Vous êtes sur la page 1sur 76

Bewa ar

Editie
€ 4. 95

11 JUNI - 11 JULI 2010:


HET EERSTE AFRIKAANSE WK VOETBAL JAARGANG 14 | NR. 2 | m 6,95
(advertentie)

exhibition runs till sund

contributing artists
athi-patra ruga - gugulective - spoek mathambo
kudzanai 'kudzi' chiurai - musa nxumalo - zanele muholi
www.mu.nl bitterkomix - faith47 - love and hate - chimurenga
day august 1 - open daily

MU WORDT GESTEUND DOOR:


Gemeente Eindhoven
Provincie Noord-Brabant
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap mediapartner
(advertentie)

4 zam africa magazine 02/2010


editorial

WAAROM HET AFRIKAANSE WK


NIET SLAGEN MAG
Als ik deze regels optik, galmt de laatste oproep
tot waakzaamheid van het Ministerie van Buiten-
landse Zaken aan de Nederlandse voetbalfans nog
na in mijn hoofd. Aanleiding is een tussen het puin
12 Amen in Bagdad gevonden brief met plannen voor een
Foto’s van Jessica Hilltout El Qaida-aanslag tijdens het WK in Zuid-Afrika. De
alarmbellen slaan aan, plannen worden gewijzigd
18 La Perle Noire en vluchten afgezegd. We staan stijf van de angst.
Het verhaal van Larbi Ben Barek Er is maar één gek nodig om het hele feest te ver-
zieken. Dat is in het land van Volkert van der G.,
20 Hooghouden

Inhoud
Karst Tates, Mohammed B. en de Damschreeuwer.
Straatvoetbal in Nigeria Dan volgen de commentatoren, onheilsprofeten van
het ergste soort. Meestal heten ze Johan Derksen.
26 Logo Reis niet naar Zuid-Afrika!, roepen ze. In hun kielzog
Hoe ontwerper Gaby de Abreu het treden de WAG’s, de ‘wives and girlfriends’ (nooit
voetbal terugvond boyfriends) van onze voetbalhelden, die aankondi-
gen het levensgevaarlijke Johannesburg te zullen

12
33 Africa Scoort! mijden. Doorgaans heten die Sylvie van der Vaart.
Een poster voor boven uw bed Ze weten het zeker. Wie zich naar Zuid-Afrika
waagt, wacht eeuwige stormen boven Tripoli. Dan
35 Stemmen volgen de vulkanische aswolken die zich precies
-Mijn gedroomde Zuid-Afrika boven de luchtwegen naar het zuiden hebben
-Het land van doven en gewonden samengetrokken. Op de vliegvelden van Johan-
-Dienstplicht: Geschikt/Ongeschikt nesburg en Kaapstad staan de zakkenrollers en
-Hoe stoppen we blanke angst en de autokapers, piraten en kindsoldaten, babyver-
zwarte woede? krachters en mensenhandelaren klaar. Op weg
-Column Prudence Mbewu naar het hotel trekken de rassenrellen aan je voor-
bij. Het eerste fluitsignaal moet dan nog klinken.

52 46 Het licht van het veld


Schaduwen in Burkina Faso
De vlaggetjes op de auto’s, de constructiewerk-
zaamheden langs de snelweg en de massa’s men-
sen in een shirt van Bafana Bafana ontgaat ze.
52 Kunstgras Het zijn, onder veel meer, de websites van uitgewe-
Kunst tijdens het WK ken, doorgaans blanke Zuid-Afrikanen, die de wes-
terse angst voor een aankomend Armageddon voe-
5 8 De mooiste stadions ter den. Op deze sites rechtvaardigen de Wegtrekkers
wereld hun afscheid van het geboorteland door het voor
De blik van een architect te stellen als een horrorfilm. Elke ramp moet hun
gelijk bewijzen. Ze delen met hun Europese vrien-
64 Uitverkoren den een beeld van het continent waar niets werkt
Lesbische voetballers in Johannes- en dat uitsluitend door charitas in leven gehouden
burg wordt. Ze koesteren de Afrikaanse broertjes en
zusjes van onze eigen Ruben die ongegeneerd voor

58 68 Natasha
Een dag uit het leven van een sex
worker
de camera worden gesleept om ons hun verhaal
van ziekte en wanhoop te vertellen.
Daarom mag het WK niet slagen. Want Afrika’s
succes is hún verlies. Een zelfbewust continent is
70 CV hun ergste nachtmerrie.
Maak kennis met Musa Nxumalo
Bart Luirink, Johannesburg
Volg zijn blog op www.zam-magazine.nl
En verder
7 De Kaart van Afrika
24 Geluiden
30 Woorden
50 Beelden
56 Lezersaanbiedingen
74 Column Adriaan van Dis

zam africa magazine 02/2010 5


(advertenties)

Zoekt u iets of wilt u iets House share one of the best maak een trektocht door Nederlandse kunstenaars? EVENEMENTEN
kwijt? Plaats een Zammetje spots on earth with you; A Namibië of Swaziland en GALLERIES Omdat kunst zich niet aan
in ZAM! Voor maar 25 euro- beautiful location right on Mozambique onder leiding grenzen houdt, en de span- Op het pluche tijdens het
cent per woord bereikt uw the beach in Table View, Cape van ervaren lokale gidsen.
SANAA Nieuwe galerie in nendste kunst juist ontstaat
boodschap een uniek, Afri- WK! Suid Afrikaans in Film-
Town, South-Africa. Check De tochten zijn ook uiter-
Utrecht. Hedendaagse kunst uit het contact tussen cultu- huis Lumen: 10/6-7/7. Stich-
kagericht publiek van meer our website for accomoda- mate geschikt voor een ren wanneer grenzen ver-
van Afrikaanse en Neder- ting Delft-Mamelodi/Lumen
dan 10.000 mensen. Voor tion, activities and our live maatwerk familie- en/of vagen. Openingstijden: wo
het opgeven van adverten- landse kunstenaars vertonen ZA-films: Invictus,
webcam and weatherstation vriendenreis.
12 juni – 24 juli Ananias Leki – za 11.00 – 18.00 ­Jansdam Leaving Mandela Park, For-
ties of meer informatie
kunt u een mail sturen www.endlesssummer Kijk op www.kuvona.nl
Dago (Ivoorkust) fotograaf 2 (tussen Janskerkhof en de giveness, District 9 en Skin.
naar adverteren@ beachhouse.co.za en/of neem contact op met
- SHEBEEN BLUES - Galerie Dom) 3512 HB Utrecht. Inleiders: Ineke van Kessel |
Peter van der Meer, telefoon
SANAA besteedt aandacht www.galeriesanaa.nl Saskia Vredeveld | Marnix de
zam-magazine.nl
0570 524445.
aan Zuid-Afrika (niet met Bruyne | Marja van Leeuwen/
voetbal alleen), met foto’s
REIZEN van de Shebeens in Zuid-
Bert Ettekoven | Bart Luirink.
Stichting Delft-Mamelodi:
Afrika. Leki Dago laat de www.delft-mamelodi.nl
shebeens (drankgelagen in Informatie:
de townships) zien met een www.filmhuis-lumen.nl
WINKELS subjectieve blik. In contact
met de bezoekers van de Schilderijen, beelden, UW ADVERTENTIE HIER?
Bij Cabe zijn Afrikaanse pro- shebeens onderzoekt hij het ­keramiek, sieraden iZArte is MAIL NAAR ADVERTEREN@
Your search is over… Cape ducten te koop in de winkel Zuid-Afrika van nu. De foto’s gespecialiseerd in moderne ZAM-MAGAZINE.NL
Town Guru is your own en via internet, Afrikaanse tonen de rauwe werkelijk- Zuid-Afrikaanse kunst en de-
personal travel agent. Provi- feesten, Kinderfeesten, Work- heid van het dagelijkse leven. sign. Met een extra dimensie:
Al genoeg in die 4WD geze- ding you with excellent value shops, Afrikaanse lunches. Tegelijkertijd laten ze ook social import uit Zuid-Afrika.
ten? Tanzania ontdekken? and information at no extra Tijdens openingsuren kan de verstilling zien in het Uniek in Nederland. Galerie
Kolekole Expeditions is een cost to you. Whether you’re iedereen aanschuiven voor vastgelegde moment. iZArte -Laarstraat 47- Zut-
lokale reisorganisatie die coming to Cape Town for diverse workshops. open: phen - www.izarte.nl
voor jou wegen opent om a holiday or business trip, I woensdag, donderdag en
méér van natuur en cul- will organize everything for vrijdag 13.30-17.30 zaterdag
tuur te ervaren. Met tevens you. Most importantly, my 10.30-16.00 uur.
beschikking over een luxe knowledge of Cape Town and Info: 06-22867395 of
tentenkamp bij Mikumi NP. my advice is free. You book www.ghana-products.nl
Kolekole is ook een ervaren the flights, let me do the rest.
partner voor internationale www.capetownguru.com
mediaploegen, flexibel en
uitgedaagd door jouw wen- Galerie SANAA is een nieuwe
sen en ideeën. Geniet van expositieruimte voor jonge
een professioneel verzorgde en gevestigde kunstenaars
vakantie in Tanzaniaanse uit Afrika en Nederland.
sferen. Karibu! www. Ga met Kuvona op reis in Waarom Afrikaanse kunste-
kolekoleexpeditions.com kleine groepen van 6-8 naars? Omdat Afrika bruist
mensen door de noordelijke van de creativiteit en fantas-
On any day of the year it’s provincies van Zuid-Afrika UW ADVERTENTIE HIER? tische, internationaal erken-
summer somewhere in the en geniet van de gastvrij- MAIL NAAR ADVERTEREN@ de kunstenaars voortbrengt.
world. heid van de inwoners en de ZAM-MAGAZINE.NL Waarom Afrikaanse én
Let Endless Summer Beach indrukwekkende natuur. Of

TE GAST IN
De leukste voorbereiding op je Afrika reis!
te gast in Oeganda te gast in
De landenuitgaven TE GAST IN bevatten artikelen van meerdere
auteurs die een speciale band hebben met een land. Zij schrijven op
levendige wijze en met kennis van zaken over onderwerpen die hen
Oeganda
na aan het hart liggen. Het geeft een opmerkelijk goed inzicht in de
levenswijze en omgangsvormen van de bewoners van het land. Boven-
dien bevat elke uitgave nuttige reistips. Een aanrader voor iedereen
die interesse heeft voor verre landen en wil weten wat er achter de
schermen gebeurt.
TE GAST IN

Voor Nederlanders is Curaçao de ideale zonbestemming. Dushi Kòrsou


heeft echter meer te bieden dan mooie stranden en een tropisch
klimaat. In deze uitgave laten we je kennismaken met een andere
kant van het eiland. In Otrobando slenteren we in Antilliaans tempo
Oeganda

‘TE GAST IN is het ultieme voorpretboekje’


Flying Dutchman Magazine

www.tegastin.nl Maak kennis met het échte leven!


pocket

Prijs € 8,95

Voor alle 40 uitgaven, kijk op: www.tegastin.nl


FOTO: STEPHEN MUDIARI KASABULI/TWENTY TEN/AFRICA MEDIA ONLINE
De kaart
van
Afrika
onder redactie van anton stolwijk

zam africa magazine 02/2010 7


Mensen
• Goed nieuws voor Algerijnse voet- Drogba behoort volgens Time
balfans. Middenvelder Madjid Magazine tot de 100 invloedrijk-
Bougherra verkeert in de vorm ste mensen ter wereld. Hij werd
van zijn leven. Onlangs werd zelfs geroemd voor zijn voetbalkwalitei-
bekend dat hij de prestigieuze PFA ten, maar ook om zijn humanitaire
Doelpunt van het Seizoen-prijs werk. Op de lijst, die eind april

De kaart
heeft gewonnen. Het wonder­schone bekend werd gemaakt, staan geen
doelpunt is te zien op andere voetballers.

van
www.youtube.com/zammagazine • Het is Juan Platero niet gelukt
• De Kameroenese Champions om geselecteerd te worden voor
Leaguewinnaar Samuel Eto’o het Ghanese nationale elftal. De

Afrika
(foto) is een juwelenmerk begon- boomlange Argentijnse voetballer,
nen: Eto’o World. Blikvangers in die sinds kort speelt bij de Ghanese
de collectie zijn enorme kettingen kampioen Aduna FC, heeft zich laten
met de initialen van de voetballer, naturaliseren tot Ghanees om een
die verrassend veel lijken op een... ticket naar Zuid-Afrika te verdienen.
Euroteken. De bondscoach heeft echter geko-
• De Ivoriaanse spits Didier zen voor andere spelers.

FOTO: JEAN-PIERRE KEPSEU/AFRICA MEDIA ONLINE

Samuel Eto’o in Chambre de Rêve

8 ZAM africa magazine 02/2010


WK-gadgets
Wat is een WK zonder gadgets? In het
Makaraba
De eerste makaraba werd in 1970 gemaakt door een
Tropenmuseum zijn er deze zomer veel zekere Alfred Baloyi. De voetbalhelm was meteen een
te zien. ZAM zette de mooiste op een rij. groot succes. Het verhaal gaat dat de makaraba aanvan-
kelijk vooral diende als bescherming tegen bierflesjes, die
tijdens wedstrijden door supporters werden gegooid.
Inmiddels is de helm een echte kunstuiting geworden. In
Tilburg is tijdens het WK een tentoonstelling waarop
makaraba’s van Zuid-Afrikaanse en Nederlandse
kunstenaars te zien zijn. Bezoekers kunnen ook
Zakumi leren hoe ze zelf een makaraba kunnen maken.
De WK-mascotte is een Zie voor meer info www.vvvtilburg.nl
geel luipaard met groen
rastahaar. Made in China,
tot ongenoegen van veel
Zuid-Afrikanen.

la ni Waaier
bu Zuid-Afrika heeft The Big Five,
maar Ghana The Big Six. Een waaier
Ja

zal in de koude ­Zuid-Afrikaanse


winter niet nodig zijn, maar is toch
Jabulani betekent ‘feestvieren’ in het Zulu. een mooie manier om te laten zien wat
Het is ook de naam van de officiele WK-bal. een ­fantastische voetballers er in het

FOTO’S: TROPENMUSEUM
De bal heeft elf kleuren - een verwijzing naar Ghanese team rondlopen.
de elf officiele talen van Zuid-Afrika en het aan-
tal spelers in een voetbalteam.

v u z elavoetbaltoeter.
Vu elbekende
De w

Chic Jozi
Johannesburg

Boycot
een ondoorgron-
FOTO: NIKKI RIXON/TWENTY TEN/AFRICA MEDIA ONLINE

delijke metro-
George Martin was pool voor niet-
verdediger in het locals? Chic Jozi
laatste volledig biedt uitkomst
blanke Zuid-Afri- aan vrouwelijke
kaanse voetbalteam WK-gangers die verder kijken dan
dat internationale voetbalstadions en massale win-
wedstrijden mocht kelcentra. Het boekje ontsluit hip
spelen. Hij maakte & happening Jozi met inside tips
in 1963 een epische voor goeie koffie, leuke galerieën
tocht per stoomboot en de beste cocktailbars. Onmis-
naar Engeland. De bare handleiding voor het andere
reis duurde twee Johannesburg.
weken, en het team Nikki Temkin: ‘Chic Jozi, the savvy
gebruikte die tijd style companion’ (Penguin) is
om op het dek te oefenen. Na aankomst werd bekend dat de FIFA Zuid-Afrika uitsloot vanwege de onder andere verkrijgbaar op
apartheids­politiek. De Zuid-Afrikaanse regering stelde als concessie voor om een blank team naar www.kalahari.net
het WK van 1966 te sturen en een zwart team naar het WK van 1970, maar hier nam de wereldvoet-
balbond geen genoegen mee. De sportboycot werd in 1991 opgeheven.

zam africa magazine 02/2010 9


VOOR wie denkt dat ze in

soundbite

De kaart
‘Het WK is een mooie gelegenheid om de
wereld te laten zien dat Afrika meer is dan

van een continent van honger, ziekte en corruptie.


Daarom zijn we blij om buitenlandse teams in

Afrika Zimbabwe te verwelkomen!’


Robert Mugabe, president van Zimbabwe, bij aankomst van het Noord-Koreaanse
voetbalteam in Harare.
FOTO: JOSEPH MOURA/TWENTY TEN/AFRICA MEDIA ONLINE

Scheids
Marie Agnès Makengi Kapinga, beter bekend als
Mère Malou, verwierf bekendheid als de eerste
vrouwelijke scheidsrechter van de DR Congo.
Ze begon haar internationale carriere in 1997 en
werd meerdere malen onderscheiden door FIFA
en de Afrikaanse Voetbalbond. Inmiddels is Mère
Malou met pensioen, maar ze fluit nog regelma-
tig een potje bij de lokale voetbalschool.

10 ZAM africa magazine 01/2010


zuid-AFRIKA oranje nog niet kennen

FOTO’S: ELLEN ELMENDORP & DAVINA JOGI


VOETNOOT

FOTO: MOHAMED ABDOU/TWENTY TEN/AFRICA MEDIA ONLINE


De Farao’s blijven thuis

In Egypte is elke vorm van fanatisme presidentszoon en gedoodverfde opvolger


verboden. Demonstraties worden zelden van zijn vader, deed ook een duit in het
getolereerd. zakje: ‘Algerije heeft een grote vergissing
Tenzij het om voetbal gaat. begaan tegen een groot land,’ sprak hij.
Diski Dance De toon werd gezet in 1989 tijdens de ‘Nu zal het de woede van de Egyptische
Wie dit leest en nog niet de Diski kan kwalificatie voor het WK 1990 in Italië. Een staat en zijn bevolking voelen.’
dansen, is bijna te laat. Tijdens het WK is beslissingswedstrijd tussen Egypte en Alge- Volgens de bekende politiek analist Issandr
het de bedoeling dat iedereen meedoet. rije moest toen bepalen wie naar het WK El-Amrani is de ‘voetbaloorlog’ een afspie-
Een last-minute les is online te volgen op zou gaan. Op een zanderig veld in Zambia geling van de verhoudingen tussen de
www.footballfridays.co.za werd de confrontatie beslist in het voordeel twee landen: ‘Egypte wierp zich sinds de
van Egypte. De rivaliteit die gepaard ging tijd van Gamal Adbel Nasser op als hoeder
met het beladen duel bepaalde de sfeer van Arabische belangen en leider van de
twintig jaar later. Arabische wereld. Sinds zijn dood heeft dat
In 2009 waren de rollen echter omge- imago deuken opgelopen vanwege poli-
draaid. Algerije schakelde Egypte uit voor tieke beslissingen als de vrede met Israël in
Filmfestival het WK in Zuid-Afrika tijdens een beslis-
singswedstrijd in Soedan. De wedstrijd
1979 en de steun aan George Bush en zijn
invasie van Irak in 2003. Dit heeft geleid tot
Mensen die niet werd overschaduwd door vijandelijkheden spanningen tussen Egypte en Algerije die
van voetbal houden van Cairo tot Parijs waar Algerijnen en aangewakkerd worden tijdens voetbalwed-
gaan een zware tijd Egyptenaren met elkaar op de vuist gingen. strijden,’ aldus El-Amrani.
tegemoet. Gelukkig De Algerijnse ambassade in Cairo werd aan- De vijandigheid tussen beide landen kan
organiseert de stich- gevallen door woedende Egyptische sup- dan ook in het licht worden gezien van
ting Delft-Mamelodi porters, en Egyptische kantoren in Algiers de recente nationalistische draai in het
tijdens het WK werden door Algerijnse fans vernield. Egyptisch beleid. Deze draai gaat gepaard
een Zuid-Afrikaans Aangejaagd door nationalistische media met een heropleving van het idee dat Egyp-
filmfestival. Van 10 in beide landen veranderde een ordinaire tenaren geen Arabische oorsprong hebben,
juni tot 7 juli kunnen voetbalruzie in een diplomatieke rel op maar een Faraonische. Een idee dat terug
liefhebbers genieten van films als Invictus, het hoogste niveau. President Mubarak te vinden is in de bijnaam van het nationale
District 9, Leaving ­Mandela Park en Skin. verzekerde het volk dat ‘Egypte nooit zal team, de Farao’s.
Elke film wordt i­ ngeleid door deskundigen. accepteren dat de waardigheid van haar Alle ophef ten spijt: de Farao’s blijven
Filmhuis Lumen, www.filmhuis-lumen.nl zonen wordt aangetast’, en riep de Egypti- thuis, de Algerijnse Woestijnvossen gaan
sche ambassadeur in Algerije tijdelijk terug. naar Zuid-Afrika. Over vier jaar is er weer
Gamal Mubarak, de uiterst impopulaire een kans. (Dirk Wanrooij)

zam africa magazine 01/2010 11


Voetbal is geen religie in Afrika. Maar het is wel alles wat een
religie zou moeten zijn. Elke plaats heeft een openluchttempel,
met doelpalen en lijnen en devote gelovigen. Voetbal brengt
vreugde in hete dagen of regenachtige avonden. De Belgische
fotografe Jessica Hilltout reisde door tien landen om het
voetbal van Afrika vast te leggen.
FOTO’S: JESSICA HILLTOUT PRINT&RETOUCHE: PHILIPPE ROTTIER

12 zam africa magazine 02/2010


AMEN
zam africa magazine 02/2010 13
14 zam africa magazine 02/2010
zam africa magazine 02/2010 15
16 zam africa magazine 02/2010
Lotta Cinema
Lotta Video,
Ouagadougou,
Burkina Faso
Films te zien voor 5 cent,
voetbalwed­strijden voor
10 cent. Tijdens het WK
geldt een korting van 50%.
Maximale capaciteit:
60 personen.

Anokye Stars under17


Anoke Stars FC,
Kumasi, Ghana
Het juniorenteam van
de club waar onder andere
Inter Milan-ster Sulley
Muntari vandaan kwam.

Joao Gabriel
De bal van Joao Gabriel,
Chipanga, Angola
Joao Gabriel maakt
50 ballen per week.
Hij gebruikt rubber van
de plantage die buiten
de stad ligt. Een bal gaat
gemiddeld drie dagen
mee voor hij leegloopt.

tot 18 juli te zien in la


botanique in ­brussel. het
boek ‘amen’ is te koop via
www.jessicahilltout.com/
amen,
meer zien:
www.jessicahilltout.com
www.jessicahilltout.com/
roadbook

zam africa magazine 02/2010 17


18 zam africa magazine 02/2010
De Europese velden worden bevolkt door Afrikaanse
voetballers. De sterren van vandaag zijn miljonairs
uit Ivoorkust, Ghana, Kameroen. De Marokkaan
Larbi Ben Barek (1917-1992), de allereerste Afrikaanse
voetbalheld, de allereerste die een miljoenentransfer
afdwong, is tegenwoordig echter grotendeels
vergeten.
Tekst: Anton Stolwijk, FOTO: PRESSE SPORTS

La Perle Noire
Bijna elk voetbalteam heeft wel een Zwarte afstropen op zoek naar goedkoop voetbal- de Franse clubs hun Zwarte Parel echter nog
Parel. Een donkere voetballer die zó verschrik- talent, komen vanzelf bij Ben Barek terecht. niet vergeten. Ben Barek keert in 1945 terug. In
kelijk goed is dat zijn medespelers een stelletje Bij veel Franse clubs spelen in die dagen Afri- Parijs ligt een contract ter waarde van een mil-
houterige prutsers lijken. In Brazilië was Pélé kaanse spelers, die doorgaans zeer karig joen francs voor hem klaar, waarmee alle trans-
de Zwarte Parel, in Portugal Eusébio. Zelfs in betaald worden. Op aanraden van zijn oudere ferrecords ruimschoots gebroken worden.
Ierland speelde ooit een getinte speler, Paul broer houdt Ben Barek de boot net zo lang af Hierna viert Ben Barek grote successen in
McGrath, en die werd dan ook meteen gebom- tot verschillende clubs tegen elkaar op gaan Frankrijk en later ook in Spanje. Zijn grootste
bardeerd tot Zwarte Parel. bieden. Uiteindelijk vertrekt hij pas in 1938 moment komt in 1954, een jaar voor de Marok-
In 1939 schrijft het Franse sportblad l’Auto een naar Olympique Marseilles, voor een ongekend kaanse onafhankelijkheid. Op zijn 37e maakt
prijsvraag uit. Lezers wordt gevraagd een pas- hoog tekengeld van 35.000 francs. Als pompbe- Ben Barek deel uit van een Noord-Afrikaans
sende bijnaam te bedenken voor de nieuwe, diende verdiende Ben Barek 20 francs per dag gelegenheidsteam dat het opneemt tegen het
sensationele, uit Marokko afkomstige spits van – nu is hij in één klap rijk. Franse nationale elftal. Elk balcontact van Ben
het Franse nationale elftal. Er komen honder- In Frankrijk is Ben Barek een sensatie. Vanaf Barek wordt begeleid met uitzinnig gejuich,
den reacties binnen. Zwarte Pijl, Zwarte Dia- het moment dat hij voet aan wal zet, gekleed en het Noord-Afrikaanse team wint met 3-2.
mant, Zwarte Slang, Zwarte Gazelle. Uiteinde- in een onberispelijk net pak en een fez, wordt Enkele maanden later scheurt de Zwarte Parel
lijk is Zwarte Parel de winnende inzending, en hij gevolgd door de pers en een uitzinnige een spier, en moet hij zijn carrière noodge-
zo wordt Larbi Ben Barek de allereerste voetbal- menigte. Hij maakt zijn reputatie op het veld dwongen beëindigen.
ler die deze legendarische bijnaam draagt. meer dan waar, en al snel speelt hij in het In de jaren die volgen komen eerst een zoon
Ben Barek groeit op in Ferme Blanche, een arme Franse nationale team. Tijdens wedstrijden in en later de vrouw van Ben Barek te overlij-
wijk van Casablanca. Zijn ouders overlijden als het buitenland wordt hij steevast uitgejouwd den. Daarna verandert hij in een kluizenaar.
hij nog heel jong is en vanaf dat moment moet door het publiek, dat niet gewend is aan don- Soms mag hij ergens opdraven om een prijs in
hij werken voor de kost – eerst bij een timmer- kere spelers. De Franse supporters dragen Ben ontvangst te nemen, maar de meeste dagen
man, later als pompbediende. Voetbal is zijn Barek echter op handen. brengt hij alleen op zijn kamer in Casablanca
lust en zijn leven, en al snel bouwt hij een repu- De oorlog gooit roet in het eten. Tussen 1940 door. In 1992 wordt hij daar dood aangetroffen.
tatie op bij Ideal, een kleine club uit de buurt. en 1945 ligt de Franse voetbalcompetitie vol- Onderzoek wijst uit dat hij drie dagen eerder
Als Ben Barek op zijn zeventiende, op slippers, ledig op zijn gat. Ben Barek keert terug naar was overleden.
de pannen van het dak speelt in een wedstrijd Marokko, waar hij zijn wedstrijdjes in de lokale
tegen de landskampioen Union Marocaine, competitie afwerkt. Hij trouwt en krijgt twee
wordt hij een ster in eigen land. kinderen. Een internationale voetbalcarrière
Franse scouts die in die dagen Noord-Afrika lijkt ver weg. Als de oorlog is afgelopen, blijken Anton Stolwijk is redacteur bij ZAM Africa Magazine.

zam africa magazine 02/2010 19


Jayay Olatunde, 14 jaar

Hooghouden FOTO’s: RICHARD MULONGA/TWENTY TEN/AFRICA MEDIA ONLINE

20 zam africa magazine 02/2010


Tobias Adeyemi, 15 jaar

n
zam africa magazine 02/2010 21
Tobias Owoh, 17 jaar

22 zam africa magazine 02/2010


Sikiru Ayinde, 15 jaar

zam africa magazine 02/2010 23


Voetballieder
Stadions zijn kathedralen, waar hemelse
koren voorgaan in de mis. The Champions!
God is helemaal niet dood – god leeft op
de middenstip. Zuid-Afrika kan dit jaar
natuurlijk niet achterblijven. En dus: grote

ge lu i de n
zoektocht naar de Definitieve Afrikaanse
Voetbalhymne.

Meeslepend moest het zijn, maar ook sim-


pel om mee te zingen en als het even kan
Onder redactie van Bram Posthumus herkenbaar Afrikaans. Eerste kandidaat, naar
verluidt: Akon, wereldberoemd via MTV en
verantwoordelijk voor evergreens als Smack
That, Sexy Bitch en Right Now (Na Na Na). Hij
Foto: Anthony Mandler

is de zoon van de Senegalese percussionist


Mor Thiam en hoewel hij met grote regel-
maat zingt over ‘the ghetto’ komt hij uit een
nette wijk van Saint Louis (in de Verenigde
Staten). Daar ontwikkelde hij zijn handels-
merk: met hetzelfde nummer talloze malen
in de hitparade terechtkomen. Akon vertelde
in mei 2009 aan een Engelse krant dat hij
wellicht het herkenningslied van de WK 2010
zou maken. Onbekend is of de Wereldvoet-
Worstelwedstrijd balbond FIFA zijn bijdrage Oh Africa ooit in
Ooit begonnen in Zuid-Afrika en uitgegroeid overweging heeft genomen.
tot een majeur Afrikaans muzikaal evene-
ment: de Kora Awards, de Edisons van Afrika. Volgende kandidaat: K’naan. Deze Somalische
In april werd aangelegd in Ouagadougou. Canadees werd geboren in Mogadishu, kind
Grote winnaars dit jaar: de Afrikaanse vari- van een zangeres en een dichter. In 1991 kwam
ant van dat oer-Amerikaanse genre R ‘n’ B, hij met een deel van zijn familie naar Toronto,
vertegenwoordigd door de Nigeriaanse groep Canada. K’naan keerde terug naar Oost-Afrika
P-Square. Grootste schandaal: de afwezig- om in de armenwijk Kibera, Nairobi, de clip vinden het nummer ‘totale bagger’ en vragen
heid van de meer Amerikaanse dan Senega- op te nemen van Soobax, een protestnum- zich af waarom er niet gezocht is naar talent
lese zanger Akon (zie ook hiernaast). Hij zou mer dat terecht kwam op zijn veelgeprezen van eigen Afrikaanse bodem. En het moet
de festiviteiten komen opluisteren, maar zat doorbraak-CD The Dusty Foot Philosopher. gezegd: tegen een zangkanon als Angelique
in zijn geboorteland om de 50e verjaardag K’Naan dan voor South Africa 2010? Lange tijd Kidjo (zie hiernaast) maakt het Colombiaanse
van de onafhankelijkheid te vieren. Geen pro- leek het erop. Zijn nummer Waving Flag, met stemmetje geen schijn van kans.
bleem, zeiden de organisatoren, we sturen een oergezellig stadion-meezingkoor, werd
een vliegtuig naar Dakar. Maar Akon stond door Coca Cola alvast onder de commercials Overigens is het nummer niet van Shakira.
niet met zijn koffers klaar op het vliegveld. gezet. En met een inspirerend lekker Afrikaans Het komt uit Kameroen en heet eigenlijk
Hij zat in het nationale stadion Léopold Sédar ‘van ellende tot wereldster’-verhaal kon er toch Zangaléwa. Het is een ode aan Afrikaanse
Senghor om de allergrootste sportgebeurte- niets meer misgaan? soldaten die vochten in het Franse koloniale
nis van het jaar te zien: de worstelwedstrijd leger. De band die het opnam heette Golden
tussen Tyson en Yékini, al maandenlang op Jawel. Want sinds eind april weten we dat de Sounds (later veranderden ze hun naam in
enorme affiches door heel Dakar aange- Definitieve Afrikaanse Voetbalhymne versie Zangaléwa, naar hun allerberoemdste num-
kondigd. Geen Akon in Ouagadougou. Zijn 2010 Waka Waka heet en gezongen wordt mer).
repertoire mag dan hooggelikt Amerikaans door een Colombiaanse. Besluit genomen
zijn; zijn wortels liggen toch nog steeds in door FIFA en de firma SONY, waar ze onder Zo heeft Kameroen naast een sportief ook
Senegal. contract staat. Een reis door het internet een muzikaal aandeel in het toernooi. Maar
laat zien dat (Zuid) Afrika verdeeld is. De fans verder valt zo kort voor de aftrap de muzikale
vinden Shakira (zo heet ze) geweldig; anderen oogst nogal tegen. Er zijn vooral veel bewer-

24 zam africa magazine 02/2010


ren
Angelique Kidjo
Oyo
Proper Records
De Beninese ster Angelique
Kidjo heeft een grondige
hekel aan het label ‘wereld-
muziek’ en wie deze CD

FOTO: MICHAEL NSUBUGA/TWENTY TEN/AFRICA MEDIA ONLINE


opzet begrijpt onmiddellijk waarom. Muziek van
eigen bodem, soul, jazz, Bollywood en Latin - u vindt
ze allemaal terug op ‘Oyo’. Wat het allemaal bij elkaar
houdt is Kidjo’s begeleidingsgroep en natuurlijk die
formidabele stem van de diva zelf. Die was ruim
veertig jaar geleden voor het eerst te horen en het
nummer dat ze bij die gelegenheid zong, Atcha
Houn, staat er ook op. Hier staat een artiest die uit
het wereldmuziekghetto gebroken is – en het resul-
taat? Een plaat die in iedere verzameling past.

Ya Tatchi & Majid


Bekkas
African Jazz ’n BAR
Hippo Records
Het komt niet vaak voor
dat musici van benoorden
en bezuiden de Sahara
bij elkaar komen. Hoed af voor dit zeer geslaagde
experiment dat een Congolese trompettist (Tatchi)
en Bekkas, een Marokkaanse guembri-speler (een
groot bas-achtig snaarinstrument) bij elkaar brengt.
Het geluid is vol en romig: blazers, meerstemmige
zang, drums, bas en de drie solisten. Vanaf de relaxte
binnenkomer Marhaba zit je al in een aangename
stroom, via het lichtjes stuiterende Manabo (waarbij
Noordafrikaanse gnawa gekoppeld wordt aan zo’n
fluwelen vrouwenkoortje waar Congo het patent op
heeft) drijf je mee tot aan het zeer Congolese Banta,
waarmee de plaat afsluit.

kingen van oude nummers, compleet met Nigeriaanse spelers en begeleiders Konono no 1
beat box en deejays. Nigeria gooit het fijn tijdens het volkslied Assume Crash Posi-
swingende Super Eagles Carry Go van Austino tion
Milado in de strijd, en de leukste Wereld- Crammed Discs
cupbijdrage tot nu is het aanstekelijke One Deze nieuwe Konono klinkt
Two Three Viva Algerie! van het duo Sonia & ietsje minder rafelig dan de
Mahfoud. eerste van vier jaar geleden
(doe kon je beter beleven dan beluisteren). De elek-
U kunt natuurlijk altijd teruggrijpen naar trische duimpiano (likembe) is en blijft het centrum
evergreens als Allez les Eléphants van het van de band, de zang (vooral in het openingsnum-
Ivoriaanse Magic System en natuurlijk Roger mer) licht ontregelend. Ook de percussie is gebleven.
Milla van Pepe Kalle (zie Milla dansen bij de Voeg verder toe een tinkelende elektrische gitaar en
hoekvlag na een goal en denk dat dit num- ‘Assume Crash Position’ wordt meer een luister-CD
mer erbij – onweerstaanbaar). dan de eersteling, nog eens verstevigd door twee
lange en meeslepende stukken, Makembe en Konono
Tenslotte: is er eigenlijk wel een Definitieve Wa Wa Wa. Congo-symfonieën mag je die met recht
Afrikaanse Voetbalhymne? Meeslepend, noemen. En na die opwinding is er nog een zacht-
simpel om mee te zingen en herkenbaar Afri- moedig – en akoestisch – slotakkoord.
kaans? Nou en of. Frankrijk 1998: La cour des
grands, van Axelle Red en Youssou N’Dour.

zam africa magazine 02/2010 25


Gaby De Abreu

26 zam africa magazine 02/2010


Zoals alle religieuze organisaties heeft wereldvoetbalbond
FIFA, het Vaticaan van de sport, een grote liefde voor
symbolen. Het nieuwe WK-logo is dan ook overal: op
de shirts van de spelers, op ballen, vlaggen, posters.
Waar komt dit alomtegenwoordige symbool
vandaan? ZAM gaat op zoek naar de ontwerper.

D
Tekst: Kathryn White

it is een klein verhaal jaren 70 de sfeer van The Bronx - een echte Colaflessen
op een groot podium. volksbuurt waarin de buren de boel in de Als hij nog heel jong is overlijdt De Abreu’s
Het verhaal speelt zich gaten houden, kinderen als boodschappen­ moeder. Zoals vaker gebeurt in Zuid-Afrika
af in Zuid-Afrika, een jongens worden ingezet en familieleden elkaar neemt de huishoudster vanaf dat moment
land waarover Wikipe- helpen. ‘Het was net als in een film,’ lacht een steeds belangrijker plaats in de familie in.
dia zeldzaam accuraat De Abreu, ‘alleen dan zonder de Maffia’. Victoria Tshabalala wordt de nieuwe moeder
schrijft dat het is ‘getekend van De Abreu. ‘Mijn vader ging ‘s ochtends
door immigratie’. Het is het land Zijn vader kwam uit Madeira en had maar om vier uur naar zijn werk en kwam ‘s avonds
waar de hoofdpersoon van dit verhaal opgroeit, weinig opleiding genoten. Hij sprak bijna geen rond negen uur thuis. Victoria was er altijd. Ze
als zoon van Portugese immigranten, opgevoed woord Engels. De Abreu wordt als oudste zoon leerde me veel over haar cultuur, en ik speelde
door een Zulu-kindermeisje. Als hij volwassen geacht de kasboeken bij te houden en de con- veel voetbal met de zwarte kinderen die ik via
is, zal hij een ongelofelijk getalenteerde grafisch tracten te controleren. Terwijl zijn broers zich haar ontmoette. Zo raakte ik bekend met het
ontwerper worden. Een samenloop van allerlei steeds meer met het reilen en zeilen van de Zuid-Afrikaanse voetbal. Op de doppen van
omstandigheden zal er voor zorgen dat hij uit- groenten bezighouden, raakt hij geinteresseerd Colaflessen stonden de gezichten van zwarte
eindelijk wereldberoemd wordt met het officiele in het ontwerpen van reclame voor de winkel. voetballers. Ik kwam erachter dat er twee com-
logo voor het WK voetbal in Zuid-Afrika. Zijn petities waren: een zwarte en een blanke. De
naam is Gaby de Abreu (48), een man die vele ’s Avonds, als de winkel is gesloten, probeert zwarte competitie stal mijn hart.’
prijzen won met zijn werk, maar zijn leven eigen- vader zijn liefde voor voetbal op zijn jongens
lijk wou wijden aan profvoetbal. over te dragen. Ze luisteren naar Europese Ook op school speelt De Abreu in het voet-
wedstrijden, met Portugees radiocommen- balteam. Hij droomt van een carriere als
De Abreu groeit op in een typische Portuguese taar. ‘Pele en Eusebio waren mijn grote helden. voetballer. Als hij veertien is, speelt hij in het
‘groenten- en fruitfamilie’. Vanaf zijn jeugd In het Zuid-Afrika van die tijd was dat een voorprogramma van de bekerfinale tussen
moeten hij en zijn broers meehelpen in de beetje raar, want dat waren zwarte spelers. de Orlando Pirates en de Moroka Swallows.
groentenwinkel. De buurt, aan het einde van Ik keek niet naar kleur. Het ging mij alleen Met zijn blanke team treedt hij aan tegen een
Corlett Drive in Johannesburg, ademt in de maar om het voetbal.’ zwart team uit Soweto - een van de zeldzame

zam africa magazine 02/2010 27


(advertentie)

Speciale
Editie
Ons Zuid-Afrika
Nederlandse sporen in het
S P E C I A L E E D I T I E land van de Boeren, Kaap
de Goede Hoop en anti-
ELSEVIER

apartheidsstrijd

ELSEVIER SPECIALE EDITIES


Op 11 juni begint het WK voetbal
SPECIALE EDITIE

in Zuid-Afrika, een land waarmee


Nederland al ruim 350 jaar sterke
banden heeft. In de Speciale Editie
Ons Zuid-Afrika brengt de redactie

Ons Zuid-Afrika
van Elsevier de geschiedenis, de
koloniale erfenis en het huidige
Zuid-Afrika in beeld.

Met onder meer:


ONS ZUID-AFRIKA

NEDERLANDSE SPOREN IN HET LAND VAN DE BOEREN, • Zuid-Afrika, van 1595 tot nu
• Een 3d-graphic van de Kaap in
KAAP DE GOEDE HOOP EN ANTI-APARTHEIDSSTRIJD de tijd van Jan van Riebeeck
• Profielen van Paul Kruger en
Nelson Mandela
• Een unieke fotoreportage van
luchtfotograaf Karel Tomeï
• Het Afrikaans: swingende thuistaal
• Interviews met onder anderen
Pik Botha en Ruud Krol
• Zuid-Afrika en het Nederlandse
bedrijfsleven

Plus gratis bijlage WK 2010:


• Voorbeschouwing: kan een
Afrikaans land het WK winnen?
• Talenten om in de gaten te
houden
• De beste reistips voor
Johannesburg, Durban en
Kaapstad

Bestellen
De Elsevier Speciale Editie Ons
Zuid-Afrika telt 100 pagina’s op
tijdschriftformaat en kost € 8,95
(incl. btw en verzendkosten). Vul
de antwoordkaart elders in het
ZAM Magazine in of ga naar
www.elsevier.nl/zuidafrika of bel
0314-358358.
ESP07_COVER ZUID AFRIKA 1 23-04-2010 15:40:16

28 zam africa magazine 02/2010


www.elsevier.nl/zuidafrika
Links: De Abreu (tweede van links) en zijn voetbalvriendjes.
Rechts: De Abreu (midden) in de groentenwinkel van zijn vader

keren dat er een gemengde wedstrijd plaats- ‘Op de doppen van colaflessen stonden
vindt tijdens de apartheid. ‘Het stadion barstte
bijna uit zijn voegen, zo druk was het. Toen we
de gezichten van zwarte voetballers’
klaar waren en de echte wedstrijd begon, was
er alleen nog plek voor ons op de reservebank
van de spelers. Er bestaan zelfs nog tv-beelden ‘Aanvankelijk kwamen dertig bedrijven met veel andere logo’s. Toen het net gepresenteerd
van. Buiten het stadion stond Zuid-Afrika in een ontwerp. Daarvan werden er vijf geselec- werd kreeg ik veel kritiek vanuit de ontwerp-
brand, maar in mijn herinnering liepen wij in teerd die allemaal een paar ontwerpen moch- wereld. Ik heb er nooit echt op gereageerd. De
het stadion geen enkel gevaar.’ ten indienen. Dit was onze kans. Iedereen in critici wisten niet wat voor verhaal het logo
ons bedrijf was bij deze opdracht betrokken, moest vertellen. Bovendien waren er heel
Voetbalhart zelfs de theejuffrouw dacht mee. Uiteindelijk strenge FIFA-regels waaraan ik me moest hou-
De Abreu blinkt uit in voetbal, maar als hij werd mijn logo gekozen. Een vreemde gewaar- den. Het logo moest een eenheid vormen met
moest kiezen tussen een sportcarriere of een wording. Voetbal was de rode draad van mijn vorige logo’s, het moest Zuid-Afrikaans maar
opleiding kiest hij, als oudste zoon, voor het jeugd. En nu is het voetbal terug in mijn leven ook internationaal zijn, het moest vrolijkheid
laatste. Hij gaat Grafisch Ontwerp studeren gekomen.’ uitstralen, en een warm welkom, en bovenal
in Johannesburg, maar blijft tot zijn 32e deel moest het ‘Afrikaans’ zijn.’
uitmaken van het selectieteam van Southern Omhaal
Transvaal. Nadat hij afstudeert werkt hij bij De Abreu wil met het logo laten zien hoe Het logo is overal. Het hangt op vliegvelden,
verschillende bureaus, tot hij in 2000 het het Afrikaans voetbal afwijkt van Europees staat geborduurd op de shirts van de spelers,
befaamde Switch Design opricht. voetbal. ‘Europees voetbal is erg tactisch, de hangt in een kapperszaak in Lagos. ‘Ik hoor de
In de loop der jaren ontwerpt De Abreu onder spelers hebben altijd een bepaalde strategie vreemdste verhalen over waar mensen mijn
andere het Orlando Pirates-logo en het ver- in gedachten. Het is een cliché, maar Afrikaans logo allemaal tegenkomen. Het is onwerkelijk.
nieuwde Springbok-embleem voor het nati- voetbal is anders. In Afrika staat flair voorop. Als jongetje voetbalde ik in het Pirates-stadion
onale rugbyteam. ‘Iedere ontwerper wil het Doelpunten zijn minder belangrijk, daarom tijdens de duistere apartheidsjaren. Nu heb
hoogste en het grootste. Je hoop altijd op iets wordt er ook zo weinig gescoord in Afrikaanse ik het gevoel dat ik iets kan bijdragen aan het
als de Olympische Spelen.’ wedstrijden. Hoe kun je die flair, die unieke nieuwe Zuid-Afrika.’
Als de mogelijkheid spelvreugde, laten zien in een logo? Ik dacht
komt om het logo van meteen aan de omhaal - een van de moei- Het echte verhaal moet nu beginnen: het
het WK te ontwerpen, lijkste bewegingen in het voetbal, maar zeer eerste fluitsignaal, het gestuiter van de bal,
grijpt De Abreu zijn populair onder Afrikaanse spelers.’ het gejuich van het publiek dat gelooft in de
kans. Zijn ontwerper- enige religie die verenigt - het polytheistische
varing en voetbalhart Op het logo staat een San-achtige figuur die voetbal.
zorgen ervoor dat hij een omhaal maakt, met op de achtergrond
het winnende sym- een kaart van Afrika in de kleuren van de Zuid- Kathryn White is een Zuid-Afrikaanse schrijfster en
journaliste. Haar tweede roman, Things I Thought I
bool ontwerpt. Afrikaanse vlag. ‘Het logo is niet zo klassiek als Knew, verschijnt in 2011.

zam africa magazine 02/2010 29


Indrukwekkende
voetbalverhalen

Woorden
Onder redactie van Ingeborg van Beekum

poëzie | World cup South Africa

A whoosh at the ball


Clinging long on dribbles
Down the marchy field;
A tip tap on leg-overs
Lurched, whisked and whizzed.
FOTO: LEGROS/L’EQUIPE

A plunky bump by players


Shoving strong shoulders,
Clutching fast the ball
On a wound high throw;
A nod by swift heading
Squashed into the net; Non-fictie | Ian enclave om de oversteek naar Europa te
An uproar of hurrays Hawkey, Feet of the wagen. Niet eenvoudig, want ‘de hekken
Ululated into the air. Chameleon (Anova worden steeds hoger, het prikkeldraad
Books, ISBN 978 19 steeds scherper’.
A cluster of nations 060 3271 5) h 10,99 Hawkey steekt de Spaanse grens over en
Encircled in an arena, reist door Marokko. Hier gaat hij op zoek
Hailing and squealing naar het verhaal van Larbi Ben Barek,
To the stringing jingling de eerste Afrikaanse wereldster, een
And tip tap drumming, speler die eind jaren 30 furore maakte in

H
In World Cup South Africa et verhaal, dat onlangs de Britse Europa. Barek en Amar worden gebruikt
Two Thousand and Ten! prijs voor het beste voetbal- om een fenomeen te beschrijven: de
boek won, begint in Ceuta en exodus van Afrikaanse voetballers naar
Dowell Ighohwo Oba is Melilla, de Spaanse enclave in Marokko. Europa. Hawkey noemt dit een vorm
een jonge Nigeriaanse Er wonen ongeveer 150.000 mensen in van ‘nauwelijks verholen imperialisme’.
dichter. Hij studeerde dit gebied, waaronder Mohammed Ali Wie leest hoe jonge jongens naar Europa
Engels en Literatuur Amar, in de jaren 80 een gevierde spits worden gelokt, om in veel gevallen te
aan de Universiteit van bij Tottenham Hotspur en Real Zara- eindigen als een soort dwangarbeiders
Benin City in Nigeria. goza. Hoewel hij in het ‘echte’ Europa bij derderangsclubs, kan hem moeilijk
Zijn gedichten zijn te regelmatig slachtoffer werd van racisme, ongelijk geven.
vinden op: koestert Amar zijn afkomst: ‘Ik ben trots
poetextraordinaire. op het feit dat ik Afrikaan en Europe- Kwakzalvers
blogspot.com aan ben.’ Vele duizenden Afrikanen Een speler naar wiens lot vele voetbal-
verzamelen zich jaarlijks in de Spaanse liefhebbers vele jaren slechts konden

30 zam africa magazine 02/2010


Algerijnse voetballers luisteren naar radiocommentaar tijdens het
WK 1958. Omdat ze het Franse voor het officieuze Algerijnse elftal hadden
verruild, waren ze niet welkom op dit toernooi.

leesladder
ROMAN | Maaza Mengiste De leeuw
en de keizer (Uitgeverij Anthos, ISBN
978 90 414 1432 8) h 19,95 Krachtig
en poëtisch debuut van Ethiopische-
raden, Nii Lamptey, wordt door Opoffering Amerikaanse schrijfster over het Addis
Hawkey opgegraven. Begin jaren 90 De magische eigenschap van voetbal Abeba van 1974. Mengiste schrijft
werd de Ghanese aanvaller Lamptey om mensen te verenigen wordt reeds over verraad en trouw binnen een
geintroduceerd als de nieuwe Pele lang onderkend door Afrikaanse poli- Ethiopische familie, verscheurd door
(de legendarische Ghanese Abedi tici. De eerste president van Ghana, het geweld van de revolutie. Belang-
Ayew Pele natuurlijk, niet de Brazili- Kwame Nkrumah, zette het nationale rijk verhaal over een tijd en land waar-
aanse Pele). Louche zakenhandelaren elftal uitgebreid in tijdens zijn proces over nog weinig is geschreven.
en oververmoeidheid maakten een van ‘nation-building’. In deze periode
voortijdig einde aan de nomadische wist het Ghanese team de meest ROMAN | Richard de Nooy Zacht als
carriere van Lamptey. Hij speelt zijn aansprekende bijnaam van heel staal (Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar,
laatste wedstrijd voor Ghana in 1996, Afrika te bemachtigen: ‘The Black ISBN 978 90 388 9354 9) verschijnt
als hij nog maar 21 is. Stars’ - vernoemd naar het transport- deze zomer Een moeder reist van
Het fenomeen van de buitenlandse bedrijf van de Ghanese Pan-Afrikanis- het Zuid-Afrikaanse platteland naar
coach wordt ook behandeld. Deze tische denker Marcus Garvey. Amsterdam om het lichaam van haar
blanke toverdokters hebben veel Een van de hoogtepunten van Haw- zoon op te halen. Gedreven door
critici, waaronder JoJo Bell, de voor- keys boek is het verhaal over het plichtsbesef en schuldgevoel onder-
malige keeper van het nationale elf- team van Algerije, de Woestijnvossen. neemt ze een bizarre zoektocht door
tal van Kameroen. ‘Waarom is er, na Sommige spelers offerden hun lucra- een voor haar onbekende wereld om
al die tientallen jaren van Afrikaans tieve carriere in Frankrijk op om voor haar zoons leven en dood te recon-
voetbal, zogenaamd nog steeds geen hun moederland te kunnen spelen. strueren. Van de winnaar van het Best
Afrikaans kind geboren dat het spel De Algerijnse onafhankelijkheidsoor- First Book Award. .
snapt zoals een Europeaan?’ vraagt log naderde zijn bloedige hoogtepunt
Bell zich af. ‘Europese coaches zijn toen het nationale voetbalelftal werd POEZIE | Kabwato, Ethel I., Machirori,
kwakzalvers. Maar er zijn er zoveel opgericht. De ster van Saint-Etienne, Fungai R., Shereni, Joice & Musariri,
van dat er altijd wel eentje wint, Rachid Makhloufi, vertelt: ‘Ik moest Blessing Sunflowers in your eyes: four
zodat het vooroordeel bevestigd weg bij mijn club en liep deelname Zimbabwean poets (Uitgeverij Cin-
wordt dat Afrika buitenlandse coa- aan het WK van 1958 met het Franse namon Press, ISBN 978 19 070 9013
ches nodig heeft.’ nationale elftal mis, maar wat had 4) Bloemlezing uit het werk van vier
Hawkey, die ooit sportverslaggever dat allemaal voor betekenis zolang jonge Zimbabwaanse poëtes. Samen-
was bij de Sunday Times in Johan- mijn land niet onafhankelijk was?’ gesteld door dichteres Menna Elfyn,
nesburg, heeft een indrukwekkende Welke van de verwende voetballers die meerdere prijzen op haar naam
verzameling Afrikaanse voetbalver- van vandaag zou zo’n opoffering heeft staan.
halen opgetekend. Hij schrijft over de maken? Veel Algerijnse spelers wer-
beroemde voetbalacademie in Ivoor- den opgepakt, sommige zelfs gemar- REPORTAGE E. Benjamin Skinner
kust, die onder meer Didier Drogba teld. Het team bleef wedstrijden spe- Mensenhandel op klaarlichte dag
en Emmanuel Eboué afleverde. Hij len, en reisde naar bevriende landen (Uitgeverij Cossee, ISBN 978 90 593
behandelt het treurige avontuur van over de hele wereld om aandacht 6280 2) h 24,90 De in Nigeria opge-
Zaire op het WK van 1970, waar het voor de onafhankelijkheidsstrijd te groeide Skinner reisde de hele wereld
team met 9-0 op de broek kreeg van vragen. Nadat ze een Vietnamees over om de praktijk van moderne
Joegoslavië. Hij vertelt het onwaar- elftal hadden verslagen, sprak een slavernij bloot te leggen. Aan de hand
schijnlijke verhaal van Zambia, dat veteraan uit de Frans-Vietnamese van individuele verhalen van slacht-
in 1993 nagenoeg het hele nationale oorlog de Algerijnen toe: ‘Wij hebben offers en handelaren schetst hij een
elftal verloor bij een vliegtuigramp, Frankrijk verslagen, en jullie ons. Nu onthutsend beeld van hedendaagse
maar in 1994 de finale van de Afrika wordt het tijd dat jullie Frankrijk ver- mensenhandel.
Cup haalde. slaan!’ (Percy Zvomuya)

zam africa magazine 02/2010 31


Van Lucia de Berk
tot Tine van der M.
NON-FICTIE | Nathan Oostenrijkse dr. Rath met zijn in Almelo
Geffen, Debunking geproduceerde ‘geneeskrachtige voedings-
Delusions, The inside supplementen’, de Amerikaanse aids-
story of the Treatment ontkenners Duesberg en Rasnick en hun
Action Campaign Zuid-Afrikaanse volgeling Anthony Brink.
(Jacana Media, ISBN Ze behoorden allen tot de inner circle

Woorden
978 17 7009 781 0) h 15 van oud-president Mbeki en zijn trouwe
minister van gezondheidszorg,Tshabalala-

V
an de veertigduizend mensen Msimang. Intrigerend hoe blanke, over-
waarvan Tine van der Maas wegend westerse pseudowetenschappers
beweerde dat ze ze met knoflook, een hoofdrol speelden bij de ontwik-
citroenen en olijfolie van aids genas, kelingen van Mbeki’s ‘ideologie van de
kon ze geen bewijzen leveren. Toen ontkenning’, zoals Geffen dat noemt. Alle
voor op het nachtkastje | journalisten tijdens een persconferentie ‘bangmakerij’ (duizenden nieuwe besmet-
Mooie nieuwe Afrikaboeken van Nederlandse informeerden naar de medische dossiers tingen en 800 doden per dag), die Mbeki
schrijvers - waaronder veel bekende gezich- antwoordde de Nederlandse verpleegster hekelde, zou uit de koker komen van met
ten voor ZAM-lezers: dat ‘inbrekers erop gepiest hadden’. Wie de farmaceutische industrie collabore-
• E sther Bootsma, Ek Sien Jou met urineren veertigduizend dossiers rende vijanden van Afrika, die zwarten
(Uitgeverij Conserve) Portretten van onleesbaar kan maken, verdient een ver- zagen als rondneukende sexverslaafden.
Nederlanders in Zuid-Afrika melding in het Guiness Book of Records. De gevolgen waren desastreus.
• Marnix de Bruyne, Het land van Maar voorlopig heeft dit wapenfeit alleen Dat er nu vaart zit in de uitvoering van
Soekmekaar (uitgeverij Podium) Over een Nathan Geffen’s voortreffelijke recon- het internationaal geprezen aidsbeleid is
klein dorpje in het nieuwe Zuid-Afrika structie van de Zuid-Afrikaanse Treat- het werk van de TAC, waarbinnen Geffen
• E velien Groenink, Bij de blanken is het ment Action Campaign (TAC) gehaald. een hoofdrol speelde. Zijn recept voor
beter (uitgeverij Atlas) Het verhaal van Tine van der Maas kwam voor het eerst succes is een cocktail van dienstverlening
ZAM-columniste Prudence Mbewu in de Zuid-Afrikaanse kranten op het (de TAC leidde honderden voorlichters
• Ineke van Kessel, Mandela in een notendop moment dat een andere verpleegster, op die in de townships de strijd aangin-
(uitgeverij Bart Bakker) Hoe veranderde Lucia de Berk (naar onlangs bleek onte- gen met de misleiders), juridisch vernuft
een boerenjongen in een held? recht) de gevangenis in ging. Ze had de (de TAC won nagenoeg alle rechtszaken
• B art Luirink, Puur Goud (Uitgeverij Augus- zorg op zich genomen voor de aan aids lij- die zij tegen Rath en de Zuid-Afrikaanse
tus) Het verhaal van anti-apartheidsacti- dende Nozipho, dochter van het ANC par- regering voerde) en strategisch inzicht.
vist en ZAM-hoofdredacteur Bart Luirink lementslid Ruth Benghu. Op haar advies De beweging bouwde voort op de strijd
• P etra Quaedvlieg, Fanie & Rose was Nozipho gestopt met het innemen tegen de apartheid. Betrokkenen, zoals
(uitgeverij Athenaeum) Over een Zuid-­ van aidsremmers; ze stierf in mei 2006. de door Nelson Mandela geprezen Zackie
Afrikaanse tuinman en een huishoudster De TAC hield van der Maas ‘gedeeltelijk Achmat en Edwin Cameron, wisten dat de
• E dwin Schoon, De macht van de bal verantwoordelijk’ voor haar dood. beweging alleen kans van slagen had als
(uitgeverij LJ Veen) Een zoektocht naar Formeel kan Nederland waarschijnlijk ze zich niet zou ontpoppen als een ‘anti-
de betekenis van voetbal in Afrika weinig doen aan een landgenote die in ANC-beweging’, en zich volledig met de
• F emke van Zeijl, Gin-tonic & Cholera den vreemde kwakzalverij beoefent. (nog) vaak erg blanke oppositiepartijen
(Uitgeverij Artemis & Co) Het dagelijkse Maar toch vraag je je af of Tine van der zou identificeren. De TAC kantelde het
leven in zes grote Afrikaanse steden Maas nog actief zou zijn als een tiende aidsbeleid van binnenuit, met de invloed-
van alle energie die is ingezet om Lucia rijke vakbeweging als belangrijkste bond-
de B. tot heks te brandmerken in de strijd genoot. Uiteindelijk kwam de aanhang
tegen die andere Nederlandse verpleeg- van het ANC massaal in opstand. Geffen
ster was gestopt. Het kan nog, want Tine noteert dat het een misverstand is dat de
van der M. meldde onlangs ze binnenkort ANC-aanhang onverminderd omvangrijk
met de echte bewijzen van de genees- is door dankbaarheid voor de bevrijding
kracht van de vitaminen, fruit en groen- en eeuwige loyaliteit. ‘Je hoeft maar een
ten te komen. ANC-vergadering in Khayelitsha (een
township bij Kaapstad, BL) bij te wonen
Desastreus om te weten dat leden kritisch zijn en dat
Het verschil tussen 2003 en nu is dat Van de partij telkens opnieuw voor elke stem
der M. in de marge is geraakt. Net als de moet knokken’. (Bart Luirink)

32 zam africa magazine 02/2010


zam africa magazine 02/2010 33
Niet minder dan zes Afrikaanse landen doen
mee aan het eerste WK op Afrikaanse bodem.
Blijft de beker in Afrika? ZAM presenteert de
zes helden die ervoor moeten zorgen dat hun
landen gaan scoren op het WK.
De originele werken van de Ghanese schilder
Isaac Otchere zijn tijdens het WK te zien in het
Tropenmuseum.
Samuel Eto’o, Kameroen, 2010. Mikel Obi, Nigeria, 2010.
Olieverf op doek, 125 x 100 cm Olieverf op doek, 125 x 100 cm
34 zam africa magazine 02/2010
Stemmen het opiniek atern van ZAM
Mijn gedroomde Zuid-Afrika 3 5
Het land van doven en gewonden 3 6
Dienstplicht: Geschikt/Ongeschikt 3 8
Hoe stoppen we blanke angst en zwarte woede? 3 9
Column Prudence Mbewu 4 2

Mijn gedroomde Zuid-Afrika


Het WK gaat niet om nieuwe stadions, schrijft slechter ze spelen, hoe sterker zijn genegen-

Mark Gevisser. Het is een kans om te laten zien dat heid: ‘Ze spelen, ze verliezen – en ik hou van
hen.’ Zijn punt: je kunt van een ploeg houden,
Zuid-Afrika een land is waar wordt gediscussieerd ook al winnen ze niet, en een land hoeft geen
in plaats van gevochten. ‘wereldklasse’ te bezitten om geweldig gevon-
den te worden.

V
orige maand speelde ik scheidsrech- met zijn reputatie (‘wereldklasse!’). En over de Voorzet
ter tijdens de Londense boekenbeurs manisch-depressieve trekjes van de Zuid-Afri- Wat een meesterlijke, prachtige pass dwars
bij een panel van aanstormende kaanse psyche: dan weer zijn we ‘het mooiste door de ietwat zure kritiek van de anderen
jonge Zuid-Afrikaanse auteurs, die bespraken sprookje van de wereld’, dan weer gaan we (inclusief mijzelf) op het podium. Maar nog niet
wat het WK 2010 betekent voor het thuisland. ‘Zimbabwe achterna’. We spraken over hoe voldoende voor een doelpunt. Want toen het
Het werd, totaal onverwacht, een wedstrijd het patriottisme langzaamaan bezit van ons de beurt was aan het publiek, nam de bal een
tussen de Zuid-Afrikaanse panelleden op het heeft genomen: Feinstein stond te huilen bij heel andere richting. Onze kritiek op ons land
podium en het publiek in de zaal. het rugby-werelkampioenschap van 1995, en was dan misschien terecht, opperde iemand
Door de aswolk had een aantal deelnemers de Wanner ontdekt tot haar ontzetting dat ze het uit Londen, maar sloegen we niet eigenlijk de
boekenbeurs, die dit jaar mede in het teken volkslied staat mee te zingen met het nationale plank mis? Is het WK geen overwinning voor
stond van Zuid-Afrika, niet kunnen bereiken. elftal. En we hadden het – hoe kon het anders? Afrika en voor het edele voetbalspel? Hoe kun
Gelukkig kon ik wel aankondigen dat we And- – over winnen en verliezen. je dat nu in geld uitdrukken?
rew Feinstein, de voormalige ANC-par- Er waren er meer die dit punt naar voren
lementariër en bestrijder van wapen- brachten. Ik keek eens rond en nam de
deals in het veld konden brengen, net aanwezigen op: de meeste waren ofwel
als de bekroonde toneelschrijfster Een oudere vrouw, Zuid-Afrikanen of – het grootste deel –
Nadia Davids. Ook professor Njabulo doordrenkt met progressieve Londenaren met geestdrif-
Ndebele, die zijn afscheidswedstrijd tige ideeën over de voetbalsport of over
eigenlijk al lang achter de rug heeft, internationale solidariteit, wat het WK belooft aan lotsverbetering
wilde zich nog één keer laten opstellen betoogde dat we moesten voor Afrika – of allebei. Een oudere vrouw,
als jonge Zuid-Afrikaanse auteur. duidelijk doordrenkt van de cultuur van
stilstaan bij het geluk van internationale solidariteit, betoogde met
Manisch-depressief Zuid-Afrika klem dat we moesten stilstaan bij het
Samen met de schrijfsters Zukiswa nationaal geluk van Zuid-Afrika; een Zuid-
Wanner en Henrietta Rose-Innes trap- Afrikaanse klaagde dat we het moesten
ten we af door te vertellen hoe wij zelf hebben over de ‘stemming in het land’, die
tegen het WK aankijken. Vooral Feinstein en Toen was de beurt aan Ndebele. Hoewel ik hem volgens haar uitbundiger is dan wij aannamen
Davids trokken van leer tegen de kosten van eerder had vergeleken met de voetbalveteraan – waarom sloegen we geen feestelijker toon
het toernooi. Davids haalde de hoofdpersoon Lucas Radebe, maakte zijn soepele, trefzekere aan?
uit haar nieuwste stuk aan, de activiste Cissie stijl hem niets minder dan een Pelé. Hij begon Ik bracht het verschil te berde tussen de Ameri-
Gool: ‘Hoe kan je een stadion bouwen in een met een omtrekkende beweging te praten over kaanse grondwet, die het recht op geluk waar-
zee van armoede?’ een van de grote liefdes van zijn leven: de Zuid- borgt, en de Zuid-Afrikaanse grondwet, waarin
We spraken over de obsessie van Zuid-Afrika Afrikaanse voetbalclub Moroka Swallows. Hoe het recht op menselijke waardigheid centraal

zam africa magazine 02/2010 35


stemmen

staat. Dit geldt trouwens ook voor de Duits


grondwet - je leest hier het gewonde verleden
van deze twee naties aan af. Ik gaf in overwe-

Het land van doven en


ging dat een succesvol WK geluk én waardig-
heid zou moeten bieden aan de Zuid-Afrika-
nen: niet alleen aan degenen die rijk genoeg
zijn om een wedstrijd bij te wonen, maar ook
aan hen voor wie zelfs een tv te duur is. gewonden
Kermis
Davids vertelde hoe je in ons land gedwongen
bent ‘voor’ het WK te zijn of ‘tegen’; zij verzette Zuid-Afrikanen moeten ten strijde trekken
zich tegen zo’n keuze. Nu nam Ndebele de bal
tegen de politieke monopolie in hun land,
over, waarna hij, in de ogen van deze nederige
scheidsrechter, scoorde. Waar we vanavond vindt Mamphela Ramphele.
mee bezig waren, zei hij, was het feest vieren
waar het publiek zo naar leek uit te kijken. Deze

D
bijeenkomst, deze discussie – dít is waarom e kwaliteit van een democratie is af- hun zuurverdiende geld te krijgen, zo hebben
Zuid-Afrika ‘wereldklasse’ bezit, met of zonder hankelijk van de mate waarin afwij- burgers meerdere keuzes nodig om waar voor
die internationale commerciële kermis erom- kende stemmen en meningen te horen hun zuurverdiende stem te krijgen. Zuid-Afrika
heen, met of zonder winnende ploeg. zijn. Het recht van burgers om regeringsinstan- heeft een autoritaire politieke traditie, die ons
Ziehier wat ik uit Ndebele’s woorden ties te controleren is het hoogste goed in een nu nog steeds parten speelt. Regeringsmacht
opmaakte: waarom Zuid-Afrika voor de wereld systeem waarin mensen zichzelf regeren. In lijkt gelijk te staan aan dominantie. Politici die
zo’n feest is, waarom wij dat voor onszelf zijn, zo’n systeem behoort gelijkwaardigheid tot de het oneens zijn met het regeringsbeleid wor-
is hoe wij ons uit een burgeroorlog hebben fundamenten van de samenleving. den weggezet als niet-loyale verraders van de
gepraat, op weg naar vrijheid; hoe we vandaag Zuid-Afrikanen zijn gezegend met een rege- zwaarbevochten democratie. Eindeloze afsplit-
op elke straathoek, rond elke tafel, het natio- ringssysteem dat gestoeld is op bovenstaande singen hebben de parlementaire oppositie
nale gesprek over vrijheid voortzetten. Dit, en principes. Aan de horizon pakken zich momen- grotendeels gereduceerd tot splinterpartijtjes,
niet ‘hoera, we hebben een voetbalwedstrijd teel echter donkere wolken samen. Het groei- waarvan vele niet meer dan één lid hebben.
gewonnen’ of ‘wat hebben we een schitterend ende gat tussen de belofte die een democra- Het is, kortom, bijna onmogelijk voor burgers
stadion’, is wat ons bepaalt, wat ons tot Zuid- tische regering inhoudt en de werkelijkheid is om hun democratische rechten uit te oefenen.
Afrikanen maakt. Dit, en niet de miljarden die een broeiplaats voor moedeloosheid en pas- Voor veel Zuid-Afrikanen is stemmen nog
zijn verkwist aan de ‘bling bling’ in de bush, is sieve agressie. Steeds meer mensen krijgen steeds iets nieuws. Er is geen democratische
een toekomst waarop we ons kunnen verlaten. het gevoel dat ze geen invloed meer hebben op traditie. Het is essentieel dat burgers onder-
Dit is de essentie van het ‘merk’ Zuid-Afrika. het reilen en zeilen van de staat. Uitbraken van richt krijgen over wat democratie precies
Ik weet niet zeker of het iemand is opgevallen geweld waarin publiek bezit kapot gemaakt inhoudt, maar dat is vooralsnog bijna niet
dat mijn stem een beetje oversloeg toen ik die wordt zijn symptomen hiervan. gebeurd. Burgers beseffen te weinig dat zij
voorjaarsavond het laatste fluitsignaal blies. Het begint er op te lijken dat het Zuid-Afrika degenen zijn die de macht in handen heb-
Onder de discussie had ik herhaald wat mijn van na de apartheid in dezelfde val loopt als ben, en onvrede over het beleid kunnen uiten
vriend Mario, een Duitser, ooit vertelde over de ontelbaar veel andere landen die uit een con- door middel van een stem. De mythe dat ze de
fanzone in Berlijn tijdens het WK 2006. Er stond flictsituatie komen – vooral postkoloniale Afri- bevrijdingsbeweging dankbaar moeten zijn
op dat moment nog steeds een denkbeeldige kaanse landen. De verleiding om de toekomst dat ze überhaupt stemrecht hebben blijft hard-
muur tussen Oost en West, maar ‘door de sfeer van een land toe te vertrouwen aan de partij nekkig bestaan. Hoe gevaarlijk dat is, kunnen
in de fanzones zagen we die weken heel even- die betrokken was bij het bevrijdingsproces is we zien in Zimbabwe.
tjes ons gedroomde Berlijn.’ vaak moeilijk te weerstaan. In het Zuid-Afri- De waarheid is dat Zuid-Afrika is bevrijd door
Ik ben nog onverminderd boos op de FIFA en de kaanse geval wordt die verleiding nog vergroot een combinatie van massale actie en inter-
Zuid-Afrikaanse regering. Ze hebben weerzin- door het feit dat de bevrijdingsbeweging nauw nationale druk. Zwarten en blanken hielpen
wekkende grote uitgaven voor het WK gedaan, verbonden is met een geliefd icoon: Nelson mee, mannen, vrouwen, in de stad en op het
en ons voorgelogen. Maar na de winst tijdens Mandela. Wie wil Mandela niet volgen – hij die platteland. Onze vrijheid is door alle vrijheids-
deze discussie kreeg ik het gevoel dat ik terug zijn gevangennemers aan de onderhandelings- lievende mensen van het land bevochten. Het
moest, als het even kon, voor in elk geval een tafel wist te krijgen? verhaal dat ons land is bevrijd door een soort
deel van het WK. Daarom kom ik in juni naar messias heeft gezorgd voor een schadelijk
huis: om mijn gedroomde Zuid-Afrika eventjes Verraders afhankelijkheidscomplex, en is als zout in de
te kunnen zien. (vertaling: Richard Hengeveld) De werkelijkheid is dat politieke monopolies wonden van de armen die in het verleden al zo
nog slechter voor een samenleving zijn dan veel hebben geleden.
Mark Gevisser is ‘schrijver in residence’ aan de
Universiteit van Pretoria. Hij woont afwisselend in zakelijke monopolies. Zoals consumenten Psychosociale pijn wordt de laatste jaren
Parijs en Johannesburg. meerdere keuzes nodig hebben om waar voor wereldwijd steeds meer gezien als intenser dan

36 zam africa magazine 02/2010


stemmen

fysieke pijn. Zuid-Afrika is een land vol denheid’ is het officiële moto van het
psychosociale wonden. De uitgebreide Het begint er op te nieuwe Zuid-Afrika. Het wordt tijd dat
schendingen van de sociaal-econo-
mische rechten van de armen tijdens
lijken dat Zuid-Afrika we dat motto eens in de praktijk gaan
brengen.
de apartheid is een erfenis waar door in dezelfde val loopt als Zuid-Afrika is gezegend met een jonge
de huidige regering nauwelijks naar en groeiende bevolking. Mijn genera-
wordt omgekeken. Hierin ligt een ver- veel andere Afrikaanse tie, die van de veteranen uit de anti-
klaring van de apathie en de passieve
agressiviteit van veel mensen. Ook de
landen apartheidsstrijd, heeft een speciale ver-
antwoordelijkheid ten opzichte van de
gewelddadigheid van de Zuid-Afri- nieuwe generatie. Wij zijn een brug tus-
kaanse misdaad en het belachelijke sen het autoritaire apartheidssysteem
aantal verkeersongelukken kunnen en de democratie. Wij moeten het goede
deels worden toegeschreven aan de psychoso- voort uit de psychosociale wonden van ons voorbeeld geven door de principes van onze
ciale problemen van grote groepen Zuid-Afri- land. nieuwe grondwet in de praktijk te brengen.
kanen. Zolang de regering hier geen aandacht Het is tijd voor een open discussie over de toe- De belangen zijn groot. Zuid-Afrika is de eco-
aan besteed, zal Zuid-Afrika een land blijven komst van onze democratie. Hiervoor hebben nomische motor van Afrika. We moeten zor-
van gewonden. we meerdere stemmen nodig, en zeker ook gen dat we ook de democratische motor wor-
stemmen van buiten de regering. Er moet een den. Voor een gezonde democratie zijn zoveel
Graaien klimaat komen waarin afwijkende stemmen mogelijk stemmen en meningen nodig. Laten
Voor de rijken is materieel gewin een accepta- niet alleen gehoord worden, maar ook welkom we die dan ook verwelkomen. Onze toekomst
bele vervanging voor waardigheid geworden. zijn. hangt er vanaf.
Ons land wordt verteerd door nietsontziend Onze geschiedenis heeft ons opgezadeld met
materialisme. Dit doet de goede bedoelingen complexe problemen, die alleen op te lossen
van black economic empowerment teniet. Een zijn door collectieve actie. Onze problemen zijn
regeringsfunctie is synoniem geworden aan veel te groot voor de regering alleen. Iedereen,
gemakkelijk graaien. Mensen die hierop kri- ook individuele burgers en bedrijven, moet de Mamphela Ramphele is academicus, voormalig
tiek uiten worden niet getolereerd. Dat duidt handen ineen slaan. Een vereiste is dat alle par- anti-apartheidsactivist en zakenvrouw. In het verleden
werkte ze voor de Wereldbank, tegenwoordig zit ze
op onzekerheid. Ook deze onzekerheid komt tijen naar elkaar luisteren. ‘Eenheid in verschei- in het bestuur van de Rockefeller Foundation.

Zuid-Afrikaanse democratie volgens


cartoonist David Anderson

zam africa magazine 02/2010 37


stemmen

Dienstplicht:
Geschikt/Ongeschikt
De Zuid-Afrikaanse minister van Defensie Lindiwe Sisulu
maakte onlangs bekend dat ze de dienstplicht wilde
herinvoeren. Ze zei er direct bij dat de regering niet wil
vervallen in de fouten van het verleden. Volgens Jacob
Dlamini maakt ze heel wat andere fouten.

Sisulu vertelde het parlement dat het leger en vrouwen die zoveel moeite hebben met het verkeerd gerichte energie en frustratie gegrift
moet zorgen voor een overgangsrite voor jon- handhaven van hun eigen soldaten? Hebben in hun gelaat. Dat kan Zuid-Afrika zich niet ver-
geren, die ‘van school komen zonder vaardig- we niet kort geleden de losgeslagen meute oorloven. Onze jongeren zijn ons hoogste goed
heden en zonder kansen op de al overvolle soldaten gezien voor de Union Buildings, som- - we moeten ze op de juiste wijze leiden.’
arbeidsmarkt.’ Ze vervolgde haar betoog: ‘Elke mige dronken en in uniform, die een hoger sol-
cultuur een ritueel voor de volwassenwording dij eisten? Wat Zuid-Afrika zich, als je het mij vraagt,
van jongeren. Op een bepaald moment niet kan veroorloven zijn de arrogantie
moeten zij worden binnengeleid in de en de onwetendheid waarmee wordt
wereld van de verantwoordelijke vol- aangenomen dat jongeren aan protes-
wassenen, moeten zij de stap zetten ten tegen de kwaliteit van de openbare
van hun kindertijd naar een doelgericht, Zijn de dikke ouwe zakken dienstverlening deelnemen vanuit een
verantwoordelijk volwassen gedrag. Als ‘buitensporige woede en een verkeerd
we willen bouwen aan onze ontwikke- van het leger toegerust gerichte energie en frustratie’.
ling en welvaart, dan is dat precies wat
we nodig hebben: doelgerichte, verant-
om jongeren iets te leren
woordelijke volwassenen. We moeten over ‘verantwoordelijk Achterlijk
een plek maken waar jonge werklozen De protesten we de afgelopen jaren heb-
vaardigheden kunnen verwerven, waar- volwassen gedrag’? ben gezien komen niet voort uit de gek-
digheid, een doel in hun leven.’ heid van de jeugd, die wel over gaat als
de jongens en meisjes een tijdje in het
Sisulu staat aan het hoofd van het meest leger stopt.
in de watten gelegde en tegelijkertijd
minst efficiënte leger van Afrika. Hoe haalt Ik heb onderzoek gedaan naar de protesten in
ze het in haar hoofd dat per definitie te dikke, Frustratie vier verschillende steden in twee provincies, en
onprofessionele en ongedisciplineerde ouwe Toch schijnt Sisulu te denken dat jonge man- ik zal het wel laten om bevoogdend te spreken
zakken van de South African National Defence nen en vrouwen in het gezelschap van deze over degenen die eraan meedoen – zoveel heb
Force toegerust zijn om jongeren iets te leren militairen wel zullen leren wat discipline is, ik daar wel geleerd.
over ‘verantwoordelijk volwassen gedrag’? wat de waarde is van hard werken.
In Piet Retief is een wijk waar het leven van jon-
Verwacht ze serieus dat de mensen geloven Maar Sisulu heeft niet alleen geen idee van geren draait om het halen van water. Voor dag
dat je jonge mensen maar het beste kan toe- wat er gebeurt in het leger. In het parlement en dauw moeten ze het bed uit om buiten in
vertrouwen aan de opgeblazen mannen en zei ze: ‘Elke keer als u op de televisie protesten de rij te gaan staan bij een gemeenschappelijke
vrouwen die het leger runnen? Dat jongeren ziet tegen de kwaliteit van de openbare dienst- kraan, die als het meezit een enkele keer water
dan gemakkelijker de stap zetten van kind naar verlening, zult u merken dat het onze jongeren geeft. Dat water moeten ze halen vóór ze het
verantwoordelijke volwassene? De mensen zijn die daarin in grote meerderheid voorop- hele eind moeten lopen naar een van de twee
van het leger, zijn dat niet dezelfde mannen lopen. Ze hebben een buitensporige woede, middelbare scholen in deze township.

38 zam africa magazine 02/2010


stemmen

De scholen zijn overvol, de leerkrachten onge- tersloopbaan niet bepaald bekend staat als
ïnteresseerd en het onderwijs onbetrouwbaar. een uitblinkster of iemand die zich kan beroe-
Deze kinderen zijn niet achterlijk. Ze weten dat pen op roemrijke daden, moet dit verhaal toch
hun leven er niet zo uit zou hoeven te zien. gesneden koek zijn. Toch neemt zij, evenals de
rest van het ANC, de overal in het land opge-
In Standerton zien jongeren gemeenteambte- laaide protesten totaal niet serieus.
naren rondrijden in peperdure auto’s. Iedereen
vraagt zich af hoe mensen met een baan bij Jongeren, ouderen, Zuid-Afrikanen protesteren
een van de armste gemeenten in een achterge- omdat het nieuwe Zuid-Afrika de gemaakte
bleven deel van het land zich een dergelijke slee beloften niet nakomt.
kunnen veroorloven. Idem dito in Hazy View en
Katlehong, waar corruptie onderdeel is gewor- Ze protesteren omdat ze niets moeten hebben
den van het dagelijks leven. Jongeren die hier van de arrogantie van de machthebbers. Van
wonen koesteren weinig of geen hoop ooit een de hooghartigheid van hen die, zoals Sisulu,
baan te zullen bemachtigen, tenzij ze ‘iemand lijken te denken dat ze enkel verantwoording
kennen’ of bereid zijn flink te betalen. aan het parlement hoeven af te leggen om de
de wetgevende macht een plezier te doen.
Gesneden koek
Zelfs het verheven leger waarvan Sisulu ver- Om de waarheid te zeggen kan Sisulu zelf wel
wacht dat het jongeren zal omvormen tot wat discipline gebruiken. Wat jongeren nodig
verantwoordelijke volwassen burgers is niet hebben zijn werkende scholen, veilige wij-
immuun voor de inmiddels endemische cor- ken, zinvol werk en een geloof in de toekomst.
ruptie. Praat met jongeren in deze plaatsen Sisulu en haar kameraden bakken er al zestien
en elders, en ze zullen je vertellen dat je geen jaar niets van. (vertaling: Richard Hengeveld)
kans maakt op een baan in het leger als je
niet bereid bent die baan te kopen. Ziedaar
de deprimerende realiteit waar jongeren in
heel Zuid-Afrika tegenaan lopen. Ze proteste-
ren omdat het nieuwe Zuid-Afrika hen de rug
toekeert. Ze protesteren, omdat dit de enige
manier is waarop ze hun grieven bekend kun-
nen maken – niet uit kinderlijkheid of omdat
ze hun opgehoopte energie elders niet kwijt
kunnen.
Jacob Dlamini is een voormalig parlementair
verslaggever bij Business Day. Onlangs publiceerde
Voor iemand als Sisulu, die in haar lange minis- hij zijn boek Native Nostalgia.

zam africa magazine 02/2010 39


stemmen

Hoe stoppen we
blanke angst en
zwarte woede?
Het is naief om te denken dat meer dan 300 jaar aan racisme
binnen twintig jaar op magische wijze kan verdwijnen. Toch
zijn er oplossingen, schrijft William Gumede.

H
et is tijd om toe te geven dat racisme gekomen van voormalige apartheidsleiders als niet verbetert zullen de schuld nog meer leg-
bijna onlosmakelijk deel uitmaakt van FW de Klerk. Er was een Waarheids- en Verzoe- gen bij de nalatenschap van de blanke regering.
de Zuid-Afrikaanse samenleving. We ningscommissie die zich bezighield met raciaal De ‘black economic empowerment’-politiek
verkeren nog in de ontkenningsfase als we raci- geweld tijdens de apartheid, maar dat was van de regering zal de positie van de grote
aal geweld beschrijven als ‘op zichzelf staande uiteindelijk toch maar een beperkt proces, dat zwarte massa niet verbeteren en de woede van
incidenten’. Met die redenering is het alsof zich louter concentreerde op grove mensen- deze groep alleen maar doen toenemen.
we een klein pleistertje plakken over de diepe rechtenschendingen in een erg beperkte tijds-
kloven die tussen de verschillende bevolkings- spanne. Valkuil
groepen lopen. Het effect van vele eeuwen racisme wordt nogal
Het feit dat de armoedegrens nog steeds nage- eens onderschat. Sommige zwarten hebben
Gezien de lange en bittere geschiedenis die noeg gelijk is aan de kleurgrens is een belang- zich een houding van overcompensatie aan-
Zuid-Afrika heeft is het eigenlijk verbijsterend rijk obstakel op de weg naar verzoening. Raci- gemeten. Het Zimbabwe-beleid van de voor-
dat er nog steeds geen open discussie over ras ale verzoening zal waarschijnlijk nooit plaats- malige president Mbeki kan in dit licht worden
is gevoerd. Die discussie is hard nodig als we vinden zolang er geen sociale gerechtigheid gezien. Onder invloed van groepen blanken die
blijvende oplossingen voor onze problemen is. Nelson Mandela zette een uitgebreid ver- bang waren dat de situatie in Zimbabwe een
willen vinden - of het nu over werkgelegen- zoeningsproces in gang, dat op iets beperktere voorbode was van wat Zuid-Afrika te wachten
heid gaat of geld of sport. De enige mensen die schaal wordt voortgezet door zijn opvolgers. Dit stond, voerde Mbeki zijn ineffectieve ‘stille
momenteel openlijk over ras praten zijn diplomatie’. Hiermee richtte hij zich uit-
extremisten aan beide kanten van de sluitend op het lot van de blanke boeren
kleurlijn, wat de kans op een rationele en niet op de zwarte Zimbabwanen, die
discussie alleen maar verkleint. feitelijk veel meer te lijden hadden onder
het bewind van Mugabe - een bewind
Zuid-Afrika moet natuurlijk geen gevan- dat ironisch genoeg alleen maar werd
gene van het verleden worden. Dat is Wat is er eigenlijk goed verlengd door Mbeki’s handelen.
echter wat anders dan eindeloos te aan een zwarte rechter?
herhalen dat gedane zaken geen keer Een andere valkuil waarin veel Zuid-
nemen, en wat gebeurd is, is gebeurd. Afrikanen lopen is raciale solidariteit, die
‘Ik heb nooit geprofiteerd van de apart- nogal eens in de weg staat van democra-
heid’, hoor je soms, of: ‘Ik wist niet dat tie. Waarom wordt er geapplaudiseerd
het zo erg was.’ Veel mensen refereren als de benoeming van een zwarte rechter
aan 1994 als het Jaar Nul, waarin ieder- wordt doorgedrukt? Wat is er eigenlijk
een met een schone lei begon. Ze vergeten dat proces wordt echter niet vergezeld door econo- goed aan een zwarte rechter? Onderzoek wijst
zaken als onderwijs en kapitaal bij dat nieuwe mische reparaties voor degenen die nog steeds uit dat sommige zwarte rechters zeer conser-
beginpunt niet bepaald eerlijk verdeeld waren. lijden onder de apartheidserfenis van beperkte vatief zijn en bijvoorbeeld in verkrachtingsza-
Zolang Zuid-Afrikanen niet over hun verleden scholing, landonteigening, gebroken families. ken de schuld bij de slachtoffers leggen. Zulke
praten, zullen blanke Zuid-Afrikanen angst Dit is een voedingsbodem voor racisme. uitspraken gaan lijnrecht in tegen de Zuid-Afri-
hebben over de toekomst en zich schuldig voe- kaanse grondwet, maar toch krijgen conserva-
len over het verleden. Zwarte Zuid-Afrikanen De economische problemen waarin Zuid-Afrika tieve zwarte rechters veel steun - simpelweg
zullen boos blijven over beide. verkeert zal raciale spanningen de komende omdat ze zwart zijn.
tijd alleen maar verergeren. Blanken die in de
Armoedegrens problemen komen zullen de schuld geven aan Als we racisme willen bestrijden, zullen we
Er is nooit een ondubbelzinnige spijtbetuiging de zwarte ANC-regering. Zwarten wiens positie kritisch moeten zijn op mensen die hun werk

40 zam africa magazine 02/2010


stemmen

niet goed doen. Het slechte functioneren van nen hun problemen alleen aankaarten als Belonen
sommige hooggeplaatste zwarten kunnen de bereikbaarheid van regeringsinstanties Positieve discriminatie is een nuttig middel om
we niet met de mantel der liefde bedekken. drastisch vereenvoudigd wordt. De allerarm- sociale verandering te bewerkstelligen - mits
Maar als ze het goed doen, moeten we niet sten kunnen momenteel nergens heen. eerlijk gebruikt: niet met raciale maar met
aankomen met argumenten als ‘hij of zij zal sociale criteria. Mensen uit een arm milieu
wel goede connecties hebben’. Het func- mogen voorrang krijgen boven de rijken,
tioneren van iedereen, blank of zwart, zowel in de publieke als de private sector.
moet beoordeeld worden aan de hand Er moeten duidelijke regels voor posi-
van feiten. De Amerikaanse geleerde tieve discriminatie komen: uitzonde-
Cornel West waarschuwt tegen ‘raciale ringen voor cruciale sectoren, een vaste
argumentatie’, een vorm van denken Het black economic einddatum.
die veel mensen in ons land het zicht
op de werkelijkheid ontneemt. De Zuid-
empowerment-beleid Tenslotte moet het ‘black economic
Afrikaanse vrijheidsstrijd had niks met moet afgesloten worden empowerment’-beleid afgesloten wor-
huidskleur te maken, maar alles met den. Het is voldoende als (blanke) bedrij-
ethische principes en morele keuzes. Die ven beloond worden voor het bieden van
moeten we volgen. werkgelegenheid, onderwijs, huisves-
ting, fysieke en sociale infrastructuur. De
Racismekaart vijf miljoen (zwarte) ondernemers in de
Racisme lijkt steeds vaker een oppurtunis- Essentieel in de strijd tegen raciale stereoty- informele sector moeten ondersteund worden.
tisch middel om een bepaald doel te berei- pen is integratie op alle niveaus. Bij kinderen Mensen die geprofiteerd hebben van ‘black
ken. Mensen die zichzelf willen verrijken op school, bij volwassenen in verenigingen, economic empowerment’ moeten gedwongen
ten koste van het publieke belang roepen op hun werk - overal moet het besef komen worden hun geld in de economische vooruit-
simpelweg ‘racisme’ als ze kritiek krijgen, dat discriminatie een doodlopende weg is. gang van Zuid-Afrika te investeren, in plaats
en de aandacht is afgeleid. Niet alleen Het moet tot blanken doordringen dat de van zich te buiten te gaan aan ‘bling bling’.
zwarte Zuid-Afrikanen maken zich schul- erfenis van de apartheid enorm is. Zwarten
dig aan dit gedrag, ook blanken spelen de moeten beseffen dat veel blanke angsten Kortom, om racisme te verslaan moet het ANC
racismekaart regelmatig. Sommige Afri- legitiem zijn. beter gaan regeren. We hebben eerlijkheid,
kaners zien hun taal bedreigd worden en moed, sociale gerechtigheid en pragmatisme
schreeuwen moord en brand, want het Afri- Op de lange termijn is onderwijs en econo- nodig. In Zuid-Afrika zou geen plek moeten zijn
kaans wordt gediscrimineerd. Ondertussen mische vooruitgang voor de zwarte onder- voor stereotypen en vooroordelen - niet van
bekommeren ze zich niet om de niet-blanke klasse de meest voor de hand liggende weg blanken, maar ook niet van zwarten.
Afrikaanstaligen, laat staan om de sprekers naar verzoening. Op de korte termijn zou de (Copyright Pambazuka News)
van andere minderheidstalen als Shangaan regering hulp moeten verstrekken aan de
of Venda. hand van economische in plaats van raciale
criteria. De meerderheid van de hulp komt
Mensen die daadwerkelijk lijden onder op die manier nog steeds bij zwarten terecht,
racisme, krijgen ondertussen weinig moge- maar het gebeurt tenminste eerlijk. En arme
lijkheden om aanspraak te maken op hun blanken vallen niet langer buiten de boot. De
rechten, want hiervoor is kennis en geld regering kan op deze manier niet langer niet
nodig, zaken die erg schaars zijn in de zwarte van racisme beschuldigd worden - nog een William Gumede is docent aan St. Antony’s College
in Oxford. Onlangs verscheen mede van zijn hand het
onderklasse. Deze grote groep mensen kun- belangrijke stap op weg naar verzoening. boek The Poverty of Ideas.

zam africa magazine 02/2010 41


prudence MBEWU

Column
Meubelstuk

O
p de kleuterschool waar ik les geef Het hoge woord moet er maar uit: dit soort die iets verkeerds doen, of over akelige gevech-
kwam kort geleden een stel ouders mensen kan het gewoon niet hebben dat in ten. Het lijkt wel alsof niemand ineens meer
een serieuze kwestie aan de orde stel- Zuid-Afrika zwarten overal de meerderheid tijd heeft voor negativiteit. Als ik dan van zulke
len. Ze eisten een spoedvergadering met het uitmaken. Op straat, in de regering en nu vervelend blank gezeur hoor over mensenhan-
schoolhoofd, Janine. Het kwam wat ongeluk- in het WK. Ik had al eerder gemerkt dat deze delaars en lawaai en allerlei andere nachtmer-
kig uit, want het was maandag- ries, dan wil ik ze wel slaan.
foto:ELLEN ELMENDORP

ochtend en de kinderen waren Als we teveel lawaai maken en


druk en lawaaiig, zoals meestal Het idéé dat kleuters ontvoeren, als je daar
op een maandag, na een week-
end vol snoep en laat naar bed
mensenhandelaars echt zo bang voor bent, nou,
dan kom je toch niet? We gaan
gaan. Maar de serieuze kwestie helemaal naar ons grote feest echt niet zelf
kon niet wachten en dus nam ik afzeggen of kleineren, al wil
de kinderen maar mee de tuin Centurion zullen je dat nog zo graag. Straks ga
in en deed wat spelletjes met
ze. De vergadering duurde wel
komen om daar je me nog vertellen hoe ik in
mijn eigen bed moet slapen.
een uur. blanke kleuters te
Later vertelde Janine me tijdens
ontvoeren! Het WK staat op het punt van
beginnen. Ik voel me bijna
onze koffiepauze wat de ouders zwanger van de pret en ieder-
aan de orde hadden gesteld. een om me heen loopt rond
Het bleek mensenhandel te zijn. Deze blanke twee ouders mij bijvoorbeeld nooit groeten. met een grote grijns. Hier hebben we voor
ouders, die oorspronkelijk uit Zimbabwe kwa- Ze groeten Janine wel, maar ik ben een soort gevochten, hier zijn mijn broers en zusters
men, waren ervan overtuigd dat tijdens het meubelstuk. Ze raken nu ineens helemaal in voor gestorven, zodat wij, Zuid-Afrikanen, dit
WK mensenhandelaars de straten onveilig paniek, omdat ze niet meer om de zwarten nog eens mee zouden kunnen maken. Ik ben er
zouden maken. Dat die blanke kindertjes uit heen kunnen en kunnen doen alsof we niet trots op Zuid-Afrikaan te zijn.
scholen zouden komen ontvoeren. Ze hadden bestaan.
Janine verteld dat bevriende ouders hun kinde-
ren al van school af hadden gehaald. Blanken uit andere landen zijn wat dat betreft
vaak nog erger zijn dan onze Zuid-Afrikaanse
Beschermd blanken. Ik hoorde op het nieuws dat blanken
Ik kon het niet helpen maar ik moest hard in Europa bezwaar maken tegen onze vuvu-
lachen. Er zijn zeker kwetsbare kinderen in zela’s. Dat die zoveel lawaai en overlast geven.
Zuid-Afrika, jonge meisjes die lange afstanden Alsof we recht in hun oren zullen gaan staan
moeten lopen tussen hun huis en de school, of toeteren. Er is toch zeker altijd lawaai en gejoel
waar dan ook. Over die kinderen moeten we bij het voetbal, waarom is het nu ineens een
ons zeker zorgen maken, niet alleen nu tijdens probleem als dat uit een vuvuzela komt?
het WK, maar in het algemeen. Maar de kin-
deren in onze wijk zijn zo beschermd. Het idéé Gezeur
dat mensenhandelaars helemaal naar Centu- We voelen ons als Zuid-Afrikanen juist zo blij
rion zullen komen om daar blanke kleuters te en trots vanwege ons WK. Onze jongens zijn
ontvoeren is echt onzin. En bovendien zijn alle helemaal geinspireerd, allemaal zijn we aan
scholen tijdens het WK de hele maand lang het voetballen en aan het feestvieren. Ik hoor
Prudence Mbewu woont in johannesburg en is de vaste
gesloten. al weken geen tragische verhalen over mensen columniste van ZAM.

42 zam africa magazine 02/2010


Isaac Otchere, Michael Essien, Ghana, 2009. Olieverf op doek, 135 x 100 cm

www.zam-magazine.nl

zam africa magazine 02/2010 43


Steve Pienaar, Zuid-Afrika, 2010. Karim Ziani, Algerije, 2010. Didier Drogba, Ivoorkust, 2010.
Olieverf op doek, 125 x 100 cm Olieverf op doek, 125 x 100 cm Olieverf op doek, 125 x 100 cm
De Schilder
Isaac Otchere (1968) woont in
Kumasi, Ghana. Hij volgde zijn
kunstopleiding bij de Supreme
Art Studio in diezelfde stad.

44 zam africa magazine 02/2010


Vanaf 1993 trok zijn werk de
internationale aandacht, en
inmiddels hangt zijn werk bij
Franse en Amerikaanse verza-
melaars. Otchere is getrouwd en
heeft drie kinderen.
www.tropenmuseum.nl
www.afrikascoort.nl
(advertentie)
43 pagina’s

HALLO
AFRIKA
Hoe gaat het
met je?

NU IN DE WINKEL!
Kijk voor meer informatie of een (proef)abonnement op www.hollandsdiep.nl
hetlichtvanhetveld
46 zam africa magazine 02/2010
Ouagadougou, Burkina Faso
FOTO’S: YEMPABOU AHMED OUOBA

zam africa magazine 02/2010 47


48 zam africa magazine 02/2010
FOTO’S: YEMPABOU AHMED OUOBA/TWENTY TEN/AFRICA MEDIA ONLINE

zam africa magazine 02/2010 49


b e e l de n
Onder redactie van nicole segers en
anton stolwijk

Verboden kunst
De Zimbabwaanse kunstenaar Owen Maseko
maakt sterk politiek getinte kunst over de
slachtingen die president Mugabe in de jaren
80 aan liet richten onder het Ndebelevolk.
Met de zeer confronterende kunstwerken
maakte de schilder geen vrienden onder
regeringsmensen. De afgelopen maanden
verdween hij meerdere keren in de cel. Het is
nog onduidelijk of Maseko berecht wordt.
Bekijk zijn schilderijen en blijf op de hoogte
van het lot van de kunstenaar via
www.owenmaseko.com

Dak’art Shebeen BluesI De zwart-wit


foto’s van Ananias Leki Dago (Ivoorkust) schetsen een
beeld van de kroegen in de zwarte townships van Johan-
Kitenge Banza (Kinshasa, 1980) won in mei de hoofdprijs nesburg. De verstilde foto’s nemen de kijker mee naar de
van de Dak’art Biennale voor hedendaagse Afrikaanse rauwe werkelijkheid van het dagelijkse leven van town-
I
EL MAKHLOUF

kunst in Senegal. Zijn winnende installatie bestaat onder shipbewoners.


andere uit een muur waaraan honderden lepels hangen. Van 12 juni tot 24 juli te zien in Galerie Sanaa, Utrecht.
‘Ik zag ooit een foto van slaven in een boot - ze deden www.galeriesanaa.nl
BEELD : NABIL

me aan gestapelde lepels denken’, licht hij toe. Hij kocht


de lepels met een zelf gecreëerde munteenheid van
een denkbeeldige volkenbond. ‘Zo kon ik de prijs zelf
bepalen, net zoals westerse landen de prijs bepalen voor katoen en cacao uit
Afrikaanse landen. Slavernij is nog lang niet afgeschaft, we maken alleen een
nieuwe vorm mee.’
Andere winnaars waren onder andere de tweelingbroers Essop uit Zuid-
Afrika (vorig jaar te zien in ZAM) en de Marokkaan Nabil El Makhloufi.
FOTO: ANANIAS LEKI DAGO

Makhloufi’s werk laat overgangssituaties zien - fysiek, zoals van migranten,


maar ook ongrijpbaarder, van identiteit of cultuur. ‘De atmosfeer van een
overgangssituatie interesseert me. In een groepje mensen ontstaat een bepaalde
dynamiek die je als buitenstaander moeilijk kunt inschatten. Die dynamiek wil ik
vastleggen.’ Zowel Makhloufi als de gebroeders Essop verblijven, als onderdeel
van hun prijs, de komende maanden in Nederland. (Fenneken Veldkamp)

50 zam africa magazine 02/2010


Visionair Afrika
Het Paleis voor Schone Kunsten
in Brussel staat tot 26 september
geheel in het teken van Afrika. Het
festival ‘Visionair Afrika’, dat in
samenwerking met het Koninklijk
Museum voor Midden Afrika wordt
georganiseerd, bevat enkele niet te
missen tentoonstellingen. Zie
www.boza.be en www.congo2010.be
voor meer informatie.

Holland Festival
Afrika is goed vertegenwoordigd op het

BEELD: David Adjaye


Holland Festival. Een van de hoogtepunten GEO-Graphics
is een voorstelling met beelden van de Zuid- 200 etnografische meester-
Afrikaanse kunstenaar William Kentridge werken komen in een nieuwe
over de beroemde opera De Neus van context te staan met werk
Sjostakovitsj, die op 19 en 20 juni in de van hedendaagse Afrikaanse
Westergasfabriek in Amsterdam speelt. kunstenaars. De Tanzianiaans-Britse architect David Adjaye
Ook zien: Radio Muezzin, een Egyptische is de artistiek leider van de tentoonstelling. Adjaye ontwierp
FOTO: Claudia Wiens

voorstelling over de oproep tot gebed. onder andere het nieuwe Smithsonan National museum of
Tussen 15 en 17 juni in Theater Bellevue in African American culture and history in Washington.
Amsterdam. Meer info op
www.hollandfestival.nl

Congo
FOTO: ROGER BALLEN

Roger Ballen:
Retrospective
Op 30 juni viert de DR Congo het 50-jarig jubileum van de onafhankelijkheid. De Zuid-Afrikaanse fotograaf
In België gaat deze gebeurtenis niet ongemerkt voorbij. Wie Congolees wil Roger Ballen werkt al bijna
eten, Congolese films of fotografie wil zien of naar Congolese muziek wil 30 jaar aan een meesterlijk
luisteren kan de komende tijd zijn hart ophalen. In het Botanique in Brussel oeuvre. Met zijn foto’s heeft hij een eigen universum
zijn bijvoorbeeld Congofoto’s van de beroemde fotograaf Cédric Gerbehaye geschapen, dat inmiddels wereldberoemd is geworden.
te zien, en in het Bana in Leuven gaan ze op zoek naar de Grootste Congolees. Tijd voor een overzichtstentoonstelling.
Op de Belgische TV is de komende maand de serie Bonjour Congo te zien. Hierin
doorkruist journalist Rudi Vranckx het land, op zoek naar ‘het echte Congo’.
Zie voor meer een compleet overzicht van de zeer vele activiteiten:
www.congo2010.info
FOTO: Myriam Abdelaziz
FOTO: Lou Bergmans/VRT

Een bruikbare droom:


Afrikaanse fotografie
1960-2010
De onafhankelijkheid van veel
landen betekende een revolu-
tie in de Afrikaanse fotografie. De westerse, clichématige blik
op Afrika werd plotseling vervangen door het werk van onaf-
hankelijke Afrikanen. Alle toppers zijn hier te zien, van Malick
Sidibé tot Doris Haron. De tentoonstelling is samengesteld
door Simon Njami.

zam africa magazine 02/2010 51


Long Live the Dead Queen

52 zam africa magazine 02/2010


Stel dat Nederland en Belgie in 2018 of vier
jaar later het wereldkampioenschap voet-
bal mogen organiseren, en dat tegen die tijd
het Stedelijk Museum weer open is. Zouden
die kampioenschappen dan reden zijn voor
een mooie overzichtstentoonstelling van
hedendaagse Europese kunst? En zouden in
navolging de gemeentemusea in Arnhem of
Groningen eveneens speciale exposities in-
richten? Onwaarschijnlijk. Toch is dat precies
wat er deze maanden in Zuid-Afrika gebeurt.

Tekst: BART LUIRINK, BEELD: MARY SIBANDE/BIG5 FESTIVAL

zam africa magazine 02/2010 53


et WK heeft de artistieke sector bezwangerd, niet het minst door
de fondsen die de overheid voor deze gelegenheid ter beschikking
stelde. De exposities die in Johannesburg zijn ingericht, anticipe-
ren tevens op de massale toestroom van buitenlandse voetbalfans.
Mogelijkerwijs wordt hún interesse in hedendaagse Afrikaanse
kunst overschat, maar ondertussen heeft de stad de draad weer
opgepakt die zij met twee Biennales medio jaren negentig legde.
De derde Johannesburg Art Fair, die eind maart plaatsvond, was een
voorbode. Niet dat in de dertig paviljoens veel ballen rolden. Integen-
deel, het sportevenement speelde hier in het werk van Afrikaanse
kunstenaars nauwelijks een rol. Een uitzondering vormde natuurlijk de prachtige
serie kunstposters die David Krut Projects enige tijd geleden uitbracht en waarvoor
onder meer de Zuid-Afrikanen Marlene Dumas en William Kentridge (zie ZAM, win-
ter 2009), de Soedanese Hassan Musa en de Kameroenees Barthélèmy Toguo werk
maakten. De meeste kunstwerken – opvallend weinig videoinstallaties en minder
fotografie dan in 2009 – behandelden geheel andere onderwerpen. Maar in bijna
alle paviljoens lagen wel folders die verwezen naar op handen zijnde exposities die
voor en tijdens de WK te zien zullen zijn. Veel werk van de beurs, die opnieuw een
record aantal bezoekers trok, herhaalde zich als het ware bij verschillende gelegen-
heden in de maanden erna. Zo dook William Kentridge weer op in de Johannesburg
Art Gallery met I am not me, the horse is mine, projecties gebaseerd op een vertel-
ling van Gogol. Ook de Beninese schilder Dominique Zinkpé ondernam de lange reis
van Johannesburgs noorderlijke buitenwijken, waar de beurs plaatsvond, naar het
Museum Africa, aan de rand van de binnenstad. Net als de Ghanees Godfried Don-
kor, en ook Chiurai Kudzanai’s verbeelding van aan de macht verslaafde kabinets-
leden (zoals te zien in de wintereditie 2009 van ZAM) is zowel op de beurs als in de
expositie tentoongesteld.

Paard
Maar het meest overweldigend is natuurlijk The Reign (De Heerseres), de in een
paarsblauw Victoriaanse jurk gestoken maid Sophia, het alter ego van de nu inter-
nationaal doorbrekende Zuid-Afrikaanse kunstenaar Mary Sibande. Het gigan-
tische werk waarin Mary een steigerend paard in bedwang probeert te houden,

De exposities vormde het startpunt bij zowel de beurs begin maart als bij SPace, currencies in
contemporary African Art in Museum Africa de expositie die half mei opende.
Sibande, wier werk in juni ook in Nederland te zien is, wil geen onderdanigheid of

die in Johan-
verdriet tonen. Daarom transformeren haar maids, ze heeft er inmiddels tientallen
gemaakt, in overwinnaars. Het nu in Johannesburg tentoongestelde werk vormt
het slotstuk van de serie.

nesburg zijn
Ook dit jaar klonk in veel te bezichtigen stukken het, vaak in veel humor verhulde
en soms bijtend cynisme gedoopte, commentaar door. Neem Brett Murray’s collage
met als onderschrift een boodschap van de ruim 30 jaar geleden door het Zuid-
Afrikaanse minderheidsbewind opgehangen ANC-strijder Solomon Mahlangu:

ingericht Vertel mijn mensen dat ik van ze houd en dat ze de strijd voor whiskey, drie auto’s
en smeergeld moeten voortzetten. Die knipoog naar de nieuwe realiteiten van

anticiperen op de massale
toestroom van buitenlandse
voetbalfans
54 zam africa magazine 02/2010
In het verleden was
vrijwel niemand in de
musea en galeries van
Johannesburg nieuws-
postapartheid Zuid-Afrika blijft een van de grote attracties in het werk van jonge,
hedendaagse kunstenaars. Wat zo opvallend in hun werken ontbreekt zijn de raci-
ale verhoudingen in het land. Wie verwacht dat deze eeuwenlang misvormde rela-
ties onderwerp van onderzoek, spot of lofzang zijn, komt bedrogen uit. Alleen het
gierig naar
de kunst van
cartooneske werk van Anton Kannemeijer (Zie ZAM, winter 2008) en Konrad Botes
steekt de draak met de cliche’s van ‘de ander’ zoals die nog in veel blanke hoofden
voortleven. Maar voor de meeste jonge, zwarte kunstenaars (zo’n 40% van het aan-

boven de
tal exposanten op de beurs ) vormt vooral de eigen identiteit - als vrouw, Xhosa,
homo of moslim – de thematiek. Van de fotoshoppers Hasan en Husain Essop (zie
ZAM, voorjaar 2009 ), wier werk is gesitueerd in een veramerikaniseerde Kaapse
Madrassa, of Nicholas Hlobo, de Oostkaapse kunstenaar in wier installaties en

ele voorkeur van de kunstenaar voor mannen voorbijkomen. Mannelijkheid is het


achterliggende thema van Lawrence Lemaoana’s op textiel bestikte afbeelding van
Limpopo-rivier
schilderijen – vol zijde en rubber – de Xhosa-initiatieriten van jongens en de sexu-

een over zijn machinegeweer zingende Jacob Zuma.

Slaap
In de afgelopen jaren vestigden zich Afrikanen uit alle delen van het continent in
Johannesburg, maar sloot de stad haar ogen voor artistieke ontwikkelingen buiten
de landsgrenzen. De brandmasters van de lokale overheid afficheerden Johannes-
burg weliswaar als ‘Afrikaanse metropool’ maar vrijwel nergens in de musea en
galeries van de stad was een nieuwsgierigheid naar de kunst van boven de Lim-
popo-rivier terug te vinden. Nu hebben de WK, en de daarmee vrijkomende fond-
sen, Johannesburg als het ware wakker gekust uit de diepe slaap die na de half mis-
lukte Biennales aanving. Het resultaat is verbluffend. Niet alleen SPace voert ons
Afrika binnen, ook het vorig jaar geopende kunstcentrum Arts on Main in de bin-
nenstad – hier hebben onder meer Kentridge en de succesvolle fotograaf en Paul
Huf-prijswinnaar Mikhail Subotsky studio’s ingericht – biedt voor en tijdens de WK
een keur aan exposities, debatten en ontmoetingen. Net als in het Apartheidsmu-
seum, het Goethe Instituut en de Goodman Gallery zwaaien hier Afrikaanse kun-
stenaars vanuit de gehele wereld de scepter. Het zijn deze kunstenaars met vaak
dubbele nationaliteit die in hun werk dringende vragen over ruimte, context en
geografie aan de orde stellen. Deze zin zou overigens rechtstreeks uit de catalogi
en intentieverklaringen van de verschillende curatoren kunnen komen… In lange,
onnavolgbare strofen met veel ‘gender, machtsrelaties en identiteit’ verklaren
Thembinkosi Goniwe en Melissa Mboweni, de samenstellers van SPace in Museum
Africa, dat hun expositie eigenlijk nergens over gaat. Want wie de ruimte verkent,
kan alle kanten op.
De winst is dat het groeiend aantal Johannesburgse instellingen van de kunst deze
maanden de grenzen heeft opengegooid voor artiesten ver buiten het eigen zichts-
veld.
Leuk voor voetbalfans, maar de winst is vooral dat Johannesburgers eindelijk naar
het Afrika kunnen waarvan ze zelf deel uitmaken.

Meer informatie op: www.joburgartfair.co.za, www.theartistofafrica.co.za en www.artsonmain.co.za


Dit stuk kwam mede tot stand dankzij een financiele bijdrage van de Mondriaan Stichting.

BART LUIRINK IS HOOFDREDACTEUR VAN ZAM.


zam africa magazine 02/2010 55
Lezersaanbiedingen
Baloji musiC film tHeatre
Kinshasa visu al art Dan Ce
Succursale
EMI soutH afriCa meets
De Belgische tHe netHerlanDs
Congolese zanger
Baloji heeft naar
aanleiding van de viering van 50 jaar Con- international festival june
filmhuis den haag & theate11r12aan
13 Den Haag
www.big5intown.nl het spui
golese onafhankelijkheid een nieuw album
uitgebracht. Naast arrangementen van een
bekende nummers bevat de plaat ook vijf Theater aan het Spui
gloednieuwe nummers. ZAM geeft vijf cd’s BIG5 Festival 2,50 euro korting op
weg. Win een exemplaar door uw naam en 10-11-13 juni
entree BIG5 Festival
adres voor 1 augustus te sturen naar actie@ Een grote ontmoeting tussen Zuid Afrika en dende kunst komt het beste van twee werelden
zam-magazine.nl Nederland tijdens het BIG5 Festival . Op het bij elkaar. Lever deze bon in bij de kassa en ont-
gebied van theater, dans, film, muziek en beel- vang € 2,50 op de entree. www.big5intown.nl
Win één van de vijf cd’s
Foto: Lars Igesund

Youssouf Amine Elalamy


De Clandestienen
Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar
Twaalf mannen en één vrouw
uit Marokko verdrinken in
zee tijdens hun vluchtpoging
naar Spanje. Youssouf Amine
Elalamy vertelt op meesle-
pende wijze het verhaal van
de verdronken en nabestaanden. ZAM geeft
vijf boeken weg. Win een exemplaar door uw
naam en adres voor 1 augustus te sturen naar
actie@zam-magazine.nl

Win één van de


vijf boeken

tijdschrift • aanbiedingen • events • debat • nieuwsbrief • website • tijdschrift • aanbiedingen • events • debat • nieuwsbrief • tijd

ZAM voor 25 euro per jaar


www.zam-magazine.nl

56 zam africa magazine 02/2010


Kees Broere
Van Accra naar Amsterdam
Uitgeverij Meulenhoff
Volkskrant-correspondent Kees
Broere en fotograaf Sven Torfinn
reizen mee met illegale migranten
onder andere door de woestijn van
Noord-Mali. Openbare Bibliotheek Amsterdam
Bij Black Label krijgt u 10% korting Lions of Africa
op deze titel. Bezoek www.black- 11 & 18 juni & elke vrij & zat in juli
label.be of bestel direct op info@ Theatershow met passie, dans, acrobatiek, fashion en swingende ritmes
blacklabel.be onder vermelding van door Senagalese artiesten met o.a. Laye Ananas. Deze show speelt aan-
de ZAM actie. Normale prijs € 19,95, komende zomer exclusief bij de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA).
ZAM-prijs € 17,95 ZAM mag 2 x 5 kaartjes weggeven voor de live show op vrijdag 18 juni.
Mail voor 9 juni uw naam en adres naar actie@zam-magazine.nl

2 euro korting Win twee van de


van ZAM tien kaarten

Concertgebouw Amsterdam Sue Williamson


Holland Festival South African Art Now
1 t/m 23 juni HarperCollins Publsihers
Het Holland Festival is hèt festival voor internationale podiumkunsten. Een overzicht van Zuid-Afrikaanse
Op 19 en 20 juni speelt Telegrams from the Nose. Een beeldende voorstel- kunst tussen 1960 en 2000. Het
ling over de Sovjet-Unie van de jaren twintig, met videoprojecties van de loodzware boek bevat honderden
Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge en muziek van de Franse werken met Marlene Dumas,
componist François Sarhan. De voorstelling roept een krachtig beeld op Mustafa Maluka, Moshekwa
van een absurde, beangstigende werkelijkheid waarin voor het individu Langa, Zanele Muholi, William
geen plaats meer is. Kentridge en zoveel anderen. Bij
Black Label krijgt u 10% korting op
Meer info op www.hollandfestival.nl. Bestel via onze website deze titel. Bezoek www.blacklabel.
www.zam-magazine.nl en ontvang €5,- korting op deze voorstelling. be of bestel direct op
Normale prijs: €15,- ZAM-prijs: €10,- info@blacklabel.be onder vermel-
ding van de ZAM actie. Normale
5,30 euro korting
5 euro korting van ZAM prijs € 53,-, ZAM-prijs € 47,70
van ZAM

Glicée foto print Fotografe Zanele Muholi heeft met ten-

Zanele Muholi toonstellingen in haar geboorteland,


Cairo, New York, Toronto, Bamako en
elders wereldwijd grote aandacht getrok-
ZAM Africa Magazine ken. Muholi gebruikt haar artistieke kwa-
liteit als activiste voor gelijke rechten van
seksuele minderheden. Uit erkentelijkheid
voor ZAM’s rol als hèt onafhankelijke plat-
form van Afrikaans talent heeft Muholi
dit werk geschonken. De foto is nu voor
€ 220,- (excl btw) in een oplage van 100
exemplaren voor ZAM-lezers te koop. Voor
meer informatie info@zam-magazine.nl
Excusieve aanbieding Zanele Muholi

zam africa magazine 02/2010 57


58 zam africa magazine 02/2010
FOTO: ROGAN WARD

Nelspruit: 105. Kaapstad: 440. Soccer City: 330.


Port Elizabeth: 205. Durban: 340.
Dit zijn niet de punten in een schoonheidswedstrijd,
maar de bedragen in miljoenen euro’s die de ­
Zuid-Afrikaanse WK-stadions gekost hebben.
Wat krijgt het land voor dat bedrag? Tekst: Marine Leblond,
foto’s: africa media online/independent contributors & eimage

zam africa magazine 02/2010 59


Nelspruit:105 • Kaapstad:440 • Soccer City

Niet alle stadions in die stadions zal na afloop in de corresponderende lijn worden gegra-
zijn nieuw. De sta- veerd. Er zijn eigenlijk maar negen stadions, maar aangezien negen een
dions in Bloemfon- ongeluksgetal is in Zuid-Afrika, is er een tiende lijn toegevoegd. Die
tein en Rustenburg wijst naar Berlijn, waar de vorige WK-finale werd gespeeld.
bijvoorbeeld moes-
ten van de FIFA enkel Slapeloos
wat worden opge- Voetbalstadions zijn van nature buitenproportioneel grote gebouwen.
knapt. Er moest in elk Vaak zijn het sculpturen die de hele omgeving klein en onbenullig doen
stadion plek zijn voor lijken. Het Green Point-stadion in Kaapstad liep het risico om in deze
minimaal 43.000 val te lopen. Er staan weinig grote gebouwen in de buurt, maar wel, als
toeschouwers (waar- extra probleem, een beroemde berg. Vooraf werd daarom gevreesd dat
onder 3000 VIPs), er moest goede verlichting het stadion de hele skyline van Kaapstad zou verpesten. De arme Duitse
zijn, een nieuw geluidssysteem, elektronische architect had naar verluidt vele slapeloze nachten voor hij met een oplos-
scoreborden. Ook het FNB-stadion in Johan- sing kwam, die verrassend goed blijkt te werken.
nesburg moest worden opgeknapt. Ooit was Aangezien het stadion niet moet concurreren met de Tafelberg, zijn er
dit de plek waar Nelson Mandela zijn eerste bijna geen horizontale lijnen in verwerkt. De fiberglas bekleding aan
grote bijeenkomst hield na zijn vrijlating. De de buitenkant lijkt op een doek. Als het donker is wordt het stadion
komende weken wordt het stadion het toneel zo verlicht dat de stalen constructie zichtbaar is, wat het stadion heel
van onder andere de openingswedstrijd en de transparant maakt. Overdag lijkt het stadion, dankzij de bijzondere con-
finale. Naast wat kleine ingrepen kreeg het structie, de kleuren van de lucht aan te nemen. Het is de bedoeling dat
stadion een compleet nieuwe buitenkant en het humeur van de stad weerspiegeld wordt in het stadion – vandaar de
een nieuwe naam: Soccer City. Er passen niet bijnaam ‘De diva van de Kaap’.
minder dan 95.000 toeschouwers in, waarvan Het weer in Kaapstad heeft in juni een nogal knorrig humeur, vandaar
niemand meer dan 100 meter van het veld zit. dat de overkapping een belangrijke rol in het ontwerp speelde. Het
De nieuwe buitenkant moet op een kalebas lij- dak werd op de grond gebouwd als een gigantisch glazen fietswiel, en
ken, een soort pot, gekozen als Pan-Afrikaans daarna aan de ‘spaken’ opgehesen. Door een wonderbaarlijk staaltje
symbool van gemeenschapszin. Het was niet ingenieurswerk zweeft het dak nu boven het stadion, schijnbaar zonder
eenvoudig om een kalebas een paar duizend ondersteuning. Een glazen dak klinkt nogal ‘fancy’, maar de architecten
keer te vergroten en er nog steeds als een kale- hadden goede redenen om voor dit materiaal te kiezen. Het gewicht van
bas uit te laten zien. Er waren tientallen ideeën het glas zorgt ervoor dat het dak op zijn plaats blijft. Bovendien absor-
voor het materiaal van de panelen. Uiteindelijk beert het glas geluid – een belangrijke wens van de omwonenden.
besloot de Zuid-Afrikaanse architect Bob van De buurt rond het stadion, Green Point, is de afgelopen tijd in hoog
Bebber om aluminium te gebruiken, maar dat tempo opgeknapt. Café’s, hotels en fastfoodrestaurants zijn als pad-
bleek te duur. Een Oostenrijkse uitvinding bood denstoelen uit de grond geschoten. Nieuw openbaar vervoer en fiets- en
uitkomst: FiberC, een mengsel van beton en voetpaden maken het gebied toegankelijk. Het braakliggende Green
fiberglas. Een rode mozaïek van 40.000 tegels Point Common werd omgevormd tot een park, geïrrigeerd met regen-
van dit materiaal, in zes verschillende kleuren, water dat op het dak van het stadion wordt opgevangen. Dit gebied
vormt uiteindelijk de façade van het stadion. moet een beginpunt worden voor stedelijke vernieuwing.
Er is een patroon van tien lijnen in de mozaïek
verwerkt. Deze lijnen wijzen naar de geogra- Symboliek
fische locaties van de andere WK-stadions in Ook het Moses Mabhida-stadion in Durban, vernoemd naar een leider
Zuid-Afrika. De uitslagen van de wedstrijden van de Communistische Partij in de jaren 80, wordt meer dan alleen

60 zam africa magazine 02/2010


y:330 • Port Elizabeth:205 • Durban:340

1 3

FOTO’S 1, 2 EN 4: Kaapstad, Greenpoint stadion, TERRY FEBRUARY / 3: Durban, Moses Mabhida stadion, ROGAN WARD
5. Johannesburg, Soccer City stadion, DAVID LARSEN / 6. Kaapstad, Greenpoint stadion, TERRY FEBRUARY
7. Durban, Moses Mabhida stadion, DAVID LARSEN

6 7

zam africa magazine 02/2010 61


Nelspruit:105 • Kaapstad:440 •

een plaats om te sporten. De gigantische boog


1 2 boven het stadion moet een monumentale
attractie voor de stad worden. De Duitse archi-
tecten schrokken niet terug van wat symboliek.
Aan de ene kant heeft de boog twee poten, aan
de andere kant een. Deze constructie, afgeleid
van de driehoek in de Zuid-Afrikaanse vlag, ver-
wijst naar de eenwording van het land. De top
van de boog is toegankelijk voor bezoekers, met
een trap of een kabelbaantje. Vanaf de top, 106
meter hoog, heb je een mooi uitzicht over de
stad en over de Indische Oceaan.
Het stadion van Durban is het hoogtepunt van
3 4 een groots plan dat de stad moet revitaliseren.
Het ligt middenin het nieuwe Peoples Park,
waar van alles wordt georganiseerd. Er is plek
voor 40 verschillende sporten. Het is de bedoe-
ling dat het park ook een cultureel centrum
wordt, met voorstellingen, café’s en winkels.
Ook hier is veel aandacht besteed aan open-
baar vervoer en voet- en fietspaden een grote
rol.
Het stadion zelf heeft een façade van witte
lamellen. Wie om het stadion heenloopt kan
op allerlei manieren naar binnen kijken. In de
winter vangt deze constructie zonlicht op voor
de verwarming, in de zomer houdt het de erg-
ste hitte buiten. Bezoekers komen bovenin het
stadion binnen en krijgen meteen een spec-
taculair overzicht van het veld en de tribu-
nes. De veelkleurige stoeltjes verwijzen naar
het strand en de zee waar Durban om bekend
staat. Het dak van het stadion is gemaakt van
een met Teflon beklede stof – een vederlichte
constructie.

5 Giraffen
Het Mbombela-stadion in Nelspruit is een stuk
1: Nelspruit, Mbombela stadion, HOMEGROWN / 2: Port Elizabeth, Nelson Mandelabaai ­stadion, pragmatischer. Het doel was om een stadion te
ANTHONY ALLEN / 3: Kaapstad, Greenpoint stadion, TERRY FEBRUARY / 4: Polokwane, Peter bouwen dat de provinciale regering niet met
Mokaba stadion, DAVID LARSEN / 5: Johannesburg, Soccer City stadion, DAVINA JOGI / enorme schulden zou opzadelen. In tegenstel-
6: Nelspruit, Mbombela stadion, DAVID LARSEN / 7: Polokwane, Peter Mokaba stadion, DAVID ling tot veel andere stadions werd het budget
LARSEN / 8: Port Elizabeth, Nelson Mandelabaai stadion, EIMAGE VARIOUS ARTISTS

6 7

62 zam africa magazine 02/2010


• Soccer City:330 • Port Elizabeth:205 • Du

in Nelspruit bijna niet overschreden. Nog een toeschouwers een adembenemend uitzicht over de omgeving. Het Zuid-
verschil met de andere stadions: bijna alle Afrikaanse architectenbureau Dominic Bonnesse ontwierp een stadion
bouwmaterialen voor dit gebouw kwamen uit dat wel wat weg heeftvan een enorme bloem – sommigen noemen het
Zuid-Afrika en het stadion werd door ontwor- een kroon. De metalen dakspanten zijn afkomstig uit Koeweit. Ze zijn
pen door een Zuid-Afrikaans architectenbu- bekleed met een kunststof PTFE-membraan. Dit wonderlijke materiaal
reau. houdt de regen buiten en wordt nooit vies.
Het dak wordt ondersteund door 18 pilaren.
Om deze simpele constructie wat op te vrolij- Succes
ken kregen de pilaren de vorm van een giraffe Wat moet er met deze stadions gebeuren na het WK? Zoals wel duide-
– toepasselijk, want het Krugerpark ligt bij lijk wordt zijn ze zonder uitzondering veel te groot. Veel Zuid-Afrikanen
wijze van spreke om de hoek. De stoeltjes kre- vrezen dat ze na het WK met tien peperdure, lege stadions blijven zit-
gen een zebramotiefje, en bij de verdere aan- ten. Het goede nieuws is dat de capaciteit van veel stadions gemakke-
kleding werd veel gebruik gemaakt van tradi- lijk teruggebracht kan worden. Daarnaast kunnen de stadions voor veel
tionele Ndebele-patronen. Alles bij elkaar is het meer gebruikt worden dan voor voetbalwedstrijden. De organisatoren
misschien geen architectonisch meesterwerk, hopen dat de stadions na het WK ook ingezet worden bij concerten en
maar het stadion heeft toch een heel eigen bijeenkomsten. Durban hoopt dat het nieuwe stadion een extra stimu-
identiteit. En het past goed in de omgeving. lans is om de stad de Olympische Spelen van 2020 toe te kennen.
Het Peter Mokaba-stadion in Polokwane is ver- Vanuit sociaal oogpunt is het succes van de stadions beduidend minder
noemd naar een controversieel ANC-kopstuk groot. Het bouwproces werd regelmatig onderbroken door stakingen
dat in 2002 overleed. Het is een nogal Spar- van arbeiders die veel te weinig betaald kregen. Bewoners van krotten
taanse ontwerp, van een Engelse architect. in de buurt van de stadions wonen zijn in veel gevallen uit hun huizen
Toch is er genoeg te zien. Het stadion staat gezet, omdat hun schamele woningen het fotogenieke karakter van de
middenin de savanne en wordt omgeven door stadions zou verpesten.
grote Baobab-bomen. Bezoekers die op de Toch heeft het WK alleen al in de bouwwereld 50.000 nieuwe banen
bovenste tribunes zitten en een beetje geluk geschapen. De verwachting is dat het BNP met miljarden euro’s stijgt,
hebben, kunnen in de verte giraffes, zebra’s net als de inkomsten voor de regering. Hele buurten zijn opgeknapt. De
en olifanten zien rondlopen. In de hoeken van infrastructuur is verbeterd. Het openbaar vervoer is in veel steden ein-
het stadion staan vier enorme pilaren, die het delijk van de grond gekomen. Dit soort ontwikkelingen hebben, zo heb-
176 meter brede dak ondersteunen – een waar ben we elders in de wereld bij soortgelijke evenementen kunnen zien,
kunststukje. De stad Polokwane verkeert, nog een vliegwieleffect voor verbeteringen.
meer dan de andere speelsteden, in een opge- Het imago van het hele continent staat tijdens het WK op het spel. Afrika
wonden, gelukzalige stemming. Het vliegveld wordt door veel mensen nog steeds gezien als een naargeestige plek
en de wegen zijn opgeknapt, elke dag openen waar honger en oorlog de dienst uitmaken. Zuid-Afrika is de nieuwe
nieuwe hotels de deuren. Het WK heeft de stad ambassadeur die moet laten zien dat Afrika hardwerkend, getalenteerd
op de kaart gezet. en leuk is. Als het WK is afgelopen heeft het land enkele van de mooiste
Bijna alle stadions in de wereld zijn gesloten stadions ter wereld. Wie ze bekijkt wordt onherroepelijk gegrepen door
constructies. Het is heel opvallend dat de Zuid- de warmte, de opwinding en de trots die ze uitstralen. De collectieve
Afrikaanse stadions zo open en transparant egoboost die Zuid-Afrikanen krijgen zal veel langer duren dan de paar
zijn. Het spectaculaire landschap wordt in veel weken die het WK duurt. Het heeft allemaal een hoop gekost, maar als je
stadions ingezet om de sfeer te verhogen: de mij vraagt of het dat waard is, dan zeg ik: ja.
zee in Durban en Kaapstad, de savanne in Polo-
kwane. Het stadion in Port Elizabeth staat aan
Marine Leblond is architect. Nadat ze in Parijs en Londen werkte,
de rand van een meer, en ook hier hebben de verhuisde ze in 2007 naar Kaapstad.

zam africa magazine 02/2010 63


Uitverkoren
Voor bijna heel Zuid-Afrika staat 2010 gelijk aan het WK voetbal.
Een team voetballers uit Johannesburg bereidt zich echter voor op een
ander 2010: de Gay Games in Keulen.
Tekst: Magali Reinert, FOTO’S: DELWYN VERASAMY

64 zam africa magazine 02/2010


O p de binnenplaats van de
voormalige vrouwengevan-
genis van Johannesburg
binden de vrouwen hun
scheenbeschermers voor en
trekken ze hun lange sokken aan. Dit is hun
geimproviseerde kleedkamer - een paar plas-
tic stoelen die uit een nabijgelegen kantoor
komen en een oude kluis voor de waardevolle
spullen. Als ze omgekleed zijn joggen de vrou-
wen Constitution Hill af naar hun veld, een
braakliggend terrein tussen het BP tankstation
en een parkeergarage.

Ze zijn met twaalf - schorre stemmen, gescho-


ren hoofden. De bonte kleuren van hun tenues
steken fel af tegen de rode grond. Op de voor-
kant van het shirt van Pinky Zulu, de aanvoer-
der, staat ‘Feminist Leader’, op de achterkant
‘Fighting against patriarchy and homophobia’.

Het team heet The Chosen Few, de uitverkore-


nen. De spelers komen uit Alexandra, Hillbrow,
Soweto, Katlehong en andere townships; ze
zijn lesbisch en voetballer. Om lid te worden
van The Chosen Few moeten kandidaten uit
de kast gekomen zijn, fit zijn en goed kun-
nen voetballen, en bereid zijn te strijden voor
homo- en vrouwenrechten.

Eens per week traint het team vlak bij het


kantoor van het Forum for the Empowerment
of Women (FEW), een organisatie van zwarte
lesbische vrouwen. Met het voetbalteam wil de
organisatie een statement maken in de homo-
fobe wereld van het vrouwenvoetbal. Deekay
Sibanda, middenvelder en het organisatori-
sche brein van het team, vertelt hoe vrouwen
weggestuurd worden bij hun clubs zodra ze
uit de kast komen. ‘Maar ook nu we lid zijn van
The Chosen Few worden we nog steeds gedis-
crimineerd. We mogen niet meedoen met de
reguliere competitie, puur en alleen omdat we
openlijk lesbisch zijn.’

zam africa magazine 02/2010 65


Reclame
Buiten het voetbal hebben de vrouwen het ‘Iedereen wou met ons uit,
vaak nog moeilijker. ‘Sommige van onze spe-
lers zijn verkracht, geslagen, weggejaagd door iedereen wou een drankje
hun families,’ vertelt Sibanda. ‘Bijna niemand
volgt meer een opleiding. Op school werden voor ons kopen’
we behandeld alsof we een besmettelijke
ziekte hadden. Nu hebben we een team van moeten verstoppen. Toen ik bij dit elftal kwam kan niemand vertrouwen en ben altijd bang.’
onopgeleide, werkloze vrouwen.’ hoefde ik me eindelijk niet anders voor te doen
dan ik ben. Ik voelde me zo gesterkt dat ik De spelers van The Chosen Few doen meer
Over haar eigen achtergrond wil Sibanda (26) besloot mijn moeder en de rest van de familie dan voetballen. Zo voerden ze uitgebreid actie
niet teveel kwijt. Als ze op haar kantoor bij te vertellen dat ik lesbisch ben. Ze jaagden me rond het proces van de moord op Eudy Sime-
FEW zit zou ze gemakkelijk door kunnen gaan weg. Ik had geen baan, kon nergens heen. Ik lane, een lesbische voetballer van het Zuid-
voor een succesvolle vrouw uit een reclame. ‘Ik had alleen The Chosen Few.’ Afrikaanse nationale vrouwenelftal (‘Banyana
begon hier ooit als vrijwilliger, maar toen ze Banyana’). Simelane werd in 2008 slachtoffer
zagen hoe enthousiast ik was heb ik veel work- Uiteindelijk kon Mokone terugkeren naar haar van een groepsverkrachting. Haar levenloze
shops kunnen volgen. Journalistiek, fotografie familie in Soweto, op voorwaarde dat ze haar lichaam werd met 25 messteken in een parkje
en nog veel meer.’ ‘lesbische dingen’ buitenshuis liet. Ze heeft achtergelaten. Voor the Chosen Few werd de
nu een baan in een winkel in Norwood en wil moord op Simelane symbool voor alle misda-
Middenvelder Maki Mavis Mokone is de graag naar het centrum van Johannesburg ver- den tegen de lesbische gemeenschap.
kleinste speler van het team. ‘Ik heb me altijd huizen. ‘In de township voel ik me niet veilig. Ik

66 zam africa magazine 02/2010


(advertenties)

Succes
In 2006, toen het team pas twee jaar bestond,
behaalde The Chosen Few een bronzen
medaille op de Gay Games in Chicago. Sibanda
herinnert zich de opwinding nog goed: ‘Op
een dag werd ik gebeld met de mededeling dat
ik naar Chicago mocht om te voetballen. Ik kon
het niet geloven. Ik was nog nooit in het bui-
tenland geweest!’

De trainer, Leigh-Ann Naidoo, vertelt wat een


lange weg ze moest afleggen voor ze haar
team in Amerika kreeg. ‘Het was bijna onmo-
gelijk om visa te krijgen voor een groep werk-
loze, ongetrouwde, kinderloze, dakloze vrou-
wen. Voor sommigen moesten we de aanvraag
wel drie keer indienen.’

Maar uiteindelijk kwamen ze er toch. Sibanda:


‘Het was een ongelofelijke ervaring. Iedereen
wou met ons uit, iedereen wou een drankje
voor ons kopen. En om dan ook nog op het
podium te staan... Dit team betekent alles voor
me.’

De spelers, absolute outcasts in hun eigen land,


werden de mascottes van het toernooi. Met
hun liederen over het harde leven in Zuid-Afrika
vormden ze het hoogtepunt van de Gay Games.

Niet alle vrouwen worden slecht behandeld


door hun familie. Ntombi Futhi heeft niets
dan lof voor de hare. ‘Mijn moeder is blij met
Zuid-Afrika in het klein
dit team. Ze weet nu tenminste dat ik op een
Soekmekaar in Limpopo. Ooit een bastion van conservatieve blanke
veilige plek ben.’ Samen met haar moeder en
boeren met alle macht én grond. Tot in 1994 Nelson Mandela
haar broertje woont Futhi in de township Kat-
lehong. Toen ze naar een toernooi in Londen president wordt en alles verandert voor onderwijzers Odie Coetsee,
ging, kwamen ze haar uitzwaaien. ‘Mijn tante de werkloze Zacharia en
deelde zelfs pamfletten over me uit in de kerk: taxichauffeur Frans Ratsaka,
Dit is mijn nichtje, ze gaat naar het buitenland. die namens zijn stam grote
Bid voor haar.’ stukken land opeist.

Vandaag de dag zijn nog maar twee spelers uit


Volkskrant-redacteur Marnix de
het oorspronkelijke team uit 2004 actief. Som-
migen hebben een baan gevonden, anderen Bruyne beschrijft met oog voor
zijn terug naar school gegaan. Er is geen geld detail een kleine gemeenschap
om de spelers te betalen, dus als het beter met die – soms enthousiast, soms
ze gaat, haken ze vaak af. Voor de huidige spe- tegenstribbelend – wordt mee-
lers telt maar een ding: de Gay Games 2010 in
gezogen in de wervelstroom
Keulen. Futhi zegt wat iedereen denkt: ‘Dit jaar
van het moderne Zuid-Afrika.
gaan we voor goud.’

‘Een mooi verhaal. Knap hoe de


dreiging als het ware achter de
zinnen schuilgaat.’ Bart Luirink

Magali Reinert is een Franse journaliste. Sinds twee


jaar woont ze in Johannesburg, waar ze vooral sociale UITGEVE RIJPODIUM . NL
reportages maakt.

zam africa magazine 02/2010 67

Advertentie ZamDEF.indd 1 04-05-2010 11:30:28


Natasha
Natasha komt oorspronkelijk uit Johannesburg. Haar moeder stierf toen ze nog
klein was; haar vader heeft ze nooit gekend. Samen met een vriendin, Toni, woont
ze sinds een paar jaar in een flat in Kaapstad. Overdag is ze thuis of winkelt ze met
vriendinnen. ‘s Avonds gaat ze naar het café om klanten op te pikken. Tijdens het
WK gaat het storm lopen, verwacht Natasha.
Prostitutie is illegaal in Zuid-Afrika, maar naar schatting zijn er alleen al in de
West-Kaap zo’n 4000 sexworkers actief. Ze hebben regelmatig te maken met
geweld – niet alleen door klanten, maar ook door de politie. Prostituees hebben
geen toegang tot gezondheidszorg. Wel is er een ‘vakbond’ – de Sex Workers Edu-
cation and Advocacy Task Force – die ijvert voor legalisering en voor veilig vrijen.
FOTO’S: NIKKI RIXON/TWENTY TEN/AFRICA MEDIA ONLINE

68 zam africa magazine 02/2010


zam africa magazine 02/2010 69
Musa Nxumalo

70 zam africa magazine 02/2010


zam africa magazine 02/2010 71
CV
Naam Musa Nxumalo
Geboren 1986, Soweto, Zuid-Afrika
Achtergrond ‘Ik ben altijd dol op fotografie
geweest, hoewel het tot 2006 duurde eer ik een
camera vasthield. Tot die tijd knipte ik foto’s die
ik mooi vond uit en stopte ze in een plakboek.
Ik vind mezelf nog steeds geen fotografie-
expert... Ik volg gewoon mijn gevoel.’
Opleiding Market Photo Workshop in
­Johannesburg (2006-2008).
Tentoonstellingen In het verleden was
het werk van Nxumalo onder meer te zien
in Michael Stevenson Gallery in Kaapstad.
Tot 1 augustus hangt zijn werk in MU in
Eindhoven (www.mu.nl)
Alternative Kidz ‘De mensen op deze foto’s
zijn mijn vrienden. Ik noem onze generatie de
Alternative Kidz. We zijn niet zo erg met poli-
tiek bezig. Ik kom zelf uit de township, maar er
horen mensen met allerlei achtergronden bij
onze groep. Zwarten, blanken, gekleurden, dat
maakt niet uit. Muziek is voor ons veel meer
een bindmiddel dan ras. Door mijn vrienden-
groep te fotograferen wil ik de eerste generatie
Zuid-Afrikanen die na de apartheid opgroeit
vastleggen. Ik denk dat ik dat beter kan dan een
fotograaf van buitenaf – ik hoor tenslotte zelf
bij deze groep.’
Muziek ‘Muziek betekent heel veel voor me.
Soms zou ik willen dat ik muzikant was in
plaats van fotograaf. Ik heb mijn vorige vrien-
din versierd door te vertellen dat ik bassist in
een band was, terwijl ik geen noot kan spelen!
Toen ze vroeg of ik haar kon leren gitaarspelen
viel ik door de mand. Veel van mijn vrienden
zijn wel muzikant. De muziek uit de jaren 80 is
het helemaal voor ons. Ik ben een enorme fan
van de Engelse band Joy Division.’
Voorbeelden ‘Laatst zag ik de film City of God,
over een Braziliaanse fotograaf in de favela’s,
de Braziliaanse sloppenwijken. Een geweldige
film. Mijn doel is hetzelfde als dat van hem: het
leven om me heen vastleggen. Andere voor-
beelden zijn fotografen als Larry Clark, Joseph
Szabo en Liam Lynch. Maar mijn allergrootste
held is Andrew Dosunmu, een Amerikaans-
Nigeriaanse fotograaf. Hij doet alles: documen-
tairefotografie, modereportages, reclames.
Mijn droom is dat ik ooit, net als hij, van mijn
foto’s kan leven. Momenteel probeer ik een
beurs te krijgen zodat ik een kunstopleiding
kan volgen. Als dat lukt ben ik goed op weg.’
(AS)

72 zam africa magazine 02/2010


zam africa magazine 02/2010 73
M Mijn kinderbroek was uit vaders militaire jas
gesneden (groene prikkelstof, landmacht).
Sindsdien ben ik allergisch voor uniformen.
Slikken helpt niet. Zodra een uniform me
staande houdt, gromt de drift in mijn ogen. Te
vaak ook word ik uit een rij gehaald en nader
geïnspecteerd. Uniformen maken mannen
kleiner, al denken de dragers daar vaak anders
over. Vrouwen in uniform worden lelijk. Hoe
spel te spelen.
Proces-verbaal
De agenten knikten instemmend. Vriendin
wenste het tweetal nog een prettige dag en
startte de motor. Maar de witte deed geen stap
opzij. Hij ging dwars voor de auto staan bellen.
‘Please, sit die kar af.’ Wantrouwende ogen,
fluisterend overleg, driftig geduim op mobiel-
tjes. Sergeant liep terug naar mijn raampje.
Telefoon aan haar oor. Ze keek zorgelijk.
adriaan
van Dis
Zwerf hond

ge-sms. Tot er bij sergeant een bericht binnen-


Frans Molenaar (erg goed in uniformen) zijn ‘Sê hom djy het orders’, riep de witte agent haar kwam dat tot veel onderling gefluister leidde. Ik
best ook doet. na. hing met mijn hoofd naar achteren, maar kon
Onlangs werd ik in Zuid-Afrika door twee Vriendin tikte hooghartig op haar horloge. ‘We geen woord verstaan. Auto gevonden?
geüniformeerden aangesproken. Ik zat er een zijn al te laat voor de lunch, we willen graag ‘Nee, een bevel van de kapitein.’ Beide agenten
halve dag aan vast. Lees mijn proces-verbaal. voor het donker…’ Sergeant onderbrak haar. Zij zwollen op van geheimzinnigheid.
had net haar kapitein aan de lijn gehad. Wij De afslag naar Paarl doemde op. ‘Rechtdoor’,
Wij (vriendin en ik) stonden met de auto in de waren belangrijke getuigen en moesten mee- zei sergeant. Het was een bevel.
berm – niet ver van een verlaten kazerne, even werken. ‘Your wish is my command’, zei vriendin.
buiten Stellenbosch. Verdwaald. We zochten ‘Getuige van wat? We hebben niks gezien’, zei Daar konden ze wel om lachen. Normaal reden
de weg op de kaart en hoorden opeens een vriendin. zij, en zaten de boeven achterin. Ze hadden
bons op de motorkap. Twee grijnzende koppen Eh, eh…, het kwam er schoorvoetend uit: hun de gevaarlijkste prisoners naar die tjoekie ge-
keken door het raampje naar binnen: een witte dienstauto was weg, zomaar spoorloos ver- escort. ‘Rapers, killers, gangster, almal in die
en een bruine agent. Man. Vrouw. Handen op dwenen, voor de kazernepoort, terwijl ze even selle kar. En nou word ons, die cops, bestuur!’
heup en pistool. Of wij misschien een politie- naar binnen waren. De mobilofoon gaf geen Kenden ze echte moordenaars? vroeg ik.
auto hadden gezien? signaal. En er was geen andere auto beschik- Nou en of! Een kende Pang van die Americans-
Nee, onze ogen hingen boven een wegenkaart. baar, die waren allemaal naar Paarl… het bende persoonlijk, de ander Vegkop. ‘Twintig
De witte agent liep om de auto heen, trapte brandde daar op drie plaatsen… mense afgemaai!’ Meer namen noemden ze,
tegen de banden, vroeg om papieren, stelde En nu? als waren het filmsterren.
vragen. Geen verdachte personen voorbij zien ‘Die kaptein sê ons need die kar’, zei sergeant We hadden de juiste snaar geraakt.
komen? Wisten we dat er een stopverbod gold? onderdanig. De agenten verzamelden handtekeningen
En de nummerplaat achter was niet goed lees- ‘Kan ik het weigeren?’, vroeg vriendin. van de grootste dikdinge, leiders van gevan-
baar. ‘Hoe lank wag djulle al?’, vroeg de bruine Nee, maar een lift zou welkom zijn. ‘Rigting die genisbendes. Voor hun kinderen. Die van The
agent. Ze miste twee voortanden, maar dat lag Pêrel.’ Numbers hadden ze al: die twentysix, die twen-
niet aan haar uniform. Wijngaarden genoeg onderweg! tyseven én die twentyeight! Wie daarbij wilde
‘Geen idee, sarsj, we zijn een beetje verdwaald’, De agenten zaten nog maar net of ze begon- horen liet die getallen op zijn lichaam tatoe-
zei vriendin. (‘Sergeant’ leek haar mooi hoog, nen te sms’en. Intieme ringtones gingen af: ëren, of op z’n gezicht – als een contract voor
al telden we geen ster of streep.) een huilende baby, een jochie dat luid om z’n eeuwige trouw aan hun bende. En als ze vrij
‘Nog steeds? Na tien minuten op de kaart kij- Paaapaaa riep. De stemmen van hun kinderen. kwamen, zorgden ze ervoor zo snel mogelijk
ken?’ Het rook naar zweet op de achterbank. Mijn weer achter de tralies te komen. Ja, zo trouw
Mijn vriendin bleef beleefd, maar ik hoorde vriendin liet haar raampje zakken, maakte waren ze! Ze bekenden liever een misdaad die
huiver in haar stem. ‘We zoeken de weg naar grapjes om de spanning te breken. Konden ze ze niet hadden begaan dan buiten hun bende
de wijngaarden.’ misschien hun papieren tonen? Je las veel over te moeten leven… De stemmen op de achter-
‘Ai, having a good taaime, hé’, zei de witte. fopagenten vandaag de dag. bank sloegen over van bewondering.
‘Ja, ik laat mijn vriend de Kaap zien, hij is hier ‘Ja,’ zei de witte agent, ‘als je niet oppast stelen Ik moest me telkens omdraaien om te horen
met vakantie.’ ze je uniform.’ wie wat zei – zo identiek was hun woordkeus.
‘En like meneer Zuid-Afrika?’ ‘En je auto’, zei vriendin. Ze spraken gemieks, half Engels, half Afri-
‘Geweldig land.’ Ik moest me forceren om het De agenten konden er niet om lachen. Nog meer kaans. De witte, een zoon van uit Zimbabwe

74 zam africa magazine 02/2010


Kenden ze echte
moordenaars?
Nou en of!
‘Twintig mense
afgemaai!’
colofon
ZAM Africa Magazine is hét onafhankelijke
platform van Afrikaans talent – van journalisten,
fotografen en schrijvers.
verdreven Afrikaners, was in zijn nieuwe land pistool?’, vroeg vriendin. ZAM wordt gemaakt in nauwe samenspraak met
voornamelijk op straat naar school geweest – ‘In die kar, mevrouw.’ ruim 300 medewerkers daar en hier. ZAM bericht
over kunst en cultuur, politiek, handel en reizen
hij struikelde over lange woorden. De bruine Er zat een zakdoek in de holster. jaargang 14, nummer 2.
m 6,95 - WK-actieprijs m 4,95
sausde haar zinnen met speeksel. De twee Onder het lommer van eucalyptusbomen roer- Zomer 2010
ZAM Africa Magazine is een uitgave van Stichting
vonden elkaar in een tussentaal. Ze waren nog den de agenten lang in hun thee. Taart hadden ZAM-net en verschijnt vier keer per jaar
in opleiding: versterking voor de World Cup. ze afgewezen – ongemakkelijk beleefd. Wij ISSN: 1876-1127
Abonnementen Een abonnement op ZAM
Hij heette John, zij Bonnie. dronken bier, om de roetsmaak weg te spoelen. kost 25,- per jaar bij machtiging (35,- voor het
buitenland)
‘Tweede grote afslag’, beval sergeant Bonnie. Na ons tweede glas zwichtten ook de agenten. Het abonnement geldt tot wederopzegging
De weg was versperd. Brandweerlieden en Drinken in diensttijd? Abonneeservice (voor vragen en
adreswijzigingen) Postbus 364, 3500 AJ Utrecht,
wijnboeren stonden gebarend langs de berm. ‘Iedereen drinkt’, zei sergeant Bonnie. ‘De 030-2306901,
abonnementen@zam-magazine.nl
De bergen in de verte waren in rook gehuld. Een kapitein, de brigadier, alle officieren.’ Na haar Grafisch ontwerp Patrick Hoogenberg, Mieke van
boer sprak van een oorlogszone, de brand kroop tweede glas (snel en zonder aarzeling besteld) Weele, Djûke Vaartjes Curve BNO
Uitgever Ingeborg van Beek
gevaarlijk nader. Zijn wingerden liepen gevaar. sprak ze kwaad over haar zwarte collega’s. Kaf- Redactie Bart Luirink (hoofdredacteur),
Nicole Segers (art director), Anton Stolwijk
Er was al een boerderij in vlammen opgegaan. fers. Verstond ik het goed? (eindredacteur), Kim van Arendonk
(bureauredacteur), Chanelva Rier (stagiair)
En hoe kwamen ze nu in Paarl, was de eerste Onenigheid? viste vriendin. Aan dit nummer werkten mee:
afslag wel open? De boer had geen idee… In de Nee, niks. Ze spraken niet over politiek. Maar Beeld Stephen Mudiari Kasabuli, Jean-Pierre
Kepseu, Tropenmuseum, Nikki Rixon, Joseph
vallei kon je geen hand voor ogen zien. Er hing ze waren uitgelachen! Fok. Fok. Omdat hun Moura, Ellen Elmendorp, Davina Jogi, Mohamed
Abdou, Jessica Hilltout, Philippe Rottier, Presse
een okergele gloed boven de horizon. kar gehyjacked was! Ja, het hoge woord moest Sports, Richard Mulonga, Anthony Mandler,
Helikopters met grote zakken bluswater vlo- eruit: er zat nóg iemand in hun gestolen auto Michael Nsubuga, Gaby de Abreu, Legros,
L’Equipe, Yempabou Ahmed Ouoba, Nabil El
gen over. – de chauffeur, ook in opleiding. ‘A swak driver’, Makhloufi, Isaac Atchere, Ananias Leki Dago,
Claudia Wiens, Lou Bergmans, David Adjaye,
Er was geen doorgang mogelijk, hoe de agenten volgens John. ‘Hulle gaan ons fire’, zei Bonnie. Roger Ballen, Myriam Abdelaziz, Mary Sibande,
ook soebatten. Uniformen met veel sterren en Ze belden en belden. Hun oren gloeiden. Rogan Ward, David Larsen, Terry February,
Eimage Various Freelancers, Independent
strepen hielden hen tegen, zwarte officieren die We trokken ons beleefd terug, liepen naar de Contributers, Africa Media Online, Twenty-Ten,
Homegrown Photographer, Anthony Allen,
onze Bonnie en John nauwelijks een blik waardig rand van het terras en keken over de wijngaar- Delwyn Verasamy
Tekst Dirk van Wanrooij, Bram Posthumus,
keurden. Mijn vriendin zag het snuivend aan. De den. Een schroeiwind deed de blaren trillen. Kathryn White, Ingeborg van Beekum, Percy
brandweer had een algeheel doorgangsverbod Zvomuya, Dowell Ighohwo Oba, Fenneken
Veldkamp, Prudence Mbewu, William Gumede,
uitgevaardigd. Alleen ambulances en blussers John en Bonnie kwamen opgewonden aange- Jacob Dlamini, Mamphela Ramphele, Mark
Gevisser, Magali Reinert, Marine Leblond,
mochten passeren. De agenten probeerden wan- rend. Hun auto was terecht. En de chauffeur Adriaan van Dis
hopig contact te krijgen met de kapitein en de mankeerde niets! De hyjackers hadden zich Drukwerk Chevalier International
Adres
centrale. De lijnen waren overbezet. naar de kust laten rijden en hem daar in zijn Postbus 16711
1001 RE Amsterdam
Vriendin stelde voor ergens wat te gaan drin- onderbroek vrijgelaten. Zonder een schram- Tussen de Bogen 66
ken. Richting dam, waar de helikopters water metje. De agenten konden hun geluk niet op. 1013 JB Amsterdam
020-5318497
haalden, daar wemelde het van de theehuizen We hoefden ze nergens meer heen te brengen, Advertentiereserveringen en opvragen tarieven
adverteren@zam-magazine.nl
en terrassen. De agenten sputterden tegen. Ze er was een auto onderweg om hen op te halen. Coverbeeld Isaac Atchere: Samuel Eto’o, Kameroen,
2010. Olieverf op doek, 125 x 100 cm
moesten bereikbaar blijven. En was het daar En de daders? ZAM magazine wordt CO2 neutraal geproduceerd.
niet heel duur met al die toeristen? Die waren er vandoor.
Wij zouden trakteren. Mijn vriendin reed met Waren ze niet bang voor disciplinaire maatre-
open ramen langs schroeiende bermen. De lucht gelen? vroeg vriendin.
was goud en ver weg klonken luide stemmen. John en Bonnie hoopten dat het niet zover zou
Bij het stuwmeer waaide een koelere wind naar komen. Misschien wilde meneer anders een
binnen; we stopten bij het eerste terras. goed woordje bij de kapitein doen… Als buiten-
Pas bij het uitstappen viel op hoe sjofel de lander. Dat meneer zo tevreden over de politie
agenten eruitzagen. Hun schouders mochten was. Als promotie voor de World Cup?
dan sportschoolbreed zijn, hun schoenen ‘Hoera voor de politie’, riep mijn vriendin.
waren afgetrapt, hun boorden rafelden en de En ik? Ik stak een klamme hand uit. Knarsetan-
holster van de witte was gescheurd. ‘Waar is je dend.

zam africa magazine 02/2010 75


subscribe!
(advertentie)

Subscribe to Design Indaba magazine and get complimentary


membership to www.designindaba.com including access to the
latest articles and the growing archive of past speaker videos.
Constantly seeking reinvention, the award-winning Design Indaba magazine has
become a tactile collector’s item. Profiling legends, upstarts and trends from across
the world, it features fashion, architecture, graphics, animation, product, interior,
industrial and jewellery design. Birthed in South Africa, it presents an alternative
aesthetic vision based on the notion that a better world can be designed.

Think the world could be improved? That it


could benefit from a creative turn of hand?

Design Indaba Conference: 23 to 25 February 2011


Design Indaba Expo: 25 to 27 February 2011

Design Indaba has committed the past 15 years to a vision that creativity will
fuel an economic revolution in South Africa. By attracting the world’s brightest
talent, Design Indaba has become an internationally respected institution and
one of the few events that celebrates all creative sectors.

Design Indaba Conference


Leading international creatives have been unfolding new worlds of possibility
The magazine about and inspiration at the annual Design Indaba Conference since 1995. Over the
how creativity changes years, the roll call has included David Adjaye, Karim Rashid, David Carson,
Neville Brody, Paula Scher, Ross Lovegrove, Alan Fletcher, Sir Terence Conran,
everything. Stefan Sagmeister, Tom Dixon, Shigeru Ban, Naoto Fukasawa, Javier Mariscal,
Brian Eno, Massimo Vignelli, Yves Béhar, Jaime Hayon, Ferran Adrià, Marcel
Wanders, Tord Boontje and more.

Design Indaba Expo


Since its inception, the Design Indaba Expo has established itself as the
premier platform for South African designers to showcase creative goods
and services to the global market, wowing consumers as well as stimulating
export. A celebration of diversity, the Design Indaba Expo includes all the
creative sectors under one roof.

A better world through creAtivity

Bruce Nussbaum Michael Bierut Alejandro Aravena Stefan G. Bucher Christien Meindertsma