Vous êtes sur la page 1sur 3

HISTORIA I LUDZIE

Andrzej Krempa

Francuscy esesmani
pod Mielcem
6 sierpnia 62 lata temu tego samego dnia wydał
Mielec został wyzwolony pozostającej w odwodzie
z okupacji niemieckiej. 5 Armii gwardyjskiej gene-
Jak doszło do wy- rała lejtnanta Aleksandra
zwolenia i z kim walczyły Żadowa rozkaz uderzenia
wojska radzieckie i czy na Niemców. W dalszych
były to tylko wojska ra- dniach i tygodniach ta
dzieckie? W lecie1944 armia odegrała decydu-
roku wojska niemieckie jącą rolę w wyzwalaniu
na froncie wschodnim były Mielca i innych miejsco-
w pełnym odwrocie. W wości powiatu mieleckie-
lipcu zajęte zostały przez go. Już 4 sierpnia z rejo-
Rosjan Chełm, Lublin, nu Hyki Dębiaki – Stara
Sanok, Przemyśl. Część Grobla- Ostrowy Bara- 371 Dywizja Piechoty. Oba
Rzędzianowic i Sadkowej
wojsk stało pod Warsza- nowskie ruszyło natarcie te związki taktyczne dzia-
Góry. Celem tego ma-
wą. Nacierające wojska 9 Gwardyjskiej Dywizji łały w ramach 17 Armii
newru było przygotowywa-
radzieckie szybko osią- Powietrzno-Desantowej będącej związkiem opera-
nie silnej obrony na linii
gnęły linię Wisły aż do dowodzonej przez gene- cyjnym. 4 .
Mielec-Piątkowiec-Szczu-
ujścia Wisłoki. 29 lipca rała majora I. Pieczugina. Kompanie grenadierów
cin. Działania wojenne z
1944 roku czołówka wojsk Od strony wschodniej z były dobrze wyszkolone
tego okresu opisują Wil-
radzieckich1  z oddziałów kierunku Kolbuszowej i w pełni wyposażone i
helm Tieke i Friedrich
1178 i 1176 pułku 350 rozwijały natarcie oddziały miały siłę 200-220 ludzi.
Rebstock w książce „Im
Dywizji 13 Armii generała 78 Gwardyjskiej Dywizji Każda drużyna (od 1 do
letzten Aufgebot: Die
lejtnanta J. Żurawlewa Piechoty, którą dowodził 12 żołnierzy) miała dwa
18.SS-Freiwilligen-Pan-
działających w ramach I generał major A. Motow karabiny maszynowe typu
zergrenadier-Division
Frontu Ukraińskiego pod a od południa nacierała 14 MG-42, jedno samobieżne
Horst Wessel“ /”Ostanie
dowództwem marszałka Gwardyjska Dywizja Pie- działo przeciwpancerne i
zadanie: 18 Ochotnicza
Koniewa przy pomocy choty, pod dowództwem trzy ciężkie działa 7.5 cm
Dywizja Genadierów Pan-
mieszkańców Siedlesz- pułkownika W. Skorygo- ciągnione przez samocho-
cernych SS im. Horsta
czan sforsowała Wisłę i nowa. Trzeba tutaj jasno dy. W sumie batalion miał
Wessela”/ będącej kroniką
utworzyła słynny przyczó- powiedzieć, że celem tych siłę prawie 1000 ludzi.
dywizyjną.
łek Baranowsko-Sando- wszystkich walk nie był Zalążkiem tej brygady
Dowództwo niemieckie
mierski. Utworzenie tego Mielec, ale przyczółek Ba- szturmowej były Francu-
obawiało się utworzenia
przyczółka załamało kon- ranowsko-Sandomierski. skie Ochotnicze Legiony
kolejnego przyczółka na
cepcję obrony niemieckiej W dniach od 3 do 6 do Walki z Bolszewizmem
Wiśle w okolicach Szczu-
na Wiśle i Wisłoce. Führer sierpnia niemieckie próby (Legion des Volantoires
cina oraz rozszerzenia
i OKW /Oberkomando zlikwidowania przyczółka Francais Contre la bol-
przyczółka na Wisłoce
der Wehrmacht/ wydali nie powiodły się. Wprost schewisme - LVF)5  skła-
w okolicach Przecławia
dowódcy grupy armii Nor- przeciwnie, 5 Armia dające się z ochotników
utworzonego w pierw-
d-Ukraine, działającej na Gwardyjska rozszerzyła francuskich.
szych dniach sierpnia
tym terenie rozkaz natych- ten przyczółek, sforsowała Legion ten utworzony
przez wojska radzieckie.
miastowego zlikwidowania Wisłokę w dolnym jej bie- został po ataku na Zwią-
Dowództwo niemieckie w
tego przyczółka. gu i nacierała w kierunku zek Radziecki. Już 4 wrze-
ten „kryzysowy” rejon ścią-
3 sierpnia wojska nie- południowo-zachodnim śnia 1941 roku za aprobatą
gało posiłki. Przerzucony
mieckie uderzyły z Tar- na Tarnów. Ponieważ z szefa kolaboranckiego
został tutaj spod Sanoka
nobrzega i Mielca. Były Tarnowa droga do okręgu rządu Vichy marszałka
XXIV Korpus Pancerny,
to 23 Dywizja Pancerna, przemysłowego na Śląsk Philipe Petaina pierwszy
któremu podporządkowa-
543 Dywizja Grenadierów stała otworem więc woj- kontyngent - 25 oficerów
ne zostały dywizje pancer-
i 509 batalion czołgów 17 ska niemieckie zmuszone i 803 szeregowych został
ne: 17, 23 i 24. W rejonie
Armii wchodzącej w skład zostały do zaniechania z Paryża skierowany na
Szczucina działał już LIX
grupy armii Nord-Ukra- utworzenia linii obrony przeszkolenie i tu nie-
Korpus Armijny pod do-
ine. 17 Armią dowodził na Wisłoce i 6 sierpnia spodzianka, na poligon
wództwem generała Ed-
generał Schultz 2 . W tej wycofały się z Mielca oraz Waffen SS „Heidelager”
gara Röhrichta któremu
sytuacji marszałek Koniew z Borowej, Glin Małych, w Pustkowie koło Dębicy6 .
podlegała między innymi
Drugi kontyngent - 127
str. 30 Nr 3(12) 2006 r.
HISTORIA I LUDZIE
oficerów i 769 szeregowych
skierowano 20 września7 .
30 października tego roku
oba kontyngenty jako 638
Francuski Pułk Piechoty
(I i II batalion) wyruszyły
na front wschodni gdzie
zostały zdziesiątkowane.
Niedobitki skierowane
zostały do Greifenbergu
(Gryfic na Pomorzu Za-
chodnim) i wcielone za
zezwoleniem rządu Vichy
do Waffen SS. Utworzono
nową jednostkę - wspo-
mnianą już 8. Francuską
Brygadę Szturmową, którą
wysłano w rejon Krosna
aby stawić czoła sowiec-
kim dywizjom ciągnącym
od zajętego już Lwowa i
Przemyśla.
Po tych walkach prze-
rzucona została w rejon
Mielca. Francuski batalion
szturmowy bronił odcinka
frontu wzdłuż Wisłoki od
Rydzowa aż na południe
od Przecławia.
Krytycznym dniem dla
Francuzów był dzień 20
sierpnia 1944 roku. Pod
Rzochowem wojska ra-
dzieckie zdobyły przyczó-
łek na Wisłoce co spowo-
dowało przerwanie szero-
ko rozciągniętej obrony
Francuzów. Wdzierające wództwem Oberjunkera pod dowództwem Ober- francuskich esesmanów, w
się do Radomyśla Wiel- Henri Kreise. Jednak nie sturmführera de Tissot tym jeden o nazwisku Da-
kiego czołgi radzieckie zo- udało im się utrzymać zbyt została otoczona na pół- mery, tylko dzięki temu, że
stały początkowo odparte długo Radomyśla Wiel- noc od Przecławia. Mimo udał iż jest martwy. Dotarł
przez wydzielony oddział kiego i ten oddział fran- prób pójścia jej z pomocą do pozostałych oddziałów
francuski wyposażony w cuski po kilku godzinach przez niemieckie oddziały po kilku dniach. Pozostałe
samobieżne 75mm działa wycofał się wzdłuż drogi 18 Dywizji Waffen SS, wojska francuskie toczyły
przeciwpancerne pod do- Radomyśl-Przecław w kie- Francuzi 21 sierpnia zo- zacięte walki o miejsco-
runku Rudy, gdzie został stali rozbici. Noel de Tissot wość Dąbrówka oraz o
przyłączony do jednego z popadł ranny w niewolę i Nagoszyn, który zdobyty
batalionów niemieckich. został rozstrzelany przez przez Rosjan, odbity został
Pierwsza kompania Rosjan. Uratowało się za- przez niemiecko-francu-
francuskiego batalionu ledwie trzech czy czterech skie wojska.

Emblematy francuskieh dywizji SS wafen. Źródło zasoby internetu: http://en.wikipedia.org/wiki/Legion_of_French_


Volunteers_against_Bolshevism

Nr 3(12) 2006 r. str. 31


HISTORIA I LUDZIE
W dniach 21 i 22 sierpnia rozbite wojska francuskie żelaznym 1-szej klasy i 58 krzyżami żelaznymi 2-giej
wycofywały się pod naporem rosyjskich czołgów T-34 i klasy. Francuscy esesmani walczący u boku niemieckich
piechoty w kierunku miejscowości Mokre koło Dębicy, esesmanów za przeciwników mieli nie tylko wojska
gdzie utworzona została nowa linia obrony. W tej fazie sowieckie, ale także żołnierzy niemieckich zwanych
walk użyte były wyrzutnie pocisków Katiusze, zwane przez „Seydlitz-Truppen”. Byli to zwerbowani niemieccy jeńcy
Niemców „organkami Stalina” oraz amerykańskiej pro- którzy w mundurach niemieckich walczyli po stronie
dukcji samoloty myśliwskie „Aircobra” nazywane przez Rosjan. Jest to zupełne odwrócenie ról w tej wojnie.
lotników rosyjskich „Stalowymi psami”, które atakowały Walczący Niemcy ze związku Seydlitz nie mieli jednak
pozycje niemieckie z broni pokładowej. W trakcie wyco- łatwego życia. Podobnie jak cała armia sowiecka byli
fywania się jedna kolumna wojsk francuskich odłączyła bardzo wygłodniali. W walkach w okolicach Piątkowca
się i przez to została zniszczona przez wojska radzieckie. doszło nawet do niecodziennej sytuacji na wojnie. Przed
W dalszych dniach sierpnia toczyły się zacięte walki o bitwą zażądali od swoich przeciwników czyli niemieckich
tę miejscowość. Z grupą około 70 żołnierzy francuskich i francuskich esesmanów jedzenia.
pod dowództwem Hauptsturmführera Cance doszło do Rola batalionu francuskiego w działaniach wojen-
jej odbicia z rąk radzieckich. Jednakże zdolność bojowa nych na froncie wschodnim była niewielka, jednakże w
zdziesiątkowanego batalionu francuskiego była niewielka rejonie Mielca nie była ona bez znaczenia. W dalszych
i dowództwo frontu Nord-Ukraine zdecydowało wycofać dniach sierpnia i września sytuacja w tym rejonie się
resztki tego oddziału znowu do Gryfic na Pomorzu Za- ustabilizowała. Działania wojenne koncentrowały się
chodnim. Pierwszego września resztki batalionu w sile na utrzymaniu linii obronnych aż do stycznia 1945 roku,
około 60 ludzi przemieszczone zostały do Tarnowa gdzie kiedy to ruszyła ofensywa styczniowa.
koleją 5 września odjechały na Pomorze by w dalszych
miesiącach wojny wraz z nowymi ochotnikami francuskimi Źródła:
wejść w skład 33 Dywizji Grenadierów SS „Charlemagne”.
Nowo sformowana dywizja – niedoszkolona i niedoz-  1
Stanisław Dobosz, „W okresie wojny obronnej i okupacji
brojona miała podjąć walkę z sowieckimi armiami na niemieckiej”, w: „Mielec. Studia i materiały z dziejów miasta i
Pomorzu Zachodnim. W rejonie Kołobrzega poszła w regionu”, pod red. F. Kiryk, t. 2, Mielec 1988, str. 273
rozsypkę, a jej niedobitki trafiły do polskiej lub sowieckiej
 2
Wilhelm Tieke and Friedrich Rebstock, „Im letzten Aufge-
niewoli. Nieliczni żołnierze przedostali się do Berlina bot: Die 18.SS-Freiwilligen-Panzergrenadier-Division Horst
gdzie około 300 z nich ( w tym wspomniany wcześniej Wessel“, Nation Europa Verlags GmbH, Coburg 2000
dowódca 3 kompani Henri Fenet) wzięło udział w walkach str. 41
 3 Ibidem str. 30 i 41
o miasto w kwietniu 1945 roku. Ci, którzy przeżyli trafili
 4 Ibidem str. 301
do sowieckiego łagru nr 188 koło Tambowa, przeznaczo-
 5 Jan Rutkiewicz , „Francuski esesman”, w:„Karta”nr 48/2006
nego dla jeńców wojennych, w tym Francuzów służących str.80
w Wehrmachcie i SS. W łagrze z głodu, epidemii, a także  6
Richard Landwehr „French Volunteers of the Waffen-SS”
w wyniku wyroków trybunałów sowieckich życie straciło Siegrunen Publications Brookings, Oregon 2006 str.
kilka tysięcy Francuzów. Warto także powiedzieć, że we 10-11
Francji po wojnie w stosunku do renegatów, francuskie  7
Na poligon Waffen SS „Heidelager” skierowano także
trybunały wydawały wyroki śmierci lub długoletniego trzecią grupę 1400 francuskich rekrutów w grudniu
więzienia. 1941 roku, z których po przeszkoleniu utworzono III bata-
W walkach pod Mielcem zginęło ponad stu żołnierzy lion 638 Francuskiego Pułku Piechoty ( por.
tego batalionu, w tym kilku oficerów, kilkaset zaś zosta- Richard Landwehr „French Volunteers of the Waffen-SS”
ło rannych. Za te walki odznaczeni zostali 1 krzyżem –str. 11)

Żołnierze Brygady Szturmowej SS na froncie k. Mielca. Nie udało się im powstrzymać sowieckiej ofensywy prącej od Lwowa. Niedobitki
brygady wchłonie wkrótce Dywizja „Charlemagne”. W: Ch. De La Maziere, Marzyciel w hełmie. Francuz w Waffen SS. Warszawa 2005.

str. 32 Nr 3(12) 2006 r.