań
d trzem, czterem
robotnikom / biletom / pacjentkom / zdaniom
a trzech, czterech trzy, cztery
robotników bilety / pacjentki / zdania
s trzema, czterema
robotnikami / biletami / pacjentkami / zdaniami
l (o) trzech, czterech
robotnikach / biletach / pacjentkach / zdaniach

144
4193984
4
Deklinacja liczebników głównych

 Pięć e superiori

maschile pers. maschile non-pers. /femminile /


neutro
n pięciu, sześciu, siedmiu, ośmiu, pięć, sześć, siedem, osiem...
dziewięciu, dziesięciu, jedenastu... rowerów / książek / krzeseł
aktorów
g pięciu, sześciu, siedmiu, ośmiu, pięciu, sześciu, siedmiu, ośmiu...
dziewięciu, dziesięciu, jedenastu... rowerów / książek / krzeseł
aktorów
d pięciu, sześciu, siedmiu, ośmiu, pięciu, sześciu, siedmiu, ośmiu...
dziewięciu, dziesięciu, jedenastu... rowerom / książkom / krzesłom
aktorom
a pięciu, sześciu, siedmiu, ośmiu, pięć, sześć, siedem, osiem...
dziewięciu, dziesięciu, jedenastu... rowerów / książek / krzeseł
aktorów
s pięcioma, sześcioma, siedmioma, pięcioma, sześcioma, siedmioma,
ośmioma, dziewięcioma, dziesię- ośmioma...
cioma, jedenastoma... rowerami / książkami / krzesłami
aktorami
l o pięciu, sześciu, siedmiu, ośmiu, o pięciu, sześciu, siedmiu, ośmiu...
dziewięciu, dziesięciu, jedenastu... rowerach / książkach / krzesłach
aktorach

A enzione

▶ Tutti i  numerali cardinali a  partire da 5 (eccetto quelli a  partire da 20


e aventi come unità 2, 3 e 4, cioé 22, 23, 24, 32, 33, 34, 42...) obbligano
a declinare il sostantivo al caso g e n i t i v o plurale. Ad es.:
Moja sąsiadka ma siedem kotów.
Codziennie czytam przynajmniej 30 stron tej książki.
▶ Questa regola non si applica quando il numerale accompagna un sostan-
tivo al caso locativo o strumentale. Ad es.:
Po siedmiu godzinach spektaklu, widzowie wrócili zmęczeni do domu.
Gosia przyjdzie na imprezę z pięcioma kolegami ze studiów.
▶ Qualora un numerale superiore a 5 preceda un sostantivo avente la fun-
zione di soggetto, il verbo andrà alla forma della terza persona neutra sin-
golare. In questo caso la reggenza sarà la seguente:

numerale >5 sost. (+ agg.) genitivo plur. verbo, 3 p.s. neutra


Dwunastu polskich studentów wyjechało na wymianę.

145
4193984
4
La declinazione dei numerali cardinali

▶ Nei numerali dwanaście i dwadzieścia a tutti i casi ad eccezione del no-


minativo e dell’accusativo si verifica una modifica nella vocale del tema da
-a- > -u-: dwunastu, dwudziestu.
▶ Il numerale 100 (sto) diventa stu a tutti i casi ad eccezione dell’accusativo.
▶ I numerali tysiąc i milion si declinano come i sostantivi miesiąc e melon.
▶ Nelle domande in cui si fa riferimento alle quantità di sostantivi plurali
maschili personali il pronome ile, (quanto/quanti...) assume la forma ilu
ed è seguito dal genitivo plurale. Il verbo, qualora la parola ilu preceda il
soggetto, andrà alla forma della terza persona neutra singolare. Ad es:
Ilu studentów pisało wczoraj egzamin?

‒ Cześć, Kasiu, jak ty ładnie wyglądasz! Ile obecnie ważysz?


‒ W okularach 60 kilogramów.
‒ A bez okularów?
‒ Bez okularów nie mogę odczytać wyniku.

E se rc i zi

I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Stan go-
towości, riporta nella tabella i numerali evidenziati e completa le declinazioni.

n piętra mundury czapki żołnierz


g
d
a
s
l

II. Sottolinea la forma corretta del numerale.


E s e m p i o: Teraz ma dyżur tylko (jeden – jedna – jedno) lekarz.

1. Kasia ma (dwie – dwóch – dwoma) lalki.


2. Moja ciocia zaprzyjaźniła się na tej wycieczce z (trzy – trzej – trzema)
Szwedkami.
3. Do ciasta potrzebne mi są (czterej – cztery – czterema) jajka.
146
4193984
4
Deklinacja liczebników głównych

4. Przy tym filmie pracowało (dwóch – dwa – dwie) treserów lwów.


5. Byliśmy już w (ośmiu – ośmioma – osiem) krajach Europy.
6. Na to spotkanie przyjechało (jedenaście – jedenastoma – jedenastu)
polityków.
7. Lucyna ma (dziesięć – dziesięcioma – dziesięciu) miniaturowych żyraf.
8. Bartek umie już liczyć do (dwadzieścia – dwudziestu – dwudziestoma).
9. On jeszcze nie skończył trzydziestu (dwóch – dwie – dwa) lat.
10. (Pięciu – Pięć – Pięcioma) uczniów nie zdało egzaminu.

III. Formula le domande corrispondenti ad ognuna delle frasi dell’esericizio II,


come nell’esempio.
E s e m p i o: ...Ilu... lekarzy ma teraz dyżur?

1. ....................... lalek ma Kasia?


2. Z ....................... Szwedkami twoja ciocia zaprzyjaźniła się na tej wycieczce?
3. ....................... jajek jest ci potrzebnych do ciasta?
4. ....................... treserów lwów pracowało przy tym filmie?
5. W ........................... krajach Europy już byliście?
6. ................................ polityków przyjechało na to spotkanie?
7. ...................... miniaturowych żyraf ma Lucyna?
8. Do ........................... Bartek umie już liczyć?
9. ......................... lat on jeszcze nie skończył?
10. ...................... uczniów nie zdało egzaminu?

IV. Scrivi la forma corretta del numerale.


E s e m p i o: Złożyliśmy życzenia świąteczne (4) ...czterem... kolegom z pracy.

1. To był reportaż o (1) .......................................... przedszkolu.


2. Wszyscy czekali na (3) ....................................... najlepszych sportowców.
3. Lidka zgubiła w tym roku (3) ................................. szaliki.
4. W klasie nie ma ani (1) ......................................... ucznia.
5. Przekazaliśmy tę wiadomość (2) .............................. osobom z biura.
6. Rozalia opiekuje się (5) ....................................... kotami.
7. Co byście zrobili z (1 000 000) ................................. euro?
8. Nasi sąsiedzi zwiedzili (6) .................................... miast w Stanach
Zjednoczonych.
9. Paweł nawiązał znajomość przez Internet z (4) ............................. kolekcjo-
nerami monet.
10. To jest film o (12) ........................................ najsłynniejszych politykach.

147
4193984
4
La declinazione dei numerali cardinali

V. Scrivi la forma corretta del numerale.


E s e m p i o: Dostałam życzenia imieninowe od (4) ...czterech... kolegów z pracy.

1. Światło się świeci tylko w (2) ..................................... oknach.


2. Wykłady wygłosili (3) .................................... profesorowie.
3. Mają państwo (1) .......................... dziecko? Tak, mamy (1) ..............................
córkę.
4. Weronika jedzie na wakacje z (2) ................................. siostrami.
5. W całej grupie jest tylko (11) ................................. kobiet.
6. Nie widziałam go od (20).................................... lat.
7. Jerzy jest właścicielem (4) ................................ koni.
8. Adam wyjechał z Polski przed (6) ....................................... miesiącami.
9. Julia ma (24) ...................................................................................................... lata.
10. Justynko, jeśli od (100) .......................... odejmiesz (10) .........................., to ile
zostanie?

VI. Collega ogni parola della colonna A con una della colonna B in modo da for-
mare un’espressione sensata. Scrivi poi accanto l’espressione ottenuta e  co-
struiscici infine una frase.

A B

dwunastu ciastko jedno ciastko


czterech stadiony
dwiema koleżankami
siedmiu chłopcom
jedno dziennikarze
ośmiu piłkarzy
trzech prace
pięcioma orkiestrami
dwa modelek
czterej wieżach
trzydzieści dwie piosenkom

0. Wujek Romek zjadł tylko jedno ciastko


1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................

148
4193984
4
Deklinacja liczebników głównych

5. ......................................................................................................................................
6. ......................................................................................................................................
7. ......................................................................................................................................
8. ......................................................................................................................................
9. ......................................................................................................................................
10. ......................................................................................................................................

VII. Traduci in italiano.

0. Robert ma dwa komputery.


Robert ha due computer.

1. Pani Teresa kolekcjonuje parasole. Ma ich już szesnaście.


......................................................................................................................................
2. W tym samochodzie zmieści się siedem osób.
......................................................................................................................................
3. Nie widziałem go od dziesięciu lat.
......................................................................................................................................
4. Sabina rozmawiała już z dwoma kandydatami na to stanowisko.
......................................................................................................................................
5. Róża przyszła na wykład z trzema koleżankami.
......................................................................................................................................
6. Jutro temperatura wzrośnie do piętnastu stopni!
......................................................................................................................................
7. Ten bukiet składa się z dziewięciu róż.
......................................................................................................................................
8. Babcia codziennie przygląda się przez okno ośmiu kotom.
......................................................................................................................................
9. Nie zapomnij o czterech pomidorach! Są potrzebne do sałaty!
......................................................................................................................................
10. Tomek poszedł na mecz z czterema kolegami.
......................................................................................................................................
11. W mojej grupie jest dwunastu studentów, w tym trzech z Azji.
......................................................................................................................................
12. Szukam mieszkania z pięcioma pokojami i dwoma łazienkami.
......................................................................................................................................

VIII. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio VII*.

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

149
4193984
4
La declinazione dei numerali cardinali

S o l u z i oni
10. La declinazione dei numerali cardinali
– Deklinacja liczebników głównych

I
n dwa piętra trzy mundury siedem czapek jeden żołnierz
g dwóch pięter trzech siedmiu czapek jednego żołnierza
mundurów
d dwom piętrom trzem siedmiu jednemu
mundurom czapkom żołnierzowi
a dwa piętra trzy mundury siedem czapek jednego żołnierza
s dwoma trzema siedmioma jednym żołnierzem
piętrami mundurami czapkami
l o dwóch o trzech o siedmiu o jednym żołnierzu
piętrach mundurach czapkach

II
1. dwie, 2. trzema, 3. cztery, 4. dwóch, 5. ośmiu, 6. jedenastu, 7. dziesięć, 8. dwu-
dziestu, 9. dwóch, 10. Pięciu

III
1. Ile, 2. iloma, 3. Ile, 4. Ilu, 5. ilu, 6. Jlu, 7. Ile, 8. ilu, 9. Ilu, 10. Ilu

IV
1. jednym, 2. trzech, 3. trzy, 4. jednego, 5. dwu / dwom, 6. pięcioma, 7. milionem,
8. sześć, 9. czterema, 10. dwunastu

V
1. dwu / dwóch, 2. trzej, 3. jedno / jedną, 4. dwoma, 5. jedenaście, 6. dwudziestu,
7. czterech, 8. sześcioma, 9. dwadzieścia cztery, 10. stu / dziesięć

VI (Soluzioni proposte)
1. dwunastu chłopcom, 2. czterech wieżach, 3. dwiema orkiestrami, 4. siedmiu mo-
delek, 5. ośmiu piosenkom, 6. trzech piłkarzy, 7. pięcioma koleżankami, 8. dwa sta-
diony, 9. czterej dziennikarze, 10. trzydzieści dwie prace

150
4193984
4
Deklinacja liczebników głównych

VII (Traduzioni proposte)


1. La signora Teresa colleziona ombrelli, ne ha già 16.
2. In questa macchina c’entrano sette persone.
3. Non lo vedevo da dieci anni.
4. Sabina ha già parlato con due candidati per quel posto di lavoro.
5. Róża è venuta alla conferenza con tre amiche.
6. Domani la temperatura salirà fino a 15 gradi!
7. In quel mazzo ci sono nove rose.
8. La nonna ogni giorno guarda dalla finestra otto gatti.
9. Non dimenticarti di quei quattro pomodori! Servono per l’insalata!
10. Tomek è andato alla partita con quattro amici.
11. Nel mio gruppo ci sono 12 studenti, di cui tre asiatici.
12. Cerco un appartamento con cinque stanze e due bagni.

151
4193984
4
11

Le preposizioni
Przyimki

Spóźniony słowik

Płacze pani Słowikowa w0 gniazdku na akacji,


Bo pan Słowik przed1 dziewiątą miał być na2 kolacji,
Tak się godzin wyznaczonych pilnie zawsze trzyma,
A już jest po3 jedenastej – i Słowika nie ma!

Wszystko stygnie: zupka z4 muszek na5 wieczornej rosie,


Sześć komarów nadziewanych w6 konwaliowym sosie,
Motyl z7 rożna, przyprawiony gęstym cieniem z lasku,
A na8 deser – tort z9 wietrzyka w10 księżycowym blasku.*

Le preposizioni svolgono la funzione di connettori tra le parole. In polacco la


presenza della preposizione comporta la declinazione del sintagma nominale se-
guente ad un dato caso. Si deve ricordare, però, che alcune preposizioni polacche
reggono più di un caso. Allora non è solo la preposizione a determinare il caso al
quale dovrà essere declinato il sintagma nominale, bensì l a p r e p o s i z i o n e e   i l
v e r b o con il quale la preposizione si unisce.
Un esempio ne è la preposizione w (in), che può essere seguita sia dal locativo
che dall’accusativo a seconda del verbo a cui si lega. Ad es.:

Ania zostawiła klucze w mojej torbie. (= locativo)


Ania ha lasciato le chiavi nella mia borsa.

Nasza fundacja chce angażować się w ten projekt ø. (= accusativo)


La nostra fondazione vuole impegnarsi in questo progetto.

Altre volte una preposizione che introduce un determinato caso può avere sig-
nificati diversi a seconda del verbo che accompagna. Tale aspetto può risultare più
chiaro se analizziamo l’esempio della preposizione przed + strumentale, che ha sig-
nificati diversi a seconda del verbo a cui si lega:

* Tratto dalla poesia Spóźniony słowik di J. Tuwim. Fragm. http://www.wiersze.annet.pl/w”5899

152
4193984
4
Przyimki

Stałem pół godziny przed kinem i czekałem na Ciebie.


Sono stato mezz’ora davanti al cinema ad aspettarti.

Przed zajęciami będę musiał coś skserować.


Prima delle lezioni dovrò fare delle fotocopie.

A enzione
Per le preposizioni che reggono più casi fare riferimento alla tab. 2.

Tab. 1.
nominativo accusativo genetivo locativo dativo
między przez dla przy dzięki
Winda stanęła Czytałem Julian zrobi wszystko Zajmij mi Dzięki tobie czuję się
między wczoraj dla swojej matki. miejsce lepiej.
piętrami. przez całą noc. przy oknie.
przed od wbrew
Wrócę przed To biuro jest nieczynne Odwiedziliśmy ich
piątą. od miesiąca. wbrew sobie.
do na przekór
Sklep będzie zamknięty Wyjechał na przekór
do środy. Helenie.
naprzeciwko przeciw / przeciwko
Mieszkamy naprzeciwko Kup mi syrop
małego parku. przeciw kaszlowi.
koło (obok)
Mieszkamy koło
wielkiego stadionu.
wśród
Pomnik tego poety stoi
wśród pięknych kwiatów.
u
Byliśmy wczoraj u Piotra.
bez
Jerzy pije kawę bez cukru.
z powodu
Z powodu awarii nie bę-
dzie wody do wieczora.
oprócz
Jadam wszystko oprócz
flaczków i cebuli.
podczas (w czasie)
Czy podczas burzy trzeba
wyłączyć komputer?

153
4193984
4
Le preposizioni

Tab. 2.
nominativo accusativo genetivo locativo dativo
z z (ze)
Julia spotkała się Gdy wracam ze
z Adamem w piątek. szkoły, zwykle
spotykam panią
Patyczkową.
za za
Będę czekał za Pociąg odjeżdża
rogiem. za godzinę.
na na
Gdzie jedziesz na Pies uwielbia leżeć
wakacje? na kanapie.
nad nad
Nad moimi zna- Najpierw jadę z rodzi-
jomymi mieszka cami nad morze, a po-
znany śpiewak. tem z kolegami nad
jezioro.
o o
Martwię się o wujka  Marzę o gorącej
– ostatnio ciągle kąpieli!
choruje.
w (we) w
Ciocia przyjedzie Urodziła się
we wtorek. w maju,
a jej mąż
w listopadzie.
pod pod
Znalazłem pod Piłka wpadła
ławką 10 złotych. pod samochód.
po po
Idę po gazetę, a ty? Leszek często spa-
Po zapałki. ceruje z psem po
lesie lub po parku.

Klientka w sklepie owocowo-warzywnym:


‒ Wczoraj mój synek kupił u pani kilo gruszek. Po zważeniu w domu
okazało się, że brakuje prawie pół kilograma.
‒ To trzeba było także zważyć synka...

154
4193984
4
Przyimki

E se rc i z i
I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla poesia Spóź-
niony słowik e indica con quale caso si legano le preposizioni evidenziate nel
testo.
E s e m p i o: w – ...locativo...

1. ............................................................ 6. ..........................................................
2. ............................................................ 7. ..........................................................
3. ............................................................ 8. ..........................................................
4. ............................................................ 9. ..........................................................
5. ............................................................ 10. ..........................................................

II. Completa le frasi seguenti con una delle preposizioni del riquadro e stabilisci
quale caso la preposizione regge in ogni frase.
E s e m p i o: Do tej zabawnej pomyłki doszło ...przez... moją nieuwagę. (accusativo)

między przeciw od do na przekór podczas (w czasie)


naprzeciwko przez oprócz

A.
1. ........................... Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem schudłam 4 kilo.
(...................)
2. ............ dwie godziny będę na zebraniu, zadzwonię później. (.......................)
3. Henryk dostał list ............... Urszuli. (....................)
4. Biblioteka jest .................................. sekretariatu. (....................)
5. Basiu, zadzwoń ................. Mariusza. (....................)
6. Zawsze byłem ......................... reorganizacji naszego instytutu. (....................)
7. Niech państwo wysiądą ................................ kina „Wanda”. (....................)
8. Lubię wszystkie kolory .......................... pomarańczowego. (....................)
9. Wpisał się do partii ............................ ojcu. (....................)
10. ........................ podróży słuchaliśmy radia. (....................)
11. Proszę brać te tabletki od dziś ............... środy. (....................)
12. Cały czas wiał silny wiatr ................. jeziora. (....................)
B.
1. Tomek poznał Agatę ....................... urlopu. (....................)
2. Tylko Stefan głosował ................... zwolnieniu kierownika. (....................)
3. Filip chorował ...................... całą zimę. (....................)
4. W przedziale ............................ mnie siedziała znana aktorka. (....................)
5. ............... jak dawna boli pana ten ząb? (....................)
6. Wszyscy przyszli punktualnie .................... Olka. (....................)

155
4193984
4
Le preposizioni

7. ............... tej dyskusji rozbolała mnie głowa. (....................)


8. Postawmy stolik ........................ fotelami! (....................)
9. Kupiliśmy ci lek ........................ gorączce. (....................)
10. Mąż schował klucze ................ kieszeni i wyszedł. (....................)
11. Wiktor tańczył z Karoliną ......................................... jej siostrze. (....................)
12. Wrócimy ...................... siódmą a ósmą. (....................)

III. Completa le frasi seguenti con una delle preposizioni del riquadro e stabilisci
quale caso la preposizione regge in ogni frase.
E s e m p i o: Zrobił to ...dla... poprawy stosunków z sąsiadami. (genetivo)

dzięki wbrew przy koło (obok) wśród u bez z powodu przed dla

A.
1. Czy ten remont skończy się ..................... świętami? (....................)
2. Cały wieczór spędziliśmy ................... Bożeny. (....................)
3. Stacje benzynowa jest dziś nieczynna ............................ awarii. (....................)
4. ............... śniegu zima nie jest zimą! (....................)
5. Moi rodzice mieszkają ........................ lotnisku. (....................)
6. Oglądali ten program ........................ swoim zasadom. (....................)
7. Zdążyłam na samolot ........................ Ani. (....................)
8. Kiedy weszliśmy do kawiarni, zobaczyliśmy, że ..................... Lucyny
siedział jej były mąż. (....................)
9. ............... ciebie zrobię wszystko! Nawet rzucę palenie! (....................)
10. Wypocznij, .................. tobą długa droga! (....................)
11. Brat Adama zawsze czuł się dobrze ....................... dzieci. (....................)
12. ............... nas to mieszkanie jest za duże. (....................)

B.
1. Spędziłam ..................... komputerze 9 godzin. (....................)
2. .................. bankiem było pełno policji. (....................)
3. Ten łańcuszek leżał ..................... liści. (....................)
4. Nie skończyłabym tego projektu ................. twojej pomocy. (....................)
5. .............. dwóch pacjentów znaleziono rzadkie bakterie. (....................)
6. Dziadek jest bardzo smutny ...................... śmierci swojego kolegi. (..............)
7. Będziemy czekać ..................... głównego wejścia. (....................)
8. Jestem pod wrażeniem filmu „....................... wilków”. (....................)
9. Elżbieta nie rusza się z domu ................. lekarstw. (....................)
10. Masz już prezent ................... Lidki? (....................)
11. ................ wcześniejszym informacjom minister był niewinny. (....................)
12. .......................... temu artykułowi zrozumiałam, na czym polega twoja cho-
roba. (................)

156
4193984
4
Przyimki

IV. Indica se la preposizione z(e) nelle seguenti frasi regge lo strumentale o  il


genitivo.
E s e m p i o: Kiedy wyjechał pan z Francji? – ...genetivo...
Przygotowujemy z Małgorzatą duże przyjęcie. – ...strumentale...

1. Groźny kryminalista uciekł z więzienia. .......................


2. Beata niezbyt dobrze radzi sobie ze stresem. .........................
3. Mój referat spotkał się z dużym zainteresowaniem. .......................
4. Dowiedzieliśmy się o tym wypadku z telewizji. .......................
5. Z nerwów zaczął obgryzać paznokcie. .......................
6. Może powinniśmy otworzyć sklep z dobrymi pomysłami? .......................
7. Jak tylko wysiedliśmy z taksówki, zaczęła się burza. .......................
8. Janek napisał wypracowanie z pomocą mamy. .......................
9. Z którego terminalu odlatuje wasz samolot? .......................
10. Rozmawiałeś już z szefem o podwyżce? .......................
11. Pies jest chyba chory – trzeba z nim pójść do weterynarza. .......................
12. Czy to prawda, że twój teść pochodzi ze Słowenii? .......................

V. Scrivi 4 frasi con la preposizione z(e) seguita dallo strumentale e 4 frasi in cui
la preposizione è seguita dal genitivo.

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................

VI. Indica se la preposizione za nelle seguenti frasi regge lo strumentale o l’accusativo.


E s e m p i o: Postaw tę figurkę za świeczką!– ...strumentale...
Idź już do domu – skończę projekt za ciebie. – ...accusativo...

1. Słyszeliśmy za ścianą płacz dziecka. .............................


2. Hotel jest chyba za tym zakrętem. .............................
3. Joanna wychodzi za mąż w maju. .............................
4. Mój brat żeni się za dwa miesiące. .............................
5. Usiądźcie za wujkiem! .............................

157
4193984
4
Le preposizioni

6. Dziękuję wam za pomoc. .............................


7. Nie sprzedam tego pierścionka za żadną cenę. .............................
8. Daniel wrzucił Adrianowi żabę za kołnierz. .............................
9. Plewińscy mieszkają za kościołem. .............................
10. Karolina nie czuje się odpowiedzialna za błędy w umowie. ............................

VII. Scrivi 3 frasi con la preposizione za seguita dallo strumentale e 4 in cui la pre-
posizione è seguita dall’accusativo.

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................

VIII. Indica se le preposizioni nad e pod nelle seguenti frasi reggono lo strumen-
tale o l’accusativo.
E s e m p i o: Nad miastem była mgła. – ...strumentale...
Nad miasto nadleciały samoloty wojskowe. – ...accusativo...
Pod dom sąsiada przyjechało pogotowie. – ...accusativo...
Podczas remontu pod szkołą odkryto ruiny domu. –
...strumentale...

1. Chcieli dojechać nad brzeg morza. .........................


2. Taksówka podjechała pod samo wejście. .........................
3. Spędziliśmy urlop nad morzem. .........................
4. Pod hotelem jest duży parking. .........................
5. Tabletka wpadła pod krzesło. .........................
6. Nad nami mieszka bardzo hałaśliwa rodzina. .........................
7. Popatrzył nad półkę i zobaczył nowe lustro. .........................
8. Podłóż choremu poduszkę pod plecy. .........................
9. Polska to kraj, który leży nad Wisłą. .........................
10. Nad kanapą wisiała piękna lampa. .........................

158
4193984
4
Przyimki

IX. Scrivi 3 frasi con le preposizioni nad e pod seguite dallo strumentale e 3 in cui
le stesse preposizioni sono seguite dal’accusativo.

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................

X. Indica se nelle frasi seguenti la preposizione na è  seguita dal locativo


o dall’accusativo.
E s e m p i o: Wszedłem na górę i  okazało się, że portier właśnie zszedł na
dół. – ...accusativo...
Rodzice mieszkają na dole, a dzieci na górze. – ...locativo...

1. Zapraszam was na koncert gitarowy. ................................


2. Byliśmy wczoraj na świetnym koncercie gitarowym. ................................
3. Dlaczego nie było was na rozdaniu dyplomów? ................................
4. Przez te korki spóźniliśmy się na rozdanie dyplomów. ................................
5. Babcia czeka na telefon od ciebie. ................................
6. Ktoś zostawił plecak na ławce. ................................
7. Wyniki będą na piątek. ................................
8. Wyjeżdżamy na miesiąc do Szwajcarii. ................................
9. Na podłodze była tłusta plama. ................................
10. Na stadionie trwa renowacja bieżni. ................................
11. Krzysztof patrzył z dumą na żonę. ................................
12. Gdy byłam dzieckiem, grałam na fortepianie. ................................

XI. Scrivi 4 frasi con la preposizione na seguita dall’accusativo e 4 in cui la prepo-
sizione è seguita dallo strumentale.

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................

159
4193984
4
Le preposizioni

3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................

XII. Indica se nelle frasi seguenti la preposizione w(e) è  seguita dal locativo
o dall’accusativo.
E s e m p i o: Urodziłam się w styczniu. – ...locativo...
W poniedziałek Wiktoria urodziła syna. ...accusativo...

1. Samochód uderzył w drzewo, ale kierowcy nic się nie stało. ...........................
2. Dyrektor krzyczał w słuchawkę „nie zgadzam się”! ...........................
3. W pokoju było ciemno. ...........................
4. Wyjechali we wtorek, a wrócili w sobotę. ...........................
5. Pierwszy raz pojechaliśmy do Anglii w dwa tysiące drugim roku. ....................
6. We wrześniu Alina skończy 17 lat. ...........................
7. Do twarzy ci w zielonym kolorze. ...........................
8. Pan Tomczyk przez cały czas nie patrzył mi w oczy. ...........................
9. Goście są w ogrodzie. ...........................
10. Dzieci bawią się w dom. ...........................

XIII. Scrivi 3 frasi in cui la preposizione w(e) è seguita dall’accusativo e 3 in cui la
preposizione è seguita dal locativo.

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................

XIV. Indica se nelle frasi seguenti le preposizioni o o po sono seguite dal locativo
o dal locativo.
E s e m p i o: Marcin poprosił moją siostrę o rękę. – ...accusativo...
Seans zaczyna się o piątej. –...locativo...
Wyszedł z domu po dziesiątej. –...locativo...
Paweł poszedł po gazety. – ...accusativo...

1. Zawsze się kłócili o sport. ...............................


2. Kończę zajęcia o drugiej. ...............................

160
4193984
4
Przyimki

3. Słyszałeś o awansie Michała? ...............................


4. Po tej dziwnej zupie rozbolał mnie żołądek. ...............................
5. Pójdę po Janusza. ...............................
6. Jurek bardzo się zmienił – poznałem go dopiero po głosie. .............................
7. Napisał podanie z prośbą o przeniesienie na inne stanowisko. ......................
8. Pojechalibyście do apteki po bandaż? ...............................
9. Opowiedziałeś im już o naszej przygodzie? ...............................
10. Wujek chodził nerwowo po pokoju. ...............................

XV. Scrivi 3 frasi in cui le preposizioni o e po sono seguite dal locativo e 3 in
cui le stesse preposizioni sono seguite dall’accusativo.

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................

XVI. Completa il testo seguente con le preposizioni mancanti scegliendole dal


riquadro.

po na z w do

Różne oblicza omletu

Ta wyjątkowo prosta potrawa, w  zależności ...od...0 dodatków, może być


wykwintną przekąską, sycącym obiadem lub pysznym deserem.

Klasyczne francuskie omlety sporządza się ..........1 samych jaj. Ich tajemnica
tkwi .........2 starannym rozmąceniu jajek. Smaży się je ..........3 mocno rozgrza-
nej patelni. Powierzchnia omletu powinna być tylko lekko ścięta, a spód zru-
mieniony. .................4 omletach hiszpańskich ................5 surowej masy jajecz-
nej dodaje się różne składniki i smaży razem. Anglicy z kolei żółtka i białka
ubijają osobno i .................6 usmażeniu, ..................7 minutę wstawiają patelnię
........................8 nagrzanego piekarnika. Omlet można podawać .......................... 9
warzywami, mięsem lub grzybami. Pyszny jest także ..............10 owocami,
czekoladą, dżemem, obsypany np. migdałami lub wiórkami kokosowymi.
„Teletydzień”, n° 12, 2010

161
4193984
4
Le preposizioni

XVII. Completa il testo seguente con le preposizioni mancanti scegliendole dal


riquadro.

na do pod o od w z / ze
Jak zostać kaskaderem?
...W...0 tym zawodzie rynek nie jest sformalizowany, nie można mówić – jak
np.  w  przypadku bankierów  – ...............1 konkretnych krokach w  karierze.
Wynika to z faktu, że zawód kaskadera ma krótkie tradycje.
Droga ...............2 kaskaderstwa zaczyna się ................3 uprawniania różnych
sportów .............4 okiem fachowców. Ale na tym nie koniec. Należy jeszcze
poznać techniki kaskaderskie, ...........5 których podstawowe to: skoki ..........6
wysokości, upadki czy palenie się. Istnieją też specjalistyczne techniki kaska-
derskie związane ...........7 alpinizmem, jazdą konną czy motoryzacją, które
wykorzystuje się rzadko, ale należy je znać, ponieważ przydają się .............8 in-
nych przypadkach, choćby .............9 względu ..............10 techniki zabezpieczeń.

Tratto da: http://gazetapraca.pl/gazetapraca/1,74896,2973506.html

XVIII. Completa il testo seguente con le preposizioni mancanti.

Jak ważny jest kolor?


Pastelowo czy intensywnie?
Intensywne, nasycone kolory ciekawie prezentują się ...we...0 wnętrzach, jednak
łatwo .......1 przesadę, dlatego wskazany jest umiar i dopasowanie intensywności
koloru .......2 rozmiarów i  przeznaczenia wnętrza. Pomalowanie pomieszcze-
nia ...........3 zbyt jasny kolor jest mniej szkodliwe niż użycie zbyt intensywnego,
nasyconego koloru. Kolory pastelowe są „bezpieczniejsze” – są mniej męczące
.......4 oczu i znacznie dłużej mogą być „eksploatowane” – nie opatrzą się szybko.
Przy tego typu ścianach łatwiej jest także co jakiś czas dokonywać zmian w po-
mieszczeniu – .........5 kolorów pastelowych łatwiej dobierać zasłony lub inne
elementy wyposażenia. Nawet kolory uważane ........6 trudne ........7 zastosowa-
nia ......8 wnętrzach (czyli zimne błękity i zielenie), ......9 pastelowych odcieniach
są łagodniejsze i mniej uciążliwe – kolory te dobrze jest połączyć ......10 białym –
kolorem zupełnie neutralnym i przez to stanowiącym doskonałe tło .......11 in-
nych barw.
Ponadto warto pamiętać, że .......12 pomieszczeniach oprócz kolorów ścian jest
cała masa innych barw mających wpływ .........13 kolorystykę wnętrza. Wielość
dodatków ........14 ciekawych formach lub intensywnych kolorach warto zestawić
........15 delikatnym kolorem ścian, aby uniknąć efektu przeładowania.

Tratto da: http://www.abrys.net/kolory.html

162
4193984
4
Przyimki

XIX. Traduci in italiano.

0. Powiedz mi, co sądzisz o tej książce.


Dimmi che ne pensi di questo libro!

1. W niedziele większość sklepów jest otwarta do godz. 19.


......................................................................................................................................
2. W archiwach państwowych w Poznaniu zostały odnalezione dokumenty
z XVIII wieku.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
3. Muszę jeszcze skoczyć do supermarketu po płyn do mycia naczyń.
......................................................................................................................................
4. Przypominamy o konieczności wyłączania telefonów komórkowych
podczas seansu.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
5. Ten dziennikarz pisze ciekawy artykuły o polityce międzynarodowej dla
„Gazety Wyborczej”.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
6. Z powodu śniegu autostrada między Krakowem a Katowicami została
zamknięta.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
7. Wracając z uczelni, znaleźliśmy bezdomnego kota przed bramą do naszej
kamienicy.
......................................................................................................................................
8. Nie rozumiem do końca, o co ci chodzi z tym pytaniem.
......................................................................................................................................
9. Po spektaklu publiczność wyszła zdumiona ze Starego Teatru przy ulicy
Jagiellońskiej.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
10. Na twoim miejscu ubrałbym się w te nowe spodnie, które leżą na
pierwszej półce.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

XX. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio XIX*.

* Si suggerisce di svolgere l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

163
4193984
4
Le preposizioni

S o l u z i oni
11. Le preposizioni – Przyimki

I
1. strumentale, 2. locativo, 3. locativo, 4. genetivo, 5. locativo, 6. locativo,
7. genetivo, 8. accusativo, 9. genetivo, 10. locativo

II
A.
1. Między (strumentale), 2. Przez (accusativo), 3. od (genetivo), 4. naprzeciwko (ge-
netivo), 5. do (genetivo), 6. przeciw (dativo), 7. naprzeciwko (genetivo), 8. oprócz
(genetivo), 9. na przekór (dativo), 10. Podczas (W czasie) (genetivo), 11. do (gene-
tivo), 12. od (genetivo)

B.
1.  podczas (w  czasie) (genetivo), 2.  przeciw (dativo), 3.  przez (accusativo), 4.  na-
przeciwko (genetivo), 5. Od (genetivo), 6. oprócz (genetivo), 7. Podczas (W czasie)
(genetivo), 8. między (strumentale), 9. przeciw (dativo), 10. do (genetivo), 11. na
przekór (dativo), 12. między (strumentale)

III
A.
1. przed (strumentale), 2. u (genetivo), 3. z powodu (genetivo), 4. Bez (genetivo),
5.  przy (locativo), 6.  wbrew (dativo), 7.  dzięki (dativo), 8.  koło (obok) (genetivo),
9. Dla (genetivo), 10. przed (strumentale), 11. wśród (genetivo), 12. Dla (genetivo)

B.
1.  przy (locativo), 2.  Przed (strumentale), 3.  wśród (genetivo), 4.  bez (genetivo),
5. U (genetivo, 6. z powodu (genetivo), 7. koło (obok) (genetivo), 8. Wśród (genetivo),
9. bez (genetivo), 10. dla (genetivo), 11. Wbrew (dativo), 12. Dzięki (dativo)

IV
Genetivo: 1, 4, 5, 7, 9, 12
Strumentale: 2, 3, 6, 8, 10, 11

VI
Accusativo: 3, 4, 6, 7, 8, 10
Strumentale: 1, 2, 5, 9

164
4193984
4
Przyimki

VIII
Accusativo: 1, 2, 5, 7, 8
Strumentale: 3, 4, 6, 9, 10

X
Accusativo: 1, 4, 5, 7, 8, 11
Locativo: 2, 3, 6, 9, 10, 12

XII
Accusativo: 1, 2, 4, 8, 10
Locativo: 3, 5, 6, 7, 9

XIV
Accusativo: 1, 5, 7, 8
Locativo: 2, 3, 4, 6, 9, 10

XVI
1. z, 2. w, 3. na, 4. W, 5. do, 6. po, 7. na, 8. do, 9. z, 10. z

XVII
1. o, 2. do, 3. od, 4. pod, 5. z, 6. z, 7. z, 8. w, 9. ze, 10. na

XVIII
1. o, 2. do, 3. na, 4. dla, 5. do, 6. za, 7. do, 8. we, 9. w, 10. z, 11. dla, 12. w, 13. na, 14. o,
15. z

XIX (Traduzioni proposte)


1. La domenica la maggior parte dei negozi è aperta fino alle 19.
2. Negli archivi statali di Poznań sono stati rinvenuti dei documenti del Settecento.
3. Devo fare ancora un salto al negozio a comprare il detersivo per i piatti.
4. Ricordiamo l’obligo di spegnere i telefoni cellulari durante lo spettacolo.
5. Quel giornalista scrive degli articoli interessanti sulla politica internazionale
per la „Gazeta Wyborcza”.
6. A causa della neve l’autostrada tra Cracovia e Katowice è stata chiusa.
7. Tornando dalla facoltà abbiamo trovato un gatto abbandonato davanti al can-
cello del palazzo.
8. Non capisco del tutto a cosa ti riferisci con questa domanda.
9. Dopo lo spettacolo il pubblico uscì esterrefatto dallo Stary Teatr, in via
Jagiellońska.
10. Al tuo posto mi metterei quei pantaloni nuovi sul primo ripiano.

165
4193984
4
II. La morfologia verbale

12

L’aspe o verbale
Aspekt czasowników

100 lat młodej parze

Nie już nie płaczę0 bo dziś nie mam1 więcej łez


Po co płakać skoro i tak żenisz się2
Już jej dzisiaj przyrzekałeś3
Co mi kiedyś obiecałeś4
I gdy „gorzko” zawołają5
Pocałujesz6 ją
Sto lat młodej parze
Życzymy7 spełnienia marzeń
Sto lat dla mnie samej
W bólu i we łzach
Nie już nie płaczę lecz się mogę8 w duchu śmiać
Bo zatrułam9 nocy tej kielichy dwa
Zaraz już poczujesz10 że
Słodka zemsta jest11 *

In polacco i  verbi si suddividono in due gruppi: verbi p e r f e t t i v i


(d o k o n a n e, dk) e   verbi i m p e r f e t t i v i (n i e d o k o n a n e, ndk). I verbi per-
fettivi esprimono un’azione o uno stato concluso, puntuale e non ripetuto, mentre
i verbi imperfettivi indicano un’azione o uno stato che si protrae nel tempo e che
può essere ripetuto o in corso.

* Tratto dalla canzone 100 lat młodej parze, http://www.teksty.org/Kayah,100_Lat_m%C5%82odej


_parze

166
4193984
4
Aspekt czasowników

Al tempo presente esistono solo verbi imperfettivi: ciò significa che l’azione
o lo stato che esprimono sta avendo ancora luogo in quel momento.
Esempi:
Czekamy na tramwaj już 15 minut.
Tomek teraz śpi.

Al futuro composto si presentano solo verbi imperfettivi. L’azione futura sarà


destinata ad essere duratura nel futuro.
Esempi:
Nie będziemy czekać na tramwaj, bo podobno jest jakaś awaria – musimy iść
pieszo.
Tomek będzie długo spał po tym lekarstwie.

Al futuro semplice si coniugano soltanto verbi perfettivi. La „forma presente”


dei verbi perfettivi esprime un’azione o uno stato futuri, traduce quindi il futuro
semplice italiano di un verbo che esprime un’azione o stato futuri unici, limitati
nel tempo.
Esempi:
Zaczekamy na was przy portierni.
Mam nadzieję, że tutaj wreszcie się wyśpię!

Al passato vengono coniugati sia verbi imperfettivi che verbi perfettivi, rispet-
tivamente a seconda che l’azione passata cui fanno riferimento sia stata duratura,
ripetuta, in corso (ndk), oppure unica, conclusa, limitata nel tempo (dk).
Esempi:
Czekaliśmy na niego dość długo, ale nie przyszedł.
Wyspaliście się?

Generalizzando possiamo quindi dire che ad ogni verbo italiano corrispon-


dono due (o più) verbi polacchi, a seconda della natura dell’azione rispetto alla ca-
tegoria del tempo (azione duratura, ripetuta, in corso vs azione conclusa, limitata
nel tempo). Lo schema seguente illustra quanto detto:

imperfettivo
robić Codziennie robię zakupy. Ogni giorno faccio la spesa.
ROBIĆ
perfettivo
zrobić Zaraz ci zrobię herbatę. Ti faccio subito un té.

Due verbi che esprimono la stessa azione o stato e che si differenziano solo per
la durata di questi, formano la cosiddetta para aspektowa (coppia aspettuale). In
questo caso il verbo base di riferimento è costituito dal verbo imperfettivo (il verbo
del presente, azione duratura o in corso). In alcuni casi il verbo perfettivo si ottiene:

167
4193984
4
L’aspetto verbale

◆ con l’aggiunta di un prefisso, ad es.:

imperfettivo perfettivo
pisać napisać
robić zrobić

◆ con una modifica del tema verbale della forma imperfettiva, ad es.:

imperfettivo perfettivo
dawać dać
pomagać pomóc

A enzione

La coppia aspettuale può essere formata anche da due verbi completamente di-
versi, ad es.:

imperfettivo perfettivo
mówić powiedzieć
brać wziąć

Ecco una panoramica dei p r e f i s s i più comuni attraverso i quali si modifica


l’aspetto verbale (da verbo imperfettivo a perfettivo)

z-, (s-) za-

imperfettivo perfettivo imperfettivo perfettivo


budować zbudować czekać zaczekać
gubić zgubić dzwonić zadzwonić
jeść zjeść grać zagrać
kończyć skończyć nieść zanieść
martwić zmartwić palić zapalić
próbować spróbować płacić zapłacić
pytać spytać pytać zapytać
robić zrobić śpiewać zaśpiewać
rozumieć zrozumieć telefonować zatelefonować

168
4193984
4
Aspekt czasowników

po- u-

imperfettivo perfettivo imperfettivo perfettivo


dziękować podziękować gotować ugotować
jechać pojechać myć umyć
liczyć policzyć piec upiec
mylić (się) pomylić (się) słyszeć usłyszeć
myśleć pomyśleć tyć utyć
prosić poprosić
szukać poszukać

na- wy-

imperfettivo perfettivo imperfettivo perfettivo


karmić nakarmić pić wypić
pisać napisać prać wyprać

Alcuni esempi di formazione di verbi perfettivi tramite modifica del t e m a verbale:

imperfettivo perfettivo
dawać dać
dostawać dostać
kupować kupić
opowiadać opowiedzieć
otwierać otworzyć
pomagać pomóc
pokazywać pokazać
powtarzać powtórzyć
spotykać spotkać
spóźniać się spóźnić się
wracać wrócić
wprowadzać wprowadzić
zaczynać zacząć
zamykać zamknąć
zapraszać zaprosić

169
4193984
4
L’aspetto verbale

Alcune coppie aspettuali formate da due v e r b i d i v e r s i:

imperfettivo perfettivo
brać wziąć
iść pójść
kłaść położyć
mówić powiedzieć
oglądać obejrzeć
widzieć zobaczyć
wkładać włożyć
znajdować znaleźć

A enzione

I verbi: być, mieć, musieć, móc, spać, umieć, wiedzieć, woleć, życzyć
n o n h a n n o l’aspetto perfettivo.

Nauczyciel do dzieci:
– Chcę wam wyjaśnić, w jaki sposób powstali pierwsi ludzie.
Jaś podnosi rękę:
– To już wiemy. Teraz chcielibyśmy się dowiedzieć, jak powstali następni...

E se rc i zi

I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone 100 lat
młodej parze e stabilisci se i verbi in verde sono imperfettivi (ndk) o perfettivi
(dk).
E s e m p i o: płaczę – ...ndk...

1. ............................................................ 7. ..........................................................
2. ............................................................ 8. ..........................................................
3. ............................................................ 9. ..........................................................
4. ............................................................ 10. ..........................................................
5. ............................................................ 11. ...........................................................
6. ............................................................

170
4193984
4
Aspekt czasowników

II. Sottolinea la forma corretta del verbo (imperfettiva o perfettiva).


E s e m p i o: Spektakl (kończył się – skończył się) o 2100.

1. Teściowa nawet nie (próbowała – spróbowała) tej sałatki.


2. Co (robiliście – zrobiliście) w ostatni weekend?
3. Niestety, (spóźnialiśmy się – spóźniliśmy się) na rozpoczęcie uroczystości.
4. Nie (widziałeś – zobaczyłeś) nikogo na przystanku?
5. Zygmunt nie (pokazywał – pokazał) nam w końcu swojego dyplomu.
6. Zdaje się, że chłopcy (gubili – zgubili) pieniądze.
7. Ela wczoraj (wracała – wróciła) do akademika taksówką.
8. (Wysyłałem – wysłałem) ci e-mail z nowym adresem, dostałeś go?
9. Zamiast się uczyć (oglądałyśmy – obejrzałyśmy) telewizję przez cały
wieczór.
10. Robert (żenił się – ożenił się) rok temu – nie wiedziałaś o tym?

III. Trasforma i verbi imperfettivi tra parentesi nei corrispettivi perfettivi.


E s e m p i o: (Myłam) ...Umyłam... włosy nowym szamponem.

1. (Pisałem) ............................. list zaraz po obiedzie.


2. (Karmiliście) ...................................... już rybki?
3. (Martwiliśmy się) ...................................................... tą wiadomością!
4. Gdzie (kładłeś) ........................................... portfel?
5. Czy Karol mógłby (pomagać) .................... mojej babci wsiąść do taksówki?
6. Celina (przebierała się) ............................................ na ten bal za księżniczkę.
7. Ostatnio Zbyszek bardzo się (zmieniał) .........................................
8. Czy dokładnie (rozumiałyście) .......................................... instrukcję?
9. One (znały) ....................................... mojego szefa dopiero przedwczoraj.
10. Chyba (brała) ................................. pani moje rękawiczki!

IV. Trasforma i verbi perfettivi indicati tra parentesi all’infinito nei corrispettivi
imperfettivi e coniuga al tempo adeguato nelle frasi.

–  Nie (on  – zrozumieć0) ...rozumiał... tego, co się zdarzyło w  twoim życiu


w związku ze śpiewaniem?
– (on – postarać się1) ....................... zrozumieć, ale (ja – zobaczyć2) ...................,
że sytuacja bardzo go męczy. (on  – ucieszyć się3) .................................., że
mnie to wszystko spotkało, ale miałam wrażenie, że narasta w  nim smutek.
(...) W  tym ostatnim roku rozchorowała się moja mama. Strasznie się o  nią
(ja  – zmartwić4) ................................., zwłaszcza że mam już tylko ją i  brata.
Reszta rodziny i ci, którzy byli mi bardzo bliscy, poumierali. Przed poważną

171
4193984
4
L’aspetto verbale

operacją mamy  – operacją mózgu  – (ja  – postarać się5) ....................................


być jak najwięcej w  domu i  poświęcać jej cały swój czas. (ja  – powiedzieć6)
.................................. Markowi o  tym wszystkim, to był dla mnie ciężki okres:
mama, trasa koncertowa, studia, sesje nagraniowe... (ja – pojechać7) ....................
do domu kilkaset kilometrów i  zamiast wracać wypoczęta, (ja  – wrócić8)
......................... roztrzęsiona, znerwicowana, niewyspana...
Tratto da un’intervista con Halina Młynkowa del gruppo Brathanki,
Polacy są zniewieściali, „Uroda”, n° 6, 2001

V. Completa l’esercizio come nell’esempio. Nelle domande compare il futuro in


costruzione semplice. Nella risposta coniugate lo stesso verbo alla forma per-
fettiva passata.
E s e m p i o: Czy będziesz zdawał jutro egzamin z historii? ...Zdałem... go już
wczoraj.
Będziecie teraz sprzątać? Już ...posprzątaliśmy...

1. Czy babcia będzie wieczorem piekła ciasto? Już ..............................................


je rano.
2. Będziesz teraz powtarzać wiersz? Już go ............................................................
3. Czy Jan będzie pomagał sąsiadce w malowaniu? Już jej ..................................
4. Czy będziesz liczyła te wszystkie błędy? Już je ...................................................
5. Będziesz teraz kąpała psa? .............................................. go przed południem.
6. Czy będziecie dzwonili do szpitala? Już ..............................................................
7. Kiedy mama będzie wkładała nowy serwis do kredensu? Już go ...................
8. Czy Kuba będzie pożyczał od ciebie gazety? Nie, już .......................................
wszystkie, które mu są potrzebne od Janusza.
9. Jak często będziecie zapraszały Darka do siebie? .................................. go raz
i chyba to wystarczy...
10. Czego będziecie życzyli dziadkowi? Już ....................................... mu zdrowia
i wygranej w Lotto.

VI. Tra parentesi sono indicati dei verbi imperfettivi all’infinito. Completa le frasi
decidendo se deve essere coniugato il verbo all’aspetto perfettivo o imperfet-
tivo, tempo passato.

(Być0) ...Byliśmy... wczoraj z Romkiem na dyskotece. (my – spotykać1) ..............


........................................... tam dwie piękne dziewczyny. Z  początku nie (my  –
rozumieć2) ............................. dlaczego nie (one  – chcieć3) ............................
z  nami rozmawiać ani tańczyć. Potem okazało się, że (one  – czekać4)
......................................... na swoich chłopaków  – Pawła i  Dominika. Okazało
się, że Romek (znać5) ................................... Pawła z podstawówki, więc wszyscy

172
4193984
4
Aspekt czasowników

razem (zajmować6) ......................................................... wspólny stolik. Dominik


(przyprowadzać7) .............................................. swoje siostry: Basię i Ankę. Basia
od razu (zwracać8) ............................................... moją uwagę nie tylko urodą, ale
i  inteligencją i  poczuciem humoru. Długo z  nią (ja  – rozmawiać9) ..............
......................., (ja – opowiadać10) jej ................................................... mój najlepszy
dowcip, z  którego oboje (śmiać się11) .......................................................... chyba
z  10 minut. (my  – pić12) .................................... tylko po jednym małym
piwie, ale humory mieliśmy szampańskie. (ja  – zapraszać13) ............................
............................................... Basię do tanga i  okazało się, że (ona  – tańczyć14)
.................................... jak motyl, więc nie (my – schodzić15) .....................................
z parkietu przez prawie dwie godziny. Naprawdę (my – spędzać16) .........................
........................................ niezapomniany wieczór!

VII. Scrivi una frase con il verbo perfettivo e una con quello imperfettivo di cia-
scuna coppia aspettuale.

Esempio:
imperfettivo perfettivo
iść pójść

Chodziłam zawsze na aerobik na 2030.


Wczoraj poszłam na aerobik o 1800.

imperfettivo perfettivo
jechać pojechać

Przez 10 lat jeździliśmy na wakacje na Mazury.


W zeszłym roku pierwszy raz pojechaliśmy nad morze.

tłumaczyć przetłumaczyć

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

czytać przeczytać

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

173
4193984
4
L’aspetto verbale

otwierać otworzyć

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
kupować kupić

......................................................................................................................................
............................................................................................................................ ..........

powtarzać powtórzyć

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

rozumieć zrozumieć

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

VIII. Tra parentesi sono indicati verbi imperfettivi. Utilizzali per completare le
frasi del testo al tempo e all’aspetto adeguati.

Ostatnio (ja masch. – budzić się0) ...budziłem się... codziennie o szóstej, ale nie
(wstawać1) ............................. od razu. (leżeć2) ..................................... jeszcze pół
godziny, a  potem bardzo się (spieszyć3) ................................... Wczoraj budzik
wcale nie (dzwonić4) ....................................., więc miałem jeszcze mniej czasu.
Na śniadanie (jeść5) ....................................... tylko przypaloną grzankę z masłem
i  szybko (pić6) ................................ kawę. (biec7) ................................. na przysta-
nek, ale mój autobus już (odjeżdżać8) ........................ . (spotykać9) .........................
Paulinę i razem (czekać10) ............................ na następny autobus. (ja – jechać11)
.............................. na gapę, bo moja karta (być12) ........................... już nieważna,
o czym (zapominać13) ................................. więc (płacić14) ............................. karę,
bo była kontrola. W  dodatku (przypominać15) ....................................... so-
bie, że nie (brać16) ......................................... artykułu, o który prosił mnie szef –
w pośpiechu (zostawiać17) ........................................... go na stole. (ja – myśleć18),
............................................ że jutro (wstawać19) ....................................... od razu, jak
(słyszeć20) ................................. budzik, nie (jeść21) .................................. śniadania,
(jechać22) ........................................... taksówką i wtedy na pewno nie (spóźniać23)
......................................... się do pracy. Z pewnością (ja – mieć24) .............................
...................... też lepszy humor.

174
4193984
4
Aspekt czasowników

IX. Traduci in italiano.

0. Zawsze kupowałem gazetę w kiosku koło poczty, a dzisiaj kupiłem ją koło


dworca.
Compravo sempre il giornale all’edicola vicina alla posta, ma oggi l’ho
comprato vicino alla stazione.

1. Andrzej zawsze kupował mi fiołki, a wczoraj kupił mi tulipany.


......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
2. Kiedy zwiedzałyśmy wystawę, nagle zgasło światło.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
3. Jeśli będziesz przechodzić koło piekarni, kupisz chleb dla cioci, dobrze?
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
4. Nie lubię dostawać drogich prezentów, ale naprawdę ucieszyłam się
z tych kolczyków!
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
5. Wszedł do sklepu i zobaczył panią Różę.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
6. Pożyczyliście kiedyś od nas atlas świata i do dziś go nie oddaliście.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
7. Może ty rzeczywiście uczyłeś się tych reguł, ale się ich nie nauczyłeś.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
8. Nie spałem całą noc, bo sąsiedzi strasznie hałasowali.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
9. Prelegent mówił przez godzinę, ale nic mądrego nie powiedział.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
10. Staszek zorientował się dopiero w domu, że zgubił rękawiczkę.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
11. Zaniosę Joli słownik, gdy skończę pisać zadanie.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

175
4193984
4
L’aspetto verbale

12. Nakarmiłam dzieci i zaraz potem położyłam je spać.


......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

X. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio IX*.

* Si suggerisce di svolgere l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

4193984
4
Aspekt czasowników

S ol u z i o n i
12. L’aspe o verbale – Aspekt czasowników

I
1. dk, 2. dk, 3. ndk, 4. dk, 5. dk, 6. dk, 7. ndk, 8. ndk, 9. dk, 10. dk, 11. ndk

II
1.  spróbowała (dk), 2.  robiliście (ndk), 3.  spóźniliśmy się (dk), 4.  widziałeś (ndk),
5.  pokazał (dk), 6.  zgubili (dk), 7.  wróciła (dk), 8.  wysłałem (dk), 9.  oglądałyśmy
(ndk), 10. ożenił się (dk)

III
1. Napisałem, 2. Nakarmiliście, 3. Zmartwiliśmy się, 4. położyłeś, 5. pomóc, 6. prze-
brała sie, 7. zmienił, 8. zrozumiałyście, 9. poznały, 10. wzięła

IV
1. Starał się, 2. widziałam, 3. Cieszył się, 4. martwiłam, 5. starałam się, 6. Mówiłam,
7. Jechałam, 8. wracałam

V
1. upiekła, 2. powtórzyłam, 3. pomógł, 4. policzyłam, 5. Wykąpałam, 6. zadzwoni-
liśmy, 7. włożyła, 8. pożyczył, 9. Zaprosiłyśmy, 10. życzyliśmy

VI
1. Spotkaliśmy (dk), 2. rozumieliśmy (ndk), 3. chciały (ndk), 4. czekały (ndk), 5. znał
(ndk), 6.  zajęliśmy (dk), 7.  przyprowadził (dk), 8.  zwróciła (dk), 9.  rozmawiałem
(ndk), 10. opowiedziałem (dk), 11. śmialiśmy się (ndk), 12. Wypiliśmy (dk), 13. za-
prosiłem (dk), 14. tańczyła (ndk), 15. schodziliśmy (ndk), 16. spędziliśmy (dk)

VIII
1. wstawałem, 2. Leżałem, 3. spieszyłem, 4. zadzwonił, 5. zjadłem, 6. wypiłem, 7. Po-
biegłem, 8. odjechał, 9. Spotkałem, 10. czekaliśmy, 11. Jechałem, 12. była, 13. zapo-
mniałem, 14. zapłaciłem, 15. przypomniałem, 16. wziąłem, 17. zostawiłem, 18. po-
Myślałem, 19. wstanę, 20. usłyszę, 21. zjem (będę jadł/ jeść), 22. pojadę, 23. spóź-
nię się, 24. będę miał (mieć)

IX (Traduzioni proposte)
1. Andrzej mi ha sempre comprato delle viole, ma ieri mi ha comprato dei tulipani.
2. Mentre visitavamo la mostra, all’improvviso è andata via la luce.

177
4193984
4
L’aspetto verbale

3. Se passi vicino al fornaio compri il pane per la zia, va bene?


4. Non mi piace ricevere regali costosi, ma sono stata davvero contenta di rice-
vere quegli orecchini!
5. Entrò nel negozio e vide la signora Róża.
6. Avete preso in prestito da noi l’atlante del mondo ma ancora oggi non ce lo
avete restituito.
7. Magari hai davvero studiato quelle regole, ma non le hai imparate.
8. Non ho dormito per tutta la notte poiché i vicini facevano un rumore terribile.
9. L’oratore ha parlato per un’ora, ma non ha detto niente di saggio.
10. Staszek si rese conto solo a casa che aveva perso un guanto.
11. Porterò a Jola il dizionario quando avrò finito questo compito.
12. Ho dato da mangiare ai bambini e subito dopo sono andata a letto.

178
4193984
4
13

Le coniugazioni
Koniugacje

Kraków

może to ten deszcz, może przez tę mgłę


ale w każdej twarzy ciągle widzę0 cię
wśród turystów rynek tonie1 znów
Kraków hejnał gra2 tak wita3 mnie
patrzy4 na mnie jakby wiedział, że
wracam5 po to, by
choć na kilka chwil zamknąć oczy
i móc uwierzyć, że
widzę cię tak wiem6
nie zrobię więcej zdjęć*

In polacco vi sono q u a t t r o coniugazioni, a seconda della desinenza che assu-


mono al tempo presente la prima e la seconda persona singolare (ja, ty):
I coniugazione: (ja) ...-ę, (ty) ...-esz
II coniugazione: (ja) ...-ę, (ty) ...-isz / ysz
III coniugazione: (ja) ...-am, (ty) ...-asz
IV coniugazione: (ja) ...-em, (ty) ...-esz

Vediamole in dettaglio.

I: (ja) ...-ę, (ty) ...-esz

PISAĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
pisz-ę pisz-esz pisz-e pisz-emy pisz-ecie pisz-ą

* Tratto dal testo della canzone Kraków, http://www.enuta.pl/txtshow.php?id=93870

179
4193984
4
Le coniugazioni

A questa coniugazione appartengono verbi quali:

brać
ja b i o r ę, t y b i e r z e s z
prendere
chcieć
ja c h c ę, t y c h c e s z
volere
czuć
ja c z u j ę, t y c z u j e s z
sentire
iść
ja i d ę, t y i d z i e s z
andare (a piedi)
jechać
ja j a d ę, t y j e d z i e s z
(andare con un mezzo)
móc
ja m o g ę, t y m o ż e s z
potere
myć
ja m y j ę, t y m y j e s z
lavare
nieść
ja n i o s ę, t y n i e s i e s z
portare
pić
ja p i j ę, t y p i j e s z
bere
szyć
ja s z y j ę, t y s z y j e s z
cucire
tyć
ja t y j ę, t y t y j e s z
ingrassare
żyć
ja ż y j ę, t y ż y j e s z
vivere

Alla prima coniugazione appartengono anche i  verbi delle seguenti


sottocategorie:

 verbi con l’infisso tematico -owa-, il quale si trasforma in -uj- e precede la


desinenza personale della prima coniugazione:

KUPOWAĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
kup-uj-ę kup-uj-esz kup-uj-e kup-uj-emy kup-uj-ecie kup-uj-ą

180
4193984
4
Koniugacje

Secondo questo modello si coniugano verbi quali:

budować
ja b u d u j ę, t y b u d u j e s z
costruire
całować
ja c a ł u j ę, t y c a ł u j e s z
baciare
dziękować
ja d z i ę k u j ę, t y d z i ę k u j e s z
ringraziare
gotować
ja g o t u j ę, t y g o t u j e s z
cucinare
pracować
ja p r a c u j ę, t y p r a c u j e s z
lavorare
studiować
ja s t u d i u j ę, t y s t u d i u j e s z
studiare
żartować
ja ż a r t u j ę, t y ż a r t u j e s z
scherzare

 verbi (imperfettivi) con l’infisso tematico -awa-, il quale si trasforma in -j-


e precede la desinenza personale della prima coniugazione:

DAWAĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
da-j-ę da-j-esz da-j-e da-j-emy da-j-ecie da-j-ą

Secondo questo modello si coniugano verbi quali:

dostawać
ja d o s t a j ę, t y d o s t a j e s z
ricevere
oddawać
ja o d d a j ę, t y o d d a j e s z
restituire
poznawać
ja p o z n a j ę, t y p o z n a j e s z
(ri)conoscere
sprzedawać
ja s p r z e d a j ę, t y s p r z e d a j e s z
vendere

II: (ja) ...-ę, (ty) ...-isz / ysz

MYŚLEĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
myśl-ę myśl-isz myśl-i myśl-imy myśl-icie myśl-ą

181
4193984
4
Le coniugazioni

A questa coniugazione appartengono verbi quali:

dzwonić
ja d z w o n i ę, ty d z w o n i s z
telefonare
lubić
ja l u b i ę, ty l u b i s z
amare, piacere
mówić
ja m ó w i ę, ty m ó w i s z
parlare, dire
musieć
ja m u s z ę, ty m u s i s z
dovere
płacić
ja p ł a c ę, ty p ł a c i s z
pagare
robić
ja r o b i ę, ty r o b i s z
fare
widzieć
ja w i d z ę, ty w i d z i s z
vedere
woleć
ja w o l ę, ty w o l i s z
preferire

LICZYĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
licz-ę licz-ysz licz-y licz-ymy licz-ycie licz-ą

Secondo questo modello si coniugano verbi quali:

kończyć
ja k o ń c z ę, ty k o ń c z y s z
finire
marzyć
ja m a r z ę, ty m a r z y s z
sognare
milczeć
ja m i l c z ę, ty m i l c z y s z
tacere
należeć
ja n a l e ż ę, ty n a l e ż y s z
appartenere
słyszeć
ja s ł y s z ę, ty s ł y s z y s z
sentire
tańczyć
ja t a ń c z ę, ty t a ń c z y s z
ballare
tłumaczyć
ja t ł u m a c z ę, ty t ł u m a c z y s z
tradurre
ważyć
ja w a ż ę, ty w a ż y s z
pesare

182
4193984
4
Koniugacje

III: (ja) ...-am, (ty) ...-asz

CZYTAĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
czyt-am czyt-asz czyt-a czyt-amy czyt-acie czyt-ają

A questa coniugazione appartengono verbi quali:

czekać
ja c z e k a m, ty c z e k a s z
aspettare
dać
ja d a m, ty d a s z
dare
grać
ja g r a m, ty g r a s z
giocare/suonare
kochać
ja k o c h a m, ty k o c h a s z
amare
mieć
ja m a m, ty m a s z
avere
nazywać
ja n a z y w a m, ty n a z y w a s z
chiamare
oglądać
ja o g l ą d a m, ty o g l ą d a s z
guardare
otwierać
ja o t w i e r a m, ty o t w i e r a s z
aprire
pływać
ja p ł y w a m, ty p ł y w a s z
nuotare
powtarzać
ja p o w t a r z a m, ty p o w t a r z a s z
ripetere
pytać
ja p y t a m, ty p y t a s z
chiedere
słuchać
ja s ł u c h a m, ty s ł u c h a s z
ascoltare
szukać
ja s z u k a m, ty s z u k a s z
cercare
zamykać
ja z a m y k a m, ty z a m y k a s z
chiudere
znać
ja z n a m, ty z n a s z
conoscere/sapere

183
4193984
4
Le coniugazioni

IV: (ja) ...-em, (ty) ...-esz

UMIEĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
umi-em umi-esz umi-e umi-emy umi-ecie umi-eją

A questa coniugazione appartengono verbi quali:

rozumieć
ja r o z u m i e m, ty r o z u m i e s z
capire
jeść
ja j e m, ty j e s z
mangiare
wiedzieć
ja w i e m, ty w i e s z
sapere

A enzione

BYĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
jestem jesteś jest jesteśmy jesteście są

– Jaki to czas: ja się kąpię, ty się kąpiesz, on się kąpie...


– Sobota wieczór, proszę pana – odpowiada Henio.

E se rc i zi
I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Kraków
e determina la coniugazione alla quale appartiene ogni verbo evidenziato.
E s e m p i o: widzę – ...II...

1. ............................................................ 4. ............................................................
2. ............................................................ 5. ............................................................
3. ............................................................ 6. ............................................................

184
4193984
4
Koniugacje

II. Coniuga al tempo presente i verbi tra parentesi alla persona indicata.
E s e m p i o: Jurek (iść) ...idzie... wieczorem do kina.

1. W soboty (my – spotykać się) .................................... u Waldka.


2. Czy (ty – móc) ..................................... mi pożyczyć 10 złotych?
3. Basia (studiować) ..................................... architekturę.
4. Zawsze rano (ja – pić) ................................... kawę z mlekiem.
5. Kto teraz (zdawać) ............................ egzamin?
6. Nie (my – umieć) ................................... mówić po niemiecku.
7. Kot (spać) ...................... na dywanie.
8. Nasz sąsiad ciągle (hałasować) ............................
9. Dzieci (jeść) ............................. teraz podwieczorek.
10. Michał szybko (liczyć) ...................... po portugalsku.

III. Coniuga al tempo presente e alla persona indicata i verbi tra parentesi.
E s e m p i o: Listonosz (nieść) ...niesie... jakiś duży pakunek.

1. Oni (tańczyć) ......................... już godzinę i wcale nie (być) ........... zmęczeni.
2. Bardzo ci (ja – dziękować) ....................................... za piękny prezent.
3. (ty – rozumieć) ...................................., co mówi nauczyciel?
4. (wy – lubić) ............................... pływać w basenie?
5. Nie (my – kupować) ....................................... kiełbasy w tym sklepie.
6. Wszyscy cię (szukać) ......................................!
7. One (należeć) ...................................... do zespołu dopiero od roku.
8. Celina ciągle (tyć) ............................ chociaż niedużo (jeść) ..............
9. Co dzisiaj (ty – gotować) ............................... na obiad?
10. (ty – pisać) ................... bardzo niewyraźnie i nie mogę odczytać kilku słów.

IV. Coniuga al tempo presente e  alla persona adeguata i  verbi all’infinito tra
parentesi.

– Sławna, ładna, zgrabna – to (mówić0) ...mówią... nawet pełne podziwu ko-


biety. Jak to (ty – robić1) ..........................?
– (śpiewać2) ....................... i (uprawiać3) ......................... sporty. (grać4) .................
w tenisa, na kortach w Rzevnicy, tam, gdzie zaczynała Navratilova! To tylko 9
kilometrów od Rztiki, gdzie (mieszkać5) ..........................
– Dla kogo dziś (ty – śpiewać6) .................................. ?
–  Dla wszystkich. (wracać7) .......................... moda na lata 70., na melodyjne,
przebojowe piosenki. W Londynie musical Mamma mia z piosenkami Abby

185
4193984
4
Le coniugazioni

(bić8) ......................... rekordy powodzenia. Nie (ja – szukać9) ..............................


powodzenia ani publiczności – to ona mnie (wołać10) ............................

Super Helena – intervista con Helena Vondrackova, cantante,


tratto dalla rivista „Kobieta i Styl”, n° 7/8, 2000

V. Coniuga al tempo presente e alla persona adeguata i verbi all’infinito tra parentesi.

Siostra Leokadia Harasimowicz, obecna dyrektorka ośrodka, powoli (parkować0)


...parkuje... bagażowego volkswagena pod drzewem. (być1) ........................... już
późno, dzieci (spać2) ....................... Na korytarzach w domu (palić3) ............... się
tylko małe nocne lampki. Siostra (zaglądać4) ......................... jeszcze do sypialni
maluchów, (poprawiać5) ............................ główkę, która zsunęła się z poduszki.
– Śpij maleńka, śpij – (szeptać6) ............................. cichutko. Dziewczynka nie
(budzić7) ........................... się nawet na chwilę. Słychać oddechy pozostałych
dzieci. W dyżurce obok (czuwać8) ......................... opiekunka, która przyszła na
nocną zmianę. Zdrowym dzieciom (towarzyszyć9) ..............................................
najczęściej gwar, śmiech, rozbieganie. W tym domu (mieszkać10) .........................
aż trzydzieścioro dzieci, a przecież prawie ich nie słychać.
Dzień (zaczynać11) ..................................... się o  szóstej. Siostry (gromadzić12)
............................. się na modlitwie w kaplicy. W pięciu sypialniach (odzywać13)
........................... się ciche westchnienia i pomrukiwania, (otwierać14) .......................
się zaspane oczy dzieci. (pochylać15) .............................. się nad nimi troskli-
wie poranna zmiana opiekunek, w kuchni panie (szykować16) ............................
śniadanie. O siódmej cały dom (żyć17) ................... już na pełnych obrotach. Sio-
stra Leokadia (sprawdzać18) ............................, czy wszystko w porządku.

Misja wielkiego serca i troski, tratto dalla rivista „Jestem”, 7/2001

VI. Completa la tabella con le informazioni richieste come nell’esempio.

forme coniugate coniugazione infinito 1. pers. sing. 2. pers. sing.


spotykamy się III spotykać się spotykam się spotykasz się
studiuje
umiemy
jedzą
tańczą
mieszkam
należą

186
4193984
4
Koniugacje

rozumiesz
tyje
robisz
budzi
wraca
żyje
otwierają

VII. Traduci in italiano.

0. Nasi znajomi podróżują po Afryce.


Dei nostri conoscenti viaggiano per l’Africa.

1. Chcesz trochę tortu?


......................................................................................................................................
2. Weronika kupuje tu codziennie świeże bułeczki.
......................................................................................................................................
3. Nie umiem grać w tenisa.
......................................................................................................................................
4. Kiedy zdajecie ten egzamin?
......................................................................................................................................
5. O której twoi rodzice zwykle jedzą kolację?
......................................................................................................................................
6. Uczniowie przygotowują się do konkursu.
......................................................................................................................................
7. Studiuję na uniwersytecie i pracuję w banku.
......................................................................................................................................
8. Odkąd dziadzio wie o chorobie swojego brata, ciągle milczy.
......................................................................................................................................
9. – Ile ważysz? – Za dużo! Marzę o tym, żeby schudnąć.
......................................................................................................................................
10. Julia szyje suknie ślubne, ale nie zarabia zbyt dużo.
......................................................................................................................................
11. Oni nie rozumieją po grecku – musisz być ich tłumaczem.
......................................................................................................................................
12. Planujemy wyjazd do Meksyku, ale na razie mamy za mało pieniędzy.
......................................................................................................................................

VIII. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio VII.*

* Si suggerisce di svolgere l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

187
4193984
4
Le coniugazioni

S o l u z i oni
13. Le coniugazioni – Koniugacje

I
1. I, 2. III, 3. III, 4. II, 5. III, 6. IV

II
1. spotykamy się, 2. możesz, 3. studiuje, 4. piję, 5. zdaje, 6. umiemy, 7. śpi, 8. hała-
suje, 9. jedzą, 10. liczy

III
1. tańczą, są, 2. dziękuję, 3. Rozumiesz, 4. Lubicie, 5. kupujemy, 6. szukają, 7. należą,
8. tyje, je, 9. gotujesz, 10. Piszesz

IV
1. robisz, 2. Śpiewam, 3. uprawiam, 4. Gram, 5. mieszkam, 6. śpiewasz, 7. Wraca,
8. bije, 9. szukam, 10. woła

V
1. Jest, 2. śpią, 3. palą, 4. zagląda, 5. poprawia, 6. szepcze, 7. budzi, 8. czuwa, 9. towa-
rzyszy, 10. mieszka, 11. zaczyna, 12. gromadzą, 13. odzywają, 14. otwierają, 15. Po-
chyla, 16. szykują, 17. żyje, 18. sprawdza

VI
forme coniugate coniugazione infinito 1. pers. sing. 2. pers. sing.
spotykamy się III spotykać się spotykam się spotykasz się
studiuje I studiować studiuję studiujesz
umiemy IV umieć umiem umiesz
jedzą IV jeść jem jesz
tańczą II tańczyć tańczę tańczysz
mieszkam III mieszkać mieszkam mieszkasz
należą II należeć należę należysz
rozumiesz IV rozumieć rozumiem rozumiesz
tyje I tyć tyję tyjesz
robisz II robić robię robisz
budzi II budzić budzę budzisz
wraca III wracać wracam wracasz
żyje I żyć żyję żyjesz
otwierają III otwierać otwieram otwierasz

188
4193984
4
Koniugacje

VIII (Traduzioni proposte)


1. Vuoi un po’ di torta?
2. Veronica compra qui ogni giorno dei panini freschi.
3. Non so giocare a tennis.
4. Quando sostenete l’esame?
5. A che ora cenano di solito i tuoi genitori?
6. Gli alunni si preparano al concorso.
7. Studio all’università e lavoro in banca.
8. Da quando il nonno sa della malattia di suo fratello non fa che tacere.
9. Quanto pesi? Troppo! Sogno di dimagrire.
10. Julia cuce vestiti da sposa, ma non guadagna molto.
11. Non capiscono il greco, devi far loro da traduttore.
12. Pianifichiamo un viaggio in Messico, ma per ora abbiamo pochi soldi.

189
4193984
4
14

Il tempo passato
Czas przeszły

Nie pytajcie mnie, jak było w Ameryce

Trochę zwiedziłem0 trochę widziałem1


Gdzieś tam jeździłem2 z ludźmi gadałem3
Były4 imprezy do rana brandy i trochę szampana
Długie rozmowy rodaków czułe pytania o Kraków
Nie pytajcie mnie jak było w Ameryce, bo
Mignęła5 przed oczami niby błysk
Na fotosach pozostały6 dwie ulice
I ja na nich żywy dowód tamtych dni
Trochę zwiedziłem trochę widziałem
Coś tam kupiłem7 kartki wysłałem8 *

La lingua polacca ha u n s o l o tempo passato, per tutte e quattro le coniugazioni.


Si forma a partire dal tema dell’infinito, privandolo della -ć e aggiungendo i se-
guenti infissi:
◆ alle persone singolari ł 
◆ alle persone plurali ły per il maschile non-personale, il femminile e il neutro,
li per il maschile personale.

Infine, alle forme così ottenute si aggiunge la desinenza della persona


corrispondente:

* Tratto dalla canzone Nie pytajcie mnie, jak było w Ameryce, http://www.jhj.ckp.pl/Songs/Poetry/
PodBuda/LeczPokiCoZyjemy_T.html

190
4193984
4
Czas przeszły

masch. femm. neutro


ja -em -am -
ty -eś -aś -
on 0 - -
ona - -a -
ono - - -o

femm., neutro,
masc. anim.
masc. non-anim.
my -śmy
wy -ście
oni -i -
one - -y

CZYTAĆ
maschile
ja ty on my wy oni
czyta-ł-em czyta-ł-eś czyta-ł czyta-li-śmy czyta-li-ście czyta-li

femminile
ja ty ona my wy one
czyta-ł-am czyta-ł-aś czyta-ł-a czyta-ły-śmy czyta-ły-ście czyta-ły

neutro
ono one
czyta-ł-o czyta-ły

Nei verbi che terminano in -eć il tema delle forme personali maschili animate
presentano una e, mentre la a caratterizza le restanti persone:

CHCIEĆ
maschile
ja ty ona my wy oni
chcia-ł-em chcia-ł-eś chcia-ł chcie-li-śmy chcie-li-ście chcie-li

femminile
ja ty ona my wy one
chcia-ł-am chcia-ł-aś chcia-ł-a chcia-ły-śmy chcia-ły-ście chcia-ły

neutro
ono one
chcia-ł-o chcia-ły

191
4193984
4
Il tempo passato

Alcuni v e r b i terminanti in -eć che presentano questa caratteristica (forme


maschili animate):

rodz. męski rodz. żeński


jeść
my j e d l i ś m y my j a d ł y ś m y
mangiare
mieć
my m i e l i ś m y my m i a ł y ś m y
avere
musieć
my m u s i e l i ś m y my m u s i a ł y ś m y
dovere
myśleć
my m y ś l e l i ś m y my m y ś l a ł y ś m y
pensare
powiedzieć
my p o w i e d z i e l i ś m y my p o w i e d z i a ł y ś m y
dire
rozumieć
my r o z u m i e l i ś m y my r o z u m i a ł y ś m y
capire
słyszeć
my s ł y s z e l i ś m y my s ł y s z a ł y ś m y
sentire
widzieć
my w i d z i e l i ś m y my w i d z i a ł y ś m y
vedere
woleć
my w o l e l i ś m y my w o l a ł y ś m y
preferire
zapomnieć
my z a p o m n i e l i ś m y my z a p o m n i a ł y ś m y
dimenticare

A enzione

Se il soggetto plurale è rappresentato da una persona di genere femminile, ani-


mali o cose (indipendentemente dal genere di questi sostantivi), la desinenza sarà
comune a tutte queste categorie e cioè quella maschile i n an i m a t a, ad es.:
Turystki czekały na przewodnika.
Psy czekały na kolację.
Pokoje czekały na gości.

Se il soggetto plurale designa persone di genere maschile o tra le quali compare


almeno una persona di genere maschile (soggetto collettivo) si useranno le forme
a n i m a t e , ad es.:
Chłopcy czekali na tramwaj.
Turyści czekali na przewodnika.
Ryszard i Teresa czekali na gości.

192
4193984
4
Czas przeszły

– Co kupiłeś swojej żonie w prezencie świątecznym?


– Małą encyklopedię.
– To zrobiłeś jej na pewno dużą niespodziankę...
– Zapewne – spodziewała się futra!

E se rc i z i

I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Nie py-
tajcie mnie, jak było w Ameryce e scrivi l’infinito dal quale derivano le forme
verbali evidenziate.
E s e m p i o: zwiedziłem – ...zwiedzać...

1. ............................................................ 5. ............................................................
2. ............................................................ 6. ............................................................
3. ............................................................ 7. ............................................................
4. ............................................................ 8. ............................................................

II. Trasforma al plurale i verbi sottolineati.


E s e m p i o: Dziewczyna czekała niecierpliwie. Dziewczyny ...czekały...
niecierpliwie.

1. Byłam wczoraj u dentysty. .................................................. wczoraj u dentysty.


2. Mirek spał do 1100. Mirek i jego brat ..................................................... do 1100.
3. Przetłumaczyłaś mu ten list? ........................................................... mu ten list?
4. Miałem rano niespodziewanego gościa. ................................................... rano
niespodziewanego gościa.
5. Renata pracowała przedtem w banku. Renata i jej córka ................................
przedtem w banku.
6. Nie wiedziałem, którędy iść. Nie ................................................... , którędy iść.
7. Szukałaś okularów w łazience? ..................................... okularów w łazience?
8. Dziecko nie posprzątało swoich zabawek. Dzieci nie ......................................
swoich zabawek.
9. Klient zapłacił kartą kredytową. Klienci ............................. kartą kredytową.
10. Samochód jechał bardzo ostrożnie. Samochody ................................ bardzo
ostrożnie.

193
4193984
4
Il tempo passato

III. Trasforma al singolare i verbi sottolineati.


E s e m p i o: Modelki prezentowały awangardowe kapelusze. Modelka ...pre-
zentowała... awangardowe kapelusze.

1. Widzieliście już nowy film Wajdy? .............................. już nowy film Wajdy?
2. Dzieci szły do parku. Dziecko ............................................................. do parku.
3. Studenci denerwowali się przed egzaminem. Student .....................................
przed egzaminem.
4. Nie chcieliśmy wam przeszkadzać. Nie .......................... wam przeszkadzać.
5. Co jedliście na obiad? Co ................................................ na obiad?
6. Śmiałyśmy się przez cały film. ................................................... przez cały film.
7. Dzwoniłyście już do Bożeny? ................................................... już do Bożeny?
8. Musieliśmy czekać na babcię. ............................................... czekać na babcię.
9. Moi koledzy zapomnieli dokumentów. Mój kolega ..........................................
dokumentów.
10. Nauczycielki usłyszały hałas na korytarzu. Nauczycielka ...............................
hałas na korytarzu.

IV. Traforma al passato le forme verbali al presente indicate tra parentesi.


E s e m p i o: (myślę – masch.) ...myślałem... o Tobie.

1. (piszemy – femm.) .................................... właśnie list do redakcji.


2. Kociątko (leży) .............................................................. w koszyku, obok matki.
3. Nigdy nie (lubię – masch.) ................................... spacerować wcześnie rano.
4. Dawniej często (chodzę – femm.) ...................................... na wystawy.
5. Ile razy (kąpiecie – masch.) .............................. się w morzu podczas burzy?
6. Lucyna (płacze) ................................................ po telefonie od niego.
7. Dawniej (zapraszamy – masch.) ...................................................... go częściej.
8. Zwykle (słucham – femm.) ................................................... radia przed snem.
9. O czym on (mówi) ........................................... ?
10. Jak często (myjecie – femm.) ............................................... samochód?
11. Co (pijesz – masch.) ............................................ do kolacji?
12. (zwiedzamy – femm.) ...................................... to muzeum bardzo dokładnie.

V. Coniuga al passato i verbi all’infinito indicati tra parentesi.


E s e m p i o: Chór (śpiewać) ...śpiewał... bardzo nierówno.

1. Wszyscy aktorzy (grać) ....................................... wczoraj znakomicie.


2. Mama (ugotować) ................................................ egzotyczną potrawę.
3. (ty – femm. – znaleźć) .................................................... swoje klucze?
4. Przez cały wieczór ciocia (opowiadać) ............................................... dowcipy.

194
4193984
4
Czas przeszły

5. Nie (ja – femm. – podziękować) ................................... ci jeszcze za prezent.


6. Mój brat (zdobyć) ............................................ pierwsze miejsce w konkursie
fotograficznym.
7. (my – masch. – woleć) .............................................. tamten pokój.
8. Dlaczego tak (ty – masch. – krzyczeć) .......................................................?
9. (my – femm. – pytać) .............................. go o drogę, ale on nie mówi po polsku.
10. Gdzie się (wy – masch. – poznać) .................................................?

VI. Coniuga al passato i verbi all’infinito indicati tra parentesi.


E s e m p i o: Chór (śpiewać) ...śpiewał... bardzo nierówno.

1. Wiesiek nigdy nie (kochać) .................................................... swojego dziadka.


2. Dlaczego (ty – femm. – przyjechać) .............................. nocnym pociągiem?
3. (my – femm. – dostać) ............................................. sporo listów od uczniów.
4. Urszula (prosić) .................................................. nas o twój adres.
5. (ja – masch. – pomylić) ....................................................... się w obliczeniach.
6. Nie (wy – femm. – przywitać) ............................... się z nim zbyt serdecznie.
7. (my – masch. – mieć) ......................................... wczoraj dużo lekcji.
8. Nie (ja – femm. – kupić) .................................................... mleka ani ciastek.
9. Co wczoraj (wy – masch. – zwiedzić) ............................................................... ?
10. Które biurko (ty – masch. – wybrać) ................................................................ ?

VII. Coniuga al passato i verbi all’infinito indicati tra parentesi.

„(...) Kiedy (być) byłam w ciąży, (czuć0)...czułam... się bezgranicznie szczęśliwa,


bo (spotkać1) ........................................... mnie wielkie wyróżnienie – będę matką.
Nic poza tym mnie nie (obchodzić2) .................................... Teraz nadal jestem
szczęśliwa, ale już nie potrafię być tak spokojna. (...) Przez trzy miesiące po
porodzie (pracować3) ................................................. mniej. Ale nie (wytrzymać4)
......................................... i  już dwa miesiące po narodzinach Jasia (pojechać5)
.......................................... na koncert. Nie (móc6) ......................................... się go
doczekać. Strasznie (tęsknić7) .................................... za występami, ale (bać8)
........................................... się bardzo, czy wszystko będzie jak dawniej, czy nie
(zapomnieć9) ......................................, jak to jest. (wyjść10) ............................... na
scenę i (poczuć11) .......................................... się jak ryba w wodzie... Publiczność
ciepło mnie (przyjąć12) ...................................... Jasio (być13) ..................... ze mną,
(czekać14) ............................... za kulisami. Gdy ja (być15) ........................ na scenie,
(zajmować16) ..................................... się nim Maja. Ma doskonałe podejście do
małego, wiem, że mogę jej zaufać.”

Tratto da un’intervista con Natalia Kukulska


Mam Jasia – to dodaje mi sił, „Olivia”, n° 6, giugno 2001

195
4193984
4
Il tempo passato

VIII. Trasforma al maschile animato le forme verbali sottolineate.


E s e m p i o: Dziewczynki biegły do domu. Chłopcy ...biegli... do domu.

1. Czy Panie zamknęły okna w sali? Czy Panowie ....................................... okna


w sali?
2. Napisałyście ciekawe prace. ........................................... ciekawe prace.
3. Sąsiadki zabrały naszego psa na spacer. Sąsiedzi ....................... naszego psa
na spacer.
4. Umyłyście ręce? ................................ ręce?
5. Uczniowie podziękowali nam za przygotowanie do matury. Uczennice .....
............................................ nam za przygotowanie do matury.
6. Zaczęły panie już czytać tę powieść? ......................... panowie już czytać tę
powieść?
7. Kiedyś umiałyśmy dobrze mówić po rumuńsku. Kiedyś .................................
dobrze mówić po rumuńsku.
8. Dlaczego nie zajęłyście nam miejsc? Dlaczego nie .................................. nam
miejsc?
9. Nie zdałyśmy tego egzaminu. Nie ..................................... tego egzaminu.
10. W czasie tej podróży poznałyśmy wielu wspaniałych ludzi. W czasie tej
podróży ........................................... wielu wspaniałych ludzi.

IX. Trasforma al femminile i verbi maschili animati sottolineati nel testo.

Bracia Adamczewscy spotkali się0 po wielu latach. Wszyscy urodzili się1 w Opolu,
ale gdy dorośli, ich drogi się rozeszły: Tomasz wyjechał do Holandii, Olgierd do
Hiszpanii, a Michał do Urugwaju. Byli2 w kontakcie przez cały czas, posyłali3 so-
bie zdjęcia, ale wreszcie postanowili4 spędzić razem Boże Narodzenie. Umówili
się5 w hotelu. O wyznaczonej godzinie wszyscy zjawili się6 w restauracji. Mieli7
tremę przed tym spotkaniem, ale niepotrzebnie. Wprawdzie zmienili się8 – To-
masz bardzo posiwiał, Olgierd mocno wyłysiał, a Michał przytył, ale przecież
rozpoznali się9. Serdecznie się ściskali10 i bardzo się wzruszyli11. Szybko zjedli12
kolację i przenieśli się13 do pokoju. Przegadali14 całą noc, ale to było jeszcze za
mało! Zdecydowali15, że będą się spotykać przynajmniej raz w roku.

Siostry Adamczewskie ...spotkały się 0... po wielu latach. Wszystkie .......................1


w Opolu, ale gdy dorosły, ich drogi się rozeszły: Weronika wyjechała do Ho-
landii, Zuzanna do Hiszpanii, a Julia do Urugwaju. ........................2 w kontakcie
przez cały czas, ...............................3 sobie zdjęcia, ale wreszcie ..............................4
spędzić razem Boże Narodzenie. ....................................5 w hotelu. O wyznaczo-
nej godzinie wszystkie ...................................6 w restauracji. .......................7 tremę
przed tym spotkaniem, ale niepotrzebnie. Wprawdzie ...................................8

196
4193984
4
Czas przeszły

– Weronika bardzo posiwiała, Zuzanna była zgarbiona, a  Julia przytyła, ale


przecież .......................................9. Serdecznie .........................................10 i bardzo
..................................11. Szybko ....................................12 kolację i .............................13
do pokoju. ...........................14 całą noc, ale to było jeszcze za mało! ..........................15,
że będą się spotykać przynajmniej raz w roku.

X. Trasforma al plurale le forme verbali sottolineate nelle frasi seguenti.


E s e m p i o: Pacjent spacerował po korytarzu. Pacjenci ...spacerowali... po
korytarzu.
Kogut spacerował po podwórku. Koguty ...spacerowały... po
podwórku.

1. Trener siedział na ławce. Trenerzy ............................. na ławce.


Kot siedział na parapecie. Koty ................................ na parapecie.
2. Profesor spóźnił się na wykład. Profesorowie ............................... na wykład.
Pociąg spóźnił się z powodu wichury. Pociągi ................................ z powodu
wichury.
3. Sportowiec pił wodę z butelki. Sportowcy ..................... wodę z butelek.
Koń pił wodę z wiadra. Konie ..................... wodę z wiader.
4. Narciarz leżał w szpitalu. Narciarze ............................. w szpitalu.
Ręcznik leżał na najwyższej półce. Ręczniki ............................. na
najwyższej półce.
5. Student pływał w basenie. Studenci ............................... w basenie.
Ryba pływała w akwarium. Ryby .............................. w akwarium.
6. Złodziej schował się w garażu. Złodzieje ........................................ w garażu.
Pies schował się pod łóżkiem. Psy ................................. pod łóżkiem.
7. Syn Beaty wolał studiować w Krakowie. Synowie Beaty ........................
studiować w Krakowie.
W tej bajce krokodyl wolał mieszkać na drzewie. W tej bajce krokodyle
....................... mieszkać na drzewie.
8. Gość stanął w drzwiach kościoła. Goście .................... w drzwiach kościoła.
Zegar stanął. Zegary ...............................

197
4193984
4
Il tempo passato

XI. Traduci in italiano, facendo attenzione alla scelta del tempo passato italiano.

0. Mój ojciec też studiował na tym uniwersytecie.


Anche mio padre studiava a questa università.

1. Pływaczki trenowały w Argentynie.


......................................................................................................................................
2. Studenci słuchali wykładu z uwagą.
......................................................................................................................................
3. Czytałyście dużo, kiedy byłyście małe?
......................................................................................................................................
4. Ania i Zosia upiekły ciasto.
......................................................................................................................................
5. Myślałeś o zmianie mieszkania?
......................................................................................................................................
6. Przynieśliśmy wam słowniki.
......................................................................................................................................
7. Dzieci powtarzały słowa piosenki.
......................................................................................................................................
8. Co robiliście przez cały tydzień?
......................................................................................................................................
9. Znaleźliśmy w tramwaju 100 złotych.
......................................................................................................................................
10. Jak długo podróżowałaś po Europie?
......................................................................................................................................
11. Uniwersytet Jagielloński powstał w roku 1364 z inicjatywy Króla Kazi-
mierza Wielkiego.
......................................................................................................................................
12. Nasze walizki ważyły za dużo i musieliśmy zapłacić za nadbagaż.
......................................................................................................................................
13. Nie mogłam wczoraj przyjść, bo miałam gości.
......................................................................................................................................
14. Paulina przymierzyła 10 bluzek, podczas gdy ja czekałam na nią przed
sklepem.
......................................................................................................................................

XII. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio XI*.

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

4193984
4
Czas przeszły

S ol u z i o n i
14. Il tempo passato – Czas przeszły

I
1. widzieć, 2. jeździć, 3. gadać, 4. być, 5. mignąć, 6. pozostać, 7. kupić, 8. wysłać

II
1. Byłyśmy, 2. spali, 3. Przetłumaczyłyście, 4. Mieliśmy, 5. pracowały, 6. wiedzieli-
śmy, 7. Szukałyście, 8. posprzątały, 9. zapłacili, 10. jechały

III
1.  Widziałeś, 2.  szło, 3.  denerwował się, 4.  chciałem, 5.  jadłeś, 6.  Śmiałam się,
7. Dzwoniłaś, 8. Musiałem, 9. zapomniał, 10. usłyszała

IV
1. Pisałyśmy, 2. leżało, 3. lubiłem, 4. chodziłam, 5. kąpaliście, 6. płakała, 7. zapra-
szaliśmy, 8. słuchałam, 9. mówił, 10. myłyście, 11. piłeś, 12. Zwiedzałyśmy

V
1.  grali, 2.  ugotowała, 3.  Znalazłaś, 4.  opowiadała, 5.  podziękowałam, 6.  zdobył,
7. Woleliśmy, 8. krzyczałeś, 9. Pytałyśmy, 10. poznaliście

VI
1. kochał, 2. przyjechałaś, 3. Dostałyśmy, 4. prosiła, 5. Pomyliłem, 6. przywitałyście,
7. mieliśmy, 8. kupiłam, 9. zwiedziliście, 10. wybrałeś

VII
1. spotkało, 2. obchodziło, 3. pracowałam, 4. wytrzymałam, 5. pojechałam, 6. mog-
łam, 7. tęskniłam, 8. bałam, 9. zapomniałam, 10. Wyszłam, 11. poczułam, 12. przy-
jęła, 13. był, 14. czekał, 15. byłam, 16. zajmowała

VIII
1.  zamknęli, 2.  Napisaliście, 3.  zabrali, 4.  Umyliście, 5.  podziękowały, 6.  Zaczęli,
7. umieliśmy, 8. zajęliście, 9. zdaliśmy, 10. poznaliśmy

IX
1.  urodziły się, 2.  Były, 3.  posyłały, 4.  postanowiły, 5.  Umówiły się, 6.  zjawiły się,
7.  Miały, 8.  zmieniły się, 9.  rozpoznały się, 10.  się ściskały, 11.  się wzruszyły,
12. zjadły, 13. przeniosły się, 14. Przegadały, 15. Zdecydowały

199
4193984
4
Il tempo passato

X
1.  siedzieli / siedziały, 2.  spóźnili się / spóźniły się, 3.  pili / piły, 4.  leżeli / leżały,
5. pływali / pływały, 6. schowali się / schowały się, 7. woleli / wolały, 8. stanęli /
stanęły

XII (Traduzioni proposte)


1. Le nuotatrici si allenarono in Argentina.
2. Gli studenti ascoltarono la conferenza con attenzione.
3. Leggevate molto quando eravate piccole?
4. Ania e Zosia hanno fatto un dolce.
5. Hai pensato all’idea di cambiare appartamento?
6. Vi abbiamo portato i dizionari.
7. I bambini ripetevano le parole della canzone.
8. Cosa avete fatto tutto il giorno?
9. Abbiamo trovato 100 zloty sul tram.
10. Per quanto tempo hai viaggiato per l’Europa?
11. L’Università Jaghellonica sorse nel 1364 su iniziativa del Re Casimiro il Grande.
12. Le nostre valigie pesavano troppo e abbiamo dovuto pagare una tassa per l’ec-
cesso di bagaglio.
13. Non potevo venire ieri perché avevo ospiti.
14. Paulina si è provata 10 camicette, mentre io la aspettavo fuori dal negozio.

200
4193984
4
15

Il tempo futuro composto e semplice


Czas przyszły złożony i prosty

Futuro composto – czas przyszły złożony

Będziesz moją panią

Będziesz zbierać0 kwiaty


Będziesz się uśmiechać1
Będziesz liczyć2 gwiazdy
Będziesz na mnie czekać3
Będą ci grały4 skrzypce lipowe,
Będą śpiewały5 jarzębinowe drzewa,
Liście, ptaki wszystkie.
Będę z tobą tańczyć6, bajki opowiadać7
Słońce z pomarańczy w twoje dłonie składać8
I ty, właśnie ty, będziesz moją damą
I ty, tylko ty, będziesz moją panią*

In polacco esistono due futuri: il f u t u r o c o m p o s t o e quello s e m p l i c e.

Il futuro composto si forma con il futuro del verbo ausiliare być seguito
◆ dall’infinito oppure
◆ dalla terza persona singolare o plurale al tempo passato, di un verbo imperfettivo.
Questo tipo di futuro esprime un’azione incompiuta, non completa, ripetuta
o che sarà destinata a durare nel tempo.

* Tratto dalla canzone Będziesz moją panią, http://www.teksty.org/Marek_Grechuta,B%C4%99dziesz


_moj%C4%85_Pani%C4%85

201
4193984
4
Il tempo futuro composto e semplice

Esempi:
W sobotę będę powtarzać gramatykę.
Wieczorem będziemy oglądać film.
Piotr będzie nam pomagał w matematyce.

CZYTAĆ
maschile
ja ty on my wy oni
będę będziesz będzie będziemy będziecie będą
czytać czytać czytać czytać czytać czytać
czytał czytał czytał czytali czytali czytali

femminile
ja ty ona my wy one
będę będziesz będzie będziemy będziecie będą
czytać czytać czytać czytać czytać czytać
czytała czytała czytała czytały czytały czytały

neutro
ono one
będzie będą
czytać czytać
czytało czytały

A enzione

Se il soggetto plurale si riferisce a persone di genere femminile, animali o cose


(indipendentemente dal loro genere) al tempo futuro composto, analogamente
a quanto avviene al passato, si fa uso della forma maschile i n a n i m a t a, ad. es.:
Turystki będą czekały na przewodnika.
Psy będą czekały na kolację.
Pokoje będą czekały na gości.

Se il soggetto plurale designa persone di genere maschile o tra le quali compare


almeno una persona di genere maschile (soggetto collettivo) si useranno le forme
a n i m a t e, ad es.:
Chłopcy będą czekali na tramwaj.
Turyści będą czekali na przewodnika.
Ryszard i Teresa będą czekali na gości.

202
4193984
4
Czas przyszły złożony i prosty

Tato pyta syna:


– Co robiliście dzisiaj w szkole?
– Na lekcji chemii badaliśmy materiały wybuchowe.
– A co będziecie jutro robić w szkole?
– W jakiej szkole?

E se rc i z i

I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Będziesz


moją panią e trasforma i futuri formati con l’infinito in futuri formati con il
passato e vice versa.
E s e m p i o: będziesz zbierać – ...będziesz zbierała...

1. ............................................................ 5. ............................................................
2. ............................................................ 6. ............................................................
3. ............................................................ 7. ............................................................
4. ............................................................ 8. ............................................................

II. Completa le forme del futuro composto dei verbi all’infinito indicati tra
parentesi.
E s e m p i o: One jutro będą (zwiedzać) ...zwiedzały... miasto.

1. Będziemy (masch. – czekać) .................................................... tylko do szóstej.


2. Będziesz (masch. – pisać) .................................. na komputerze po obiedzie?
3. Będę (masch. – tęsknić) .......................................................................... za tobą!
4. Nie będziemy (femm. – pamiętać) ........................................................ tylu dat!
5. Dlaczego nie będziesz (femm. – studiować) ................................................ na
Politechnice?
6. Kto będzie (uczyć) ................................................................................. grupę IX?
7. Ela nie będzie (móc) .................................................. jutro przyjść na zebranie.
8. O której godzinie dzieci będą (mieć)....................................... podwieczorek?
9. Boję się, że nie będę (masch. – umieć) ........................ zrobić tego ćwiczenia.
10. Już nie będę (femm. – farbować) .......................................... włosów na blond!

203
4193984
4
Il tempo futuro composto e semplice

III. Coniuga al futuro composto i verbi all’infinito indicati tra parentesi.


E s e m p i o: Eliza już nie (przychodzić) ...będzie przychodziła... do Roberta.

Wczoraj Jurek oznajmił, że od najbliższego poniedziałku nie (grać1) ..................


................. już na gitarze tylko na flecie, a jego żona nie (śpiewać2) .......................
........................................ więcej w chórze, lecz solo. Poza tym oboje (starać się3)
.................................................. o wyjazd do Mongolii na festiwal rodzin muzyku-
jących. Ich cztery córki także (chcieć4) ......................................................... z nimi
pojechać, ale ich malutkie dziecko (musieć5) ............................................................
zostać z babcią. Do Mongolii Jurkowie (lecieć6) ................................ 22 godziny.
Mają nadzieję, że (siedzieć7) ................................................................. w samolocie
blisko ekranu, i że (oglądać8) ........................................................... wszystkie filmy.

IV. Trasforma le frasi seguenti al plurale.


E s e m p i o: Pacjent będzie spacerował po korytarzu. Pacjenci ...będą space-
rowali... po korytarzu.
Kogut będzie spacerował po podwórku. Koguty ...będą spacero-
wały... po podwórku.

1. Piotruś będzie budował wieżę z klocków. Piotruś i Bartek .............................


.................................. wieżę z klocków.
Ptak będzie budował gniazdo. Ptaki ..................................................... gniazda.
2. Nasz szef będzie miał dwie sekretarki. Nasi szefowie ......................................
po dwie sekretarki.
Nasz kanarek będzie miał nową klatkę. Nasze kanarki ...................................
nowe klatki.
3. Jeśli pan będzie ważył za dużo, będzie pan musiał stosować rygorystyczną
dietę. Jeśli panowie .......................................................... za dużo, .......................
panowie ........................... stosować rygorystyczną dietę.
Jeśli walizka będzie ważyła za dużo, trzeba będzie zapłacić za nadbagaż.
Jeśli walizki ...................................................... za dużo, trzeba będzie zapłacić
za nadbagaż.
4. Będzie pan dzwonił do dyrektora? ......................... panowie .............................
do dyrektora?
Budzik będzie dzwonił o szóstej. Budziki ...........................................................
o szóstej.
5. Kierowca będzie jechał przez centrum. Kierowcy ............................................
przez centrum.
Autobus będzie jechał przez centrum. Autobusy .............................................
przez centrum.

204
4193984
4
Czas przyszły złożony i prosty

Futuro semplice – czas przyszły prosty

Zatańczysz ze mną

Zatańczysz0 ze mną jeszcze raz, ostatni raz


Nim skończy się1 ten bal
Nadziei iskra błyśnie2 w nas i zgaśnie3 w nas
Jak niepotrzebna łza
Choć nam będzie siebie brak
Choć poznamy4 ciszy smak
Nie cofnie5 czasu nikt,
Gdy w oczy zajrzysz6 mi
Podzielimy7 świat na pół,
Pogonimy8 resztki słów
I zanim minie dzień,
Zapomnieć możesz mnie.*

Il futuro semplice non è altro che la forma del presente dei v e r b i p e r f e t t i v i .


Esso esprime un’azione puntuale o che si concluderà in futuro.

Esempi:
Jutro kupimy telewizor.
Wieczorem przeczytam ten artykuł.
O której wrócicie?

ZAPŁACIĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
zapłacę zapłacisz zapłaci zapłacimy zapłacicie zapłacą

ZACZĄĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
zacznę zaczniesz zacznie zaczniemy zaczniecie zaczną

* Tratto da Zatańczysz ze mną, http://spiewnik.wywrota.pl/30600_krzysztof_krawczyk_zatanczysz_


ze_mna.html

205
4193984
4
Il tempo futuro composto e semplice

Mąż do żony:
– Kochanie! W przyszłym roku na imieniny kupię ci złote kolczyki.
– Najdroższy, jesteś wspaniały! A w tym roku?
– W tym roku przekłuj sobie uszy.

E se rc i zi
I. Rileggi il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Zatańczysz ze
mną e trasforma le forme future al presente.
E s e m p i o: zatańczysz – ...tańczysz...

1. ............................................................ 5. ............................................................
2. ............................................................ 6. ............................................................
3. ............................................................ 7. ............................................................
4. ............................................................ 8. ............................................................

II. Coniuga al futuro semplice.


E s e m p i o: (ty – powiedzieć) ...powiesz... im prawdę?

1. (ja – napisać) ............................................. do ciebie, jak już będę w Londynie.


2. Janek ci dokładnie (opowiedzieć) ........................................... , co się zdarzyło.
3. Moi rodzice (wyjechać) .................................... jutro o piątej rano.
4. (wy – pójść) ................................................. z nami na wystawę?
5. 5. Teresa na pewno się (spóźnić) .........................................
6. O tej porze nie (ty – spotkać) .................................................. ich w bibliotece.
7. Jutro (my – poznać) .................................................................. naszego sąsiada.
8. (ja – wypić) ........................................................................... syrop po śniadaniu.
9. Moje koleżanki (przetłumaczyć) ......................................... nam tę instrukcję
na polski.
10. (my – wrócić) .............................................. tu za rok!

III. Coniuga al futuro semplice.


E s e m p i o: Wszystko (pójść) ...pójdzie... lepiej, jeśli zrobi się to razem.

Ula (dać1) .................. mi trochę swoich kwiatków, a  ja jej (dać2) ...................


trochę moich i na pewno (my – znaleźć3) ................................................ czas na tę
cudowną maseczkę, która (zrobić4) ....................... z nas nastolatki. Ula chętnie
się nią ze mną (podzielić5) ............................................... Najpierw (my – zrobić6)
206
4193984
4
Czas przyszły złożony i prosty

................................ szybko porządek u  Uli, a  potem u  mnie. Potem (my  –


przesadzić7) ..................................................... roślinki, później (my – ugotować8)
................................... sobie coś zdrowego, potem (my – wziąć9) .............................
prysznic, (my – spotkać10) ............................. się, (my – nałożyć11) .........................
maseczkę i (my – urządzić)12 ............................................ sobie damski wspaniały
wieczór.
Tratto dall’articolo Damski wieczór na początek lata, „Jestem”, n° 7, 2001

IV. Sottolinea la forma corretta del verbo a  seconda che l’azione pianificata si
concluderà nel futuro (futuro semplice) oppure sarà duratura/ripetuta (futuro
composto).
E s e m p i o: Od jutra Szymek (będzie grać  – zagra) w naszej drużynie.

1. (Pójdę  – będę chodzić) na masaże raz w tygodniu.


2. W przyszłym miesiącu (wezmę  – będę brać) urlop.
3. Zaraz (przyjdą  – będą przychodzić) moje wnuczki.
4. W nowym sezonie chór (zaśpiewa  – będzie śpiewać) pod kie-
rownictwem pana X.
5. Państwo Leśniewscy są już w Krakowie i wkrótce nas (odwiedzą  – będą
odwiedzać).
6. Nareszcie (obejrzymy  – będziemy oglądać) wasze nowe mieszkanie!
7. Kiedy (zaprosisz  – będziesz zapraszać) Urszulę? Chciałbym ją wreszcie
poznać!
8. Za chwilę (zobaczycie  – będziecie widzieć) naszego psa.
9. Przez cały wieczór (poćwiczę  – będę ćwiczyć) techniki koncentracji.
10. Sąsiedzi (zadzwonią  – będą dzwonić) do nas co godzinę.

V. Utilizzando le seguenti coppie aspettuali scrivi una frase con il futuro semplice
e una con il futuro composto.

Esempio:
imperfettivo perfettivo
grać zagrać

Justyna od czasu do czasu będzie grała na tym pianinie.


Za chwilę zagra nam poloneza As-dur Chopina.

imperfettivo perfettivo
jeść zjeść

207
4193984
4
Il tempo futuro composto e semplice

W najbliższym czasie często będziemy jedli pierogi w tym barze.


Zaraz zjem moje ulubione pierogi.

pisać napisać

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

dawać dać

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

zamykać zamknąć

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

liczyć policzyć

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

robić zrobić

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

szukać poszukać

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

208
4193984
4
Czas przyszły złożony i prosty

VI. Traduci in italiano.

0. Jerzy chyba dostanie nagrodę od prezydenta miasta.


Jerzy forse riceverà un premio dal sindaco.

1. Co będziecie robili jutro po południu?


......................................................................................................................................
2. Czy państwo będą mieszkali w akademiku?
......................................................................................................................................
3. Hubert trochę się spóźni.
......................................................................................................................................
4. Nie będę tego więcej powtarzać!
......................................................................................................................................
5. Kurs komputerowy zaczniemy dopiero za tydzień.
......................................................................................................................................
6. Kto pójdzie z psem na spacer?
......................................................................................................................................
7. Za chwilę zacznie się transmisja z otwarcia olimpiady.
......................................................................................................................................
8. Od jutra będę się uczyć tych reguł.
......................................................................................................................................
9. Zjemy kolację po koncercie.
......................................................................................................................................
10. On chyba nie będzie czekał tak długo.
......................................................................................................................................
11. Co nam jutro ugotujesz na obiad?
......................................................................................................................................
12. Będziemy obserwować wschód słońca z naszego balkonu.
......................................................................................................................................

VII. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio VI*.

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

209
4193984
4
Il tempo futuro composto e semplice

S o l u z i oni
15. Il tempo futuro composto e semplice –
Czas przyszły złożony i prosty

Futuro composto – Czas przyszły złożony


I
1.  będziesz się uśmiechała, 2.  będziesz liczyła, 3.  będziesz czekała, 4.  będą grać,
5. będą śpiewać, 6. będę tańczył, 7. będę opowiadał, 8. będę składał

II
1. czekali, 2. pisał, 3. tęsknił, 4. pamiętały, 5. studiowała, 6. uczył, 7. mogła, 8. miały,
9. umiał, 10. farbowała

III
1. będzie grał, 2. będzie śpiewała, 3. będą się starali, 4. będą chciały, 5. będzie mu-
siało, 6. będą lecieli, 7. Będą siedzieli, 8. będą oglądali

IV
1. będą budowali / będą budowały, 2. będą mieli / będą miały, 3. będą ważyli, będą
musieli / będą ważyły, 4. będą dzwonili / będą dzwoniły, 5. będą jechali / będą jechały

Futuro semplice – Czas przyszły prosty


I
1. kończy się, 2. błyska, 3. gaśnie, 4. poznajemy, 5. cofa, 6. zaglądasz, 7. dzielimy,
8. gonimy

II
1. Napiszę, 2. opowie, 3. wyjadą, 4. Pójdziecie, 5. spóźni, 6. spotkasz, 7. poznamy,
8. Wypiję, 9. przetłumaczą, 10. Wrócimy

III
1. da, 2. dam, 3. znajdziemy, 4. zrobi, 5. podzieli, 6. zrobimy, 7. przesadzimy, 8. ugo-
tujemy, 9. weźmiemy, 10. spotkamy, 11. nałożymy, 12. urządzimy

IV
1. Będę chodzić, 2. wezmę, 3. przyjdą, 4. będzie śpiewać, 5. odwiedzą, 6. obejrzymy,
7. zaprosisz, 8. zobaczycie, 9. będę ćwiczyć, 10. będą dzwonić

210
4193984
4
Czas przyszły złożony i prosty

VI (Traduzioni proposte)
1. Cosa farete domani pomeriggio?
2. Abiterete in una casa dello studente?
3. Hubert farà un po’ tardi.
4. Non lo continuerò a ripetere!
5. Il corso di informatica lo cominceremo solo tra una settimana.
6. Chi va a fare una passeggiata col cane?
7. Tra poco comincerà la trasmissione dell’inaugurazione delle olimpiadi.
8. Da domani studierò queste regole.
9. Finiremo di cenare dopo il concerto.
10. Forse non aspetterà tanto a lungo.
11. Che ci cucinerai domani per pranzo?
12. Osserveremo il tramonto dal nostro balcone.

211
4193984
4
16

Il modo condizionale
Tryb warunkowy

Gdybym był wichrem

Gdybym był0 rzeką, to przyszłabyś1,


Gdybym był morzem, to wierzę, że
Ramiona fal bym otworzył2
I ty byś się rzuciła3 w nie
Gdybym był ptakiem, to jeszcze dziś
Przyniósłbym4 ci z nieba gwiazdę
I wtedy do mnie wyszłabyś5,
Gdybym był burzą, to jeszcze dziś
Porwałbym6 cię niby listek,
By aż do nieba ciebie nieść*

In polacco, come in italiano, il modo condizionale esprime un’azione o uno


stato ipotetici che possono verificarsi. In entrambe le lingue il condizionale serve
anche ad esprimere una richiesta, un desiderio, un ordine. Compare altresì nei pe-
riodi ipotetici che esprimono azioni o stati possibili o irreali.
Si forma sia a partire da verbi imperfettivi che da verbi perfettivi, aggiungendo
alla forma verbale della terza persona singolare o plurale del tempo passato la desi-
nenza corrispondente ad ogni persona: -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście, -by.

* Tratto dalla canzone Gdybym był wichrem, http://www.tekstowo.pl/piosenka,breakout,gdybym_


byl_wichrem.html

212
4193984
4
Tryb warunkowy

A enzione

La particolarità della desinenza del modo condizionale sta nella sua mobilità
all’interno della frase condizionale, cosa che può risultare ostica ad uno studente ita-
liano. Le desinenze bym, byś, by, byśmy, byście, by possono comparire:
◆ alla fine del verbo coniugato al passato. Questa può essere considerata come la
sua posizione più naturale, frequente in frasi brevi, ad es.:
Napiłbyś się herbaty?
Chciałbyś iść ze mną do kina?
◆ unita ad un connettore come gdy (se) nei periodi ipotetici della possibilità
e dell’irrealtà, ad es.:
Gdybyś dała dziecku zabawkę, przestałoby płakać.
◆ separata dal verbo coniugato al passato, subito prima di questo, ad es.:
Gdybyś dała dziecku zabawkę, może by przestało płakać.
...ramiona fal bym otworzył, a ty byś się rzuciła w nie... (vedi testo d’introduzione)
◆ separata dopo verbi impersonali e vicino a tutte le altre parti del discorso.
Można by zadzwonić do kina.
Trzeba by kupić sól.

coniugazione I

PISAĆ
maschile
ja ty on my wy oni
pisał-bym pisał-byś pisał-by pisali-byśmy pisali-byście pisali-by

femminile
ja ty ona my wy one
pisała-bym pisała-byś pisała-by pisały-byśmy pisały-byście pisały-by

neutro

ono one
pisało-by pisały-by

213
4193984
4
Il modo condizionale

coniugazione II

MYŚLEĆ
maschile
ja ty on my wy oni
myślał-bym myślał-byś myślał-by myśleli-byśmy myśleli-byście myśleli-by

femminile
ja ty ona my wy one
myślała-bym myślała-byś myślała-by myślały-byśmy myślały-byście myślały-by

neutro
ono one
myślało-by myślały-by

coniugazione III

CZYTAĆ
maschile
ja ty on my wy oni
czytał-bym czytał-byś czytał-by czytali-byśmy czytali-byście czytali-by

femminile
ja ty ona my wy one
czytała-bym czytała-byś czytała-by czytały-byśmy czytały-byście czytały-by

neutro
ono one
czytało-by czytały-by

coniugazione IV

UMIEĆ
maschile
ja ty on my wy oni
umiał-bym umiał-byś umiał-by umieli-byśmy umieli-byście umieli-by

214
4193984
4
Tryb warunkowy

femminile
ja ty ona my wy one
umiała-bym umiała-byś umiała-by umiały-byśmy umiały-byście umiały-by

neutro
ono one
umiało-by umiały-by

BYĆ
maschile
ja ty on my wy oni
był-bym był-byś był-by byli-byśmy byli-byście byli-by

femminile
ja ty ona my wy one
była-bym była-byś była-by były-byśmy były-byście były-by

neutro
ono one
było-by były-by

Funzioni del modo condizionale nella frase


Il modo condizionale

1. esprime un d e s i d e r i o, ad es.:
Chciałabym zarezerwować dwa bilety na jutrzejszy koncert.
Zjadłbym chętnie żurek.
2. esprime una r i c h i e s t a in modo gentile, ad es.:
Czy mógłby pan mi podać tę książkę?
3. esprime un d u b b i o, ad es.:
Poczekałbyś na mnie?
4. serve a mitigare un i m p e r a t i v o, un’e s o r t a z i o n e, ad es.:
Zacząłbyś się wreszcie uczyć!
Posprzątalibyście tu trochę!
5. serve ad esprimere un’i p o t e s i o una s u p p o s i z i o n e, ad es. 
Przepłynęłabym ten dystans szybciej niż on.
6. viene usato nei periodi ipotetici della possibilità e dell’irrealtà con l’ausilio del
connettore gdy (se), ad es.:
Gdybyś zmienił pracę, zarabiałbyś lepiej.

215
4193984
4
Il modo condizionale

A enzione

A differenza dell’italiano in cui si fa una netta distinzione tra periodo ipotetico


della possibilità (se avessi tempo mi iscriverei in palestra) e dell’irrealtà (se lo aves-
simo saputo, saremmo venuti da voi) in polacco questa distinzione non esiste e può
essere solo inferita dal contesto. Così la frase polacca:
Gdybyśmy nie mieli gości, przyszlibyśmy do was bardzo chętnie.
equivale alle frasi italiane:
Se non avessimo ospiti, verremmo molto volentieri da voi.
Se non avessimo avuto ospiti, saremmo venuti molto volentieri da voi.

Vale la pena notare che nel periodo ipotetico polacco sia la protasi (la proposi-
zione subordinata ipotetica che esprime la condizione) che la apòdosi (la proposi-
zione reggente che indica la possibile conseguenza) vengono espresse al modo con-
dizionale, diversamente dall’italiano.

– Chciałbym prosić o rękę pańskiej córki...


– Czy rozmawiał pan już z moją żoną?
– Tak, ale wolę pańską córkę...

E se rc i zi
I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Gdybym
był wichrem e trasforma i verbi marcati in verde alla corrispondente forma al
passato.
E s e m p i o: byłbym – ...byłem...

1. ............................................................ 4. ............................................................
2. ............................................................ 5. ............................................................
3. ............................................................ 6. ............................................................

II. Trasforma i verbi dal modo condizionale al futuro dell’indicativo (formazione


semplice).
E s e m p i o: (Umówiłabym się) ...Umówię się... z tobą, chociaż nie mam czasu.

1. (Poszedłbyś) ............................................... jutro ze mną na mecz?


2. (Zrobiliby) ....................................... państwo te ćwiczenia do poniedziałku?

216
4193984
4
Tryb warunkowy

3. (Zadzwonilibyśmy) .................................... do ciebie, jeśli dasz nam nowy


numer telefonu.
4. (Przetłumaczyłaby) ....................................... mi pani to teraz?
5. (Zagralibyście) ...................................... z nami w karty?
6. Wiktor (czułby się) ........................................... lepiej, kiedy przestanie palić.
7. (Zmienilibyście) ................................ mieszkanie?
8. (Zwiedzilibyśmy) ........................................... jutro dwa muzea.
9. (Położyłabym się) ......................................... do łóżka, bo źle się czuję.
10. Studenci (przygotowaliby) ..................................... prezentację na wtorek.

III. Trasforma le frasi secondo l’esempio.


E s e m p i o: (Wypiję) ...Wypiłbym... teraz gorącą herbatę.

1. (Pójdę) .............................................. chętnie na ten film.


2. Czy (będę mogła) .............................................. zobaczyć tę torebkę?
3. Czy (spróbujecie) .............................................. tej sałatki?
4. Chłopcy, (pomożecie) .............................................. nam wnosić te meble?
5. Czy pani (będzie chciała) .............................................. poznać moją mamę?
6. Kasiu, (przyniesiesz) .............................................. mi sweter?
7. (Zjem) .............................................. dobre lody.
8. Chętnie (skończę) .............................................. ten artykuł przed ósmą.
9. Tato, (powiesz) .............................................. mu prawdę!
10. (Będę tańczył) .............................................. z tobą do rana!

IV. Trasforma le frasi secondo l’esempio.


E s e m p i o: (Chciałem) ...Chciałbym... przymierzyć ten płaszcz.

1. (Wolałam) .............................................. o tym nie myśleć.


2. (Potrzebowaliśmy) .............................................. dobrej rady.
3. (Miałem) .............................................. do pani prośbę.
4. Czy (znaleźliście) .............................................. dla nas trochę czasu?
5. (Wybrałeś) .............................................. się z nami na spacer!
6. (Chcieliśmy) .............................................. kupić psa.
7. (Pokazali) .............................................. nam państwo drogę na cmentarz?
8. (Umówiliśmy) .............................................. się chociaż raz w innym miejscu!
9. (Potrzymał) .............................................. mi pan to pudło?
10. (Zaopiekowaliście) ..................................................................... się tym kotem?

217
4193984
4
Il modo condizionale

V. Completa i periodi ipotetici seguenti con le forme adeguate del connettore gdy
come nell’esempio.
E s e m p i o: Poszłabym teraz na spacer, ...gdybym... nie czekała na hydraulika.

1. Kupiłybyśmy Zuzi tę sukienkę, ................................ były pewne, że to dobry


rozmiar.
2. ..................... państwo korzystali ze słowników, popełnialiby państwo mniej
błędów.
3. Wybaczyłabym mu, ............................. mnie przeprosił.
4. Przemeblowałbyś ten pokój, ...................... wiedział, że zniszczysz podłogę?
5. ........................wiedziała, że nie pójdziesz ze mną do Dawida, odwołałabym
to spotkanie.
6. ..................................... czytali gazety, wiedzielibyście, że od dziś ta ulica jest
zamknięta.
7. ............................ stosował tę dietę, na pewno ważyłbyś mniej.
8. Nie znalazłbym twoich zdjęć, ................................ nie otworzył tej szuflady.
9. .................. pani lepiej znała Wiktorię, nie pożyczyłaby jej pani samochodu.
10. ......................................... mieli więcej pieniędzy, pojechalibyśmy na wakacje
do Finlandii.

VI. Trasforma i verbi all’infinito alla persona indicata del modo condizionale.
E s e m p i o: Dorota (pojechać) ...pojechałaby... z nami nad morze, ale nie ma
pieniędzy.

1. (my – femm. – pożyczyć) ............................................. wam telewizor, ale jest


zepsuty.
2. (ja – femm. – zagrać) ................................. ci tę melodię, ale nie mam gitary.
3. Chętnie (my – masch. – kupić) ...................................................... tego pieska,
ale nie mamy odpowiednich warunków w domu.
4. Teresa (przygotować) ................................................. wam kolację, ale bardzo
się spieszy.
5. Z przyjemnością (ja – masch. – wypić) ............................ kieliszek wina, ale
jestem samochodem.
6. (ty – femm. – zadzwonić) .................................... do Piotra, ale jesteś uparta.
7. (oni – napisać) ..................................................... do pani, ale nie mieli adresu.
8. Z radością (my – masch. – spotkać) ............................................... się z wami,
ale musimy dziś wyjechać.
9. Mój teść (spróbować) ........................................ tej potrawy, ale jest na diecie.
10. Na pewno (ja – femm. – przyjść) ................................ na twoje imieniny, ale
jestem chora.

218
4193984
4
Tryb warunkowy

VII. Trasforma le frasi dell’esercizio precedente come nell’esempio.


E s e m p i o: Dorota pojechałaby z nami nad morze, ale nie ma pieniędzy.
Gdyby Dorota miała pieniądze, pojechałaby z nami nad morze.

1. ......................................................................................................................................
2. ......................................................................................................................................
3. ......................................................................................................................................
4. ......................................................................................................................................
5. ......................................................................................................................................
6. ......................................................................................................................................
7. ......................................................................................................................................
8. ......................................................................................................................................
9. ......................................................................................................................................
10. ......................................................................................................................................

VIII. Trasforma le frasi come nell’esempio.


E s e m p i o: Jesteś królem. Nosisz koronę. ...Gdybyś był królem, nosiłbyś koronę...

1. Nie pada deszcz. Umyję samochód.


......................................................................................................................................
2. Oglądasz telewizję. Znasz nowego prezentera.
......................................................................................................................................
3. Interesujecie się tenisem. Wiecie, kto wygrał ostatni Wimbledon.
......................................................................................................................................
4. Artur lepiej tańczy. Ma większe powodzenie u kobiet.
......................................................................................................................................
5. Moi rodzice nie palą papierosów. Są zdrowsi.
......................................................................................................................................
6. Joanna jest starsza. Weźmiemy ją na ten film.
......................................................................................................................................
7. Nie jesteś pesymistą. Umiesz się cieszyć życiem.
......................................................................................................................................
8. Mamy bardzo dużo pieniędzy. Kupimy sobie dom w Zakopanem.
......................................................................................................................................
9. Mój syn chce zostać politykiem. Nie jestem z tego zadowolona.
......................................................................................................................................
10. Nie jestem zmęczona. Zaproszę przyjaciół.
......................................................................................................................................

219
4193984
4
Il modo condizionale

IX. Trasforma i verbi all’infinito alla forma adeguata del modo condizionale.
E s e m p i o: Gdybym mógł cofnąć czas, (zostać) ...zostałbym... żołnierzem.

Gdybym mógł cofnąć czas, na pewno nie (studiować1) ............................. fizyki,


tylko ekonomię, (zamieszkać2) ............................................. nie w Krakowie, lecz
w Gdyni. Nie (ożenić się3) ........................................... tak młodo, a może w ogóle
(zostać4) ....................................................... starym kawalerem? Wtedy na pewno
nie (rozwieść się5) ...................................... . Choć kto wie, może gdybym trochę
poczekał, a Renata (wrócić6) ............................... z Kanady wcześniej, gdybyśmy
się spotkali w odpowiednim czasie, kto wie – może (pobrać się7) .......................
............... i (być8) ............................. dobraną parą? (mieć9) ............................... dwoje
dzieci, jedno (być10) ................................. podobne do mnie, a drugie do Renaty.
(kupić11) ........................................... psa i rybki. (jeździć12) ........................................
na wakacje nad morze, (pływać13) .................................................... i (opalać się14)
............................................. . (uczyć się15) ...................................................... wszyscy
niemieckiego i (uprawiać16) ..................................................... sporty. W niedziele
(chodzić17) ............................................................... do kina, na spacery z psem, no
i (odwiedzać18) ................................................ naszych rodziców. Niestety jestem
rozwiedziony, a Renata niedawno wyszła za mąż za Kanadyjczyka...

X. Traduci in italiano.

0. Czekalibyśmy dłużej, ale bardzo się spieszyliśmy.


Avremmo aspettato di più, ma avevamo molta fretta.

1. Zjadłbym teraz ciastko czekoladowe!


......................................................................................................................................
2. Mógłbyś mi pomóc ustawiać meble?
......................................................................................................................................
3. Zaśpiewałabym tę piosenkę, ale boli mnie gardło.
......................................................................................................................................
4. Gdybyście się zdecydowali na tę transakcję, zadzwońcie do nas.
......................................................................................................................................
5. Chętnie pojechalibyśmy na wakacje do Chorwacji.
......................................................................................................................................
6. Ci państwo rozmawialiby z wami więcej, ale nie znają zbyt dobrze
francuskiego.
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
7. Co byś zrobiła, gdybyś wygrała w Lotto?
......................................................................................................................................

220
4193984
4
Tryb warunkowy

8. Kierowca nie jechałby tak szybko, gdyby było ślisko.


......................................................................................................................................
9. Gdyby Andrzej przyjechał wcześniej, poszlibyśmy razem na kolację.
......................................................................................................................................
10. Gdybyś był młodszy, miałbym dla ciebie ciekawą pracę.
......................................................................................................................................
11. Gdyby padał deszcz, wybralibyśmy się do kina, a nie na basen.
......................................................................................................................................
12. Gdybyście nie krytykowali decyzji szefa, nie mielibyście teraz kłopotów.
......................................................................................................................................

XI. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio X*.

* Si suggerisce di svolgere l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

221
4193984
4
Il modo condizionale

S o l u z i oni
16. Il modo condizionale – Tryb warunkowy

I
1. przyszłaś, 2. otworzyłem, 3. rzuciłaś się, 4. przyniosłem, 5. wyszłaś, 6. porwałem

II
1. Pójdziesz, 2. Zrobią, 3. Zadzwonimy, 4. Przetłumaczy, 5. Zagracie, 6. poczuje się,
7. Zmienicie, 8. Zwiedzimy, 9. Położę się, 10. przygotują

III
1. Poszedłbym (Poszłabym), 2. mogłabym, 3. spróbowalibyście (spróbowałybyście),
4. pomoglibyście, 5. chciałaby, 6. przyniosłabyś, 7. Zjadłbym (Zjadłabym), 8. skoń-
czyłbym (skończyłabym), 9. powiedziałbyś, 10. Tańczyłbym

IV
1. Wolałabym, 2. Potrzebowalibyśmy, 3. Miałbym, 4. znaleźlibyście, 5. Wybrałbyś,
6. Chcielibyśmy, 7. Pokazaliby, 8. Umówilibyśmy, 9. Potrzymałby, 10. Zaopiekowa-
libyście

V
1.  gdybyśmy, 2.  Gdyby, 3.  gdyby, 4.  gdybyś, 5.  Gdybym, 6.  Gdybyście, 7.  Gdybyś,
8. gdybym, 9. Gdyby, 10. Gdybyśmy

VI
1. Pożyczyłybyśmy, 2. Zagrałabym, 3. kupilibyśmy, 4. przygotowałaby, 5. wypiłbym,
6. Zadzwoniłabyś, 7. Napisaliby, 8. spotkalibyśmy, 9. spróbowałby, 10. przyszłabym

VII
1. Gdyby telewizor nie był zepsuty, pożyczyłybyśmy go wam.
2. Gdybym miała gitarę, zagrałabym ci tę melodię.
3. Gdybyśmy mieli odpowiednie warunki, chętnie kupilibyśmy tego pieska.
4. Gdyby Teresa się tak bardzo nie spieszyła, przygotowałaby wam kolację.
5. Gdybym nie był samochodem, z przyjemnością wypiłbym kieliszek wina.
6. Gdybyś nie była uparta, zadzwoniłabyś do Piotra.
7. Gdyby mieli adres, napisaliby do pani.
8. Gdybyśmy nie musieli dziś wyjechać, z radością spotkalibyśmy się z wami.
9. Gdyby mój teść nie był na diecie, spróbowałby tej potrawy.
10. Gdybym nie była chora, na pewno przyszłabym na twoje imieniny.

222
4193984
4
Tryb warunkowy

VIII
1. Gdyby nie padał deszcz, umyłbym (umyłabym) samochód.
2. Gdybyś oglądał telewizję, znałbyś nowego prezentera.
3. Gdybyście interesowali się tenisem, wiedzielibyście, kto wygrał ostatni
Wimbledon.
4. Gdyby Artur lepiej tańczył, miałby większe powodzenie u kobiet.
5. Gdyby moi rodzice nie palili papierosów, byliby zdrowsi.
6. Gdyby Joanna była starsza, wzięlibyśmy ją na ten film.
7. Gdybyś nie był pesymistą, umiałbyś się cieszyć życiem.
8. Gdybyśmy mieli bardzo dużo pieniędzy, kupilibyśmy sobie dom w Zakopanem.
9. Gdyby mój syn chciał zostać politykiem, nie byłabym z tego zadowolona.
10. Gdybym nie była zmęczona, zaprosiłabym przyjaciół.

IX
1. studiowałbym, 2. zamieszkałbym, 3. ożeniłbym się, 4. zostałbym, 5. rozwiódłbym
się 6. wróciłaby, 7. pobralibyśmy się, 8. bylibyśmy, 9. Mielibyśmy, 10. byłoby, 11. Ku-
pilibyśmy, 12. Jeździlibyśmy, 13. pływalibyśmy, 14. opalalibyśmy się, 15. Uczyliby-
śmy się, 16. uprawialibyśmy, 17. chodzilibyśmy, 18. odwiedzalibyśmy

X (Traduzioni proposte)
1. Mi mangerei un dolce al cioccolato ora!
2. Potresti aiutarmi a sistemare i mobili?
3. Canterei questa canzone, ma mi fa male la gola.
4. In caso vi decideste a fare questa transazione, telefonateci.
5. Andremmo volentieri in vacanza in Croazia.
6. Quei signori parlerebbero volentieri di più con voi, ma non parlano molto
bene francese.
7. Che faresti, se vincessi al lotto?
8. L’autista non avrebbe guidato così velocemente se l’asfalto fosse stato scivoloso.
9. Se Andrzej fosse arrivato prima, saremmo andati a cena insieme.
10. Se fossi più giovane, avrei per te un lavoro interessante.
11. Se avesse piovuto saremmo andati al cinema e non in piscina.
12. Se non aveste criticato la decisione del capo ora non avreste grattacapi.

223
4193984
4
17

Il modo impera vo
Tryb rozkazujący

Nie, nie możesz teraz odejść

Nie, nie możesz teraz odejść


Kiedy cała jestem głodem
Twoich oczu, dłoni twych
Mów1, powiedz2, że zostaniesz jeszcze
Nim odbierzesz mi powietrze
Bądź3, zostań4 jeszcze chwilę, moment
Płonę, płonę, płonę, płonę...
Zimnym ogniem czarnych słońc
Nie zabijaj5 tej miłości
Daj6 spokojnie umrzeć jej*.

Il modo imperativo si forma sia a partire da verbi perfettivi che imperfettvi.


La base delle forme dell’imperativo è  rappresentata dal t e m a v e r b a l e d e l
t e m p o p r e s e n t e.

A enzione

Il modo imperativo non ha la prima persona singolare;


la seconda persona singolare non ha desinenza (= desinenza „zero”) oppure
prende la desinenza -ij/-yj;
Ad es.: mów ø! biegnij!

* Tratto dalla canzone Nie, nie możesz teraz odejść, http://www.poezjaa.info/index.php?p=2&a=


23&u=489

224
4193984
4
Tryb rozkazujący

la terza persona singolare e plurale si formano semplicemente aggiungendo l’e-


spressione niech alla forma del presente indicativo;
Ad es.: niech on sam pójdzie! niech Pan się nie martwi!
la prima e la seconda persona plurali si formano aggiungendo rispettivamente
le desinenze -my, -cie alla forma imperativa della seconda persona singolare.
Ad es.: pisz! piszmy! piszcie!
czytaj! czytajmy! czytajcie!

1° pers 2° pers 3° pers


sing. – ø, -ij/-yj niech
pl. -my -cie niech

I verbi della I  e  II coniugazione formano l’imperativo a  partire dal presente


della seconda persona singolare
ad es.: piszesz – pisz! niech pisze! piszmy! piszcie! niech piszą!
myjesz – myj! niech myje! myjmy! myjcie! niech myją!
pracujesz – pracuj! niech pracuje! pracujmy! pracujcie! niech pracują!
mówisz – mów! niech mówi! mówmy! mówcie! niech mówią!
liczysz – licz! niech liczy! liczmy! liczcie! niech liczą!

I verbi della III e IV coniugazione formano l’imperativo a partire dalla terza
persona plurale, dove -ą viene sostituita dalle rispettive desinenze
ad es. czekają – czekaj! niech czeka! czekajmy! czekajcie! niech czekają!
słuchają – słuchaj! niech słucha! słuchajmy! słuchajcie! niech słuchają!
jedzą – jedz! niech je! jedzmy! jedzcie! niech jedzą!

I coniugazione

PIĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
‒ pij! niech pije! pijmy! pijcie! niech piją!

KUPOWAĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
‒ kupuj! niech kupuje! kupujmy! kupujcie! niech kupują!

225
4193984
4
Il modo imperativo

II coniugazione

TAŃCZYĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
‒ tańcz! niech tańczy! tańczmy! tańczcie! niech tańczą!

III coniugazione

CZEKAĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
‒ czekaj! niech czeka! czekajmy! czekajcie! niech czekają!

IV coniugazione

JEŚĆ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
‒ jedz! niech je! jedzmy! jedzcie! niech jedzą!

Forme dell’impera vo di alcuni verbi

być
bądź niech będzie bądźmy bądźcie niech będą
essere
iść
idź niech idzie idźmy idźcie niech idą
andare
jechać
jedź niech jedzie jedźmy jedźcie niech jadą
andare
dawać
daj niech da dajmy dajcie niech dadzą
dare
mieć
miej niech ma miejmy miejcie niech mają
avere
płacić
płać niech płaci płaćmy płaćcie niech płacą
pagare
prosić
proś niech prosi prośmy proście niech proszą
chiedere
stać
stój niech stoi stójmy stójcie niech stoją
stare in piedi
wziąć
weź niech weźmie weźmy weźcie niech wezmą
prendere

226
4193984
4
Tryb rozkazujący

Funzioni dell’impera vo nella frase


Il modo imperativo

1. serve ad esprimere un o r d i n e, un d i v i e t o o   un a u g u r i o , ad es.:


Usiądźcie koło mnie! Niech pan to przeczyta! Wypij ten syrop! Weźmy taksówkę!
Nie jedź tak szybko! Niech państwo tego nie kupują! Śpij spokojnie! Bawcie się
dobrze!
2. quando esprime un divieto e compare alla forma negativa, si utilizza di regola il
verbo imperfettivo, ad es.:
Nie siadajcie koło mnie! Niech pan tego nie czyta! Nie pij tego syropu!

– Kochanie, wyślij mnie na Wyspy Kanaryjskie. Przyrzekam, że codziennie


będę o tobie myślała – mówi żona do męża.
– Wiesz – odpowiada mąż – taniej będzie, jak zostaniesz w domu,
a codziennie będziesz myślała o wyspach.

E se rc i z i

I. Rileggi il testo d’introduzione al capitolo Nie, nie możesz teraz odejść e com-
pleta la tabella come a modello:

2° pers. sing. 3° pers. sing. 1° pers. pl. 2° pers. pl. 3° pers. pl.
0. wyślij niech wyśle wyślijmy wyślijcie niech wyślą
1.
2.
3.
4.
5.
6.

II. Coniuga i verbi indicati tra parentesi al modo imperativo.


E s e m p i o: Danusiu, (czy mogłabyś mi podać) ...podaj... mi sól!

1. Alu, (czy mogłabyś mi pożyczyć) .............................. mi tę książkę!


2. Tomku, (czy mógłbyś zapłacić) ............................... za mnie!
227
4193984
4
Il modo imperativo

3. Agatko, (czy mogłabyś mi oddać) ................................ moje płyty!


4. Mamusiu, (czy mogłabyś ugotować) .............................. rosół na obiad!
5. Romku, (czy mógłbyś zrobić) ........................... dzisiaj zakupy!
6. Tereso, (czy mogłabyś zapytać) ............................... o drogę do centrum!
7. Jasiu, czy (mógłbyś się zachowywać) ..................................................... ciszej!
8. Piotrze, (czy mógłbyś zagrać) .................................. tę melodię jeszcze raz!
9. Basiu, (czy mogłabyś poszukać) ....................................... kluczy!
10. Marku, (czy mógłbyś zarezerwować) ............................................ nam bilety!

III. Trasforma le forme alla seconda persona singolare dell’imperativo dell’esercizio


precedente in forme alla seconda pers. pl. 
E s e m p i o: Podaj mi sól! ...Podajcie... mi sól!

1. ......................................................... mi tę książkę!
2. ......................................................... za mnie!
3. ......................................................... moje płyty!
4. ......................................................... rosół na obiad!
5. ......................................................... dzisiaj zakupy!
6. ......................................................... o drogę do centrum!
7. ......................................................... ciszej!
8. ......................................................... tę melodię jeszcze raz!
9. ......................................................... kluczy!
10. ......................................................... nam bilety!

IV. Trasforma le frasi alla prima persona plurale.


E s e m p i o: Proszę zadzwonić o trzeciej! ...Zadzwońmy... o trzeciej!

1. Proszę zarezerwować bilet na sobotę! ............................................. bilet na


sobotę!
2. Proszę zamówić taksówkę!........................................................ taksówkę!
3. Proszę poczekać! ........................................................................!
4. Proszę się nie denerwować! ........................................................!
5. Proszę przyjść o szóstej! .................................................... o szóstej!
6. Proszę nie pić teraz piwa! .................................................... teraz piwa!
7. Proszę się nie spieszyć! Nie ............................................................ !
8. Proszę pokazać dokumenty! ..................................................... dokumenty!
9. Proszę tam nie patrzeć! Nie ..................................................... tam!
10. Proszę tu nie palić! Nie ........................................................ tutaj!

228
4193984
4
Tryb rozkazujący

V. Trasforma le frasi alla terza persona singolare o plurale dell’imperativo.


E s e m p i o: Zacznij pracować! ...Niech pan zacznie... pracować!
Zacznijcie pracować! ...Niech państwo zaczną... pracować!

1. Zaśpiewaj kolędę! ..................................................................................... kolędę!


2. Podpisz ten formularz! ............................................................... ten formularz!
3. Nie kupuj tego domu! ....................................................................... tego domu!
4. Nie martwcie się! .....................................................................................................
5. Nie tłumaczcie tego zdania! ........................................................... tego zdania!
6. Wybierz sobie krawat! ................................................................... sobie krawat!
7. Zjedzcie lody! ................................................................................................. lody!
8. Pozdrów mamę! ......................................................................................... mamę!
9. Zostańcie z nami! ..................................................................................... z nami!
10. Podziękujcie szefowi! .............................................................................. szefowi!

VI. Coniuga i verbi tra parentesi all’imperativo come nell’esempio.


E s e m p i o: Kasiu, (wziąć) ...weź... parasol!

1. Koleżanki, (przestać) .............................................. się tak martwić!


2. Wojtusiu, (iść) ................... teraz umyć zęby!
3. Kochani rodzice, (żyć) ................................... długo i szczęśliwie!
4. Powiedziałam mojemu bratu: (pospieszyć się) „.............................................”!
5. Alu, (odpocząć) ...................................................................!
6. Przyjaciele, (pamiętać) ............................................... o nas!
7. Zastanawialiśmy się z mężem, co podarować Beacie na imieniny,
a w końcu mąż powiedział: (kupić) „.................................... jej kotka”!
8. Aniu, (obejrzeć) .................................................. koniecznie ten film!
9. Dzieci, (napisać) ....................................................... do babci kartkę z wakacji!
10. Elu, (modlić się) ......................................... za mnie!

VII. Trasforma le frasi alla forma negativa (i verbi perfettivi diventano imperfettivi).
E s e m p i o: Przeczytaj ten artykuł! Nie ...czytaj... tego artykułu!

1. Napisz list! Nie ...................... listu!


2. Niech pan powtórzy ostatnie zdanie! Niech pan nie ........................................
ostatniego zdania!
3. Weź psa na spacer! Nie ............................. psa na spacer!
4. Przetłumaczmy tę informację! Nie ............................................ tej informacji!
5. Zaproście Wacka! Nie ................................................. Wacka!
6. Niech państwo poczekają! Niech państwo nie .................................................!

229
4193984
4
Il modo imperativo

7. Połóż pieniądze na stole! Nie ............................ pieniędzy na stole!


8. Zjedzcie tę sałatkę! Nie ........................... tej sałatki!
9. Powiedzmy jej prawdę! Nie ........................................... jej prawdy!
10. Niech pani obejrzy ten film! Niech pani nie ............................... tego filmu!

VIII. Coniuga i verbi indicati tra parentesi alla persona corretta dell’imperativo.

Rozmowa babci z wnuczką i wnuczkiem:


Babcia: – Dzieci! (umyć0) ...umyjcie... ręce i (siadać1) .............................. do stołu!
Zaraz będzie obiad!
Ola: – Babciu, a jaka będzie zupa?
B: – Jarzynowa.
O: – Ja nie lubię jarzynowej.
Adaś: – A ja lubię!
O: – To (zjeść2) ............................. moją!
A: – Dobrze, ale jutro (wypić3) ................................... za mnie mleko!
B: – Oleńko, (spróbować4) .................. troszkę, zobaczysz, będzie ci smakować!
O: – No... może być, ale tylko trochę.
A: – Babciu, (zrobić5) ................................... nam na kolację placki ziemniaczane,
dobrze?
B: – A lubicie?
O: – Ja wolę naleśniki.
A: – To dziś (usmażyć6) ....................................... placki, a jutro naleśniki! Proszę!
O: – Ale z serem.
B: – Dobrze. A teraz (posprzątać7) ................................. oboje talerze, bo będzie
deser.
O: – A co będzie na deser? Lody?
B: – Nie, ciasto z truskawkami.
A: – Ola nie lubi, ale ja uwielbiam. Zjem za nią!
O: – Lubię ciasto z truskawkami! (nałożyć8) .................................. mi na talerzyk!
B: – Dobrze, już dobrze, przecież wystarczy dla wszystkich! Napijecie się
soku?
O: – A nie ma coca-coli?
B: – Nie, jest tylko sok.
O: – Trudno. Adaś, (nalać9) ..................................... mi też trochę.
A: – To (podać10) .................................. szklankę!

230
4193984
4
Tryb rozkazujący

IX. Coniuga i verbi indicati tra parentesi alla persona corretta dell’imperativo.

Lidka: – Zbyszku, (być0) ...bądź... tak dobry i (odwieźć1) ..................... Hanię do


domu!
Zbyszek: – Bardzo chętnie, ale po meczu. To jeszcze pół godziny.
L: – Haniu, (chodzić2) .......................... pooglądamy sobie stare zdjęcia.
Hania: – Z przyjemnością! O, zobacz – pamiętasz Edka? Zawsze nam mówił
„Dziewczyny, (uśmiechnąć się3) ..................................................... ! Jesteście wtedy
ładniejsze!”
L: – Fajny był. Ciekawe, co teraz robi. A pamiętasz, jak dyrektor krzyczał: „Nie
(wchodzić4) ........................................ w butach do sali gimnastycznej!?”
H: – Albo jak pouczał nasza klasę: „(być5) ................................................................
wyrozumiali dla starszych ludzi, (opiekować się6) ................................ słabszymi
i (dbać7) ........................... o zwierzęta i rośliny!”
L: – Podobno miał zawał w zeszłym roku. Już nie pracuje.
H: – A kto to jest?
L: – To „Paragraf ”. Nie pamiętasz go? Ten, który nam rozkazywał: „Nie (spać8)
........................., (schować9) ............................. zeszyty, (zamknąć10) .............................
książki i nie (podpowiadać11) ..................................................”!
H: – Ojej! Nie poznałam go na tym zdjęciu.
L: – Napijesz się czegoś?
H: – Wiesz co, (zrobić12) ............................... mi kawę, jeśli możesz.
L: – Oczywiście. A zjesz lody?

X. Traduci in italiano.

0. Kasiu! Przynieś mi okulary!


Kasia, portami gli occhiali!

1. Czujcie się, jak u siebie w domu!


......................................................................................................................................
2. Niech studenci przyniosą prace na poniedziałek!
......................................................................................................................................
3. Przekażcie pozdrowienia rodzicom i Oli.
......................................................................................................................................
4. Jak się mówi po angielsku: „Baw się dobrze”?
......................................................................................................................................
5. Spróbujmy tej potrawy!
......................................................................................................................................
6. Niech panowie pozdrowią Ewę!
......................................................................................................................................

231
4193984
4
Il modo imperativo

7. Nie denerwuj się! Wszystko będzie dobrze!


......................................................................................................................................
8. Zadzwoń do mnie wieczorem!
......................................................................................................................................
9. Niech panie nie krzyczą!
......................................................................................................................................
10. Poszukajmy innego miejsca na piknik!
......................................................................................................................................
11. Niech Bożena zamknie drzwi na klucz!
......................................................................................................................................
12. Umyj dokładnie twarz i posmaruj cienko kremem.

XI. Ritraduci in polacco le frasi italiane dell’esercizio X*.

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

4193984
4
Tryb rozkazujący

S ol u z i o n i
17. Il modo impera vo – Tryb rozkazujący

I
1. mów niech mówi mówmy mówcie niech mówią
2. powiedz niech powie powiedzmy powiedzcie niech powiedzą
3. bądź niech będzie bądźmy bądźcie niech będą
4. zostań niech zostanie zostańmy zostańcie niech zostaną
5. zabijaj niech zabija zabijajmy zabijajcie niech zabijają
6. daj niech da dajmy dajcie niech dadzą

II
1. pożycz, 2. zapłać, 3. oddaj, 4. ugotuj, 5. zrób, 6. zapytaj, 7. zachowuj się, 8. zagraj,
9. poszukaj, 10. zarezerwuj

III
1. Pożyczcie, 2. Zapłaćcie, 3. Oddajcie, 4. Ugotujcie, 5. Zróbcie, 6. Zapytajcie, 7. Za-
chowujcie się, 8. Zagrajcie, 9. Poszukajcie, 10. Zarezerwujcie

IV
1. Zarezerwujmy, 2. Zamówmy, 3. Poczekajmy, 4. Nie denerwujmy się, 5. Przyjdźmy,
6. Nie pijmy, 7. spieszmy się, 8. Pokażmy, 9. patrzmy, 10. palmy

V
1. Niech pan zaśpiewa, 2. Niech pan podpisze, 3. Niech pan nie kupuje, 4. Niech
państwo się nie martwią, 5.  Niech państwo nie tłumaczą, 6.  Niech pan wybie-
rze, 7. Niech państwo zjedzą, 8. Niech pan pozdrowi, 9. Niech państwo zostaną,
10. Niech państwo podziękują

VI
1. przestańcie, 2. idź, 3. żyjcie, 4. pospiesz się, 5. odpocznij, 6. pamiętajcie, 7. kupmy,
8. obejrzyj, 9. napiszcie, 10. módl się

VII
1.  pisz, 2.  powtarza, 3.  bierz, 4.  tłumaczmy, 5.  zapraszajcie, 6.  czekają, 7.  kładź,
8. jedzcie, 9. mówmy, 10. ogląda

233
4193984
4
Il modo imperativo

VIII
1. siadajcie, 2. zjedz, 3. wypij, 4. spróbuj, 5. zrób, 6. usmaż, 7. posprzątajcie, 8. na-
łóż, 9. nalej, 10. podaj

IX
1. odwieź, 2. chodź, 3. uśmiechnijcie się, 4. wchodźcie, 5. Bądźcie, 6. opiekujcie się,
7. dbajcie, 8. śpijcie, 9. schowajcie, 10. zamknijcie, 11. podpowiadajcie, 12. zrób

X (Traduzioni proposte)
1. Sentitevi come a casa vostra!
2. Che gli studenti portino questo lavoro per lunedì.
3. Salutate i vostri genitori e Ola.
4. Come si dice in inglese „divertiti”?
5. Proviamo quel piatto!
6. Signori, salutate Ewa!
7. Non ti innervosire! Andrà tutto bene!
8. Chiamami la sera!
9. Signore, non urlate!
10. Cerchiamo un altro posto per il pic-nic!
11. Che Bożena chiuda la porta a chiave!
12. Lavati bene il viso e mettiti un po’ di crema!

234
4193984
4
18

I verbi impersonali
Nieosobowe formy czasownika

Każdemu wolno kochać

Każdemu wolno kochać,


To miłości słodkie prawo,
Bo kocha się sercem, a każdy je ma. 
Każdemu wolno kochać, to otuchą nas napawa,
Miłość jest łaskawa i warto dla niej żyć*.

Nelle forme verbali impersonali il soggetto che compie l’azione è ignoto oppure
collettivo. La costruzione verbale impersonale polacca si esprime nei modi seguenti:
 attraverso la terza persona singolare neutra del verbo alla forma attiva + par-
ticella pronominale riflessiva się, ad es.:
(ono) mówi (ono) mówiło (ono) będzie mówić / mówiło (ono) mówiłoby
mówi się mówiło się będzie się mówić / mówiło mówiłoby się

(ono) czeka (ono) czekało (ono) będzie czekać / czekało (ono) czekałoby
czeka się czekało się będzie się czekać / czekało czekałoby się

Questa costruzione corrisponde al si impersonale italiano (si dice, si è fatto...)


con l’unica differenza che in polacco questa si costruisce solo con la terza persona
singolare e  m a i con il plurale.

Esempi:
W Brazylii ludzie piją dużo kawy.
W Brazylii pije się dużo kawy.

* Tratto dalla canzone Każdemu wolno kochać, http://miglanc82.wrzuta.pl/audio/4XD45u5MWVh/

235
4193984
4
I verbi impersonali

W przyszłości ludzie będą spędzać wakacje na Marsie.


W przyszłości będzie się spędzać wakacje na Marsie.

 attraverso le costruzioni impersonali invariabili trzeba (è necessario), wolno


(è concesso), można (si può), warto (vale la pena) che precedono u n v e r b o
a l l ’ i n f i n i t o.

Esempi:
Trzeba tu koniecznie posprzątać!
Tutaj nie wolno palić.
Warto zobaczyć ten film.
Można otworzyć okno?

Il tempo passato e futuro dei verbi impersonali, così come il modo condizio-
nale, si formano aggiungendo le appropriate forme del verbo essere alla terza per-
sona singolare neutra:

Esempi:
Trzeba tu będzie koniecznie posprzątać!
Tutaj dawniej nie wolno było palić.
Warto by było zobaczyć ten film.
Można będzie później otworzyć okno?

– Kochanie, kupiłem ci pigułki na odchudzanie.


– Dziękuję bardzo. A jak się je stosuje?
– Rozrzuca się je na podłodze i zbiera dziesięć razy dziennie!

E se rc i zi
I. Trova nel testo d’introduzione al capitolo Każdemu wolno kochać tre forme
impersonali (una si ripete due volte).
1. ...................................... 2. ......................................... 3. .......................................

II. Trasforma i verbi indicati tra parentesi alla forma impersonale.


E s e m p i o: W tym sezonie (nosić) ...nosi się... zielone kapelusze.

1. U nas w domu kolację (jeść) ................................................ zwykle około 20oo.


2. Płaszcze i bagaże (zostawiać) ............................................................... w szatni.
3. Ostatnio (mówić) .................................................. o wyborach do parlamentu.

236
4193984
4
Nieosobowe formy czasownika

4. Opowieści Dominiki zawsze (słuchać) ............................................... z dużym


zainteresowaniem i przyjemnością.
5. W Dzień Wszystkich Świętych (chodzić) ...........................................................
na cmentarze i (palić) ....................................................... znicze.
6. Czy dobrze (mieszkać) ............................................................... blisko lotniska?
7. Do tego lekarza (czekać) ................................................ zawsze bardzo długo.
8. Najlepiej (spać) ................................................................. przy otwartym oknie.
9. Pod ten numer (dzwonić) ................................................................... za darmo.
10. Autobusem (jechać) ................................................ tam bardzo długo – lepiej
wziąć taksówkę.

III. Trasforma le frasi seguenti alla forma impersonale.


E s e m p i o: Codziennie (gangi przewożą) ...przewozi się... tędy kilogramy
narkotyków.

1. W okresie Świąt Wielkanocnych (ludzie przygotowują) .................................


dużo jedzenia.
2. Jesienią (ludzie kupują) ............................................................. więcej parasoli.
3. Od lat (naukowcy prowadzą) ........................................................ badania nad
nowym lekiem przeciw starzeniu się.
4. (Policja poszukuje) ................................................................ groźnego bandyty.
5. W tej szkole (nauczyciele wprowadzają) ............................................................
eksperymentalne metody nauczania.
6. Teraz chętnie (wspominamy) ......................................................... lata szkolne.
7. Tę melodię (wszyscy śpiewają) ................................................ w innej tonacji.
8. W czasie Juwenaliów (studenci organizują) .......................................................
wiele imprez artystycznych.
9. Czy w twoim kraju (ludzie obchodzą) .............................................. imieniny?
10. Na tej plaży (ludzie słyszą) ............................................................. różne języki.

IV. Trasforma le frasi seguenti al tempo futuro e passato.


E s e m p i o: Miło się z tobą rozmawia.
Miło się z tobą rozmawiało.
Myślę, że miło się będzie z tobą rozmawiało.

1. Dużo czyta się o terrorystach. Ostatnio często .................................................


o terrorystach. Po tym wydarzeniu na pewno ...................................................
........................................................................................................... o terrorystach.
2. Zimą nosi się ciepłe swetry. Zimą ............................................... ciepłe swetry.
Zimą ................................................................................................... ciepłe swetry.

237
4193984
4
I verbi impersonali

3. W tej instytucji mówi się tylko po hiszpańsku. W tej instytucji .....................


..................... tylko po hiszpańsku. W tej instytucji .............................................
............................. tylko po hiszpańsku.
4. Teraz często pisze się listy na komputerze. Dawniej rzadko ..........................
listy na komputerze. W niedalekiej przyszłości listy ........................................
.................................. tylko na komputerze.
5. Teraz włosy myje się szamponami. Dawniej włosy ...........................................
zwykłym mydłem. Nie wiadomo jeszcze, czym .................................................
włosy za 20 lat.
6. Idzie się tam ostro pod górę. Z tego, co pamiętam, ................................. tam
ostro pod górę. Z mapy wynika, że tam ..............................................................
ostro pod górę.
7. Teraz ściany w szpitalach maluje się na pastelowe kolory. Dawniej ściany
w szpitalach ................................. na biało. Przewiduje się, że w najbliższych
latach ściany w szpitalach .................................................. na jaskrawe kolory.
8. Teraz nosi się w góry lekkie plecaki. Kiedyś ................................ w góry inne
plecaki – cięższe i mniej wygodne. W najbliższej dekadzie ............................
................................. w góry plecaki, które prawie nic nie ważą.
9. Uważam, że najlepiej podróżuje się własnym samochodem. Dawniej naj-
częściej .......................................... pociągiem. W przyszłości .............................
................................................. własnym samolotem.
10. Za wstęp na tę wystawę płaci się tylko 15 złotych. Kiedyś za wstęp na tę
wystawę ...................................... 5 zł. Podobno od przyszłego roku za wstęp
na tę wystawę ................................................................................................. 25 zł.

V. Sottolinea l’espressione corretta.


E s e m p i o: Czy (można – trzeba) zamknąć okno?

1. W górach nie (warto – wolno) śmiecić.


2. Uważam, że (warto – wolno) przeczytać tę książkę.
3. Co (można – trzeba) kupić na obiad?
4. Czy (można – warto) tam teraz wejść?
5. Nie (można – warto) było iść na ten film – jest po prostu beznadziejny!
6. Jutro Helena ma imieniny – (trzeba – wolno) do niej zadzwonić
z życzeniami.
7. Nie (trzeba – wolno) włączać komputera w czasie burzy!
8. W centrum (można – warto) będzie zjeść obiad i zwiedzić wiele
ciekawych miejsc.
9. (Wolno – Trzeba) było wcześniej pomyśleć, czy naprawdę (wolno –
warto) wychodzić tak wcześnie za mąż.
10. Gdyby było cieplej, (trzeba – można) by pojechać na wycieczkę rowerową.

238
4193984
4
Nieosobowe formy czasownika

VI. Trasforma le frasi seguenti come nell’esempio.


E s e m p i o: Co (trzeba powiedzieć) ...się mówi... przy powitaniu?

1. Na odpowiedź (trzeba czekać) .......................................... około dwóch


tygodni.
2. Nie (można dawać) .................................. dzieciom słodyczy przed obiadem.
3. Te drzwi (można otworzyć) .............................................. kartą magnetyczną.
4. Nie wiedziałeś o tym, że Teofilowi nie (wolno pożyczać) ...............................
pieniędzy, bo nigdy ich nie oddaje?
5. Którędy (można wejść) ..................................................... do środka?
6. Nie (wolno parkować) ...................................................... pod mostem.
7. To lekarstwo (trzeba zażywać) ............................................. na czczo.
8. Tylko matce (można ufać) ............................................. bezgranicznie.
9. Nie (wolno kopiować) ........................................... tych materiałów bez zgody
autora.
10. Do tego klubu nie (warto iść) .......................................... przed 22oo.

VII. Nelle frasi seguenti trasformate la prima persona plurale in una struttura im-
personale con się.

Wszystkie napoje koktajlowe (podajemy0) ...podaje się... mocno oziębione


w lodówce albo z dodatkiem lodu. Aby krawędź kieliszków koktajlowych pięknie
wyglądała, brzegi szkła przy słodkich napojach (smarujemy1) ................................
się białkiem i (zanurzamy2) ............................................... w grubym cukrze; przy
wytrawnych – sokiem z cytryny i (moczymy3) ............................................ w soli,
posiekanej pietruszce lub koperku.

Koktajl brzoskwiniowy
Składniki: 60 ml likieru brzoskwiniowego, 60 ml soku brzoskwiniowego, dojrzała
brzoskwinia, lód. Przygotowanie: obraną brzoskwinię (kroimy4) ...........................
w kostkę. Wszystkie składniki (miksujemy5) .....................................; (podajemy6)
........................................... z lodem.

Napój jabłkowo-miętowy
Składniki: 5 gałązek świeżej mięty, 1,5 szklanki soku jabłkowego, szklanka
wrzącej wody, sok z cytryny, cukier do ozdoby.
Przygotowanie: we wrzątku (parzymy7) ............................................ miętę. Napar
(łączymy8) ................................ z  sokiem jabłkowym i  sokiem z  cytryny. (Dole-
wamy9) .................................... likier miętowy i (chłodzimy10) ..................................

Tratto dalla rivista „Pani Domu”, n° 1/97

239
4193984
4
I verbi impersonali

VIII. Traduci in italiano.

0. Nie warto kupować tego telewizora.


Non vale la pena comprare quel televisore.

1. Kwiaty podlewa się rano lub wieczorem.


......................................................................................................................................
2. Z Piotrem nie można spokojnie rozmawiać.
......................................................................................................................................
3. Tego języka uczy się bardzo szybko i łatwo.
......................................................................................................................................
4. Latem je się więcej lodów niż w zimie.
......................................................................................................................................
5. Jaki przedrostek trzeba dopisać do tego czasownika?
......................................................................................................................................
6. Sery przechowuje się w lodówce na najniższej półce.
......................................................................................................................................
7. Ten taniec tańczy się trójkami, a nie parami.
......................................................................................................................................
8. Bigos gotuje się długo, najlepiej dwa–trzy dni.
......................................................................................................................................
9. W tym towarzystwie rozmawia się tylko o pieniądzach.
......................................................................................................................................
10. Czy do tej sałatki można dodać trochę papryki?
......................................................................................................................................
11. W czasie wykładu trzeba wyłączyć komórki.
......................................................................................................................................
12. Po drodze warto by było zwiedzić Malbork.
......................................................................................................................................

IX. Ritraduci ora in polacco le frasi italiane dell’esercizio VIII*.

* Si suggerisce di eseguire l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

4193984
4
Nieosobowe formy czasownika

S ol u z i o n i
18. I verbi impersonali – Nieosobowe formy czasownika

I
1. wolno (2×), 2. kocha się, 3. warto

II
1. je się, 2. zostawia się, 3. mówi się, 4. słucha się, 5. chodzi się, pali się, 6. mieszka
się, 7. czeka się, 8. śpi się, 9. dzwoni się, 10. jedzie się

III
1. przygotowuje się, 2. kupuje się, 3. prowadzi się, 4. Poszukuje się, 5. wprowadza
się, 6. wspomina się, 7. śpiewa się, 8. organizuje się, 9. obchodzi się, 10. słyszy się

IV
1. czytało się – będzie się czytało, 2. nosiło się – będzie się nosiło, 3. mówiło się –
będzie się mówiło, 4. pisało się – będzie się pisało, 5. myło się – będzie się myło,
6. szło się – będzie się szło, 7. malowało się – będzie się malowało, 8. nosiło się –
będzie się nosiło, 9. podróżowało się – będzie się podróżowało, 10. płaciło się – bę-
dzie się płaciło

V
1.  wolno, 2.  warto, 3.  trzeba, 4.  można, 5.  warto, 6.  trzeba, 7.  wolno, 8.  można,
9. Trzeba, warto, 10. można

VI
1. czeka się, 2. daje się, 3. otwiera się, 4. pożycza się, 5. wchodzi się, 6. parkuje się,
7. zażywa się, 8. ufa się, 9. kopiuje się, 10. idzie się

VII
1. smaruje się, 2. zanurza się, 3. moczy się, 4. kroi się, 5. miksuje się, 6. podaje się,
7. parzy się, 8. łączy się, 9. dolewa się, 10. chłodzi się

VIII (Traduzioni proposte)


1. I fiori si annaffiano al mattino o alla sera.
2. Con Piotr non si può parlare tranquillamente.
3. Quella lingua si impara molto velocemente e con facilità.
4. D’estate si mangiano più gelati che in inverno.

241
4193984
4
I verbi impersonali

5. Quale prefisso si deve aggiungere a questo verbo?


6. I formaggi si conservano in frigo nel ripiano più basso.
7. Quel ballo si danza a tre e non a coppie.
8. Il bigos va cotto a lungo, meglio se per due, tre giorni.
9. In vostra compagnia si parla solo di soldi.
10. Si può aggiungere un po’ di paprica a quest’insalata?
11. Durante la conferenza si devono spegnere i cellulari.
12. Per strada varrebbe la pena visitare Malbork.

242
4193984
4
19

I verbi riflessivi
Strona zwrotna czasowników

Kocha się raz

Powiedz, dlaczego drażnisz się ze mną aż tak?


Ci, co się lubią, chętnie się czubią, to fakt.
Mówiąc najprościej, podobno miłości to znak.
Kocha się raz, wierzy w gwiazdy, kabały i sny,
Słońce się rodzi nad naszą nadzieją, że teraz to właśnie ty*.

I verbi riflessivi esprimono una situazione nella quale qualcuno o  qualcosa


compie un’azione di cui subisce gli effetti. Ciò significa che il soggetto che compie
l’azione è al contempo oggetto di questa. Nei verbi riflessivi polacchi la riflessività
è espressa dalla particella pronominale się, unica e invariabile a tutti i tempi e modi
e per tutte le persone, diversamente dai verbi riflessivi italiani, in cui ogni persona
ha la propria particella pronominale (mi, ti...).

UCZYĆ SIĘ
ja ty on, ona, ono my wy oni, one
uczę się uczysz się uczy się uczymy się uczycie się uczą się

passato passato futuro futuro modo modo


imperf. perf. imperf. perf. condizionale imperativo
będzie się
uczył się nauczył się nauczy się uczyłby się niech się uczy!
uczył

* Tratto dalla canzone Kocha się raz, http://www.teksty.org/Irena_Jarocka,Kocha_si%C4%99_raz

243
4193984
4
I verbi riflessivi

Alcuni verbi sono sempre riflessivi, come ad es.:


bać się, lękać się, modlić się, starzeć się, śmiać się, uśmiechać się, stać się

Alcuni verbi non sono mai riflessivi, come ad es.:


boleć, chorować, czekać, czytać, iść, jechać, mieszkać, mówić, pić, pisać,
pozdrawiać, siadać, śpiewać, tańczyć, wchodzić, wychodzić

Come in italiano la maggior parte dei verbi polacchi può presentare la forma
riflessiva ed essere accompagnati dal pronome się. L’uso riflessivo di verbi normal-
mente non riflessivi comporta però una diversa costruzione grammaticale, ad es.:

denerwować się ‒ denerwować (kogo?)


martwić się ‒ martwić (kogo?)
myć się ‒ myć (kogo? co?)
mylić się ‒ mylić (kogo? co?)
ubierać się ‒ ubierać (kogo? co?)
uczyć się ‒ uczyć (kogo? co?)
zaczynać się ‒ zaczynać (co?)

Esempi:
Agata się czesze (samą siebie). Agata czesze lalkę.
Agata si pettina (pettina se stessa). Agata pettina una bambola.
Moje siostry nie znają się na malarstwie. One nie znają Henryka.
Le mie sorelle non si intendono di pittura. Loro non conoscono Henryk.
Posmaruj się kremem z filtrem UV. Posmaruj chleb masłem ziołowym.
Spalmati un po’ di crema con filtro UV. Spalma il burro alle erbe sul pane.

Alcuni verbi polacchi, pur accompagnati da się, non esprimono un’azione ri-
flessiva e sono seguiti da una costruzione preposizionale, ad es.:
bić się (z kimś), spotykać się (z kimś), przywitać się (z kimś), mieszać się (do
czegoś)

A enzione

Se in una frase compaiono due (o più) verbi riflessivi di seguito, useremo solo
una volta la particella pronominale się:

Esempi:
Mama się często martwi i denerwuje.
Muszę się jeszcze ogolić, umyć, uczesać i ubrać.

244
4193984
4
Strona zwrotna czasowników

La particella się n o n h a u n a p o s i z i o n e f i s s a. Ciononostante non si


trova m a i all’inizio della frase.

Esempi:
Pani Maria się rzadko śmieje.
Pani Maria rzadko się śmieje.
Pani Maria śmieje się rzadko.

In presenza di frase alla forma negativa non è ammesso l’ordine nie + się + cza-
sownik con się dopo nie.

Esempi:
Pani Maria się nigdy nie śmieje.
Pani Maria nigdy się nie śmieje.
Pani Maria nie śmieje się nigdy.

*
Nocą w mieszkaniu wybucha pożar. Żona biega od jednej szafy do drugiej.
– Pożar! – krzyczy mąż. Ubieraj się szybko!
– A co mam włożyć? Czerwony żakiet w kratkę czy zielony kostium
w groszki?*

E se rc i z i
I. Leggi di nuovo il testo d’introduzione al capitolo tratto dalla canzone Kocha sie
raz e trova quattro forme verbali riflessive.
1. ............................................................ 3. ............................................................
2. ............................................................ 4. ............................................................

II. Sottolinea il verbo corretto nelle frasi che seguono.


E s e m p i o: Nie (mieszaj – mieszaj się) do ich spraw!

1. Piotrusiu, nie (zamykaj – zamykaj się) drzwi na klucz!


2. Ostatnio ciocia bardzo (postarzała – się postarzała).
3. (Pożegnaliśmy się – Pożegnaliśmy) z nimi na dworcu.
4. Nie (boicie – boicie się) (mieszkać – mieszkać się) tak blisko cmentarza?
5. Od początku (przyzwyczailiśmy – przyzwyczailiśmy się) psa do regu-
larnych spacerów.

* Tutte le barzellette inserite nell’opera e tratte dal Vademecum ucznia 95/96 + kalendarz szkolny,
terza edizione , Bog, Art Kielce, 1995 illustrano i singoli aspetti grammaticali trattati dai vari capitoli.

245
4193984
4
I verbi riflessivi

6. Pan Wacek (obraził – obraził się) panią Wandę tym niefortunnym


porównaniem.
7. Czasem Julicie (wydaje – wydaje się), że jest królewną.
8. Dlaczego (uśmiechasz – uśmiechasz się) tak tajemniczo?
9. Babcia (modli – modli się) o twoje zdrowie.
10. Moja żona (śpi – śpi się) zwykle 9 godzin.

III. Inserisci la particella się laddove necessario.


E s e m p i o: Tatuś ...się... teraz kąpie. Tatuś ...... kąpie psa.

1. Iza nauczyła ........ brata świetnie jeździć na nartach. Iza nauczyła ........
grać na skrzypcach w szkole podstawowej.
2. Pawełku, umyj ........ ręce prze obiadem! Pawełku, umyj ........ przed snem.
3. Babcia zawsze chwali ........ swoimi wnukami. Babcia zawsze chwali ........
swoje wnuki.
4. Hania czesze ........ teraz lalkę. Hania czesze ........ teraz w łazience.
5. Mama martwi ........ zawsze na zapas. Mama martwi ........ mnie swoim
zdrowiem.
6. Krzysiek kocha ........ w nauczycielce geografii. Krzysiek bardzo kocha ........
swojego ojca.
7. Spotykam ........ go często w parku. Spotykam ........ z nim często w parku.
8. Podpiszcie ........ pod życzeniami. Podpiszcie ........ ten list.
9. Przebierz ........ do kolacji! Przebierz ........ dziecko po spacerze.
10. Woda już ........ gotuje! Teresa gotuje ........ wodę na herbatę.

IV. Inserisci la particella się laddove necessario.


E s e m p i o: Celina jest słaba – schodząc po schodach trzyma ...się... poręczy.
Pies trzyma ...... w pysku kość.

1. Przygotujcie ........ mi dokumenty! Przygotujcie ........ do rozmowy z szefem!


2. Denerwuję ........ przed jutrzejszą podróżą. Denerwuje ........ mnie jego
zachowanie.
3. Czy czujesz ........ lepiej? Czujesz ........ ten zapach?
4. Zajmijcie ........ nam miejsca! Zajmijcie ........ dziećmi!
5. Jak ........ nazywasz? Dlaczego nazywasz ........ go „Profesor”?
6. Marta waży ........ cukier i mąkę na ciasto. Marta co tydzień ........ waży.
7. Wujek położył ........ spać. Wujek położył ........ gazetę na łóżku.
8. Zainteresował ........ go swoim projektem. Zainteresował ........ projektem
Waldka.
9. Bardzo ........ ucieszył z tego listu. Ten list bardzo go ........ ucieszył.
10. Przywitaj ........ gości w naszym imieniu. Przywitaj ........ z gośćmi.
246
4193984
4
Strona zwrotna czasowników

V. Inserisci la particella się nella posizione adeguata.


E s e m p i o: Natalia ...się... nie ...–... zna na współczesnej muzyce.

1. Paweł nigdy ........ nie ........ budzi przed 9oo.


2. Justyna już nie ........ spotyka ........ z Przemkiem.
3. Niech państwo ........ nie ........ martwią!
4. Dlaczego ........ nigdy nie ........ przyznajesz do błędu?
5. Jeszcze ........ nie ........ ogoliłeś?
6. Luiza ........ nigdy nie ........ opala.
7. Naprawdę nie ........ boisz ........ tego spotkania?
8. Nic ........ nie ........ zmieniłeś!
9. Nikt ........ nie ........ śmiał z jego dowcipów.
10. ........ nie ........ spiesz ........ tak – jest jeszcze wcześnie.

VI. Stabilisci in quali degli spazi presenti nel testo è necessario inserire się.

Ala: ‒ Dlaczego nie chcesz iść ...–...0 „Pod Parasole”? Tam jest naprawdę do-
bra kawa.
Ola: ‒ Wiem, ale mam ........1 wrażenie, że tam gromadzą ........2 sami cudzozi-
emcy. Wydaje mi ........3, że jestem za granicą.
Ala: ‒ Rzeczywiście, spotyka ........4 tam dużo obcokrajowców i  słychać tylko
obce języki. A co proponujesz ........5?
Ola: ‒ Chodźmy do „Misia”.
Ala: ‒ O, nie! Nie gniewaj ........6, ale tam jest zła wentylacja i można udusić ........7
od dymu.
Ola: ‒ Faktycznie, to prawda. A „Wrota”?
Ala: ‒ Nie lubię ........8 tej kawiarni, bo jest jakaś nieprzytulna i  za daleko od
centrum.
Ola: ‒ Nieprzytulna? Za daleko od centrum? Chyba trochę ........9 przesadzasz!
Sama coś wymyśl ........10!
Ala: ‒ Olu, nie obrażaj ........11, ale wiesz przecież, że tak rzadko tu ........12
przyjeżdżam, a ........ uwielbiam ........13 być w centrum.
Ola: ‒ No, dobrze. Czuję, że jak zwykle wybierzemy ........14 do „Fernanda”.
Ala: ‒ Świetnie! Ty masz zawsze dobre pomysły!

VII. Stabilisci in quali degli spazi presenti nel testo è necessario inserire się.

Adam obudził ...się...0 się bardzo wcześnie, ale nie od razu otworzył ........1 oczy.
Poleżał chwilę i przypominał sobie, co ma dziś zrobić ........2. Wstał ........3 i wyj-
rzał ........4 przez okno: deszcz, wiatr, zimno. Umył ........5, ogolił ........6 i uczesał
........7 Przyglądał ........8 sobie w lustrze i stwierdził ........9, że źle ........10 wygląda.
247
4193984
4
I verbi riflessivi

Ubrał ........11 ciepło i poszedł do kuchni. Zrobił ........12 kawę i przygotował ........13
kanapki. Nie czuł ........14 zbyt dobrze. Zaczęła ........15 go boleć głowa i poczuł
........16 ból gardła po pierwszym łyku kawy. „No tak – pomyślał ........17 – zaczyna
........18 grypa”. Nie miał w domu żadnych lekarstw, więc i tak musiał pójść do ap-
teki. Zdecydował ........19 więc, że pójdzie do lekarza, bo słyszał ........20 coś o epi-
demii grypy. Gdy wychodził ........21 z domu, bolała ........22 go nie tylko głowa
i gardło, ale dosłownie wszystko. Zanim doszedł ........23 do przychodni, kasz-
lał ........24, kichał ........25 i miał ........26 gorączkę. „Boję ........27, że zaatakował ........28
mnie paskudny wirus!”

VIII. Traduci in italiano.

0. Ubierzcie się ciepło!


Vestitevi pesante!

1. Znamy się z Małgosią od pięciu lat.


......................................................................................................................................
2. Lubię się opalać, ale tylko nad morzem.
......................................................................................................................................
3. Moi sąsiedzi bardzo się cieszą z nowego samochodu.
......................................................................................................................................
4. Tomasz nie spotyka się z Beatą od dwóch tygodni.
......................................................................................................................................
5. Gdy jestem przeziębiona, leczę się sama.
......................................................................................................................................
6. Nasz kot często się bije z innymi kotami.
......................................................................................................................................
7. Dobrze się bawiliście?
......................................................................................................................................
8. Paulina nigdy nie ubierała się atrakcyjnie.
......................................................................................................................................
9. Od kiedy interesujesz się historią Irlandii?
......................................................................................................................................
10. Dlaczego gniewasz się na mnie?
......................................................................................................................................
11. Nikt się z nim nie chciał przywitać.
......................................................................................................................................
12. Spóźniliśmy się na pociąg, a teraz musimy czekać na następny.
......................................................................................................................................

IX. Ritraduci ore in polacco le frasi italiane dell’esercizio VIII*.

* Si suggerisce di svolgere l’esercizio di traduzione verso il polacco come ripasso.

4193984
4
Strona zwrotna czasowników

S ol u z i o n i
19. I verbi riflessivi – Strona zwrotna czasowników

I
1. drażnisz się, 2. się lubią, 3. się czubią, 4. się rodzi

II
1. zamykaj, 2. się postarzała, 3. Pożegnaliśmy się, 4. boicie się / mieszkać, 5. przy-
zwyczailiśmy, 6. obraził, 7. wydaje się, 8. uśmiechasz się, 9. modli się, 10. śpi

III
1. ‒, się; 2. ‒, się; 3. się, ‒; 4. ‒, się; 5. się, ‒; 6. się, ‒; 7. ‒, się; 8. się, ‒; 9. się, ‒; 10. się, ‒

IV
1. ‒, się; 2. się, ‒; 3. się, ‒; 4. ‒, się; 5. się, ‒; 6. ‒, się; 7. się, ‒; 8. ‒,się; 9. się, ‒; 10. ‒, się

V
1. się, ‒; 2. ‒, się; 3. się, ‒; 4. się, ‒; 5. się, ‒; 6. się, ‒; 7. ‒, się; 8. się, ‒; 9. się, ‒; 10. ‒, ‒, się

VI
1. ‒, 2. się, 3. się, 4. się, 5. ‒, 6. się, 7. się, 8. ‒, 9. ‒, 10. ‒, 11. się, 12. ‒, 13. ‒, 14. się

VII
1. ‒, 2. ‒, 3. ‒, 4. ‒, 5. się, 6. ‒, 7. ‒, 8. się, 9. ‒, 10. ‒, 11. się, 12. ‒, 13. ‒, 14. się, 15. ‒,
16. ‒, 17. ‒, 18. się, 19. (się), 20. ‒, 21. ‒, 22. ‒, 23. ‒, 24. ‒, 25. ‒, 26. ‒, 27. się, 28. ‒

VIII (Traduzioni proposte)


1. Con Małgosia ci conosciamo da cinque anni.
2. Mi piace abbronzarmi, ma solo sul mare.
3. I miei vicini sono felici della loro nuova macchina.
4. Tomasz non si incontra con Beata da due settimane.
5. Quando sono raffreddata mi curo da sola.
6. Il nostro gatto si azzuffa spesso con altri gatti.
7. Vi siete divertiti?
8. Paulina non si è mai vestita in modo attraente.
9. Da quando in quà ti interessi di storia irlandese?
10. Perché ti arrabbi con me?
11. Nessuno voleva salutarlo.
12. Abbiamo perso il treno e ora dobbiamo aspettare il prossimo.

249
4193984
4
III. Esercizi di traduzione

Tekst 1

Włoska gwiazda w polskiej telewizji


Wywiad z Paolo Cozzą (część 1)

Popularny dzięki takim programom telewizyjnym jak „Europa da się lubić” czy „Ta-
niec z gwiazdami”, Paolo Cozza to sympatyczny Włoch, który podbija serca Polaków.
Jacy są Włosi, jakie są różnice pomiędzy Polakami a Włochami, co z aktualnymi
problemami, z jakimi boryka się Italia – o tym wszystkim i o wielu innych sprawach
rozmawialiśmy z Paolo.

Rafał Bednarski: W Polsce jesteś już od 1995 roku, jednak twoja historia związana
z przybyciem do Polski jest bardzo ciekawa. Opowiedz nam trochę o niej.

Paolo Cozza: Wszystko zaczęło się w maju 1992 roku, kiedy to wraz z trzema mo-
imi przyjaciółmi postanowiliśmy wyruszyć do Białowieży w  poszukiwaniu żu-
brów. Bardzo nas to pochłonęło, jak zawsze, kiedy duch wędrowniczy popycha nas
ku odkrywaniu nowych krajów i nowych kultur. W tej podróży uderzyło nas nie
tylko piękno żubrów, ale przede wszystkim piękno kraju i charakter Polaków, który
w doskonały sposób łączy się z naszym. Naturalnie nie mówiliśmy słowa po polsku,
a jednak byliśmy w stanie porozumieć się za pomocą muzyki, mieliśmy ze sobą gi-
tarę i hajda z repertuarem piosenek z San Remo! Najbardziej ze wszystkiego ude-
rzyła nas dobra dusza Polaków i chęć działania, chęć odkrywania nowych perspek-
tyw. Od tamtego dnia wiele razy wracałem do Polski (a rzecz to niezwykła, jako że
zazwyczaj ruszało się w drogę dotąd nieznaną), aż do momentu kiedy, w 1994 roku,
postanowiłem spontanicznie wystawić się na próbę i przeprowadzić do Polski.
Nie był to wybór związany z miłością, ani też nie pojawiała się żadna okazja
pracy i może właśnie dlatego podobało mi się to tak bardzo. W tamtym czasie pra-
cowałem jako adwokat i nawet świadomość rozpoczęcia wszystkiego od zera nie

250
4193984
4
Włoska gwiazda w polskiej telewizjiWywiad z Paolo Cozzą (część 1)

stanowiła dla mnie żadnej przeszkody, tak jak i  kompletna nieznajomość języka
polskiego. Jednym słowem: historia romantycznego szaleństwa! Tak więc 2 stycz-
nia 1995, po pięknym, pożegnalnym Nowym Roku, spędzonym w gronie przyjaciół,
których „opuszczałem”, zapakowałem moje stare Audi 80 i  wyruszyłem w  drogę
do Warszawy. Podróż trwała 36 godzin z powodu padającego non stop śniegu, ale
trudności wzmacniają. W  taki oto sposób rozpoczęła się moja przygoda. Na po-
czątku myślałem, że będę mógł podjąć pracę w jakiejś spółce włosko-polskiej, nie-
stety, dla wielu potencjalnych pracodawców nie do pojęcia okazała się decyzja
osoby „zdrowej na umyśle”, rezygnującej z  kariery we Włoszech na rzecz pracy
w Polsce. Otworzyłem więc spółkę handlową importującą akcesoria samochodowe
i do dziś kontynuuję tę działalność, rozprowadzając moje produkty w wielkiej dys-
trybucji i na stacjach benzynowych. Ta historia jest bardzo długa, wiec ograniczam
się do jej początków.

R. B.: Jak wiadomo, Włosi to ludzie, o których można by pisać bardzo dużo, ale czy
mógłbyś podać 3 cechy, które charakteryzują twój naród?

P. C.: Jest wiele Italii i wielu Włochów. Niegdyś mówiło się, że Włosi to naród świę-
tych, poetów i  podróżników. Ta popularna mądrość narodowa być może celnie
opisuje cechy mieszkańców mojego kraju. Dodałbym jeszcze, że mamy dużo fanta-
zji, kochamy piękno i dobro, jesteśmy trochę genialni (...).

R. B.: Czy uważasz, że Polacy są całkowicie odmienni od Włochów, czy jednak te


różnice nie są znaczące?

P. C.: Uważam, że Polacy są bardzo podobni do Włochów, ja przynajmniej tak ich


odbieram. Są tylko trochę bardziej zamknięci charakterologicznie, ale walory mo-
ralne są takie same, o ile nie większe. Tak samo uwielbiamy dobrą kuchnię, święto-
wanie i sztukę radzenia sobie w życiu.

251
4193984
4
Tekst 2

Czysta improwizacja!
Wywiad z Paolo Cozzą (część 2)

R. B.: Piszesz książki, śpiewasz, występujesz w telewizji. Czy tak wyobrażałeś sobie
siebie, mając przykładowo 20 lat? Czy jesteś spełnioną już osobą?

P. C.: Jako 20-latek nigdy nie myślałem o emigracji ani o przeprowadzeniu się do
Polski. Zawsze lubiłem robić różne rzeczy, ale nie sądziłem, że będę robić ich tak
wiele. Jestem przede wszystkim szczęśliwą osobą, mam poprawną i pozytywną fi-
lozofię życia, co pozwala mi żyć odważnie i sprawiedliwie (...).

R. B.: Jakie są twoje kolejne projekty, które chciałbyś zrealizować?

P. C.: Nie znam moich przyszłych planów. Czysta improwizacja! Pewną rzeczą jest
to, że chciałbym być blisko mojego syna Valentino, który jest moją ogromną radoś-
cią. Może chciałbym mieć też drugiego syna. Oprócz tego, poza poważną pracą,
która wciąż się rozwija, mam marzenie zamknięte na razie w szufladzie, związane
z muzyką. Chciałbym grać i śpiewać jak najwięcej. Być może nagrać płytę, żeby po-
czuć, że i ja osiągnąłem wyżyny. Jednak najbardziej cenię sobie kontakt z ludźmi,
naturalnie wraz z moją grupą „Alpini”.

R. B.: Często na naszych stronach (forum www.wlochy.edu.pl) poruszamy tematy


bardzo ważne dla Włochów, o których się dyskutuje w ostatnim czasie, czyli imi-
gracja i problemy Neapolu. Jakie masz zdanie na ten temat?

P. C.: Są to tematy trudne i ważne. Włosi są tradycyjnie narodem emigrantów, dla-


tego uważam, że i my musimy zaakceptować ten fenomen i przyjąć obecnych imi-
grantów w naszym kraju, głównie tych zdesperowanych. Jednocześnie jednak – i to
jest zasada, która ma zastosowanie w Polsce, z tego, co obserwuję – imigrant jest
gościem w kraju, do którego przybywa, powinien więc uznać prawa i zasady miej-
scowe za swoje. W ten sposób pracuje się na respekt wobec własnej osoby. Neapol

252
4193984
4
Czysta improwizacja! Wywiad z Paolo Cozzą (część 2)

jest miastem fantastycznym i magicznym. Często był wykorzystywany przez nie-


poważne osoby, ale zawsze udawało mu się wygrywać i iść naprzód z podniesioną
głową.

R. B.: Jak często jeździsz do Włoch? Gdzie będziesz wypoczywał tego lata? Które
miejsce poleciłbyś naszym rodakom wybierającym się do Włoch?

P. C.: Zdarzało się, że przez półtora roku nie pojawiałem się we Włoszech, ostat-
nio jednak wyjeżdżam tam co miesiąc. Wakacje spędziłem nad morzem w Ligurii,
gdzie przebywają obecnie moi rodzice. Słońce, morze i dużo ryb. Całe Włochy są
piękne, ideałem byłoby wsiąść do samochodu i zatrzymywać się w każdym małym
miasteczku, żeby móc poznać cały kraj, z dala od szlaków turystycznych. Gdybym
miał wymienić jakiś region, zaproponowałbym Sycylię – to kultura, historia, tra-
dycja, plaże i góry.

R. B.: Dziękuję za rozmowę.

P. C.: Dziękuję.

Tekst opracowany na podstawie wywiadu z Paolo Cozzą, dostępnego na stronie


http://www.wlochy.edu.pl/Wlochy,Wywiad-z-Paolo-Cozza,273.html

253
4193984
4
Tekst 3

„Polonia? Aah, Bologna!”


W labiryncie stereotypów (część 1)

Polska w  wyobraźni przeciętnego Włocha jawi się prawie jako baśniowy,


chłodny i śniegiem pokryty kraj, gdzie niedźwiedzie chadzają po ulicach, a do ca-
łości obrazu brakuje tylko swobodnie żyjących reniferów. Przede wszystkim jest
to jednak kraj pociągających, atrakcyjnych kobiet o  błękitnych jak niebo oczach,
jasnej, porcelanowej cerze oraz włosach w kolorze łanów zboża i złota, gotowych
spełnić nawet najbardziej sprośne pragnienie Włocha. Próba wyjaśnienia, iż w Pol-
sce żyją nie tylko blondynki, przynosi głębokie rozczarowanie biednemu wło-
skiemu donżuanowi. Wyobrażenia są jeszcze bardziej mgliste, gdy dotyczą poło-
żenia geograficznego Polski: przeciętny Włoch wie, iż jest to północny kraj o nie-
pewnych i nieznanych kresach, znajdujący się blisko Rosji lub może Rumunii albo
Czech. Jest naznaczony piętnem komunizmu, to ojczyzna Papieża, kraj głęboko re-
ligijny. Kraj we wszystkich odcieniach szarości, przez to biedny, smutny. A język
polski? Oczywiście, jeden z dialektów rosyjskiego. Gdy Włoch spyta Polaka: „Skąd
Pan jest?” odpowiedź „dalla Polonia!” (z Polski) włoski rozmówca zrozumie: „Aah
Bologna!” czyli Bolonia.
We Włoszech jest wiele stereotypów dotyczących Polaków. Różnią się w  za-
leżności od okresu powstania, z  uwzględnieniem różnic płci, wieku, warunków
społecznych, wykształcenia. Stereotypy ulegają zmianom; niektóre giną, inne po-
wstają. Nie są identyczne w całych Włoszech i różnią się też kontekstowo. (...)
Stereotypowy Polak jest chudym blondynem o przeciętnej urodzie, jest niezbyt
przystojny, zimny, zamknięty w sobie, spokojny, opanowany, biedny, oszczędny, in-
teligentny, ale nie dosyć cwany i przebiegły, dający się łatwo oszukać. Nie umie ro-
bić interesów i nie zna się na robieniu pieniędzy. Jako pracownik ma opinię czło-
wieka ciężko pracującego, ale kiepsko opłacanego. Z pewnością głęboko religijny,
ale nadużywa alkoholu. (...) W  stosunku do kobiet jest nieśmiały, kiepski flir-
ciarz, bez namiętności. Jest jednak bardzo oddany rodzinie, aczkolwiek nadto ule-
gły żonie. Jeśli taki nie jest, to popada w skrajność i staje się damskim bokserem.
A  kobiety? Stereotyp Polki zmienia się w  zależności od wieku i  płci mieszkańca

254
4193984
4
„Polonia? Aah, Bologna!”W labiryncie stereotypów (część 1)

Włoch. Zdaniem Włoszki, młoda Polka to piękna „poverina dell’Est” (biedaczka ze


Wschodu), czasem zbyt zmysłowo ubrana i mająca obsesję na punkcie tlenionych
blond włosów i paznokci (...), która zawsze pozostaje „złodziejką” mężów i narze-
czonych. Dlatego jest to raczej nieprzychylny wizerunek kobiety lekkich obyczajów,
chłodnej i wyrachowanej, wykorzystującej swą urodę do celów ekonomicznych lub
by pozyskać obywatelstwo. Ale „to tylko zazdrość!” – odpowiadają Włosi. Dla nich
Polki są najpiękniejsze, miłe, kochane, nieskomplikowane, oddane rodzinie, praw-
dziwe opiekunki ogniska domowego. Szkoda tylko, iż te anioły nigdy nie będą mog-
ły dorównać królowym ogniska, włoskim mammom. Dla Włocha postać matki za-
wsze pozostaje najważniejsza w życiu (...).
A włoskie kobiety? Umieją zrobić wszystko, są samodzielne na tyle, by umniej-
szyć wartość mężczyzny w domu i poza nim. Dobrze zarządzają rodziną; umieją
pracować i  zarabiać, często więcej niż mężczyźni. W  Polsce zaś istnieje stereo-
typ Włoszki, grubej kobiety, która zajmuje się tylko rodziną, gotuje, sprząta i jest
bardziej opiekuńcza w stosunku do synów niż córek. Jest to kobieta, która szybko
się starzeje i zawsze ubiera się na czarno. Ale te włoskie matki, czasami wąsate, są
świetnymi aktorkami, gdyż dają mężom odczuć, że to oni sprawują władzę!

255
4193984
4
Tekst 4

Polak to biedak, Włoch to Casanova.


W labiryncie stereotypów (część 2)

(...) Biedny makaroniarz również nie ma w  Polsce łatwego życia. Zgodnie ze


stereotypem, Włosi są niscy, czarni, śniadzi i  bardzo owłosieni. Młodzi są przy-
stojni, jednak na starość nie wyglądają już tak zachęcająco: stają się grubi i łysi. Ale
są narodem bez kompleksów, bo nikogo nie martwi, iż jest korpulentny, niski (...).
Włosi lubią dobrze zjeść i pić dużo wina. Ich głównym posiłkiem są pizza i maka-
rony pod różnymi postaciami, m.in. spaghetti, lasagna. Ulubiony deser to tiramisu.
Piją kawę lub cappuccino, a herbatę (jeśli w ogóle) po południu.
Głośno gadają, gestykulując i pijąc ponad miarę litry wina – oczywiście, z wło-
skich winnic. Zawsze gotowi do śpiewu, tańca. By podbić serce kobiety, są w sta-
nie zaimprowizować serenadę przy byle okazji. Włosi uchodzą za niezwykle ot-
wartych, pogodnych, przyjacielskich, towarzyskich, energicznych, o gwałtownym
i  porywczym temperamencie. Są zazdrośnikami, bałaganiarzami, rozwrzeszcza-
nymi lekkoduchami. To urodzeni aktorzy; w ich życiu ważna jest tak zwana bella
figura, czyli właściwe odgrywanie swojej roli. W stosunku do kobiet są uwodziciel-
scy, nadskakujący, wręcz natrętni, ale niewierni. Mylą miłość z pożądaniem. Nie-
stety, w łóżku kiepscy kochankowie. Po każdej zdradzie skruszeni wracają do swo-
ich żon. Pozamałżeńskie przygody są fascynujące, ale bez znaczenia. To przecież
tylko męska natura! Natomiast nie dopuszczają nawet myśli o zdradzie żony: żaden
inny mężczyzna nie może jej tknąć.
W pracy Włosi nie cieszą się zbyt pochlebną opinią. Są uważani za leniwych
i źle zorganizowanych. Jednak ta ich żywiołowość i energia sprawia, iż jeśli zaan-
gażują się w jakieś przedsięwzięcie, to z pewnością będą w tym najlepsi. Kolejną,
dość irytującą wadą jest brak punktualności. Wydawałoby się, że za granicą Włosi
sobie nie poradzą, gdyż nie znają języków obcych. Nic bardziej mylnego: od czego
są ręce i mowa ciała?!
Pasje Włochów to piłka nożna, samochody, moda, kuchnia i sjesta. Wyrobiony
zmysł estetyczny ujawnia się w nietuzinkowych trendach mody oraz w stylistyce
aut, takich jak: Ferrari, Alfa Romeo czy też popularny Fiat. Słynne „calcio” jest

256
4193984
4
Polak to biedak, Włoch to Casanova. W labiryncie stereotypów (część 2)

sportem narodowym wszystkich mieszkańców Półwyspu. To jak sposób na życie


i na spędzanie wolnego czasu zarazem. Inną przyjemnością jest popołudniowa sje-
sta, którą, jak twierdzą cudzoziemcy, wymyślono, by skrócić dzienny czas pracy.
Jako społeczeństwo bardzo towarzyskie, Włosi lubią chodzić do restauracji, gdzie
spotykają się ze znajomymi i krewnymi.
(...) Nam, Włochom, w sposób naturalny przychodzi utwierdzanie się we włas-
nej wspaniałości: przecież porównując się do innych tradycji, kultur, religii i  ję-
zyków, jednoznacznie stwierdzamy, iż to, co nasze, jest, po prostu, najlepsze. Nie
mamy czego zazdrościć innym: mieszkamy w  najbardziej słonecznym i  najpięk-
niejszym kraju, mówimy najbardziej melodyjnym językiem i w ogóle jesteśmy pęp-
kiem świata! Jak nazwać taką postawę? Czy to nacjonalizm? Raczej egocentryzm
z odrobiną prowincjonalizmu. Myślenie nacjonalistyczne zarzuca się też Polakom.
Jednak gdy zapytamy o to Polaka, odpowie: „Ależ skąd! My jesteśmy patriotami!”
Jeśli zna się choć trochę historię Polski, to trudno temu zaprzeczyć. Istnieje nawet
cytat to ilustrujący: „Polska Chrystusem narodów”, ukazujący ten naród jako mę-
czenników i ofiary. Prawdziwa martyrologia.

***

W gruncie rzeczy, stereotyp jest etykietą społeczną, którą trudno zmienić lub
usunąć bez narażania się na krytykę. Jeśli w Polsce Włoch próbowałby powiedzieć,
że nie interesuje się piłką nożną, nie jada codziennie makaronu i pizzy, nie mówi
głośno, nie gestykuluje, na szczęście lub nieszczęście jest wysoki lub jeszcze gorzej,
jest blondynem z jasnymi oczyma, odpowiedź byłaby jedna: „Nie jest prawdziwym
Włochem!”

Tekst opracowany na podstawie eseju Pana dr. Andrea F. De Carlo „Polonia? Aah, Bologna!”
W labiryncie stereotypów włosko-polskich i polsko-włoskich, „Postscriptum Polonistyczne”
nr 1 (1), 2008, s. 199-206, Szkoła Języka i Kultury Polskiej, Uniwersytet Śląski, Katowice.

257
4193984
4
Appendice 1

Sostan vi a declinazione irregolare


Rzeczowniki o nietypowej odmianie

DZIEŃ
singolare plurale
nominativo dzień dni
genetivo dnia dni
dativo dniowi dniom
accusativo dzień dni
strumentale dniem dniami
locativo dniu dniach
vocativo dniu! dni!

TYDZIEŃ
singolare plurale
nominativo tydzień tygodnie
genetivo tygodnia tygodni
dativo tygodniowi tygodniom
accusativo tydzień tygodnie
strumentale tygodniem tygodniami
locativo tygodniu tygodniach
vocativo tygodniu! tygodnie!

MIESIĄC
singolare plurale
nominativo miesiąc miesiące
genetivo miesiąca miesięcy
dativo miesiącowi miesiącom
accusativo miesiąc miesiące
strumentale miesiącem miesiącami
locativo miesiącu miesiącach
vocativo miesiącu! miesiące!

258
4193984
4
Rzeczowniki o nietypowej odmianie

ROK
singolare plurale
nominativo rok lata
genetivo roku lat
dativo rokowi latom
accusativo rok lata
strumentale rokiem latami
locativo roku latach
vocativo roku! lata!

DZIECKO
singolare plurale
nominativo dziecko dzieci
genetivo dziecka dzieci
dativo dziecku dzieciom
accusativo dziecko dzieci
strumentale dzieckiem dziećmi
locativo dziecku dzieciach
vocativo dziecko! dzieci!

BRAT
singolare plurale
nominativo brat bracia
genetivo brata braci
dativo bratu braciom
accusativo brata braci
strumentale bratem braćmi
locativo bracie braciach
vocativo bracie! bracia!

CZŁOWIEK
singolare plurale
nominativo człowiek ludzie
genetivo człowieka ludzi
dativo człowiekowi ludziom
accusativo człowieka ludzi
strumentale człowiekiem ludźmi
locativo człowieku ludziach
vocativo człowieku! ludzie!

259
4193984
4
Sostantivi a declinazione irregolare

PRZYJACIEL
singolare plurale
nominativo przyjaciel przyjaciele
genetivo przyjaciela przyjaciół
dativo przyjacielowi przyjaciołom
accusativo przyjaciela przyjaciół
strumentale przyjacielem przyjaciółmi
locativo przyjacielu przyjaciołach
vocativo przyjacielu! przyjaciele!

PIENIĄDZ
singolare plurale
nominativo pieniądz pieniądze
genetivo pieniądza pieniędzy
dativo pieniądzowi pieniądzom
accusativo pieniądz pieniądze
strumentale pieniądzem pieniędzmi
locativo pieniądzu pieniądzach
vocativo pieniądzu! pieniądze!

260
4193984
4
Appendice 2

La declinazione dei cognomi


Nazwiska – deklinacja

I cognomi polacchi o slavi terminanti in -ski, -cki, -dzki al maschile e in -ska,


-cka, dzka al femminile si declinano come gli a g g e t t i v i.
pan panowie pani panie państwo
N
Wolski Wolscy Wolska Wolskie Wolscy
pana panów pani pań państwa
G
Wolskiego Wolskich Wolskiej Wolskich Wolskich
panu panom pani paniom państwu
D
Wolskiemu Wolskim Wolskiej Wolskim Wolskim
pana panów panią panie państwa
A
Wolskiego Wolskich Wolską Wolskie Wolskich
panem panami panią paniami państwem
S
Wolskim Wolskimi Wolską Wolskimi Wolskimi
o panu o panach pani paniach państwu
L
Wolskim Wolskich Wolskiej Wolskich Wolskich
pan panowie pani panie państwo
V
Wolski Wolscy Wolska Wolskie Wolscy

I cognomi terminanti per vocale si declinano al maschile come i s o s t a n t i v i


m a s c h i l i mentre al femminile rimangono i n v a r i a t i.
pan panowie pani panie państwo
N
Stanek Stankowie Stanek Stanek Stankowie
pana panów pani pań państwa
G
Stanka Stanków Stanek Stanek Stanków
panu panom pani paniom państwu
D
Stankowi Stankom Stanek Stanek Stankom
pana panów panią panie państwa
A
Stanka Stanków Stanek Stanek Stanków
panem panami panią paniami państwem
S
Stankiem Stankami Stanek Stanek Stankami
o panu o panach o pani o paniach o państwu
L
Stanku Stankach Stanek Stanek Stankach
pan panowie pani panie państwo
V
Stanek Stankowie Stanek Stanek Stankowie

261
4193984
4
La declinazione dei cognomi

I cognomi terminanti in -a al maschile e femminile si declinano come i s o-


s t a n t i v i f e m m i n i l i.
pan panowie pani panie państwo
N
Rogala Rogalowie Rogala Rogala Rogalowie
pana panów pani pań państwa
G
Rogali Rogalów Rogali Rogala Rogalów
panu panom pani paniom państwu
D
Rogali Rogalom Rogali Rogala Rogalom
pana panów panią panie państwa
A
Rogalę Rogalów Rogalę Rogala Rogalów
panem panami panią paniami państwem
S
Rogalą Rogalami Rogalą Rogala Rogalami
o panu o panach o pani o paniach o państwu
L
Rogali Rogalach Rogali Rogala Rogalach
pan panowie pani panie państwo
V
Rogala Rogalowie Rogala Rogala Rogalowie

262
4193984
4
TOWARZYSTWO AUTORÓW I WYDAWCÓW
PRAC NAUKOWYCH

UNIVERSITAS
w w w . u n i v e r s i t a s . c o m . p l

REDAKCJA
ul. Sławkowska 17, 31-016 Kraków
tel./fax 012 423 26 05 / 012 423 26 14 / 012 423 26 28
red@universitas.com.pl
promocja@universitas.com.pl

DYSTRYBUCJA oraz KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA


ul. Żmujdzka 6B, 31-426 Kraków
ksiegarnia@universitas.com.pl
tel. 012 413 91 36 / 012 413 92 70
fax 012 413 91 25

ZAMÓW NASZ BEZPŁATNY KATALOG


tel. 012 423 26 05 / 012 413 92 70

4193984
4