Vous êtes sur la page 1sur 3

14 WETENSCHAP & O N D E R ZO E K

Boekbespreking

‘Je moet in elk geval


schieten, anders kan je
niet scoren’
- de wetenschap rond de belangrijkste bijzaak ter wereld

Henk Kloosterhuis Koning Voetbal regeert door, dat weten we weer na de voorbije weken.

Een ware profeet repte ooit van de belangrijkste bijzaak op aarde: een exacte

formulering die zijn plaats weergaloos aangeeft.

Het voetbalspel is ook een evenement met vele in de quantummechanica en onderzoeker bij de
Een bal in volle facetten. Op het eerste gezicht lijken straf-
schoppen, persconferenties, 4-2-4 of 4-3-3 en de
Sport and Exercise Group van de University of Bath
claimt de antwoorden te hebben hoe de ideale vrije
constructie van de lederen knikker weinig met trap wordt genomen en hoe een team een zenuw­
omvang bestaat elkaar van doen te hebben.
In het atypische voetbalboek De kunst van het
slopende strafschoppenserie kan winnen.
Soms wat hoogdravend, soms door elementaire
scoren, De verborgen regels van het voetbal worden alle regels uit de diverse wetenschapstakken toe te
nooit meer dan voor elementen met elkaar verbonden en vanuit een
wetenschappelijke invalshoek benaderd.
passen briljant, maar voor een gemiddelde geïnte-
resseerde of een beroepshalve betrokkene bijna
Johan Cruijff had ooit een uiterst simpele verkla- verplichte kost. En daar wringt nou exact de schoen.
2 procent uit lucht. ring voor alle zin en onzin hierover – ‘je moet
schieten, anders kan je niet scoren’ – maar daar ‘Science and Football’
kom je anno 2006 niet meer mee weg. Al sinds 1987 treffen wetenschappers elkaar
vierjaarlijks in hun World Congress on Science and
Nu hebben door de jaren heen voetbal en weten- Football. Het moet gezegd, dat weten weinigen.
schap bitter weinig met elkaar van doen gehad Dat geeft precies de plaats aan van de relatie
en dat lijken de meeste voetballers, trainers en tussen voetbal en wetenschap. Wat is dat toch met
pedante bobo’s vooral zo te willen houden. Toch voetballers? Een oerconservatief wereldje, van de
doet auteur Ken Bray een alleraardigste poging top tot in de haarvaten van de kleinste clubjes.
om al deze bepalende elementen voor het ultieme Waarom trainen en spelen voetballers toch zoals
resultaat in een wetenschappelijk kader te ze doen? Waarom is er nauwelijks ruimte voor een
plaatsen. Een en ander vond niet toevallig natuur- wetenschappelijke benadering, zoals bij voorbeeld
lijk pal voor de aftrap van het wk in Duitsland ruim twintig jaar geleden het wielrennen revolu­
plaats. De theoretisch fysicus met een promotie tionair veranderde?

6.2
‘Je moet in elk geval schieten, anders kan je niet scoren’ W E T E N S C H A P & O N D E R ZO E K 15

ANP Photo/ Marcel Antonisse


Stuttgart, juni 2006, WK-voetbalgroepswedstrijd tussen Nederland en Ivoorkust. Rechtreekse vrije schop: Robin van Persie (rechts) scoort met zijn linkervoet 1-0 met een snoeiharde directe trap over de muur,
in een bijna perfecte draaicurve op ruim 20 meter van het doel.

Francesco Moser, een bovenmodale Italiaan op Maar juist omdat de verschillen kleiner worden
een fiets die het wel ooit tot wereldkampioen had
gebracht maar droomde van het ultieme, gooide
kan een detail het verschil maken. Lees het boek en
overtuig uzelf.
‘Misschien is het
alle oude schema’s en ideeën de deur uit. Hij Fascinerend wordt Bray in zijn beschrijvingen
huurde een batterij deskundigen – van diëtisten
tot aërodynamici – en verpulverde in Mexico-Stad
van bal en lichaamshouding in relatie tot natuur-
wetten. Waarom draait de bal uit een vrije trap
uiteindelijk zo
het werelduurrecord van Eddy Merckx, dat eeuwen zo vaak ver over? Een gelauwerde speler uit het
stand zou houden. Er was aandacht voor de wijze
waarop Moser op de fiets zat, de fiets zelf was met
roemruchte Engelse team dat in 1966 wereld-
kampioen werd antwoordde hierop: ‘Dat komt
dat de spelers het
dicht wielen en platte buizen in windtunnels doordat de bal licht is en vol lucht zit, en dus graag
getest, zijn kleding onderging eenzelfde grondige
renovatie. En de revolutie was daar en wielrennen
omhoog gaat.’ Nou huist niet in iedere topvoet-
baller een kamergeleerde, maar het feit dat een bal
systeem maken,
werd nooit meer hetzelfde. in volle omvang qua gewicht nimmer meer dan
Nee, dan het voetbal. Ooit was er een begenadigde
Limburger, die werkelijk alles met een bal kon, en
twee procent uit lucht bestaat staat zo ver weg van
zijn antwoord dat het bijna vraagt om een weten-
en niet andersom.’
spelers ‘bewezen’ beter maakte. Maar oud-inter- schappelijke verklaring. En het antwoord volgt.
national en voetbaltrainer Wiel Coerver kreeg in Voetbal, betoogt en bewijst Bray, is zo onvoorspel-
de jaren ’70 en ‘80 geen poot aan de grond: zijn baar dat het de standaardsituaties zijn die een duel
methode (in boekvorm, op video en tegenwoordig beslissen.
ook op dvd) sloeg niet aan, want bij de knvb in
Zeist waren er krachten die dat tegen hielden.* [zie Zelden meer dan zes schijven
kleurkader op pagina 16] Zelden komen treffers voort uit combinaties over
meer dan zes schijven, de verhouding doelpo-
Natuurwetten gingen en treffers staat zo opvallend vast op 9:1 dat
Voetbal is de ultieme kopiesport. Er wordt ieder het inslijten van effectieve vrije trappen, corners,
jaar wel een club kampioen en de wijze van trainen strafschoppen en aanvalspatronen (zoals het
en benadering van de vorige winnaar is dan de volleybal bij voorbeeld al jaren kent) wel resultaat
leidende manier. De menselijke maat van Guus moet sorteren. Maar dan moet het wereldje wel
Hiddink, ik voorspel het hier, is komend seizoen om. Overigens, voor de onverzettelijken in die
de leidraad voor de vaderlandse eredivisietrainers. wereld: de aloude ddr bewees dertig jaar geleden

6.2
Illustraties uit besproken boek 16 WETENSCHAP & O N D E R ZO E K ‘Je moet in elk geval schieten, anders kan je niet scoren’

Gevolg van toenemende hoeveelheid topspin bij een vrije trap Gevolg van toenemende hoeveelheid zijeffect bij een vrije trap

Ken Bray: De kunst van het scoren – De verborgen regels


dat een puur wetenschappelijke benadering wel van het voetbal, isbn 90 6005 605 1. Thomas Rap,
degelijk werkt. Uit het niets won FC Magdeburg Amsterdam 2006. 250 p, geïll., F 18,90.
een Europa Cup, schreef de nationale ddr-ploeg in
1974 geschiedenis door de latere wereldkampioen Op het boekomslag: WK 1998, een van de fraaiste
West-Duitsland niet eens onverdiend te kloppen Nederlandse doelpunten op een internationaal toernooi
tijdens het wk, en was er ineens Olympisch goud ooit. Dennis Bergkamp scoort tegen Argentinië, als hij de
in 1976. Een team van twintig wetenschappers bal vol effect op zijn schoen neemt na een boogpass uit het
droeg daar in niet geringe mate aan bij. Maar het achterveld van verdediger Frank de Boer.
geheugen is selectief…..

Systemen
Alleraardigst is Bray’s geschiedschrijving rond * Miskend technicus
de gehanteerde spelsystemen. Zijn sluitende Wiel Coerver’s eerste ‘laboratorium’ voor meer techniek, inspanningsfysiologie en meetapparatuur in het voetbal
opmerking dat er geen systeem is dat signi- ter verhoging van de prestaties was de voormalige Nederlandse mijnstreek-eersteklasser SVN, aanvang jaren ’60. In
ficant beter is dan de andere. Op zich een korte tijd stoomde de ambitieuze ex-voetbalprof deze vereniging gereed tot topclub (‘het Ajax onder de amateurs’).
dooddoener, want was dat zo zou een ieder zich Coerver besteedde er als trainer van het eerste elftal veel aandacht aan technische begaafdheid, schoonheid
natuurlijk van dat ultieme systeem bedienen. en efficiëncy in het spel dat – uitzonderlijk voor die dagen – ook nog sterk aanvalsgericht diende te zijn en
Treffender daarom is zijn laatste citaat. aantrekkelijk voor het publiek. Coerver ontwikkelde zijn ‘trainingsschool’ naderhand verder met steun en hulp van
‘Misschien is het uiteindelijk toch wel zo dat de wetenschappers van de Nijmeegse universiteit.
spelers het systeem maken, en niet andersom.’ Tot zijn strenge, pre-Rinus-Michelsaanpak op weg naar meer kwaliteit door techniek en gemotiveerde
Voer voor de kersverse Ajax-trainer Henk ten ‘totaalvoetballers’ behoort o.a. het verhaal van de geheimzinnige vertoning, vlak voor een wedstrijd, van een
Cate. In Amsterdam, zo gaat de mare, moet Spaans stierenvechtersfilmpje. “Ik wil die jonge knullen in de kleedkamer geen agressie voor zo meteen op het veld
altijd met twee vleugelspitsen gespeeld worden. bijbrengen, maar aanstormend voetbaltalent kan veel leren van de ontwijkingstechniek van de mannen tegenover
De recente jaren hebben geleerd dat je daar het dier in een arena,” zou de begeesterde oefenmeester hebben gezegd tegen het verbijsterde bestuur van de
best van mag afstappen, als de spelers om dat amateurclub, dat Coerver tevoren zorgvuldig bij de vertoning – immers exclusief voor slechts ‘zijn’ spelers – had laten
moeilijke systeem te beheersen eenvoudigweg weghouden.
ontbreken en als een alternatief systeem betere De Coerver-methode, met veel oog voor ‘jongerenkweekbakken’, leidde enige jaren later tot het leegplukken van de
resultaten oplevert. almaar promoverende amateurclub SVN: veel spelers die hij ‘beter’ had gemaakt werden weggekocht door betaald-
Misschien is dit boek daarom een aanrader voor voetbalclubs. Iets dat Coerver later als proftrainer bij o.a. Feyenoord overigens zelf nooit enig profijt heeft opgeleverd.
Ten Cate, of meer nog: voor zijn bestuursbazen.
Van Coervers laatste SVN-kampioenselftal vertrokken aan het eind van het seizoen in één klap niet minder dan zeven
basisspelers naar grote profclubs. De allerlaatste ontdekking uit de zuidelijke pionierstijd van de van zijn vak bezeten
Coerver werd de latere PSV- en nationale doelman Jan van Beveren.

Wiel Coerver, te vroeg revolutionair en wellicht daardoor miskend in eigen land, woonde lange tijd in Indonesië.
Begin jaren tachtig schreef hij, naar pas achteraf bleek, een bestseller over zijn van techniek en moderne wetenschap
doordrenkte visie. Van dat boek over ‘een school voor volgende generaties’ zijn intussen honderdduizenden
exemplaren verkocht tot in alle uithoeken van de wereld.
[red.-Bhs.]

6.2