Vous êtes sur la page 1sur 37

TŁUMACZENIE
POŚWIADCZONE
Status, kształcenie,
warsztat i odpowiedzialność
tłumacza przysięgłego

Artur Dariusz Kubacki

Warszawa 2012

ISBN PDF-a: 978-83-264-5150-8 .

Poświęcam Matce .

.

Kraje Beneluksu / 58 2.2. Kraje nordyckie / 42 2. Polska / 99 Rozdział III Praktyczne aspekty pracy tłumacza przysięgłego / 110 3.2. Europa Południowa / 93 2.3. Specyfika wykonywania tłumaczeń poświadczonych / 125 3. Wzorce tłumaczenia poświadczonego / 136 7 . Pozostałe kraje Europy Zachodniej / 62 2.1. Formalne zasady sporządzania tłumaczeń poświadczonych / 127 3.2.1.1. Pozostałe kraje Europy Północnej / 55 2.1.5.2.2.1.1.1. Merytoryczne zasady sporządzania tłumaczeń poświadczonych / 134 3. Spis treści Wykaz skrótów / 9 Wstęp / 11 Rozdział I Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego / 19 Rozdział II Status prawny tłumacza przysięgłego w Europie / 41 2.1.2.3.3.2. Definicja tłumaczenia poświadczonego a przysięgłego / 110 3.4. Kraje bałtyckie / 51 2.2. Europa Zachodnia / 58 2.2.2. Europa Środkowo-Wschodnia / 88 2. Europa Północna / 42 2.

4.3.3.2.1. Deontologia wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego / 147 3.5. Rodzaje odpowiedzialności prawnej tłumacza przysięgłego / 293 6.2.3.6. Państwowa Komisja Egzaminacyjna / 185 4.Spis treści 3.1. Praktyka przysięgłego tłumaczenia ustnego / 154 3. Profile kształcenia tłumaczy / 247 5.1. Organizacja warsztatu tłumacza przysięgłego / 172 Rozdział IV Egzamin państwowy na tłumacza przysięgłego / 185 4.3. Profil tłumacza przysięgłego / 244 Rozdział V Kwalifikacje tłumacza przysięgłego / 247 5.5. Doskonalenie zawodowe tłumacza przysięgłego / 287 Rozdział VI Odpowiedzialność prawna tłumacza przysięgłego / 293 6. Analiza błędów popełnianych podczas egzaminu państwowego / 206 4. Profil kandydata na tłumacza przysięgłego / 237 4. Kryteria oceny / 199 4. Analiza błędów popełnianych na egzaminie pisemnym / 212 4.3.4.1. Wzorce tłumaczenia poświadczonego / 361 8 . Ekwiwalencja i sposoby jej uzyskiwania / 163 3.2.2. Analiza błędów popełnianych na egzaminie ustnym / 226 4. Odpowiedzialność zawodowa tłumacza przysięgłego / 296 Podsumowanie / 317 Uwagi końcowe / 323 Bibliografia / 329 Spis tabel / 359 Załącznik. Kształcenie kandydatów na tłumacza przysięgłego w Polsce / 265 5.

ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Nr 98. zm. U. poz. – Kodeks karny (Dz.: Dz.p.p.p.) KRK Biuro Informacyjne Krajowego Rejestru Karnego KTP Kodeks tłumacza przysięgłego MDÜ Mitteilungsblatt für Dolmetscher und Übersetzer MEN Ministerstwo Edukacji Narodowej MS Ministerstwo Sprawiedliwości PKE Państwowa Komisja Egzaminacyjna PT TEPIS Polskie Towarzystwo Tłumaczy Przysięgłych i Spe- cjalistycznych TEPIS RTP Rada Tłumaczy Polskich STP Stowarzyszenie Tłumaczy Polskich u.z.t. zm. 296 z późn.) k. poz. poz. – Kodeks postępo- wania cywilnego (Dz. – Kodeks postępo- wania karnego (Dz.) k. zm. ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks po- stępowania administracyjnego (tekst jedn. Wykaz skrótów BGH Federalny Sąd Najwyższy BST Bałtyckie Stowarzyszenie Tłumaczy BVG Federalny Trybunał Konstytucyjny ETPC Europejski Trybunał Praw Człowieka k. poz.k. zm. 553 z późn. U.k. poz.) KOZ Komisja Odpowiedzialności Zawodowej Tłumaczy Przysięgłych przy Ministrze Sprawiedliwości k. U.) 9 . U. 555 z późn. ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Nr 88. Nr 273. ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. 2702 z późn. 1071 z późn.a. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz. U. Nr 89. z 2000 r.c. ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. zm. Nr 43.p.

.

2 Ze względów pragmatycznych w całej monografii zastosowano wymiennie następujące terminy: tłumaczenie. zwane- go także uwierzytelnionym. Warszawa 2010. a na- stępnie doskonalenia adeptów zawodu. Komentarz. nie wyczerpa- no też problematyki odpowiedzialności zawodowej wiążącej się bezpośred- nio z wykonywaniem tego zawodu2. W pracach polskich lingwistek. to róż- norodne aspekty pragmatyki zawodu tłumacza przysięgłego nie doczekały się jeszcze całościowego i pogłębionego opracowania1. Celem jej badań jest – jak podają pracownicy na stronie internetowej swojej jednostki – pogłębianie wiedzy o języku prawa (lingua legis) i wiedzy w zakresie legilingwistyki porów- nawczej (w szczególności w kwestiach związanych z przekładem prawniczym i sądowym). Mazuryk. 3 Termin ten jest kalką angielskiego wyrazu legilinguistics i został wykorzystany do ofi- cjalnego nazwania jednostki badawczo-dydaktycznej – Pracownia Legilingwistyki – utwo- rzonej w ramach Instytutu Językoznawstwa Uniwersytetu im. Jopek-Bosiackiej (Przekład prawny i sądowy. np. na- 1 G. Warszawa 2006). Kaczocha. translacja. Brakuje szerokiego omówienia kwestii kształcenia kandydatów na tłumaczy przysięgłych. Warszawa 2006) i A. procedury egzaminowania i usta- nawiania. na policji czy w urzędach lub innych instytucjach. M. metodyki wykonywania tłumaczenia poświadczonego. oraz przysięgłego tłumaczenia słowa żywego w sądzie. Komentarz do ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego. przekład. tj. Niniejsza publikacja jest pracą interdy- scyplinarną o charakterze teoretyczno-aplikatywnym. teksty egza- minacyjne. Komentarz. Warszawa 2011. M. LEX. Ustawa o zawodzie tłu- macza przysięgłego. Cieślik. Wpisuje się w zakres badań juryslingwistyki (znanej także pod nazwą legilingwistyka)3. wybrane zagadnienia dotyczące pracy tłumacza przysię- głego (sądowego) omawiane są jedynie na marginesie. Wstęp O ile zagadnienia prawne związane z tłumaczami przysięgłymi zostały dość dobrze opisane w Polsce przez prawników w trzech dotychczas wyda- nych komentarzach do ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego. Egzamin na tłumacza przysięgłego. M. 11 . Rojewski. Adama Mickiewicza w Pozna- niu. L. Laska. M. chociaż z pewnością istnieją między nimi różnice semantyczne. Warszawa 2005. Dostatni. Tryuk (Przekład ustny środowiskowy. B. mediacja. dokumenty.

H. Berk-Seligson. Introducing Interpreting Studies. Kanada. Introduction to Court Inter- preting. The Translator 1995. Hale. R. Lanham–New York–London 1992. S. Mikkelson. stosując opuszczenia. Norderstedt 2007. iż tłumacz sądo- wy ma potencjalną władzę i może wywierać ogromny wpływ na recepcję treści wypowiadanych w sądzie przez obcojęzycznych uczestników postę- powania7. Vásquez i H.M. W obsza- rze angloamerykańskim (USA. Przekład ustny śro- dowiskowy…. V.F. Por. González. Z badań interakcji zachodzących na sali sądowej wynika według S. Mikkelson6.Wstęp uki zajmującej się – w rozumieniu J. Der Dolmetscher im Gerichtsverfahren. jaką na sali sądo- wej odgrywa tłumacz. 6 S. zmianę skomplikowanych konstrukcji zdania lub dodawanie czy opuszczanie partykuł) S.F. 1. s.D. Amsterdam–Philadelphia 2004. Gonzáles. S. The Bilingual Courtroom…. 96. reprezentowany przez takich naukowców. E. Badacze ci wskazują na szczególną rolę. iż tłumacz może wpływać nawet na ogólny sposób postrzegania wiarygodności osoby obcojęzycznej. Pöchhacker. jak np. R. London–New York 2004. o dobieranie pewnych formuł grzecz- nościowych. H. a ich szczególna intensyfikacja przypadła na schyłek XX i początek XXI w. Pieńkos. s. Została przygotowana na bazie wieloletnich doświadczeń autora. de Jongh. V.D. 4 J. Pieńkosa4 – badaniem języka prawne- go i prawniczego z wykorzystaniem wiedzy i metodologii językoznawczej. ekonomisty oraz te- oretyka i dydaktyka przekładu specjalistycznego. Berk-Seligson. R. Theory and Practice. . Court Interpreters in the Judicial Process. Badania nad przekładem sądowym i działalnością tłumaczy przysię- głych poza granicami Polski są prowadzone od wielu lat. Tryuk. Język w prawie – prawo w języku. prakty- kującego tłumacza przysięgłego języka niemieckiego. Durham 1991. a także porównawcze studia nad rzeczywistością prawną różnych obszarów języ- kowych i jej wpływem na komunikację. vol. Berk-Seligson. R. 4. Morris czy H. Vásquez. badanego zarówno przez prawników. rozwijanie współpracy pomiędzy prawnikami a językoznawcami w zakresie językoznawstwa sądowego. jak i lingwistów. M. uzupełnienia. Kraków 1999. 36. który staje się aktywną osobą we wszystkich etapach postępowania sądowego. 8 S. wyjaśnienia lub przerwy. Na przykładzie dokonywanych przez tłumacza zmian pragmatycznych (chodzi np. s. Mikkelson. Mikkelson. The Moral Dilemmas of Court Interpreting. Berk-Seligson udowodniła. Fundamentals of Court Interpretation. An Introduction to Court Interpreting. de Jongh.M. Manchester 2000. 105–106. s. 5 F. Australia) dominuje nurt lingwi- styczny. Kurt. zmieniając znaczenia pragmatyczne. Chicago–London 1990.5 W tym okresie powstało wiele prac poświęconych przede wszystkim praktyce tłumaczenia sądowego. The Discourse of Court Interpreting. The Bilingual Courtroom. Hale8. 7 S. no 1. E. Morris. Podstawy juryslingwistyki.

jak wspomniana wyżej R. a także zachowaniem przez nią w sądzie takiej samej pozycji. Lankisch. Mitteilungsblatt des Österreichischen Übersetzer. Na przełomie XX i XXI w. 59 i n. Jessnitzer.F. uzupełnionego – jeśli trzeba – o eksplikację tła kulturowego i inne wyjaśnienia istotne dla oko- liczności sprawy12. Natomiast niektórzy z badaczy. Kadric. Hamburg 2004. 7. a udany proces komunikacji na sali sądowej przypisują czynnikom fizycznym i/lub psy- chicznym związanym z osobą tłumacza.G. Mikkelson opowiadają się za forsowanym zwłaszcza przez prawników tłumaczeniem dosłownym. Schweitzer. Beck13. prawa i obowiązki. H.und Verwaltungsverfahren. s. G. a także uwarunkowaniom kultu- rowym. 1. których centralnym punktem była rola i status tłumacza sądowego w świetle obwiązujących aktów prawnych (np. B. Do najważniejszych badaczy niemieckojęzycznych tego nurtu. G. 5. Gonzáles. Gerichtsdolmetschen (w:) M. P. powstało wiele rozpraw przygotowanych przez prawników bądź praktykujących tłumaczy. 11 R. H. Mitteilungsblatt des Öster- reichischen Übersetzers. lecz zgodnego z treścią. Ba- laei.D. 13 K.). eadem. H. s.M. Status und Funktion des Gerichtsdolmetschers/-übersetzers in Deutschland. Wstęp Większość badaczy w swoich pracach skupia się głównie na działaniach praktycznych tłumacza z perspektywy interlingwalnej. Schmitt (Hrsg. 13 . Balaeia i D. Kußmaul. H. 5. do których prac będziemy się odwoływać w różnych rozdziałach ni- niejszej monografii. jaką miałaby osoba władająca danym językiem10. M. Überset- zer und ihrer Auftraggeber im Gerichts-. H. R. W obszarze europejskim. E. Ch. Ein Handbuch für die Praxis der Dolmetscher. Vásquez i H. s.F. Notwendigkeit der Professionalisierung von Dolmetschern im Justizwesen. Dolmetscher.und Dolmetscherverbandes Universitas 1992. Die Europäische Menschenrechtskonvention und ihre Auswirkungen auf die Tätigkeit des Gerichtsdolmetschers. MDÜ 1978. W wielu krajach Europy tłumacza przysięgłego traktuje się jak biegłego. tj.und Dolmetscherverbands Universitas 1992. H. od którego – w odróżnieniu od systemu amerykańskiego – nie oczekuje się tłumaczenia dosłownego. Jessnitzera.M. V. P. The Moral Dilemmas…. a co za tym idzie i proces tłumaczenia9. zwłaszcza w krajach niemieckojęzycznych. Kabelkę. Köln– Berlin–Bonn–München 1992. stawiennictwo. de Jongh. Ch. etyka itp. H. należy zaliczyć K. Morris. Mor- ris11. s. 10 R.D. Mikkelson. U. za niezmienia- niem rejestru i tonu wypowiedzi osoby tłumaczonej. Driesen. Fundamentals…. Drie- sen. odrzucają całkowicie ideę tłumaczenia dosłownego. problematyka roli tłumacza sądowego podejmowana jest przede wszystkim z perspektywy prawa procesowego (nurt prawniczy). Snell-Hornby. 27. 6 (24). usta- nawianie. V. s. Beurkundungs. 122. de Jongh opisu- je wpływ interkulturowości na język.A. An Introduction…. Kabelka. González. Hönig. wynagrodzenie. Dauma. 9 E. 12 C.). Vásquez. Der Dolmetscher und der Zivilprozess.

idem. Erwartungen.. Jahrhunderts. idem. Kalina (Hrsg.). Notwendigkeit. D. przygotowa- ny na podstawie ankiet wypełnionych przez kandydatów poddających się procedurze egzaminacyjnej oraz w oparciu o analizę dokumentów składa- nych do Ministerstwa Sprawiedliwości. November 2001. Tübingen 1999. Der Be- ruf im Europa des 21. Best. U. B. Kompetenzen.und Behördenterminologie. niezbędnych do nabycia uprawnień do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego. Kadric. Freiburg 2001. Image und Status von Dolmetschern. Übersetzen und Dolmetschen: eine Orientierungshilfe. Berlin 2004. takich jak definicja tłumaczenia poświadczonego oraz przysięgłego tłumaczenia ustnego. S. Haftung des Übersetzers (w:) F. Dolmetschen bei Gericht. a następnie szczegółowo omówiono jego status w wybranych krajach eu- ropejskich. Lankisch. Anforderungen. Übersetzen von Rechtstexten (w:) Tagungsband 4. Gerichts. Deutscher Gerichtsdolmetschertag München.). Dolmetschen und Übersetzen.. po które można sięgnąć po uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu. 2004. 23. Książka zawiera także szczegółowe informacje o wymaganiach egzamina- cyjnych dla kandydatów na tłumaczy przysięgłych wraz z językoznawczą analizą błędów popełnianych przez nich na egzaminie pisemnym i ustnym (na przykładzie języka niemieckiego i polskiego). Der Dolmet- scher in der Hauptverhandlung.Wstęp W monografii zaprezentowano teoretyczne i praktyczne aspekty wy- konywania zawodu tłumacza przysięgłego. Opisano w nim również sposoby kształcenia tłumaczy w ramach studiów pierwszego i drugiego stopnia oraz studiów podyplomowych.–25. Gerichtsdolmetschen – Praxis und Proble- matik (w:) J.. Berlin 2001. ustawy o tym zawodzie (rozdział II). a także metody doskonalenia za- wodowego. na podstawie przeprowa- dzonej analizy spraw rozpatrywanych przez Komisję i wydawanych przez nią orzeczeń (rozdział VI). Mayer (Hrsg. Rozpoczęto od przedstawienia zarysu historycznego zawodu tłumacza przysięgłego w Polsce (rozdział I). W rozdziale IV zapre- zentowany został profil kandydata na tłumacza przysięgłego. Rozdział V zawiera prezentację autorskiego programu kształce- nia tłumaczy przysięgłych w ramach studiów drugiego stopnia lub studiów podyplomowych. H. Daum. eadem. w tym aktualny status prawny tłumacza przysięgłego w Polsce w świetle obowiązującej od 2005 r. Hamburg 2007. Balaei. Beck. München 1997. Tübingen–Basel 2002. w tym przede wszystkim odpowiedzialności zawodowej tłumaczy przysięgłych w kontekście działania Komisji Odpowiedzialno- ści Zawodowej przy Ministrze Sprawiedliwości. Oprócz przeglądu ustawowych praw i obowiązków tłumaczy przysię- głych monografia zawiera obszerne omówienie teoretycznych i praktycz- nych zasad wykonywania tego zawodu. Akten des Kongresses des BDÜ-Landesverbandes Bayern. Wien 2001. 14 . M. formalne reguły Handbuch Translation. W książce poruszono ponadto problem odpowiedzial- ności prawnej.

W monografii podjęto się próby udzielenia odpowiedzi na następu- jące pytania: 1. Czy sposób ustanawiania tłumaczy przysięgłych w Polsce powinien zostać zmieniony (porównanie systemu polskiego z systemami obo- wiązującymi w innych krajach)? 2. a skoń- czywszy na jego błędach merytorycznych i/lub formalnych skutkujących ukaraniem. Jakiego rodzaju błędy (na przykładzie języka niemieckiego i polskie- go) popełniają kandydaci na tłumacza przysięgłego podczas egzami- nu państwowego i jak unikać tych błędów? 9. niemieckojęzyczne zaświadczenia o niekaralności oraz polskie zapytanie o udzielenie informacji o osobie (rozdział III). które opatrzono komentarzami. deontologia w pracy tłumacza przysięgłego oraz organizacja jego warsztatu. Prezentowana monografia obejmuje zatem kompleksowy opis zawo- du i metodologii tłumacza przysięgłego. Praca ma charakter interdyscyplinarny. W jaki sposób najbardziej efektywnie zorganizować warsztat pracy tłumacza przysięgłego? 3. Za przykład posłużył tekst paralelny. Dlaczego zasady etyczne są istotne w tym zawodzie? 7. Wstęp sporządzania tłumaczeń poświadczonych. gdyż łączy wiedzę językoznawczą z wiedzą prawniczą w zakresie teorii i praktyki. Zrezygnowano w niej ze szczegó- łowego omówienia prac teoretycznych na rzecz przedstawienia praktycz- nych aspektów wynikających z pragmatyki zawodowej. Jak należy poszukiwać najbardziej precyzyjnych ekwiwalentów w pro- cesie tłumaczenia poświadczonego? 5. które nie docze- kały się jeszcze pogłębionego opracowania. tj. metody przysięgłego przekładu ustnego. Wspomniane omówienie zo- stało poparte wzorcowymi tłumaczeniami mającymi charakter tłumacze- nia poświadczonego. W jaki sposób należy usprawnić pracę Państwowej Komisji Egzami- nacyjnej oraz jak udoskonalić sposób przeprowadzania egzaminu na tłumacza przysięgłego? 15 . W jaki sposób usprawnić kształcenie kandydatów na tłumacza przy- sięgłego? 8. poprzez wszelkie aspekty sporządzania tłumaczeń po- świadczonych oraz zasady deontologiczne obowiązujące tłumacza. Jak wygląda strona praktyczna przysięgłego tłumaczenia ustnego? 6. począwszy od kształcenia i usta- nawiania tłumacza. sposoby uzyskiwania ekwiwalencji. a nawet pozbawieniem prawa wykonywania zawodu. Na czym polega specyfika wykonywania tłumaczeń poświadczo- nych? 4.

Adresatami niniejszego opracowania są przede wszystkim kandydaci na tłumacza przysięgłego (specjalistycznego). Bern. t. I. Bd. Odpowiedzialność za- wodowa tłumaczy przysięgłych14. 17 Idem. Dwa ostatnie materia- ły zostały przełożone z języka niemieckiego na język polski.–14.D. Innsbruck. Koszalin 2009. aby ustrzec tłumaczy przy- sięgłych od uchybień formalnych oraz merytorycznych? Podsumowaniem analizowanej problematyki są wnioski dotyczące najbardziej optymalnych metod kształcenia kandydatów na tłumaczy przy- sięgłych (w tym propozycja curriculum) i doskonalenia zawodowego usta- nowionych tłumaczy przysięgłych oraz sugestie i wskazówki odnoszące się do systemu egzaminowania kandydatów. Odpowiedzialność zawodowa tłumaczy przysięgłych (w:) P. Beurteilung der Qualität von Dolmetschleistungen der Kandidaten für einen staat- lich geprüften Dolmetscher in Polen (w:) L. R. którzy chcieliby poszerzyć zakres swojej wiedzy na temat wykonywanego przez nich zawodu. Poznań 2008. Wien 2012. Barcik. Berlin. który stał się częścią ostatniego rozdzia- łu. Bruxelles. legitymujący się wykształce- niem filologicznym i niefilologicznym. Ta- gungsband der 1. 2. Język. Wowro. a także fragmenty artykułu pt. na bazie którego powstał rozdział II.).N. A. Europejskie modele ustanawiania tłumaczy przysięgłych oraz kryteria dopuszczające do wykonywania zawodu w wybranych krajach Unii Europejskiej (w:) A. Kubacki. 12. a następnie 14 A. Europejskie modele ustanawiania tłu- maczy przysięgłych oraz kryteria dopuszczające do wykonywania zawodu w wybranych krajach Unii Europejskiej. M. a także ustanawiania oraz kara- nia tłumaczy przysięgłych w Polsce. t.15. Ponadto w monografii wykorzystano artykuł poświęcony analizie błę- dów na egzaminie pisemnym dla kandydatów na tłumacza przysięgłego16 oraz referat dotyczący analizy błędów na egzaminie ustnym na tłumacza przysięgłego. Nowakowski (red. Bielsko-Biała 2006. 16 A. napisanego we współpracy z Iwo- ną Wowro i opublikowanego w 2006 r.Wstęp 10. Barcik (red. Kubacki. 16. komunikacja. nr 2. New York. na międzynarodowej kon- ferencji naukowej TRANSLATA w Innsbrucku17. Ustaszewski (Hrsg.). Philologische Ostsee-Studien.D. Nowak. informacja. 3. wygłoszony w kwietniu 2011 r. oraz praktykujący – zwłaszcza od niedawna – tłumacze przysięgli. 16 . Mai 2011. Jakie działania prewencyjne należy podjąć. Oxford. Rozwój lokalny i regionalny po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Zeszyty Naukowe Instytutu Neofilologii i Komunikacji Społecznej. Frankfurt am Main.D. Translationswissenschaft: Alte und neue Arten der Translation in Theorie und Praxis.). Fehler in der Fachübersetzung der Kandidaten für einen staatlich ver- eidigten Übersetzer. Kubacki. Internationalen Konferenz TRANSLATA «Translationswissenschaft: gestern – heute – morgen». Zybatow. M. Do pracy wprowadzono fragmenty artykułu pt. 15 A. Petrova.

za rzetelną korektę językową. za udostępnienie mu akt spraw rozpatrywanych w latach 2005–2010 na posiedzeniach KOZ oraz konsultację rozdziału VI książki. Na koniec autor chciałby gorąco podziękować swoje- mu przyjacielowi. będącemu zarazem kierownikiem Zakładu Dydaktyki Języka Niemieckiego w Instytucie Filologii Germań- skiej Uniwersytetu Śląskiego. Panu Janowi Gościńskiemu. za wszystkie rady i wnikliwe uwagi dotyczące kwestii merytorycznych. Panu Profesorowi Edwardowi Białkowi. co istotnie zmieniło ich treść. za wspieranie jego rozwoju naukowego i umożliwienie mu zdobycia cennych doświad- czeń podczas pracy w charakterze konsultanta PKE. tłumaczowi przysięgłemu języka angielskiego. Pani Dagmarze Wach- nie. W tym miejscu autor monografii chciałby serdecznie podziękować Naczelnikowi Wydziału Tłumaczy Przysięgłych w Ministerstwie Sprawied- liwości – Panu Bolesławowi Cieślikowi oraz jego pracownikom za możli- wość przeprowadzenia ankiety podczas egzaminu na tłumacza przysięgłe- go. Słowa podziękowania autor kieruje także do Przewodniczącego Komisji Odpowiedzialności Zawodowej. Panu Profesorowi Janowi Ilukowi. którego jest pracownikiem. a także udostępnienie wszelkich materiałów i informacji niezbędnych do opracowania statystyki zdawalności oraz profilu kandydata do zawo- du tłumacza przysięgłego. Wstęp uzupełnione licznymi przykładami i opatrzone szerokimi komentarzami. Wyrazy podziękowa- nia należą się ponadto recenzentowi pracy. Autor dziękuje również Przewodniczącemu Państwowej Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzania egzaminu na tłumacza przysięgłe- go. za życzliwe uwagi krytyczne przy opracowywaniu wersji osta- tecznej do druku. a także swojej drogiej koleżance. Pana Proku- ratora Jacka Zielińskiego. 17 .

18 .

według uznania sądu. Rozdział I Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego Historia polskich tłumaczy przysięgłych rozpoczyna się wraz z usta- wą z dnia 16 lipca 1920 r. przy uwzględnieniu nakładu i jakości pracy oraz wynagrodzenia ta- ryfowego za podobne czynności. znawców i tłuma- czów w postępowaniu karnem (Dz. poz. Nr 75. zmieniającą ustawę o postępowaniu karnem dla b. zm. poz. 515 z późn. U. w przedmiocie wynagrodzenia świadków. oparto się na rozwiązaniach organizacyjnych oraz zasadach ustawodawczych obowiązujących w zaborze austriackim. co wy- nikało z faktu. 453) oraz rozporządzeniem Mi- nistra Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Skarbu z dnia 7 sierp- nia 1920 r. Oznaczenie wynagrodzenia i zarządzenie wypłaty należało do kompetencji sądu pierwszej instancji. o odszkodowanie za stratę czasu i wynagrodzenie za uskutecznioną pracę. Nr 67. Jeżeli jednak 19 . Nale- żało je wnieść w ciągu ośmiu dni w sądzie pierwszej instancji. U. W sprawie wysokości wynagrodzenia tłumacz miał prawo wystąpić z zażaleniem do sądu odwoławczego. a jeże- li czynności tłumacza nie dało się podciągnąć pod taryfę. że spora część doskonale wykwalifikowanej kadry urzędni- czej z dawnego zaboru austriackiego przeszła do administracji państwo- wej niepodległej Polski. zaboru austriackiego (Dz. Wynagrodzenie miało być wypłacane wedle możliwości zaraz po dokonaniu tłumaczenia lub przesłane tłumaczowi bezpłatnie. Były to pierwsze po odzyskaniu niepodległości akty prawne dotyczące tej grupy zawodowej. Wysokość wynagrodzenia ustalano na podstawie taryf.). Przyznania należności musiał zażądać w ciągu ośmiu dni od wykonania tłu- maczenia. Powyższe akty prawne regulowały przede wszystkim sposób i wyso- kość wynagradzania tłumaczy. Tworząc je. Zgodnie z § 384 przywołanej ustawy tłumacz mógł wystąpić o zwrot poniesionych i należycie wykazanych wydatków.

wykształcenie i uszczerbek w zarobku skutkiem straty czasu. Do obowiązków tłumacza należało zawiadomienie ministra sprawiedliwości 20 . należało „uwzględnić stanowisko. otrzymywał dodatkowo jedną markę za każdą stronę. Według taryfy określonej przez ministra sprawiedliwości w rozpo- rządzeniu z dnia 7 sierpnia 1920 r. o tłumaczach przysięgłych (Dz. Dla pozostałych osób minister miał wydać rozporzą- dzenie w sprawie formy składanego zapewnienia o sumiennym wykony- waniu przez nich czynności tłumacza przysięgłego. była nieskazitelnego charakteru i wykazała się znajomością języków. czego jednak nie zro- bił. Tak mi. 19 rozpo- rządzenia wymierzając wynagrodzenie. Przed wykonaniem pierwszej czynności tłumacz przysięgły zobowiąza- ny był złożyć wobec prezesa sądu okręgowego rotę przysięgi o następu- jącej treści: „Przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu i Wszechwie- dzącemu. Tłumacze wyznający religię chrześcijańską składali przysięgę przed krzyżem. Jeśli chodzi o tłumaczenia pisemne. która posiadała obywatel- stwo polskie. stawka wynosiła pięć marek. że powierzone mi obowiązki tłumacza spełniać będę z całą su- miennością.Rozdział I. przy czym zgodnie z art. zm. W przypadku gdy tłumacz sam musiał na- pisać protokół. Zasady ustanawiania tłumaczy przysięgłych uregulowało rozporzą- dzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 grudnia 1928 r. dla któ- rych miała zostać ustanowiona. to wykonywali oni te czynności bezpłatnie i mogli zażą- dać wyłącznie zwrotu wydatków poniesionych w gotówce. którego ogólna struk- tura została następnie odwzorowana w dotyczących tłumaczy przysięgłych rozporządzeniach z 1953 i 1968 r. dopomóż”. Tłumaczem przysięgłym mogła być osoba. korzystała w pełni z praw cywilnych i obywatelskich. Minister sprawiedliwości ustanawiał dekretem tłumacza przysięgłego i wyznaczał mu siedzibę przy sądzie okręgowym. trudność tłu- maczenia i czas trwania pracy”. Osoby pozostające w państwowej służbie cywilnej lub wojskowej musiały uzyskać zgodę od swoich przełożonych na wykonywanie tego zawodu. któ- ra obejmowała trzydzieści dwie linijki pisma.). pobierających wy- nagrodzenie stałe. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego do tłumaczeń lub przesłuchań sądowych powoływano urzędników. jeżeli tłumaczenie „nie przenosiło jednej całej strony”. Panie Boże. 943 z późn. usta- nowionych przy sądzie lub tłumaczy zaprzysiężonych. Nr 104. Kontrolę nad tłumaczami sprawowali prezesi sądów okręgowych. stawka urzędowa za każdą rozpoczętą godzinę tłumaczenia w sądzie wynosiła osiem marek. jednak nie więcej niż osiemdziesiąt marek za cały dzień. 20 rozdział. poz. natomiast wyznawcy re- ligii mojżeszowej trzymali prawą rękę na Torze (Druga Księga Mojżesza. 7 wiersz). U.

Ponadto repertorium tłu- macza miało być podpisane przez prezesa tego sądu i opatrzone przez se- kretarza sądowego sznurkiem oraz pieczęcią okrągłą sądu. poznańskiej i toruń- skiej). udział w czyn- ności urzędowej sądu lub innego organu władzy. w zakresie których dana osoba była ustanowiona. a sami tłumacze wymienieni byli w kolejności alfabetycznej. co miało miejsce od 1930 do 1939 r. Nr 104. Na pierwszej liście było wpisanych w sumie 231 osób. a 42 osoby do dwóch języków obcych. a także – w razie nieskorzystania z usług tłumacza – stosowne wynagrodzenie za utracony czas i zarobek. że rozporządzenie to było niezwykle korzystne w stosunku do obecnie obo- wiązujących przepisów prawa. Rozporządzenie z 1928 r. język lub języki. a także konkretnych czynności tłumacza wykonywanych według odrębnych stawek dla urzędów i osób prywatnych. zwykle z określeniem zawodu i ewentualnie tytułu naukowego. dodatku do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości nr 2 z dnia 31 stycznia 1930 r. o każdej zmianie adresu swojego biura. Spośród nich 168 miało uprawnienia tylko do jednego języka obcego. język rosyjski – 35 osób. któremu podlegał.: tłumaczenie pisemne. Pierwsza Lista ogólna tłumaczów przysięgłych została opublikowana w Ruchu Służbowym. język francuski – 37 osób. Rozdział I. zobowiązywało władze do corocznego pub- likowania w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości ogól- nokrajowego wykazu tłumaczy przysięgłych. sporządzanie i poświadczanie zgodności kopii tłumaczenia lub kopii pis- ma w języku obcym. W rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 grudnia 1928 r. zm.) honorarium tłumaczy wyrażono już w złotówkach i było ono zróżnicowa- ne dla poszczególnych grup językowych. o taksie dla tłumaczów przysięgłych (Dz. gdyż przewidywało wprost diety oraz zwrot kosztów przejazdu. poz. język angielski 21 .in. U. oraz siedzibę i adres biura tłumacza. Najpopularniejszymi językami były wtedy: język niemiecki – 136 osób (głównie w apelacji katowickiej. Lista zawierała imię i nazwisko tłumacza. tj. jeśli czynność urzędowa odbywała się poza siedzibą tłumacza przysięgłego. 944 z późn. prowadzenie repertorium według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia oraz złożenie – do wiadomo- ści prezesa sądu okręgowego – wzoru podpisu. Lista była prowadzona z po- działem na sądy apelacyjne. Po zakończeniu drugiej wojny światowej wykaz taki pojawił się tylko raz – w roku 1965. zaś w ramach apelacji według okręgów sądów okręgowych. Do czynności tych zaliczano m. sprawdzanie dostarczonego przez władzę lub urząd tłumaczenia i poświadczanie jego zgodności z oryginałem. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego za pośrednictwem prezesa sądu okręgowego. Warto tu podkreślić.

notariusze – 7 osób. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 2 z dnia 1934 367 15 stycznia 1934 r. Wielu tłumaczy dwóch języków miało uprawnienia w parach język rosyj- ski i język ruski oraz język hebrajski i język żydowski. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 1 z dnia 1939 437 20 stycznia 1939 r. Główne grupy zawo- dowe. adwokaci – 25 osób. to: urzędnicy sądowi różnego szczebla (w tym emerytowani) – 86 osób. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego – 31 osób. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 1 z dnia 1938 424 20 stycznia 1938 r. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 1 z dnia 1936 379 15 stycznia 1936 r. urzędnicy ministerstw – 6 osób. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 1 z dnia 1932 308 1 stycznia 1932 r. I tak 8 kwietnia 1932 r. aplikanci sądowi – 4 osoby oraz rabini – 2 osoby. prywatnych i wyznaniowych) – 25 osób. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 1 z dnia 1937 420 20 stycznia 1937 r. jak zilustrowano to w tabeli 1. Tłumacz w polskim systemie prawnym (w przygotowaniu).Rozdział I. język hebrajski – 22 osoby. język żydowski (żargon) – 20 osób (ówczesne określenie języka jidysz) oraz język ruski (rusiński) – 14 osób. Cieślik.1. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 2 z dnia 1935 379 15 stycznia 1935 r. Źródło: B. z których rekrutowali się tłumacze przysięgli. Liczba tłumaczy widniejąca na listach tłumaczy przysięgłych kształto- wała się w kolejnych latach tak. nauczyciele (szkół pań- stwowych.1. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 2 z dnia 1933 328 16 stycznia 1933 r. Tabela 1. ogłoszono obwieszczenie o wolnych sta- 22 . W Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości ukazywały się co pewien czas obwieszczenia o wolnych stanowiskach tłumaczy przy- sięgłych. Liczba tłumaczy przysięgłych w Polsce przed drugą wojną światową według list tłumaczy zamieszczanych w promulgatorach Ministerstwa Sprawiedliwości Liczba Rok Promulgator tłumaczy Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 2 z dnia 1931 292 15 stycznia 1931 r.

Prezesi sądów woje- wódzkich przekazywali informacje o wpisach dokonanych w wykazach tłumaczy przysięgłych prezesom sądów powiatowych. Egzaminy takie przepro- wadzali egzaminatorzy z lokalnych uniwersytetów. wzór podpisu i odcisku pieczęci tłumacza. poz. Etatowi tłumacze byli jedynie w Mi- nisterstwie Spraw Zagranicznych. które następnie usunięto18. s. po- świadczanie liczby stron w repertoriach. 23 . Nr 35. Zawód tłumacza wpisano na oficjalną listę zawodów dopiero w 1981 r. a także formę prowadzenia wykazów tłumaczy przysięgłych poprzez wprowadzenie indywidualnych kart dla każdego tłumacza. Nr 51. choć autor ten przez wiele lat osobiście o to zabiegał. w jaki sposób absolwenci studiów wyższych niebędący filologami mogą wykazać się wystarczającą do usta- nowienia tłumaczem przysięgłym znajomością języka obcego. o których dowiedział się prezes sądu wojewódzkiego. że niewielu z nich legitymowało się znaczącymi kwa- lifikacjami w zakresie tłumaczenia specjalistycznego. Na kartach należało na bieżąco umieszczać wszelkie informacje. dane o uzyskanych stopniach naukowych. Z reguły niechętnie podejmowali się tego zadania ze względu na fakt. U. U. stan aktualny i per- spektywy świata translacji oraz translatoryki. (Dz. dzięki staraniom Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich w Warszawie. Rozporządzenie z dnia 9 grudnia 1953 r. poz. Ponadto do 1953 r. zwłaszcza o charakterze prawnym. z której usunięto odwołanie do wartości religijnych. W tym celu konieczne było zdanie egzaminu potwierdzającego umiejętność tłumacze- nia tekstów. zaś po tym roku – prezes sądu wojewódzkiego. nr 6. Do 1968 r. W okresie PRL państwo uznawało oficjalnie jedynie doryw- czo pracujących tłumaczy przysięgłych. francu- skiego i hebrajskiego w okręgu sądu apelacyjnego w Lublinie. a następnie okręgowe- go. 18 Do 1975 r. na środku pieczęci tłumacza przysięgłego znajdo- wało się godło. np. iż nikt nie był zatrudniany w zakładach pracy na stanowisku tłumacza. zaś w szczególności tłumaczenia prawniczego. Rozdział I. nie udało się – jak podaje F. 244) po raz pierwszy sprecyzowano..) – doprowadzić do wpisania zawodu tłumacza na państwową listę uznawanych w naszym kraju zawodów praktycz- nych. W tym sa- mym numerze podano informację o ustanowieniu jedenastu nowych tłu- maczy i zmianie adresów przez dwóch tłumaczy. 256) zmieniło treść roty przysięgi. Podobne obwieszczenia zamieszczano w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości trzy lub cztery razy w roku. zamawianie pieczęci. Grucza (Wyodrębnienie się. 5 i n. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego nowiskach dla tłumaczy języka portugalskiego z siedzibą w okręgu sądu apelacyjnego we Lwowie oraz dla tłumaczy języków rosyjskiego. Natomiast w rozporządzeniu z dnia 19 sierpnia 1968 r. tłumacza przysięgłego ustanawiał minister sprawiedliwo- ści. Lingua Legis 1998. Skutkowało to tym. stosując opracowane przez siebie kryteria. (Dz.

Starania o wprowadzenie wzmiankowanego powyżej egzaminu za- kończyły się sukcesem. zm. Po pierwsze. Jednak ustawodawca założył. U. konieczność zdania państwowego egzaminu na tłumacza przysięgłego przyczyniłaby się do podniesienia kwalifikacji tłumaczy. oraz umiejętność tłumaczenia. Rozporządzenie to nadawało tłumaczowi status pomocnika pro- cesowego sądu. poz. dawała gwa- rancję należytego wykonywania obowiązków tłumacza. opierając swoje stano- wisko na dwóch zasadniczych przesłankach. W efekcie organizo- wanie specjalnego egzaminu poświadczającego posiadanie umiejętności tłumaczenia okazało się zbędne. poprzez likwidację egzaminu dla absolwen- tów studiów wyższych nieposiadających wykształcenia filologicznego. Rozporządzenie zatem. a nawet nie prze- de wszystkim. zwłaszcza w odniesieniu do rosnącego zapotrzebowania na usługi ustanawianego przez państwo tłu- macza. poz. która posiadała obywatelstwo polskie. Zgodnie z nim tłumaczem przysięgłym mogła zo- stać osoba. 2702 z późn. kto chce zo- stać tłumaczem przysięgłym. na potrzeby obszaru pod- 24 . Nr 273. ustanowiła zasadę. Ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. U. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz. a tym samym rangi zawodu. programy stu- diów filologicznych w owym czasie często nie zawierały teorii i praktyki tłumaczenia. ukończyła dwadzieścia pięć lat. przez co nie mogło sprostać wymogom nowej rzeczywistości kształtującej się od przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych.. Do zmiany tej sytuacji dążyło m. korzystała z pełni praw cywilnych i obywatelskich. Uchwalenie tej ustawy podyktowane zostało nie tylko. 112 z późn. minister sprawiedliwości wydał kolejne rozporzą- dzenie w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych (Dz. do- puszczało do funkcji tłumacza przysięgłego tylko osoby posiadające takie wykształcenie. a także ukoń- czyła wyższe studia filologiczne lub studia w zakresie lingwistyki stosowa- nej. koniecznością sprawdzania kwalifikacji kandydatów do za- wodu tłumacza przysięgłego w zakresie umiejętności pisemnego i ustne- go tłumaczenia. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 1987 r. od- woływało się do zasad dawnego systemu prawnego.). zm. dla którego miała być ustanowiona tłumaczem. przy którym go zatwierdzono. sku- piające tłumaczy przysięgłych Towarzystwo TEPIS.). Ponadto wprowadzało ono wymóg wykazania się przez kandydata umiejętnością tłumaczenia. Nr 18. musi zdać stosowny egzamin państwowy. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego 8 czerwca 1987 r. która we- szła w życie 27 stycznia 2005 r. zaś po drugie.in. iż każdy.Rozdział I. wykazała odpo- wiednią znajomość języka polskiego i języka obcego. że umiejętności tej dowodzi fakt posiadania dyplomu ukończenia studiów filologicznych lub w zakresie lingwistyki stosowanej.

korzystając z pomocy znawców danego języka. Była to jedyna kara.2. Należało na nowo określić jego po- zycję w systemie prawnym. 25 . prokuraturze i policji podczas przesłuchania podejrzanych. a także do tłumaczenia dokumentów z języka obcego i na język obcy. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego legającego jurysdykcji tegoż sądu. że konieczna stała się zmiana statusu tłumacza przysięgłego. Prezes sądu lub wyznaczony przez niego pracownik sądowy (prze- ważnie byli to prezesi sądów rejonowych) raz w roku sprawdzał działal- ność tłumaczy. Jednakże przypisanie tłumaczowi przysięgłemu roli pomocnika pro- cesowego jako jego podstawowej funkcji zaczęło coraz wyraźniej nie przy- stawać do gwałtownie zmieniającej się od roku 1989 rzeczywistości. co odnotowywał w prowadzonych przez nich repertoriach. tj. skutkiem czego niezbędne okazało się uchwalenie nowej ustawy”. Dostatni. Sprowadzała się ona do udzielania pomocy sądom. 19 G. Prezes sądu okręgowe- go mógł zwolnić tłumacza z pełnionej funkcji z ważnych powodów. że zadań tłumacza przysięgłego nie da się ograniczyć przede wszystkim do spraw sądowych. s. Za- chodzące wtedy przemiany uzmysłowiły ustawodawcy. Okazał się on bowiem niezbędny także poza sądem: przy tłumaczeniu dokumentów dla obywateli. Rola tłumacza była zatem bardzo po- dobna do tej pełnionej przez biegłego sądowego. Komentarz do ustawy o zawodzie tłumacza…. Historię prac nad ustawą reformującą status tłumaczy przysięgłych w Polsce przedstawia tabela 1. Kontroli podlegały prawidłowość i rzetelność prowadzenia repertoriów oraz wynagrodzenie pobierane na podstawie obowiązujących w tym za- kresie przepisów. jaką można było wobec nie- go zastosować. czyli uwolnić go od sądu i przekształcić w in- stytucję świadczącą usługi na rzecz wszystkich obywateli i organów pań- stwa. Rozdział I. obwinionych lub oskarżonych oraz świadków. Dostatni19 – za pomocą nowelizacji rozporządzenia stanowiącego akt wykonawczy do ustawy re- gulującej ustrój sądów powszechnych. „Nie dało się tego uczynić – jak zauważa G. Wszystko to sprawiło. 7–8. w obrocie gospodarczym oraz w kontaktach z administracją państwową. Działalność tłumaczy przysięgłych kontrolowały sądy wojewódzkie (później okręgo- we). Prezesi sądów mogli też sprawdzać jakość tłumaczeń. w szczególności ze względu na nienależyte wykonanie czynności przez tłumacza przysięgłego.

założona 5 lipca 1996 r. Do najważniejszych ustaleń na- leży zaliczyć chęć uregulowania zawodu (a nie – jak wcześ- niej – funkcji) tłumacza publicznego w akcie rangi ustawo- wej. Krytyka pierwszego projektu ustawy o tłumaczach publicz- nych ze strony RTP. 14 września 1998 r. Ponadto tłumacze publiczni mieli pobierać wynagrodzenie według zasad wol- norynkowych. Prawniczych i Sądowych TEPIS. prezesów sądów wojewódzkich oraz pra- cowników Ministerstwa Sprawiedliwości. 31 stycznia 2000 r. podsekretarzem stanu w tym ministerstwie. tłumaczy niestowarzyszonych. 26 . Gruszczyński w: Ustalenia dotyczące statusu tłu- maczy przysięgłych dokonane na konferencji w Zaciszu w dniach 27–29 X 1997 r. 27 października 1999 r. Bohdanem Zdziennickim. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Do wykonywania tego zawodu mieli być dopuszczani absolwenci dowolnych studiów magisterskich. zaś w przypadku zleceń na rzecz sądów i or- ganów ścigania według stawek określonych przez ministra sprawiedliwości21. nr 29. ILS UW – Instytut Lingwistyki Stosowanej Uni- wersytetu Warszawskiego. po zdaniu eg- zaminu przed Państwową Komisją Egzaminacyjną powołaną przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. PST UJ – Podyplomowe Studia dla Tłu- maczy przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Poparła ona utworzenie samorządowej or- ganizacji zawodowej tłumaczy. a także zaproponowała wspól- ne rozważenie projektu ustawy o tłumaczach publicznych.2. TEPIS – Polskie Towarzystwo Tłumaczy Ekonomicznych. OBiSP UŁ.Rozdział I. Ogłoszenie pierwszego projektu ustawy o tłumaczach pub- licznych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. na czele z jej inicja- torem – dr. Zaopiniowanie drugiego projektu ustawy o tłumaczach pub- licznych przez RTP. przysięgłych zorganizowana w Zaciszu (Bory Tucholskie) z udziałem przedstawicieli tłumaczy stowarzyszonych i nie- stowarzyszonych. z udziałem przedstawicieli Rady Tłumaczy Polskich. Biuletyn TEPIS 1997. składająca się z Rady Tłumaczy STP-TEPIS oraz przedstawicieli czterech ośrodków akademickich kształcących tłumaczy: STiJO UAM. s. 21 Szczegółowe ustalenia dotyczące statusu tłumaczy przysięgłych poczynione na kon- ferencji w Zaciszu w 1997 r. Historia prac nad ustawą o zawodzie tłumacza przysięgłego 27–29 października Konferencja na temat zmiany zasad ustanawiania tłumaczy 1997 r. 5 i n. Ogłoszenie drugiego projektu ustawy o tłumaczach publicz- nych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. opublikował B. ILS UW20. prezesów sądów woje- wódzkich i Ministerstwa Sprawiedliwości. 20 STP – Stowarzyszenie Tłumaczy Polskich. 29 września 1998 r. PST UJ. Środowisko tłumaczy reprezentowała Rada Tłumaczy Polskich. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego Tabela 1.. OBiSP UŁ – Ośrodek Studiów i Badań Przekładowych Uniwersytetu Łódzkiego. STiJO UAM – Szkoła Tłumaczy i Języków Obcych Uniwersytetu im.

23 grudnia 2003 r. 26 marca 2002 r. Rozdział I. 21 stycznia 2004 r. Przedstawienie opinii Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej o zgodności projektu ustawy o tłumaczach publicznych z pra- wem UE. Skierowanie projektu do Komisji Sprawiedliwości i Praw Czło- wieka. czerwiec 2002 r. Ogłoszenie czwartego projektu ustawy o tłumaczach publicz- nych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. 21 lutego 2003 r. 29 maja 2002 r. Rozpatrzenie projektu ustawy o tłumaczach publicznych przez Komitet Rady Ministrów oraz jego rekomendowanie Radzie Ministrów z zastrzeżeniem uzgodnienia nadzoru nad zawo- dem przez odpowiedniego ministra oraz redakcyjnego dopra- cowania aktu na posiedzeniu komisji prawniczej. 27 . Zaopiniowanie przez PT TEPIS czwartego projektu ustawy z powołaniem się na poglądy przedstawicieli RTP. marzec 2003 r. 15 i 25 kwietnia 2003 r. Przyjęcie czwartego projektu ustawy o tłumaczach publicznych przez Radę Ministrów. z powołaniem się na poglądy przedstawicieli RTP. 16 grudnia 2003 r. Przedstawienie Sejmowi RP w piśmie Rady Ministrów 10-208-03 przez Prezesa Rady Ministrów Leszka Millera projektu ustawy o tłumaczach publicznych oraz opinii UKIE dotyczącej zgod- ności proponowanych regulacji z prawem UE wraz z upoważ- nieniem ministra sprawiedliwości do prezentowania stanowiska rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Wyrażenie opinii przez PT TEPIS na temat trzeciego projektu ustawy o tłumaczach publicznych z maja 2002 r. Ogłoszenie trzeciego projektu ustawy o tłumaczach publicz- nych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. 22 stycznia 2004 r. Wpłynięcie rządowego projektu ustawy o tłumaczach publicz- nych do Sejmu RP. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego 23 października 2001 r. Skierowanie listu otwartego prezesa PT TEPIS oraz sekretarza RTP do ministra sprawiedliwości na temat roli tłumaczy w re- alizacji prawa człowieka do sprawiedliwego procesu. W jej konkluzji szefowa UKIE Danuta Hübner stwier- dziła zgodność projektu ustawy z prawem UE. 3 lipca 2003 r. Monit RTP skierowany do Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie omówienia stanu prac nad projektem ustawy o tłu- maczach publicznych. Pierwsza i druga międzyresortowa konferencja uzgadniająca czwarty projekt ustawy o tłumaczach publicznych z udziałem przedstawicieli RTP oraz zaproszonych resortów: Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu. 29 stycznia 2004 r. Ministerstwa Finansów oraz Rządowego Centrum Legislacji. Ministerstwa Spraw Wewnętrz- nych i Administracji.

14 kwietnia. o ile tłumacz posiada uprawnienia do dwóch języków. policji lub organów administracji publicznej z kasy Skarbu Państwa. 6 października 2004 r. Przyjęcie przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka pro- jektu ustawy z poprawkami. tak by obejmowała osoby posiadające nie tylko wiedzę teore- tyczną. 8) dodanie do innych obrońców tłumacza przysięgłego organizacji zrzeszającej tłuma- czy. Wysunięto w nim dziesięć postula- tów zmian w projekcie ustawy: 1) wprowadzenie słowniczka ter- minów i definicji. 2) specjalizacja tłumaczeniowa na studiach filologicznych oraz podyplomowych studiach tłumaczeniowych z uwzględnieniem tłumaczenia pism sądowych i urzędowych oraz innych tekstów prawniczych jako warunek dopuszczenia do egzaminu państwowego. 4) możliwość bezpośredniego tłumaczenia z języka obcego na język obcy. 10) powo- łanie zamiast Komisji Odpowiedzialności Zawodowej Komisji Praktyki i Odpowiedzialności Zawodowej uprawnionej do two- rzenia i upowszechniania zasad praktyki zawodowej. 30 marca 2004 r. prokuratury. 28 . Jej przewodniczącym został Stanisław Rydzoń z SLD. 5) zapłata wy- nagrodzenia za zlecenia sądu. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego 29 marca 2004 r. a następnie skierowanie go do podko- misji nadzwyczajnej. 25 sierpnia Posiedzenia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. 9) ustalenie udziału tłumaczy w Komisji Odpowiedzialno- ści Zawodowej w proporcji przewidzianej dla PKE. na 2004 r. a także zwiększenie ich liczby do sześciu. 6) zobowią- zanie ministra sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w sprawie stawek wynagrodzenia w porozumieniu z Komisją Odpowiedzialności Zawodowej. Zaproszenie przez podkomisję nadzwyczajną ds. Pierwsze czytanie projektu ustawy w Komisji Sprawiedliwo- ści i Praw Człowieka. prezes PT TEPIS Danuty Kierz- kowskiej. dyrektora STiJO UAM i przedstawiciela uniwersyte- ckich jednostek kształcących tłumaczy Witolda Skowrońskiego oraz – na własny wniosek – Urszuli Dzierżawskiej-Bukowskiej z Oddziału Warszawskiego STP do prac nad projektem ustawy. Wspólne stanowisko PT TEPIS i STP na temat projektu ustawy o tłumaczach publicznych. ustawy o tłumaczach publicznych Komisji Sprawiedliwości i Praw Czło- wieka. 3) zmiana definicji członków PKE. Ukonstytuowanie się podkomisji nadzwyczajnej ds. 7) przywrócenie w pieczęci tłu- macza przysięgłego godła państwowego. prezesa STP Ryszarda Dulinicza. 28 lipca. 13 maja. ale przede wszystkim wieloletnią praktykę i wybitne osiągnięcia zawodowe w zakresie tłumaczenia prawniczego i są- dowego.Rozdział I. ustawy o tłu- 15 czerwca i 7 lipca maczach publicznych Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka 2004 r. których rozpatrywano poszczególne artykuły projektu ustawy o tłumaczach publicznych.

2004 r. a następnie skierowanie jej przez Marszałka Sejmu do Ko- misji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w celu rozpatrzenia. RP. 2) nabycie uprawnień tłu- macza przysięgłego bez względu na posiadane wykształcenie. 18 listopada 2004 r. 22 października Trzecie czytanie projektu ustawy na 87. Rozdział I. Rozpatrzenie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego przez Senat RP na 72. 60 nie głosowało. 19 listopada 2004 r. w któ- rej wniósł on dziewięć poprawek. podczas którego przyjęto ustawę w brzmieniu przedłożonym przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka (bez wniosku mniejszości zgłoszonego przez posłankę Katarzynę Piekarską z SLD. posiedzeniu. 8) zapadalność decyzji w sprawach odpowiedzialności zawodowej kwalifiko- waną większością głosów. Wyniki głosowania elektronicz- nego: 389 za. 29 . 5) dopuszczalność odmowy tłumaczenia na żądanie organów sprawiedliwości oraz organów ścigania w razie zaistnienia szczególnie ważnych przyczyn. Marszałkowi Sejmu RP. 9) wskazanie. ale także umiejętności ich stosowania. 0 przeciw. że przy od- mowie wykonania tłumaczenia na rzecz organów sądowych. 3) zagwarantowanie wysokiego poziomu kwalifikacji człon- ków PKE nie tylko dzięki posiadaniu wiedzy teoretycznej w za- kresie technik tłumaczeniowych. 4) możliwość bezpośredniego sporządzania tłu- maczeń z języka obcego na inny język obcy w zakresie posia- danych uprawnień. 11 wstrzymało się od głosu. posiedzeniu Sejmu. Zgłoszone przez Izbę poprawki obejmowały: 1) uwzględnie- nie w zakresie podmiotowym ustawy nie tylko obywateli UE. 6) przy- znanie w przypadku wykonywania czynności przez tłuma- cza przysięgłego poza jego miejscem zamieszkania zwrotu kosztów podróży i noclegów oraz ekwiwalentu pieniężnego za utracony zarobek. ścigania i administracji publicznej tłumacz mógłby powołać się na inne ważne przyczyny). do jakiego zakresu spraw nieuregulowanych w ustawie znajdą zastosowanie prze- pisy kodeksu postępowania karnego. w sprawie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego. 7) wprowadzenie do katalogu rozstrzyg- nięć w postępowaniu dyscyplinarnym uniewinnienia tłuma- cza przysięgłego od zarzucanych mu czynów. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego 20 października Drugie czytanie projektu ustawy na 87. 15 w ten sposób. Przekazanie ustawy Marszałkowi Senatu RP oraz Prezydentowi RP. postulującego zmianę art. ale także państw członkowskich Europejskiego Porozumie- nia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG). posiedzeniu Sejmu 2004 r. Przekazanie uchwały Senatu RP z dnia 18 listopada 2004 r.

Źródło: opracowanie własne na podstawie Biuletynu TEPIS 2004. ale także obywatele każdego z państw człon- 22 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r.sejm. ustawa zakłada natomiast. Ponadto wyłącza ona stosowanie zawartych w niej przepisów do tłumaczy języka migowego oraz innych systemów komunikacji niebędących językami naturalnymi. Praca w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka nad stano- wiskiem Senatu RP zakończona sprawozdaniem tej komisji. Nr 15. poz. Ogłoszenie ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. 30 . 1. że świadczą swoje usługi na rzecz całego społeczeństwa. lecz Państwowa Komisja Egzaminacyjna. 7. Uchwalenie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego na 90. s. Wejście w życie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego. w sprawie biegłych sądowych (Dz. tj. Przekazanie ustawy Prezydentowi RP do podpisu. w którym zarekomendowano przyjęcie pięciu poprawek Se- natu. 2702. 3–12 oraz archiwum Sejmu RP dostępnego na stronie internetowej pod adresem http://www. 8 i 9. 16 grudnia 2004 r. poz. w której skład wchodzą osoby wyróżniające się wysokim poziomem wiedzy w zakresie ję- zyków obcych i technik tłumaczeniowych.Rozdział I. o zawodzie tłu- macza przysięgłego w urzędowym promulgatorze. iż zawód tłumacza przysięgłego mogą wykonywać nie tylko obywatele polscy. Podpisanie ustawy przez Prezydenta RP. Celem ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego było uregulowanie statusu tłumaczy przysięgłych w akcie rangi ustawowej. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych tłumacze przysięgli mogli być powoływani jedynie na potrzeby organów sprawiedliwości i orga- nów ścigania. nr 54. 27 grudnia 2004 r. Ustawa przewiduje. 27 stycznia 2005 r. Członkowie PKE są powoływani na czteroletnią kadencję i odwoływani przez ministra sprawiedliwości. tj.gov. Dzienni- ku Ustaw Nr 273.). W odniesieniu do tej grupy tłumaczy znalazły zastosowanie regulacje rozporządzenia o bie- głych sądowych22. W myśl rozpo- rządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. Sejm odrzucił cztery popraw- ki zgłoszone przez Senat. posiedzeniu Sejmu IV kadencji. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego 23 listopada 2004 r. Ustawa o zawodzie tłumacza przysięgłego zmieniła w stosunku do po- przednio obowiązującego rozporządzenia organ właściwy do nadawania uprawnień tłumaczom przysięgłym – nie są to już sądy okręgowe (wcześ- niej wojewódzkie). 25 listopada 2004 r. 5. 133). U.pl/ (dostęp: 10 maja 2012 r.

– Prawo o ustroju sądów powszechnych 31 . poz. na zasadzie wzajemności. Postępowanie toczy się z udziałem osoby. z 2007 r.: Dz. w siedzibie i w godzinach pracy urzędu woje- wódzkiego. Nr 65. znajomość języka polskiego. Katalog kar zawiera upomnienie. Ustawa zapewnia także sądową kontrolę orzeczeń Komisji Odpowie- dzialności Zawodowej poprzez wniesienie odwołania do sądu apelacyjne- go. Postępowanie w sprawie odpowiedzialności zawodowej przepro- wadza Komisja Odpowiedzialności Zawodowej na wniosek ministra spra- wiedliwości lub wojewody. tj. Ustawa określa zasady udostępniania listy tłumaczy – do dnia 31 stycz- nia każdego roku minister sprawiedliwości ogłasza ją w swoim dzien- niku urzędowym. 437 z późn. o należnościach świad- ków. Podmiot. 445 z późn. Nr 49. Prawo do wykonywania zawodu przysługuje po złożeniu ślubowania i wpisaniu na listę tłumaczy przysięgłych prowadzoną przez tego ministra. biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. jaki jest właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tłumacza. Oprócz naszkicowanych tu pobieżnie najistotniejszych rozwiązań me- rytorycznych ustawa zawiera również zmiany obowiązujących aktów praw- nych.).) oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Warunkiem wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego jest spełnienie określonych ustawowo wymogów. może zwró- cić się do ministra lub wojewody o wystąpienie z wnioskiem o wszczęcie takiego postępowania.in. a wojewodowie przedkładają listę do powszechnego wglądu w miejscu do tego przeznaczonym. poz. ustawy z dnia 4 września 1997 r. na- ganę. dekretu z dnia 26 października 1950 r. o działach administracji rządowej (tekst jedn. Nabycie uprawnień do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego jest potwierdzane świadectwem wydanym przez ministra sprawiedliwo- ści. Rozdział I. Orzeczona kara jest odnotowywana we wpisie tłumacza na listę. Jeden z rozdziałów ustawy poświęcony jest zagadnieniom odpowie- dzialności zawodowej tłumaczy przysięgłych w przypadku niewypełnia- nia albo nienależytego lub nierzetelnego wypełniania przez nich zadań lub obowiązków określonych w ustawie. zm. zm. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego kowskich Unii Europejskiej lub. który zlecił tłumaczenie. Są to m. pełna zdolność do czynności prawnych oraz złożenie z wynikiem pozytywnym egzaminu z umiejętności tłumaczenia z języka polskiego na język obcy i z języka obcego na język polski. w sto- sunku do której jest prowadzone. udostępnia w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP). zawieszenie prawa wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego na okres od trzech miesięcy do jednego roku oraz pozbawienie prawa wyko- nywania zawodu. obywatele in- nego państwa. U. U.

p. czyli do 27 stycznia 2007 r. zm. miejsce zamieszkania.p. Termin ten – określany przez prawników jako termin zawity – był nieprzywracalny. utraciła ostatecznie możliwość wpisu na li- stę tłumaczy przysięgłych bez konieczności zdawania egzaminu. 130. przez okres nie dłuższy niż dwa lata od chwili wejścia w życie ustawy. gdyż aktualizują stan prawny.). datę i miejsce urodzenia. Zmiany te mają przede wszystkim charakter porządkowy. adres do korespondencji.z. Dane wymagane przy wpisie obejmowały w myśl art. 1070 z późn.t. 27 stycznia 2005 r. potwierdzają- ce fakt jego ustanowienia. tj. datę nabycia uprawnień zawodo- wych. weszła ona w życie – jak stanowią jej przepisy końcowe – po upływie trzydziestu dni od dnia jej ogłoszenia. czyli w tym wypadku datę ustanowienia tłumaczem przysięgłym przez prezesa sądu. obywatelstwo. Dostatni. usta- nowieni dotychczas tłumacze przysięgli mogli stać się tłumaczami przy- sięgłymi w rozumieniu nowej ustawy. a także prośbę o wpis na prowadzoną przez ministra listę tłumaczy przysięgłych. U. ustawodawca przewidział możliwość wykonywa- nia czynności tłumacza przysięgłego oraz posługiwania się dotychczaso- wą pieczęcią przez osoby ustanowione na mocy przywołanego powyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r.t. przy którym tłumacz przysięgły został ustanowiony.z. Dzięki art. Do wniosku należało załączyć jedynie – zgodnie z przywołanym powyżej art. jakie musiał spełniać wniosek. W art. Dostatniego23 we wniosku należało wyrazić chęć zostania tłumaczem przysięgłym w rozumieniu nowej usta- wy. Po tym terminie zaczęły obowiązywać nowe regulacje 23 G.Rozdział I.p. W ustawie nie przewidziano żadnych wymogów formalnych.z. że ustawa została ogłoszona 27 grudnia 2004 r. poz. 1 u. Zatem ostatnim dniem na złożenie wniosku do Ministerstwa Sprawiedliwości – osobiście lub za pośrednictwem poczty – był 27 lipca 2005 r. język lub języki.t. która nie złożyła do tego dnia wniosku. 8 ust. W związku z tym. Zdaniem G. 32 . pod warunkiem że w terminie sześ- ciu miesięcy od dnia wejścia jej w życie wpisali się – na swój wniosek – na listę tłumaczy przysięgłych prowadzoną przez ministra sprawiedliwości. a osoba. Nr 98. 33 u. Ustawodawca przewidział także na końcu ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego przepisy przejściowe i końcowe. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego (Dz. s. 33 – zaświadczenie wydane przez prezesa sądu. oraz in- formację o uzyskanych stopniach i tytułach naukowych lub stopniach i ty- tułach w zakresie sztuki. imię i nazwisko. w zakresie którego lub których tłu- macz przysięgły posiada uprawnienia do wykonywania zawodu. Komentarz do ustawy o zawodzie tłumacza…. 33 u.

. poz. weszła w życie ustawa z dnia 12 maja 2006 r.z. Trybu- nał Konstytucyjny wydał prawomocny wyrok. Dostatni – bezprzedmiotowość wszystkich niezakończonych do tego dnia postępo- wań w sprawie ustanowienia tłumaczem przysięgłym przez prezesów są- dów okręgowych.t. z 2004 r. Zmiana stanu prawnego od dnia wejścia w życie nowej ustawy.p. tj. Ponadto w od- niesieniu do ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego w 2008 r. Ponadto dzięki wprowadzonej przez Senat RP poprawce do ustawy no- welizującej ustawę o zawodzie tłumacza przysięgłego możliwość wpisu 33 . Przedstawiając rys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego. jednakże nie w drodze bezpośredniej nowelizacji samej ustawy. pod warunkiem wpisu na listę tłuma- czy przysięgłych w terminie dwuletnim.. że proces ustanawiania tłu- maczy przysięgłych będzie przebiegał bez zakłóceń i nie dojdzie do przerw w powoływaniu kolejnych tłumaczy. Nr 107. co niestety zakończyło się fiaskiem. Najważniejszy z nich przewidywał zmianę art. Przepis ten gwarantował. do 27 kwietnia 2005 r. 12 lipca 2006 r. W roku 2006 dokonano jej nowelizacji. siedem lat temu. 33 ust. Rozdział I. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego ustawowe. Obejmowała ona zaledwie trzy artykuły. zaś w roku 2008 próbowa- no dokonać kolejnej. liczonym od 27 stycznia 2005 r. lecz po- przez wprowadzenie nowych ustaw zmieniających ustawę o tym zawo- dzie. 1 u. Utracili oni bowiem w tym dniu swoje uprawniania do ustanawiania tłumaczy przysięgłych. Wszystkie wymienione zmiany i próby zmian zasługują – naszym zdaniem – na obszerniejsze omówienie. 722). iż osoby. nie można ograniczyć się do omówienia ustawy o tym zawodzie jedynie w wersji. tj. które uzyskały uprawnienia tłumacza przysięgłego przed wejściem w ży- cie ustawy z 2004 r. o zmianie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz. jaka obowiązywała w chwili jej wejścia w życie. U.. tj. tj. w ten sposób. przed 27 stycznia 2005 r. W latach 2010 oraz 2011 niektóre zapisy ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego uległy zmianie. od 27 stycznia 2005 r. spowodowała – jak słusznie zauważa G. Zacznijmy od pierwszej nowelizacji ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego. a więc warunkiem dalszego wykonywania tego zawodu stał się wpis na listę tłumaczy przysięgłych oraz posługiwanie się nową pieczęcią tłumacza przysięgłego. stawały się tłumaczami przysięgłymi w rozumieniu ustawy. Ostatnią kwestią regulowaną przez przepisy końcowe był obowiązek powołania przez ministra sprawiedliwości Państwowej Komisji Egzami- nacyjnej w terminie trzech miesięcy o dnia wejścia w życie ustawy. Także procedura wpisu i jego warun- ki uległy całkowitej zmianie.

rosyjski (ok. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego na listę zyskały także osoby.. jak: niemiecki (ok. gdyż z różnych powodów nie wiedzieli oni o zmianach prawnych. Jak słusznie zauważyły posłanki PiS.. W przypadku złożenia wnio- sku o wpis w styczniu 2007 r. Jak pokazała rze- czywistość. tj. Dodatkowo przedłużono termin posługiwania się dotychczasowymi pieczęciami tłumacza przysię- głego z dwóch do trzech lat od dnia wejścia w życie ustawy. Beaty Mazurek i Małgorzaty Sadurskiej. Z podobną interpelacją wystąpili także inni posłowie. w tym ok. Sąd Okręgowy w Zamościu – informowały tłumaczy telefonicz- nie. nie wpisało się na listę i utraciło uprawnienia. iż w momencie wejścia w życie ustawy o zawodzie tłu- macza przysięgłego w 2005 r. 1750) i francuski (ok. Walde- mar Szadny z PO25. ale nie zdążyły zakończyć procedury administra- cyjnej. angiel- ski (ok. iż jedynie 23 sądy okręgowe na 43 w kraju wystąpiły same z taką inicjatywą i poin- formowały pisemnie zainteresowanych o nadchodzących zmianach. 26 Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich prof. Mógł to przecież uczynić obligatoryj- nie poprzez sądy okręgowe dokonujące wówczas mianowania tłumaczy przysięgłych i sprawujące na nimi nadzór. ponieważ nie złożyły przyrzeczenia wobec prezesa sądu okręgo- wego i ostatecznie nie nabyły tych uprawnień. co było konsekwencją wydłużenia terminu wpisu na listę tłu- maczy przysięgłych do 27 stycznia 2007 r. było ustanowionych ok. 10 800 tłumaczy przysięgłych dla 50 języków. ustawodawca wraz z wprowadzeniem nowych i zarazem istotnych zmian nie poparł proponowanej noweliza- cji szeroką akcją informacyjną24. 25 Interpelacja nr 757 Waldemara Szadnego z PO do ministra sprawiedliwości z 16 marca 2006 r. czyli blisko 25%. 2500 tłumaczy przysięgłych.in. m. 2200). w spra- wie przywrócenia uprawnień tłumacza przysięgłego skierowana 26 stycznia 2006 r. Inne – jak np. Należy nadmienić. do mi- nistra sprawiedliwości. 3500). osoby takie nie miałyby ważnej pieczęci i nie mogłyby wykonywać czynności. ok.Rozdział I. które wy- stąpiły z interpelacją do ministra sprawiedliwości w sprawie przywrócenia uprawnień tłumacza przysięgłego. do 27 stycz- nia 2008 r. 2100 dla języków rzadkich oraz ok. Inicjatywę wydłużenia zbyt krótkiego terminu wpisu na listę tłuma- czy przysięgłych poparł Rzecznik Praw Obywatelskich26. Andrzeja Zolla do ministra spra- wiedliwości Zbigniewa Ziobry w sprawie wymogów dla kandydatów na tłumaczy przysię- 34 . 1250). Przypomnijmy. 8700 dla języków często używanych. które zostały ustanowione tłumaczem przy- sięgłym na mocy jeszcze obowiązującego rozporządzenia Ministra Spra- wiedliwości z 1987 r. który 9 listopa- 24 Interpelacja nr 904 posłanek PiS.

Nr 182. U. 1 w ten sposób. do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego (druk nr 282). która zmieniła brzmienie art. iż z treści ślubowania składanego przez tłumacza przysię- głego wobec ministra sprawiedliwości usunięto pojęcie tajemnicy pań- stwowej. zm. Niezwykle ważne zmiany dla kandydatów do zawodu tłumacza przy- sięgłego wprowadziła ustawa z dnia 25 marca 2011 r. które studiowały na innym kierun- ku. Jest to związane z faktem. 1228). Osoby. która weszła w życie 1 lipca 2011 r. Z podobną prośbą wystąpiło również Polskie Towarzystwo Tłumaczy Przysięgłych i Specjalistycznych TEPIS. Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o zawodzie tłumacza przy- sięgłego wydłużający termin na dokonanie wpisu na listę tłumaczy przy- sięgłych został poparty także przez rząd RP. Do tej pory starający się o takie uprawnienia zobowiązani byli do ukończenia magisterskich stu- diów filologicznych odpowiednich dla języka. jakie muszą spełnić kandydaci do zawodu tłumacza przysięgłe- go. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego da 2005 r. a tym samym prawo do wykonywania zawodu. zasłużyło nie tylko wydłużenie terminu wpisu na listę. Jednak w przypadku głych z dnia 9 listopada 2005 r. poz. Rozdział I. bardzo ogólnych definicji ta- jemnicy państwowej i służbowej. Na aprobatę rządu. Zmianie uległy warunki. iż aktualnie obowiązująca ustawa o ochronie in- formacji niejawnych wprowadziła nowe definicje informacji niejawnych. dostęp: 12 maja 2012 r. poz. musiały uzupełnić edukację i ukończyć studia podyplomowe w zakre- sie tłumaczenia odpowiedniego dla danego języka. zwrócił się do ministra sprawiedliwości z sugestią nowelizacji ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego. Nr 106. 27 Stanowisko rządu RP z dnia 31 stycznia 2006 r. 35 . a także liczni tłumacze indywidualni. o ograniczaniu ba- rier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. a pozostawiono jedynie pojęcie tajemnicy prawnie chronionej. co znalazło wyraz w jego sta- nowisku27. Obowiązkiem tłumacza przysięgłego jest zatem zachowanie tajemnicy prawnie chronionej w związku z wykonywa- nymi przez niego czynnościami tłumacza przysięgłego. U. lecz także okre- su posługiwania się dotychczasowymi pieczęciami tłumacza przysięgłego z dwóch do trzech lat od dnia wejścia w życie ustawy. – Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich (http://mlingua.). 622 z późn. o ochronie informacji niejaw- nych (Dz.). aby uzyskać wpis na listę prowadzoną przez ministra sprawiedliwości. wyrażoną we wspomnianym stanowisku. obowiązujące w miejsce dotychczasowych. Kolejną zmianę zapisów ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego przyniosła ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. którego kandydat pragnął zostać tłumaczem przysięgłym.pl. 7 ust.

Od wejścia w życie ustawy o ograni- czaniu barier dla obywateli i przedsiębiorców to sami egzaminowani oce- niają. Osoby. Nr 90. U. ile czasu potrzebują. W zamyśle ustawodaw- cy okres ten kandydat miał poświęcić na uzupełnianie wiedzy. W grudniu 2005 r. minister sprawied- liwości uchylił decyzję prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu i umorzył postępowanie w pierwszej instancji w związku z bezprzedmiotowością po- stępowania spowodowaną wejściem w życie 27 stycznia 2005 r. które złożą ślubowanie wobec ministra sprawiedliwości. w sprawie biegłych są- dowych i tłumaczy przysięgłych. nowej usta- wy o zawodzie tłumacza przysięgłego. a znajomość języka sprawdza wyłącznie egzamin organizowany przez Państwową Komisję Egzamina- cyjną. W lutym 2005 r. aby uzupełnić swoją wiedzę. musiała odczekać rok. Zatem nie obo- wiązuje ich żaden minimalny okres. obowiązujące przepisy praktycznie uniemożliwiały więc uzyskanie uprawnień do tłumaczeń z takich języków osobom niebędącym absolwentami studiów filologicznych. SK 91/06 (Dz.. Skarżący odwołał się od niej i wniósł o jej uchylenie oraz prze- kazanie do ponownego rozpoznania. złożono skargę kasacyjną na wyrok Wojewódzkiego Sądu Admini- stracyjnego. nie prowadzono w Polsce studiów podyplomowych. Pamiętać jednak należy. 4 stycznia 2005 r. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego wielu języków. prezes wydał decyzję odmowną. która nie zdała egzaminu. zwłaszcza egzotycznych. Skarżący 2 grudnia 2004 r. 561) w sprawie skargi konstytucyjnej złożonej przez Bernarda Łukańkę. że warunkiem koniecznym jest uprzednie złożenie ślubowania. nie muszą składać osobnego wniosku o wpis na wspomnianą listę. lecz zostają na nią wpisane z urzędu. Ponadto pewne zmiany nastąpiły także w sposobie organizacji sa- mego egzaminu. aby kolejne podejście zakończyło się sukcesem. którą Naczelny Sąd Administracyjny oddalił w kwietniu 2006 r. W rezultacie skarżący wystąpił ze skargą konstytucyjną. Ostatnia zmiana dotyczy samego wpisu na listę tłumaczy przysięgłych. W marcu 2005 r. decyzję ministra sprawiedliwości zaskarżono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjne- go.Rozdział I. Dotąd osoba. Od 1 lipca 2011 r. wystąpił do prezesa Sądu Okręgowego w Po- znaniu o ustanowienie go tłumaczem przysięgłym języka niemieckiego na podstawie rozporządzenia z dnia 8 czerwca 1987 r. WSA w Warszawie oddalił skargę. 36 . poz. zanim mogła ponownie do niego przystąpić. Na koniec należy jeszcze omówić jedyny – jak dotychczas – wyrok Trybu- nału Konstytucyjnego z dnia 13 maja 2008 r. warunkiem wystarczającym jest posiadanie dyplo- mu jakichkolwiek studiów magisterskich. W październiku 2005 r. a nie tylko uzyskanie pozytywnego wyni- ku z egzaminu na tłumacza przysięgłego.

należy podkreślić. gdyż „ustawodawca nigdy nie za- wierał gwarancji czasowych dla działalności tłumaczy przysięgłych na zasa- dach określonych w rozporządzeniu”. co wiąże się z radykalnymi przemianami w polskim życiu społecznym i go- spodarczym. Spośród 9294 tłumaczy przysięgłych 132 osoby posiadają stopień naukowy doktora. że postępowania wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy o zawodzie tłumacza przysię- głego będą prowadzone i zakończone na podstawie wcześniej obowiązują- cego rozporządzenia z dnia 8 czerwca 1987 r. W tabeli 1. niezbędny w przypadku naruszenia interesów w toku. że osoby. że wobec braku odpowiednich przepisów przejściowych ustawodawca wykroczył poza zakres swobody regulacyjnej wyznaczonej przez konstytucyjne zasady ochrony interesów w toku oraz zasadę równości. których wnioski zostały rozpatrzone pozytywnie (a więc któ- re nabyły uprawnienie)”. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego Jej istotą było „wskazanie. czyli od chwili zmiany ustroju w naszym kraju. Ponadto – zdaniem Trybunału – z fak- tu. niezwykle wzrosło znaczenie tego zawodu. że zaistniał element zaskoczenia. a których sprawy nie zostały rozpa- trzone. iż w ciągu ostatnich dwudziestu dwóch lat. gdyż skarżący poprzez złożenie wniosku o ustanowienie go tłumaczem przysięgłym nie nabył pra- wa do bycia ustanowionym ani nawet ekspektatywy tego prawa. Innymi słowy.”.) przyjąć. naruszając tym samym wolność wykonywania zawodu”. Zdaniem Trybunału nie doszło również do naruszenia zasady rów- ności. który według niektórych językoznawców jest dialek- tem języka perskiego. można wywnioskować. Rozdział I. na prowadzonej przez ministra sprawied- liwości liście tłumaczy przysięgłych znajdowały się 9294 osoby ustanowio- ne dla 46 języków. które złożyły wniosek na podstawie przepisów rozporządzenia.. „ustawodawca powinien zagwarantować. 16 osób doktora habilitowanego. należy (z uwagi na wymagania Konstytucji) traktować na równi z osobami. zwłaszcza jeśli chodzi o języki używane w krajach bał- kańskich. iż był świadom planowanej zmiany prawa i dlatego nieuprawnione jest stwierdzenie. 642 osoby na liście posiadają uprawnienia do dwóch lub kilku języków. Do 9 sierpnia 2011 r. Nie do- szło też do naruszenia zasady ochrony praw nabytych. o ile za pełnoprawny język urzędowy uznamy używany w Afganistanie dari. Jednak Trybunał Konstytu- cyjny nie podzielił rozumowania skarżącego i skargę odrzucił. gdyż „nie można (.. Nie dopatrzył się bowiem naruszenia interesów w toku. Kończąc omawianie historii zawodu tłumacza przysięgłego w Polsce. a 9 osób tytuł naukowy profesora. że skarżący złożył wniosek o ustanowienie go tłumaczem przysięgłym po uchwaleniu ustawy.3 umieszczono dane dotyczące aktualnej liczby tłu- maczy przysięgłych w odniesieniu do poszczególnych języków. 37 .