Vous êtes sur la page 1sur 553

Hilaire, Saint (de Poitiers).

Sancti Hilarii, pictaviensis episcopi, Opera omnia, juxta editionem monachorum ordinis Sancti Benedicti e congregatione S. Mauri et omnes alias inter se
collatas, reproducta, emendata, singulariter aucta. 1844.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


m B M. ' M '' m W? M 1 1 Jf m m ' H /H 1'

CURSUS COMPLETUS
SIVE ,
BIBLIOTHEGA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMISA,

OHIIIM SS. PATMM, BOCTORUM SCRIPTORDMQUE

ECCLESIASTICORUM

QUI AB MVO APOSTOMCO AD USQUE INNOCENTIIIII TEMPORA


FLORUERUNT;.".'
'
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QVM
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICiE TRADITIONIS PER DUQDECIM
PRIORA ECCLESLE SJECULA,

JUXTAEDITIONES
ACCCRATISSIMAS, IKTERSECUMQOE NONNOLLIS CODICIBCSMANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM
r DILIGENTER CASTIGATA;
COMMENTARIIS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBDSCONTINENTER ILLUSTRATA ;
OMNIBUSOPERIBUSPOSTAMPLISSIMAS EDITIONES QOJ3TRIBUSNOVISSIMIS SJ3CULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA;
INDICIBUS
PARTICCLARIBUS AWALXTICIS,SINGULOS SIVETOMOS, SIVEADCTORES ALICUJUS MOMENTl
SUBSEQUENTIBDS,DONATA J -' - . ... .
CAPITULIS
1NTRAIPSUM TEXTOM RITEDISPOSITIS, NECNON ETTITDLISSINGULARUM PAGINARDM MARGINEM SDPERIOItEM
DISTINGUENTIBUS SOBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS,ADORNATA ;
OPEBJBUS
CUMDDBIIS TDMAPOCRYPHIS, ALIQCA VEROAUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
DUOBUSINDICIBOS
GENERALIBDS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICETRERUM,QUOCONSULTO, QUIDQUID
DNDSQDISQUEPATRDM I N QDODLIBET TIIEMA SCRIPSERITUNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO
SCRIPTUR^GSACRJE, EX QUO LECTORI SIT
COMPERIRE OBVIUM QUINAM PATRESETIN
QDIBDS OPERUM SUORUH LOCISSINGDLOS SINGULORUM LIBRORUM SCRlPTDRa! ^^
TEXTUS COMHENTATl SINT. V^^/
EDITIO CBTERISQUE
ACCURATISSIMA, OMNIBUSPACILE ANTEPONENDA, Sl PERPENDANTUR : CHARACTERUM NITI 'MS/^
CHARTJJQCALITAS, INTEGRlTAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARI'AS/ CD
TUMNDMERUS, FORMA VOLDMINUM PERQDAM COMMODA SIBTQUEINTOTOOPERISDECURSU CONSTANT / ^
PRETII
SIMILIS, E XIGDITAS ISTA
, PR.ESERTIMQUE COLLECTIO, UNA,METHODICA ET CHRONOLOGICA, .1=-!I j-
SEXCENTORDM FRAGMENTORDM OPUSCULORDMQDE HACTENUS HICILLICSPARSORDM , PRIMUM T. \ -C
ADTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA j EXOPERIBUS AD OMNES ^TATES, LOCOS, LINGUAS *^i
FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. - \ '.

'.-..•. SERIES PRIMA, ," ^\


IN QUAPRODEUNTPA.TBES, DOCTORESSCRIPTORESQUE
ECCLESLELATINJE. ^
A TERTULLIANOAD GREGORIUM
MAGNUM. ^

ACCURANTE J.-P. MIGNE, gCttf $#.ttttt &QW$tit0XtoW IN SINGULOS SCIENTL33


ECCLESIASTICJE RAMOS EDITORE.

PATROLOGUE TOMUS IX.


HILARII TOMUS PEIOR.

PARISIIS, EXCUDEBAT VRAYET,


IN 71A DICTA D'AMBOISE,PRESLA BARRIERED'ENFER,
OU PETIT-MONTROUGE.

18t&.
Siiccursale,au Peiil-Monirouge, de 1'imprimeriede
Yrayetde Surcy,rue de Sevres,57, a Paris.
SAMCTI

PICTAYfflSI EPIMPI

0-PERA-OMNIA

JUXTA EDITIONEM MONACHORUM ORBMIS.

E CONGREGATIOKE S. MAURI

ET ©MNES AMAS INTER SE COLLATAS,

•REPIMiDUCTA-, EMENDATA, SINGXJLARITER AUCTA.

TOMUS I.

PARISflS, EXCUDEBAT VRAYET,


W VIA VICTA D^AMBOISE,PRES LA BARRIERETJ'ENFERS
-OUPETIT-MONT-ROUGE,

184-4,
ELENCHUS

OPERUM QTJJE m HOC VOLUMINE CONTiNENTUR,

Praefatio editionis Maffei. . ."*". . . . . . -. . . . . . . col. i-xn


Epislola nuncupatoria .9
Praefatio generalis. . .......,.....,.* 11
Vila S. Hilarii exipsius scriptis potissimum collecta. ...... 125
Vita cjusdem auctore S. Hieronymo. . . . . . . . . . , . 184
Vita ejusdem a Fortunato scripta. . . . . .... . . . . Ibid.
De translatione S. Hilarii Pelri Damiani sermo. . . ... . . . 199
Selecta veterum testimonia de S. Hilario 203
Notitia litteraria in S. Hilarium. ............ 207
Syllabus manuscriptorum necnon editorum codicum ad quos exacta
et emendata sunt S. Hilarii opera. . ......... 219
Admonitio in commentarium subsequentem. ......... 221
'
Sancti Hilarii tractatus super psalmos. . . . . . . . . .'. .- 231
Commentarius in psalmos XV, XXI, XLI. . . . ..... . . 890
Commentarius in Evangelium Matthsei. .. . . . ... . ,- . 917

TOMISEPTIMI col. 200, post cxtremam notam snp- duer; lcg. subdued.
ple sequenlia, quac cxcidere,1 ita ulsic phrasis — col. eadem, lin. 56 : Gunditur; leg. Fundilur.
ulliraa reslilualur : Videii utriusque operis — col. 707, lin. 46 : roud; leg. round.
auctorem noslrum Laclanlium ? An ovum ovo — col. 708, lin. 12: Mippodrome;leg. Hippodrome.
similius csse potesl? ~ col. 744, lin. 22 ab infra: Gentill.; leg. Genethl.
— col. 555, lin. 17 : Cruterum; leg. Gruterum. — col. 769, lin. 45 : causis; leg. caulis.
— col. 5-JO,lin. 5 ab infra : quot; leg. quod. — col. 789, lin. 16 ab infra : bis; leg. his.
— col. 467, lin. 56 ab infra : Sitotonio ; leg. Sue- — col. 800, lin. 8 ab infra : uviddow;Ieg. widow.—
lonio. Maximians; leg. 3Iaximian's.
— col. 478, lin. ult. : exibel; leg. exhibel. — col. eadem, lin. 9 ab infra : Empres ; teg.
— col. 501, lin. 6 ab inlra : Januam; leg. Janum. Emperess.
— col. 502, lin. 25 : strunla; leg. strucla. — col. 802, Iin. 15 : Magno; ]eg. Magne.
— col. 567, lin. 5 : liv.; leg. Liv. — col. 80S, lin. 20 : fel up; leg. set ttp.
—-col. 620, lin. 15 : sive; leg. five. — col. 815, lin. 57 : filh; leg. fifth.
— col. 655, lin. 58 : Clniti; leg. Clirisli._ — col. eadem, lin. 57 : signi; leg. sign.
— col. 652, lin. 25 : acjainsi; leg. arjainst. — col. 815, lin. 4 ab infra : Maxentius es; leg.
--, col. 656, lin. 27abinfra: theiliad;\c%.tlieijhad. Maxenliutfs.— Maximin; leg. MaximvCs.
— col. eadcm, lin 28 ab infra : thei ave; leg. tlmj — col. 818, Iin. 10 ab infra : hald; leg. had.
have. — col. 825, lin.l6ab infra:so!(/rfim;leg.soldiers.
— col. 674, lin. 19 : tapon; leg. upon. — col. eadem, lin. 26 ab infra : fer; Ieg. for.
— col. 682, lin. 11 : auspicioux; leg. mispicious. — col. 855, lin. 18 ab infra : liurch; leg. church.
— col. cadem, lin 15 ab infra : eightli; leg. eicjhl. — col. 855, lin. 9 abinfra : oder; leg. order.
— col. 686, lin. 14 : Cuards; leg. Guards. — col. 857, lin. 4 ab infra : monelhs; Ieg. months
— col. 6&8, lin. 18 ab infra : amond; Ieg. among.
— col. 6y5, lin. 24 : fomitglit; leg. fortnight.
— col. 696, lin. 5 : presbyteris; Irsg. presbyters.' TOMIOCTAVI col. 592, lin. 17: depe-;\eg. depereat.
— col. 698, Iin. 56 : if; leg. of. — col. 1355, lin. 53 : cum; leg, eum.
— col. 699, Iin. 29 ab iiifta : wero; Ieg. tuere. — col. eadem, lin. 55 : scripsisseeis, ut cum ex-
— eol. 703, lin. 26 : Wold; leg. World. — &ub- cubet; leg. scripsisse, ut cum eis excubel.
EDITIONIS MAFFEI PFLEFATIO.

Cum deprehensum nuper sit S. Hilarii Pictavien- A tionem, ut erudili seculi genio morem geram, exhi-
sis opera in quam multis biblioihecis desiderari, ve- bere pergo. Alter ex illis opus conlinet de Trinitale.
nalia vero in Iialia miiversa vix reperiri, prsestanlis- Liber est maximi moduli.singularem tum litterarum,
simus Canonicorum Yeronensium coelus, atque adeo tum membranse magniflcentiam ostentans, flgura
Joannes Franciscus Musellius, quadrata, lasvi charla ac plerurnque subtili, atramenlo
ejus Archipresbyter
studiorum fautor acerrirnus, piarumque ac eximia- inflavum vergenle, scriptura bifida, aique a lemporis
rnm rerum perpetuus auctor, vetustissimis etiam Ca- injuriis iutaeta : oris lale 'circumalbicahtibus. Integrai
vides.
pilularibus codicibus novam ediiionem aut augeri, pagina; exemplar
aut magnopere illuslrari posse speranles, utpraecla- Eadem manus, uiliil prorsus ab hac amplitudine
rissimi Palris scripta in hnccivitate lypis denuo lr'a- et scripturse majesiate defleclens, perstat usque ad
derenlur, consiiluere. Cum vero eam mihi curam extremum. Sub finem tres aut quatuor desiderantur
- dcmaudare placnisset, viderem, ne quid ediiio lisec cliart», quapropter nec librarii, nec temporis supe-
detrimenli caperet; quin si anieriores omnes novo rest nota ; sed quinlo aut sexlo seculo exaratum co-
accedenle studio, alque ileralis curis supergredi no- dicem indicia persuadent oninia. Antiquilatisgloriam
bis liceret, ul id nequaquam praetermiUerelur; ad minime ergo codex-noster pereelebri illi concedit,
postremam prsecipue, quse a Benediclinis Maurinse B.qui in Archivo Vaticana^Basilicsecustoditur, et velut
congregationis Monachis elaborala est, ne dum in- unice velustissimus ad hanc diem deprcedicalus est:
spiciendam, sed quanlum ingenii mei tenuitas fere- quod.enim eum P. Mabiilonius dixerit, scriptum
bat, exculiendam etiam ac pensitandam me contuli. esse sub finem secnli quarti aut ineunte qninio, quaa
Yerumtamen illam lam docte, lam diligenter, tam verba P. Cutantius repelit in prsefatione, id mero et
studiose confeclam, numerisque omnibus absolulam involuniario lapsu viris doctissimis excidisse patet,
percipere mihi visus sum, ul ab ea rccedendum rni- cum ad annum d.ecimumet quingenlesimum ejusdem
nime exisiimarim, et piaculi loeo duxerim inlermis- collationem revocent : quo constatj sub finem seculi
cere quidquam, laudatseque eorum editorum indu- quinli, aut ineunte sexto (Re Dipl. lib. v, pag. 350),
slrise quomodoeumque manus inferre. Auclor enuntiandum fuisse. Verum suspicari mevehementer,
propterea fui, ut Parisina plane editio recuderetur; hallucinationis, aut erroris quidpiam in judicio deeo
simul lamen, quod unice nobis superest, quicquid ad codice ad hanc diem lato subesse, aclatiiare, nequa-
eam ornandam ex mss. codicibus nostris erui posset, quam dissimulo. Quamvis cnim e Mabilloniano spe-
excerpereturdiligentissimealque In publicum bdnum cimine eximia libri vetustas appareat, non ejusmodi
emitteretur. Neque enim assentiri profeclo possem, apparel tamen, quae secundum observationes com-
ul in hac urbe quoque mos arriperetur eorum typo-1G muniter adhibitas usque eo revocari possit. Testes
graphorum, qui lucrum papyraceis mercibus aucu- appello, quicumque in priscis perquirendis codici-
paturi, d.e atramenlo ac de chartarum plauslris unice .hus, ac lerendis minime perfuhcloriam posueriot
sunt solliciti, remque librariam e litteratis hominibus operam. Liber siquidem de quo agimus ea scriptura
pendere ignorantes, editiones alibi factas nullo siu- constat, in quam sequiori cevo sensim deflexit Ro-
dio recudunt, consilio nullo. li scilicel ne de prafa- manorum. uncialis, solo N majorem ac priscam for-
liuncula addenda cogilant quidem, nedum illustrari mam relinenle. Illo scribendi genere multi multis in
novis curis, atque augeri veterum Seriptorum Opera locis reperiuntur codices, quorum quempiam nemo
satagant; quin cum duo aut iria, litulum exhibentes, umquam fuit qui in tantam vetustatem assereret. At
de suo proferre verba coganiur, illaipsimet adjun- de adscripta epocha quid dicemus? hsec scilicet ha-
gunt, atque soloecoaliquo, si Deo placet, vel lepida beri dieuntur ad calcem : Contuli in nomine Doinini
quadam ridiculave formula libri froniem insigniunt Jesu Christi aput Kasutis constiluius anno quartode-
quandoque ac distinguunt. Deplorandum lioc, el fa- cimo Trasamundi regis : quce quidem verba inscrip-
lale propeinodum Italico nomini malum haud ita tionemcujusdam sludiosi Mabillonius appellat; vere
profecto glisceret, modo qui libros delectu nullo, et autem ab.illo adjecta sunt, quicodicem, ut mos erat,
audilo lantiim Auclorum nomine slalim redimunt, \D contulit atque emendavit. Sic ad calcem Virgilii
sibi caverent aliquantisper, nec quod inconsulto et Medicei adnotavit Ruflus Apronianus : Legi el di~
itnperite in hoc gehere peragitur, eadem comilate stincxi, elc, deinde, Dislinexi emendans, etc, Cum
exciperent, acquod studioseatque utiliter elaboralur. ergo in Hilariani codicis subscriptione annum quar-
Jam vero cum duo praecipue in Capitularibus scri- tumdecimum Trasamundi Regis legerit Holstenius,
niis S. Hilarii codiees habeantur, quibus non mulias anno saltem Chrisii DX scriptum fuisse omnes, sub-
velim ex istius modi reliquiis , quacumque tandem in inde assensi sunl. Haec nihilominus opinio mulium
Bihliolheca sunerantibus anteponas. eorum descrip- jnfirmetur necesse est, ubi animadvertamus verbuiij
lli MAI-FEI EDITIONIS IV
illud, proul in spccimine ropncscnialur, nec pro A i bium revocarei non dcfuit, nec Operis iuscripiio ap-
Trasamundi, nec pro Trasamund legi posse; ubi enim parea', qusa diversimode prolaia est. Ctrtim itidem
iu? ubi a duplcx? ubi «? vereor ergo ne aliud lihris xii ille de fide Orientalium adjungeretur, ex
quoddam ibi latitet nomen ; circa illud vero, qui co- quo Cassiodorius tredecimlibrosbeatiHilarii de sancta
dicem non viderim, divinalionibus parco. Diciio quo- Trinilate memoravit, ex Ms, mutilaiione ignoramus.
que, quam pro Putzalis accepit Holstenius, et-pro Libri in capila videntur dividi, sed admodum proiixa.
J[asulis Mabillonius habet, de Casula explicans By- Qusoafferuniur.auctoriiates versibus arctioribus in-
zacense provineiscciviiale, valde in ambiguo est; ne- digiianiur : verba si qusefuerant omissa, miiuito cha-
que enim priinam iitteram, ut ibi effmgitur, pro raclere superaddila visuntur, at ejusdem ubique flgu-
Kappa recipient diplomalicorum hominum iilii; et rse ac majoris formse.
niirtim videri possit, Augustini, Cypriani, Terlulliani Cum multis abbinc annis (neque enim kyOea-Lvbc,
in Alrica scripta exemplaria non haberi, haberi au- aut liornus hic labor est) in hunc prseclarum codicem
tem Hilarii Piciaviensis. primo incidissem , inipetu quodam ad decantalum li-
Al de his quidquid unicuique libet credalur, ne- bri secundi, capite in postrema editione vigesimo
que enim quidquam proefracte staluo, neque aliud in septimo, inspiciendum iocum me contuli : ex eo si-
prsesentia ad rem perlinet nostram, nisi ut exutrius- JJ ] quidem acerriniaecum oclavo ac nono seculo"coiilen-
que speciminis collatione vetustatis Iau.de Yeronen- liones, imn eo maxiine lempore ileratae inter eruditos
sem codicem auteferendum esse, doetus lector agno- viros fervebanl disceptationes. Censebam equidem
scat. Quod si velustaie nequaquam praecellerei, saiis eam coniroversi;e parlem, qtiaeex antiquis codicibus
prsecollil emcndalione ac fide; menda siquidem in pendet, hoc potissimum supra cseteros antiquo atque
Valicano abundare monuit Cutanlius, cum in Yero- eximio codicediremptum iri: sed mirum, in hoc quo-
neiisi perraro occurranl, iia ut paragrammatis niinus que quod nos ancipites adhuc relinquat, me deprelieu-
contaminalos codices paucos viderim. Priscceetiam disse. Qusesiionis caput est, utrum in flne prsedicti
orlhographise conimendatur usu; propterea ubi exem- capilis legendum sit, dum curnis humUitasadoralur,
pli gralia in c&tlisaltinyinn.s(hujiis edilionis col. 54), an vero, dum carnis humUitasadoplatur; cumque dis-
in ms. est adtinginins; ubi c. 225, ul id de quo agi- crepenl eo loco non excusi tantum, sed e.t scripli li-
tur assequatur; in ms. adsequamur : quibus leclioni- bri, utra prseferenda sit lectio, utra ab auclore ipso
bus sensus quoque resiiuiiiur. Plura in Auclores ve- defluxerit. Id quidem tot concertationibus nequa-
lercs invecta sunt senigmala, quod librarii vulgarcm quam disquirendum erat,cuni ab ulraque lectione
pronuntiaiidi moUitiem sequentes, a recla hac scri- sensus flual orthodoxus : palet enim verbum adop-
bendi norma deflexerint. Quis explicel, exempli gra- iC talur de humanilate inlelligendum esse a Filio ad-
lia, Horalii versum illum, ut commiiniler legilur? sumpia, nori a Paireadoptaia. Hisioriae lanien inicr-
erai, ut prsecipueqnod ad Felicem Orgelilanum Epi-
Cumrideiilibusarridenl, cumfteuubus adsuut,
scopum spectat, facliverilas detegeretur: huic expo-
At cui constet scripsissc Poelam adridenl, inlelligit nendo supersedeo, cum salis innotescai, et a reeeriii-
slatim, respondims verhum esse adflent, quoreposilo bus Scriploribus fuse alque eleganter proponauir
oplinie procedit sententia. Nolim tamen urgeatur hnec discutiaturque. Kgoquid codex noster ferat bona flde
regula usquequaque, ita nt eiiam cxsilium scribcre exhihebo.
teneamur, quamvis quibusdam e veleribus Gramnia- Primuin igilur pro comperto hahealur in boc libro
licis ed.icentibus.Ita quidem in postrcma S. Hilarii ADORATUR scriptum esse, nullo abrasionis vestigio,
editione factuin est, libris tamen nostris vetuslissi- nulla superinduclionis suspicione : at cum post eam
mis minime suffragantibus. Archaismum sapit in- diciionem a capite resumatur versus , in vacuo qnod
codice nostro thensaurus quoque non una vice; remanet spatio, sive eadem, sive paulo posieriori
nl in compari alio niox enarrando traciatqs in Psal- manu, A.DOPTATDR adjectuni fuisse. Priori verbo nulla
mos complectenie, formonsa sum; nam el in Yirgilio qiiidem irrogaia est contumelia, sed lineolis siipcr-po-
IvlediecoFqrmonsumPaslor animadverlere memini.Mi-'.D sitis, atqueR in superiori margineadscripto, mdica-
rum est quam ad deformandas cujusvis lingusedictiq- lur de more, adjectam diclionem anteriori subiliiueii-
nesperpetuopropensum, in pugnantesinvicem corrup- dam esse, in aliis lamen codicibus certius adhuc tc.s-
liones ieralur vulgus ; nam qui n perperani inlruden - timonium requirendum. Id in hoc libro, ut el ju'
tcs thensaurumet formonsumenuntiabanl, iidem alia aiiis, ad dubia loca graaceeiiam quandoque innuiuir,
effcrenies vetba, eani litteram injuria extrudebant; pro R require, Z adpositq, hoc esl, trnn. In verbo
cujusmodi elocuiionis vestigia" in Yespasiani nu- adpptatur eadeni lilterarum flgura, idem prorsus atra-
mismate animadvertebam nuper, lloma Resitrges menii color; at levi eullellp fuisse olim apparet, qui
proeferenle pro Resurgeus: qiiin frequespro frequens li!teras,.et superposjias lineolas abducere tentarii, ac
el alia id gcnus non in Mss. lantuni, sed el in quibns- delere. Qtiaaquideni oinnia in has conjecluras me
vis monunieniis persscpe occurrunl. At dolendum pertrahunl. Liquido primum , nullaque hsesitalione
summopcre primam seque ac postremam char- exarayit librarius adorahtx; at sive ab ipso alia post-
lain malo quodam fato a codice nostro abscissas modum exetnplaria inspiciente, sive ab alio quopiam
fuisse; ila ut nec Aucloris nomen, quod qui in du- adoptatur additum esl, et simul ul qdoratur expui)ge=
Y PRJEFATIO. VI
retur monitum. Alter exinde accessit, cui secunda A cerfent, facieque ipsa ac conspectu majoris vetusta-
leclio non probabatur; propterea verbum adoplatiir lis aucupentur fidem. S. Hilarii Tractalus in P§almos
conatus estauferre, abrasionis nubeculis id satis tes- compleetiliir, quorum rara admodum occurrunt
tanlibus. Colligi hinc potest, libenler quidem adora- scripta exemplaria. IUosinix, xm et xci in ros, YatiT
tur leetum olim fuisse, de ea tamen lectione aniiqui- cano unice ad hanc diem repertos coroprobat noster,
lus quoque,~et multo ante Felicem Orgeliiaiium.dubi- qui pariter recenset. Libri forma media et oblonga,
talum esse. Neque hunc codicem untim ex iis esse, ne quadrata unice in pretio sit : membrana iibi inof-
qtiibus Felix, vel ejus fautores manus injeeerint, sus- fensa, candida est, adeoque subtilis ae teiiuis, ui
picari possumus, cum adoralur minime abrasum sit. quaadam folia tactum effugere videantur :. atramen-
Hinc et.in Vaticano codice, ut audio, controversa dic- tum xerampelinum est, et snhalbicuns : scriptura in
tio a secundo calamo immutationem e'st passa. Ex eo duas columnas discrela, ul in specimine coiispicisdl-
accidit m ladoratur legerint Hincmarus atque Alcui- ligenter quidem efflcto, nec tamen codicis faciem, ac
nus, adoptalur vero Agobardus Lugdtjnensis; qui Fe- Iillerarum elegantiam satis esprimente,
licem eonfutans, atque omnia quce prceeesserant Ubi Grafieaincidunt verba, accenlibus ac spiriiibus
probe callens, ab omni fraude sibi salis cavisse cre- nullis eflinguniur. Qusecumquesive exaliis Psalmis,
dendus est. Satis ergo verisimile apparet, lectionem B sive aliunde suropta afferantur, seponuntur tit ih
adoptatur a Felice non primo excogilatani, sed in ali- exemplo, priori etiam versu rubricato. Rubricata
quo codice jnvenlam csse; cumque si.bi propiiiam, autem verba auri olim superinducli alicubi vesiigia
ac ui accidere solet praejudicioquodain occupatis, er- retinent. Scriptionis species Vifgilium Mediceum
rori suo faventem male reputaret, in Aquisgranenses (parum feliciter ab edilis speciminibus reprsesenta-
codices dolosejnduxisse: Forte eliam leclionem illam turo) in eo prsecipue refert,, quod litteraj mediocris
odio deinde habuerunt Catholici ex hqc ipso, quem pariter sint magnitudinis, et calamo subtiliori exara-
Eelix i111superstruere errorem conalus est; adoptio- tse: quod P et Q descendant, numquam, neque infra
nis cscteroquin voce satis ipsis suspecta post Arianam protendantur; et quod in.T transversa linea vix ap-
hseresim. Non per adoptionem hgecfacta sunt, absit : pareat, ut etiam in G et in L inferiores ductus. Gse-
ita in Capitulari alioConcilium Ephesinum continente terum iiosier magis affabre, distihcteque ac sHquali-
codice ea verba S. Athanasii in Epislola. ad Epictetum ler.descriptus est : ne quid a recta lineain versihus
laline redduntur : pO.6ea-etSf vauTa eyivszo, yA exarandis manus deflecteret, calami via stylo desi-
yevotrp: quoe in Conciliis edita versio prave contor- gnata visitur. Ab emendatione quoque general.im.
quet. Cassiodorius iii Psalm. I, propler huinUilalem latidandus liber : quamobrem librarii jure merito m
carnis adsvmptce.Hi.ncAlcuinus Felici -:tu omninoper- G hominum menioriam nomen revocabimus, quod prce-
versissimedicis adoptaiur : quamvis non ea pervecsa ler morem, u.bi minus exspectsndum er-at, incurri-
essent verba, sed interprelalio., Hcec autem omnia, mus: in alphabetico scilicet Psalmo cxviu, post illa,
ut cotistet, qusm ab antiquo, et cur is locus dupliqiter Lillera JIII expticit,incipit Lillera V feliciter, exigu.is,
in libris describerelur, Cseterum quqmodo Hilarius sed niajusculse pariter, ut vQcamus, figuraj cbaracte-
ipse scripserit, mihi quidem facile cognitu vide- ribus legitur inferius : Scribk antiquarius Eutalms
turomnino; contextum enim percurrentibus stalim NT ita colligantur N, quod compendii genus veteriim
patebit vocem adoraiur oralQriae eleganlise, quam lapidum usum sapit. ln eodem Psalmo post liiteram
Auctor ibi seclatur, minimeconvenire, Parit Yirgo, decimam, intra circulum Cliristi mpnogran.ima iii
parlus a Deo esl; infdns vagit, laudanles Angeli apiee prae se ferentem : Scribtori vita, legenti dqclrina.
andiunlitr; panni sordent, Deus adoralur : ila potes- Antiquariorum munus, quorum frequens apud
latis dignilas non amittilur, dum carnis humililas ado- veteres menliP , Yalentig lex anno CCCLXXII Iala
ratur, Neque apte immediata orationis membra bis probe describit. Antiquarios ad bibliothecm codices
eodem verbo clauduntur, neque m.irificum illud, componendos, vel pra yetuslqte repqrandos, quqlitqr
quod ex oppositis aucupatur Hilarius, oritur ullo mo- Grcecqs et tres Latinqs scribendi perilos legi jitbe-
do, si dignitatem non amittat, qui adoratur; oritur P iiiiis (C. Th. de Anliqu. L ii). Isidorus i|a dictos
aulem optime, si dignitaiem non amittat, qui carnis putat, quia tantitnimqdo veiera scriberenl (Qrig.
humilitatem adopiat. Cur vero Felix eiiminationem lib. vi), sed repngnat Eulhalii nostri auctoritas, qui
falsiveteri alii|uo prolalo codice adoptalur-ayihibenie se antiquarium vopat. Hilarii nequaquam tunc ve-
non repulerit, vel invidiam saltem nonminuerit, pro- tustos, sed forte calenles adhuc commentarios tran--
fectq non inlelligo. Eodem certe sensu Hilarius-in ex- scribens. Ego inter lihrarios eo prsesevtim nomine
positione Psalmi cxxvn protulit per adoplioneni cor- donatos opinor, qtii non cursoriis, seu celeribus,
poris : frustra vero legendum esse per adeplionetn, quae barb.aris nominibus non sine rpirp et u.niversali
quamvis Erasmiana editione suffragante, vir ingenio- errpre designari solent, sed majqribus, accurateqne
sus conjiciebat (De vett, Hwrr,, elc, p. 400); nam efftctis litteris, ac diligentia singulari. codices cqnr
adoplionemprccfert prsestantissimus omnium Capituli struere proflterentur. Grsecunivocabuluni docet KK>,-
nostri liber alter, cujus jam relalionem ingredimur. "kiypafog,siquidem Antiqmrius redditur in veteribus
Paucos quidem ex Ecclesiasiicis prsesertim manu- GJossis. Prcecepit Imperator Constantinus epistola a.
c.
seripios codices reperias, qui cum hqc antiquitate Theodorito in Ecclesiastica Hisloria (lib, i, 16) re^
VII MAFFEI EDITIONIS VIII
lala, ut ad multarum Urbis suae Ecelesiarum usurn.A Jam vero ul quidquid ad detergendum atque am-
sacrarutn Scriplurarum quinquaginla membranei co- plificandum Hilarimn conferre utrique eodices pos-
dices conficerenttir OTT"TEJOUTCOV KaM.rypKyuv, v.al sent, ob oculos baberetur, Joseph Blanchinius,
Kv.piSiJs TiivTEXVJJU ab artijicibus pulchre .Yeroncnsis Ecclesise Canonicus, ac Bibliotheca-
EJU<TT<Z//.£'V<OV,
scribentibus, atque artem perfecte callenlibus : vertit rius, maximce spei juvenis, percelebrisque palrui
Epiphanius Scbolasticus in Tripartita, ab artificibus condignus hceres, cum Benedictina editione solidos
anliquariis, el perfecle artem scienlibus(lib. n, c. 6). contulit, et variantes Iecliones omnes summa dili-
Proplerea Augustinus in SermonedeYerbis Domini: geniia ac fide adnotavit distincte, atque ordinatim
Qui videl lilteras in codice optime scriplo, et non novit congessit. Multum etiam operaa in iis erudite posue-
legere, laudat anliquarii manum, admirans apicuin pul- runt Sacerdos eximius DominieusYallarsius, nec non
chritudinem. Id atttem nominis sequiori scvolibrariis P. Alexander Bonifacius ex Oratorii Congregationc,
niajorisformee lilteris codices effingentibus adhsosisse quse magno et pielatis et Iilterarum bono paucis ab-
puto, quod antiquos imitantes primsevam lilterarum binc annis in hac civitate coaluit. Yarietales autem
tiguram servarenl: neque enim prima atit seeunda lin- nostras, ut a coeteris, quae supponuntur lextui, faci-"
guse Latinsecetateea significatione, sed pro amiquitatis lius secernantur, numericis designamus noiis: neque
cultore aniiquarius usurpabatur: proplerea auctor Dia- B \ lamen universas omnino exhibuimus; quid enim uii-
logi de Oratorihus : criminabimurle antiquariis; et in lilatis ubi palens error in codicem irrepserit, vcl
eodem libro : nec qttemquamadeo antiquarium pulo, ubi res nihili moneantur? Adscrihenlur quidem
etc. Vocem eodem sensu adhibent Juvenalis ac Sue- aliquando, eiiamsi a prsecedente edilore recen-
tonius. Cseterum anliquarium nostrum, quamvis silce item fuerint, ul constet, quibusnam e diversis
Graccum nomen prse se ferentem, Grsecum fuisse ne- lectionibus tam insignium membranarum calculus
quaquam suspicemur, cum Laiinis libris operam da- accedat. In textum ea lantum recepimus, quse illum
. rel, et pro Eulhalio (ab hBv.hh siquidem deducitur) omnino resarcire, vel lulo reslituere paleat; quod
EiUalium scriberel. locis pluribus, prsecipue tractatuum in Psalmos,
In vacuo, quod remanseral, spalio ad finem Psalini prsesiare conligit: prioribus tamen lectionibus per-
cxxi diverso prorsus scribendi genere, et recentiori petuo adpositis, ut intcgrum unicuique liberumque
atramenio verba hsec posterior manus adposuit quasi judicium sit. Idem prorsus, cum Cassiodorii Com-
ludibunda: In nomineDomini IhumXpi AriperloRege plexiones primo emitterem, prsestiti, ex quarum Prse-
fuitvera juslitia el siiuera.'.... Deinde , Builius Abbas fatione, ut deconsilio in hac eliam recensione adhi-
de Monastiriumsci Tltome Apostoli cuit vocapolo est bilo satis constet, duo liceat verba transcrihere :
Pineolo. S. Thomse Templum, et Convenius, quem iC Emendationum, quas raro adltibui, ubi operceprethtm
modo PP. CarmelitK possident, ad ponlem est situs sit, admonebo,ul el ipsce ab aliis emendari possint :
Pignolo usque in hanc diem nuncupaluni. Monaste- hoc si prccstitissenttransaclis temporibusCritici, vele-
rium ibi fuisse, et Monachoscum Ahbate suo commo- rum scripta aliquanto melius pernqsoSremus;innume-
ratos olim esse noverat nemo. Linguse Italiese quam ros eninxlocosex arbitrio rc/icientes,antiquorum codi-
proxime ah ea usque cetate prseluderetur vides; cum lectionesnobis subduxerunt. Exiles antem a'c mi-
quod enim nunc Abatedel Monaslerio dicimus, Abbas nutas quandoque animadversiones culpandas in his
de Monastiriumvulgariter scribebalur; cumque um in rebus non esse, vel conlemnendas, Hilarius ipse, quem
o popularis pronunliatio ssepe converleret, utitem e doclissimumPatrem Cassiodorius nuneupat, docel;
niss. didici, et hic eliam apparei (vocapolo enim Arianam enim impietalem increpat, qucese ad fraudem
pro vocabulumest), a vulgari lingua v.erba parum de- syllabwadjeclione,qucein libris non exstat, instruxit.
"fleclunt.Suh Rege Ariperlo scriptum codicem ex hac Ego quidem lum ex omniuni congerie , quce mihi
nota non defuerequi arguerent; at lillerarum forma, exhibendse viderentur, varietates excerpseram, tuni

ipsaque hujus adjeetionis facies, satis ostendunt mul- adnolaiiunculas quasdam, paucis tamen locis, adjece-
to recentiorem fuisse; et profecto nisi liber hic ram: verumtamen cum acciderit me, antequam prselo
utritisqueAriperti cevumlonge antevertat.conjecturis D singula traderentur, peregre exire et impressionis
fidendum nullis, atque indiciis quibuscumque tutiori- tempore ahesse, autographas, quas dederam schedas,
bus in posterum valedicendum : neque enim ad ip- qui -operis et emendationi prseerant ob implexam
sumcodicem, vel ad ejus amanuensemeareferuniur scripturam nequaquam asseqtientes, quocdaniomit-
verha, sed ut e loco et modo prorsus conslat, sive tere coacti sunt, queedam aliquanto immutare. Id
Builii Abbalis, sive otiosi cujuspiam lusus fuitvacuo vero eiiamsi parum referat, sunt qui me adigant,
illo spaiio abulentis, quod in plerisque etiani impres- ul ex prcetermissis aut inlerpolatis hic sequenlcs
sislibris occurrere aliquando solet. Alios contra au- exhibeam. Adscripseram ergo.
divi, eo quod nigrescat liorum verborum, fere ut in Col. 1. Priore Yeronensis libri quaternione
hodiernis scripiuris, atramenlum, recenter addita abscisso15, , variantium lectionum prima occurrit lenet
fuisse perperam existimantes : ita nimirum in erro- pro tenuit; ul babetur paulo ante : Quartus liber ati-
rem proni perpetuo sunt, quicunique non omnia pen- spicatur. Ab iis verbis sub flnem paragraphi decinii
a suis non receplum nunc ms. iucipit.
sitant, et uno lanlum argumento ducti in his rebus C. 17, 2. Pice doclrincein textum reeeperam, sub-
calculum ponunt; tus moncns : ita ms. nosler, ubi in anteriori editione
IX PRjEFATIO. X
pietati doctrinm,n. 6, divinitale.m,.nihiladdens ; JI. 7,, A C. 27, 5. In judicio.
in anleriori nalum el ex Deo. C. 59, 2. In Ms.,jus liberlatis; exinde arlatum est.
C. 19, 1. Liber noster : necesse esl in professione e Cum i liilera punclo superposito nequaquam a libra-
absoluta adversandicalumnia videatur. Aliquanio me- riis distingueretur , ambigua perssepe erat lectio. Vis
Iius quam in Erasmiana cceterisve : et cesset, elc.:. ac poleslas non defuere qui pariter legerent, ubi jus
Plane, ut opinor, restiluenius lpcum, si legamus : alit . ac poiesias scripserunt Juriscnnsulli. Hinc ulriim
necesseest, etc, calumniacavealur. Liutprandum scribamus , an Luitprandum nescimus.
C. 21,1. In anleriori pro ab eo, utIegil Erasmus quo- C.-40, 6. Convertimini.Codex Psalmorum Yero-
que, habebatur aulillud, quod senlentise non quadrat. ncnsis Capituli prsestaniissimus, converiamini.
C. 52, 7. Qumcumquehabet Paler dedil Filio : ex- C. 64, 1. In anteriori editione, qitoliensqtti tilulqs
hibentur yerba hsec in ediiis, sed in ms. noslro nonn habent. Cseieruni huic codici solemne est quoliensque
apparent, nec unde erula fuerint reperire esl. exhihere pro quotiescumque.
C. 54, 9. Manibuslino occupalis,pedibuslimooblitis s C. 68, 4. ln ms. civilaie eversa : primam dictio-
in texlum admiseram : at ignarus inter variantes re- nem respuimus, sccundam ampleclimur ; ita paulo
censeham. anle eversam prcefert liber. ReClamhic Bcnediclini
C. 55 , 5. Yeronensis liber : et sttmet sibimelqttod i editoris leclionehi captivitus apeiliiur confirmal co-
liberum esl : nani si verbuma tempore liberaiur,, dex; a Grsceo enim verbo est, «TTSM.M, excludo ,
videtur conscqui sumplurum sibi quod liberum est, . rejicio; <|uamvisauctoreni allerum , qui Latine usus
lioc est nemini oblemperaiurum. Quod stalim di- sit, non meminerim : haud feliciter conjecerant,"qui
luitur Apostoli verbis suhjuneiis , itemqne, quoniami appcllalur substituebanl.
qtti abesl a tempore non abest ab auclore. Ila Ms. nos-- B G. 68, 5. Psalmus David xuu, ul scribeban.t vete-
ler, ubi anterior edilio, qui abesl a cogniiionis tem- res, nonPsalmus xiv.jSic infra : explicilPsalmus xnu,
pore. Habetureiiam in codice erans, loco TOO qui eral. incipit Psalmus Li.-
C. 59 ,1. Odiosainserueram textui, ita proeferente . C. 75, 5- Alia pro alla reposuimus ex codice, et
nis., et quia otiosa profecto non erat fraudulenlia hse- ex verborum conlexlu.
reticorum undique circumstrepentium. C. 74, 5. Quod per superiora confnmat, Prophela
C. 59, 1. Adjecimus e libro nostro : babet Eras- subjecit dicens.
nius quoque, l Cor. xv, 8 : visusesl ct mihi. C. 78. 1. In fineminlellecliisilli Ddvid, cnm venit
C. 65"; 2. Salttlaris tui. Doec Idummus, et adnuntiavilSaul, el dixil ei: Vcnil
C. 165, 2. Deus addidimus, necex conjectura tan- David in clomumAbiinelech.Ahimelech conslanier in
ttun, sed codicisnostriauctoritate cseleris veluslioris: libro noslro velerrinio, Sepluaginta pariier'A6t/jts),e^
in Graecotextu quoque 6co.ztii-mc Qzoc. scripsere. Ilebraicus lexius Acliimelcch: cujusdiver-
C.. 169, 1. Se carere sijnagogam: in boc siquidemi silatisraiio est, quod in auliquis Hebrceorum libris
codice carel Palrem, careat virtutem ; ad psal- nomen hoc non scrilieietur per heth, seu clteih dica-
mum LXVIsttbstaniiam non carebitnl; e Grsccorumi mus, pQTIN ul in reccntioribus, sed per caph; quse
usu, apud quos TLvtnipu ; Laiine quoque Plautus ini littera 3cum niaximam habeat simililudinem cum 3.,
Curc. id quoclamo, careo. facillima fuit earum commututio. Hoc aiiiem certo
C. 245, 2. Abest wlernatna nostro quoqtie. comperi e veteri Auctore Breviarii in Psalmos D. Hie-
C. 246, Chrisii secundis curis. ronymo olim adseripli, sic eniin ad htiiic locum :
C. 251,1. Onmis pleniiudo diviniiaiis, T.v:t TOQ ( In Regnorum libro, et in ipso Hebraico Psallerio Abi-
TrKjOMtiK. Sicet infra: omnisverocorporaliter pleniludo melechscriptumesl; sedquoniamhetli el caph apnd He-
divtnitatis. brmoslitlercemodico apice dislmguutilur, icleoerror fa-
C. 271, 5. In eo..Exinde inreligiosi unionis; ubi cilius obrepsil.
conjeciura (irmauirdoeiissimi editoris Benediciini ad . C. 107,4. Prseler ea quceafferuntur, addideram :
n. 56 libri octavi suspicantis, unionis nomeii mascu- Verbum ItabentSedulius ac Terlullianus. Ul hic sal-
lini generis Hilario fuisse. Ejusdeni generis fnit id no- , vifica pro salvtim me fac, ita alibi litciftcal, et in
minis apud omnes cum pro margarita adhibilum esi. Psal. CXLV,iegitHilarius Domiriussapieniiftcalcmcos,
C. 284, 5. Ecferret. Aliis eiiam in locis ecferre pro ubi Vulgata illuminat. Hodiernas lectiones et D. llie-
efferre. ronymi emendaiionibiis acccssisse, illas ab Italica
C. 296, 5. Mandando pro manendo. vcrsione Hilarium arripuisse, vix ambigam.
C. 585, 1. Prce parlicipes luos. In allero traclalus 127, 1. Tractalus in huiic alque in subsequenlem
in Psalmos complectente codice : prm consortestuos. liher noster non habet, sed ad prseccdenlis calcem :
Anini:idversuniest a nobis, sub finem prsefationis ad explicit Psalmiis Lim, iiicipitPsalmusLVU.
Cassiodorii ComplexionesFlorenlise vulgatas, in hu- C. 152, in 2, inmutanlur.
jusmodi harharismos indoctos amanuenses ex com- 155, 1. etparavit eiim, el in eoparavil, planecum
niunis semvonis consuetudine aliquando incurrisse ; - grSeCO V.U.L «TJTO
>5TOtti«<7SV , V.C/1£V«TJTOJ ^T0tU.a<7£V.
quapropier Triinalchionem elsocios, ut etiamapleheia C. 247,2: qtto aZabuto tentalur.'l\._\scribilur in
locutioncridiculumaucupelur, itasermociiianlesindu- codice, atque ila passini occurrit in mss. Zaboli de-
cil Peironius Arbiier: scimuste prm lilleras fatuumesse. beilaioremprscfert idem liber sub fiueni Sermonis in
C. 420, 6. Jiisiex ulroqueconsislil. I Psal. LXIII.Zabuli progeniem, Zabuli potestatem, ttt
D
C. 440 , 1. Solus hic ilaque : neque ultra proredit tenlarelttr aZabulo, legimus in Ililarii Conimentario in
Capilularis codex poslrema cbarta dimintitus. Nihil Matlh. apud Erasmum, Guil. Cave de Script. Ecel.
aiiiiielinoncre, verba quaedamaddialiquando, et sub- in Commodiano Zabulus, Zacones pro Diacones, vo-
jiei, qtiortim niihi hon est laus inroganda , .varian- cabula putat Alrorum propria : sed revcra nec voca-
tesque aliquas in diligenlisefidem exhiberi, quas ego bula hcecsunt diversa , nec longius derivala ; sed ut
transniiseram : veluti genum pro genu, precem eguit iia aliquando scriberentur, mollities quccdamprola-
pro preceeguit, sallim pro saltem : similiter profane, tionis ellecil, quain in hodicrnis Grcccisanimadverti
nbi recte in editis profanm, far, uhi triticum in fari- scepius %pro S enuntianiihus , et ?t« pro St«. Quam
nam comiiiintiiuni, figens, uhi fntgens, neque, ubi auiem ab anliquo iis obtinuerit sonus, veieres lihri
neinpe, cxleriorqv.e,uhi erilque , crura vulnera x uhi tesiantur Zabulum ssepe, ut vidimus, praclerenies ; et
exaXcruda.Multo minus variatum est circa Tractatus mire confirmai Phoiius, ubi animadvertil' Philostor-
in Psalmos, praacipue ubi aliqtiid addiderani, aut giuni in Ecclesiastica Historia Nadiandttm pro Na-
adnotaram, ctun nitidior esse autographi exeniplaris zianzo scripsisse : N«3t«v5ovSi v.v.iN«?t«v?ovsijtovo-
scripttira, Hsectamen sunt omissa.
C. 24, e.AbestCoj/esZis, ut eliam a Grsecis pluribus. p.at_€L.
C. 256, 4. Locus Isaiso respicitur LIII, 5, pro
C. 26, 4. Non muft7«ui<r;aliquanio melior lectio , nobis dolel, el nos mslimavimttseum in dolorilmsesse.
scd adlitic mulilala. C 256, 5. in Cwlis,ut in Grscco.
XI r MAFFEl EDITIONIS Xli
C. 2S5, i. Nihilhic adnolaveratn. . A in ms; legitur : Annttmmtcrniet becitiilliusseculi sine
A
C. 529, 1. Oleumexullalionis. diibio declarat, qttia bonitatis Domini hic annus est.
C. 567, 5. Inliciia est.
C. 585, 5. Expelitur. Hujus anni benediciturcqrona, visitala enim terraju-
C. 595, 2. Mannam malutinam, paulo infra Cosles- cundissiinus aiinus ct sttavisshnus eril; Iimc enim
tem mannam: ila Hilarius Pascham, elc, ut Eras- Christi est poleslate vicioriu. Magis consentaiieuin
miis aniniadverlit in prscfaiioue.
C. 400, 6. In ms. iniqui, ul in Romano Psalterio : est , Hilarium ipsum iia primiuis ehiciihrasse,
ncc alio sensu Hieronymus persequulores sceleris ,. deinde auxisse novis curis, ef in ampliorem formam
id est, scelesti; nam ct Plautus flagilii persequetttem redegisse. Forte Sermones ad populum habendos. ita
dixit pro flagitii amatore', seu flagiiioso. exinde in Commenlarios trans-
C. 450, 5. In anteriori editione erat mentis, quam prius exaravil, quos
diclionem Erasmiaua non hahel, ncc liber noster. fudit. Propterea in.Psal. LXVilla omnia m.s. transi-
C. 517, i. Hic loci deserit nos sub lot seculorum lil, quse ad Gr.xcitalcin peninenl, et e Grsecitextus
pondere faliseens codex, posireinis charlis prorsus leclione deducuntur. Nec lamen in hac .conjeclura
exesis aut misere disceipiis.
saiis acquicscimus: nimis enim manca plerumque ex-
Exegi tnonimeniitmfebre molesiitts,in ipsoscribendi posilio est, piuresque Psalmorum versiculos pncte-
rcslu . subtns addideram, Horalianum versum paulo ril, quos inlerpretem in iis qusc desunt attigisse, ali-
detorquens; ac si gratularer mihi, qnodeo lamdem «B quanrlo senientia demonslrat. Qusedameliam addun-
lalibre levatus essem : varias siquidem lecliones in- tur, quse ililarii non videnlur, ut ad Psal. LXIV,n. 4 ,
viccm conferrc, fngicnles lilteras persequi, codicnm Ecclcfia nondttmChrisli adoenlu inlmninala, fttit ali-
apices captare;.el cum miris librariorum sphalmatis quando vanis superstitionibusobnqxia., cum prcecepta
confligere, res est incredibilis moleslice plena,et geniilia, elc. Hoc in.editis de humani generis univcr-
uiidequaque pcrieulis circumsepta. Ipsasprcecedeniis sitale profertur, quam Ecclesiie nomine nunquam
ediloris erudilas adnolationes cum percurrereni, ali- indigilavit Aitctor nosier.Neque illud ah eo esse cre-
qua Parisini quamvis diligciuisvimi lypogrnphi men- 'diderim in Psal. cxxiv. Hoc loco in circnilii populi
da. nostro ostendebam; nt ab iis sibi caverel; velut Evangelittmsignifical. Nee loca destinl minus oppor-
pag. 175, ubiTiillii locus -affertur ncganie adverbio l.iinemutilaia, eiininus eleganter comiexa. Suspicari
praitcrmisso : modo auiem i.dquidein lypngraplmm ergo quisquam. possit ah alia mnnu has epiiomas
nostrum, jiag. 197, reposuisse video , scd d.iclipnem proccssisse, et in prnpriuni tisum ila ab aliquo lios
alinm prcclerisse : lcgi enim debet ; qttodqiti dubilat, commenlarios conversos. Quin et illa aliqnando su-
hattdsane inlelligo, cur non idetn, Solsil, qn nnlltis spicio .incessit; ntim iii commentarios, quns habc-
sit, dubilare possit. nius, extranei quicquam et alieni insinualuin fiierit ;
Yertimtamcn praeier diversas liic el sub lextu pro- C £ veliit qusc in exposilione Psal, txv a Grcecarum dic-
latas leciioiies, aliquos ex Hilarii traclalibus in Fsal- lionum proprieiate ac vi derivantur : llilarius siijui-
mos retincl cndex nosler niulloiie^, nec paucis dic^ dcm Grmcctrumlitterarum quamdam lauium anrulam
tionibus, vel uno tanlum aut altero vcrsu ab ediiis ccepcrat, si Hiernnymo .fides in Epislola ad-Marccl-
recedenlcs. Eos. ul jacent, diligeiifcrcxscriplos con- lam ; quam suspicionem lamen rem perpendenlcs re-
junctim adpnninius et exliibemus : errores tnnliin) jccinius. Yerum de his erudilorum hominuni judi-
quosdani suslulimiis', cl dictiones profcta , ftlosofus, cium esto.
cenlensimus, eic , ad comniiinem usum iradiiximus. "- Ipso inilio aliqnid deesse , spalio relicto librarius
Yariciaiis ralio i.neo prsecipue veri.ilur, ut inullo innuil: hiuc est, quod a versiculo septimo cxpo;.iiio
breviores hi nostri sinl, pluresve qua pcriudos, qua incipiat. Sub finem qiioque Psal. cxxxu mutilatum
iniegras jiaginas sive scriptus liber resecet, sive vul- dignosces. Chi in ediirs col. editionis nostrce 188:
gaii inlerserant. Quodnani de hujusmodi differeiitia Accincliopotetttiwa quod indigebatcqrpori.coaplatur.
judicium ferenduin sit doclus Leetor staluet. Cogi- Non enim virtus accingilur, sed in virtttle Dei potentia
taveram prius, num ex ore pronunliariiis exceptos homo quem Dominnsassumpsit accingilttr: mullo me-
notarins vocis celerilatem liaud assei|uens deeurtatos lius explicamr in nis. Non enimvirtus accingilur, sed
dcdjsset; ut quamdam Caesaris orntiqnem, qoce cir- B I in viiiule Dei potenlia hominis; id est:,ei cqrporisquod
cuniferebatur, exisiiniabat Aiiguslus ab actuariis ex- deerat couplctlur. Ejus ergo hom.nis polenlia , quem
ceplam male subsequcntibusverba dicentis (Sitel. Cms. D.eusadsumpsit, accingitur in vitiute. Jam vcro nihil
c. 55). At obslat conseqtienlia sermonis, et addita ujtra le morarnur, amice Lector, et ipsos, ut iu codi- .
cliam jnlcrdiim verba, ac mutatus non infrequenler ce apparent, Tractatus, sivo sermones, aut sermo-
oraiionisconiexlus: uhienim exempli causa in editis: nuni adumbraliones mavis, libi ob oclilossislimus.
Annum benignitalisDeiex proplteiicisalque Apostolicis
doctrinis cognovimus( Ad psal. LXV); el post aliqua : INCIPIT-.PSALMUSLXliL
Natnqtic bonilalis Domini hic ctnnusest, quo erunt.in- INFINEM PSALMCS DAVID .-
defcssa illa benignmrclribuiionis iemppra auspicanda. Exctudi,Deus, oralionemmeam,dttm deprecor aclie:
Hujusigitur qnniDei beneclicctcoronamjucundissimus a limore inimicierue animam ineam, Scrulali sunt ini-
el suqvissitnus visitalm lerrce iitebrialmque fruclus. qttilctles,defecerunl scrulanles scrulinio. Spiritns enin.s
Hcec enim Chrisli cst, depulsa corporutn nostrqrnm' nia Proplieialis, qui per Daviil Inqtiebatur, audiens om-
et sciens universa, hoc in loco non soluni Ju-
IWIIJ !;'<));<'.
cl pcrin.pla mortis potcstate, victoria : il dicorum malignam conspiralionem, verum etiam
XUi PRiEFATIO. XIV
Philosopboriun innnnn scio.niiam, et Ihirelicorumi A , lii.r adversuni ista scrutanles. Post li:ro;iil :
perversam conjumaeiam pronuntiat aliquando defi- AccedelItomoad cor allum. cl exallabitur Detts.
cere : in hoc eapiluio ostenditur, cumdicil: Pervirtulei.ncninidoclrinnDeierudilur. pieuiin altnin
. Perscrulati sunt iniquilales, cor sit, ad beum , hocc divinsc operaiinnis pr.vconia
Defecerttnlscrutantcs scrulinio. proferentur; iia iit eorum ipsoruin, qui h;cc auriiant,
Omnitimergomalorum hominum ingenia deficiunt,, confessione laudetur; hocesl crgo: Accedet homo ad
ul ostendit Propheia. Philosophusenim mundi domi- cor altum, et exaliabilurDetts. Cognilaeiiim scrutaiir.
natum impngnal, nuncaqiiis, nunc terrco, minc coe- tium defeciinne, et accedente hnmiiie cordis alii,
lo Dei noinen indulgens; Hserelicus autem doc- magnificentia Dei agnoscitur : nam ouis n.on magni-
tripam fidei mentilur : c.nntra quos omnes pcrvigilii ficabil Deum, quem muiidi linjiis cognoverit condilo-
cura, et assidua ad Dominumoraiione pngnavil. Ob3 rem ? qiiis non mettiet, quem jtidicem sciet? quis non
boc igiiur Propliela dixit : Exaudi, Deus, oralioncm % renasci in innoceniiam cupiat, cum pcccati remissio-
meam, ditin deprccorad le. nem per novani naliviiatem accipial? qms jani rena-
Vigilandumergo in oratione Dei est, ul cum fatiit- ttis peccare non desinai, et in innoceniia parvuli
gari anima in prcssuris eoeperit, Deus semper ora-* permanere, cum lalinni sciat regnum esse cceloruni?
tus exaudiai, nosque ab his qttse limemus cripial* IIicc professio nostra scrulaniium ingenia debiiiiat ;
• in sequenti enim ail: hscc doctrinae specula, quoeparvulprnm sagillce-siini,
A limoreinimici eripe anintammeam. stiijtas disptilationes vnlncrant; aniiuntialis enini
Detisenim 11011 tunc lanttim orandus est, cumquse e operibus Dei, tunc incipient facia ejus intelligi,
iimenttir evenerint. Semper itnque imlcfessis preci-- « lunc in his Iauabiiur Justus, lunc cum omnes recti
bus orandus est, m nos a t-imore eorum , quorumi cordc laudahunt. In liis csl la:iilia Sanclorum, in liis
dnniinatuii! li.memus, eripiat. Prophna ergo, iwni spcs firmjssiina ; oli hscc Deum qni rccto sunt cor-
ignarus qucceventura sint, immine.nlilnissemper trjr- de laudabiint, scienles esse remissorem peccatorum,
bnlaiionilius nnxius, et ;td omnem timorem ininvcii -mortis peremplorem, Zaboli debellatorem, Deiun
solliciras, Deuinoral ob ea quse limel, ui cuin ini ct Dominumlioslrnm Jesuni. Cliiisumi, qui est be-
iribiilatione fuerit exatidialtir; neque ciiiin i!ei mi- ncdicius in seciila seculprum.
sericordiam metus nnster, sed (ides proinerelur; ct1 INCIPIT PSALMUSLXIY.
adjccil:
. Prolexisti tne a conveiitu maligncinlium,a tmiltilu- INFINEM PSALMUS DAVID. .
dine operantium iniquitalem; qtti exacueruntnt gla- Tedecet hymnus,Deus,inSion,et tibi reddetur voittm
dittm lingttas suas, inlenderunl arcum, rem amaram, ittt in Jerusalem.
sagittenlin obscuroimmaculalum. ISicpsalmus proprie in (inem et congregationem
Scd areus hoinicidselingua semper intenius est,, gentitim , quae Detim laudauirsc sunt, dicins esi: in
el acumen gladii linguse ejus prseslo est; volautt exordio auiem ejus sccunihinf consuetudinem suam
enim lethales ejus sngittae, et non dubium e'st, qnidl propheta ornlionem oinneni ad Doniinumdirigit.
efficiant, boc enim qiiserunt, utsagitienl in obscuro) Te decel, Doinine,litjmnus,
' Deus, in Sion, el tibi rcd-
immaculaluin : hunc enim qua:ril nialignus interli- delur votumin Jerusalem.
cere inunaculatum, cui per Baptismuin facia remis- Sion quidem mons est adjacens Jerusnlem : scd
sio csl veterum criminum, nondum lamen docirinisi bne loco mmiiis nnmen.ei urhis Ecclesiam significat,
spirilalibus erudiium , sed simplicem , cl ex noviei C ( qusccorpus esl Clirisii Domini noslri, ipso dicenie :
nativitntis iiifantia lencruin , qurerit intenio arcu pcr Ego aulem consiitulussttm rex ab'eo sttper Sion inon-
rermn ignoranliam vulnerare : ail enim : lem sanctum ejus. Hymntis ergo hie.Dco condecet,
Siibito saqiltabunt eum, el non timebtmt.- . qui sit in Ecclesia , spiritali cantico innocens, et Dei
NaUsramsimplicenTci immaculainm , hnne enimi laudihus diilc.is: quia siibscquiliir :
fallere qucerunt, huic qccullqs laqueos prieienduiu, Exattdi orationemnieam; tid le otnniscaro veniet.
- ut per lnientes insidias interficianl innocentein ; sc- Non euim dicil tiiecim, ut djceniis persona jiosset
quiUiroiiim : intelligi : licet enim miilti bnc, lanquam dcessei, ad-
Firmnvcrttnlsibi verbum tnalum, dispitlaverunt, ut dideriint, non lamen in aulhcnlicis oxstat : Proplieia
absconderenllaqueos, dixerunt : Qttis videbiteos? enim iion suo seiisu, sed inspiratus hsec loquiiur , ct
Semper enim ex se adversus fidem prceslo sunl; subjecit: Omniscaro ad le veniet.Ecclcsia enini non-
el idco diclum esl : Absconderunllaqueos, et dixerunt: dum Chrisii advenlii inlnminaln, fnitnliquaiido vanis
Quis videbit eos? Si Haereiicus pervertcre fidem ten- supersiitionibus obnoxia , cum priccepia gentilja
tci, incredibile esl quaniis eam ingeniis subverlcre omues liomines ad sludium impielatis iiiibiiercnt ,
contendal. Si spem seternitalis nosine philosnphia Deum in lignis el lapidibus pr.edicando. Sciens ap-
impugnet, mirum in modum omne bnnum prsesenlis tem antii|ua crimiua sna Deo propiiianda, venietercjo
vilie ponii in corpore, iia ut ingenii sni virttiteroe- oinniscaro ad eum : ait dicens :
lestis iiisiitutio subriit possit. Uierque ergo scru- Verba iniqiiorum prmvaluerunlsttper nos, el iinpie-
lanies deficiunl pro eodem Propheta : Defecerunt luiibus noslris lu propiliaberis.
scrutantesscrutinio. Sed quid ad Deum humnna per- r, *, Nam quanlum prosii errorem gentilem rcliquisse,
versitns? <|uid adversus opificem operis ingenium?- doctrinam iinpiam sprevisse , ostendit inferius , di
licet oiniiibusargiimenus ad evertendam veritatem cens :
ingcnium stium osleiidat, deficiet lamen adversus Bealus quemelegisli el adsumpsisli, ttl inhabitei in
vcritalem adscrlio falsitatis : atque ideo subsequi- labernaculisluis.
lnr : Omnis siqiiidcm caro vcnict ad Deum, id est, e.t
Perscrutali sunt iniquitates, defecerunt scrulanles omni bomiiium gcnere congregabuntur. Sed bcatus
scritlinio. eslille, quisque liierit cleeius; mtilii enini sectindum
Exijtiirant licelomnianaluralium causariim secrcla, Evangclium vocalisunt, sed pauci elccli. Elecli -aa-
in ipsa tamen operis stii intoniione deficiunt, doc- tern sunt nupliali veste, sed et puro atque integro
lriiiissprilalibus reiutali. Qui enim omnia do- novaj naiivilatis splcndidi. Qtii autcm cicc-
cent audient a nobis ceternoeviriutis Deum. Jam si tus est, sciie noscorpore convenil oh quani rem fuerii eloc-
fidem Ha-reticus deslruere tentet, Dei Filium sem- tus , ad id scilicet quod insequitur : ut inhabitei in
pcr fuissc cognoscei, nullo a Patre iniervallo lempo- tabernaculis Dei. Oninis crgo periectio bonoriiin in
ris scparatuni. Cngnoscetipsum esse virlutem, sa- requie (suppl. Itabiiaiiqnis) coelesiis est : muiias
pieniiam Dei, bominis condiiorem; htinc prima enini mansiones Dominus in rcelis esse lestatur; scd
inundi criniina diluvio abluisse , hune Moyseo legem Patrem orat in livangelio , ut Aposioli ubi et ipse sit
.ded.isse, luinc in Prophetis' foisse, liunc per carnis. maneant, diceiis : Pater, quos mihi dedisli volo,ui ubi
infirmiiaiein carnis gloriam renovasse. Deficient igi- ego spn, ibi sitil mecum(Jo. xvn, 4). Ex plurimis ergd.
XV MAFFE! EDITIONIS XVI
mansionibus Apostolissuis eam, quas sibi est propria, A £ autem, utest in alio psalmo, propheticesermo inciii-
communicat. Scil autem propheta , quanta bealitudo rit, el seculum nunciipaliir, sictit ait: Hoc mare ma-
sit in tabernaculis Dei. Alio loco dicit: Concupivitet giiuin el spaliosum; ibi requiescel Draco, qttemfigu-
deficit anima mea in atria Domini (Psal. LXXXIII, 5) ; rasti ad intudendumillum (Ps. ciu, 25). Montes igitur,
postea aulem ciun fuerit eleclus , hoc sequitur : id est, adversarii omnes, pcensejudicii prcepnranlur ,
lleplebimur in bdnis domus tum; sanclum esl lein- et maris fundamenta lurbabunliir. In liorum enim li-
plum luum, mirabilein mquilale. ducia soeculum consislebal; lurbato enim Diabolo
Quceautemsint bonadomuspossiimusagnoscere;Ec- omnia erroris sui minisieria turhabtintur. Recor-
clesiaescilicetmiinera.quai et secundum multitudinem demur autem murmura, et bacchanlitim fremitus, om-
iructus Chrislusindulsil,quiaetipsasecuiidum Aposto- niiim deniquo' profanorum cscrimonioriim eantu
Ium domtis Dci cst. Ha:c ergo Ecclesia habet trice- mtindum aliquando sonuisse : nunc vcro Domino
iium, sexagenuiii, cenlenum fructum. His ergo bonis Christo proedicando, silere omnia, et trepidare, eum
domus Dei replebilur, quse inierim per divisionem Antisiiles tcmploruin insanientes fideiium virluti -
bonorum adornatiir, siculscripliim esl: Huic ergo subjiciunlur, cum justorum verbis torquenlur, lanian-
dabilitr sermo sapientim, cdii sertnoscienlim, alii fidcs lur, urtiniur, puniunl.ur. Per hsec ilaque jam judicio
in eodeinspirilu, alii dona curalionnm, alii genera lin- prsuparanliir, et prscparaiioista qtiidproficiatagnosce.
gitarum , alii inlcrprelalio linquarum(I. Corin. xn, 8). Turbtibunlur, inquit, genies, et tiinebttnl: videntes
Yeruiu sont et alia plena domtis Dei niuncra , quce itaque Deossuos mulos, et ad impositionem mannum
oculus non vidil, nec auris audivit, nec in cor hominis nosirarum vocibus ingemenles : sed post turbationem
ascendit, qum prmparavit Deus his qui dilicjuntcum B gentium cl lii limebunt, qui inhabiianl (ines. Finis
(u, 9). Ideo insequilur psalmus diecndo : Sanclutn 1 autem poslremum lemptis est, in quo res ipsa defieil:
est lcmplumtiiittn, mircibileinmquitate'.Omniutn nam- videamus ergo , hi qui fines habiianl, cur tiinebunt,
que credenlium corpora templum Dei esse apostqlus el unde illis melus ingrunl; sequitur nainque : Et li-
docct dieens : An nescilis quod lemplumDei estis, et mebunl a signis luis. Metus ergo omnis a signis est :
Spirilus Dei Itabilalin vobis? Si quistemplumDei cor- sed quoe hajc ertnil signa ? Exiius maitilini et vespere
rupcrit, corrumpet et hunc Deus; lemplutn enim Dei delectabis: nam post conturbati maris fundiim, maxi-
sartclum est, quod eslis vos (m, 1T>).Ornandum est inum Dei signum est dies in oralionibus. Inchuatur
" ergn hoc Dei lemplum in sanctilatc atque justiiia , hyinnis Dei dies : cluditur sectindum quod dictum
orationibus alque operationibus, ut bonis domus Dei est : Elevalio manuum sacrificium vespeiiinum (Ps.
repleattir, ul sanctum et mirabile lemplum illius si- CXL,11). Succedit et hocsequens signum.
nius. Iiisequitur post hsec psalmus dicens : Visitasfi lerram, et inebriasii eam. Yisilavil aulem
Exaudi nos, Detts, salularis noster, spes omnium fi- Deus terram, id esl, luimani generis nativitalem, eam-
nium lerrw, el in tnari longe. que visiiatam per Spirituni snnctum inehrinvit. Mul-
Omnium itaque spes Chrislus est in mari atque liplicata muneribus Dei dives efficitur, Apnstolo di-
in tcrris. Haque cur in eo omnium spes sit in conse- ceiite : In omnibusditaii esiis in ipso omni verboct
queniibus doeet dicens : scienita (I Cor. i, 5). His enim bonis replemur quoli-
Prmparans monlesin virlute lua, accinclus poleniia, die, alque ebrii sumus; ct unde sit iste ebrietatis
etconttirbansfundum miiris, sonumflucluum cjus. fructus in sequentibus ait :
Hoc loco non ad terrcnoruni montiuni naturam Flumen Dei repleium esl aqua. Nam in Evangelio
sermo iste exieiidilur, sed qui isti sint montes alius Q ( sic ait : Qui credideritin me, sicut scriplumest flumina
prophcia oslendit: Audite, populi omnes, et altenilal . de yentreejus exient (Jo. vn, 58). IIoc ergo diccbat de
lerra, et omnes habitanlesin ea : el erit vobis Dominus: Spirilu Sancto, quem accepturi eranl crcdentes in
Deitsin teslimonio,DominusDeus de domosancla sua. eum. Hoc ergo flumen Dei aqua replettir , Spiritus
• Propicr quod ecce Dettsdescendetde ioco suo, el des- cnim Saiicii muncribus inundalur ; et in nos ex illo
cendetsuper excelsa lerrm, el conlerelmontessubtus se, vitoefonle fluvius Dei aqua replelus infundilnr. Habe-
et valles liqttescentlaitquam cera a facie ignis propter mus eliam et cibum paratum : quis hic cibus cst, vi-
impielatemJacob (Mich. i, 2). deamus. Ut aulem hsec omnia fuluri temporis doceret
Nam et in alio psalmo ita scriplum ostenditur: esse, ait :
Comtuolacsl cl contremuil terra, cl fundamenla mon- liivos ejus inebria, mulliplica generationes ejus; in
lium contnrbaiu suni et commolasunt, quoniam iraltts; 'slillicidiisejus Imlabiiurcum exorielur.
est cis Dms. Ascendil funius ab ira ejus, el icjnisafacie> Terra autem visitata inebriata est; et quomodo
ejtts exardescei, et carbonesacceusi sunt ab eo, el in- nunc rivi ejus inehriantur ? inehriamur autem ipsi
clinnvilcoilum,el descendit, et caligo subpedibus ejus. cum Spiritum Sancium accipimus. Dehinc orat pro-
Misil sagiltas, et dissipavileos, ct fulgura multiplicavil! pheta , ui hos eosdem rivos inebriel, ut generatioues
et conlttrbavilcos (Ps. xvn, 8). In his, quantum lectio! nostrse inukipliceniur, ul lerra scilicet bona secun-
docet, ndvenlum Dominide coeloper prophelam Spi- duin Evangeliicomparalionem verbisemen excipiens,
ritus Sancms ostcndit, metum terrse , montium tre- fructu tricesimo , et sexagesimo, et cenlesimo dite-
pidaiioncni; ob id qttia iratus sil eis Deus , fumo de. scal : id esl, ut posi Baptismi gaudium subeat in nos
ira ejtis exorto, ignem deinceps de conspectu ejusi -"- sacramenti intelligeniia , prophetiie scienlia, sermo
acccndcndo. Fumus qui ascendit prseleriti lemporisi snpieiitiaCj.sanaiionuincharisinala,eidsenioniasubjee-
res est: in igue, quia facie ejus exardescit, futurii ta sint noDis. Uaseeniin nos tauquani slillicidia pe-
temporis siguificaiio contineiur. Hos ergo monles; nelrant, qmc paulaliin coepla fructuhi inultiplicem
sagillce dissipabtint, el fulgura multiplicata conlur- exuberaiit : in his igitur stillicidiis ciim exorietur
bnnt; onineni scilicet supereminentem virtutem. terra , hetnhitur, sed stillicidia niultiplicaniur ut rivi
Qiiieumque se contra Deumcxaltatus olleret, ir:e Deii sint, rivi nutcm inehriantur ut flumina sint. Posl ista
suhdiliis cril; descendens igilur Deus Yerbum as- inscquitur psalmus dicendo :
suinpliim sibi hominem potenlia accingens, prinuiini BenediccsDominocoronamanni benignilaiislum.
h-.c.csumnia montium deprcssit, Diaboliscilicetexcel- Antium ceterni et beati illius seculi sine dubio de-
lentiam prolrivit, qiiein poense judicii praeparavit. claral, quia bonitaiis Dominibic annus est. Ilnjus anni
Servavit ideo hanc propheta ralionem , dicens : . benediciiurcorona, visilnta enim terra jucundissimus
Prceparansmonlesin virlute lua, accinclus polentia. aiinus, et suavissimuseril: bsecenim Chrisii est pote-
Non enini virius accingitur, sed in virtnte Deipoleu- slale vicloria; ha:c corona Doniiniflore benedicui esi,
lia hominis, id esl, ei corporis quod deeral coaptatur. Sanctoruiii suoruni choro gloriosus. Tuuc ubertaie
Ejus ergo hominis poieniia, quem Deus adsumpsil,, campi replehunlur, lunc deserii lines pingucsceni, tunc
accingitiu' in virltile. Dehinc ait : colles exsuliatione accingentur,:tunc arietes oviuinin-
Qui conturbatfundum maris ,jonum fluauum ejus.:. duentur: tuncenim retributionisest leinpus; in campis
Gomuirbniauiem non mare, sedinaris fundum ; maree eniin quorum cullurse usus est, ea qu;n stib lcgc et
XVII PRJSFATIO. XVHI
cultura Dei fuerint opera, iiberlalem consequenlur. A Omnislerra adorenl libi, et psallent tibi: Psalmum
Ubi atitem (ines deserti pinguescent, Ecclesise, quse dicant noniiiii tuo, Altissime. Veniie, inquit, elvidete
deseria fuit, populus repromissionis fruclu iiernm opera Dei.
dilalur. In collihusvero exsultatione accinctis gloriosa Invitanlisverbum est, doclrinam enim Dei tnnquam
niartyrtnn gaudia nuntiantur; hi enim sunt homini^-" in vicinio collocalam posuit. Et cum venisset, inquil,
Lus coeteris aliiores. Cum atilem arietes ovium in- evangelizavitpacem his qui de longe, et pacem Itis qui
duentur, pairiarcharum, et prophetaruni, et Aposto- deprope (Ephes. n, 17). Ex lege enim multi tanquam
Iorum oelerna illa et beata vestis , qui duces sancti de prope manentes crediderunt; ex gentibus atitem
gregissunt, ostenditur. Hoe ergo indumento arieles longe positisProphelse proedicalioomnesadDei opera
ovium induenlur, el boc gloriosse immorlaliiatis ha- coniuenda advocat: sed non ea opera, qusecunctorum
bitu vestiunlur. oculis subjecla sunl, cceli, aeris, lerrocacmaris :Inrc
Et convalles, inquil, abundabitnt frumento : humi- enim omnes contuentur : sed ea quoefidelium tantum
liores scilicet, atque operis honi homines friiciuni studio comperta sunt cum ingenti et admirahili virlule
vilse sorlientur, non enim uberialem replebuniiir, ut Pharaonem pro impielatis suse mcriiis in exempliim
campi, neque exsullalione accingentur , ut monles , humani limoris oppressit; cum mare siccatum est;
sed frumento lantum abundabunt; idestvivendi sub- cum Jordane populus pedibus sgressus cst: ad hujus
slantia non carebunl: hi enim campi , hasc deserta , igitur Dei opera contuenda Prophcta gentes advocat,
bi colles , isti arietes , hsec eonvallia clamabunt, et dicens :
liynmum dicenl, et ob bsec diversa retribiitionum Venile, et videte opera Domini, lerribilis in consiliis
prsemia indefessis maximis vocibus Dei potentiani nT sttper filios /wminum. Qui converlilmare in aridam, in
prsedicabunt. fluminepertrunsibuntpede. Sed quid ad universseler-
- INCIPIT PSALMUSLXV, rae salutem proficit?Yideamusquid nobis tantopostea
geniis Jordanes lunc arefactus imperlit, Iuijus enim
Jubilate Deo, omnis terra, Psalmum dicite nomini aquis primuni peecaloriim ablulio Joanne poenilen-
ejus. . tiam prscdicante donata est : per bunc enim fluvium
Primum ergo jubilandum Deo prasmonel,seeundum in repromissionis terram populo iter fueral; nunc
psallendum nomini ejus, dehincdaiidamgloriam Iati- quoque per-eum via nobis ccelesiisregni demonslra-
dalioni ejus; tunc dices Domino Deo, quam terribilia lur, aquis ipsis Baptismo Domini consecratis. Ubi
sunl opera lua: postrcmo confitendum, In tnuliiludine Imtabimurin ipso, Propheta subjecit, dicens :
virtutis lum menlienlur libi inimici tui. Sed ad ratio- Qui dominabiiurin polenlia sua in mlernum.-
nem, atque ordinem hujus sermonis necessarium cst Unigcnitus enim Dei filius, et si regnavit semper,
id, quod difficultalem affert, paucis absolvere. In la- non tamen semper regnavit in corpore : nam hoc loco
tinis codicibus ita legimus : tempus illud ostendilur, quo glorificato in gloriam
Jttbilate Deo , omnis terra. Dei corpori et nomen Dei donatur, etregnum.
Sed quanlum ad elo.quiinostri consuetudinem per- Quoniam probasii nos, Deus, igne nqs examinasli,
linet, jubilum pastoralis agrestisque vocissonnni nim- sicul igne examinalur argenlum.
cupamus, cum in solitudinibus aut respondens, aut Comparationis similitudo est : examinandi argenii
requirens dtictsc in longum sonus vocis anditur. In illa sola ratio est, ul sordes, <|uceex prima terrse
Grascisvero libris, qui ox Mebraico proximi suni, si- materic adhseserinl, decoquantur; et si ex alterius
gnidcationem ejusmodi habet ALALAGMUS, quem La- G ( melalli natura admixta fuerint, purgentur.
lini jubilum ponunl: signifieat vocem cxcrcitus pr.c- Deus itaque crcdentes in se, non tanquam ignariis
lianlis (al. prolerenlis), aut in concursu propler rcm examinat, sed secundum Apostolum tentationibus
Iiostem, aut successum victoriseexsultaiionis voce le- probationem affert. Sic ilaque examinantur cre-
stanlis. Yox autem exsullationis dissenlit a jubilo. Po- dentes, ut igne purgaii, et admixtione vitiorum car-
siti igiliir et nos sumus in vitseislius prseliis, elinhoe naliiim defsecali, splendeant, examinante innocenti;e
carnis et sanguinis noslri cerlamine, adversum Dia- claritate. Tentniionum autem geuera, et diversas
bolum, cxercitusque ejus armis spirilalibus dimi- Martyrum victorias conluenlcs scimus quibus niodis
canles : propter qund inonemur Deo in voce exsul- animoe ponantur in vitam. Alii in vinculis carceris
lalionis jubilare. Ferendus est ergo confessionis gloriantur, alii cscsi in verberibus gratulantur, alii
nosme sermone omnis profanus auditor, et adver- poteslali desecanda felicium capitum colla submit-
sum Diaholum, armaque ejtis, oraiionum noslrarum tunl; plures in exstrucios rogos currunt, et Irepidan-
soiiitu cerlandum cst, et hellinostri victoriam exsul- libus poenceministris ignem"saliu devotaj festinatio-
laiionis voce monstranda est. nis insiliiinl; alii in profundum demergentes, non in
Audiat oranlis populi vocem quis, exlra Ecclesiam aquas necaluras, sed in refrigerium celernum Beati-
spectans celebres hymnorum sonilus cum devota re- tudinis dccidunt, loto ipso corpore Deo bostiam lan-
sponsione confessionis accipiat: necesse est leri cni quam holocausta pradienles.
oninem adversantem, cum audial victrices voces no- Percurrit ergo per bcecpassionum genera ex per-
strns exsullationis gloria personare : Dategloriam lau- sona Apostolorum et Martyruiii propheticus scrmo
daiioni ejtts : tali enim Iaudalione ctim gentes opera _. dicens :
noslra conluenluiyPalrem nostrum, qui in coeliscsi, "* Igne nos examinasti, sicut igne examinalur argen-
inagnilicabunt, et dabunt nomini ejus gloriam. tum : induxisti nos in laqueum, id esl in custodiee'ca-
Dicite Deo: Qitamterribiliasunl opera lua! lenas : posuistiiribulationesin dorsumnostrum, poenas
Quis enim non trepidet ad majestatem ejus qui scilicet verberum, quibus Apostolus Pelrus gaudet, et
secula instiluerit, mundum eondiderit, lempora per Paulus_exsultal: imposuistilwminessuper capita noslra:
vices dimensus sit, coelum astris ornaverit, lerram iraniivimitsper ignem et aquam. Non in his dissolvi-
fructibus repleverit,.mare obicibus concluserit, ho- lur, sedin aliud per illa transducitur, cum dicit: Tran-
ininem, ul his aul uleretur, aut dominaretur, elege- sivimusper ignem el aqiiam; et ubi transducatur, Pro-
rit? Per hoec omnia wtutis signa poteslalis ejusi pheta non ignorat dicens : Jnduxisti »tosin refrige-
ajternitas noscitur, ista enim lerribile nomen condi- rium. Resurrectionis scilicet diem significat, in qua
loris efficiunt: horum igitur operum condilor essei post mortis istius tempus non fletur, non peccatur,et
Deus, a nobis prsedicandusest, et a cseteris confi- vivitur.
tendus. Jntroiboin domumluam in Itolocaustis;reddam tibi
In tiiultitiidinevirtutis lum mentientur libi inimicii vola mea, qumdislinxerunllabia mea.
llli. Hoecergo sunt in tribulalione primum Martyrum
Ex niultitudine scilicet virlulis Dei falsorum ini vota; tunc deinde, ul ex nobis holocausta tnedullata
diis nominum vana efficiuntur, et quia menliciilur_ consumment. Indtiti sunt arieles ovium : bic enim
iniiuici, quid a cunctis tieri oporleat, docelur ila : arietes cum incenso ovium Martyres inleHigimlur
'
XIX MAFFEt EDITIONIS' XX
tamquani principes gregum.Non solum auteiil arreies A . Dei sermo consiihiii. Hos ergo gradus Ganiici qnccra-
cum incenso offereiitiir, sed etiam boves offerentur mus, per quos asc.endere ad loca, qiioesunt Sancto-
cuin hircis; idest contumacis naiuroe pecora ad cul- riim, possimus. Arduus enim usque in ea, et angusli
tiiram Deidomaniur, qui sub moiiienlotemporis eru- itineris ascensiis est. Ideo ait David Propheta :
diti sint. Non ergo de pecudibus iieeclOquilur, sed in Ad te, Doinina, ctmi iribularer clatnavi, ct exaudisti
bobus Ecclesioehominis figura irionsiratur : illossci- me. Cum enim quis deprecansjuste clamelad Domi-
licc.t, quos persecutionis tempcstas in Mariyruiii gln- lium; audiet eoiilihuo aicentenl sibi: ecce adsum. Et
riani gcnernvh. Scimus enim piures per igrioranliam qitia adesl, iteruiii rogandos est:
cxeniplo Mariyrum ad mariyrium eucurrisse, fidei Dotuine, Uberuanimam tneam a labiis iniquis el a
mnrtyrio gloriam consecutos; qualis fuil illeunus de lingua dolosa. Dolosa autem lingtia opus esl fallax,
latronibusl qui cutn Domino crucifixiis in ipsa siia quod per vitaa temporalis spem. deducit i'u morlem.
damnatione Deum eonfessus est, dicens : Memento HseretiCorumquoque ista lnendacia sunt, -iilileroni-
tnei,Domine,cuinveiierisin regnumluum(Luc.\\m, 42). nia tradere et docere, quam scripta sunt. Ah his igi-
Cui ita responsum a Deo esl; Amendico iibi, liodie ttir per Dei misericordiam orantes liberainur : ct in-
mecttmeris iti Paradiso. Postea eiiim qiiam persoiiam ter eorum tribulntioiies, clamantes ad Dcuin exau-
Apostolorum, Martyrum, Propbelaruni Spiritus pro- diemur. Sub lioc subsequitur.
phetalis osteiidernt, quibus modis animee essent in 'Quid cleturtibi, et quid apponaiur libi ad iinguam
vita, eloquitur dieens: clolosMti?id est quid lihi adversus falsilaiem cjus
Quanlafecil animmntem. prscsidii afferalur? responsum esl: Sagitiw poienles
Hancenim animain posuit in vilani.iianc in refri- & acutmin carbonibusdesolaloriis.Sagittam aulein ipsum
gerium induxif, hsecin holocauslis domum Dciinlroi- Doininuin nuncupatum Esaias ostendit, hoc niudo
vit. Mcruil ergo bona aiiima, quoe ad Dcuin ore cla- dicens : Posuit me ut sagittam elcclam, el in pharelra
mnvii, iioii in lingua, sed sub lingua : in occuitis sua abscondilme, el dxt, Grandelibi esl Itoc, vocari te
scilicel lingua Dcuin confessa csl, propler quod ex 'puerummeiim(Is.XLIX,2). "Sintergo hoesagittseufrum-
Itiariyrum persona diclum est: que in inoduin exspectatcc, vel in poenaminiquorum,
Injusliliam si conspexi in corde tneo, non exaudiat yel in saneioruni corporum peccatiim vulneranles :
Deus. Vroplerea exaudivittne Deus, itttendit voci ora- silquevel devastanscarbo, vel-piirgnns, purgal autein
lionis mew. ad perfectam iiinoceniiani coriTitentes.
In corde suo ntillum scilicet vitium conlrahens; Heu me! quod incolatusmeus prolongatus esl. Post
hic enim digiuts fuit audiri. In vila ejus anima posita eninl sngiitas Domini,"" et illos carbones desolniorios
cst : pedes ejus non commoti sunl, et inrefrigerium beati illiiis regni gloriam desideral. Neque solum de-
inducttis est, et doinum Dei introivil, et quoadistin- sidernt, sed onines moras odit dicendo :
xeratlabiis vota persolvit, dicendo : Jieume! quod incolalusmeits pr olongatusest'. Tale
BenediclusDettsqui non amovitdeprecalionemtneam hoc dictum est, ut euui iu Evangelio pelinius : Adve-
ei misericordiamsuam a me. Laudeni Deo ccEptamin niat regnumtuum, ftat voluntas tua (Malt. vi, 10). In
cxordio Psalmi, in fine confes.us esi Deum, cui glo- boe igilur corpore positus prophelsespiritus, tiiniiuin
ria est in secula seculorum. sihi prolixufii incolatuni queriiur hic, feslinans pei-e-
grinari a terrenis, el incolare cceleslia ; ut derelictis
INCIPITPSALMUSCXIX. prcesenlibus, consequatur invisibilia-el Mterna : ideo-
Canlicuin gradunm. G que ait :
Ad le, Domine, cum iribularer clamavi, et cxaudisti Heu me! quod incolatusmeus prolongatus est: hct-
me. iitavi cuminhabitantibitsCedar. Gedar gens est Ismae-
Psalmorum lituli, tit in Psalmis ostenditur, habent lilarimi deserla incolens , cujus fincs usqueMedos
suas proprias signilicationcs, rationem el argumenia ei Persas proferuiltur. Cedar eiiim Ismnel lilius fuit,
scriptnruiii, qusesubjacent, brevissime continetiteS : Genesi tesiante: Primitivus.inquit, Jsmael Naveoth,ei
de quibus liunc non esl necesse tractare. Tunc enim Cedar(Par.i, 29). iiisuntnuucSaraceni ntmcupati. Qui
id fieri oporteljCumPsalmus unusquisque -irnctabilur : ergo Psalmos istos terreno ingenio intclligendos puia-
Nunc vero Canticum graduum attingimus, quoruni verunt, id volunt cx persona populicaptiviProphetam
continua et sequalis inscriptio est. In plerisqueauteni conquestum fuisse, quod in- hahitaculis Cedar longus
Psalmis multa secundum historiam, et ordinem in illi populo fuerit incolatus. Sed virtutem verbi non
superscriptionibus eoriim esse indita leglmus: ut cum sic iiitelligere debemus : Cedar enim secundum Ile-
fugit David a facie filii sui Absalon, cum mutavit braicam -linguam, ut nobiscum pronuniiaiur, ohscu-
vultum suum coram Abinielech, cum posl Bersabeea rafio est. Meminit hujus tabernaculi sponsa illa in
Nnlhan Propheta monetur, et In reliquis sicubi ges- Cauticis canticorum dicens : Nigra sum, et formosa
torum veritasipsisPsalmoruni titulis coiuinetur. Sed sutn filia Hierusaleiii, sicul TabeinaciilumCcdar.
ineminisse nos oportet, ejusdem Psalmos iion idcirco Propheta ergo, quia iniquorum consoriium et
omncs corporaliter intelligendos; quin potius oportet habitatioiieili eorum in obscUratis odirei, ideo-ait :
iios spiriialem inielligentiam sub hac gestarum rerura Multum ittcola ftiit antmamea; cttm his qtti oderant
cominemoratione suscitari. Ergo si secundum titulos :„ pacem, eratn pacificus,cumioquebar illis impugnabctnt
superscriptos in hoc Psalmo, aliquid de historia con- :" tne graiis.
liticat, videudum est. In Esaise«nini iibro, orante Erat quidem propbetnpacificus cum pacis inimicis;
Ezechia, signum ei posilumest-in gradibusprorogaioe sed prsedicationemipsius oderaiit; et a doclrina Dei
salutis. Eranl autem in domo ejus gradus decerii, coiiiniovebantiir. Ilos ergomode.stia sua Propheta in
quos sol ultra temporis sui cursum lumine suo acce- pace cobibebat-: ideoque prsedicare paeem propheta
dcnte conscendit, rursumque die mortis «jusdem non desinil; sed pacis proedicatoreniinimici paeis im-
tcmporis sui.lumine decedente descendit. Sed nulla pugnant.
ad psalmos historise similitudo-est. Hoe tamen quOd INCIPIT PSALMUSCXX.
Ezechise dauim estsignum, manifeste estendit Dei
lume-nhis, quibus pro liieritis fulurai vitse-beatitudo CAKTICCEI GRADUUM.
impertitur, accedere;illis vero quibiis sit negaia, dis- Levavi oculos meqs in tnontes, unde veniet-auxiliuiii
cedere. Esse autem in templo gradils quindeciin, hi- tnihi.
storin iiobis locuta est, dispOsitosque 'ordinescoiisi- HumansB mentis natura ea est, ut si eogitalione
stere,quibus qusedamquasidigoitasihantecederitibus aliquid conlempleniur, talis se nobis uiiaquoequespe-
obliiicreiur: nt .Levitici priiiiiim conSisterent, post cies exhibeat, qualem eam et cogitando formemus.
Israelitre, lunc Preselyti., *t deinccps alii. Psahiii Quoqtio enim mentis -iioslrseoculos intcnderimus, id
cniin noh sui taiiUtnitemporis rcs niintiaiit, qtiibiis -ipsumin quod fixi smit Teferunt ad sensum. Levavit
scripti suut; sed 'uhiversis. <qui-in vltain vemreiil, ergo inhionles Pi-opheta oculos : quosnam ocuias ?
XXI PIUEFATiQ. X-XU
nempe de qtiibus seriptum esl: Revela ocidosmeos,.A bomli-_.s cuslodiet exituiii tiiuin el iniroitum lititm,
el cognoscammirabilia de lege tita (cxvm, 18). Non ex-hoc nuncelusque in seculum.
ergo in id revelaiidi sunt oculi, quod cernebatur, sed ,Cum'eriim exemltesjde corpore ad introiuim illiim
ad id quod intelligi optatur in lege. Meiitis Oculos regiii ciBlestis per custodiaiiiDoriiiiiifideidsoiiineSre-
Propheta elevavit in nionles : quosnam in riibiiles? servabuntur, in siiiu Scilicet interihi Abrahce collo-
non illos ulique, quos aspectus videt humaiuiS, sed cati; quo usque inlroeundi rursuih iji reghum coslO-
niontes accipimus proplieticos Ijbros ex terra in al- ruin tenipus adveniat. Custodiet Doiiiiniis exitiiin,
tum elevatos, per quos sit in superiora coiiscensus. cuslodiet iniroiluni : ipse esUeniin, qui sXl: Egosum
Polerimus autem el montes i.ntelligere'eyangelica janua; el, itemo vadil ad palrein, hisi per tne. (Joan.
itiysleria, et Cceloruih virtutes,' et potestates, quo- x, 7- xiv, 6).Ipseest DonliiiusJesiisGlirislils qtii est
runl ministerio nobis ad coehim,prsestatur ascensiis-. benedictus iri secula.
Inhos igitur hiontes propheia oeulos cordis-elevans, - INCIPIT PSALMUS CXXl.
et in his igitur intelligentise suse lumeri intendehs,
totum id quod cogilafione viderat, merite continuit, FELICITEBCANTICUM GRAOTUM.
sciens unde veriluruni esset auxiliurii, et dicens: Lmlalus suth itiliis-qumdicld sunt mihi: in 4omum
Unde veniel auxiiium milii. Staiimque sibi beata Doininiibiinus: -
confessiorierespondet.::Aw;w/twH meum.a Domiiio,qui Qui sjie coeleslisdesiderii tenetur, riihil obscuriialis
fecil cmlum et terram. Hsecfelix fides, hsec Vera con- - in hoe spiriius Psalmo habebit : namque cum se me-
fessio est, hsec spes seternse coalestis benediciionis minerit sCriptum cohoeredeni, et siniilem Angelis, ex
digna muneribuSi Tum dicit: r,
" resu.rrectioue reno.vandum, fulununque incolam civi-
Auxiliummeuin a Dqmino, qui fecil ccelttmel ter- tatis coeiestisvivis lapidibus exsiructoe.dequa Paulus
_ram : ideoque ait : Intende'iu coinhioiionem pedem niemorat: Jnin iwn estis ctdvenw;neque peregrini, sed
luum, iiequerdormietqui custodit te, estis cives S-anctorum;et domesticiDei, supermdificdii
...Pes-estpars corporis, omne eorpusiu res agendas super fundamentumApostohrum (Eph. ii,19) : cnm-
effieiendasquecircumferens. Siib pedis noinine motus que legerit ea, qtisehunc sunt, ex.parle adnuntiala
menlis nostrce incessusque significat, et in Evangeliis ab Angelis formata in lege, exposita a Prophelis,
Dominus pedes alios significaris, pcdem dextrum jirsedicala ab Apostolis; tunc Ipse sibi necessario pro*
scandalizaiitem jussit abscidi dicens : Et.si pes iuus clamabit, exemplo PrOphetse dicens :
dexter scandalizal le, abscindeeum (Wafc.1%, ii). "..'Lmtatussumin hisqucedicla sunlmihu Sed qtioesunt
Ergo ut oculi meniis, ita et pedes intelligendi suiit, illa qtiae dicia sunt, in quibus lsetilia suscepta est ?
Iiabentes in se et inlelligenlioe visum , et volunlatis nempe id quod sequitur:
niqiioiiem. Etsubjecit: Neque dormiet qui.custodil le. ln domumDomini ibiihus. -
Domino itaque manente iri nobis, pervigil custodia, '
Ergo quia hsecantea dieta sunt-, propterea hetatur,
et indefessa niunitio est. Yerum si per teporem fidei gaudetur, quod eundum in domum Domini sit. Quee
dormiamus, dormit.et ipse nobiscum; non enim in autem si.tdomus Doniini, in aljo Psalino declarat,
Deo somnus est, cujus Angeli et nomine, et natura dicens.: Quoniamelegit Bominus Sion, prmlegit eainin
vJgilantes sunt; sed quia secundum fidem nostram liabitationemsibi. IJcec requies mea in secula seculo-
aut vigilantem aut dormientem Deiaiixilium nobiscum rum, hic liabitabo quoniamprwlegi eam (Psal, cxxxi,
aul vigilabit, aut dormiet; idcirco Dominus frequen- 1.3.).Non utique hanc.terrenam, quse prophetas oc-
ter et vigilans sighifieatiir, et dorniiens. ' ( cidil et lapidavit; sed illani liberam et coelestem
G
Dominns proleclio tua super tnanum dexlrmlua', Ilierusalem. Ne forte quis ignoret in vanum nos iii
SemperScriptura dexiram partem optimam atque eam domuni ituros, subjecit diceiis :
utillimam demonsirat, manum vero effectum oinnis Slanles erant pedes nostri in atriis Hierusalem',:Non
operis accipimus, unde illud etiam sic dictum estper incerta nuntiant, nori incogniia pollicentur. Ilane do-
Prophelam : Liberame de ore ieonis, eldemanu canis liium desiderabilem et dilectam a mullis agnovimus.
wiicam meam (Ps. xxi, 21). Liberari se ,ab operibus Nam iii aliq psalmo ail:
malitise deprecatur : idcirco super manum dexterm Vnain pelii a Deo, iianc requiram. ut hiliabiletn iii
custodia Dei vigilalura promittitur, "ut illibata in no- domo Domini omnibusdiebusviimmem (Ps. xxvi,'4 ).
bis bonoa voluntatis opera perseverent, quibus nia- Hsec domiis dcsiderabilis est, fundnmeiito duodecim
nenlibus ifl nobis seierni illius et heati iciriporis re- vivnrum gemmaruni esse vivos iapides exsiruclos,
gno delersa onini iiifirmitale uteniur. Nam et hoc excisos: pririmm id ripus oadificationisest a Moysa
nobis quod sequilur Proplietise spiriius poilicetur di- in lege, a prophclisin passionibus suis, ab.Apostolis
cens : in martyriis. Ii asdificatores, bsec civitas, hic stantes
Per diem,sol hon uret le, neque littia per tioctem. sunt pedes Sanclorum, cujus domus custodes sunt
SpirituS enirii prOphetalis novit iUaiii beatitiidineni Apnsloli, quibusdatse sunt claves, sicuti dictum est:
temporunl, inqua a riobis oninis demutatid eorpOrese Vobis dcibodaves regni ccetorum. Hoec est Hierusa-
iiifirniiiaiis abscedel; ih qiia non frigus, iion calrif, iem, qucemdificatur ut civiias: sedificalur enim usque
no.nnox, sed cblernadies, el beaia temperies sit, jus- ad diem consuinmationis, donec intret iii eam pleni-
titise in nos sole domiriante, cujus teniporis requiem n. tudb gefitium, cujuspurlicipaiioest in ipstitn. Qui-
jam in eremd Dominus prseformaris,populo suo"diiir- cumque enim se a ccetu Sanctorum et ab Ecclesise
num calorem in columna nubis, etnocturnum frigus corpbre separant, participationem sancfse isiiiis do-
ac tenebras in columiia ignis temperabat. Iri bac igi- mus nOi! iiabebtint. Quia panicipatio ciVitatis hujus
tur seternoruiri temporiim custddia quisque Domiiii iu ipsurii est: omiies eriiin, qui uno animo sunt, in
custodiam promeruit, permanebit, rie geluiuiise et ea eruhl": "
calore solis iiratur ; sed seculi hujus irijuriis libera- Ascenderunt"tribus iribus Domini Sunt eriim qui
tus in seterrid, et beatq regno corpoiis sui suiiiat so- hoii suul Domini, quihiis dictunr est : Vos eslis filii
lidam immutabilemque riaturam. Sequitur deinde : biaboli. Tribus ergo, qiioesunt pdijiirii, aseendeiu,
-jDominasciistbdiet te db omhimalo. idest quisecundum lestimonium Dei inlrantln sanc^
Fidelem artinium ab onlrii malo Domiiilis ciistodit, tani civitaiem,
id est ne eum Diabolus corrumpat, ne fur olirepat, Ad inquit, nomini ejus. Sed confes-
ne lupus Iaceret, ne leo vaslet. Hsec enim sunt Dia- sio istaconfiieiidiim,
judicium est. Judicatur enim per eos, quiT
boliminisieiia vitiis consumere, blandimentis subre- bus dictum est: sedebitis super duodecim tribunalia,
pere, obtreclationibus lacerare, et tota virlutis suse judicuntes duodecim tribus lsrael. Non .solum hi
potestate vastare. Ab hocigitur omni malo exspectau- judicabunt. sed et Regina Auslri el ipsa judicabit, et
da custodia est: idcirco consequitur: Niiiititno condemnabunt; quia hi pcenitentiam prce-
Cuslodiel.animamtuam Dominus. Ne quid lot malis dicante Jona propheta egerunt, et Regina Austri ex
in eam sil potestatis. ultimis terrse parlibus veniens sapientiam Solomo-
XXIII MAFFEI EDITIONISPR_EFATIG. XXIV
nis audivit: in qua regina Ecclesise figura est, quoo_, ^ Et Doininusin circuilu populi sui ex hoc et usque
peregriua et incognita pceniienlioe credidit, ct sa-* in seculum. Hoc. in loco'.""wcircuilu popttli Evange-
pientiam desideravil audire. liuni significat. Namque cum ad Moysem Dominus
Quia illic sederunt sedesin judiciutn, sedes sttper dixissel: Ecce arigelus meus antecedei fe;ille respon-
domum David. Sicut enim in cseteris locis liomen dit: Nisi tu tnecumambules, ne tne expellas Itinc (Ex.
Dei ex corpore est; nunc quoque Scriplura ipsum xxxii; 54. xxxni, 15). Bonum quidem prcesidiumAn-
Deum David nuncupat, nomen ei ex parente carnis geli.sed nieiiusDomini: multis enim anima nostra la-
assumens. queisappetitur, mullis adversus nos armis dimlcalur.
Rogate qumad pacem sunl Hierusalem. Rogate non Seiens ergo Dominus iion adversus carnem et san-
orandi, sed interrogandi sermo est: pacem discere guinem nobis pugnam esse, sed adversus mundi
in voluntate est audienlium. Cum enim de pace ejus hujus potestateni, ait Evangeiia conSummans : Ecce
interrogaverint, tunc Iseiabuniur, lunc confidenter ego vobiscumsum omnibusdiebus usque in consumma-
dicerc poterunt: ... domum Dei ibinius. Dehinc se- tionem swculi (.Mallh.XXVIII, 20).
:
quitur pax in virtule lua, el abundantia in iurribus Qtti non rclinquil virgam peccalorum sttper sortcm
tttis. Pax atque virtus domus hujus invicem connexa justorum; ut noii exlendanl jusii in iniquitate manus
sunt sibi. Sed in omni genefe civitatis nihil neque suas. -.-...-
firmius, neque utilius, neque excelsius lurribus est. In virga potestatem intelligi convenit. Yirgam ac-
Nam cum de pace virtutis memoria eSset,abuiidan-. cepit Moyses, qua-posset Tacere signa : fuit et
liam beatiiudinis perfectooeiviiatis hujus prineipibus virga Aafon , fuit et virga Pbarao, fuit et virga
populorum, tamquam firmissimis et gravissimis "- Nabuchodonosor. Ergo in circuitu nos Deus cuslo-
deputavil, dicens : dit; ne super sortem nostram peccalorum virga de-
El abundanlia in turribus luis : Per quod intelli- relinquatur. Veniunt quidem iribulaliones, sed 11011
gitur, abundantiam hanc non promiseuam omnibus permanent : veniunt persecutiones, sed non persi-
esse; sed Fidelium lantum, et Sanctorum virorum, stunt. Non enim super sortem nostram peCCatoris
qui ceeteris velut lurribus scdificiorum emineanl; virga dereliriquitur; Dominus namque in clrcuilu
id est Patriarchre, Prophetse, Aposloli, Martyres; populi sui est in aalernum. Quam autem retribmio-
de quibus Dominus in Evangelio ait : Paler, pro his nem a Deo mereatiir is, qui ab omni iniquitale ma-
lerogo, ul omnesunum simus (Jo.-xvn,"21) : hic est niis suas abstineat, insequitur dicens :
Dominus noster .Jesus Christus , qui est benedictus Benefac, Domine, boniset reciis corde.
in secula. Nam retributio ul bonis, ita ef nialis non dcest;
sicut subsequilur:
INCIPIT PSALMUS CXXIV. Declinantesautem ad obligatiGnesadducet Dotninus
FELICITER CANTICUM GRADUUM, cum operanlibus iniquilalein. Qui enim operaiur iui-
Qtti confiduntin Domino, sicttt mons Sion non com- quilatem, legis alienus est : qui autem declinat ex
movetur in wiernum ; qut habilat inHierusalem, lege, transgressor est legis. Ab his ergo mens riosira
monies in circuitu ejus, et bominus in circuitu po- alienanda esf, ne adducatur homo cuin operantibus
puli siti. iniquitalem. Qtii enim ista universa ohservaverit
Esl enim mons Sioii eivitati Hierusalein immi- homo pacificus, noii derelinquit super se virgam
nens : esl autem eadem civitas iia posjia , ut circa peccatoris; sed fide perfecta permanelin oeternum :
ipsam plures sint montes. Qui ergo confidit in Do- G < et audiel pro meritis sibi-di.ci : Pax super Israel.
niino, illum profecium habebit, ut sit sicut nions Ille est enim pax nostra, qui fecit utraque unum,
Sion. Non enim Hierusalem ipsa sanctificalionem Dominus noster Jesus Chrislus, qui est behedictus
hahilantibus afferebat, ut habitaiio ejus firmata esset in secula.
oelcrna : cum exinde sacrilegia, ccedesprophetaruin; INCIPIT PSALMUSCXXXII.
judicium niortis in Deum, fuga Apostolorum, Crucis
scandalum sit. Habilantes aulem in eam quolies Ecce quam bohum esl eljticundum Jiabiiare fratres in
captivi? quoties perempti?. ad ultimum civitas ea- itmtm. -_' "--"'
dem funditus diruta est. Hierusalem itaque eversa Bonum eljucundum est in uiium babitare fratres.
populi ejus exstincti sunl : hodie in ea nOnSacerdos, Cum in uiium habilant, conventu Ecclesios congre-
non Prophela, non princeps. Et quomodo habitatio gantur : cum fralres nuiictipanuir"-unica..volunlalis
ejus non commovebilur in ceternum? et Dominus in charitate coneordes sunl. Ad primam enim Aposlo-
circuitu populi ejus? sed quja in hoc monte fructus lorum prardicaiionem hoc magnum prceceptumfuisse
Prophelice nullus est, quid in monte intelligi opor- legiriius quod dicitur : Erat enim omniumcredentium
leat Esaias docet, moniemDomini excelsum signi- cor, et anima una(Act. iv, 52). Hoc itaquepopulo Dei
flcans ad quem gentes venluroe essent. Ecce tnitlo congruit, sub uno Patrefratres esse, subuno Spiritu
in fundainenlaSion lapidem prmclarum, eleclun, an- unum esse, sub una domo uiianimes ineedere, sub
gularem, meliosum;. et qui credil in eum. non con- 11110 corpore unius corporis membraessc. Jucundiim
fundetur (Es. xxym, 16). Hoc in loco fundanientum et bonuni est habitare fratres in tirium. Comparatio-
Christum significat; per quem beata, iila Ecclesia j) nem vero hujus boni jticundique Prophela constituit,
'
inlelligi videtur, quam Apostolus alio noniine Hieru- dicens : ....- .'....-
salem nunctipat dicens : Qum nunc cst Hieiusalem Sicul uncjuenlum capile, qttod descendil iit. bar-
de
seroicnscum filiis suis (Gal. iv, 25') : ea autem quce bam, Aaron, quod descendil in orain veslimentiejus.
sursum est Hierusalem, libera esl, quso es1 mater Aaron unguentum, compqsitio fuit ex odoribus, unde
iiostra. Habemus ergo montem Sion Domini, habe- unguitur in sacerdotem. Hanc consecralioneni primum
niusel civitatem Dei Hierusalem : e-'.r.omei. nwntis Sacerdoli suo Deo esse complacuif. Dominum quo-
interprelalio est spectdatio. Sequamur ergo Aposto- que nostrum invisibiliter uiictum esse a corisortibus
luni, sequamur Evangelium, sequfmur Prophetas. suis. Unctio ista lerrena non est -. non cornu, ut
Confidamusin Domino, qui niqns dictus esl 1 ,habi- reges unguebanlur, sed oleo la.tiii_c uncltis est. De-
temus nunc in Ecclesia Hierusalem, quae IIOBmove . niq.uepost bancunctionem Aarpn.....
tur inasternum.
EPISTOLA NUNGUPATORIA

EDITIONIS BENEDICTIN__5E

EMINENTISSIMI D. D. C^ESARI ESTR.EO S. R. E. CARDINALI.

Inter proecipuos sludiorum nostrorum, immo et .1 in prolusionibus islis publicis, quibus ad laureara
lolius Congregalionis nostrce patronos ac faulores, doctoralem te disponebas, quam edito singnlari eru-
cum te jam dudum in pritnis suspiciamus, EMINENTIS-dilionis specimine, anno oetatis vigesimo primo non-
SIMEDOMINE; nemini mirum videri debet, quod S. dum absoluto, summo omnium plausu asseculuses;
Hilarij Opera, quse novis recognita curis, et pro mo- deinde in variis actionibus tanto sludio, lanta felici-
dulo a nobis illuslrala in lucem denuo prodetiril, tate ac dexteritate asseruisti, ul nulla vel rcpenlina
Eminenliseluse nunciipemus et offeramus. Nam post occasio le umquani imparatum invenerit, nulla,
tot honorificalestimonia, quibus non modouniversum quantumvis difficiliset ardua, lurbatum te et anxiuin
coeiuin noslrum, verum etiam qtiorumdam e soda- effecerit.
libus noslris, lum in sanclorum Patrum scripiis re- Jf.nivero quanla reverenlia MagnumGallicanasec-
censendis, tum in eruendis venerand-C anliquitatis clesise Prcesulem,pervigilematque indefessumdomus
monumenlis labores sumniis Pontificibus, sacro Col- Dei speculaiorem suspicies, cum lu ipse ecclesiceLau^
Iegio, lotique Bomansecuriseapprobare dignalus es; dunensi, meritorum magisquam eeiatisbabita ratione,
sane committendum nonerat,ut tam propensa in nominante rege pnefecttis, assiduus in lustrationibiis
nos benevolentia et humanitas debita grati animi les- parochiarum, sedulus in celebrandis ordinationibus,
tificatione fraudareltir. Quodrepugnante ajquiiate ne frequens in administrando populis tuis coiifirinalionis
eveniret, nihil opportunius aptiusque nobis succur- sacramento, quorum numerum pene incredihilem
rerepoterat, quam nova hsec magni Hilarii Operum sacra unctione tinxisti, qoibus senectus et invaleludo
edilio, quse, si quidem prceseniium ac futurorum ho- decessoris tui hoc beneficium neiaverant; imperatis
minum oculis indigna non eril, beneficentiam islam per universam dioecesim de rerum ecclesiasticarum
reddet immortaleni. usu atque dnctrina eerto lempore recurrentibus col-
Neque vero lam bonum et idoneum pro nobis va- loquiis, clero ad exacliorem disciplinamrevocando,
dem, uii speramus, reeusare volueris, EMINENTISSIME erecio a fundameniis seminario, fundato in comnio-
DOMINE, ulpote qui et solvendo non impar sii, el fu- dum egenorum ulriusque sexus, pucronnn, sennni,
turus debitor minime morosus et ingralus, qualem invalidorum. tam urbis, qiiam universsedicecesisxe-
cerle vel optare poltiisses. Si enim generisclariiaiem nodochio, monitis, adhorlationibus, edictis abunde
quse.ris,eximius ipse inciylsegentis Estraesesplendor : * oslenderis, quid dece^t ministros Christi, et dispeii-
fuitille, quod ex Forlunalo discimus, inter Gallicanas salores mysteriorum Dci, quos Spiritus sanclus posuit
familias lampade nobitilaits non obscurus ( Fortunat. episcoposregere Eeclesiam D<d? Cum atitem Romani
lib. i Vil. S. Hilarii; Hier. prsef. in lib. n Conim. -evncatus. ae sacro Cardinalium coelui adscriptus,
ad Gal.). Si candorem, si generosum peetus, quoesunt Ecclesi.c et regni negoiia pcr plures annos sustineres;
animi lui dotes, amas : idem erat gratia generositatis ne tot recte instiliila in dioecesiLaudunensi longiori
et nitore pectorisornalus. At fortasse eloqueniiam, vir absentia detererentur, annuente rcge, ex lua gente
ipse eloquenlissimus, ulterius cupis : Rhodanum elo- libi successorem delegisti, qui qucea te optime prce-
quenlimeum vocat Hieronymus. Placet Iibertas di- stita ac stabilita fuerant, non modo servare, sed et
cendi, qualem in Romanis illis comiiiis sccpiusexbi- consummare posset, consiliorum tuorutn non solum
buisli? Nemo Hilario in dicendo liberior aut con- particeps, sed semulus, qua in re nequaquam te di-
stanlior, vel ConstanlioAugusloteste. Deniquesi fidei viua bnnitas destituit, aut fefellit eventus. Ad h_ee
catholicae amorem ardentissimum probas, ul cerle cum jam plnrimas Galliarum dicecesesexorioedissen-
probare le demonstrant, quse ad detegendam et in ip- siones invasissent, et ipsimet episeopi in adversas
soniet ortu suo configendam nefariam haeresinicum paries dislrahendi viderentur; a studio parlium alie-
Eminenlissimis collegis tuis nuper prsestiiisii : fuit nus, veritalis ei subjeciinnis amans, ea nequitate, ea
Hilarius religionis columna qu_enulanlem fulsit Ec- prudeniia ecclesiic Laudunensi prospexisti, ul pacata
clesiam, cjusdeiiiquelieiieficioG'a//iamonslranon ha- semper et ab his procellis libera tuiaque exstiicrit.
buit, hmresis periculoab ipso libe.rata: qui permensus" Nec privatse lanium ecclesise iu_e tranquillitaii slu-
est orbemlerrarum malo perfidiwinfectum, ul cunclos duisti, verum dum de componendo tanto negotio,
ad emendaiionemel preniientiamrevocaret.Unde ab eo sedandisque contentionibus, quee in aperiam discor-
qucesitumin concilio Seleuciensi, qumesset Gullorum diam erumpere poluissent, ageretur; accer=itus a
ftdes, ibique in speclaculumtnundi producius est: Tu rege, Poulifici gralus, nemini suspectus, quis nescit
vero in Europsethealrum idenlidem produclus, Galli- quam egregie, quam feliciter laborasti in restituenda
canie Ecclesisefidem ac Regni jura, primum quidem EcclesiasGallicaneepace, qusevigctadhuc, et tam altas
PATROL.IX. i
II PKvEFATIO GENERALIS.
radices'egit, ut victuram sernper, duraturamque spe- A.ignota Ioquimur. Yivunt adhuc tani splendidi facinoris
remus? proeclari lestes, ejusque nieniorla vigebit semper
Et quid mirum, si tanta iacilitale rcs maximas fidei apud posteros. Nori miramur itaqiie si te factorum
luoecommissas geris, qui ab illustrissimo parente, in gloria tibique sequitur, quae ulinam sic ad posteros
Romana legatione res Gallicas foriiter agente, fueris perliiigat, u't inscribatur seternseilli memorise, cui
ad difficiliora negotia sermonibus el exemplis pene nihil perit: quemadmodtim Hilarii fama, non eonlenta
adlitic puer infoimalus! Scilicet, _quodex summo ge- Gallise .erminis, exteras eiiahi nationes, iinnio et cse-
nere, pacis bellique muneribus clarissimo, ortus es, los ipsos iinplevit, meritorum gratia percurrente, id-
et quod in urbe Roma educatus, lioecte et ad pui> quc eflieiente, ul in utroque orbe sanctissimi Ponti-
puram, elad magna qusequegererida natum porten- ficis gloriqmililarel.
debanl. Dum in hsec vola desinimus, modestise eonsnlimus
Quam tion vanuiii oinen ftierit, teslanlur varise, lu», EMINENTISSIME ECCLESI_E PRINCEPS,quoe nec se
qua. in Geimaiiia, Lusitania atque Italia, pra.sertim immodicis palitur onerari prseconiis, nec cum Magno
vero in ipsa urbe Roma gessisti iegationes, quibus Hilario conferri. In eo siquidem multa suspicis imi-
lanla diligeniia perfunctus es solus, ut nulli umquam taiione, immo et admiratione digna, zelum pro ca-
negolio defueris; tanla religlone ac charitate cum aliis B tbolica veritate et pro justiiia intrepidum, fortespro
iil laudis aamulationene lalum quidem unguem ab of- religione apologias, diuturnum exilium, aliaque prae-
ficii sedulitale deflexeris. Sed, quod in ecclesiastico clara facta, qusegloriosum Christi Coniessoris litulum
viro summopere laudandum est, gravissimis licet iin- ipsi compararunl: quod ununi sane quibusvis elogiis
niersus negotiis, aniorem quem in lilteras et iii lit- illustrius merilo existimas.
teralos juvenis conceperas, selate progrediente non Tanti Doctoris ac Ponlificis Opera tuis auspiciis,
niinore studio retlnuisti; et sicut illas neglexisti YIREMINENTISSIME , dum committimiis, non Hilario
nuiiiquam, ila hos singulari Semper benevolentia es ipsi, sed nobis, studiisque nostris patrocinium ex le
complexus. conquirimus: quod cum antehac immeriiis prscstite-
Quid dicam regias affinitates, quas dum regni coiri- ris, in posterum, uti ex lua l_.enig.ni.taiesperare licet,
niodis inservis, Estrsesegenli tot olim titulis decoralse Hilario suffragante non denegabis. Nos vero gratias
adjunxisti? Yerum ad laudum tuarum cumulum suf- tibi habebiniiis immortales, quod tani facile te exo-
lieit iegis omniumniaximi tam bcnigne, lam slrenue, rari patiaris; gratiam singularem Hilario, cujus be-
tam constanter impensum pro obiinenda libi purpura nelieio effectum est, ne simus" iiigrati: eritque hcec
patrocinium : cujus adeo excelsum et honorificum ejus Operum editio perenne observantia. in te nostrse,
de te jiidieium, purpurse ipsi non impar, iiisigni fidei C adeoque grati animi monumentum. Ita vovent
et subjectionis exemplo coiifirmasii, cum oblatam di- Eminentioe luie
digniiatem ea conditione quoe mandatis regiis niinus Addictissimi el obsequentissimi
consona videbatur, pari constantia recusasti. Non Monachi Benediclini Congregat. S. Mauri.

PR^FATIO GENERALIS.

Ecclesiam sinccre diligere, et ioclytum illius defen- prospiciens, cum nova splendore Galliis reddidif,
sorem Hilarium summa observantia non colere diffi- cujus lucem extirignere se posse arbitrabaiur. Incul-
cillimum est. Dum viveret, nescio quas gravilalis si- patutii'viruni, in quem adversarii, calumniandi arie
mul et bcnignitaiis notas prce se fcrebal, ut cum pollenies, non potucrunt (unc quidqham excogitare
calholicorum dux, hsereiicorumque terror essel, ulrO*. criminis, quo ipsum perderenl! Felix culpa uiiica ei
rumque tamen non admirationem solum, sed el reve- objecta, quod hccresis co prccsenle nolla pace frui
rentiam sibi conciliaril. Eum quidem uonnulli per nihilque moliri sineretur! Et vero redilit ipsius in
fraudem oppugnare,at coram illi resistere nemo um-: nihiluin cessil, quidquid anle iii Ilalia, lllyrico, Gal-
quam ausus esl. llloruni dolis ab Occidenle divulsus, lia tentaverat : et apud omnes Conslilit, wiius Hi-
non tain lmic parti ereptus visus est, quam Orienti ktrii benelicionostras ( noniinatim) Gallias a piaculo
datus, ut iiulla parsorbis illiusluminenon frueretur. Itcensis liberatas. (Sulp.Sev.lib.nHist.sac.)
Tum enim Oceidentis ecclesiK consilia ipsius exqui- 2. Hasc el alia forlissimi corifessoris gesta qui pro-
rere non desicrnni, ul eorum sapienlia regerentur, 1)6 Ctinsideraveril, facile assentielur eum Ecclesise
cl ipsi morem gerere Qrientis episcopi paulatim as- datum, ne portse inferni adversiis illam prcev.alerent:
sueverunl. Quocirca tenebricosa hceresis.,qute in iis iieqne inficias ibit, sumriia cunl veneratione a catlio-
regionibus principatum tenebat, tanti sideiis acccs- licis excipiendain esse doctrinam ejiis, qui hseretieis
sum sustincre diutius non valens, sibique aut ceden- adeo refoimidandus fuerit. Jani vero nt in eam quis-
dum, aui liil irium e finibus illis cxtiirbandum esse que commodius utiliusque incumberet, opellam nos-
jp. PR.EFATIO GENERAL1S. 14
tram, quam in aliorum Pafrum editione nonnulli fa- A recenset, ex quorum doclrina expoi>6ndumesset fidei
vore assensuque suo sese approbare leslati sunt, ad de Incarnalionis mysterio decretum : sed et Act. n,
scripla ipsius recognoscenda non recusavimus. Et p. 557, priiiio loco ponit quce ex scriptis illius ex-
certelioc ei officiumplurimis nos titulis debere con- cerpta sunt. Nune quid in illorum variis edilionibus
fiiemur. Cum enim enm cum omnibus Ecclesias proestilumsit videamus.
alumnis veneremur ut patreni ac magistrum , et no-
miiiatimctim Gallis ut Galliarum uoslrarum decus el I. De variis OperumS. Hilqrii ediiionibtts.
ornameiUtim ansplexemur; eo lameii nomine nobis - 5. Ex Roberti ForiunatiMacIovicnsisad Badii edi-
siiigul.iriler cams esse debet,quod prima in Galiiis lioiicm praerationeaccipimtis,libros de Tririitate, ad
jecerii monastcriorum ftindamenta. Demum si non ConstaiHiiiin, conlra Constatiliuni , coiitra Auxeii-
quod nostra, sed quod Ecclesia:referl, rcspieiamus; lium et de Synodis, piiinuni Georgii Cribelli presby-
quis negel lanlo pluris ejusinleresse, ut pura ac sin- lcriopera in lucem prodiisse; tum Gommentariosin
cer-ahabeat Hiiarii scripla , quanto majoris sunl ad Psalmorum explanationema. Johatuie Solido Craco-
fidemillitis adstruendain auctoritatis ? Nam eum Ec- vio, adhoriante Jacobo Fabrc Stapuiensi, e situ «t
clcsia fidem suam a €bristo et Apostolis teneat, illi squalIorefiii.se redemptos; ac iandein aiuio ISl-OBa-
co graviores sunt tcstcs, quo aposlolicis temporibus B diuin Ascensiuin, cuni a Guillelmo Parvo regia; con-
viciniores. Neipie multos e lalinis Palribus recensere fessionis auditore Tractalus inMaltliseuunina cum
esl, qui actaie Ililarium proeccdanl. Nam post Ter- epistola ad Apram e sancti Eenigni Divionensiscoe-
lullianuin, Laciatiliuni catque Cypriaimni, vix untim nobio erutos accepisset, eosdem cum pra.d_ctisHila-
reperias alicujus noniinis eo anliquiorem. Ille vero rii Operibus prselo suo Parisiis subjecisse ac divul-
loi ferc pranconeshabet, quotnobis post ipsum praj- gasse. Opiandumfuerat, ut qucmadmodum a suppo-
stiiit Deus fidei Doctores. sititiis pura, ita el a mendis innumeris castigala pro-
5. Primum a lolo Concilio Parisiensi fidelis Do- diisset hseeeditio.
minici nominis prmdicator cognominatus, subinde 6. Tredecim post annis Erasmus ad libros potissi-
ab A.igustino -audiit Ecclesim calliolicm adverms5 mum de Triuiiate casiigandos animum appulit :
hmreticos acerrimus defensor: catholicus et insigniss Traclatus alios ul plurinium .ant neglexit prorsus,
Ecclesimcalholicm doctor, el non inediocrisauclori- aut propter veterum codicum penuriain emendare
talis ... iractatioiieScriplurarum et in assenione fideit non valuit; laudem tamen suo ex labore relaiurus, si
vir. (Auausl. lib. i cont. Julian. cap. o; lib. n, c.l; ; se A deelamaloria prscfatioue abstinuisset, qusc et
ct lib. vi, de Trin.,£. 10). Tum a Cassiano (lib. vnrfe. sacroe inquisiiioni Roman_e_,el Parisiensi (1) Theo-
Inc. c. 2,;$>_. x, c.5;lib. I, c. i) laudatus est utt C ( logias Facuhaii eensuris digna merito visa est. In
Magister Ecclesiarum, et a Facundo Herniian. bac quippe, ut Gillotii verbis nlatnur, vanissimis
iitinc ul 'Arianorum potentissimus alqite acerritnus s coniumeliosisquedigressionibus,quas gratiosis excu-
expugnqlor, nunc ut doctissimusantistes el fortissi- salionibusinvolvil, plurima Hilarii dicta geslaque sini-
utus confessor. Sed elogia ofilera superat illud, quo0 siram >inpartem sic interpretatur, ut videalur ex
euni Facundus (Lib- conlra Mocianum) idem vo- liberiori quadam carpendi sanclum virum liccnlia
cat prudenlem -uc moderatum Ecclesim cjubernuto- gloriam sibiifacer.evoluisse.Modoenim Arianos excu-
rem ;.quasi qui non unius, sed toiitis Ecclesice sus- ;- sal, quo ipitiniPrccsulemacrius mordeat : modo quse
cepissel prudenterque moderatusessetgubernaculum. virlutein Jn eo spirani, viiio tribuit. Ubi ille summse
Apud Hieronymum anlem, ut coeleros inlerim silea- rooderationissuoefidcmhincfacereconatur, quodper
mus, quanloe auctorilaiis fuii? Hle sesaiis purgatum n totuni exsilii tempus .niliilcontra Arianas partes fa-
putai, ubi ostenderit sibi praduxisse .Hilarii excm- mosuin aut scripseril aul dixerit; eam eliam fingit
plum : Sic lioc crimen esi, inquit epist. 75, ar- Erasmus lam diutuniisilentiicausam, quod in lanto
guutiir et confessor Hilarius : et epist. (.2 : Hocc mundidissidio nunnihil ambigerel illitts animusquce
non solus-ego fcci, sed et confessor Hilarius; acc vera fides esset(Lib. yi--.deTrin., n. 21;). Quasi
demum epist. 101, ciimipsisuppetereUunde se mul-_ D * vero de fide vel jiiinimuin dubitasse credendus sit,
tqrtim exemplo -tueretur., unum liocprolulit; Suf-- qui se pro ipsa luenda. commori posse, nec ab
ftcil -in ,prmsentinominasse Hilarium confessorem. !. ea posse ulla ratione divelli et dixit el vere se,
-4, lpsi etiam Groeci,in laudandis iLatinis quamviss dixisse tam longo lamque diiiturno exsilio ac mul-
parcissimi , ab illius tamen laude niinime ahslinue- :- tis aliis prseclare gestis evidentissime comproba-
rjmi.Eum cumoh sanctilalerii vila., tum ob doctrince e vit. Quid illud, quod eum sola Christi causa, ut
aiqtre icloquenliseprseslantiani egregie conimendant it silentiumrumperet, permotum se lestatur Hilarius
>, (In Constanl., n. 2 et 5), Erasmus vult hoe factum
Socraieslih. iii,-c. 10; Sozomenuslib.-ni, c. 14;et 15,
jiecnon lib. v,.c. 13. Nicephorus Callixti lih. x, cap.
>. esse.cxsilii impaiienlia?Hisflliisque indicavit, num-
17. Ipsius etiam testimoniis dieta sua firmant Theo- i- quain sibi satis /noium fuisse fortissimi -confessoris
doretus Dial. .2; .Ephreni. Theopolil.apud Photium n aninium, seque illius Opera, in quibus intrepidam
page i807, ubi Gabqlitarumepiscopus .falso nuncu- i- fidei _suoeconstaniiam ubique graphice consignavit,
patur. Quin el Chaleedonense concilium noii modo '° (1) Recenselurinter libros censura nolalos ab anno
ael. vpag. 510, eUmt.-n .-.pa^.340., inler eos illum m ioMadan. ;i§5C. -
ig PRJ5FATI0 GENERALIS. IG
festinanti animo atligisse. Hinc non saiis accuralus. A qusc adversus (lilarium diaconum baplisma hcereii-
leclionum delecius, sscpe etiam neglectus. Hinc prcc- corum non recipientem Hieronymiis dialngo conira
propera illius de doctoris imstri scriplis, dnclrina , Lucifer. scripsil. Animadverlil quidem Grinoeusob-
gestis, moribiis, el plcrumque falsa judicia. Hoininis jectari sibi posse, eum ibi ab Hieronymo Hilarium
niultis occupali lubenter excusamus lapsus, ullro notari, qui in diaconi munerc defuiictusad episcopa-
eliam silenlio premcremus , nisi nalsc inde quoedam lum numquam pervenerit : sed brevis ei succurrit
opiniones Hilario contumidiosse plurimorum animis expeditanue responsio, nienduin in Hieronymi libros
altius insedissent. Quamqu-m nemo eum facile ex- irrepsisse. Non levioris momeiiti est, qtiod in eadem
cusatiun babeat, quod in dicenda de rebus gravissi- viia asserit, quosdamcx D. Hilarii collegio sodctles,
mis senlenlia lam facilis tamque prcecepsfuerit. Quis sive Canonicos qitos vocanl, exlitisse qtti dicerenl,
enim eum nnn damnet, quod quidquid Hieronymus licere ipsis honorabiteconjugiumcontrahere ex insli-
conlra Hilarium diacoiiiun Luciferianiim scribit, ad lulo TJiiarii, qui legem de cmlibalusuis minimescrip-
Hilarium Pictavensem episcopum referat, licet pnst- sisset, lam gravis asserlionis audi lepidam pro-
niodum fateatnr se incertum esse, an adverstis ipsum baiionem, i<ftnihi narravit vir clarissimus Gasparus
Hieronymi dicia iutelligeuda sini? Ut enim miilamiis Hervagius J. V. consuliissimiiset anticusmeus. Qui-
quod noii admodum nbslrusa erat hnjiis rei percep- B . bus inepliis confutandis, aliisque reforendis superse-
tio, certe ab incerto in catholicum Ecclesisedoctorem demus.
ac defensnrem prsefraclce ha_resis suspicio nullo 10. Ut primum hujusmodi vilam , eiqtte adhceren-
pacto injicienda erat. Hanc Erasmi edilionem anno tem Erasmi prcefationemperlegil Gillolius, ulrumque
1D__5Basilea: typis f.uis adornavit Frobenius : apud opuSjUlsanciissimoproesuliconmnieliasum,acpietali
qucm, adjecto de Patris el Filii unitale pseudo- 031110110* valde noxium, a christianis lecioribus ahji-
Tracialu, anno 1555 rccusa est. ciendum judicavit. Ipse melioris voti coinpos coni-
7. Erasmi lamen laborem plurimum laudavit Lu- iiientaiiouem eis subsiiiuit, in qtia primum veniunt
dovicus Mirseus, ipse diligeniia vieit. Nam sciiplis quce ad Hilarii historiam spectant, ex illius aliorum-
exemplaribus accurate collalis, quidquid in eis a Fro- que velerum scriptis collecta; tum de ipsius siylo et
beniana edilione diversum iiactus esl, non minore scripiis disserit; ac postrcmo locos suspectos notat,
cura nntavii. Plurimos codices mirm antiquitatis se et quantiim potest benignc interpretatur : opus pro
conuili.se lestalur, unos nominai Yictorinos, qui illa cetate exquisiimn el laude dignum, quamvis per-
cerle aniiquitatis tituio a inultis longe superantur. mulla in eo reperire sit, quse historise jam limatiori
Ex eadcm S. Yictoris bibliolheca eruit librum de es- atque accuratiori assuefaetos nonnihil offendant.
sentia Palris et Filii, duas ad Augiistinumepistolas, 'C Conimcnlationi huic Hilarii aliquol elogia, ac vitam
ac Metruni in Gcnesim : qtias cum genuinis Hilarii per Hieronymuin ex lib. de Script. eccl. per Fnrlu-
Operibus anno 1544 Parisiis apud viduam Carolam natum ct Gregorium Turon. necnon Petri Iiamiani
Guillar excudi cnrnvit. de translatione S. Hilarii Sermonem adjecit : Iibros
8. HsccMirsei editio oinnium, quse anle et post auiein de cssentia, ac de unitate Pairisel Filii, cen-
prodiere, licel nostro jndicio castigalior, ila tamen tonibus dumiaxat ex quibus constant notalis, sup-
rara est, ut liisiraiispluribus Parisinis hibliothecis, pressit. Ac.demum in indicandis plerisqne Seripiu-
eam dclegere nos posse jam dcsperaremus, ctim iu rarum locis suam probavit diligenliam : al illibaium
magno Caritielilarum Conventu offendimus. Et ea prorstis reliquil Hilarii textum in quem eliam incnria
quidem neglecla, inuno nec memorata, Hilarii lucu- Nivellii, qui hauc ediiionem an. 1572 lypis elegantibus
bratioues, quab'S ab Erasmo prodierant, tertio Basi- sed manu minus accurala adornavit, menda irrepse-
leoe apud Frobenium anno 1550, vulgatse sunl vigi- runt nou pauca.
lanlissime et ad plura exemplaria per D. Maiiinum 11. Tandem ut puriora et limpidiora Rhodani
Lypsium collaia el rccognita. Neque neganda est in Imjus latinseeloquentiaefluenta laberentur, anno 1605,
niendis typicis emaculandis Lypsii vigilantia : sed in animum adjecere typographi Parisienses; a quihus
conqiiirendis ac recensendis mss. curain pnsuisse D quid eo in negoiio pra-stilum sit, nunc audiamus.
videlnrlonge minorem, quam in excogiiandis con- Primum. inquiunt, ab eo qui prcelegerepreloque
jecluris, in quibus non semper, inimo raro felix adornare libros excudendossolet, Hilarii Opera cura-
fuit. vimuscutn optiinis quibusqttetnss. codicibuscunferri:
9. Nemini hactenus venerat iu menlein, ut vitain quosbenignenobis ac liberaliter locuplelissimissttis bi-
IlilaiiiOperihus ipsius praeinilterel. Primushocopus bliolhecis viri clarissimi aique erudilissitni suppedi-
suscepit Johannes Jac. Grinaaiis, quod anno 1570 tarttnt, ad libros de Trinilate Nicolatts Faber, ad Trac-
Eusebio Episcopo I.asilece in fronte Iiicubrationum lalus %nPsalmosJacobnsBongarsius, ad Commenlarios
sancii Docloris edendiiin tradidit. At quam jejuna, in Mallhmumrecensendos Paulus Pelaveus Senalor
arida , iniperfecia ac lalsa esl illius narratio! Tem- Parisiensis. Deinde vero cutn adscriplis ad oram mar-
pora vix usqiiam reclc assignai, plurima omittii Hi- ginis variis leclionibussuam nobis operam vir quidam
larii rjdsia, falsa aliiinde adsciscit, el in nascenlis lise- dociissimtisnon denegassel, ul earum deleclu habilo,
i'C£<_os graliam uliquot adjungit fabellas valde pue- quw jum recepiis prmferendw viderentur, reliquas
riles. Hcecporro vita ex iis potissimujnconflata est, expungeret; visumest etiam ab altero impelrandum,itt
17 PRJBFATIO GENERALIS, 18
eas, qum in superioribuseditionibiis loleralce fuerant, A liores. Siudiosorum opera niagis comparel in exem-
sub libri calcem colligerel : ne forte a leillce quoque plari olim Aquisgranensis , post Corbeiensis, nune
desiderarenlttr, sive quod earum verbisalibi cilata lesli- Germanensis bibliothecae: ex quo cum plura posl-
monia qumdampossenl occurrere, sive quod ulrum his modum descripla sint exempla, priores leciiones ubi-
novis poslhabendmfuerint, jttdicio luo velles expendi. que posihabilee sunt, imnio lncum cesserunt secuudis.
Adjeciinusprmlerea Fragmenla ex opere Itislorico,qum Qttocirca non ex uno allerove codice , si pra.sertim
_.._.1598 (apud Ambrosium Drouar Nicolai Fabri recentiorcs fuerint, sincera exprimi potuerunt Hilarii
opera) v. c. P. Pilheus publicijuris fecil, et exscriplos scripta
ex iisdem mss. libris Traclatus in Psalmos 15, 14, 15. Nullus desiderari posse videlur antiquior, quam
149 et 150. qui in arcliivo Yalicanse ecclesise asservalur. Nam ut
12. Post tot lamque varior.um bominum in hae Mabillonii nostri lib. de re Diplomalica tab. 6, verba
edilione impensos labores, non multo tamen puriora liie adscribamus : _ Scriplus est codex, si priora folia
prodieriiiit disertissimi Doetoris scripla. Qni enim recenlioris scriplurse excipias , sub finem sseculi
variis leciionibiis seligendis operam suam commoda- quarti, aul ineunte quinto, ut inlelligitur ex adjuncta
vit, siv_judicii fueril non admodum cxquisili, sive, (ad calcem libri in Consiantiuin) inscripiionecujusdam
ut scepeiil in iis qticcalieno nomine labor.intur, hoc B studiosi, quam sic rcddo : Coiuttliin nomine Domini
perfunctorie obierit, sa.pe numero inulavil quce reli- Jesu Christi aput Kasulis constitulus anno quarto-de-
ricnla fuerant, et contra qute fuissent mulanda re- cimo Trasamundi regis. Qui calalogum archivi prse-
lintii!.Hinc qui in editidne anni 1651 variantes lec- dicli ordinavit, pro aput Kasulis, legit Putzalis : quod
lioris, quoe primum ad calcem conjectoe fuerant, esl in Africa, inquit, in regione Numidim seuBarba-
prorriis locis aplavit atque ad marginem adseripsil, riw. Vulgo appellnlur Pulraz%io, silum inler Tunelum
Casrevocavit non semel, quaa in prioribus edilioni- et arcem Goletm.Si recte apices codicis.asseijuor, non
bus obiinuerant. Sed et Parisienses typographi, qui duhito esse hgendum , apud Kasulis, quse urhs erat
qmd artis suoenon erat aliunde mendicarunt, ita ne- provincise Bisacense , Antonio Casula dicta : cu-
'gtaeriinl qund erat indusirioesuas, ul eornm editioni, jus Episcopus Quiiuianus iegilur in Notilia Africse,
p-semultitudine mendorum, facile antcferendoe vi- Quinlianus Castilis-cariancnsis.Facilis quippe est __in
tbanlurBasileenses.llIaColonice Agrippincean. 1617, f permulalio, qualis est in vocihus haut, set, aliisquc
a. rursum Parisiis an. 1651 et 1652, recusa esi. similibus, quse in mss. codicibus non raro occurrit.
15. Vel ex hac simplici expositione liquet, nihil Holsienius ad oram hujusce adnolaiionis manu sua
unquam in edendis Hilarii scriptis proeslituinfuisse, scripsit, annutn quartum-decimuin Trasamundi regis
qiijd omnibus numeris suis absolutum esset. Badii C convenireannoChristiDX. >HacienusMabillonitis.Sed
nanque editio mendis scatet innumeris. Erasmus in antiquo codice non npgandum est menda esse an-
proter libros de Trinitale vix alios ad mss. fidem re- liqua , quse quod Hieronymus epist. 28 ad Lucinium
coaovit, et eos qtiidem non magno examine adhi- monel, in meiuem revocanl : Opuscula mea ad des-
bit.cOrrexit. Eo diligentiorMirams nec magnam mss. cribendum hominibus tuis dedi, et descripla vidi in
.copam nec inomnesHilarii Tractatus babuit, elplus- chartaceis codicibus, ac frequentermonui ul conferrent
ou-timcredidit prceccssorissn.i ingenio et conjecturis. diligeniius el emendarent. Ego enim tanta volumina
Novas deinde dum ex proprio excogilat Martinus prw frequenlia commeantium et peregrinorutn turbis
Lypsius, singulos Ililarii libros pluribusin lociscon- relegere nonpolui. Unde si paragrammala repereris , vel
laminat, quam castigat. IIuuc tanicn niaxime seeuti minus aliqua descripta sunt, quw sensum legenlis im-
sunt, qui Parisieusibus lypographis opeiam sua.m pediant; non mihi debes impulare, sed iuis , etimpe-
.ontuleruni: post quos easdem lucuhraliones nemo riliw notariorum, librariorumqueincuriw : qui scribunt
jinplius liriiandas susee.pit. non quod inveniunl, sed quod intelligunt; et dum.alie-
nos errores emendarenitunlur, ostenduntsuos. Eam ob
II. De codicibiisinss.
rem codicis hujus antiquitali nihil inconsulte tribui-
14. Non ab eo solumtempore.ex quo excogitataest; D mus, ea tanium ei concessa veneralione, ut lectiones
TSlypographica , sed et superiorihus sicculis identi- prope omues, in quibus a cseteris discrepet, diligen-
leni extiterunt, qui in recognoscendis Hilarii Operi- ter annolaremus. Has a Johanne Baptisla Bmdinio
lus industriam siiam probarent. Ob reconditiores Yalicanae basiliese Canonieo, cum novam Hilarii edi-
blem illius sensus effectum est, ut iriterdum viri illi tionem pararet, colleclas, nobis descripserunt Fra-
iibstituerent proprios, verbis obscuris, quse non sa- tres nostri qui Romse versantur, el nonnulla Opera
is assequebantur, alia superaddenles planiora , quse per se accurate recognoscentes Iaudati Canonici dili-
einde in exemplis recentioribus sola obtinere con- genliam probaverunt.
ueverunt. Hujus rei exemplum suppedilat codex 16. Post codicem sancli Petri aniiquitate secundus
lim Floriacensis, nunc Colbertincebibliothecsenot. est, sed propier sincerilatem 1'acileprimus, olim ab-
194, ex antiquissimo Carnutensis ecclesice ms. ab batise sancii Dionysiijuxta Parisios, nunc Colberiinse
iinis circiier 700 descriptus, in quo ese tanlum vi- biblioihecse ms. 823 quem eum aliis bene muliis hu-
untur lectiones, qnse in Carnutensi secundis curis manissime nobis suppeditavit.numquam satis pro sua
idlextsesunt, quamvis primoe ul plurimum sint me- comiiale laudandus Stephanus Baluzius eidem biblio-
19 PP.jEFATIO GENEHALIS. 20
iheca. prsGfeclus.Porro quamvis non eareat hic co- A A tianis quanium in se erat deterruisse, ac landem hoc
dex mendis, quce imperitis exscriptoribus non raro ei arle et industria persuasisse, quod primuni verbis
accidunt; nullum tanien habel, quod a sciolis immis- non valuerat; facile assentieris, hunclibrum miuime
sum suspiceris. Hoc in eo ms. notatu dignum, quod inscrihendum esse adversus Saluslinm; utin vulgaiis
cum ad calcem cujusque libri suhjiciatur Hilarii no- Hieronymi oblinet, sed , ut in exemplari Corbeiensi
men , nus<juam oceurrat jiisi niidum et honorifico litteris Merovingicisscriplo, ad Salusiiitin; ad quem
quolihet littilo destilutum, v. g. Explicil Hilari iiber ut natura mitem et humanum ConfogeritIlilarius ad-
primtts, Explicit Hilari liber secundus, nusqiiam sanc- versus nequiliam Dioscori, qui forsitan crudelior Ju-
li: quo tamen tittilo cum ab Ilieronymo , Augustino liani jussa propensius exsequeretur. Hinc quoque
et aliis, lum in laudato Valicanoebasilicoeexemplari, conficitur , eumdem libellum Juliano rerum potiente
insignitnr. Quod argumento est, euin vel ex ipso Hi- scriptum esse.
larii autographo, vel cx alio exemplari, quod Hilario 20. IUius autem Hyinni qua de re iractaverint,
adhuc superstite scriptum fueril, summa fide fuisse breviter perstringit GonciliumToletanuin iv,can. 15,
exscriplum. nbi ait: Nonnulli hymni liuniattostudioin latiiem Dei,
17. Longum esset, forsitan et supervacaneum, de alque Aposlolorumet Martyrum iriumplioscompositi
cseteris mss. singillatini disserere.Hoc cerle asserere B ] csse noscuniur, sicuihi quos beatissimidoctons Hila-
liceal, nibil nos non egisse, quo plures ac pracstan- rius atqne Amfcrosiiisediderunt. De iisdem Hierany-
tiores compararemus\ neque etiam labori pepercisse mus praefat. in lib. n, Comm. ad Gal. hoc unuti in-
vel tempori, ut quid in iis , qnid in vulgatis praspon- dicat, quod Hilarius talinw eloquenliw Rhodsnus,
deraret, dijudicaremus. Et ad libros quiderii de Tri- Gallus ipse, et Piclavis genilus, in liymnorumcar-
nilate nihil nohis amplius desiderandum videri, eon- mine Gallosindocilesvocet. Sed cum Isidorus Hisoal.
firmavil codex insignis ecclesioeS. Marlini Turonen- lib. i Off. eccl. c. 6, boc ci laudis tribuit, qiod
sis ab aimis circiter mille descriptus: ex quo cum hymnorum carmine claruit primtis, in unos Latiios
varice lecliones, libris illis jam paratis et castigalis respexisse intelligendus est. Nain et in hoc gemre
sed nondum prelo subjectis, missse essent, ne una longe ante Hilaiium claruerunl Ascetoeilli, de qii-
quidem inventa est prius vulgatis pracferenda, quam bus Euscbius lib. n Hist. cap. 17,'hsec"ex Pbihua
»on jam ex aliis revocassemus. describil: Non soluin contemplalionivacant; sed etian
. 18. Quanto autem studio mss. copiaro uhique con- canlica hymnosquead laudem Dei componunt omn
quisierinius, tcsles sitnt Germani, Britanni, atque meirorumac modutalionumgenere. Arianis quoque ;b
Itali, qtiorum opera exterarum illarum regionum hi- ipso orlu suo solemnem fuisse Iiymnorum Canttm
bliolhecas lustravimus. Quod tiobis censuiitius proc- C ( tesfis est percelebris illa Arii Thaiia, in qua Afa-
standum, non tantum ut cditaHilariiscripta pristinte nasius Or. i cortt. Arian., pag. 510, Ariuni pervesa
inlegritati suie resliluere , scd et e latebris eruere sua commenta inseruisse memorat. Magistrum iiniaii
nonduin edita valercmus. Latere etiim multa cerlis- discipuli hymnos apte ad suam bseresim compos;<is
simum est. Et psalmos quidem si non omnes, ceite alternatim cecinerunt. Quodcum Arcadio imperalee,
multo plures, quam quorum Tractatus exstanl, enar- Gaincepotentia freli, puhliee ac summa cum liceuia
ratos ab eo fuisse speciali in eosdem Tractatus prse- prceslarcnl; veritus Chrysostomus, ne quis ex simpii-
fatione evincetur. Cassianus proeterea et Alcuinus cioribus, hujusmodi canticis, ab Ecclesia abslrahc-
prooemiumipsius laudantin Malthad Commentarium. relur," quosdam ex catliolica plebe eis opposuil, qui
Et ab Hieronymo in serie Operum Hilarii recensenlur majore cuin pompa et apparalu hymnos decantando
liber ad prmfcctumSalustium sive contra Dioscorum, Arianorum sludium superarent. Soeratis ac Sozo-
liber liyinnorum, et myslcriorumalius , liber adversus meni, a quibus hcecaccepimus ( Socrat. lib. vi, c. 8,
Ursacium el Valenlem, Tractatus in Job , quos de: et Sozom. lib. vm, cap. 8), si expendanlur verha ,
grmco Origenisad sensutniranslulit, epislolmad diver- publicarum supplicalionum seu processioniim con-
sos, et, ut a nonnullis audierat, in CaniicaCanticorum. sueiudo, in festis ac Doininicisdiebus usitata, binc
Libri adversus Ursacium et Valentem supersunt tan- D nata esse facile existimabilur. Quamquani hujusriiodi
lum fragmento : coelerorum nihil, aut prope nihil. ritum jam vclerem appellal Ambrosius epist. nuiic
Sed de singulis iionnulla observare juverit, quo va-. 40,'ad Theodos., n° 16, ubi Monachisa Valentinianis
leatquisque vel oblata dignoscere, vel respuere falsoi prohibitum esse memorat Uer, quo psalmos cancrdCs
Hilarii nomine personata. ex consueludineusqueveleri pergebani ad celebrilaiem
MachabworutnMariyrum. His obiier observatis, ut ad
III. Dc Hilarii Operibusqumexciderunl.
Hilarium revertamur, forte eliain ipse inier Arianos
19. Qualis Hilarii ad Salustium liber, cujusvecon- relegalus, cum hyninorum usum, quo illi ad hceresim
ditionis Dioscorus fuerit, Hieronymtis epist. 84, adI suam insinuandam abutebantur, ad veram fidem ac
Magnum, explicat his verbis : Brevi libello, quem . pietatem animis (idelium injiciendain et foveridam
scripsit contra Dioscdfum medicum, quid in lilteriss commodissimum judicaret, ad hymnos scribendos
posset oslendit. Quibus si addideris quod de Salustio) animum adjecit.
narrat Theodorelus lib. m Hist. Eccl. c. 11, eum,. 21. Eorum saltem nonnullos in ecclesiasticaofficia
fAhnicum licet, Julianum tamen a cruciandis Cbris- susceptos esse valde probabile est, Erasmus hymnos
21 PR^EFATIG GENERALIS. 22
de S. Joharine Baptista et de Cruce Hilarii esse con-- A pro temporibus ac locis per suos singnla disponit,
iectat: sed hujus conjecltiree suse nullain affert pro- tempcrat, perficit, propria evadant. Hujus rei cele-
bationem, et hymnos de Cruce nominatim constatt bre exemplum praeslat Gregorii Sacramentarium,
esse Fortonali. Hymnum Gloria in excelsis ab illoi quod in usus suos ita accommodarunt singulceeccle-
auctuni et consummatum esse tradunt Alcuinus vul- sise, ut vix unum reperias exeinplar, qUod Gregorio
gaius lib. de div. Off. c. 40, Remigius Autiss. lib. l, ; adscribere ex solido valeas.
de celebr. Missse, Hugo Vict. lib. n de Sacram. p. 24. Epistolas Hilarii in unum quoddam volumcn
9, c. 9, et Honorius Augustodun. lib. l, de gennhai collecias fuisse sonant verba Sulpi.cii Severi, dtim
anirnse',c. 87, idque a pluribus ita existimari fatelur lib. ii Osium cerilenarib majorem lapsum esse tes-
Innocentiiis, III lib. u myst. Missce c. 20, quamvis lalus , suhjicit, ul sanolus Hilarius ih epislolisrefert.
Ipse Telesphoro banc gloriam tribuat. Et quidem ut Nonnulla adhuc in Operibus illius remanent vestigia,
liymnus afigelicus iri missa caneretur, a Telesphoroi ex quibus deprehendere est quando, ad quos, quibtrs
Papa iristitutum esse scripserunt Anastasius Biblioth. de rebus scripserit. Qin illum decreti anno 555 edit
in ejus vita , Yalafridus Strabo de Rehus eccl. c 22, auctorem esse concesserit, quo se cum Gallicanis
Ainalaritis Forlunalus, lib. iii "de Off. eccl., c. 8, episcopis a Saturnini, Ursacii et Valentis comnui-
et vulgatus Alcuinus de div. Off. c. 59. Sed euiri B ] riione separavit, uti lib. in Constanlium ii° 2 dech:-
praccedenlibusabsque negatio ea ratione conciliari rat, lion inficias ierit cumdem stalim sancti COH-
queuit, ut Telesphorus quidem verba Angelorum in fessorihus hoc snum dccretum significasse, quod cn*
missa eaQi instituerit; quomodo re vera in Liturgia rum auctoritate confiniTaudumdereliquerat. Apertius
S. Jicobi ler dicuntur; sed reliqua auctorem Iiabue- lib. de Synodis ii" 1 memoral, se ex eo lempore,
rintllilarium. Nequecontra prioTemopiiiionem quid- quo in exiiium pnlsus est, de diversis Romanorum
quamconficitur, ul ex lihro Athanasii de Yhginilate, provinciarum urbibiis plures misisse lilteras, quibns
in quohymnus hic integer memoratur, aut ex lih. vn Occidentates dc Orientalitim ecclesiarum statu, et de
Corstit. Apost. c. 47, ubi exstalex solido deseripliis. progressu Arianse hscreseos certiores faciebat. Eis-
Hmc enim conslat pluribus posimodurii auctum es- dem , uti concilium Parisiense Fragm. n, n" i, tes-
se, illum autem Athanasii esse miniriie liquel. Sed tatur , anno 560 iueunle nuntiavit, qui Orientale.s
inque adest huetoritas satis aniiqua, qita Hilario eum Cum legatis Arimino Conslanlinopolim reversis se
hrriinuiri adscribamus , quein concilium Toleianum gessissent. Ex qua qualicunlque notitia concludi me-
iv, cair. 15, indefinile tradit ab ecclesiaslicis aucto- rito potest, eum toties catholicis seripsisse, quoties
riius esse composilum. Ejusdem hymmi, non autem aliquid accidit, quod ut Ecclesicenotum esset, inter-
avcloris, mentio babetur iri Regula S. CoesariiAre- C esse judicaril. Catholicoesunt enim el catholicis nc
la'. c. 2-1. totis Ecclcsiis, non privatis per..Oiiisinscriptoe ple-
i2. De auctore hymni Te Deumnon minus diversas rseque flilarii epislolee. Libros quidem appellare pfa-
suit sententise. Qui illum ab aliquO S. P. N. Bene- cuit illius cum de Syiiodis ac fide Orientalium, tuni
dMi discipulo composiliim existimavit, quia in illius eontra Constanlium, nee non ContraAuxentium Ope-
Regulac. 9, prseceptumest ut singulis DominicJsCan- ra; sed prOprie tameri epistolce sunl ad Ecclesias
letur, refutatur ex CsesariiBenedictd sequalis, immo niissse, Ita et cum diversas de diversis provinciarum
eliam paulo superioris, Regula, in qua idem hym- Romanarum partibus se scripsisse dicat; nullius ta-
nus cap. 21, memoratur. Qua; autem Ainbrosiuih el . men audis nomeri episcopi, ad quem privatim li.tte-
Auguslirium auctores illius facit vulgi opinio, solo ras suas miserit, Totum quoqueconciliumParisiehse,
hititur pseiido-Dacii Chronico lib. i, c. 10. Eumdem non singularis episcopus, sibi ah illo nuntiatum ese
in ms. ante annos 400, exarato vidimus uni Ambro- rescribit, quid cum Orientalibtts agerctur. Non cst
sio adscriplum, Sriiaragdo in Regulam Bcned. c. 11 tamen negandum quod superius ab Hieronymo audii-
suffragante, ubi hymiium eurii vocat Ariibrosianum. mus, eum etiam ad diversos scripsisse. Et certe
At Abbo Floriacensis epistola in ms. Pithoeano re- libri de Synodis Apologiam, e mss. iiunc primum
licta, in qua nonnullas explicat grammaticse regulas, D I eriitam , non sine epistola ad Lucifeiuin Calaritaiium
rcm veluti notarn et constantem ponit illius pareiitem missam esse probabiie esl. Nisi forle in ea figuratus
esse Hilarium nostrum. Jti Dei pcdinodia, inquit, sil sermo semel atque itcrum ad Luciferuih con-
quam composuit Hilarius Piciavensisepiscopits, non versus.
juxta quorumdamimperilorumerrorem SUSCEPISTI -,sed 25. His omnibus operibus eelebriores sunt tracla^
potitts SCSCEPTURUS legendum; Tu ADLIBERANDUM SUS- lus in Job, Augustini el Ilieronymi testimoniis toties
CEPTURUS HOMINEM , etc. comniendati. Illos desiderio conqulsivimus_eo ma-
25. Ex libro Mysleriorum nihil nobis superesl nisi jori, quo facilius est eorum veritalcm vcl ex Augiis-
litttlus ab Hieronymo indicatus. Quamquam quod de liniloco lib. n conlra Julian. c. 8dijudicare. Ex hae
hyninis diximus, id de hoc libro seque conjectare li- una nota rcprobatur eoruiti opjhio , quos Possevirius
cet, eum Officiisecclesiasticis immixtum esse. UsU iri Apparatu sacro ad verbum Hildrius observat du-
enim venit, ut cumin dies augeantur ecclesiastieo- bUasse, num illius sinl ires lihri in Job apud Orige-
rum officiorum solemnia, illius nomen diu retinere nem vulgati cum pra?fationecujus initium Peritorum
nequeantj a quo ordinata sint; sed Ecclesise, quse mos est medicoruin.Quamvis enim in ms. riionasicrii
23 PR^FATIO GENERALIS. 24
Padolironensis inscriban.ur libri quos de grcecoin JiVPauli verba Rom. v, 12 explicantur : Sic sanctus
latinuiii Ililariits episcopus verlil; in eis tamen non Hilarius inlellexit: In quo onines peccaverunt. Ait
oecurrunl verha ab Augustino ex Hilarii iu Job Trac- enim: In quo, id est, in Adam omnespeccaverunt.Quse
talilms allala. Sed neque ii libri, ul Mabilloniusin verba quia occurrunt in Commentarils Ambrosii no-
Itin. Ital. p. 208 admonuil., tanti docloris veiiam aut mine vulgaiis, qui ab Hilarii nostri stilo longe abhor-
geniiim sapiunl. Longe ininus consenliunl cuin illius renl; niulii existiinanl Augustinum Hilarii nomine
fide. Eorum euim auclorem Ario adha.sisse, vir il- deceptuni, eosque Commeiitarios Ililario diaconoLu-
hisiris. Daniel Huetius in Append. lib. ui Origenian. ciferani scliisniatis fauiori esse adscrihendos. Sed
n. 2 hinc probal, quod in eis homousion rejiciatur, ac hi non facile se expediunt, cum corum auclorem Ro-
laudibus celehretur Lucinianus , cujus se discipulos inano Ponlifici comniunione conjunclum esse, et er-
esse primi Ariani gloriabariiur. Unde Arittsipse apud rores refuiasse rebapiizanuum, Hilarium vcro diaco-
Tbeodoreiuin lib. i llist. eccl. c. 5 ad Eusebium Ni- num, Hieronynii dial. conira Lticif. lesiimonio, in
coniediensem scribens, Collucianislam etim vocat. errore et schismate perseverasse objicitur. Sed de-
Forte etiam Licinianus (qui Carthaginis Spatarim ceptus sit Augusiinus, neene; neque cx ipsius, neque
episcopusablsidorode Seripl. eccl. appellaiur), falsa ex Hispalensis concilii lestimonio necessari* conclu-
inscripiione deceptus fuerat, cum ad Gregorium Pa- jj ^ ditur, Hilarium in Pauli epistolas edidisse Ciniimen-
pam scribit (Spicileg. vn, p. 569) : Habetnusscineli- larios; sed lantum in Operibus, quorum jacliiram
bellos sex sancli Hilctrii episcopi Piciavensis, quos de novimus ac dolenius, quosdam ex eis locos expqsuis-
grmco Origenis in lalinumvertil. Sed non omnia secun- se. Quamquam Hispalensis concilii verba aliud quid
dum ordinemlibri sancii Job exposuit. Siquidem Hie- sonare fatendum est.
roiiymus nusquam Bilarii in Job libelloscommemo- 28. Hoecde perditis Hilarii operibus duximus oroe-
rat, sed lib. de Script. eccl. Tractatus in Job, Apolo- loquenda, tum ut ad ea quseriunda quisque excte-
gia autem advcrsus Uufinum, cpist. 101 ad Pamma- lur, tum ut discat non omni titulo credere. Exstain
chium , el alibi homilias in Job; quo eliani nomine ms. Colbertino 5079 sermo inscriplus, S. Hitirii.
cilanturab Augustino contra Julianum. Alia sese of- Piclavensis de arborein qua erat twtitia sciendi bonttl
fert de sinceriiaie libellorum eorum, quos Licinianus mali. Hibirianum nihil habens prceier nomen liluo
habiiit, dubitandi raiio : sed eam infra coinmodius pra.notaiuni. Neque magiscuin illius locuiione coi-
expendemus. Hoc Hilarii opus ad exsilium ipsitis re- seniii homilia in initium Maith;ei ipsi in Yalicaro
ferre licel. Exsuli enirn convenieniissima erat libri ms. 1267 adscripia cum hoc iriitio : Satis anxic, sc-
hujiis tractatio, in quo nobis rarissimum patientiaj tisquetrepidanier, cur sanclissimus Matihmustali usis
exetnplum Deus exposuit. i sit principio, exponere agqrcdior; quseque claudiur
Q
26. Aliud Hilaiii opus nolatur in vulgala IiierOr' his verbis: Qualenus aulem excitata sit limc generaio
nymi epist. 50 ad Pammachium, ubi, recensilis Pa- per Aposlolos, satis ut opinor in qumslionegeneralo-
tribus qui de numero impari tractaverunt, subjicilur: ttuin discussumesl el ostensum. Non repelimus qud
Quorum Hilarius de Septenario, id est, impari numero de libris in Jpb eidem perperam inscriplis obsera-
disseretts, qum el quanta dixerit, ad Fotiunalum liber lum est.
illius lestimonioest. Cypriani ad Forlunalum de ex- 29. Qiii tot lanli viri Opera perierint, si quis mi-
hortatione manyrii librum cap. 11 hoc loco ah Hie- relur; prseter communem temporis oninia conteren-
roiiymo indicari non dubium est : quem proplerea tis aique coiisunientis rationem, in menlem veniunt
Marianus Hilario adjudicandum omnino aibitratur, et alice duce prima quidem, quod Origcnis, eujus
sed frustra. Nam non niodo libri illins slilus.Cypriani odiosum nomenfuitac doctrina damnata, elimita-
genio longe magis coiisenlaneus est quam llilarii; tor audierit et interpres. Neque alia videlur causa,
sed et plurihus oplimas notaemss. ad prcedictum Hie- cur plures Psalmorum Tracialus interciderint, ccete-
ronymi loeum exaetis, ne in uno quidem occurrit rorum rara invenianlur exemplaria, et homiliarum in
quorum Hilarius, sed in oninibus magno consensu Job nulla. Certe cum hoc ipsius Opus apud se esse
quorum Cyprianus. Quod vero Marianus asserit, Hi- I) existimaret Licinianiis, quam non magni, ctcur non
lario amiciim fuisse Forlunatum, haud fieile appro- magni penderel, declarat his verbis : Safis miror ho-
baret: sed si approbaret, quid quseso inde confice- minetn dociusimum et sanctum, nt de slellis Origenis
retur? nmnias transferret. Nimirum non altenderunt boni illi
27. Prohabilior esset ambigendi ratio, an Hilarius viri, quod de Hilarii in Origene imitando religione
in epistolas Pauli scripserit. Nam eoncilium Hispa- Hieronymus passim, sed conceptis vefbis epist. 62
lense n, cau. 12, illius ex episioloe ad Timolheum ad Theophilum ait, Noxiaqumque delruncans, utilia
explicaiione verba sic laudat : Sanctus ergo Hilaritts transiulit. Quocirca quod de Hieronymo ipso Rufinus
m explicalione epislolmad Timotlteumsic loquilur : in libros Periarchon asserit: Cttm aliquanla offendi-
Nam et cum dicil Scripturq, etc. Nostrum porro Hi- cula invenianlurin grmco (Origenis), ila elimavitom-
lariuin omnino sapit fragmentum illud, quod cum nia atque purgavit, ul nihil in illis, quod a fide nostra
aliis ad calcem operum illius edendum curabimus. discrepet, lalinus leclor inveniat; id ipsum commode
Alium quoque sancti Hilarii nomine locuni Augusli- dixeris de Hilario: praesertim cum Hieronymus in
nus lib. iv contra duas episl. Pelag. c. 4 affert, quo hac inlerprelandi ratione illius se imitatorem ubique
25 PR^FATIO GENERALIS. 26
profiteatur : Hoc non solus ego feci, inquit episi. 62,, A Ea ipsa igitur diligcnliusrelegens, tandem mihi visus
sed et confessor Hilatius fecit. lla aulem persuasum_ sum invenire, cujusmodi sensum viderelur illorum bb-
ei erat, illius seripia ab Origeriis erratis esse pura,, scuritas operire. Si eo animo, quo laudatus illePhilip-
utcttm epist. 7, adLaUam sanclos Patres a filiaipsiuss pus , Hilarium Iegissent Centuriatores, Eiasmus,
sic Iegi jubeal, ttt tnacjisjudicel quam sequatitr; exci- Scultetus, eorumque similes; eadem ralione dubio
piat tamen Hilarii libros, quos inbffensodecurral pede. procul evanuissenterrores ac nsevi, quos in illo de-
Eos vero potissimum ab iis quse de stellis somniave- prehendisse sibi videbaniur. Nos vero quam circum-
rat Origenes, purgaios esse plane conficitur ex epi- specle singula Omnia illitis dicta expenderimus,
stola Hieronyuii 75in quaubi defenditse, ad imitatio-- quidve prsesliterimus Iectoris sublevandi graiia, nunc
nem eorum quce Hilarius homiliis in Job gesserat,, est aperiendum, post quam de obscurilatis illius
transtulisse quse bona sunt, et mala vel ampulasse. causis nonnihil disseruerimus.
vel correxisse vel tacuisse; Yigilantio slalim expro-
IV. Undeobscurussit Hilarii sermo. Quid in hac
brat, quod Origenis in Job Traclatus descriplos ha-
ediiione prmslilum.
beat, in quibus conlra diabolum et de stellis cceloque
disputans, qumdamlocttlns est quw Ecclesia non reci- 52. Hilariani sermoiiis obseurilas non uno ex ca-
pif.-Hinc non frustra monuimus nuni- 25 maxime am-'- B pite ortum babet. Eam Bieronymus Gallieano genio
bigurim esse, an Licinianus in genuinum Hilarii in vidciur asdcribere. Quamvis enim epist. 4, ad Rusli-
Job Opus inciderit. Quatenus aulem Origenis imita- cuni, Galloruiri sermoni ubertatemitibuu ac nilorem:
tor fueril, commodius in fronte Tractatuumipsius in de eorum tamen, ac noiniiiaiim Hilarii stilo scriblt
Psalmos exponemus. epist. 15 ad Paulinum : Sanctus Hilarius Gallicano
50. Altera ratio, cur non eo quo meruerant sttidio allollilur colhurno : et cum Grmcimfloribus adornelur,
excepta eonservataque sint Hilarii scripta, ex eoruni iongis inlerdum periodis involviiur, el a leclione simpli-
obscuritate peti potest, quse nonnullam incaulis ali- ciorttm fratrum procul esl. El si periodi longse, densse
quando prse se ferat erroris speciem. Profecto si tamen sunt seiuentioe, frcquentcs eclipses, et uhi vox
nmltos offendissent Joliannis cujusdam similes, nihil aliqua duabus phrasibus rcpetenda esset, ea inler
' eorum ad nos pervenisset, nisi niidi ti;uli, aut certe utrainque ita collocaiur, ut respondeat utrique. Sic
fragnienla,qu_e Hieronyini, Augustini, Leones,Theo- ingenium facile ac fecundum festiiiat parere, quod
doreti, eoncilia Calchedoneuse, Hispalense, etc, no- uberlim animo concepit. Lectori eliam interdum in-
Lis transmiserunt. Johannis btijus apud Philippum comniodsesunt nonnullse verhorum metatbeses, dum
bonse Spei Ordinis Prsemonstraiensis Abbatein, quoe ex natura sermonis cobaTere proxiriiis verbis
pag. 94, de libris Hilarii de Triniiate verba ea suut : C ( deberent, ad ea quce longius dislant, soepesint refe-
£(5! in multis bene senlit de consubstanlialilaleel per- renda. Rarius , sed tamen lionnumquam negliguiilur
sonaruin discrelione; quoniamnulla falsa est docirina, grammaticai leges.
quce non aliqua vera intermisceat : tamen in pluribus; 55. Obscuritatcm quoque parit rerum, de quibus
scrupulosissimedispulat, .__quibusdam etiam errorem Hilarius disserit, sublimitas. Fere eniili tolus est aut
peiiinaciler prmdicat; ut merito propler hoc ab his qui in reconditioribus Scripturarum sensihus eruendis,
ruininanl prorsus respuendus sit. Tum pag. 95 illius aut in asserenda Patris et Filiv tum consubstantiali-
in Mattbseum Commenlarios non minori contemptu tate , tum discretione : quo nibil abstrusius, subli-
respuit. Abundant enim, inquil, simpliceslibri; ul jure niius nihil cogiiari potest.
scrupttlosipropler offensam debeant evilari. Quod si 54. His accedit quod in iis, quse traclat, Latino-
valeret, de magna sacrarum litterarum parte prorsus r.um nemoquem imitarctur, ei praciverit. Ex omnium
aclum essei. quippe consensu gladium adversus Arianos strinxit
51. Neque vera hominis quamvis amici iniquam Latinornm primus, immo bellum eisprimus indixit:
adeo senieiiliam probare umquam potuit Abbas.. ut merito HieronymusadversusRufin.lib.il, eum
aequiorlonge atque sapientior. Numquid, ait epist. 6, appellarit contra Arianos latini sermonislubam. Pri-
etiam debent, qum scruptdosa el sublilia sunl evilari; D I miim etiam ex Latinis hymnoium scriptorem eum
vel fotie lecta, el non inlellecla, ihconsullo judicio re- fuisse, supra ex lsidoro probatum est. Eos quoque
probari,'eisque pro vitio ipsa scrupulosilas et sublililas Scriplurse libros, quos exponendos suscepit, a nullo
impulari; et noii inde tnullo politis mulloquereveren- ante ipsum Latino, saltem quod sciret, explanatos
lius honorari? Ipse epist. 5, ingenue confessus sese in esse hoc indicioest, quod Matthaum explicans, Ora-
•is libris quamplura invenisse, quce non caperet vel tionem Dominicam quia a TcrluIIiano et Cypriano
ob obscuriiqtemsermonis, vel ob mendosilalemcodicis; expositam rescisset, consulto prseierierit. Deniuin
ac rursum in alia incidisse, qum propier sui aliquanlu- sub finemlibri de Synodisnonsine modesta quadam
lam novitalemnon satis placuerunl : primum a sen- prsefatiorie fatetur, se iu eo opere locutum esse de
lentia ferenda sese suhtinuit, ne, inquit, fe...<_i'<.
dain- rebus abscondilisel usque ad hanc mtalemsuam iiiten-
nans ea in quibus cwcitas mea offendit, jure perdam tatis et tacitis. Jam vero cum ad res divinas, dc quibtis
cwtera qum meus inleUectus ulcumquecomprehendit : loquendiini ei erat, noridumsatisaccommodatceessent
tuni quae percipere primum non valuerat, alteniioii latinse voces, in idoneisqu.eritandis taniomagis labo-
leclione se assecutum esse declaral in bunc modum : ravit, quanlo latina lingua angustior ct minus copiosa
27 PR_£FATIO GENERALIS. £8
erat quain gncca. Hinc cnini frequentem liine tem-AA cedendum, quod in aliorum Palrtim lecfione etiam
poris fuisse jurgiorum causam Grcgorius Naz. Or. 21, ohservanditm Eulogius Alexaiidrinus apud Photiuiii
n. 46, tradit OIKOTCVO.: v.fKTVSxv.puTotg'lrvJMg'/)MT- COd.2i5, prsccipit: Oportet igilur sanciorum, qui cc-r-
-TiJs V.t/X
OVOf/.KTWV77£V_KV. lis lemporibiisEccleske doclores exsiilerunt, docttinatn
55. Gregorius idem Or. 26, n. 2, notat triplex im- inlegre perlegere, elnoii ex parte illorum proferre sen-
minere dc Deo loqueniibus periculutii, in meute sci- tentias, indequede lota eorum mente non sine' periculo
licel, in sermone, in auditu : Ncim et ies divinas, in- cottjeCluramfacere.... quando quideni cx uno aliquo
quit, nie.ife consequi arduum, etverbis explicare-per- diclo, sive epistola, _sive lucubratione, lota sctiptoris
difftcile, el purgalas uiires nancisci majbris laboris et pielas oslendi hoh poiest. Proeterea verba illius non
difficultaiis. Triplex illud periculum sensitac limuit seriiper ad nostros" loquendi modos sunt exigenda.
Hilarius. Unde lib. n, n. 2, vicem suam dolet, quod Eorum enim plurinii, quos postea, Aiigusiino prcc-
liwrelicorumblaspliematitiumvitio illicita agere, ardua serlim doctore, invexit usus aut comprobavit; Ilifa-
scctndere,ineffabilia eloqiti,iticoncessaprmsumcrecom- rii a'vo aut inatiditi erant, autnonduin satisrecepti:
pellalur : «f qucecontinerircligione mentium oportuis- ut lrierito dixerit eum Ambrosio epist. 48, ad Suhin.
sent, in peiictilum hutnani etoquii proferanlur. Tum num. 4: Verbttmsi bffendero, virtutem professiottisin-
vero num. 5, animi sensa propria explicare non va- B I terrogalo. Si, inquil iderii lium. 15,verba tnovent, non
Ieniis cestuinet anxietalem declarat his verbis : Mihi prmjudicant fidei. Elehim sermonem iiiensnon dubia
cerle his respondeiitiin curis cestus est, in sensu labes obumbrat, el defendii a lapsn. Ita (iet, ut nCminem
cst, inintelligentiu stttpor est; ih sermbneciutemtion offendat pcrsonm vox eO scnsti accepta, quo riuiic
jath infiriiiitatem, seil siletitium cohfiteboi•: cutii, iri- naturm vocabulum ; aul eum «ft Deo pro friii Deo.oc-
quit, lib. de Synod. n. 5 : difficilliinumsit, sensum currei;et alia hujusniodi qilcc receiisere Iongiim
ipsum pfopiiw mew fidei secundum intelligeniiw inte- esset. Postremo quia iiiLaiinis non habuil quos in
rioris affectitm loquendo pioferre. Demuui ab auditu rebus a se tractandis imitareiur.;' ad meniem Grreco-
sibi timel, dum libri ejttsdem num. 65, ait : Memen- runi, qitorum ei lectio familiaris erai, multa eum
tote, non setuummihi deesse, sed verba. Arguainforte expressisse adverieiidum est. Ex qiia , sicut et ex
in eo nattiram mectni, non laihen itrguam vbluntateih; siiperiori observatiorie corificiiur, illius sermoiiem
et ignosco naturm, si loqtti de quod vull non potest. cum Grcecis,autcerte Lalinis Patribu.. quieuiri pfoc-
Cbnscius enim sibi, quod in rehus divinis verborum cesserunt, noii cuni iis qui eurii secuti sunt, esse
itdltuc significatio anguslior qiiam intelligentia sil, cOinparandum.Quod si prsestitissent, qui pluresiu eo
lanio magis formidabal ne aurcs offendeiet, quarilo Opinioriesac diceridi inodos singulares iioiarunt, in
miiuis tum de vi cujusquc Vocisinter hoiiiiiiesiconve-(C nullo fereeum sihgulafiter aul serisisse aut loeuuiin
nerat; ciim plerumque, utloquituripselib. deSyriod. esse deprehendisscrit.
n. 8, ignorcita verborum opinione pluTiriiuiriiriter se 58. Quaiito difliciliOrahacteiius judicata suiif Hiht-
digladiarentur. Quippe, iiiquilGregoriiis Naz. Or. 2i, rii scripla, taiito bpeiosius eriitendum duxiinus, tit
ri. 97, cuin exigua res quotidie accederel, quwmoles- ea difficultas sublevaretur. Hujus rei gratia singulas
tiam afferrcl; co landem res adducla esi, ul periculum: singtilisoperibtis prscmisiinus odmonitiones aut proe-
esset ne orbis lerrarum fines una cum syllabis abiuni- faliones, in qiiibusquidquid ad operis oecasioncm,
perehlur. tcmpus , scopum, veriialcnl et alia id geiius speclat,
56. Quociica veiba de Deo facuirtis, ut Sibi rectei pro nosfra virili pafte explicuinius. His interdum
sentiendi ac Ioquendi difficullas complaiiaretur, ipsius: subnexa est totius opefis synopsis : quod prcesertim
opem supplex iniplorabat. Exposui, Carissiihi, inquiti ad libros de Tfinitate visum est quodam modo neccs-
lib. de Synod. n. 65, quanlum huinani scrmonis con- sarium. Tum ut leclor in assequendis Hilarii seiisis
sueludo patiebaiur, el Dominnstnihi semper ut ipse scit! minus laboraret, proecipua ipslus argumenta, qtian-
a me oraius indiilsit, communis fidei cohscientiain.Ilai tum per oram libfi licuit, brevibus summariis co/n-
etiam quo faeilius cogilata ipsius _tbaliis perciperen- preliendere curavimus. Ut atitem haberet, ubi perio-
tur, ea variis modis explanabat: ut si cui una ratione> D dofum longitudiiie fatigatus requiesceret, tractaius
obscura essent, ea altera fierenl apertiora. Quam obi singuli varios in nuriieros sunt distincti. Ea quoque
rem eloqueiuiou suoe vires exserens, de Deo quaml falione citationum Commodilali constiltum cst, ne
alte seniiret, insignibus speciniiiiibus.ssepe numeroj paucos versus recognoscere volenlibus toti libri es-
comprobavit. ATOK enim, inquit ibid. n. 62 , infinituss sent pervolvendi.
et immensits Deus brevibus liumani sermonis eloquiis s 59. Sed in redin.egrando textii, ex cujus deprava-
inlelligi potuilj vel defendi : fallit eriim plerumque ait- tione obscurltas ut plurimum creabalur, noslra potis-
dienteset docentesbrevilas sermonum. Cum igilur Ili- simum cura ac studium fuit. Et.si autem quam plti-
larius, veritusiie falleret hrevitate, sermonis copiarii l rima, nihil tameri nisi proevia diligenii ac morosa
sectatus essel; lectorem jure ac merito admonet lib. consideralione immufaium. Qua in re maxime spee-
de Synod. n. 6, ne de se ante sermonis consumhtalio- iavimus scriptorum codieum in unam leciionem con-
hem per litterarum exordia exisiimetjudicandiim. spirantium antiqnilatem, sinceriiatem, multiludineni,
57. Quam precem cum muri. 66 repetat, rursurii- si prassertim alias-in. mendosislocis dissiderent. Nam
queinculcclFragni. i, num.7, tiemo negavcril ei cpa-i- cQiiciliare SQlctYerStas",quos falsitas dissidentes fa-=
29 PRJEFATIO GENERALIS.
cit. Sicui.autem m__s.-anliquila.em ex scriplura_et.A receptjc Ecclesisefidei adversa scripsisse arguitur.
charactere perspeximiis, ita ex consfantia quadam in — DECOKCEPTIONE
§ I, CHRlSTlSAKASA.KCTI niLARII
iis
retinendis, loquendi niodis, qui in aliis exenipla- PIDESDEMONSTRATUU.
ribus ob singularitalem soepe inulali surit, eoruin
probavimus sinceritatem. Ad horum veritatem ita 41, Praepositus Johannes apud Pliifippuni Biinre
scrupulose expressimus omnia, ut ex iis eiiaiu vcr- Spei ahbatem repetitis epistolis^contendit, Hilariuui
borum ordinem revocaverimus. Si quid vero castiga- in lib. x de Trinit. asserere Doininum hosiruni cor-
ttim quod non oporlebat, nihil lamen ereplum lec- poris iuitium non accepisSeex Maria, sed quasi ex Spi-
lori : qui ad-oram libri, quidquid in prioribus ritu sancto : cttm e contra, inquit, Ecclesia caiholica
editionibus, quidquid in mss. occurrit, quod alicujus teneal, quiain illa cohcepiione Domini Jesu Spiriius
niomenti sit, pro lihito seligendiim inveniet. sanclus non fueril causainalerialis, scd efficiens; carb
40. Importunoequidem sunt, et ab auctore inlen-- autem sacrw Virginis fuerit causa malerialis. Quo-'
tionem lectoris nonnihil ahducunl notuloofrcquentes. circa, si non fallitur Johannes, duplex Hilarii in ex-
Sed plerique rescire cupiunl, quo jure qiiave aucto- plicanda Christi conceptibne effor fuit: iintis, qiiod
ritate mutatum sit, quod prius ohtinebat: el nullus Mariani carnis illius causanl nlalerialeni negaverit
esf, cui si placeant sola aucloris verba, notas seor- B '. exstitisse; alter qtiod Christiinl ex Spiritus sancti
sim ab iis positas non sit libefum prcclerire. Iia suhstaiitia carnem siiam sumpsisse cfediderit. Ex qtio
etiam ubi qusedamnotata sunt, qtiaeininoris momenii sequitur, ut in abstirdani illain' opinionenl abieril,
vidcbunlur; boc paucis prcestiiUmesi, ct in conun qiioealiquandiu inter Corintliios pervagata, Athanasii
graliam, qui in doctore Ecclesice anliqiio ac difficili, ad Epictetum epistola acriter exagilata est, qua ni-
et de re in qua ex verbis inordinate prolatis soepe mirum carneiii Christi divinoe iiaturseconsiibslaiitia-
incurrilur hceresis traclanti, nihil negligendum du- lem essedisput3bant.
euni. In aliis majoris momenti Iocis muiaiiones fnc- 42. Levioris foite momeritivideretur illa Johannis
las non sola mss. auctoriiaie, sed et quam pauciori- censufa, utpote homiuis tnullis occupaii, et cui cum
bus verbis licuil, ralione est demonsiratum. Quod vix spalium cogilandi, tiedum scribendi siippeteret,
faciendum prsesertim censuimus, quoties qtii Hila- deerat unde sentcntiani satis gfavem dixisse judica-
rium antea recognoverunt, a vero illius sensu abef- rctur. Verum banc falsain aul temerariam quis sibi
ranles, falsas snbsliluerunl lectiones, qusequamdain per=uadeat, cum in Erasmi prcefatioiielegeflt: Librb
veritalis speeiem praa se fcrrent. Iisdem nolis illus- ierlio, sed magis libro decimo,sic loquilur de corpore
traniur et explicantiir locutiones iuusiiatce, implexco Clnisli, ut sentire videatttr: Mariam virgineih, praier
phrases, sentenlioe singulares. Ililarii euim scripia IC cOncipiendi,geslandi et pariendi minisleriuin,nihil cid-
13011lanlum a mendis ptira el integra, sed et Ieciu didisse de suo; proesertimsuffragante Scultcto ac di-
facilioraexhihere fuit animus: et locorum lioimullo- cenle, Seiuire videtur, Christum non accepisse carnem
rum sensum non sine labore asseculi, nostri officii a beala Virgihe: rioii ettinl liic Hilarii scripta atil cx
existimavimusessq , ut aliis hic labor levaretur. Eain- parte aul celeritef pefeurrisse existimatur;
dem ob eausam ex eruditoriim operibus eligere rfon 45. Audiet igilUrcatholicus Prsesul impietatis ejus
gravati sumus, si quid ad gestorum, quce Hilariiis auctor, qtiam ubi ab Euiychete prscdicati resciit
aliingit, notitiam facilioremconduceret. Deniqiie quee S. Leo, lit veritatis oinnium nostrOrum inysieriorum
in eo pugnantia, quse suspecta videbanlur, Compo- pereinptricem exborruit. Si enim sensit Hilarius,
nere et ab o.mnierfore viridicare studuimus, non va- Christum lidriacccpisse carhein a bcala Virgine; liihil
nis aul aliuude accersitis raiionibtis, sed ex ipSiiismet novi docuit Eutyches cum dixit : Corpus Dbmini,
verbis. Illos enim locos, aul ex adjunclis expenderi-' quod ex Maiid [actum est, tion esse nosirmsiibslaiaice,
tes, aut comparantes ctim clarioribus, deprehendi- neque Intmatim ionspersiohis; sed liuinanum quidein
mus quam jure Hilarius, de Ioculione non ita, ut de illild voci.fi_ non tatnen nobis consubsianliale, heqtte
fide sua securus, moiuierit atque enixe rogavefit, rie geneiricis ejiis -secitndumcarnem. Hanc lamen doctii-
de ipso ante absolutum sCrriionemjudicaretur. Quos^D ' uam Flavianus apud Leonem ediiionis novse p. 474,
dam ex illis celebriores atque difficiliores ab ipsd veluti novam et impiam denuniiai. Leo ipse ad Ju-
exordio tractare juverit: quo cum commddius quam lianum Coensem episi. alias 11, nunc 25, non modo
in orani conferre iiceat, quidqiiid in unam eamdem- significat, Eulychen UnigeniiumDei ftliuin sic de ntc-
que rem diversis locis dixerit; ex mutua plurium lo- ro B. Virginis prmdicare natum, 111humaiti qiiidem
corum collaiione vera illius sententia manifeslius" corporis specieih gesseril, sed liumanmcarnis vcrilas
apparebit. Et certe visum est expedire, uttantiviri Verbouiiita non fueril; sed el haiic seritentiam pfo-
scripta non pfius offerrentur, quam prsecipucesuspi- digium appellat falsitatis, uiide irinumera opinioniiui
cionum nebulceprorsus fuissenl dissipatx. In his dis- monsira nascantur , ac restaureiiiur errores Valcn-
pulationibus aliorum etiam Patrum dieta intftrduhi tini, Manichcei,Apollinaris, quorum nullus in Chrislo
adteximus; quo Hilariiis non modo secum, sed el humanse carnis credidit veiitalerii. Qua utiqtte 11011.
cum velerihus consentire demouStrelur. A mysteriis recepta, fidesnostra de unigeniti Dei passione, mor-'
Christi exordiuni fiat, quortim primum sese offert te, resurrectioiie,eic, abnuilur. Non imnierilojifaque
ipsitis de sacra Virgiiie conceptio, de qua nonnull^ eidem papce absurda ade0 visa cst hccc opinio, \xi
51 PR^iFATIO GENERALIS. 52
epist. alias 15, nunc 27, ad Pulcheriam c. 4 scrihat, A coeloesse adveetum, aut certe illud per Mariam po-
eam nonnisi imperilice partum esse potuisse, lon- tius transisse, qtiam ex ea aeceptum esse volunt. At
geque ab eo Entychen fulurum fuisse alienum : Si vero primoe sententioe repugnat, quod caro Christi
Syntboli plenitudinempuro el simplici voluissetcorde «o» simulatm italurm; alteri, quod non alienw; pos-
concipere. Non enim, inquit paulo superius, de por- trem.ce,quod in utero eiexttlero sanclw Virginis as-
tiuncula fidei noslrm, qttmminus lucide declarala sit, suitipla affirniatur.
quwrilur : sed lioc siuliissima resultalio audet inces- 47. Sed ex libro x de Trinitale, unde prKsertim
sere, quod Dominus nosler in Ecclesia neminem sexus orla; dicunlur suspicioiies, eas amovere juverit. Quid
tilriusque voluit ignorare. autem sibi vult illud num. 17 : Quw (B. Yirgo) offi-
44. Ex his aliisque Leonis verbis, quibus Enly- ciousa malernosexus sui naluram in conceplu el patiu
chiaiioe impietatis siolidilatem frequens arguit, satis hominis exsecuta est, nisi beatam Virginem in con-
apparet lemeritas eorum , qui doclrin-e lam insulsre ceptu corporis Cbrisli de carne sua suppeditasse,
suspicionem in saneiissimum et non imperitum Ec- quod suppediiare solent alioe matres? Hoc ipsum
elesieedoctorem injicere non timueruni. Huic in Hi- ntim. 15 disertius eloquilur, ubi in conceptu Christi
larium contumelise locum nullum ])ermiseral Chalce- Yerbum quidem, quod Spiritus vocabulo intelligen-
donense Concilium, cum act. 1 illum cum paucis aliis B dum mox ostendemus, per virtutem suain supplevisse
Patribus recensuil, ex quorum doclrina condendum officium viri, sed Virginem nihilo minus matris mu-
esset fidei adversus Euiycbcn de Incarnationis mys- nus implevisse declarat his verbis : Virgo enim non
lerio decretum. Sed et postea Philippus BonccSpei nisi ex suo sancto Spiritu genuil qttodgenuit: et quam-
Ordinis Prsemonstratensis abbas sancto confessori ab vis lantuin ad nalivilatem carnis ex se daret, quaniuin
aniico illalam injuriam tribiis epistolis ita propulsa- ex sefeminm edendorum corporum suscepiisOTiginibtts
vit, ul ille confileri tandem sil coactus, haec Hilarii impenderent, tton lamenJesus Clirislus per humattm
lib. x deTrin., n. 17, Hominemenim dicens (Aposto- coiicepiioniscoaluit mtiiram. Quid est ex se daret,
)u.) nalivilatem ex Virgitte docuit, quw officio usai nisi ex suacarne? llinc et mox subjicit, Tenuit in
malerno, sexussui naluram in concepiu el partu Itotni- hominisnaiivUale qnod matris est; et paulo ante le-
nis exsecula esl, in eum, qui Chrislum ex Maria cor- gere est, Quodsi assuinpta per se sibi ex Yirgine car-
poris inilium accepisse negaret, niinime quadrare. tie, eic, necnon cap. xvi in Mattli., nuni.S : lluma-
Ea lamen eslvis proejudicaiEeopinionis, ea hominum[ nm saluiiscausa Christusin corpore est quod assumpsil
philauiia, ut Jobannes Hilarium pugnanlia, quam se., ex homine. .
lemeraria locutum, respondere malueril. 48. Eam ob causam Christi corpus modo assump*
45. Itaque cum apud cequiores uno alterove tesii-. C tam ex Virginecarnem. modo noslrm carnis aul nosfn
monio, quo Hilarius Clirisium ex Marioe Virginis5 corporis carnem nuncup.ire solet: ul curn in Psalni.
carne suam sumpsisse dilucide planeque doceat, ini 65, n. 12, ail: In miernumgloriam ejus assumptce ex
promplu esset lidem illius ab omni suspicione vin- Virgine carnis natura transfertur; el lib. i de Trin.,
dicare : pluribus lamen hoc praestandum duximus, n. 11 : Ac ne Verbum caro iaclum aut aliitd esset
lum ut magis perspicuuin sit qtiam constans fueritt quatn Deus Verbum, attl non nostri corporis caro es-
illius doctruia; tum ut ab hoc initio intelligat quis- sel, habitavit in nobis (quasi in noslris) : ul dum ha-
qne, quanli faciendum sit corum judicium, qui in Hi- \_ biictt, non alhid rjuum De.usmaneret;- dum autem ha-
lario nccvosnumeraut potitis, quam prohanl. Nequee bilal in nobis, tton aliud quam noslrce carnis Detts
satis erit ipsius de conccptione Christi fidem sanamfi caro faclus esset: quia inquit lib. u, n. 16, per id quod
et orlhodoxam demonstrare : insuper el unde Johan- in nobishabitat Verbum caro factum, Deus esl in nos-
ni ex Spiriiu sancto velut ex causa materiali cariiemii iricorporis verilaie.
Christi conceplam opinari, et unde eam ex Marice e 49. Qui plura volet, audiat lib. IX, num. 7, dicen-
carue assumplam negare cum eidem Johanni, lum n tem : Corporis nostri naius homo, secundvm consue-
Erasmo el Sculleto visus sit, aperiendum erit el ex- tudiiiemnalurw nostrmloculus esl; et inPsalm. cxvui,
planandum. D l'n. 14, n. 8 : Unicjenitusigitur Dei fttitts naturce nos-
trse sibi ex Virgine corpus asstimens, ctc. Cumque
I. CarnemChrisli ex Marim carne susceptatnpassim
rursum in Psal.Lxvin, n. 15, legerit, Christum in
HUarittsdocuii.
sctnguinecorporis noslri omnia recoiiciliasse; fateatur
46. Ihereticos, qui carnem Christi ex Maria con-i- necesse est, Hilarium vix poluisse planius se ab iis
ceplam negarunl, simul oinnes repellil uno Tractatu,u alienum oslendere, qui Cbristum c-xMaria nihil ae-
Psal. cxxxvin, cum non lantum ait iium. 2 : Quw- B- cepisse sentirenl.
ciimquehomini ../?', quem ex utero sanclm Virginis as-s- 50. Neque vero tantum ex Maria, sed ex Maricepa-
sutnpsit, el in quo se nasci liomitieinqui Deuseral voi.- reutibus carnem Christi procreaiam asseruit : adeo
luit, apla el congrua essevidebunlur, cum debita ccelesti'
ii' itt Chrisius in Psal. LXVII,n. 28, de Judm friuice fu-
hoc est divincenaiurw suw dignilate traclentur: sed etet lurus, et in Psal. LXVIII,n. 19, ex utero David proedi-
addit lium. 5 : Non alienm aul simulatwnalurw Iw- ). cetur. Undein Psal. cxvm, lit. 5, n. 5, Davidcom-
minemassumpsit. I|li quippe aul Chrislum carnis spe- e- mendat, uti dignum cnjus filius Jesus Cluisius esset.
ciein, non veritatem gestasse, aul corpus ipsius de 1e Et cmn in Psal. cxxxi, n. 2, ut et alibi, Chrisuim se
55 , PRiEFATlO GENERALIS. 54
nomine David siepe signiflcar.edoceat, hanc unain A A lioinofactus esl, neque Filius fiominis.Idem argtimen-
reddit causam, quod ex ipsius genere natus sil : Qui, tum adversus Eutycben urget Fcrrandtis diaconus
imiuit, nomen parenlis secundum originem carnis ac- epist. ad Anatolium. At vero Hilarius nihil lfequen-
cepit, notnen sumensejus cujus ex gettere suntcbat e* tius inculcat, quam ut Christum et filium Dei et fi-
corpus. Immo scribit ex ipsa gentc Moab per Ruth lium hominis esse meminerimus. Unum e sexcentis
Salvatoris nostri carnem acceptam ; ideoque crudiia- locum seligimus de lihro decimo petitum, qui untis
lem aique impiirilatem illius, prius quam assumere- idoneus erat omnes suspicionum nehulas eo ex libro
tur, per varias generationes, veluli per ollam, decoc- . conceptas dimovere. Sic porro habet num. 15 : Quo-
tani fuisse atque mtindalam. Quia, inquilih Psal. LIX, tnodo ftlius Dei hominisfdius eril nalus, vel tnanens in
n.-ll, non solttm ex hac geiteratiottc sanclorum, sed Dei forma formamservi acceperit, si non potente Vcrbo
eiiam cx peccatoruinorigine huic Dei Sancto carnis Deo ex se el carnem inlra virginemassumere, et carni
noslrmineuuda esset suscepiio, qttia i.i similitudinem animam tribuere, homoChrislusJesus ad redempiionem
carnis peccati Detts Filium situm tnisit, idcirco Moab aninimnosirm el corporis noslri perfecius est ttattts; cl
ollaspei cjtts est. Tum memorata gentis Moab male- eorpus quidem iia assumseril, ul idex Virgineconcep-
dictione, ejusqtte per varias geiicrationes purgaiione. tiim formam eum servi esse effeceril, ctc. Hoc quippe
subjicil: Sanctusqueliic ex Juda et Moab originemsu- B loco contendit, Christum falso Dliiini hotiiinis nuncu-
mens, decoctutainquam per otlamcarnis cruditate, in pandum iri, primo nisi homo perfectus sit, ex anima
speciem cibi signiftcatur mierni, ciiin caro ejus vere scilicet et corpore nostro; deinde nisi hoc non ex
cibusvitmsit. Qui aulem Sanctus Dei Dominus nosler quavisassuniptione, sed exnalivitaie obtinealut per-
ex Juda et Moab sumit originem, si ex Marianihil ac- fectus homo natus sit; ac demum quasi hoc dixisse
ce.perit? Aliius eliam in Psal. LXVIII.Chrisli orlum non sufficeret, vult corpus ila aheo assumptum essc,
ducitHilarius.Nani etnum. 25, naturamcorporis primi ttl id ex Virgine conceptumsil.
Adamabeo assiimpiani afiirmat; et num. 10, honiines 55. Prseterea cum Christum asserens perfectum
vocatipsius secundumcarnein consanguineos, Iiominetn liatum esse, adjicil ad redempiioiieinaniinw
51. Adeo sensit llilarius carnem Christi exAdam noslrm el corporis nostri, alteram attingit rationem,
ac postoris peccaloribus propagatam, ut eam et car- ut vulgo utuntur Palres adversus hsereticos , qui
nem peccali, et peccatumvocitare non dubitet. Car- Christo negarunt humancenaturee integritatem. Nam,
netnenim peccali,inquit lib. i de Trin. n. 15, recepit, ut ail Gregonus Naz. Or. 51, n. 15, quod assumptum
ul dssttmplionecarnis noslrmdelicta donaret, dum ejus non esl, curationis est expers : quod aulein Deouniluin
fit patiiceps assiimptione,twn crimine. Et alii quidem esl, Iwc quoqtte salulem consequilur. Si ditnidia tan-
Patres Christum peccatum faclum esse sic interpre- C lum ex parte Adamus lapsus sil, dimidiatum quoque sit
tantur, quod facttis sit hostia pro peccato. At ille quodassumplumesl el salulem cotisequilur.Sic Fulgen-
ChriVticorpus peccaii nosiri corpus et peccatumnon tius lih. i ad Trasimundum c. t5 : Quod si lolus
tam iiide dici intellexit, quod immolatum sit pro (Itomo) tenebalur caplivilalisvinculo, totus eguit Libe-
peccato, quam quia ex peccatoribus est procreatum. raloris auxilio. Si auletti lotutn debuii liberare pielas,
Eam obcausam lib. IXde Trin. n. 15 in illud Pauli : lolum dcbuit suscipere tnajeslas. Neque, puto, sine
Quodenimnwrtuus esl peccalo, subjicit, morlem pec- causa rursum Hilarius in Mauh. cap. x, n. 1S,
cato, id esl, corpori noslro adscribens : el paulo post, Chrislum noii simpliciter hominis redemptorera nun-
Qui peccali noslri corpus assumens, tolusjam Deovi- cupat, sed corporis ct anintmredemplorem.
vit. Eodem respectu dixit Tertullianus : Defendtmus > 54. Haud absimili ratione adversus Apellem, qui
autem non carnem peccati evacuatamesse in Chrisio,i corpus Domini ex siderea materia, non ex malerna
sed peccalumcarnis; non maJeriam,sed nalitram; noni subslantia constare conlendebat, Tertullianus de re-
subsianliam,sed culpatn. Sic et Gregorius Naz. Or. surrect. carnis n. 2 concludit, vanam esse spcm re-
51, n. 18, auctor est, quod a Christo assuriipta sit caro' surrectionis, si Dominus matris substantiarii non ac-
dainnala. Necsecum pugnat Hilarius, cum de eadem) cepit: Sequilur enim, inquii, ul salutem ejus subslanlice
Christi carne Iib. x de Trin. n. 25 dicit: I\T<.<7K<.caroo D excludant, cujus Chtislum consorlem negant. Quo
illa caro peccati, sed simililudo carnis peccati: quami spectat illud Irencei lib. v, c. 1 : Vani igitttr, qui a
enim liie carnem peccati negat, ut ostendat a domi- Valeiitino suut hoc doginalizanles (Christum nihil ex
nantibus carnis nostroe vitiis immunem, illic sane ett Mariaaccepissse) uti excludant salutemcarnis. At vero
recte affirmat, ut carnis ab hominihus acceptieprobett Tlilarius, ob illud Christi nobiscum consortium, no-
veritatem. bis resurrectionem non tanium sperandam, sed jam
52. Si ad argumenta veniamus, quibus sancti Pa- aliqua ratioiie indultam esse confirnial; ul carnem
tres carnis nostroe veritatem in Christo exstitisse ap- noslram jam in eo excilalam conleinplemiir, in quo,
probarunt, eadcm ab Hilario non minus dilucide il- inquit in Psal. cxxiv, n. 4, nosmelipsos per assump-
lustrata fuisse convincemur. Eo pra_sertini adversuss tionem carnis nostrm corporhque speculamur. In eo
hsereticos nititur lrenseuslib. III, c 52, quod Christusis enim sumus resurrectioneinnostram resurreclione nos-
vere cognominarifilius hominis non potuerit, nisi abb tri in eo corporis speculanies.
homine vere acceperit substantiam corporis : Si, in- i- 55. Redire placet ad epistolam 25 Leonis jam su=
quit, non accepil ab liomine subslantiam carnis, neque ie perius laudatam? INic porro Eutychcs Chriitum nie-
§5. PR.EFATIO GENERALIS. S6
dialorem negarc sic arguitur, quasi hoc ci auferat A bet: Hoc ergo corpus, inquod induclwsest Spiritus
nomen, quisqttis ipsi matris stihstantiam denegal. Sanclus: maxime cum ibidem paulo anle prsemiseril,
Ita et Fulgentius lib. i ad T.rasim. c. 15 docel Gbri- Filius aulem Spiritns Sanctus est. Neque aliter intel-
stmnDei hominumquc mediatorem in cassumcogoo- ligendum videbitur illud Irensei lil). v, c. 1, Spirilus-
minari, nisi in se ut totum verumque Deum de Deo Sancius advenitin Mariatn, ibi expensum fuerit quod
natuin, ita lotuni verumquede liomine natum homi- proximc snb}idl,-.VcrbumPatris el Spiriius Dei adu-
ncin contiiieat. Eaiiideni quoque Cliristi nuncupalio- niiv.s anliqumsitbstuhliwplasmalionisAdmmvenlemet
nein ciini saepius explicet [lilarius,-numquam aliter perfeciumeffecilhominem.Apertior esl Justini senten-
explicai, quam quod et ex nobis carncm, el ex Deo lia Apolog. 2, ubi: priinum Filium vim ac virtutem
habens divinitatem, Deum homiiiemqiie in se uno Dci esse declarat his verbis: Prima auiein vis acvir-
coiijungai. Unde iu Psal. LXVII,n. 57, intucus in lus secitndumDeum omnium parenlem ac Dominum
iflud Christi mediatoris officium, nos in unitaiem Filius eliam Verbumest, quodquodam modo caro fac-
PatcriKCr.iajeslalis assuniendos prcedicat, dum nimi- tiim liotnofaclus est : qtiibus post pauca subnectil,
rum el in eo per naturam Patcr est, et illc rursum per Dei visad Virginemadveniens,ei obumbravit, fecilqtte
socielatemca.rnisin nobis est. ul Virgogravida -esset: demum ulramque proposiiio-
56. Miilla alia argumenta suppedilat liber de Tri- B nem conjungens concludit, -Spiritumergo vimque Dei
niiaie decimus, in qtto ctim Hilarius a num. 16, ac nefai csl aliud iiuelligi ( Luca, i, 56 ) nisi Verbitm,"
di.ineeps data opera rcfellat ha.reticos, quiaut htiina- cjiiod etiam primigeiiiiim est, siaui Moysesproplteta
ifain Chrisli naturam ante quam assumcrctur prse- cjttemdiximus indicavil: alqtte Iiicsuo ad Virginemad-
exstitisse, aut corpus ejus de coelis advectum esse ventu el adumbralibne, noncoiiciibilu-,sed Vi eam gra-
asscrebant, ad verba syniboli, Qui coitcepiusest de vidam effecit.
Spiritti Sancto ct natus ex Mcuia virgine, fidein suam 59. Quid-de Cypriano scntiemus'? Modo quidem
coiisianier exigit. Juxta qu.x totam disputationem lii). de Idol. vanit. Icgere est, IJic in Virginemill-abi-
coiicltidit in hiiiic lnodum : Getiuit etenim(Yirgo) EX titr, cartiem Spirita sancto cooperante induiiur : sed
SEcorptts; sed quoclconceptumesset ex SPIRITU ; ka- borum loco antiq.uis optime nolaecodex Germanen-
bens, quidein in se sui corporisveritatetn, sed non ha- sisprce se fert, Hicin Virginelabihtr, car-neSpiritus
bcns naliirminfirinitatem.Qucecum ila-sint, nenio-n.on sanctus induitur, eamque lectionem sein quatuor ins.
mirabitiir, "qui nonnullis visus sit sentire, Cltristttm nactu-messe Panielius testatur. Qusesane corruptio-
non accepisse carnem a beata Virgine. Unde hoc illis nis eo minus suspecta esl, quo magisab usitato nos--
iii nienlcm venerit, nunc expendendum, tro loquendi more aliuna. Cypriani verbis ita emen-
II. Spiiiliis sancli vocabuloquid dixetit Hilarius a C-dalis suffragalur anliquus auctor, quemab Augustino
cehsoribussuis non htlellectusest. epist. 148, n. 10, Gregorii sancliepiscopi Orientalis
noniine laudari valde probabile e.t. Hic porro apud
57. Hinc profecto Johanni errandi nata est occa- Ambrpsium in append. tom. n , novce edil. p. 554;
sio, quod cum lib. x de Trin. aliisquo loeis corpus; halx.l: Cum illapsus estin Mctriam, cum Virginisttte-
Clirisiia Spiritit sancto non modo formatum, sed rum opplevit, ctlitidttliqueexilla, quctmquod venerat,
eliain assumplum legerel; Spiritus sancti nomine, natum esl. Planius autem , pag. 556, : Spiritus Dei
more noslfo lerliam sanctissime Trinitatis persqnam venietin le, et virtus Allissimi obumbrahitte. Propler-.
significari exisfunarii, Cum intelligeret Hilarius se- ea quod nqscetur ex le sqnctum, vocabilttrfilius Dei.
cundam. Certe liis lib. ii, n. 27, veibis, Spirilus: Vides ergoipsuin Spiritum, id est Filiuin Dei, venisse
sanctus de super veniens... naturm se liumaiim carnis; ad Virginem, et inde Dei et hominis filium processisse.
immiscuit, non sentil, ut Johannes animo sibi finxit,, 60. Si Aihanasium in eadem verba evangelicaeo-
Spiritum sanctuin carnis a Yerbo assumptse fuisse! dem sensuaccepta respexisse intelligas, haud difficul-
causain materialem, sed Yerbum ipsum sibi naturami lcr-assequaris cur lib. de incarn. p. 72 dical :Ideoque
liumanam iiitime conjurixisse. Hsec enim Angeli adI cum primum ad nos accederel, ex Virginesibiipsi cor-
B. Virginein verba , Spiritus sanclus superveniet_inte; D I pus formavit: ut nobis non tenue arguinenlum. suw
periiide ei sunt ac, Yerbum et Sapientia Palris des- divinitatisexliiberet,ettm,, -quihoc sibi corpusformave-.
cendet in le, ct ex le corpus sihi coaptabit. ral, dliorum quoque conditorem et formatorem esse.
5S. Neque ihaudita aut ei singularis videri debett Namcum Palres a nobis prconominati verbis Angeli
ha:c intcrpretatio. Eadem quippe Angeli verba iionl ad Virginem declarari existiment primum filii Dei ad"
alio modo inlerpretatiir Tertullianus conlra PraxeamI nos adveutum, ul in Virgine et ex Virgine corpussibi
n. 26. Nec alio spectat illud ejusdem lib. deCarnea formarel; hinc recte colligitur, eum corporum nos-
Ciiristi, n. 18': Sic denique homocutn Deo, dum caroo iroruni conditoreni ac proinde Deum esse, quem:
Iiominis citm Spititu Det. Ea ipsa loquendi rationee Evangelia npbis significant.proprii corporis suifor-
Lactaniius, lib. iv, c. 12, Verbi in ulerum Virginis s maiorem. Sin alio respexil; undequceso ei constitit,;
descensuni enuntiat, cumait : Descendensilaque dee filium Dei, cum adhosprimuin accessit, corpus sibi
cwlo sancliis ille Spiritus , sdnctam Virginem,cujuss formasse; ut exinde eum csetera corpora pariter
ttlero se insinuqrcl, clegit. His adjungere licet Pasto- condidisse ac Deiini esse coiificeret ? Certe Athana-
fein lih. IIISiriiilit. 5, ubi hseede corpbrcChristi ha-- sius Verbum aliquando in Scripturis Spirilus sancti
57 PRiEFATIO.--GENERM.IS.. , SS
vocabulo significari non dubitavil;: cum epist. 4 ad1 A $ Jtomihisappellavit. flinc Gfegorius Nazianz. Or. M,
Serap. t. i,p.970, blasphemiam inSpiritum Sanciutri_ n. 19: Chrisluni exsisteredocet iimtm ex duobuscon-
eam esseiiiierpreletur, quseGhristi neget diviniiatem. Iraiiis; carne r.imirumcl Spiiitu, quoriimaltcrum dei-
6i.His accedU Rufinus in'expositiono Symboli;; iaicin declii, cilierumaccepii. Ilabes et iii Comriientarib
qui licet priora ha.c verba, Spiritus Sanctus superve-- olim Amhrosio adscripto iii Rom. i,5 : Eutn, qui
niet... te, de tertia saucia. Triniiatis . persona djctal vrat Dei fiiius secundum Spiiitum sanctiim ; id esi se-
esse riostfo hiofeiiitelligat, Siibseqiienli_)us;tairieriFi- cundum Deitm, quia Deus itpifiiusest, et sine dubio
lium indicari arbitratuf : Quai est 'autem, iiiqult, Vir- sanclus est ifactitm dicit juxld CafneinDei Filium ex
tus Altii&imi,nisi ipse Christus, qui est Dei virius ett semine David, et in Tfactatu de fide ofthodoxa apud
Dei sapientia ? Maximinus quoque teste Augustino;, euihdeni Aiiibrosiurii, Cum hoihineminduefe diqrialus
quamvis dissentienle, priora illa verba ad Spiiitunii est Chfisius, non labem ceternilatiiiitulit, ut Spiritutn
sanelum, ad Verbum autem postrema referebat. As- incarnem mutaret. Ad"Hiiariiiiii nostruni ril fedea^
serere, ait Augustinus lib. n contra eumdem Maximi^ - rous, miltimus quod ciiffl nosiri Cbristo Deuin et ho-
num c. 17, n. 2, conabaris, Spirititm Sancium prm- minem, ille Spiritum et hoiiiinEhidisiiuguere soieat. -
eessisse,ut tnandqret et sanctificaret virginemMariam, utmanens, inqijitli... ixde Trin. i). 14, Spiritus Ghri-
ac deinde veniret Virtus Altissimi, Jwc esi Sapientiai gIt sitts; rdemChtislus hoihoesset. Sed laceridum fion BSt;
"
Dei, quod est Christus; el ipsa, sicut scriptum est, mdi- quod ipse data opera lib. viti,-n. 25 , exemplis. e
.ficarel sibi domum, hoc est, ipsa sibi creqret carnem, Scriptura adductis demonstrai, Spiritiis voceiii Pali')^
noii Spiiitits 'Sanctus. Fiiio e£ Spiiitrii :sancto esse communeni. Uiide ap-
62. Si queeras unde Hilarius cum antiquis Patt ibus5 paret, ctir illa tam ipsi quam esetens Patribus ad di-
in eUm intelligendi modum conspirarit; noii deeriti yinitatem sigiiificaudam familiaris fuefit. .
fespoiisto. Ac primo quideni nemo in veterum lec- 64. fiuod cum.iia esset, cuiex tribus personis ap-
tione versatus inficias ierit, Spiritus, aut Spiritus; tius congruerel illud Arigeii, Spiriliis Sahctus supei.-
Sancti, vocabulum apud eos non singuiare esse uniusi veniet inie,ex adjunctis dijudicaiidum fuit-. Subjuhiit
pcrsorioeiiomen, sed commune totius naturaj divinse, vero Angelus, Et viiius AUissiiniohiihbravit libi -.-un-
quod Palfi, Filio ac Spiriiui sancto indifferenterab > de faoile oborta estcogitatio, ti.tiitn iiiiusde Dei Fi--
illis attribuaiur? flujus reipassim occurrunt exempla_ lio esse sermonem. Nam et Fllium Dei virluteiii'
in epistola Barnabse, c. 9; apud Pastorem, lib. JII Si* Apostohis I Cor. i, 24, eognoiriinat, et ei Altissimi
nii) , 5; apudlreneum, lib. v,«. J. Hanc vocem Theo- virtutem esse proprium videiur, per quem Pater, qui
philtis Antioch. ad Autolic. veluti Filii propriam re- Aliissimus est, universa cbndtdit.
censet in l.iunc modum : Verbutn operum suoruin ad-: C 65. Intellectum hunc rion mediocriter confirmabat
minisirum (Pater) adhibuit, ac per ipsum universa mo- prophetiaSalomonis, Prov, _x_ 1 : Sapientia cedifica-
litus est. Boc-appetlatiir principium, quoniam princi- vit sibi domum: quam cum de Verbi corpofatione vuU
pahlm ac dominationemhabetjn omniq qumperipsumi go interprefentur Patres , untini illud pfoferre satis
fqbricaia sunt. Hoc igiturcutn slt Spiritus Dei, et prin- erit e celebri Leonis ad Flavlannm epistola : Mdi-
cipiitm, et sapientia, et virlus Altissimi, labebaturini ftcanie sibi Sapienlia dotnum Vefbum caro factuiii est-,'
prophetas. Vox eadem nafurani divinani sonatin his; et habitavitin nobis; Itoc cstin ed carnequamassumpsit
Atiienagora. pag. 10 : Cum Paler et Filius uiiumsint,t in liomine. Hilarius vero propbetise bujus auclbritate
iia vt Filius sit in Paire , et Patef ih Filio unitate ett convictus adeo fuit , Filium ipsum sibi corpus for-
pbtehtiaspiriitis : velcum Tertuliiaiius contra Praxeami inasse atque eoaptasse -, ut pfopter eam ambigere se:
ri. 27, ait: DicentesFilium carnemesse, id est hominem, , dicatan Cliristus secuudum forhiam servi formatus'
idestJesutn;. palrem autem spirilum, id est Z><.».._.jEo- a Patre d.icipossit: Et nescio., an quod formatus: iiv
dem ihiellecfu loquitur Clemens epist. 2, c 9 : forma servi esl, referri possit -adPatrem -, ut formatus
Jesui Christus Dominus noster, qui nos servavit, cutni ab ipso sit : Sapienlia enim ipsa mdificavitsibidomum,'
piihilt-hessetSpiritus.,_carofactusest. Qup.spectaiillud,I tif habitarct, in nobis. Non sic tamen iutelligenda est
AugUSliiiiepist. 140, ad Honoratum, ri. .11 : Yerbumi B D tec iflius dubitatio, quasi Christi cofpus Patris :ac:
Caio faciuin esi, et habitavitin nobis : reddit.e vicem,, Spirit.us saucti opus esse non seiuiat; sed quodil-
et efficiminispirUus, et liabitqtein illo. lud a Fijio propria quadain ratione., quse in Patrem:.
65. Longe magis ad rem riostram facit hsec Atha- aut S.piritum Sanctum non conveniat, conditum ac-
iiasii regula ( Epist. ud Serap. p. 980) : Jn evangelico i forniatum csse opinetur : eum omniuo ad modum v
sermone, tti smpe memini, cum dicerc.1( Christus ) se. quo Sapientisocogupnien uni Filio attribuimus, licet
filium hoininisesse , eq ipsd liumanitqleinsuam prw se. unam esse credamus Patris,, Filii et Spiritus Sahcti
feri;: quemadmodum ubi de Spintu mentionemfacit,, sapientiam. Alias cnim Gmne Filiiiopus, opus Palris
suum ille Spirhum sancium esse declarql in quo omniai esse tanto fidei sludio propugnat, ut eum inseparabi^;
faciebdt. Spiritus enim esl, inquit lib. de Incarn.. Iia Trinitalis opera credidisse nullum dubium.sit.
Chrisli, VerbumDeus. Sic qui apud eumdem auctor 6.6. At quovis Ioco permotus sit flilarius, utSpifi-i
est lib. de communi essentia Patris et Fil.ii et Spiri- tum in Virginem supervenientemFilium irit&lligefet..
lus sancti: Deitatemergo Verbi ipse CliristusSpiritiun>.. constat. certe , ei conceptionem Cbrjsti: Cx Yirgine;
sanctum qppeUctl,el vitissini humciiiiiqtemsuam filiutni tractanti synpnymas fuiss.e Spiritus ac Y-crtt voces, -,
o? PRJEFATIOGENERALIS. 40
Quod si quis per se experiri volet, confcrat vicinos A riis illis cognominibusunicum Dei Filium intellexerit.
unius ejusdemque Iibri x locos : et ubi ntini. 15 le- Submolo igitur boc scrupulo, qui Johanni scandalo
gerit, Christo omnis causa iiascendiinvecta per Spiri- maximo fuerat, quid ahos etiam moverit, ut Hilarium
tum ; quid hbc sihi velit declarabit illud num. 16 : sensisse dicerent, Chrislum ex Maria nihil accepissc,
Caro noitcdittnde originemsumpseratquam ex verbo. paucis expediamus.
Rursum si movealur quod ibid. babet : Yirgo enim
III. Aliquot loci, in quibus Hilarius Cliristi curnein
non nisi ex suo Sancto Spirilu geiiuilquodgenttit, ct
ex matre sumptamnegare visus est, explanantitr.
quod num. 17, asserat filii hoininis originem ex su-
pervenienlis.in Virginem Sancli Spiritus aditu; scru- 69. Cum niilla esset de Christi ex carnc Yirgiiiis
pulum levabit num. 18,ubi de Christo aflirmat, Ipse generatione controversia , non multum laboravit Ili-
enim corporis sui origo esl, ulpote, iiiquit , in forntam larius , ut eam comprobaret. Immo cum hanc ultro
corporisnostri virtutis sum potestatc subsistens; vel concederenl adversarii, atipie ex ejus liumilitate
cum post pauca prsedicat, nostris euni carere vitiis, Clirisli divinitatem extcnnare et infirniarc eonlende-
per virtutem profectceex se originis. reiit; hoc ei maxime enitenduin erat, ul in Ciiristo ,
67. Nei[iie hic silendum est Philippi ad Johannem prscter humanam nafuram , etiani divinam essc de-
responsum. Ctim enim in illis Hilarii lib. n de Trin., B J$ monstraret; argumcnlumque dilueret, qund ex hu-
Spititus Sanctus naturm se liumanmcarnisimmis- mili illius de Mariageneratione conficiebatur. Quod
cuit, hic blasphemiam eogitaret; prudenter epist. 5 ut prsestet, ostendit Mariam virginem nequaquam
respondit Abbas longe sapientior : Cutn ergo dicilur virtute nalurali , sed prceter legem communem,
vel Virgo de Spititu concepisse, vel Christus carnis Christum peperisse ; sanclum vero Spiritum , hoc
originem accepisse,tton intelligitur quod divina sub- est ipsummet DetFilium, in eam supcrvciiiciitem,
stantia in carntinlransierit, velconcepiionishujtts causa: divina virlute sua corpus suum ex virginis carne cffor-
materialis exstiteril; sed adventus ejus in Virginetn et masse atque assumsisse.
viira operalio designalur, per quam Virgogenerat, et' 70. Qui hcecobservaveril, illud libri x, n. 16, quod
Cliiistusgeneratur. Recle quidem ille, sitamen in his,, Johannem tanlopere commovit: Non enim (Erasmus
adventus ejus in Virginem, Verbi, et non Spiritus> obnilentibus mss. addiditw; se) corpori Maria origi-
Sancti advenlum inlellexil. nem dedil, nullo negolio^percipiet ita diclum , quod
68. In enucleanda Spiritus sancli voce fortejam i videlicet Maria corpori Cbristi originem aique prin-
longius oralio processit. Sedcumhetcrodoxus noslrat cipium naturali sua virlute non dederit: ut quia, in-
tetale cclebratissimus, primos Ecdesice Pat'es ini quil Leo Iaudata ad Flavianumepibtola c 2, conceplus
multis errasse,acnominalim Filium et Spiritum Sanc-- C Virginisdivini fueril opcris, rwnde nalura concipienlis
tum solere confundere asseruerit; nostris observatio- fuerit caro concepti.Nec cum Johanne Hilariumsecum
nibus nonnihil necessario adjiciendum est, ne quis> pugnaiitem censebit, sed in conceptione Christi quid
iis confirmari putet lam iinprudentem illius assertio- Dei, quid matris sit accurale distinguentem suspiciet,
nem. Aliud cerlc est primos Patres ad enunliandam) cum post allata verba : Non enimMaria corpori otigi-
secundam ac lertiam Trinitalis personam eo vocabulo D netn dedit, continuo legerii, licetadincremenlaparium-
indifferenter uti, quod lemporis processu tertise pro- que corporis omne quod sexus sui est, prmslileril. Aut
priumfactumest: aliud, eos personales uttiusque pro- si hcecpugnant, pugnet et illud Leonis mox memo-
prielates confundere. Decursisquidem aliquot sseculis s rato loco, ubi ipsam Hilariisenleniiam aliis dumtaxat
lertisepersonoeproprium habitum est Spirilus sanclivo. i- verbis videlur exprimere : Fecitnditatemenim Virgini
cabulum, quod primis audierat toti Trinilati commu- i- Spirilus sanctus dedit,verilasaulem corporissumpta de
ne : atiitisquam apud Palres reperire est confusas et i1 corpore est; pugnet et qtiod Gregorius Naz. Or. 56,-
non disliitctas Filii et Spiritus Sancli personas; ut, , n. 93, scribit, Mariain esse Christi malrem juxta le-
verbi gratia, illud Evangelii, in nomine Patriset Filii'ii gem et nonjuxta legemcjenerationis,.ip.a v.v.lo\iv6f.«
et Sphitiis Sancti interpretantes, Filium et Spiritum m '/ivvitistas; vel quod epist. 1, ad Cledonium,defendit,
Sanctumcoiifuderiiit,necsubsisiendiralione distinxe- s- -D
- Chrislum scilicet ih Maria divinomodo, quia absque
rinl. Quud autem haec Spiritus Sanctus supervenietin 'n viri opcra, el humano, quia procreationis lege, forma-
te, et alia hujusmodi, quce nutic ad Spiritum Sanclum m tum esse; secum denique pugnet ha_c de mirabili
referunlur, retulerint ad Filium; cilra errorem et ejusdem Virginis conceplione Tertulliani senientia,
absque ullo lidei periculo faclum esl. lis enim m Peperit, et ttonpeperit: peperitenim,qumex sua carne;
verbis aut persona quse corpus a Yerbo assumium m et non pepetil, qumnon ex viri semine, sed ex Verbi
condidit, aui qua; illud assunibit significatur : si quce
£e virlule. Cerle cum in Virgine numquam conceptum
condidit,integra eritfides ad qiiamlibetreferantur; sinin fuisset Chrisli corpus , nisi superveniens in eam Spi-
aulem quce assumpsit, ad Hilarii aliorumque Patrum m ritus fecunditatem ci prwslitisset; non ipsa Yirgo ,
interprelationem erit redeundum. Itaque ahsque ulla !a sed Spiritus dicendus esl corpori Christi originem
divinarum personarum confusionedixit Hilarius, Dei ei proobuisse.Recle igilur dixit Hilarius nttm. 16: Non
Spititum Dei virtutem, Dei sapientiam, Dei Filium et enim corpori Maria originemprmbuit: nec minus vere
unigenilumDeum , ad remissionetnpeccaticondemna- % num. 18 subjecit, Ipseenim corporissui origo cst.
tionemquepeccatilegis,hominemnatum esse: cum va- \- 71. Ut probet Scultetus, videri Hilarium Christi cx
-ii PR43FATIOGENERALIS i%
Jlaria carnem negasse, hunc unuin ex lib. x , allegat, A lus cnim in loto librb tertius alitis locus est, qui sus-
locum, Rominis liabiiusesl, origo non hominis: qiiem picioni ipsius faVcat.At veit) si obbcura siint pos-
in loto libro frustra qucesiviiiius.Yerba tameii rnodo trcina verba, lucem pra:ferunt prima. Si cuini Maria
explicata niim. 16 : Non enim Maria corpori origincm aliunde non suscepitqiiodedidit, necesse est ut pro-
dedil, eum indicare voluisse suspicamur :quibuscon- priam ipsa subslantiam subministraverit. Quid est
nexuerit hcecliuni. 25: Non fuit habilus ille lamquam igitur elemeiilorum nostrorum pudor, sine quo car-
liominis,sed ul hoininis... dumet habiiifscarnisin im- nem Cluisii provexil? Hoc ipsum, quod Gregoiius
tmtatis csl veriiale.Ut igilur nihil novi afferl, ita nihil. Naz.,Or. 55, n. 2li, iu cominuiiihoniiiiuingeneraiioiie
novi hinc a nobis desideraiur. Tantum notanda bo- diclu pudendum significat, cum ait: Haud magna cs-
niinis in verbis-Patrum referendis fides , et quscdam set hmc generatio(Yerhi), si a le percipi possei; quippe
ad labefactandameorum fidei famam propensio. Nam qui nec tuam quidemnoris, dul certeexigua quadatn ex
in solo ntimero 25 unde assuit verha : Hominisliabilus patie perceperis, quantumque te dicere pudecit. Nec
est, HilariusChristum ob veram ex hoinine naiivita- aliud sihi vultapud Hilaiium,carnem Cliristi sineele-
lem verumhuminem esse ter diversis modis repetit: mentoruin noslroritm pudore provectam esse, quain
ethoc ipsum in numcro subsequenti non semel iucul- quod apud Leoneni, Serm. 5 deNat. Dom., c. 4, con-
cat. At vero naiivitatem eam vcram non esse, quse B ] ceplui spiritali nulta fuisse lerreni setnittis mixta con-
propriain ejus ex qno ortuin babet, sulistantiam noii lagia. Meniem ipse suam absquc ulla anibiguiiaie
acceperit, qtianto studio ubinue dcfendit? aperit Iib. xn de Trin., n. 50, ubi qus'stione iusii-
72. Ab illo atitem divino Spiritu, cujus virtute Virgo tuta cur Christum factum ex muliere Apostolus tlixe-
eoncepit, Hilarius, lib. x, n. 55, conceptionem Chrisli rit, acute respondet, cum non extra raiionetn factum
spiritalem cognominat : Dum el corpus iltud corporis de muliere loculuinesse, quein naium sciebut, frequm-
verilasest,quod generatur ex Virgine; et extra corporis terquedixisselttl et nativitas veriiaiem generationis os~
noslii iiifirmiialemest, quodspiritalisconceptionissump- tenderet, el fttclura uiiius ex uno naiivitutem protesla-
sit exordium.Eamdem ob causam caro Christi a Ter- retur; quia humunmpermixliouisconceplumfaclurmno-
tulli.ano(/. de carne Cluisti, n. 19), spirilalis nuncupa- men excluderet, cum factus esse ex Virginedisceretur,
tur : et ipsismet concepiionisspiritalis vocabulis Leo qui nalus magisesse nqn ambigebalur.Qua, quseso, ra-
papa, Serni. 5 de Nat. Dom. c. 5, uiitur. lione planius putuit Cliristi ex Yirgine singularis cou-
75. Idem Cliristi corpus ccelesievocaut alii propter ceptionis modus ita cxplicari, tit et ipsius <x vera
cwteslemtinionem, commixtisvidelicel ut naturis, ita matre vera nativitas assereretui?Cui non perspicuum
eiiam nominibus, alque ob arciissimamconjunclionem est, Hilarium, dum libro m elenientorum nostiOrum
inler se vicissimcommeanlibus, ut loi|iiillir Gregorius Q pudorem a conceplioue Christi rcmovet, non maler-
Naz., Or. 51, n. 12, concinente Augustino (lib. conlra nse carnis substautiam, sed tantum huinanw permix-
Serm. Aiianorutn, c. 8), cujus verba sic describit tionis conceplumnegare, et adstruere unius ex unona-
S. Leo epist. ad Flavian., c 5 : Propler lianc uniiaiem livitulem.
personwin ulraque natura intelligendam,.et Filius ho- 75. Igitur id ei omnino sunt elemenla nostra, quod
minis legiiur descendissecle cwlo, cum Filius Dei car- initia iioslra : nequs his verbis tam rei conceplce
nem de ea Virgine de qua est natus, assumpserit.At Hi- Siibslaiiliain, quam modum quo concipitur explicat.
larius denomitiationis hujus rationem ex eo maxime Quod illuslrat numerus 55, lib. vi de Trin. ubi ineffa-
explicat, quod sacrum illud corpus Verbi opus sit de bilcm selernse generalionis modum non ad nostram
ccelodesceiidenlis. Caroilla, inquit.lib. x, n. 25, id nascendi rationem cogiiandum esse sic admonemur :
esl panis ille de cmlis est, et num. 18, ut per Iwc, quod ATo»enim per consueludinemliumani parlus Deus ex
desceiidensde cmlispanis esl, non ex liumana concep- Deo nascilur, neque per elementa originis noslrm ut
lione (sed de Spiritu e ccelis superveniente), origo esse Iiomoex hominepropellitur. Hinc el id diluitur, quod
cbrporis exisliniarelur; dutn cwlesieesse corpus oslen- Joannes, ut ex epistola Hunaldi apud laudatttni Phi-
ditur. Quanquam cum inter conditionem corporis, et lippum, pag. 97,apparet. ex lib. xdeTriii.,Ti. 55 ob-
ejus assumplionemnullum inlervallumconstituat, sed D ] jiciebat : Quia quainvisforma noslri corporis essel in
ununi et idem esse innuat momentiim quo Spiritus Domino, non lamen in vitioswinfirmilatisnoslrmesset
sunctus desuperveniens Virginis inteiiora sanctificavit corpore, qui non essetin origine,quod ex concepluSpi-
et quo naturmse hitmanmcarnis admiscuit, et id quod ritus sancti Virgoprogenuil: quod licelsexussui officio
alienuma se erat, vi.stta ac potesiateprmsuinpsit(lib. n, genuerit, lamen non lerrenm conceptioiiisgenitit ele-
de Trin., n. 26), ipsitts interpretatid non inultum iitenlis. Genuit etenim ex se corpus, sed quod cottcep-
abest ab explicatione cseteroruni : insuper et confir- lumessel ex Spirilu; habensqwdem in se sui corporis
mat, quod communi fide receptum, Leo in eadein verilatem,sed non habens naturm infirmiiatem: dttin et
episiolaAtiguslinumex eodemlocotursum imitatussic corpus iltud corporis veritas esl, quodgeneralur ex Vir-
enuntiat: Natura nostra non sic assumpluest, ut prius gine; et extra corporisnoslri infirmitatemest, quod spi-
creaia.postassumeretur,sedutipsaassuniptioiiecrearetur. ritalis conceptionissumpsit exordium.Nemo forle non
74. Erasinum praeterea movit illud libro ui, n. 19 : mirabitur imprudeniiam, ne iniquiiatem dicam, cen-
Etcerte non suscepit (Maria) quodedidit, sed caro car- sorum Hilarii; qui ne unum quidem locum repre-
tiemsine elementorumnostrorutnpudore provexit. Nul- hendere valuerunt, in quo non disertis verbis asserc-
PATROL. IX. 2 ."
45 PKJSFATIO GENERALIS. U
ret aliud, quam quod eum opinari voluerunt. Quid A tisina sit unum. Qttpd unum sunt ht tanla gentium.
enim magis iniquum , ulallius dicta non repeiamus, coiiditionutn, scxuutn diversiiate, numquid ex assensu
quam carpere quod posiremo loco dicilur : Non ler- votuntatis est, aut ex sacramenli itnitale; quia his ct
renw conccptionisgenuil clemenlis;nec curare, aut non baplisma sit unum, et unum Christiiminduli omnes
ailendere quse proxime prcccedunl, quod sexus sui of- suni? Sie num. 9 , et rigantem et plantaniem ex eo
ficio genuerit, autqua. slatim suhjunguntur : Genuit unum esse concludit, quiaipsi inuno baptismorenaii,
eleniin ex se corpus? At eamdem, iniquitatem longe una nnius regeneraiiiis bapiismi dispensalio sint; et
antca passus est Cyrillus. Quippe episl. ad Joannem paulo post, quia et ipsares eadeth effeclisttnt, ut ejus-
pag. 106, tom. v queritur, se ah adversariis insimu- dem rei et efficientiwsini minislri; quasi dieeret: Ideo
lattim, qnasi sqnctum Christi corpus non ex sancta unum sunt qui rigat et qui plantat, quia ad unum ef-
Virginesumplumdicerel: Cum, inqu.it,inlelligereopor- fectttm , ad unum seilicel baplisma eonferendum,
luisset, universum fere certamen pro fide a nobis esse unum instrumentum sunt. Demum num. 12 nalura
susceplttm,quod sanciam Virginem Dei genitricetnesse eos unum esse innuit, qui honore uno potiuntur, qiiia
conslanler affirmamus. At si sanclum corpus noslri honor ttaturw aut species sit aut dignitas. Sed in quo
omnium Satvatotis Chrisii non ex Yirgine natum, sed nos cum Cbristo natura unum vohierit, propitis
c cmlo allqtum asserimus; quomodoillam Dei genitri- B I dispiciamus.
ccm esseiiitelligemus? 78. Vir non minus ob acumen ingenii quam ob
§ II. — DENATURALl H0M1NUM UNITATE CUMCHRISTO, pielatem suspiciendus , nexum illitm naluralem, quo
EOQUE MEDIANTE CUMPATRE : UBIET VERAHILARII nos Hilarius cum Christo devinciri vult, intelligen-
DE EUCHARISTLE SACRAMENTO FIDESAFALSIS SCUL- dtim pulat Spiritum Dei, qui Christianarum anima-
TETlINTERPRETATIONIBUS rurn velut anima sit, vitam eis tribuens ac motum:
VINDIC_LTUR.
ut fideles omnes a beato Petro unanitncs nori imme-
76. Inler senlentias Hilarii sihi suspcctas Erasmus rito sint appellati. Hinc quippe fit, ut quemadmo-
in pra.fatione sua recenset, quod cum alias, lum in duin singula cujusque hominis membra cum anima
libro de Trinilate octavq, magna conteiilioiiedefendit, ad conficiendum unum corpus, iia singtili fideles cum
ndsquoque ctttnPaire et Filio unum esse natura, non: Spiritu Christi ad eomponendum unum Christi cor-
adoplione, itcqiteconseiisu. Qua in censura dupliciter pus, quod est Eeclesia, naturaii nexii devineiaiitur.
putissiinum peccat, primo quod non attendens quid Cui interpretationi favel, quod proxime ex lib. vm
Hilarius naliira utium defmial, de his vocabulis ex de Trin. relatum est, omnes in quantalibet diversi-
nostro usu dijndicet: deinde quod qua ratione cum late natura unum esse, quia unum Christum induti
Patre, qua cum Filio nosnatura unum senserit, noni (G omnes sunt. Neque alio sensu Gregorius Naz. Or. 26,
dislinguat. Scd cum Hilarius nos cum Filio nattira n. 17, cum prscmisisset, alios in Ecclesia esse qui
unum eo maxime probet, qupd ipsammet carnis nos- dominentur et prsesint, alios qui pareant ac regan-
trce naturam assumpseril; qui lieec illius sententiai lur; subjicit, Fiunt tanten utrique unuin in unutn
Erasmo perspecta esse poluit, cui visus est carnisi Christum ab eodeni Spiritu constncti et compacti ,
noslrse substanliam ChrUto denegare? Hinc nemoi ap.fbrepct. £v e_jIv_.Xpi<7Tov
ujroTOV KOTO-Jewic/.pp.o\oyav-
non videt, quam cum superiore connexa sit hsec dis- pxw. v.cd<TuvT.8ef/..vK Quo speetat illud Au-
7rvsi_f/.czToc.
putatio. Qtiam autem sit necessaria , hinc probatur,, gustini serm. 26S, n. 2: Quodesl spirilus noster, id est
quod qui ignoraverit Hilarii ea de "resentenliam, to.to_ anima nostra, ad niembra iiostra, hoc Spirilus sattclus
lib. viii de Trinil. aliisque passim locis plurimuml ad membra-Christi, ad corpus Chrisli, quod est Eccle-
labore! necesse est. Hnnc aiilem laborem nonnullis; sia, et Scini. 267, n. 4 : Hoc agil Spiritus sqnclus in
Icvarc non illihenter suscipimus. lolu Ecclesia, quod agii anima iii otnnibus membris
77. Primum igilur ohservarc juverit Hilarium noni unius corporh.
iuia ratione nos cum Patre et Filio, sed proximei 79. Minus lamen ad Spiritum , quam ad corpus
cuin Filio, eoque tantum medianle cum Palre naiura\ Christi ralionem habet Hilarius, eum naturalem illam
ununi dicere , qttod ex sequenlibus pcrspicuum fiet.. D Iiomiiiuni cum Christo unitatem considerat. Ac sicut
Deinde cum cx hominum arbilrio pendeant nominumi triplex quodam modo Christi corpus est, nalurale
definiiiones , qui unum naittra definiat attendendumi videlicet, quod sumpsit ex Yirgine; sacramentale ,
est. -Hoecsuteiii yocabula latius apud eum quaml quod nbhis in Eucharistia reliquit; et gloriosum ,
apud nos patere hinc maiiifesium esl, quod lib. vm,, qnod in cceluin revexit: ita ex iriplici illo capite nos
n. 9, gencralini dicat : Qui per rem eamdem unumii cum Christo natura unum esse ostendit, dum et ille
situt, nalitrq unumsunt, nonlanlum voluhiale.Ex qiio 9 naluram nostram assumit in Incarnatione, et nos
coiicludit num. 7, fidcles, qui per fidem quce unaa veram illius carnem recipimus in sacramenlo Eucha-
est unum stini, n'on solo consensu ununi esse. Sii risfice , ac dcmuni eamdem, quam a Patre accepit,
ergo, inquit, per fidein, idest, per ftdei'unius naiurami gloriam nobis retribuit in corporum reparalione. De
initim oinnes erant; quomodonon naiurutemin his in- triplici illa unitale singillatini agendum.
telliijis tiititqtcm, qui per naluram ttnhts fidei unum ii I. Unit-ashominumcum Christo ob naturam illorum
tttni? Rursum naturalem eorumdeni unitatem num. ab eo assumptam.
8 cpnfinnat, quod his unum Christuoi indulis bap- 80. Philosoplii veteres, Tullio teste lil). i, Qusest.'
m ~?'' PILEFATIO GENERALIS. 46
Acad. , homlnem esse censebant, quasi parlem quam- A 82. Non aliud sibi yu.ltPrsesu! noster , cum 1. vin,
dam civilatiset universi generis liumani, eumque esse ad hcereticos , qui nullam nobis cum Chrislo nisi
coiijunclumcum hominibusliumcttiaquadam societale. consensus unitatem recipiebant, sermonem sic con-
Haud procul ab.hac eorum sententia abest Hilarius : vertit n, 15 : Interrogo utrumne per naturce veritatem
cuni in Psal. LIV,n. 9 , de Chrisli corporalione ail liodic Christus in nobis sit: ac deiiide prosequitur ,
Univcrsitatis nostrw cctro estfactus; et in Psal. LI, Si enim vere Verbum caro factum est... qnomodonon
n, 16 : Ut et Filitts hominis esset Filius Dei, ndlu- natitraliter inanere in nobis credendusest ,- qui et na-
rain in se utttvenm carnis.assumpsit, per quam effec- turam carnis nostrmjam inseparqbilein sibi homona-
iiis vera vitis, gcnus in se universm propagtnis tenet; tiis assumpsit ? Juxiaiisee Ambrosius lib. iv de Fide ,
et num. 17 : Verbitmcaro faclutn esl, et Jiabitavilin c 10 : S.icitl uttitalem fateor esse vitmcmtestlsin Patre
nobis, naturam scilicet in se tolius humgni generis.as- et Filio per divinm unitatein;siibstantim: ita vel diviriw
sumens. Pluribus aliis locis idipsum signilieat; sed natitrw, vel DominicmIncarnationis excepta privileqio,
juculentum eslillud cap. & in Matt. num. 12, ubi-ci- societqtemnqbiscum vitmspiritalis in Filio esse proft-
vit.tenrsiipra monlem positam, earnem a Filio Dei teor per liumanm.unitatem naturm ; Qualis cnim cmles-
assuriiptam interpretatur in hmic modum : Civitatem iis , tales et cwlestes. Deniquesicut in illo sedemus ad.
carnein quqmassumpserat ntincupal; qtiia ttt civitas ex; B I dexteram patris, non quia cum ipso sedemus , sedquia
xarielaleac multiiudineconsistit Iiabitanlium;ila in eo, sedemusin Chrisli corpore; sicut, ihquqm,sedemus, in
per naluram suscepli corpqris, quwdam universi gene- Christo per corporis unitalem , ila et iti Christo vivi-
ris huinani congregatio conliiielur, Alqne ila el ille ex; inus per corporis uniialem. Vide ejusdem epistolam 76
naslra in se congregalionefit civilas, ei tios per con- ad Irccneum, n. 8.
sotiium carrtis sumsutniis civilalis habilaliq, Haud ab» 85. Ob naturalem illam humani geiieris cum carne
sinrili rationc Gregorius Nyss. initio tom. II in i.Cor. a Cbrislo assumpta unitatem Hilarius in Psal. LI ,
xv, 8, de Christo loquitur : Corpus ejus ontnis estna- ntini. 16 et!7 docet, tflti humame nalurce factum
tura humana, cui est admixtus. Ita el Cyprianus ini esse jus ad regnum Dei ; a quo nemo cadat, nisi aut
Domiiiic. Orat. de eodem Domino nostro dicit: Ipse_ per infidelilaieni aut per steriliialem a Christo ,,in
iit tt.no omnes potiavii : secum, inquit Auguslinus inL quo jam velut insiliis est, eradicelur, nonproliibi-
Ps. LXXXV. n. 1, IVosfaciens unum hoiiiinem, capui etl tus utiquam inesse , quia pernalurw assumplionetnin-
corpus. Qulbus plane conseiiiitAlhanasius,Qr.i cont. cola sit receptus , sed ob infidelitaiis ciimen nalurm
Af., uhi bcecChrisii verba : Ui otnnesunum sint, sicutt consortioindignusexistens.Sicei m Psal.cxLin,n. 18,
tu, Pciter_in tne el egoin le, sic interpretatur: Uli lan- salulem carnis sucnin contemplaiione resurrectionis
quam omnes a me geslali, omnes ttnum sinlcorpus, eli!-C Chrisli gentes jam intueri scrihit. In eo enim , inquit
uiiris spirilus, el in virum perfeclum occurranl. Quid| in Psal. cxxiv, num.4, sumus, resurreclionemnostram
aliud sibi vult quod ait Cyrillus Alexand. Dial. 1,, resurreclioiienosltiineo cqrporisspeculanles.Ex quibus
p. 407 : JVOSquotquot hominessuinus, nalurali vinculo , confirmatiir, quod snperiori disputaiione saiis su-
iti idenlilatem esse constriclos. Leonein quoque, Am-- perque demonstratum pulamus , quam non ncgarit
brosium ac vulgatum Titum Bostrensem eadcm lo-. Hilarius Christiim ex Mariaa subst3ntia carnem as-
quendi ratione usos esse oslendemus lih. u de T_rin., t sirmpsisse cum homines Christo natura unitos ideo
p.800,n.g. affi.rniarit, quod eam ipsam suscepcrit carnis nalu-
81. Ob has locutiones videripossent sancti illi Pa-. ram alque substantiam quaconstamus. Gum autem
ircs existimasse, non singularem , sed universam ge-. \naiuralis bujus uiiitatis gforiam iiulli homini neget ;
neris btimani naturam a Christb fuisse assumptam. patet quod diximus minus euin ad spiritum Christi
Hoc lamen potius senserini, euni naturce unius ac, quo s.oli Ddeles ae boni cum Deo uniiintui', qiiam
singularis .susceplione universam in ea fcntiisse. Non, ad corpus illius respexisse. ;
obscur:rest eade reHilarii sentenlia, cum Iib. 11de3 II. Hominumcuni Clirislo unitasob carnemiliius in Eu-
Trin., n. 25, ait : Nos egttimus ul Deo caro .fierei, idI charislia perceplam.
est, assumplione,carnis unius interna iiniversmcctrnis sD• 84. Alter ejusdem unitatis-explicandccmodus peii-
incoieret. Neque vero hoc uni Christo privilegium iri- lur ex communione carni. Christi , quam iiiEucha-
buit, ui in eo omnes existant. Idipsum et d.e Adani1 risliscsacramenip percipimus. Neque hoc allerum ar-
ei de Abraliam afTirniat : de Adam quidem cap. 8 ini gunientum a priore separat.Hilarius; sed utroque in
Mattli. n. 5 : In Adatn uno peccala ttniversisgentibus s ununi composito, iinstram cuni Christo naturalem
remiituntur; de Abraham vero cap. 18, n. 6 : In unoo uiii!a'temsic declarat (lib. VIII,n. 15) : Si enimvere
enim Abraham omnes suntus, et per nqs , qui utiumi Verbum caro faclum csl-, el nosvere Verbum carnem
omnes -sumus, cwleslis glorim numerus expleiulttsest. cibo Doininico-sum.mus, quq tnodononnaluraliter tna-
Ex qtto-perspicuum est, eos omnes , qui naturce hu- ncre in nobisexislimandusest qui et naluram carnis nos-
maine Corisorles su.nt, Hilarii aliorumque Patrumn irm jam insepdrabilcmsibihoinonaiusassumpsii, et na-
senteotia, naturali unitate esse coiijunclos. Etuniun-i- iuram carnissum ad maturam mteniitaiis ,sub sacra-
tUr, qtiidem in illa massa, ex qua omnes omnino ori- i- iitetttocoinmunicandmcarnis, adiniscuii ?
gineni "habent, et ex qua Chrislus ipse carnis stioe e 85. Mirum quaiu.un setofqueatScullelus in
analysi
substantiam suinere non recusavii. luijus loci, tit proposili argumeiui.vim elidat._Nam
11 PR ^EFATIOGENEKALIS. . is
quce de communicatione carnis Chrisli in Eucharis-. i Deus sit, Yerbo scilicct assumptione carnis nostra.
litc sacramentii perspicua sunt, dum delorquere co- nihil periisse , nohis aulem plurimum g!ori;e acccs-
uatur ad glorieeipsius consortium , ita intricaius est sisse. Quod iilustranl hcecaniiqui atictoris verba lib.
illins scrmo , ut vel ex perplexa illa dicendi ratione delideorlhodoxa apud AmbrosiiuninAppend. lom.n,
apparcat interpretationis falsitas : sic enim verba al- c 8 : CIOBhomineininduere dignatus est , non labem
lata explicat: Natura liumana in Cltristo divinitati oitcrniiatiittiulil, ul Spiriltimin carnemmutarel, etc
juncta esl hac ratione sutntnemyslica , _.(ipsa Chrisli Cum igitur Hilarius divinam naturam ver-bo mlerni-
caro nobis quoque commttnicctur, id esl, ttt nalura tatis significare soleat; dum loco laudato , lib. vm ,
unum simuscumilla,panicipesiminoiialitatis et glorim ait : Naluram carnis suw ad naluram wlcrnilalis
resurrcclionisqua illq fruitur. HocsibivOluniverbttHila- admiscuil , simplex ac germanus sensus est : Non
rii: cttin aii : Naluram carnis ad naiuram seternita- nudam et a Yerbo absolulamcarnis sucenaiurani sub
tis adiniscuit; addil , sub sacramenlo nobis commu- sacramento Eueharisiice reliquit , sed divinituti suas
liicata. carni..,ubi nonde symbolocmnmloquitttr; atiler adiiiixlain atque conjunctani, iitcommuiiicando car-
enim vocabidosacrauienii ulitur Hilarius : sed docet nem , divinitatis suseconsortes nos cfficerct.
liumilitateFilii Dei assumentis carnem nostram com- 88. His verbis ita inlcllcctis, plana est Hilarii de-
tnendaii nobis sacramentum, id esl, arcanum illud , 3 monslraiio. Si enim vere nobis prasstatur nalura
quod et naluram suam nobis cominunicarii, ut immor- carnis Christi , subslaiitialiter unita Yerbo , quod
lales etiainnos efftciutnur. cum Palre natura uuum est, sequitur ut nos cum
86. Plura adversus torluosam hanc , infidelemcl Christo, eoque mcdiante cum Patre naturaliter unum
ineptam interpretationem retorquere in promplu cst. simus : quod prohandum susceperat. Unde duseillcc
Ac primo quideni nulhmi in expo.-ilo loco de Filii superius allatse propositioncs : Si verenos Verbtim
Itumilitaleverbuni reperit. Deinde vcrbum cominitni- carnemcibodominicosumiiiius;el:Siiiiituramcarnissiiw
catmloco cominunicqndwsubslituit contra fidem om- ad naliiramwleniilatis sub sucramento coiiiinunicandw
nium codicumsive scriptorum, sive excussoruni. Sed carnis admiscuil, hoc lanluin diffcrunt, qttod prima
et qua fronte uegal Uilarium de Eucbaristia locutum sacranicnli Eucharistici naiuram siinul et perceptio-
esse , <|uia ille sacramcniivoce , non id quod vulgo ncm sonet, altera vero natiiram duntaxat etinstilu-
solet, sed arcanum quid significet ? Nonne initio lionem. Iniellectnm eunidem confirmat quod conclu-
lib. n baplismus sacramentum salulis humanmappel- sionis iu modum suhjicil: Sivereigilur carnem corpo-
lalur? An in.hoc ipso lib. viu sacratneiitivoxaliud so- ris nostri Christusassumpsit, et vereliomoille , qni ex
nat quam apud nos, ubi ait: Quodnnum sunt in lania Maria natus fuit, Cliristus(hoe est, Deus) est, nosque
gcntium, sexuiu diversititte, iiumquidcx assensuvo- J veresitb iiiysteiiocarneincorporis sui sumiinus ( el per
lunlatis esl, aul ex sacramcntiunilate, quia his elbap- hoc ununi crimus , quia Paier in eo est et ille in no-
tisma sit unum ? Quid vero secundum Sculletum , bis) : qiiomodovolitntatisunitasasseittur; cum natura-
sibivolet illud n.15 Christtim, ciim ipsius sanguinem lis per sacramentuinproprietas , pcrfeciwsacramenlum
bibimus et manducavimuscarueni, in nobis per sacra- sh'unitcuis? Quid enini hocsihi vult, nisi quod cum
mentoruin inessemysterium, nisi Clnistuin iu nohis illius , qui vcre Dcus est, vcram carnem sumimus,
inesse per mysteriorum tiiysteriuin ? Ac ne plura buc habemus undeciimPatrc copulemur: quia per veram
congeramus , consulal Scultelus Tract. P_.al. cxxxi, Chrisli carnem uohis imperlitam in eo sumus , qui
n. 23, audiatque ihi ccelestemJerusalem dcfiniri con- per naturam divinitalis in DeoPatre sil. Sicque natu-
cordem ftdelium cxlum , el sanclificatas sacramenlis ralis per sacramentumpropricias perfectmsacraineniuin
Ecclesimanimas. estunitaiis : hoc est, propria carnis Clirim nalura ,
87. Prselerea ludit cl-illuditSenltetus inverbo wler- per sacramenmm Eucharisiiscnobis prceslita, vincu-
nilalis. Nam cum xterniialem naluradivinasola pro- lum est perfectee inter nos , Chrislum ac Patrem
prio sibi jure vindicet, uli cap. 25 in Matth. n. 5, do- unilalis.
celur , hanc ab Hilario wtcrnam vel mtemituteinsim- 89. Frustra igitur tergiversalus est Sctilletus : frus-
pliciter appellari aut non advertil, aut dissimulavit. '•' tra eum sermonem, in quo se Hilarius de nostra cum
Certe cum adversus hcereticos, qui moesiiludincmin Deo per Kucharistiam cominunioiie loqui, lot tam-
Deum propier se cadere posse asserebant, cap. 51 in que divcfsis modis declaral, nonde symbolocwnm,
Malth. n. 2 , ail: Ac si mlernilas iialuram (ragitilaiis sed de quodam gloriccconsorlio dictum esse conlen-
accepetit , et poslea , ac si wternilasdemutalain me- dil Neque vero in coacta illa interpretaiione con-
tttm, elc, an aliud sonat aternilas , quam qnod divi- stiire ipse sibi potuit. Dbi enim locum attigit proxime
nilas ? Quis eliam negei, his Fragmcnii n, n. 52, allatum, nosque veresub mysterio carnem corporis sui
verbis: Idcirco iininuiabilisel inconveiiibilisfiliiisDei, sunitmus; coucedit tandem eliam supcriorcm , vere
ulinassumplione hoininiscorruptionipalittsgloriam in- nos verbttmcarnem cibo dominico sumimus, dictum
luleril, quant labem mlerniiati; divinitatem wterniialis esse de sacranienlo coenae. In hoc enim altero se
voeabulo enuiiiialam esse ? nihil eiiim his ferealiud hahere putat unde fucum ac fumnm faciat, quia in eo
signilicattir, quam quod illis lib. 9. de Trin. num. 1: adjectum reperit sub mysterio. Quasi vero nudam et
Contumelimsttw volunlas , noslrciproveciioesl, dum crudam Christi carnem, et non sub mysticis specie-
nec amillit. ille qiwd Deus est, et homini acquiril ul bus velatam iu hoc sacramenlo nos accipere Ecclesia
•49 PRJEFATIO GENERALIS. * 50
unquam docuerit ant crediderii. Sed si placet in .h. 92. Hanc. autem carnalem, ut ita dicam, Christi
urio loco sub tnyslerio; placcat in utroque vere car- prseseuliam non in nobis tantum, seu non in solo usu
netn sumimus : placeat in primo vere Vcrbumcarncm ponit Hilarius : si quidem absolule et ante omnem
sumimus,hoc est eam ipsain carnem, quani Yerhum us.unicarnis el sanguinis veritatem sic asserit; de ve-
ex Maria jam sibi iiiseparabilem assumpsit.Certe qui rilaie carnis et sangttinis non relictus est ambigendilo-
toltim Ililarii locum expendct, illum crcdidisse non ctts ; nunc enim et Domini professione,el fide noslra
inficias ierit, nos in Eucharistise percepiione Chrisii verecaro esl, el vere sanguis : ac deindc sacramenti
carnem tam vere sumere quain vere in iemporaria hujiis usum et effectnm declarat his verbis, et hmc
gencratione sua assumpsit ille nnstram, clquam vere hatisla atque accepia id'efficinnt,ul el nositt Christo, et
in seterna accepit substanliam Pairis. Clirislusin nobissit. Praeterea non esse ambigendum
90. Immo cum boc postremum, de quo liligabant dicit de verilatecarnis et sanguinis , postqiiam Chris- -
Ariani, persuadcre conetur ex ea ratione , qua car- tus professione sua hoc tcstalum fecit: atqui anle
nem Christi in hoe sacramento accipimus., apud illos usnm Christus professus est: Hoc esl corpus meum,
in confesso fueril necesse esl, nos in Eucharistia per- hic est sanguis meus. Quid ? ctim superius niemorai a
cipienda veram carnis Christi naturani percipere. Christo nattiram carnis suaaad naturam divinitalis,
Quippe ex evangelicis hisce verbis, sicut ntisit mevi- .B sub sacramenlo communicandm carnis admixtam;
vens Patei, et ego vivo per Patrem; et qui manduca- nonne satis indicat et carnis et divinitatis, etiam ante
vcrit carnem tneametipse vivetper me, cuncludit, vi- quam communicatur caro, et dnm adhucest commu-
v:t ergo per Patrem; el quo modo per Patrem vivit, nicanda, adesse pracsentiam? Legit quidem ibi Scul-
eodein modo nos pcr carnem ejus vivimus. Posiea in- telus sub sacramenlo communicatmcarnis, sed mala
Stat : Si ergo nos naturaUter sectatdum carnem per fide, uti jam iiionuimiis. Deniipie hoc ipsum confir-
eitm vivimus, id cst naturam carnis sum ade.pti; quo- mari potest ex verbis lib. in Consiant. n. 11, ubi
modo noii nuturalitcr secitndum Spiriium (id est, se- dcplorans Hilariusque ab impiis Constanlii satelli-
cundum divinitalem) in se Patrem hubeal, cum vivat tibns Tolosie gesta fuerant, ait : Diacones plumbo
ipse per Patrctn. Tum prosequilur : Per Patreni au- clisi, el in ipsum, ul sanctissimimecumiiilelligunl in
tem vivit, dum nativitas non alienam ei intulit diver- ipsutn Chrisiummanus missm.Ut enim his verbis, in
samque naluratn, etc Quod ex insiituia comparatione ipsum Clirislum, Eiicliaristiain intelligamus, facit in-
neqiiaquam conficerelur, si carnis Chrisli solam fi- tercedens admonitiiiucula , ul sanctissimimecumin-
guram, vel etiam diversam et alienam subsianiiam idllgunl: qusn quidem hic perinde est, alqtie alii
acciperemus. Sed de noslro curhic quidquam adji- Pairibiis, quoiies de hoc sacramenlo ad cautelam
ciamus; cum quid Hilarius intelligat, naturaliter se- " paulo obsciirius loquuntur, usitala formula norunt
ctindumcarnem per eum vivimus,continno inlerprete- fideles.Eticharislia igttur ipse est Christus : Cliristus
tur, id esl , nalurain carnis suw adepli ? An ullus hic aufem ita, ut ii.npiorum manus in euni potuerint
figurse inlelligendse loctis? Quseporro figursecarnis mitii, ac missaere ipsa fuerint. Porro non misscefue-
cum carnis naiura consensio? runt in Sacramenti usu : rclinquitur itaque ut eliam
91. Al si cui necdum satis probata perspectaque ante usum.Cliristus in illo fuerit.
fuerit Hilarii sentenlia, expendat et illud ejiisdem 95. Vidit quidem Hilarius, huic nostrse de verilate
loei, hcec ergo vilm nostrmcausa est, quod in nobis carnis Chrisli in Eucliarislia fidei sensus humanam-
carnalibus manentem per carnem Chiislum ItabemUs: que sapientlam repugnarc. Veriim iis quanturrivis
vicluris nobis per eum ea condiiione, qua vivit ille per obstrepcntihussapienterocciirritacsileiitium prorsus
Palrem. Quse est enim ea eonditio, qtia Filius per indicit his verbis :Non est humanoattt smculisensit
Patrcin vivat? Nuila profeclo alia, nisi quod veram in Dei rebus loquendum : neque per violentam atque
et non figuraiam accipial ipsius substantiatn. Aul igi- imprudentemprmdicationem,cmlestiumdictorum sani-
tur vera Christi caro in Euch irislia; sacramento ac- tatiextorquenda perversitasesl. Quw scripla sunl lega-
cepta hobis per eum vivendi causa futtira est, aut tnus, etc. Legimus autem Chrisiuin nobis coriius
non victurt sumus ea condilione, qua vivit ille per •^ suum tradidisse. Non est igilur audiendum quidtpiid
Patrem. Deinde spirilalem dumtaxat manducalionem reclamet infirma liominum ratio. Nunc enim ipsius'
quis hic eogitet, ubi in nobiscarnalibusmanenlemper Domini professioneet ftde nostra vere caro est, et vere
carnem Chiistum habetnus? Quid est per carnem, nisi sanguis est. At quomodo unum et idem corpus potest
non modo secundum spirituni, sed et secundum ip- esse simul in tot tamque dissilis locis? respondet
sanimet carnis subslanliam , seu non spiritaliter lan- libi Ililarius : Quod Christus affirmavit, antte hoc ve-
tum, sed et carnaliter ? Neque vero hoc ipsum voca- ritas non esl? Conlingatplane his verumnon esse, qui
bulum prattermisit. Nam lwreticos , qui nnllam no- Cliristum Jesutn verum esse Deuin deneganl, hoc est
bis cum Pal.re et Filio naluralem unitatem concede- qui Christum negant esse omnipotentem, aut prce-
bant, cum sugillasset his verbis, quasi ttulla pet\sacra- siare posse, quod prcestire se dicit. Hoc tutum est
ttientum carnis el sangninis twluralis conimuuioiiis ipsius in rehus creditu difficilibusconfngium. Quam-
proprietas indulgerelur, confirmat subinde, veram ac vis non assequalur qnomddo filius ex Patris substan-
naturalem unilatem pcrmanenlemin nobis carnaliter lia genilus sil, qui januis clausis ad disciptilos iiigres-
Filium in hoc sacramento indulgeri. sus sit Chr-istus, aut qua ratione veram nobiscar-
ru PttiEFATIO GENERALIS. -
'
iiein suam sub mysticis speciebus porrigat nun- A sif prmdicanditin. Hac noslra cuin Chris.to naturce
quam tamen vel minimum de dictis Dominidubilat uiiilate ita explicala , non erat unde Erasmo obori-
quem certo scit plura posse, quam valeal liumana relur ulla errati. suspicio.
ratio comprehendere. Hujus fidei suse cxemplum de- 96. Sed neque magis suspectum est, quod nos
nuoprcebet, cum alium a duobusprcecedeiuibus ex- eliam cum Patre-natura untim asserit. Non enim boc
plicai nostraa uriitalis modum : qui nunc paucis est probat, nisi Christo iutercedente ac fungente media-
perslringendiis. Ante tamen non \idetur silcndum, toris officio. Nam cum carnis Christi et nostrse sit
ctiam Cyrillum Alexandr., dial. i, p. 4^07,exemplo una suhslantia, Verbi aulein carneni nostram haben-
Eucliari-lia; uti; ul eos Tefellal qui non aliam inter tis et Pairis una natura, iit nt conjuncti naturaliter
nos pulant nisi voluntaiis consensionem. Concorporei cum Christo , cum Patre pariler conjungamur , cum
enim , inquit, facli sumusin Chrislo,una carne pasli, ijuo ille naluraliter eonjunclus est. Ita enim , inquit
el uno Spiritu obsignali: el cum Christits sit indivisibi- num.l5,oi»Hes unum sumus, quia et in Chrislo Pater,
lis (neutiquam enim divisUsesi); unuin oinnessumus in el Chrisiiisin nobis. Luculentius autem num. 13, sen-
ipso. Ideoque ad Palrem dicebui, ut unuin sinl, sictit tentiam suam sic explical: Si volunlalis lanlum uni-
el itos unum sumus. Vide eitiiii ut in Chrisloel sancto talem intelligi vellel, cur gradum quemdam alque or-
Spiritu omnes unutii sumus tum secunduni corpus, Wdinem consuinmandmunitatis exposuit(Joan. xiv, 19)
tum secundum spiritum. nisi ttt cum ilie in Patre per naturam divinitatis esset ;
III. Unilas Cltristi et hominum. Qui Chrislus itos cutn nos contra ineo per corporalemejusnutivilatem; etille
Patre ttnutn esse efficiat. rursum in nobis per. sacrainenloruminesse mysierium
9i. Terlius unitalis modus., quein Hilarius primum crederelur : ac sic perfecta per Mediatorem unilas do-
tractal, fuiuram spectat vitam. Qiiam enim unitatem . ceretur, cum nbbis in se manenlibus ipse maneret in
suis precalur Christus his verbis , Ut sint unum, sicut Patre, ei inPalfe tnanens ntaneret in nobis; el ita ad
nos unuin snmus, intelligendam putat ex his subse- itnilatem Patris proficermnus, cum qui in eo naiuraliter
qiientibus, Ei ego honorem, quem dedisti tnihi, do eis: secundumnalivitatemittesi, nos quoquein eonatttraiiter
uttum futuri sint unum, cum glori.seillius, quam a inessemus, ipso in nobis tiaturaliler permanente?
Palre accepit, parlicipes efficientur. Omnes, inquit 97. In hac hominum cum Deo unitate commen-
lib. viu, n. 12, qui crediluri in eumsunt, unum cum danda cum Hilario consentiunt et alii Patres, Grego-
Patre el Filio erunt. El quomodoerunt, mox docemur: rius Nyss. de verbis I Cor. xv, 8, lom. n, ubi dicil;
Et ego honorem, quetn dedisli milti, dedi eis. Et Ex oinni autem liumana nalitra , cui admixla fttil divi-
nuttc interrogo , ulrum id ipsum sil honor, quod volun- nitas, veluiiprimiii.mconspersionisis qui in Chnsio est
tas; cttm voluntas motus menlis sit, at ver-ohonor C homo conslitil, per quem divinilati universa adnata e.t
nattirmiitttspeciesaui digniias. Ex quo poslea conclu- admixta sunt: tum mediatoris officium ea ratinne
dit : Jo.m igitur unutn suni omnes (Pater, Filius, fide- a Christo impleri docet, quod omnes sibi nniverit.
les) in lionore : quia tton alitts qiiam qtti (a Patre) ac- Prceclara sunihcee Paulini Nolani episl. alias 55 ver-
ceplus csl, Iwnor dalus esl (aFilio fidelibus); neque ob ha : Per Chrislum Deo juncti el insili sutnus, ut Dei
aliud daltis esl, quam ut unum oinnes essent. Unde iit arrhabonein leneamusin lerra nostra Spiritum sanclum
ut credenlesomnes honor Filii ad unitatem Paterni ho- quetn dedil nobis, el noslri pignus habeamus in Deo
noris assumat. Quamvis autem dehac unitate sibi a carnem Chrisli: quia intervullumistud iihmensum, quo
Cbristo promissa certum se dicat per fidem ; ipsius a divinis motialia disparantur, medio el inler ulraque
tamen rationem nondum se probe scire falelur ibi- communi inlervenln suo , velut quodam ut sic dixcrim
dcm subjiciens, Fidem teneo, atque causam unitatis ponle, coiitinuat; ut cujus tramite terrena cmlestibits
accipio: sed noiidum apprehendo rationem, quomodo conferantur. Quserit Cyrillus Alexandrinus, dial. de
datus honor unum omnes esse perficial. Trinit., Aneamsolam ob causam unigenitus mediaior
95. Triplieem illum uiiitatis modum paucis com- esse censebilur,quod peccalum,quodnos a Dei chaiilute
plectitur num. 16 , ubi et causam exponit, ob quam et consortio arcebat, procul repulit; respondetque,
ea de re dispularil. Hmc ctutemidcircoa nobis coinine-P aliam prmterea ei ratlonem arcanam et mysticatn ad
moraia sunl : quia voluntalis tantum inter Patrem et meditationisnomen et rem suppetere. Quod mysierium
Fititim unitatem meiiiientes, unitatis twstrw ad Deum " sic poslea exponit : Mediator igitur lioc pacto eiiam
utebantur exemplo (en causa :).tanquam nobisad Fi- - censetur esse, ea, quw nalttra multumdissila elimmen-
lium , elper Filittm ad Patrem, obsequio tantum ac so disjunguntur inlervalio, deiiatemnimirum et Iutnta-
volunlate rcligionis unitis, nulla per sacramentum nitalem, conjttncla et unita ostendensin seipso, et nos
carnis et sanguinis naturalis communioim proprietas per scipsutn Deo et Patri conjungens. Ejusdem enim
indulgeretur; cum et per honoremnobis datum Filii est cum Deo tmturw; quia ex ipso est et in ipso : el
(hic esl priinus gradus unitionis cUm Christo, gloria ejusdcm quoqiie nobiscum esl naturw; nam ex nobis
communis), et permanentem in nobis cctrnaliter Fi- eitam est et in nobis.
lium (secundits, caro illius nobis in Eucharistia § III. — AN HILARIUS ChRlSTUM ESURIENDI, TIJIEKDI,
data), et in eo nobis corporalitei et inseparabiiiler DOLENDl, ALIISQUE HUMANIS AFFECTIBUS 0BN0XIUM
uniiis (tertius, caro nostra ab eo assumpta et nun- NEGARIT.
quam diniissa), mysterium verqeac ngluralis milalis §8. QuidBilarius deChrisiipassionesenseritjCele-
PRiEFATIO GENERALIS.
bnsaueoin diesevaditcontfoversia,uthahcnohisil!i-, A ad Laelam) quaritisetimomiiesquelibrosejus in qnibtis-
batam prseterire nullo pacto liCeat.Tubacporrocausa dam suis prwconiis efferl, epistolari breviiale cbhipre-
nec illidefuereolim, neque etiahinum desunt et ac- liendiitOnpotesl: Cmterisacrw religionis dociores, qiii-
cusatores, et palroni.-quorum alii eum affirmant sen- cumquede eo aliquid locuti sunl, ab liorumsenlenliain
sisse Christum omnino tristitice, metus,:doldris, alia- hac parte non dlsseitseruttt. Tnm iis qui iri lectione
rumque luijusmodiaffectionumexperterii, alii hegant. sanctoruqi Patrum senlentias difficiles oflensuri es-
I. Prmcipui Hilarii in hac causa reprehensores, ac sent, egregiam hanc regulani proponit: Tuliiis igitiif
est leclori in difficillimissancloruniPatrutn seniehliis
defensores.
quas ingenii sui imbecillitascapere non polest, inlerro-
99. Primus inter veteres Claudianus Mamerlus galo quod nescit, dicere se nescire, quain peftinaci ar-
lib. II de slatu animse, c. 9, in Hilarii scriptis duo ut rogantia, et urroganli pctiihacia, non sine sua et ctlio-
veris adversa animadverlil: unum, quod nihil incor- rum perniciefideicontraiia defihire; prmserlitnsi talis
poreumcreatumdixit: aliud, quod nihil doloris Cltris- persona sil, qum vel scientia litteraruin, vel probilaie
tum in.passione seiisisse(supple dixit) additque : Cu- tnoruin, vel potius ulraque parte , ductotitatis pohdus
jussivera passio nonfuit, redemptioquoquenoslravera prw se genere videatur.
esse11011 potuil. Reprehensionis hujus primU.parti suus B 102. Similem superius a Philippo abhate audivi-.
infraeritloeusjpostremam expendere nunc sufficiat. mus : quam ipse secutus non eam esse Hilarii doctii-
100. Multispost saeculisBerengarius, veritus haud nam, quam illi aflingebat pra_positus Johaiuies, lii-
dubie ne suum ipsius de Eucharislia cummentum Hi- bus epistolis constanler propugnavil. Scd cum pi.u-
lariance auctoritaiis pondere opprimeretur , eam ut positus pertinacitcf rcpngiiaret, motse litis arbitef
declinaret, tanli viri famamlabefaetare coiiatus est, qusesitus est Huiialdus : qtii quidem utruinque ila co-
ac nequiter, Lanfranco leste epist. 50 divulgare, quod naliis est conciliare, ut Hilarii (idcm suspectam habcri
in traclatu ftdei perversa senseiil, et in tibro de divina nullo paclo periniserit. Hsec Hunaldi sehtentia Cuui
Triniiale improbabiles sententias de Domino Jesu tribus Joanhis epistolis exstat ad calcem episiolarum
Cliristqprotulerit.-Nbnila mullo post idem ille Johan- Pbilippi abbatis.
nes,qui Hilarium de conceplioneChrisiimale sensisse 105. Non longe postea sancli Tbomas III p., q. 15,
perfuiaciler voluil, epistolis iisdem non iliiiius prce- a. 5 et 6, ac Bonavenlura 5 Sent. dist. 16, Magistrutii
fracte contendit, ipsius de passione Chrisli opinio- imitati, pariter operam navarunt, ut CatliOlicipru.-
nem a recta fide abhorrere. Ea quoque in re Baro- sulis diciacalliolice iiitclligerenlur; diltierunlobjeefa,
nius ad annum 563, n. 4, minus circumspecte, qtiam et qua; nohniillam erroris S])cciem pras se ferre vi-
^olct, de Hilario loquitur, cuin scribit eunl ab Aph- iC debantur, sansefidei reddideruiit. Prolixitatis vilaii-
thardocilis instauratuin esse errorein qui in Hilario d'.e gratia referre supersedemus, quae in bac CauSa
jam daninaliis fueral; ac prseler Claudiani Maiuerli eruditi illi viri Lanfranciis , Pbilippus Lombardus,
judieiuin, nullam affert damnationis hujus auctorita- Thonias, Bonaveiitiira aliique plurinii adversariis fe-
tem. Neqtieiih in bac causa parcunt Erasnius alque spondeiint, ut ex ipsis Hilarii dictis genuinos illius
Scultetus. Plures alii etsi non aperte sarieium Prsc- sensus exploremus. Quod sane nec paucis expediri
sulem damnant, eum tamen aut frigide defenduni, poterit : quamvis prceconcepta multorum opiuio eVef-
aut in eoruin propendent sentenliam , qui illum er- li aut saltem dehililari valeat, ubi eis demonsiratuiii
~
rasse opinantur. Mediam uonnulli sententiam ineunt fuerit quod sequenti propositione aggfedimur.
qui cuin confiteanlur eum libris de Trinilate prava et II, Quain\mulia Hilarius doctterilobjeclosibi errori
a recta fide aliena docuisse, hoc erratum posteriori- adversa. .
bus seriptis ab ipso castigatum ac retractatum esse
existimant. I0i. Hoe in eum querelarum capul est, quod li-
101. Non minus eelebres fuere , qui venerandi morem, tristiliam aliasque ejusmodi affecliones, ac
doctoris Ddem adversus reprehensores vindicarunt. pfseserliu) doloremin Christum riequaquam cecidisse
Ac primo quidcm uni Claudiano Mamerto opponere I) [ existimarit. Quid aulem errori huic tam adversUm
Iicet quolquot Eeclesiae patres Ililarium laudarunt. lamque contrarium, quam u.l omnes nosirse affec-
Hoe jam eleganter pra_sfuitLanfrancus epist. 50, ubi tiones atque infirmitates a Christo siiscepta: prxdi-
Berengarii censuram eo maxime argumento repellit, centur? Atqui in Psal. I_III,n. &, docel Christum ita
quod quisquisHilario alicujus ha.reseosnotam intponit, oralionem lemperasse , ntqui omniu secundumhoini-.
multos orthodoxosprincipes, qui magniseum laudtbus tiem passus esl, omnia secttndtimhoininemel loquutur;
exlulerunl, ejusdem erroris macula involvit. Ut enim el quorum infirmilatesportavit, eorumad Dentn depre-
postea suhjicit, Gelasius Papa in decrelis suis libros celur eloquio.Quid est omniasccundumJwminempdssus
cjus inter calholicas sctipluras enumerat... ejus aucto- est, riisi omnia qusa hoinines pati solent? Ssepe enhii
riias in sacris canonibus (puta in coueil. Ghalcedon. apud eum parliculce secundum ea vis est, ut ideni
act. II; Tolet. iv, c 10; Hispal, u, c 12, elc.) de- sonet quod more; nec dubium sit, quin hic secuhdum
centissimemeinoralur, recipilur, el laudalur : sanclus lioininempeiinde accipiendum sif ,-ac more caatero-
Auguslinus in libro vi de Trinitale, cap. 10, excelleitli rum hominum. Dictus ipse suum num. 7, sie enu-
eum laude eplollil... JB. Uieronymus (Yid, Epist. 7, cleatius exponit: Ut absolulissimumttobis humance
55 PR_EFATIOGENERALIS. 56
Iiumilitatisessel exeinplum, omnia quw hominumsunl A h postreino, ut universaqumin assumpta carnepeiiulit
et oravit, el pnssus esl. Et ex commtininosira infirmi- in Dei assumentis personam inciderent potius, quam
tale salutemsibi est deprecatusa Palre; ttl iialivilalem inesseniin propiia illius naiura. in quibus summatim
(id est iiaiiiram) nostrnincum ipsis infirmiiatisttostrw babeliir prope lota Ililarii de passione Chrisii doe-
iniisse inleUigereturofficiis.JJinc illud esl, quod esuri- trina, a catholica fide nibi! dissonans.
vit, silivil,dormivil,lassatusfuil, impiorum cmtusfugil, 106. Forte adhuc de dolore Chrisii, unde major
mwsltts fuil, el flevit,et passns, el motittusesl. An hxc est conlroversia , perspicuam exspectas senleniiam.
omnia, qticcsine aliquo doloris sensu atit aninisecru- Habes in Psal. LXVUI, n. 25, et perspieuam et diser-
cialu nemo experilur, Christum aliter experlum esse tam : Percussus ergo est Doininuspeccata nostra sus-
intellexit? Falso igitttr asseruerit, otnnia qitwItomi- cipienset pro nobis dolens; et paulo post: Hunc igi-
num sttiit passiun eiini esse. Deinde si famem, sitim, tur ita a Deo percussumperseculi suttt, super dolorem
lassitudinciu, fletuinsolius carnis dixetis, non animce vulnerum,doloretn perseculionishujus addentes. Prq
esse passiouem, num etiam inoesiiiiani? At vero hanc tiobisenim secundum prophetamdolet. Rursum altera
nuin. 8, non in earne, sed in anima Cliristi positam noii minusevidensoccurret num. 25, ubi Hilarius pri-
se inlelligere declarat his verbis, Polentes animain muni asserii, Verbi assumentis naturain formce ser-
ejus exquirunl, qumfrequcnlcr in Evangeliis trislis et B J vilis assumptione abolitam non esse ; adeo ut quod
mmsta est. assumptum est, non proprietas interior sit, sed ex-
105. Neque quisquam infieias ierit, anxietalem lerior accessio. Tum hoc dictum suum confirmat
aniniaaesse propriam affectionem.Ab Hilario tamen ex verhis psalmi : Pauper el dolens sttm cgo. et sa-
in Psal.cxxxix, num.2,Chrislus prcedicatur exinfir- lus vultistui, Dcus, suscepit mc : quce quideni sic
miiule corporisanxius: el boc qtiidem, uli dcclarat in enarrat, Pauper est, qui secundttm Apostoium, cuin
Psal. CXLI,num. 1 non ob naiitrulem (Verbo; quasi essetomniumdives, scipsumut nos ditesceremuspatt-
passionis metuin, sed affeclum hominisqucm gerebal pertavit : dolens est qtti secundum prophetam pro
ostendens...ut ipse non simulalus,sed verus liomopos- ttobisdolet. Sed hunc pattperem ac dolentetnsalus ea,
sei intelligi. Ex quo id etiam conficiiur, verurnet non quw vttltusDei esl, suscepit. Paucis subinde explicat,
simulatum fui.se illum Christi metiim, quem, ut ve- quomodoqui imago, vultus ac forma Dei est, homini
rus el non sinuilatus homo posset intelligi, suscepe- illi pauperi ac dolenti, qiiem assumpsit, salulem in se
rit. Cur auieni naturalis negetur, dicetur infra co- impertierh. Agnoscil itaijue laudalis psalini verbis
piose. IUmdem huiuanae mentis affeelunide Clnislo duplicem Christi naturam significari,- divinamque
planius affirmat in Psal. cxxxix, num. 11, ubi cum adeo non defecisse, ut humanas salulem et gloriam
qusesisset, unde uniiis ejusdeinque Christi oraiio sit C < prsestiterit, et id quidem post quam pauperiateni ac
cum trepidatione simul et securiiaie; reponit, Hoc dolorem experta est.
autemub eo dici ex raitone poleril, qui gerens Itominis i 107. Neque hie emiilendimi, quod enarrans Psal.
Deique naturam, habealel ex hominisinfirmilaleIrepi- LVII,n. 5, habet : Peccatoruin dttlemvim e.tdolorem
daiionis affcclum, el cx conscientiadiviniladsfiduciain : significaiineminimusin spina, cum dicitur: In mrum-
securitatis. His accedii illud Tract. Psal. nv, n. 6 : nam incidi, dum conftgiltirspina : qttia usque ad tnor-
El Itmcquidem in eum omnia, qum twstrwnecessilalis '>. tem humilialus(Clirislus,) de peccaiocondemnavipec-
sunl, iiiueruni; sed ab eo ttaturmsttmvirtute suscepta! caium in carne, velut cum spina configilur.Cum enim
sunl, dum mortem noslrctmpolens tioit mori, etiamii- in spina dolorem asscral significari, et uniciim de
tiiorem in se monis ingrueniemnon renuit. Multa hic: Clnisti passione lesiiuioniuni in hujus rei probatio-
locus continet noialu digna. Primo cnim lnec dixilL nem afferre s.atishabeat, palam lacil se ne quidem
Hilarius ad enarranda psalmi verba: Cor meumcon- ambigere, qnin Chrisius in passione non sine doloris
lurbatttmest in me, et formidotnortiscecidil sttperme,, sensu fuerit. Certe si Cluistum sensit doloris exper-
limor el treinor venilsuper tne, qucede Chrislo inter- tem ; aut ad Ghrislum referre non debuit; In mtmn-
preiari nonduhii.u. Deinde quasi non satis sit cordis; nam incidi, dum confujiturspina, aul frustra eo loco
lurbaiionein, limoremac Iremo.em Chrisio aitribuis-- D conniiotus est, ul peccalorum vim et dolorem ih.spi-
se; ctiam ge eraiim de eo pronunliat, Paiiomniaini na signilicari adinoneret. Sed qnam a Christo dolo-
se ipso consiitnit; et mox, Omnibusqttminfirma sunl,, rem non removerit, rnrsum fidem faeiunt hcecTract.
perfunclus; el coiitiiiuo, Universaqttmmoiiis noslrm s Psal. Lxvui, n. 1 : Universaruin.itaque lutmanarum
sitnt ac titnoris peiiulil. Tuin allingit causam curr pussionumsorte perfitnctus, secundum susceptasinfir-
oninia passiis sii, quoil niuiirum iion pmpier se haec c tnilates nostras loqiAtur: et dolet ipse quidem extra
pertuleril, sed ul liumanwsalutis sacramentaperfice- necessitatemet timoris positus etdoloris; sed his se
rel. Posl rationem, qua sil passus, sic explicat, 1° utt taineiiqumsuscepitaccommoduns: ttt qui carnis noslrw
cum difficiUitnittn »i Itotnonatus essCt,et dotorutnnostrorum querelis etin-
hominisinfirmitatissil, intra seipsum
perlurbationesmenlis comtnotionesque cohibere, nt non
n firmitulispreccttioneloquerelur.
erumpanl, Christus eas intra se cohibuerit, ac proin- 108- -Ciim tot locis evidens sit, Hilarium Christo
de doniinus earnm fuerit; 2° ut quia divinitatis suw c claris ac disertis verbis atlribuisse famem, sitim,
non cstubolilanatura, omnibusquw inftrma sunt salva a mocrorem alquc trisliiiam, trepidaiionisaffecium,
majestatissumdignitateperfunclussit; ex quo sequiturr limorem morljs, dolqreni, omnes denique iiumana!
57 PRiEFATIO GENERALIS. _ 58
infirmitatis affectiones ac passiones : cur hcecei ne- A liorw professns esse iiitelligaiur inscientictm. In his
gare a nonnullis existimalus esllctirde illius opi- enim veluti certum et qiiod extra controversiam sit,
nhme anceps eliamnum est plurimortim senlenlia?'. poniiurChrisfnm ut hominem expertum esse metum,-
Testis cst S. Bonavenlura ]ih. m Sent., dist. 16, tristiiiam, eic, quamvis ca tit Deus nescierit : unde
q. 1, a. l,quosdam dicere, eum prioremsuamsenien- hoc quod obscurius esset conficitiir, eum pari ra-
-liam reiraciasse, seseque audiisse nominatim Pari- lione ut hominem profcssum esse se nescire diem ju-
siensein episcoputn(Guillelmum) referre, se librum it- dicii, quamvis cam non_ignoraverit ut Deus. Quo
lius re.tractationisvidisseet.petiegisse. Ifunc porro re- posito, calholica fides adslruitnr, ac prcecluditur
tractationis librum Dionysius Petavius lil). x, de In- omnis de libro subsequente male jndicandi occasio.
carn., cap 5, snspicatur Ipsius esse in Psalmos Coin- At vero hcec Hilarii esse nemo hactenus dubiiavit:
nieniarium. Faieturenim, in eo ac prsesertim Tracl. nulli igitur idonea fuit causa defidei illius sinceriiate
; Psal. i___viii.mul.iaesse ei crrori conlraria : a quo dubitandi. Sed hanc liunc ex ceriioribus demoiislre-
alias, maximeque libris de Triniiate, purgari eum non mus.
posse arbitraiur. Maneat interim, Hilarium Conimcn- 111. Primum oceurrit illud lib. m, niim. 10 : A
lario in Psalmos, quem Iibris.de Triniiaie posterio- cunis et infantia usqne ad consummatuinveherat vi-
rem confitemur ac demonstraturi sumus,non modo non B rum : per somnitm, faniem, sitim, lassiiudinem, la-
sensisse Christum tri.tilice, inetus ac doloris exper- crymas hominein egerat, etc Deinde, lih. vi, n. 25,
tem, sed l.iuicetiam errori multa conlraria docuisse : Chrislum corpoream humilitaten) suam iion solnm
ntim vero eidem opinioni ceque conlraria libris do non silukse, sed cts_epe nmnero decl.arasse cum Hi-
Triniiale tradiderit, nuncexquirainus. larius inultis exemplis probet, bocetiam refert illius
Ntinc anima mea lurbala est. Seiisit igitur
III, In libris Hilarii de Trinitate tnttlta sunl Christi in- dictum,
aniniam Christi lurbari potuisse, ac re ipsa fuisse
dolentiw coitlraria. lurbatam : adeoque passionis motum in aiiimam il-
109. Inficiandum non est iis, qui Chrisli indoleu- lius ceqtie ac in carnem incidere potuisse.
liam ah Hilario propiignaiam voliiiit, in Iibro.10 112. Quod autem lihro decimo in eadem prorsus
adesse plurima, quse ipsorum opinioni faveant. Quid sententia stelerit, vel e.\ n. 24 et 66 manifestum e. t.
enim aliud sonare vidcaiur hoc num. 25 quod in Ac tristiliam quidem a Chrislo sttsceptam esse fre-
Chrisiuin quamvis ictus aut vulnus inciderent, ctffer- quens in eo docet. Quiergo, inquit iinm. 56, non
rent Itwcquidetnimpetumpassionis, non taiiien doiorem propter mortein, sed usque ad nioiiem Iristis est, quw-
passionisinferreiit?Id[porrocum iliustra tur siniilitudine renduin est unde sil tristis. Et mo.x : Adeo ciuteinnon
lcli in aijuam aut ignem aut aefem immissi, quorl'C propter inortem sttscepta tristilia est, utsil destituta per
quainvis a nalura habcat ut et foret el pungai el vul- tnoiiem : quod et repetit num. 59. Sic num. 65 docet,
nere.l, nec forat lamen, nec pungit, nec vulnerai, quia Christum nonsibi flere, sed nobis; ui assumpli liominis
de natura non sit aul aquas forari, aut aeris pungi, veritatem ipse quoque affectus humanm consuctudinls
a.tilignis viihierari; prseconcepia ex prioribus verbis susceptus proiesiaretur. Si plura citpis, habes iuini,
opinio miriim in modiiin confirmaiur. Aliier auiem 42 : Nec propler morlem limet, qui usque ad mortein
seniieniibus non levi.us negotium facessil illud num. anxitts est; num. 54i_:Vagit iiifans; n. 55 : VereJe-
15 quo negalur Christus dolorem corporis nostri sen- stim Chrislum flessenon dubtum; n. 56 : qui et flevit
sisse, quia non liuniano.niore, sed ex virtme Spiriius el doluit. Hoc atitem eo magis notandum, quod co
saiicti et Virgine conceptus ae natus sit : adeo nt loci verum Christi fletuni, proindcque verum dolo-
vere quidem in forma servi exsiiler.it ob earnem ex rem propusnet. Deniqne num. 67 generatim audies,
Virgine assuinptain, sed ob spiriialem conceptionem . Passus qtiidem est unigenitus Detts quw homines pati
(num. _15)a peccatis el vitiis liuinahicorporis liber fue- possunl.
ril. 115. Ncque eliam quatenus a Christo arceret ti-
110. Et quidem delibatis prioribus hujus libri pa- morem, iristitiam, dolorcm, amhigi permisii, cum
ginis ab ipso sanctum virum vindicandi proposilo D J num. 48 iis quee ad humanairi ipsius naliiram, etqnce
poeneabsieriili sumus, satius ducenles cederc,quam ad divinam periinerent, diffuse eimmeralis conclu-
apertse coniradicere verilati. At curn assensurii, ipsius. di.t etim secnndum.homiiteinpro nobis infirma omnia
pr.ccepio pdnioniti, ad finem usque libri susiinuisse- pali, sed secundumDenin in liis omnibus triumphare.
nius, ex dictis posleriorihus affulsillux, qua priorum Ea ipsa distinctione rursuni utcns tiuni. 62, ait :. Ha-
caligo depellerelur. Qiiamquam neque de ipso llhri bes in conquerentead morlemse reliclum esse, quia ho-
10 initio male exisiimandi locus tillus fuerat, si indu- mo est ': habes eum, qui inorilur, profitentem se iii pa-
bitata fuissent postrema hcec libri 9 verba : Sicuti radiso regnare, quia Deus est.
nequecutn secundumhominemaut flet, attt dortnit, cttit 114. Sensiin sine sensu labilur et ruit conjectura
tristis est; Deus obnoxiusesseaul lacrymis, aut limori, eorum, qui Hilarinm ab iufirniitalis liostrcc affeclio-
aut somnoest confiteiidus; sed salva Unigeniti in se nibus divinam buinauamque Christi naturam exi- -
veritate, secundum carnis infirtnitatem, fletum, som- mere, eo argumenlo confirmare se putanl, qtiod cum
num, silim, lassitudinem,metitm(supple passus esse :) adhibita dnplicis Iittjus naturce distinctione ab objee-
pari- necesse est secnnduinhominem natura diei ciique tis sese expedire facile poluisset, aliam tamen viam
S9 PR&FATIO GENERALIS. 60
inierit, e<ad alia cotifugerit fesponsionum prsesidia. A4. riianiiestior fiat, de hscreticis illis, qui passarii esse
Certe distinctionis hujus qiiam non negligens fuerit, vOlunt Chrisli divinitatem, quosque ideo Theopas-
rursum testis erit Tractatus psaimi LV, riuni. 2, ubi chitas vocant, rionnihil hic necessaridprceloqueiidum.
sermonem ita sihi teniperandum proponit, ut quia IV. De hmresi qum Ghtisli divinitalem passam esse
(Chrislns) infirmitates oiiinitimportavii, e\ peccatofum asserebat,
noslrorum frequenterelvoce sil ustis et lacrytnis; exlra
coniutnciiatnDci sit et affeclus et sermo qui hominis 116i Post Philastfiuni Brixierisenl Augusiinus ad
est. Ibi quippe in Christo sCceniuntur Deus el homo : Quodvulideum ha;res. 75 quamdam hceresiin tacitis
et ciim in hohiine hominis infirmi hon taiitum ser- illius aucloribns commemorat, qiise in Chrislo divini-
mo, sed et affecius fuisse concedaiur, hoc extra con- talem doluisse, cum figeretur caro ejus in cruce, assere-
tumeliam Dci inielligendum esse admoncmur. Ita et bat. Hanc Romaiiiun concilium sub Damaso epist. ad
cOinmentariis in Maithseum, quos ante libros dc Tfi- Paulinum Aniioch. apud Theodoret. lib. v Hisi. eccl.
nitate scriptos esse prope certum est, in Christo ear- c. 11, colifigit his verbis : Si quis dixeril in crucis
nis inlirinilalem a Yerbi Virlute distinguil : sieque passione dolorem sustinuisse Filium divihiiaie ipsa, el
veram illius esuiilionem fuisse concedil secundiini noii cartte anihiaque ratioiiati quaihassumpsit in forma
infifinitaicm earnis, ut non obrepserililla, nisiquan- B I servi, ut Scriptura sacra loquitur, aiiathema. flinc
tum Yerbi virtus voluerit ac permiserit. Igitur, in- forte mos amiquus ohtinuit, ut episcopus ordinandus
quit cap. 5, n. 2, cutnesuriil Dominus, noninediwsub- inleiT0garetur:Cre<f!s filmm Dei impassibilemel im-
repsit operatio, sed Virtus illa quadraginta dierum mortalcm divinilate, sed in humanituie pro nobis ct pro
.10)1mOla jefunio, naturm sv.w Iwminem dereliqUit. salttlenostra passum veracarnis passiorie? Certe Pcla-
Noii enith erat a Deo diubolus, sed a carne vincendus : gius apud Auguslinum Append. Serm, 256, n. 5, in
quain utique lenlarc noit ausiis [uisset, nisi in ea per conlcssione fidei ad Aposto.licam sedem missa eiim-
e.surilionisinfinnilatem quw sUnthominisrecognovissel. dem errorem verbis conceptis damnat.
El num. 5 : Edm ergo in lehlando conditionemopcris 117. Apollinafiuiii haercsis hujtis assertofem fuisse
proposttit, per quam el in Deo, ex deinulalionetapi- tradit Gregorius Nazianz. Or. 46 testattirque sihi iu
dum in paites, vitiulem polestaiis agnosceret; el iti mahibus exstare libellum ipsius, in quo ipsiun unigc-
homine, obleclahienlocibi, paiientiani esuritioiiis il- nituin Deitin omnium judicem, vilce auclorein, inortis
luderel. Adeo novil ih Christo disliriguere quse Dci extinctorem, inoiialein esse docetac probare nitiiur,
quajque bominis sunt, ut cum in ipso adstfuat propfiaque sila diviiiilalepassum esse, atque in tiiduuna
virlulem, quse famemarcere valcat; ultro eiiam con- illa corpotis morie divinitatemquoque simnl cum cor-
fitealui' iiifirniitalem, quse esurilioni periilissa sit G^ pore moriuamfuisse, sicque rursus Palris opera a ihorle
ita verae, ul propler hanc ei palienlimriieritum altri- _a'd viiam revocalam. iiregorio piane suffragaliir Leo
buat. papa epist. alias 75, nunc 97, c. 2. Ahea lamen apud
115. Sed et cum Uilarius passim ac liomLuatiiri Leontium adversusfraudes Apolliriarisl. sese alienum
lib. xi, n. 6, observet hunc errorum omnium, quos probatApoIlinarius, tibi ei anathema dicil, quinon di-
refutandos suscepit, foiitem esse, quod adVefsarii e_tcnraeni(Cbristi)e_cJ_f_.fi__, ef quidicileamcarnemesse
dispeiisalionemassumpli corporis rapiunt ad conlume- nalurmhon cfeatwel homousion Deo, imino el qui dicit
liam divinitatis, el impietalis causas aiiipiunl d_esa- divinitateinessepassibilein,etex ipsa esse passionesani-.
littis iioslrmsacrameiilo; atque cuin illis ila ageiidum, ince: vel cum episfolam Athanasii ad Epictetum ad
ut disiinclis iis quce Dei essent, et quw esseiit iempo- eiimderiierrorem comprimendum scriplam suo cal-
rum ac tnysieriorum, nec cohluiiieliamdivinilas susci- ciilo Sic comprohat : Epislolamvero dotnini mei Co-
perel, nec dispensalio afferret errorem; Caque ralione rihthum missamvehemehler approbavimus: eoruin au-
omnia eorum objecta dilui, seque superioribuS libris ietn, qtti dicuhi carnem Deo consubsiahtialemmagnam
diluisse admoheat : mirarisalis nori possumus unde insaniam dainnaviinus. Quamquam hae videri possunt
'
lianc respondendi rationem dicius sit neglexisse. An aut falsae, aut polius liaeretici ihconstantis epistoloe.
quod ei uni ndn bceret; aut saltem illam rion satis DNequeenim Apollinariiim ejusque discipulos sihi
freqnens inculcal? At Arianis Christi diviriitalem ob constitisse Gregorius Nazianz. monet: ac sub iinein
ea quss passus est negantibus, num fecisset satis, si Or. 52 dCmonstrat, eos modo diversas Christi natu-
lisec in humanaro, non in divinam illius naturam ce- ras distingUere, mOdO nolle dislingui. Similein iii
cidisse dumtaxat respondisset? annon visus esset Apolliharii doclrina inConstantiam riotat Tbcqdore-
princ.ipium, ut loquuntur, pelere? Non lantuni di- tus lib. v Hisl. eccl., c 5, ciiatus a Libefato, c. 5.
cendum, sed et demonsirandum ei erat, prseter na- 118. Qiiamvis-autem Apollinarius ccgfe admodum
luram infirmam nostrceque similem, aliam ih Christo) a prava Theopaschitarum opinione purgelur, pi imum
esse longe potiorem, infirniilatis prorsus nesciam,, tamen illius auctOrem eum.rioii fuisse fidem facitint.
incorruplibilem, imniutabiiem, cujus polestali niliilI Concilii Sirmiensis anni 551, canones 11 et 12. Si
non cederet. Hoc lum opus, liic labor eral. Is etiami quis Verbum in carnem transiatum putet, vel detnuia-
esl lofms libri x scopus, ex cujus poiissinitun co- tioitemsustinnisse dccipiendocarnem, analheiha sit, Si
gnittone pendet inielligentia eorum, ob qu» catholi- quis unicnin Dei fuium crucifixumaudicns, deaUlaleni
cus Prasul jti erroris suspicionepi venit. Ut autecq 3 ejus corruptionem vel passibUilalein(nAN.) aiii-de-
Gl PR^FATIO GENERALIS. . 62
mttlationemvcl inlerfeclionemsuslinuisse dical, ana--.A convenerit.Idem enimipsi in suis dogmaiibusslttt:;itnl.
iheinasil. Non cnim anle aniiUiii500 hsereiicusaudire_ Sed Afiarioruriiin assereiida corporisinanimi suScep-
ccepit Apollinarius. tione CorisiliumEusiatiiiusAnlioclienusapudThebdo-
119. Et vero qui conira illuin scripserunt, Lihcra- retum dial. 5, planius retegit, dum qusefit : Curmagni
tus, cap. 5, Gregorius Naz. Or. 51, Alhaiiasius sub) faciuntostendereClitistumcorpusinanithumsuscepisse?
fineni lib, de salutari adverilu J. C. eum non ut com- ac respondet utsi possinlid aliqtiibus persuadere, tunc
nienti bujus parentem, sed ut imitalorem Ariano- affectionummutationesdivhto ipsius Spiritui tribuentes,
rum tradidere. Et ex verbis quidem Phoebadii Agen- facUittspersUadeani,e'xiinmulabUihalura genituin non
nensis apparel, Potamiuni blasphemieeejusdem fuisse_ esse quod ntuiabileest. Sic Gregorius Naz. Or. 51,
doctorem. Item si epistolae synodi Sardicensis, eai n. 15, tesiaiur, Cliristum ab illis inanimatum homi-
parle qua apud Theodoretum prolixior est, habendai nem prsetlicari, ut passionem diviniiati tribuant, lam-
lides; abdicali sunl Ursacius ef Valeiis, quod Ver- quam videlicet quod tnovet,idem qttoquepciliaiur.Et
bntn el Spiriium cruciftxuin, vuliwaluin, et moiiuumi Leonliiis de Scctis, act. iu : JdcircoArianum dogirid
esse, el resurrexisse asseruerini. Eusebium quoques Christi corpus inaniinumesse iradebal, nt humiles liu-
Pamphili Theopascliilarum vesania imbuluin essei jusmodi vocesChristonoh ui homini aitiibueiemus,sid
scribit Baronius adan. 524, n. 109 et 110. Af quodl B ut Deo ftlio; dequeipsitts sehteiiiiaFilitis Palre iniiiof
ad hujus rei probationem ex ipsitisad Constaniiami deprehendereiur. Eodeni speciant quse Phceliadius
epislola affert, nihil evincit. Immo alitid eUin sen- Ageiih. Hilario aqualisde epistola ab ofienle et oc-
sisse, ex-libroejusdem IVDem. Evang., c. 15, c<in- cidehie (sive ut conjectiira esl, ad oriehferiiex occi-
modius confeceris. Neque vero hic errorefat om- d<3rite)traiismissa hahet : Uhtisvesiiiim Usseril,carne
nium qui Ario favebant conimunis, sed insignium et Spiriiu Cliristi coagulatis per sanguinem Mariw ei
quorumdani Arianoruih et maxime Anomoeoruiri in unuih corpusreddctis, passibilemDeumfactum. Ne-
prbprius. que enim necesse est moneamus, Spiritus noniine hic
120. Perfidi illi Chrlsii hostes ut prav.mi illain doc- veiefum more naiurani divinam intelligi. Quod au-
trinam facilius tuerenlur, commenti siini corpus so- tem lisec non unius, sed plurium senlenlia sit, suh-
luih sine anima a vefbo assuniplum essc Quod enim inde significal his verbis : Vos quidquid de homine
hoc commentum Apolliuafius non finxerit primus, ejus dictum est,'.Deo applicatis: ul Deus ipse liotninis
sed ab Arianis aeceperit, testis esl Theodorelus sub imbecillitdiesocietur, forte 'saucieiur. Hi Deum more
Dialogi ii inilium, ubi ail, Arittset Eunomiuscreatam animce ac vice animse cum carrieex Mafia accepia
voluiitUnigeititidivinilaiem: solum corpusassumpsisse Conjiihctum sentiehtes, sic eum passibilein facuini
dicuni. Neque Augusiirium fugit hsao Arianorum opi- C ( cogilare poluertint, qiibiaodo anima, in quam ex so
nio, quam aliis mintis notani existimavil: sic porro Corporihusnuila pofestasest, ex Carnissocietatepas-
habet lib. de hscres. c" 19 : Jn eo autem, quod Chris- sidrii fit obnoxia. Sed maneat Arianos sensisse, quod
tum sine anima carnem dccepissearbitrantur Ariani, Deus Verbum,ut loquilur Hilarius lib. x, de Trin.,
minus noti sunl, nec adversus ebs ab aliquo inveni de n. 50, inanimam defecerit; hocque eos ideo sensisse,
hac re fuisse certatum. Sed hoc vefuinesseet Epipha- ut Christum secundum haturam divinani esuritioni,
nius (hoer. 69, num. 19 et 50, et in Ancorato, n. 55) limori, irisiiiioe, dolori subjicerent.
.?ioiitacuit, el ego ex eoruni quibtisdamscriptis el collo- 122. Quod licet jam satis superque consiel, hujus
cutionibuscertissimecomperi. Nihilo tamen niinus hoc tamen rei veritalem ex schismaticorum quoriimdairi
alii plures comperere. Aihanasius banc eortim sen- adversus Cyiillum contumeliose debacclianiium jti-
tentiam sub iniliunl libri de salutari adventu aperie verit (Episl. ad Rufum T. 5, Conc. Lubb.,p. 759) 11-
sic prodit: Arius carnem solanidd occultationemdei- luslrare mendaciis. Paulo quidem longius est enrum
tatis conftteiur : ei]proitostro interiori homiiie, id est testimonium : sed ad rem multum facit. Docet, aiunt
anima, Verbum dicit in carne fuisse, passionisqttesen- de Cyriilo, divinitateitiunigeniti fiiii Dei passam esse,
sum et ab inferis resurreciionemdivinitati audehs ad- non auteinhumanitatem: cum divinitasinhabitans pas-
sctibere. Ea quoque in re Eustaihio Antiocheno, D D siones corporis qiiasi proprii sibi atiribueiii, el tumeii
Gregorio Nazianz. Plioebadioproberioti fuere Arianl. in propria ttatura niltil ipsa pateretur. Addit prmterea,
121. lli ab Apolliiiarisiis hoc tantum dissidebant, . ex divinilateet httmattitateunanifactum esse iiaturam...
quod primarium apud Apolliiiarisias deereium esset, Ad hmc eos exsecratur, qui evangelicasapqstolicasque
Ycrbum siue anima corpusassumpsisse; Ariani.vero vocesde Chrisioboinino disiinguunt, ul liumiles qui-
id ipsum taiitum secundario docerenl, ui palmaris dein dd humaniiatem, divinasveroad Chrisli divittiia-
eorum sententia de infirnia Yerhi divinitate obiine- tem referani. Quod Ariani et Eunomiatii senliehles,
ret. Discrimen lioc inter utrosque nonnibil iangit liuinilesquedispensaiionisvocesad diviititalemreferen-
Alhanasius sub finemlib. de salutari adventu J. C. tes, Deum Verbumcreaturam el facturam, alteriusque
ubfeos4 qui Verbumvicesanimse supplevisse seritie- substantimet Pairi inmqualemesse affirmarenon dubi-
bant, refellensait: Iia fulurum esi, ut vulneraiiocor- taruni. Quwvero blasphetniaex itisce principiis conse-
poris passioipsius Verbi habeatur. Hinc enimproficis- quaittr, quivisfacileintelligil. Nam et naturiiruin ihdu-
ciltir quod Deum passum esseassevefalis. Congruavox, ciiur confusio, el Deo Verbo ailribuitur itlud: Deus
cf qumoplimcvosclec.edteiauwcumAriaitis pulclierriim beus pieus, ut guid dereliquisti m; f\ il(udw;Patet:
05 PRyEFATIO GI-NERALIS. 64
»ni, si possibite cst, transeal a me calix iste : rursitm A
J qui asseruntnon de wternitate csse prolatum, neqtie de
fames, siiis. angelicaconfoiiaito, etc Quw perspicum infinitate paternw subslantiwexstitisse,sed exnullo per
cutnAtii et Eunomii impielalecongruere facilc qtiis vi- enmqui eitm creavit effectum; ut. assumptus ex nihilo
deril. His ita prcmissis, qiiidllilarius, libro x de Tri- sii, et cmplusex opere, et cottfinnattts iniempore: et
nit., sibi proponatquceveeisententia sit, facilius dc- ideo in eo doloris anxietas, iclcoSpirilus passio cum
prehendetttr. corporis passione. Unde sicut illi creatam sibi finxe-
rant Unigenilidiviiiiiatem. eam consequenter passam
V. nUaritis de Christi tristitia, inelu, dolore, elc, con-
tra hwrelicosqui ea Verbo tribuebant, disputat. Qui el criicifixamabstruebant; ita ipse ubi eam increatam
demonsiravit et «ternani, longe efficacius<oncludil:
eis resistat.
Mori icjiturnihil in Deo potuit, neque ex se tnelusDeo
125. In duobus praecipuelocis Hilarius metum, do- ullus est. Cur, quscso,addidit ex se : nisi quia ex parte
lorem, trislitiam, aliasque liumanso infirmiiaiis af- homiuis, cui Deusin Christo conjunclus est, ct mctum,
fectiones rcmovere a Chrislo vidctur, in Matthseum et mortcm Deo esse poluisse non ambigerel? .
videlicet cap. 51, ct libro de Trinitate decimo. At 123. Adeo non. ambigebat, ac rcm Scripluris ita
utrobique conlra haerelicos, qni hsccad ipsius divi- constantem et evidcniem exislimabat, ut buic pro-
nilatem referebant, eum confligere minime "bseurnm B 1 bandce non immoralus, stalim ad hujusmodi affeclio-
est. Quippe in Matthaum stalim ab initio cap 51, num causas explorandas prosilierit; sic enim prose-
declarat, sibi cum iis rem esse, qiioruni ea opinio qtiitur : Qttia mdeslutn" fuisse Dominumlegimus, cattsas
esl, qttod cadere propter se mmslitudoin Deum polue- inoistititdinisreperiamus. Quibus perquisitis subjicit
rit, eumquefnlurwpassionistnelus fregeril, quia dixe- (H«ni.A) : Tristis ergo est usque ad moiiem. Non ita-
ril: Tristis est, elc, quique volunt exinfinnitalecorpo- que mors, sed tentpus mortis in melu est. Rei aulcm,
ris wruntnam Spiritiii adhmrere. Neque adversarios quce non est, causce a nemine sano requiruntur. De
alios lolo libro x de Trinitate sibi debellandos pro- Commentarioin Malthtcumhsecpanca sulficiant.
ponit. Nam cum docirinam loti sectse commuuem 126. Quod vero in unos illos divinitatis Yerbi te-
superioribus libris expugnasset, jam in hoc aggredi- meralores intendatur decimus de Trinilate liber, prce-
lur non quod Ariani onines, sed qund plerique lerea qusc diximus, Hilarins ipse in hujus libri argri-
eoriim in Chrisuim niagis impii defendebanl: quo- menlohiilioOperis sui prcepositosatis declarat (lib. i,
rum arguuienla prius quani sibi opponat, sic nuni. 9, n. 51 ef 52), in hunc moduin : Quia ex passionis
exponil placita : Voltintenim plcriqttc eorum non in (Chrisli) gettere et professione qiiwdtnn,per slullw in-
natiua cum impassibttis Dei fuisse; ul qui timuit et telligenliwsensum, ad conluineliamdivinw in Domino
doluit, non fucrit in ea potestalissecttriiateqttm non ii- 'C Jesu Clirislo nalurm virlutisquerapuerunt; ea ipsa de-
mct, vel in cct Spiritus incorruptione qnw non dolet, inonslranda fuerunt ab his imptissime intellecta. Hic
sed ittfcrioris a Deo patre natttrm, ct humanmpassionis igitur uiius est hbri x scopus, ut hserelici, qui Chrisli
trepidaverit ntetti, et ad corporatis pwnw coitgcmucrit in passione sna gesia diclaque ad divinse ipsius na-
alrocitulcm. Tum eorum subneetit ohjecla, quse libro luroacontumeliain rapiierunt, convincaniur ea impiis-
loli maleriam prsebeni. Atqui luereticos httjusinodi sime intellexisse. Quatenus auiem ca impiissime in-
oppugnarc, Christum secundum humanam naturam tellexerinl, apertius subinde signilieai: quod nimirum
passum fuisse propugnare est. Cuin enim,iuquit Gre- divinm professionis naturwque immemores, ad argu-
gorius Nyss. Or. 5, couira Eiinoni. relatus a Theodo- mentuih impietatissum, dispensalionisgesta et dicta te-
relo, dial. 5, duplcx ex ambigua sit opinio,divinilasne, nuerunt, <|u:cvcrba si cni ambigua sunt, conferat cum
an liuinanitcispassa sil; unitts rejectio altcrius erit bis lib, ix, num. 5 : Hinc itaqite faltendi simplices
confirmalio. alque ignoranleshwreticisoccasio est, ut qttmab eo se-
124. Hilariuin autem ab una Chrisli divinitate nos- cttndumhominemdicla sunl, dicta esse secunduinna-
tras inlirmitates rcjecisse inde perspiciium est, quod turm divinmiiifinhitatein tneiitiaittur. Unde hoc con-
ubi dixii hscrelicos velleex assumptione corporis se- fici potest argumcnlum : Profii.eiur Hilarius se li-
ruinnam adhaercre divinilati, eos sugiliat his verhis : ^ bro x, cum h;ereticis dispulauirum, qui qua3dispen-
A.csi virtnteinillam incorruplw substanliw imbecilli- sationis dicla gestaque sint, in Deum eadere velint;
lulis suw sorte aasumpliocnrnis infecerit, et mlernitasi atque hserelici, cum quihus ei disceptatio esl, rapiunl
iiataratn fragilitatisacceperit. Qum si ad metum tristis) quidquid de Christi limore, trislitia, doloreest scrip-
est, si ad dolorcmitijirma, si ad tnortem trepida , jcim \ lum , ut eum infirmum Detim ostendanl: concedit
et corntptioiti sttbdita erit (cap. 51 in Matth. n. 2). igitur ea omnia, quse de Chrisli timore, tristitia, do-
Tum Dcum corruplionis aut dcmutationis prorsus ex- lore sciipta sunt, dispensatiouis dicia gesiaque esse,
pcrtem esse ostcndit : at de honiine nihil oinninoro- hoc est, in hominema Yerho assumplum cadere. Sed
gitat. Imo se eamdem humanoeChristi nalurse prae- ad lihrum ipsum veniamus.
rogativam tribttere nolle satis indicat, dum hanc! 127. QuemadmodumHilarius in eo a prsediciis lisci-
Arianorum doetrinam fateltir ei opinioni conscnta- reticis mcnlis aciem non deflcciit; ita neque dehct
neam esse, qtia filium Dei creatum cl non seternuml lector ab eorum senleniiis animum avertere. Yarite
credunl. Sed eorum. inquit Inttm. 5), omnishic sensus s quidein sunt, sed quse ad duas commoderevoceniur.
esl, ut opinentttr metuinmortis in Dei filiuinincidisse,, Yerbuni enim alii ita cum carne confundunt, uf. ex
63 . PR.SFATIO GENERALlS. 66.
eoriim sentcniia (num. 50) de se defecerit Deus Ver- _Aqttod isli volunt egregii dociores, nt facius sit scilicet
bum, dum corpus officioanimw vivificat;alii iia ab ho- Dotninuset Detts noster ex hac sitbstanliarum perntix-
miue dividuiil, ut sicut in prophetis Spirilus prophe- lione passibilis: quorum palronus apud Tbeodoretum
tiw, ita in Jesu VerbumDei fuerit. dialogi 5 inilio primum affirmat, Clitisius ideo car-
128. Qui in hsec attenderit, non laborabit in pluri- nem asstimpsil, ut id quod eral impatibile passionem
mis locis, in quibus scepe negare videiur Hilarius, sustineret; ac deinde ab Orthodoxo interrogatus,
qtiod demonslrare dumtaxat vtilt ex adversariorum Cttjus exislimandaest lassitudo? divinitalis, ancorpo-
placitis explicari nullo pacto posse. Neque latebit, ris? respondet: iVoJ!attdeounita dividere. Orthoduxus:
cur, v. g. num. 10, priusquam objecta diluat, adver- Divinmigiiur, ul apparcl, ttaiurmlassitudinemtribtiis.
sarios aggrediatur his verbis : Et interrogo eos, qtti Eranistes : Sic iniltividetur. H.TCquippe non ohlilus,
hoc ila exislimanl, an rationa sttbsistat, ul mori liiiiue- facile deprehendet, nalurarum in unoChrislo.disiinc-
ril, qui omncmctb Apostolis lo.rroremmortis appellens tionein conjunctionenique cam tantum ob causam ab
ad gloriam eos sit martyrii adlwriaius... tum deinde Hilario tain operose explicari, ut binc ralionem red-
quem dolotem moitis tiineret, potestatis sttw libertate dat, cur Deo impatibili ailribuanuir passiones, qnac
moriiurus? Hoc enim argiiinenli geriere, quod in eo in unani lioniinis riaiuram proprie cadant. Dum igi-
libro frequens est, veluli gladio ancipiii fodiuntur B I lur Cbristum Deum ex passionibus corporis riullum
senteniiaruni eliamsi adversarnm patroni : cum neu- doloris sensum percepisse adversus haTelicos illos
tris succurrat, unde Christi virtutem simul cum in- propngnat, perinde cst ac si dicerel: Yos Clnistiim
firmiiatc compOnanl. Certe dum nutn".55 et 56, hx- ea natura; pioprietate destiiuilis quce paii nesciat,
reticos illos bac ratione persequitur; ipsum flctus quia Yerbiim vel confunditis cum carne, vel ab ca
Chrisii veriiaiem prorsus res;iuisse credcres, nisi et separalis : sed falsa esl vestra opinio ; etsi enim cum
ad calceni niim. 55 adjecissel; Et tamen vere Jestitn corpore ita coujunctum est, ut ei attribuantur pas-
Clirislumflessenon dubium est, et num. 56 sic clau- siones bominis, et propter boc putelur dolere; adco
sisset : Non eslvivificaluri flere, nec gloriftcandi do- lamen incoiifustim perseveral, ul cum corpus eas ex-
lere : et lamen vivifical,qtti et flevit, et doluil. cipial passiones, ex quibus per se sequaiur dolor, eo
19,9. Illa auteni argume-ilandi ratione eo usus est in propriam ipsius naiuram effcctu careant. Hsecex-
libenfuis, quo niagis idonea erat ad arrogautiani eo- plic.atio, quam nuuc argumenlo probabili prsestamus,
rum relundendam, qui omnia se Chrisii mysteria sed ex postremis lihri paginis certa ralione licehit
comprehendere jactitantes, ea pro libito definiebaut. demonstrare, loto libro inlelligendo non parum con-
Quod enim Alhanasius in exitu libri de saluiari ad- ducet.
veniu J. C. obscurius dicit: Slolidt, qtddhinituti ejus G l 151. Negolium tanien facessil, quod co loci dc
passionem adsciibunl, aut>humanitati ejus ficlemnon singiilari Chrisli conceptione ila disseiit, ut non di-
habent. aut qdi unum in duo separant, aut qui carnis vinam lantuni unigeniti Dei naturam, sed ct corpus
ejus dimeiisionemconanttir facere, et_quantum el quo- ipsius a commuui passionum nostrartim lcge eximere
modoprwter sacras Scripturas definiunt; illusiraiur ex vid<'atur. Et his quidem primum adeo sumus com-
hoc Hilarii libro decimo, cujus posti erna pars tota in moti, ut ah eo vindicando nos pcene abslerriios jani
iis cnereendis occupatur, qui aliam sibi de Christo fassi simus. Yeriim hsereticorum conlra quos con-
scieniiam usurpant, quam qua; Scripturis revc- greditur senientias relegentcs, depreliendimus Clnis-
lala esl. tum ab iis proedicari merurn bomiiiem , qui quia el
150. Neque lanlum os iniqua loquentium obstruere corpus et anima Adw in peccalo fuil, carnem quoque
contenlus, post quam illos qua_.stionen. 10, proposita Adw alque cinimamacceperit, et in cujus animam DO-
nonnihil lorsil, ad i|iSorum opiniones fundilus ever- MINANS tnelus irislitiw imminenlis inciderit, etc Nee
tendas conyertitur, iactatiiuefundamenia, quibus ve- deineeps latuit, qtiam salva et integra fide suum
ritas adslruatur. Quippe continuo singularem Christi etiam corpori Christi privilegiiim tueatur.
ortum coiiceiitumque considerans, ipsum verum 152. Cum enim lantum ob originis peccalum me-
Deuin boniinemijue perfectuin ostendit, naiuris iia "•* tus, trislilia, dolor nostri dominanlur: Chrjslum
dislinctis, ut Yerbi virtus ac natura a se non defece- eliam sccundum hominem doroinaniihus illis perlur-
ril; iia nnitis, ul non sit alius filius Dei, alius homi- bationibiis obnoxium non fuisse reeie defendil, quein
nis filius. Quorsum, quseso, ad removeudain a ex concepiionis modo demonstrat ab originis noslroe
Christo passionum nostrarum ignominiain, natura- viiiis absolutum. Hinc quod aii num. 27: Anin cor-
rum in eo distinctio conjiinctioqueasseraiur?Ne no- porecjusinfirmitas fuit, adctijus occursumconslernala
bis excidat, ilium eis resistere hsereticis, quos Phoe- persequeniium agmitta concidernnl? inlelleximus ex
badius alloquens ait: AToiidistinguentes Dominicw proxime subnexis, Quam igilur iiifirmiiatem DOMINA-
polentimduplicem statttm in sua unutnquemquepro- TAMhujus corpori credis, citjus tantiim liabuil natura
prietate distanlem, quidquid de homine ipsius diclum virtiitem? ut no.n omnein a Christi corpore infirmi-
est, Deo applicatis, ul ipse Deus homini imbecillitate latem rcmoverit (alias pugnarcl ipse secum), sed
socielur. El idcirco duplicein Itunc slatum non con- tantuni dominantem.
junctum, sed conftisum vultis videri ; et aliqnanto 155. Eodem spectat iflud num. %<i;Assumpta caro,
post: Non ergo sil Spiritus caro, nec caro Spiritus, id est loius homo, passionumesl permma naluiis; nec
G7 PRJEFATIO GENERALIS. 68
lameii ita permissa, ul passionum conficcrelurinju- A i suiun sectim in regnoparadisi recepil; Mortuus est; scd
riis ; quasi dicerel, Assumptus homo lum secuiidum secundum Scripluras resurgens a dextris DominiDo-
corpus, tum seeundum animam passionibus nostris minus assedit (Vidc similia apud Gregorium Naz.
permissus est quatenus naturales sunt, non quatenus Orat. 55, p. 575).
injuriosse atque conlumeliosa».Porro homini naturale 155. His autem iu locis sic vcrba sua format, ut
est, ut cum paiiiur corpus, aninia motti aliquo mo- cuiii cas in Christo infirniitales et affectiones neget,
veatur : at quod moium ilhim, quoties vult, compri- qua; homincm dedeceant Deostibslantialiler socialum,
mere nori valeat, injiiriosum ei, utpote peccali poena, eartiiu tamen in eo veritatem fuisse ssepius confir-
aique coniuineliostim est. Eo pacto licuit num. 15 mel: adeo ut prsedicli numeri 67, hoc sit exordium :
ncgare quod Christus senseril doloremcorporis nosirr; Passus qiiidem est unigenitttsDeus quw homines pati
ac num. 47 dicere : Ef pro ttobis dolet, et noiidoloris possunt. Quod rtirsum evidens est ex iis quce n. 55
nostri dolel sensu. Noster quippe dolor necessario nos ei 56 de Chrisli fletu babet. Ssepe etiam ex adjunctis
pnngit, nobisque invitis et reluctantibus dominalur ; intelligiltir, eum ab una illa nalura, cujus virtus pror-
ipsius vero voluntariusomninofuit ac sponte assump- sus divina est, omnem iiifirmitatis nolain removere:
lus. Obliilus enim quando voluit, ut pro potestale ut v. g. cum ait ntiin. 54 : Non habet litincmelus cor-
aniiiiam posuit, ita el assumpsit dolorem. Imo si B I poralis, penetrantemquideminferos, sed ubique natu-
vcra est Augusiini dcfiniiio, qui sponle patitur, do- rw virtute distentum; el num. M: Non esl itaquein ea
Iere negandus est. Dolor enim carnis, uti definit lib. natura, quw supra hominem est, humanw trepidationis
xiv dc Civil. Dei, cap. 15, lanlummodo offensib est aitxietas.
animmcx carnc, el quwdamab ejus passione dissensio: 156. Yerum ex iis locis, in quibus liistitice, timo-
sicul animw dolor, quw trislitia nuncupalur, dissensio ris, ac doloris Christi causas aut exquirit aut expli-
ab lits rebus qttm nobisnotcnlibusaccidunt. His ila in- cal, longe ceriius persuademur, eum ab liumana
tcllcctis, nulla errati vel levis suspicio remanebit in Mediatorisac Kedemptorisnoslti natura hirum aflec-
iis, qticc Hilarius in commendanda singulari Christi liouuni dedecus lantuin, non veritatem auferre. In
coiicepuone cdisscrit. Indeeninl merito probat, Deum hoc porro situm erat illud dedecus, ut aut propter se
homincm assumpsisse, et assumendo a se non defe- dolerel, aut dolore doininante conficcretur. Sane, ut
eisse; ac proinde esse aliquid in Christo, quod expers jam observatum, procul abest quis ut tristem aut do-
sit infirmitatis nostrse. Neque ininus congruenter fidei lentem neget, de quo quserit unde tristis sil aui unde
nostrse demonstrat, Cliristuin etiain secundum ho- dolcat. Ne vero singularis videretur hsecillius in hisce
minem, cum ex Verbi virtuie et non nostro conci- causis explicandis sententia; bue referenda essent
picndi modo originem habeal, passionibus nostris G ( verha Ambrosii tum lib. x, in Luc n. 57 et 61, lum
obnoxiiim non fuisse, quamvis eis se sponte per- lib, n, de Fide, c 7, n. 54; Augustini in Psal. XL,
miscrit. n. 6; Hieronymi in Mallhammc. 26, a Bedain eum-
154. In hoc polissimum de singulari Chrisli con- dem locum exscripti. Sed quod Augtistinus loco me-
ceptione argumento versatur usque ad num. 26. Tum morato habet, conferat cui Iibuerit cum libro Hilarii
rcdit ratio, qua primum usus est, quseque in toto li- x, n. 10, verba autem Amhrosii, Hieronymi, Beda)
bro piincipatum obtinet: qua nimirum hscrelicis attt cum ntim. 57 ejusdcm libri, necnon cum cap. 51 in
nullam aut exinanilam esse Christi divinitatem affir- Maith. Interim ad finem dicti libri x expendendum
niantibus ostendit, in omnibus ipsius gestis ac dictis, properemus.
eiiam quibns honiinem se et infirmum significat, 157. Tandem ubi hsereticis in unam Chrisii infir-
quamdani aliam internosci naturam, quseomncm a se niilatem respicientibus, multimodam illius virtutem
iiifirmiialeni depellere, el nullam non valeat cxsercre ohjecit, eosque convicit, nihil in sua ipsorum fide sup-
virtulem. Ut enim observat, dum nascilur, ortum petere, unde in iliclis gestisque lam diversis se extri-
dttcil ex virgine et Spirilu sancto; dum csurit, solo cenl; expedilam eis viam aperit in Ecclesisefide, qnse
jussu arcfacit arborem; flumina ex se prsebet aquse cum dislinctas in una Christi persona naluras confi-
Vivse,etiam dum sitit; corpus gerit, et calcat undas; "J leatur, in componcnda rerum tam conlrariaium pu-
flel, el tanien gaudet de Lazari morte; moritur, at gna non laborat. Unus enim, inquit num. 62, atquc
nemo ei aufert animam, sed ipse tradit, ejusque re- idem csl DominusJestts Chrislus Verbumcaro factum,
smnendie potesiateui habet. Alia hujusmodi passim seipsumper hwcnniversa signiftcans: qui dumad ntor-
dispersa legere est: ex quibus hic seligimus, quse tettiderelinquisesignificat,h.omoesl; dutnveroltomoest,in
niiin. 67 pressius et conclusionis in modum sic habet: paradisoDeus regnel, etc Etin exitu ejusdeninumeri.
Ncttuscx VirgineChtistus est; sed secundumScriptu- JJabemnsin sacrainentoFilii Iwminisel Filii Dei el mori
ras conceplnsde Spiiittt sanctoest. Flevit Christus; sed rcgnaitlein,el regnare morienlem.Etdeinceps adfinem
sccunduin Sc.ripfuras, ul in eo quod flevit, gratulatus usque tolus est in connnendanda et exponenda hac
sit. El csttrivilChristus; sed secundum Scripturas sine Ecelesise fide. Unde liquet quorsum primis libri sui
cibo in non habentem (ruclus arborem Deus operatus paginis hcerelicosadorsus sit, qui naturas Christi aut
est. Passus Cliristusest; sed secutidutnScriptttras tunc confundebant, aut dividebanl: scilicet ut convulsis
a dextris Virtutis scssurusest. Derelinquise ad tnorteiii corum prsesidiis, fundamenta jaceret catholica) fidei,
qucslus cst; scd secundumScripturas tunc confessoretn quacum Deus ob conjunctionem curo liomine. vere
69 PRJEFATIO GENERALIS. 70
passiis et crticifixus dicattir, passus lanien creditur jA ut proftciat fofnia iervi, hoh ul Chrisius , qiiiiii forma
salva ei integra divinitatis siuc natura. llinc doclrina Dei erat, Cuiusfus essenoh inaneai; cutn formamservi
illius sanse et orthodoxse"fidel prorsus eoiisenlahea noh hisi CHRSTUSacceperit. Plura huc referre essel
approbatur. Quod ut planius fiat, vocabulofum noil- siipcrvacaneuih, cUih qliisqtie hoc per se prscstare
iiulloruin vis est expendenda. jam monitus valeat,
141. Hac foqnendi ratiohe ideo fofsilari usus est,
VI. Quid Hilario sit passiqseu pati, quidChfistus,
aul vititts. qtiod Cluisius pefsonse nomeii est, heqUe alia iri eo-
quid Cltrisli natura
perSona est nisi Vefbi, Vel etiaiii ad tnendam Cbristi
158. Non ambigue explicat ipse libro de_Synodis divinitatem totus iiiteiiius, hihil in eo intueri sole-
ii° 49, quid passionis nomine sibi velit, dum-ad Sir- bal liheniitis , quani quod in ipsd divinum est, Unde
miensis concilii cahonem xu , subjicit: Absolute os- dulce Cliristi liOnieriDeiim ipsi sapiebat, Deum fCso-
tendiiur, cur Verbum, licel caro factum sil, lion tamen iiabat. Qtia iti opinione non medioeritcf confirmamur
iranslatum fuerit in carnem. Cum enim hwc passiotium liis ejusdem libri h; 5, verbis: Hinc ilaque fallendi
genera infirmilalemcarnis afftciant, Deiis lamcn Ver- simplices atque ignbrditleshaireiicis ocCasioest, ut cjttca
'bum carofaclus non potuil a se demutabilis esse pa- ab eo secuhdum hotninemdicla suitl, tiicld esse secuii-
licndo. Non enim idipsum est pali, et demulari: quia B ] dum tialufai divinw infirmitateih iiiehtiahliif; el qtiia
qmnemcarnem passio cujttsquegeneris demutel sensu, unus atque ideth esl loqueiis omhia qtimJoqucllur,BESE
dolore, toteraiitia. Verbumautem quod caro facluni esl, ipso eiithloculutn esse cotilciidahtiCiir, quseso, ea qua_i
ticel se passioni subdidcrit, non iamen deniulalum est a Chrislo SeCundum hominem i se assumplUm dicfa
passibilitale paliendi.-Nam palipoluit, et passibite esse siiiit, ab eo dicta esse de se ipso neget? Non ideo
noti poluit: quia passlbilitnsnctlnrwinfirmis signiftcatio saiie qiiia Vcrbi homihisque assfimpti non unahi pef-
est; passio aulem esl eorum quw sini illala perpessib : sonam seniiat, mi\\ hincab hserelieis faHefidi ansam
qiue quia indemulabilisDeus est,_cum lam.eii-Verbitm arripi conquefatuf: sed potius quia assuniptum, ac
curo faclum sil, habuerunt in eo passionis maieriam pfoinde velut adventilinm et extraneum, in Christo
sine passibilitaiisinfiritiilatc. Mahetilaque indemulabitis spcctet,- quidquid in eiim non Coriveriiitrt-Yerbuni ac
ctiam in passi.onenatura : quia auclori suo indifferehs Deus esti In hoc loquendi ihodo Ambrosium coiisen-
cl impassibilisessentimhala subslanlia est. tienteiii hahet. Quippe iri Lucani, Iib. x, n. 61, hcec
- 159. An bic Verbum pati potuisse coniessus, pas- -Chfisti verb.t,- Tristis est dnima iiiea,- et Tufbalu est
sibilc non fuisse congruenier dixerit, non est insti- anima mea perpendens ait: Noh-ergo suscipieiis,-scd
tnta) qusestionis. Forle ad hunc Ioquendi modum susccpta tufbalur. Aniinw eiiihi passionibUSobnoxia,
-eoaclus est, quo omnem haerelicis aditum prscclu- G divinitas libera. DehiqueSpirilus prbiiiplus, cafo aiilem
deret, qni Yerbum assumplione carnis iil propria infirma. Tristis aulem est, non IPSE, sed dnima. Cum
subslantia sua patibile faclum esse seiitiebant. Al iuroque facit Augustinus cuni pluribiis locis, turri
vero cum ex arbilrio pendeant nominum definitiones, maxime in Psal. xxxvn, n, 11, ubi liabet: Nmenim
niliil est discrimmis, ubi singula distincte explicata SETPSEChrislus demoitslravitin terfa, sed deihonsiravit
siint. Neque o.bscurum est, passionem id ab ed vo- carttemsuam. Ita Justiniis' apologiie i, iriiiio,"Chfistiet
cari, quod Verbum denominet passum, passiliilitatem Jesii nomiiia distiugiienda esse , Ct lioc ad-carrtem ,
vcro, qtiod ipsammet Verbi naiuram afficiat ac de- illhd vero ad diviniiaieiii refefniidum tfadit:- FUius
muiet. Quo posito, Yerbum ex passione carnis pati- Dei, inquit, qui sbtus proprie dicitur fitius, Ciiiiisfus
bile nequaquam fuisse recte negat. At hoe impassi- (juidem ex co-, quod per illuiii Detts-omnia cohforma-
bilitatis privilegium uni Yerbo se vindicare salis si- vefil atque oriiaveril appellaiur....3Esii__verb el honii-
gnificat, dum illud ipsi ea una ratione tuetuf, qtiod iiis et Servaloris nbmen ct desigiialioheihliabel.
iialura illius indemutabilis sit. Imo cum coneedit, 142. Ex hac observatlone sequitur, ut quodHila-
quia oinitem carnem passio cujusque gemfis demulei rius de Christd.simpliciter affifiuat vef riegat,- ad di-
sensu,. dolore, toieraniia, fatettirque Verhum, quod vinaminshrs naturam ut plurimum, referendum sit,
Caro. faclnm est, se subdidisse passioni ; fafetur P- Si aufem huie quod: de passionis vocabuld proxime
Christum, secnndum assumptum hominem , demuta- observatum esl adjunx-eris; hauda>gre audies Cliris-
tum esse sensu,dolore, toleranlia. Sicut enim Yer- tum habuisse eorpus ad patiendum, acpassum esse,
bum carnem facium cnm dicit, fotiim hoiriinem a sed natnram non liabuisse ad dolenduhf. His enim
Yerho assumptum inielligit; ita intelligil totum homi- verbis niliil libi occurret alirid, nisi Verbtim1 iri
nem a Yerbo subdilum esse passtoni, curti Verbiim Christo capax quidem esse passionis, si qtiidem car-
carnem faclumdicit sesepassioni subdidisse.Ass«mpfa nenipatibilem assumpsit-; sed nOhcapax esse doloris,
caro, inquil lib. x, de Trin. n. 24, id esitolus homo, cuin in riaturam ejus neqnaqiiam Gadat deniutatio.
pqssionumest permissa naturis. 145. Imerdom etiam remiriisei juverit, solo cariiis
140. Si atlenderis deinde qtiid\C/(Wsfasapud Bila- vel eorporis nominc totani naturam humanam, di-
rium soncf, eum hoc vocabulo simplicitef posito so- vinam vero spiritus aut seteHiilalis vocabulis Ssepe
lam Verbi natnram intelligere ac significare solere significarK
aiiimadvertes. Hnjiis rei perspicuum estexemplum in Mi.. Long&majorisvmonieitti=esf vo0 nmtiM ntf-
his lib. IX de Trin,, n. M : Fvucualio eo proficit, tWa. IIujus intelligentiam ad-assequenda Hilarii dicta
y{ PR/EFATIO GENERALII, 72
necessariam esse adveitit Hunaldus aptid Pliiiippumi Amo_ . fuit, naturw nosirm assumpiio est; ctimque in
bona: Spei ahbatem , scd ipse non saiis perfeciam"ha- Psal. LXVIII,n. 25 , hoc dictuni, quod iteque forttue
bnit. Porro nauiram Clnisti dispens.aiioniet assump- servilis-assumptiolanquamgenuinmofiginiscondilioitis-
tceinfirmiiaii, sicut naluralia illius ailributa assump- que nutura esl, ea ralione probet, quia id, quod as-
tis, ab Hilario constanter npponi pluribus"exemplis; stimptumest, iton proprieias interior sit, sed exteriov
liqtiel. Hinc Iib. ix, n. 55, omnia Christi prseuominai accessio: consentanea sihi loqmtur lib. ix de Trin.
el cognomina in naturalia et nssumptapanitur. Etlib. li. 7, cum res hominis assumpti res nalurm noslrm,
x, defendens Christum in forma Dei simul et ini res aulem divinas iiaiurw sttw voeat in hnnc modum :
fonna servi esse, quo discrimine uiramque illain for- Homonatus secundum consueludinem naturm noslrw
niani in se coniineal, sic aperit n. 22 : in forma eniin loculus est. Nam latnetsi in partu el passione el morle
servi esl, qui el in fonha Dei esl: et cum hoc NATDILE, i NATUR.<E NOSTR/E res pcrecjeiit; res tamcn ipsas omnes
illud veroDISPENSATIONIS sil, etc Rursum n? 65 : Ha- viiiute NATUR.« SU.Ecjessil, dum sibi ipse oricjo nas-
bensin se uno eodemque, per DISPENSATIONEM alque cendi est, duin pati vull qttod eum pali non licet, dutn
NATCRAM , in Dei forma el in forma servi, eic; n. 66 : moriliir cjui vivit.
Qui cttm EXDISPENSATIONE hoino essel, tnanerel tamen: 147. Jam itaque perspicuum esl, qui salva fide
EX NATURA Dcus; et niox : Ut cttiii itifirtniias esset ex B
) dixerit in Psal. cxxxvm, n. 5:Assumpiio auleminfir-.
forma servi, el NATURA manerel ex fornw Dei. mitatis non fecit infirmiiin; qttia aliud est naluram esse,
145, H;ec si observasset Erasmus, cuin in P.->al. aliud assumpsissenalttram : el exlra generis neccssila-
Lxvui, offendit n. 9 : Non ftiit ercjo in unigeriito Dco< tem voluntaiis accessioest. Neque magis suspectum
NATURALIS infirmilas, sed ASSUMPTA, et n. 18: Cunctw: est illu.dTract. Psal. LIV, 1111111. 6 : Universa, quw
noslrm, quw in eo fuerunl, infirmilaies non NATURALESmonis noslrm sunt ac limoris , ita petiulil, ut in.eum
suni , sed ASSCMPT_£ ; minime reelamassct : Quoinodo inciderenthwc potiiis , quam inesseiit, diim infiriiiitns
non nalurales ei qui naluratn assumpsit? lutellexisset noslra inagis est, quam naturalisin Deo est. lncidunt
quippe eas non homini assumpto , sed Yerbo assu- quippe infirmiliites nostrse in personam divinam,
menli negari naturales; ideoque vocari assumpias, cui atiribuunlur; sed in propria illius natura 11011
quia eas , naturam carnis assutnendo, inseassuinp- insunt: dum illis ea suhjaccl natura , quas de nobis
seril, a quibus antea ex natura sua alieuus erat. Ut assumpia est. Facilius quoque-jam assentielur quis-
enim ait Augustinus in Psal. xciu, n. 19: Dcus uni- que, Hihu-iumin iis Iocis, in quihus Chrisium om-
genitus tristiliam sic assumpsil, quomodocarnem. At- riino a nostris infirmitatihus eximere videbatur, lan-
qui, ul loquiiur llilarins nosier inPsal. LXVIII,n. 9, lum naiuram illius propriam , noneam quam a nobis
alienum anaiura sua corpusassumpsil. Undeel in epi- (G suscepit, ab iis vindicare. Quod ut roagis ac ma-
stola Idonysio Alexandrino atlscrijiia lom.i Concil., gis exploratum sit, quce ab eo virtutis vocabulo vis
pag.854, Chti-ius non natura lioino, sed nauira Deus, alribualur, nunc consideraiidum.
oOavcrEL-attOpamoe, «),).«.O-JCTEI
OEOSasseritur: et Cy- 148. Nihil aptid veieies usitaiius esse, quam ut
rillus, lib. xi, in Joan., eap. 12, iiainram humanam virlulis voce Christi diviuitaiem enumient, vel ea
ad Deum Verhiini cyjitiYMC,nou <pu<n.-/wj ascendisse sola tcstimonia, quai ex ipsis Theoiloretus ad cafcem
docel; quia nimitutn ex se et ex su;ipte conditione non dialogi 5 adversus Tbeopaschitis collcgit, amplam
habeal, ui cum Deo unum sit. Tristitia igitur aliccque fidein faciunt. Quibus addimus uiuini illud Ambrosii
infirmitatesnostree a natura Cbristialience fuerunl, et lib- 11de Fide, cap. 7, n. 56 : Christus ul homo tur-
consequcntereinon naturales.Non nalurales, inquam, bcttttr: non turbalur ejus vinus, non turbatur ejus divi-
non naturce mortali, sed naturae a qua ei virtus fuit tiilas; sed lurbalur anima, turbalur secundum Itutnaitw
resiirgendi. Quod Hilarius in Psnl. LIII, n. 7, de- fragiiilalis assutnptionem.Ad Hilarium veroquodatli-
claral, ubi cum prsemisisset, Oinnia, qttm liominum net, quamvis hac voce, cum de Christo ei sermo
sunt, ef oravit el passus esl_... Iiinc esl quod esurivil, est, saipius utatur, 11011 occurrit taroen animo, utrum
silivii, etc, snbjicit, El ul lits otnnibusNONNATURA, eam usquam non ad diviniiaiem ipsius refcrat. Hanc
SEDEXASSUMPTIONE subjeclus csse posselintetligi, per-11) eo vocahulo perspicue significat in Psal.n, n. 25,
functus his omnibus resurrexil. dum ait: Non idcirco non Dei Fitius, quia et hominis
146. Neque obscurum est, cur ea usus sit loqueudi esl filius. Non eniin cum divinitatis decessione fit hu-
rationc Quod enim superius de vi vocis Christi est mUilatisaccessio: nec per consorlium infirmilatis con-
observatum, longe hic majorem Ibctiinhahet. Et qui- tumeliam VIRTUS excepit; quippe cum infinnilas ho-
dem cum una in Chrislo Yerbi persona sil, cttjus nore sit donuta VIRTUTIS. Nec iniuus chire cap. 9 in
propria naiura divina est, ctiique humana, .quamvis Maith.nnm. 7, habes:Assttmptiocorporis non naturam
per conjuncfionem substantiiilem, lameu per volun- VIRTUTIS inclusil: sed adredemptionemsuam, fragilila-
lariam a*sumpii<>nemaccessil;cur hanc non liceat lem corporis YIKTDS assumpsit. Huic loco simihs est
velut extraneam respicere? Si autem Clnlsio velut alter Tract. Psal. 143, uum. 7, quo Yerhi exinanilio
quid exlraneum est assuniplus homo; pariler exlra- sic expnnittir : Neque VIRTUS in liumililaiem sese ticct
neum ei erit qttidquid in hominem assumptum conve- cohibens defecil ex sese, el liumilitas cohibita in sese
niet. Quocirca cum inPsal. cxxxix, num. 2, dicat: Virlulesuscepta, cum quod non eratesse cmpit, pro
Quoclenitn Deus est, naiurccsuw esi, quod autetn ho- fectum ejus quma se non defecerat Viiiutisaccepit. Ilg
75 : PR7EFATI0-GENERALIS. .74
lib. x de Trin. num. 16 :-Verbi vitius; non corpora- .A se passiotinm hostraruin infinnilales, sed passus viii-
libtisinodis manens, nec deeral unde desCenderai.Sed TUTENATuit^SUB, ulel vitiute nnturw sumnalus esl:
"ad rem nostram propius perlinet, quod ibid. n. 66, neqtteenitn cum nalus sit, iion teiiuit omnipoteiitiw
enarrans illud Pauli: Elsi cfucifixus est exiiiftrmilqle, suw in naiivilate nalurant. El post pauca , pro viiiute
sed vivil ex virlute Dei, viftutem Christi divinam na- naltirm suw, ait virtule corporis sui, puta , secuttdum
turam, infirmitatem vero humanam ejusdem naturam quod ila ex infirmitatecorporisnpstri passti.sin corpore
interprelaiur in iiuncmodum: Eumdetiiex infinnitale esl, ut pqssiones corporis nostri, CORPOIUS sui" VIR-
crucifixumait(Paulus), qui ex virlule Dei viverel: ut TUTEsusciperei. Quod in Psal. CLXI, n. 8, brevius
cutn infirmitas essetex fonna servi, et natnra manerel ac clarius sic elocutus est : Licet.sepassionidaret;.
ex Dei forma , tioti ainbiguum esset in quo sacramenlo non taihen VIRTUS _ETERNA dblorempassionis exciperet.
(id est in qua nattira) et passus esset, et viveret; ul Unde liquet virtutem corporis, virtutem natnraa
cum in eodemesset el INFIRHITAS ad passionem, el ad suse, et Virtutem ceternam Hilario synonynia ftiisse,
vilamDei VIRTUS , non aitusac divisusa se esset, qui et. iisque signilicari verbum , a quo bonio cum iisquce
paleretur el viveret. Quse cum ila sint, qiiid vetat, hominis Sunf, absque ulla sui demutatione, suscep-
quo minus inhislib. x, num. 48 : Succunibere ergo tus est. ":.'• ",-."
libi videlur VIRTUSista viilheris clavo, el ad ictum -B 152.Yerbum quoqiiecarnem factuniviiiutemcorporis
compuitgendiexlerrila detniitassese in riaturam dolen- elvirlutem in corpore ah Hipphlylo appellauimesse
d. ,So!am Verbi naturaiiiadoloreeximi inlelligamus? apud Tlieodoretuin ad ealcem dialogi Impatibilh legi-
Imo quls ea verba aliier inielligenda ccnseit? mus : Corpus, inquit, quamvisliumaiioinore nwfluum,
_149. Neque solum vox vitiiis, aut virtiis Dei, sed magnamih se vilwviiiuiemhabet. Qttmeiiimex mortuis
etiam virtus corporis aprid Hilaritim ad Verbi natiiram corporibus non profluunt, ex illo-manarunt: saitgtiis et
attinet; adeo ut.libris de.Trinil. vinus corporis per- aqua : tttsciremus quanlum cidvilam valeal VIRTUS qum
inde ei sit; ,ac in Malth., cap. 9, num. 7, potestasin- in corpore habilavit. Iteiri ait : Non cotifiingitur os
tra corpus manens; aut cap. 8 , n. 7, ipse in cprpore sattcit agni, oslendente figurd passionemtion attitigere
posilus. Cerle Verbum homini conjunclum virtutem VIRTUTEH. Corporiseniinviiius suntossa : et ideo Ver-
corporis nuncupare ei licuit: tum quiaassunipta caro bum adtimbrant, quod assumpii corporis virtus est.
ex ipsius praosentia ac socielate niutuaia est-quid- 155. Sed ad snpeilorem libri x de Triiiil. locum
quidpoteutise oblinuit, lum quia specialilef sensif, illusirandum nulltis aptior est, quani qui inPsal.
uti; § 1 fuse demnnslratum esl, ex Verbi virtute LIII, niirri. 12, habelui'. Ex hoc enim evidenter paie-
conceptum esse corpus , quod ex Virgine suscepit. bit, quam".in illo »_rfiiscorporis pecinde Hilariofue-
150." Accepia-hae nolione, tota dirimitur confroT^ ril atque nalura divinilatis. Nec ingralumerif ab ip-
versia,quse maxima lialaestex verbis lib. x, n. 25 : somet autlire, non quid recens ide Doniini passione
Passtts quidem estDominusJesus Cluistus, dum cw- senserit, sed quid de ea semper prsedicarit.; ut illuc
dilttr, duin suspendilur, dumcrucifigiiur, dummoiilur: provoce.iitur,-qui eum libris de Trinila.ie errasse, sed
sed in corpus Dominiirruens passio tiec 11011 fiiit pdssio, poslmodum Traciatibiisin psalmos errorem retrac-
nec lciinennatttram passionis exseruit, dum et pmtiali lasse senfiuiit. Pofro in co loco brevem totius doc-
mihisteriodesmvil,et VIRTUS CORPORIS sinc sensu pwnw triiice suce de Christi passione..'smrimamsic com-
vimpwiteinsedeswvieniisexcepit. Si eiiini.ibiwYfHscor- plexus est:Quod autein (speciat) ef in crucenvacluin
poris inielligitur Verbum quodcorpus assumpsit, hcec miigeiiiium Dei filiuih, el morfe damiiatum eiim, qui
sibi volent, passionein scilicet, qua ccesusest Chri- jiativilate, quw sibi ex wlernopatre esl naluralis,mler-
stus, et veram fuisse, et non veram : veram "quidem-in nusslt;' frequenter itno SEMPER prwdicanius, rioh ex
corpus ipsius, seu in bominem ab eo assumptuiu, : itaturmnecessilatepotius, qtiamex sacramento huinaiiw
quem proinde demularit dolore, sensu, toleratuia, saluiis passioni fuisse sttbditum, elvoluisse se magis
nt jam.num. 159 observatum ; non veram autern in passioni subjici, quam coactum. Et quanquam passio
Yerbum carni conjunetum, in quod mox diciodemu- illa iwii fueril conditionisel generis, quia iiidemulabi-
talionis eflectu caruerit. Nulla igitur hinc discep- " lemDEINATURAM nulla vis injuriosm perlitrbationisof-
tandi causa , cum nemo catholicus anibigat, quin feiideret : tainen suscepla voluntarieest, officioquidein
FiliusDei, postquani faciuS est filius hominis , sine ipsa salisfaciurcipmnali, non tahtenpwnwsensu Imsura
sensu pcencevim po3iisein_sedessevientis exceperit, patientem: non qtwdilla Iwdendihon habueritpro ipsa
lidcest, dictus sit patij quod in carne absque ulla passioriis qualilate naturani; sed quod dgioreth DIVINI-
sui demutatione perpessus-sit. - TATISNATURA nonsenlit. Passiis eigo est Deus; quia sc
151.At quod allaio loco virius corporis Yerbum in- siibjecil-volunlariuspttssioni : sed suscipiens.itaturales
telligatur, non atnbiget,.qui cuin eo cOiitnlerit hoc ingrueiitium in se passionum (quibus dolorem palien-
"Tract. Psal. Liy, ntim. 6 : Et hwc quideih in eunt tibusnecesse esi inferri) vhiutes, ipse tamen a naturm
omnia, qum hoslrmnecessitalissunt, irruerunt; sed ab suw virtute noiiexcidit ut doleret. Jam vero hsec con-
eo NATUR_E SU_EVIRTUTE suscepta sunl, duminoiiem fer cum vefbis num. 25, lib. x de Trin. quse hactc-
nostram,polens noiimori,eliam TIHOREMinsenwiiisin- nus multis difficilia, plnribus autem suspecta visa
grueiitemnonreiuiit;velillud lib. x de Trin. num. 47 : sunt : nec ulla oceurrct nisi in verbornm sonis dis-
Passusigitiirunigenilus Deus est omnes incurrentes iii crepaulia. In uno siquidem loco Chrisliis diciturpfls-
PATUOL.IX. 3
IS PiLEFATIO GEREflALiS. 76
SJIS,in aliero passioni subdiius; in lioe cttm pmnali A A hoc dcmonstratum est, recolere quisque facilius va-
offtcio, in illo cnm pwtialiminislerio, in utroque sine |eat; prceoipuapauels sunt perstringenda.
pwnwsensii, in utroque ipsi passiqnis qualitati non- YII. Synppsis .argutnentorum, quibus Hitariusde pas-
negata lccdendinalura : in utrqquc etiam statim sub- sionc Gkristi recte sensisseapprobqtur. .
jicitur ratio ctir hscc naluralj offectu destiluta sit, Ii- 156. Prinio ante ClaudianuniMamerfum nullus,
brqquideni de Trinit. obscurius, quod Virtus corpo- post luinc primus Berengarius eum reprehendit quod
ris vim prenminse deswvientisexcepil; manifesfius au- passioniiin Chrisft veritatem negaret. Contra a nonii--
lem in Psalmos, quod dqlorem divinitatis nalura non nalissimis quibusque doctoribus sacfisque Conciliis
seniit, et qnod passus Deusa nalurm' sucevirtute non ut venerandus et catholicus doctorct acerrimus fidei
excidit ui doleret. Sed hinc discutitur caligo, quse ilr defensor semper audiit. Al-si in ea fuisset sententia
linc indueebalur, ila singulari, ut nullum ejtis vestigium in cetatisillius
154. Apijssime deiiide viftus illa Yerbi, qua car- scriptoribus deprehendefe sit, imo quse fidei om-"_
nis passiones absque ulla sui demutalione exeepit, nium consensu receptse repugnet; tot eum laudibus
teli in ariuam aut ignem aut aerem immissi compara- minimecelebrassent. Longemhiuseipepercissenthai-
tiono illustralur. Quemadroodumenini teluni, cumex retici, qui ourii advgrsantes sibi catholiCos alios con-
naturasuapungere, forare, vulnerareidoneum sit, his B 1 fictis hceresihus calumniisque infamare pro nibilo
tamen effeciibus in lisoc clemenia immissunii.caret, ducerent,.ipsius tamen integritatem auCtoritafemque
quia illa cos in se minime recipiant : sic et quia in semper summopere reformidarunt. ..-
divina nalura nullus patet dolorilocus,in Christidi- Deinde Aphthardocitis, qui JusliriianoTegnante ac
vinitatom ad irrilum cadit passio, per se inferendo favente errorem Hilario a nonnullis adseriptuni de-
dolori nata. fendebant, nunquam venit in mentem, ut senten-
155. Aliisetiam simililutlinihuseamdemfideinoslroe tiani suani tanti -yiriiiominc munirent, cujus jam-
veriiatem explicant et confirmanl alii Hilafip nostro pridem apud Grcecosce.Ie.briaeraiit scripta.
scquales attl eliatn superiores.- Solis similitudine 5° Httic errori re vera minime favet, quod ait
uiitur Euslathius Aniiochenus apud Theodorettim, lih, x, n."24 ; Assumptacaro, id estlotus homo, passio-
dial.5: Si attlem, inquit, sol cujus corpus cerniet sensu iiuin nctlurispermissa est.
percipi potest, tol lantasqiteubique terrarum ferenscon- 4°Eidem passim adversatur, qui non solunreon-
lutnelias, noti inuiat ordinem, nec iclumiillum parvum sfanter docet Chrisfuni gessisse, dixisse ac passum
tnagnumv.eseiuit: incorporeain existimqmus.polluiSa- essc quceciimqiie hominttm sunt;.sed el eum sitim,
pietiiiam, elmiilarenatiiram, si ejus templum cruci af^ esttriem, tristitiam ac timorcm suscepisse,_necnon
jigalur, atil deslructionein susiineai, aut vulhera_exci-1G anxium et turbatum fuisse, flevisse aedoiuisse variis
- '
piat, qut corrupiionemadmittat ? Sed lemplumquidcm in loeis cohfiletur.
palitur : labis autent expers substanlia otiini ex parle 5° Omnes illas hominum affectiones vere a Christo
impoUutam retinet dignilatem. Eamdem comparaiio- susceptas esse adeq persuasum ei erat, m in earum
nem ob eamdem cattsam adliibet Eiisebins Pamphili, catisis explicandis stiidium et epcram cpllocarit,
ljb. IV Dem- Evang. c 15. Se quoque liacin.parte probaritque Illum eas non sua, sed nostra eausa, et
Arianis noii sociatum esse ostendit Eusehius Emese- ut hieret.icos carnis ab ipso assuniptae veritatem ne-
iius, cum in laudato Theodoreti oper.eaii: Si dixero g-ant.esmendacii couvhicer.et, perpessum esse.
cqmelitm volare, vos protinus absurdum diciiis; quia 6° Cum lib. l de Trinit. n. 52 deelaret,: se libruni
nalurm liotuconvenit: et recle facilis. Si dixe.rohomi- decinium instiiuisse adversus hsereticos , quidivinm
ncs in mari Itabitare, non loleralis : et recie facilis ; na- professionisnaiurwqueinimemores,qdiinpietatis suwar-
tura enim non patitur. Ita si dixcro qttod illa .poteniia: gumeittum dipensationisgcsta diclaquelenucrunt , boc
'
qticeesl antc swcida, el iiatura sua incorporea, el ciig-• est, ut planius loq.uitur lib. ix , n. 5, qui qumab eo
nitqte impatibitis, ctapucl Palrem, et ad dexleramet in\ (Cliristo) secundumhominemdicta suht; dicla essese-
gioria; si dixeronaturam illcimincorpqreampqli, nonnc; cunduin naturm divinwiiifirmitatemmeritiuntur : con-
attres veslras obluratis? etc His.perepectis, cui jami'D • luendumest qu;ci)am illa sinf, quse, lih.x radver-
pefsuastmj non erit, Slilarium in uiidsrespexisseTlieo-• sus Cliristi divinilatemiiscretici objiciant-..Atqui quce
pas.chita.s, et unam Verbi naturam a -dolore immii- de Chiisti tristitia , limore , dolore sunl dicta , obji-.
iieni demonslrare- voltiisse, cum-.lib. x tel.i compa- ciunt. Ultrq igitur concedit Hilarius, ea de ipso sc-
ralioneni instiluit?-Siqiiodaliud pilvilegium in eo.dem i cimduni homineni vere dicta esse. -'_"•" -
loco aliisvecarni assuniplceattrihuere videatur ;eo re- 7° Ne luinc ignoremus iiistituti sui rationem ,
dit, ul hoc tanuiin velitquod in memoralo Traclatui libri xi initio (num. 6) pro more "suomemorans quid
Ps.al. LIII, n. 12, docet, Christum seilicet eli.amsecun- superiorc confeeerit, confirmat sese in decimo adver-
duin carnein vpluisse se tnagis passioni subjici, quam. i sus lucreticos dispulasse, quldispensalionemassumpti
coqctuni.Nulli ilarpieambiguiim esse jam. dehet, quinl eorporis rapiunt ad cotttuincliathdivinitalis; et impie-
et de. Ilil.ario vera sit hcec Theodoreti ex Gregorio) tefis cciusasani.piuni de salutis noslrmsacramento: qui
Nyss. descripla senteutia: Ctttn duplex el ambigua siit si ciposlolicmfidei tcnaces essent , 'mleiligerent eum ,
opinio, divinila&ne,an humanitas passa sil, uniits rejec- f/H!in forina Dei esset, assutnpsisseformam servi, ne-
lio eril-alleiius confirmatio.&udul argunienla, quibusi quaformam servi assuinerent ad formceDei delionesta-
'
77 PRiEFATIO-GENERALIS. . " 78
lem. Hpecigilur una ei de heerelicis querela est, nOn_A Chrisluni non secus ac in hos incidisse, ejusque do-
quod infirmitates noslras Chtislo allribuant, sed . minaias esse jaciilabant; ostendendum ei fuii, Chris-
quod formani Dei et formam servi disiingiiere ne- tuni eis ex se minime obnoxiuui fuisse , ac suscepta-
scienles, quceassumpli hominis sunt ad forinam Dei rum infirmitatum semper extitisse dominum. Primum
rcferant. In libro auiem decimo ad coiiiumeliain di- proestat fuse exposita originis illius saiictiiaie : alie-
vinitaiisTapiunt qtiidquid de Chiisti tristitia, doiore, rum aUtcm ex virtnie gestorum (lemonstrat; qiiippe
liniore scriplnm est. Ea ergo , ex Hilarii senicntia ,-" quibus Christus omnem a se infiriuilateiri arcere se
assumpti corpofis fuerunl. pOluisse non ohsciire signilicarit. .
- 8° Si 159. Iiaque ui tam loiigamdispiitafionempaueiscOm-
expendanlur hcreticorum , quos lib. X rc-
fellil, seiitenfiae, qui nimirum Cbristum dividercnt, prchendamus, Ililarius conlra hacrelicos .dispulaiis,
aut cum carne Vcrbum confunderenl; si rursum qni unam Chrislic;clerorumf|ue hominum in passione
atleudatur quorsum institutse tot qusesiiones , ct cur condilionem fuisse seniiebaiit , infinnitat.es illitis a
, naiiirarum in uno eodemquc Chrislo distinctio lam nostris quadruplici ratione diffcrre oslcndit. Ndstrce
operose inculcala : non latehit, omnia prudeniissiini quippc eum .int coactse , ex inerito nostro nos afli-
doclorisargumenta eo spectarc , ut multis hcerelicos ciant, nostri domiiientur , ncc qiiidquain in nobis -
convincat, diversa Chrisii gesta dictaque ex sua ip- B sit, quod non eis snbjaceat ; denioiistrat irifirmita-
sortim opinioiie explicari omnino noii posse , convic- tes Cbristi esse voluiitarias, et propter nos, rion prop-
tosque sensim perducatad Ecclesiic fidem, qnseunani • ler se ah eo susceptas, ad nulum illius volinitatemque
Christi personam dnasquenaturas confitens , habet temperatas esse , rieque eam naturam quam seterna
unde in uiio eodemqiie viriutissiinul et infirmilaiis nativitatc hahuil , sed eam ianlum quaiii ex tempo- '•""
evidenlia sigua componat. Scopum hunc.sibi iii su- raria assumptioiie suscopit, attingere. Ad hssc qua-:
perioiibus fuisse niim.,60, ac dcinceps aperte signi- tuor Christi privilcgia vindicanda revocatur , quid-
fical._ - "- quid Hilarius de Servatoris nostri passione edisserit.
157. Ilanc itaque EccleSise fidem, qua Christus - § IV. DEWORTE CHRISTI.
oinitibiis quminfiriiia suhl sqlva inajeslatis sum dicjni- An
late perft.nclus creditur , unice propugnal , du.m.acri- JJilariits, inoiiente.Christo
' , Verbum a carne se-
cessisse senserii..-
tcr persequitur hieresim.-, quaa ex doloribus. carnis
assumplcc infirmitatem Dei asstimentis adstruehat. 160. Vix eniershnus salebrosoloco, Cumecce inci-
Hancnonsemel iiotiitpr;eiiunliatam Isaiceverbis : Prb diinus in alium. Cliristi cnim mystei'ia"prosequ"enlihus
" nobisdoleleinos existimavimuseutn iii.doloribnsesse: proximeposi
passionem sese offert mors ejus. Multos
quasi diceret :_Pro nobis dolet secundiim riaturam a C autem offendil, quod in haecChfisti morituii verba, .
nobis iri tempdre assumptam , et nOs existihiavimus Deus, Deus tneus,'quare me. dereliquisii? subjecit-Hi-
eum sccundum poliorem sui naturam quam antetem- larius (ccip.55, in Mattli. n.-G): ClamorveroctdDeum
pora obtinet,. in dolorihus esse. Nori.aliud sonat illud corporisvoxest reCedentisa se divinitaiis contestatddis-
Tract. Psal. Lxviii , num. 25 : IJiinc igiiur ilaa Deo sidittm; quasi nimirum Vefbuin ,. antequam inorere-
percusstitnperseculisunl, super DOLOREM vulnerum__(_-. tur Christus, a corpore quod assumpserat discessisss
liujus addenles..Pro nobiseniitise- diceret. - .- 1
LOHEapersecuiioriis
- citndumprophelitm dolel, et idcirco esl esseiiidolori— IGi.Tllis resisfere priinum nobis non erat animus ;
bus cestimalus. Ex quo commode iritelligitur hnc ciirii salva et integra Vefitate , a qua recedere nun-
lib. x de Tiiii. n. 46 iFaliilur. ergo humanmmslinia- quam liituro est,. id fieri rioh possevideretur. Id tum'
tionis opinio, putans eum clolerequod patitur. Quod nohis dumtaxat duCchamusprsestandum, rit senteri-
"illuslraiur cx Traet, Psal.cxxxviii, n. 3 , ubi pra- tiamillam neque ei singularem , neqiiecum hcereti-
missis verhis Isaise : Infirmitafes nosiras portavil, cis communeni fuisse ostenderemus.Deinde vero cse-
prqxinie su.hjicit: El ne quid in impqssibilematque lera ipsiuS oper.i felegentibus, constilit eurri in frio-
iiidemulabilemdivinitalem inftrmitalis incidere existi- _ re illa opinione niinime perseverasse , sed oppositam
marelur ; adjecil (Isai&s). Et nos putabamus eumin D in scriptis posteriofibus asseruisse ssnteiitiam. De-
doloribusesse. Suscepit ergo infirtnitales , quid lionio mum ubi ad hanc parteni probandam venlum est,
nasciiur; et pulaiur doiere quia palilur: carelvero do- tanta animiiirmitate contraeos, qui Christum etiam
loribusipse, quia_Dcusest. Cui enim HilariusMcnon in niorte dividebaiit, visus esldecerlare, ut cum liis
videatur priora Isaice verba: Pronobls dolei, elc.de eum aliquandoconsehsissenec levissuspiciorelinque-
Christi Carnedici concedere; tantumque conteridere, rctur.- Prcelibalam itaque dissertationis nostrae ratio-
quod stibiiexis prsemonsfraia sit'perversa eorum ar- nemfetractare noii piguit, aliamqueinire:: inquapri-
gutandi ratio , qui assumplse carnis inlirmitates in mum non diffiicmur, allata ipsius verba non multum
Yerbi assiimeniis-divinitateiirrejicerenl- ? Eorumdem discrepare a verbisvP.itrum, quorumaliqui credi vix
sopliishiaia riirsum in Psal. txviri, n. 12, sic nolat: possuntVcrbiiinamortuoChfisticorpore non sensisse
ehrisliis:7?efinlerdum, et iitgemiscit, el trislis est (s"e- separatum: tum eaipsa Hilarii verba absqiieullaVer- .
erindtimhumanani naluram) : ctid ipsum ad infirnii- bi separatigiieintelligicommode posse, ex aliis ipsius
tcttistribuilitr exetnplumconlfa divinam. ldquendi ifiddisostehdinius : postiTemoca nori soliuii
158. Quia vero ii ipsiperlufbalibnes humanas in posse , sed:et debere ita-inlelligt appfobanius selec-
79 PILEFATIO GENERALIS. 80
tis noiinullis senlentiis , quibuscontraCliristi diviso-._, Deus meus, respiceinme, qttare me deretiquisli? Clama-
____
res vehemeiiter adeo dispulat , nt eum illoriun dc- vit homo separatione divinitaiis moiitutits. Posteriqr
bellaiorem pofms existimare dcccal, quani fautorem. hcec senteiUia in exposilione symboli apostolorum,
seu traclatu de Trin. apud ipsum Ambrosium in ap-
I. Qui e veleribits videantur Vcrbum a carne Christi pend. tom. n, edito cap. 15 inserta est.
tnoiiua separalum scnsisse. Qua raitone ctbItmreticis 165. Denique cum consequens sit, ut verhum ani-
dissideant. ma dissoluta a corpore disjuncium fuerit, si anima
162. In primis occurrit quod Epiphanius hccr. 69, tanium mediante cum corpore fuerit conjuiutum;
n. 62, ad piwdicta Chrisli verba,/)e_(s,.De_.smcus,qnare quolquot Iiuic opiiiioni favent, illi merito exisiimen-
medereliquisti,res[)\c\eusSi\t:Cumillaeademlitimaniias tur suffragari. Unde illud eliam conseclarium est, ut
cum divinilatcconjunctasic esset, ututta essetulriusque si Verbum anima lanlum mediante cum carne con-
sanctitudo; etin hacilla perfectissimeomnia cognosce- junctuin absque ulla luereseos nota docere licucrit,
ret, utpote Deo copulala , et in unam consociata deila- licuerit pariter diccre Yerhum anima recedenie a cor-
lem; vidensdiviiiilaiem jam ... procincluquodumesse, pore.secessisse.
tit sanctum corpus desereret, ex ipsius liominisDominici 166. Itaque hsec Clnisti in cruce morientis verha :
persona, hoc cst, Itunuinmtiaturm a Verbo susceptmB Dews,_9eitsmeus, quare me dereliquisti,qnamvis non-
( quippe divinilas otttitia qitm ad passionis inysierium nullos Patres pariter cum hsereticis de Yerhi a carne
attinebanl, perftcere decreveral, et ctd inferos cum discessione inicrpretatos _esse quis largialur; non
anima descendere)... vox ad coiijunctam diviiiitatetn statim lamen ei concedcndum cst, unius ejusdemque
illa est cdita, Deus, Deus meus, qtiare mc dereliquisti? interpretationis eanidem in utrisque fuisse rationem.
Ita etiam Leporius in lihello emendationis(cui Augu- Quippe hserelici Yerbi divinitatem, quasi infirmamet
stinusaliiqueepiscopi subscripsisse se testantur epist. trepidam ne sibi mors et passio sustinendse essent, a
apud Augusl. 219, n. 15) profitelur, Christtim ideo Chrislo passuro discessisse somniahanl : contra quos
in cruce clamasse, Dens, Deus ineus, qttare me dcreli- Gregorius Nazianz. Or. 56, n. 20 : Nequeenhn, quod
quisti? ttl vere manifestequeFilitts Deisecundumcarnem qttidam opinantur, ipse veia Patre, vcl a sua divinitaie,
se ostenderct moftturum, cl veltil carnis ipsitts voce quasi passionemextiinesceiite, ob idque seseaperpe-
tttens, ponensprwteritiinipro futtiro , quia per mortem tiente colligente nlqtte coiilraliente, derelictus est. Pa-
crucis necessariolerrenum corpus eral a Deo pro tem- tres vero, qui cum illis consentire videntur, hanc fn-
pore relinquendnm, non solum a Dco, ventm etiam ab nuunt opinionis succrationem, quod tantam arbitra-
anima sua , qum eral nnitctcum Deo , hoc ipsumpritts rciilur divinilatis viitutem, ul mortem,quaniChristus
quam fieret, nobisinoiienstestarelur.El pauloposl: Divi- C ad iinpleiidam Patris voluntatem subire decrevcral,
nitas ctttnttnita sibianima, non crucifixumliomiiieinrcli- corpori cum ca conjuncioconlingerenullo-pactoposse
quil in pmnam,sed exqminemcarnem reliquitad leinpus. exislhnarent. Nam cutn divinitas, inquit loco mox
165. Cum his facere crederes Aihanasium, lib. de meiiioralo Anibrosius , nwrtis libera sit, utique mors
Incariiatione Chrisli, pag.75, ubi defendcns indeco- esse non poterctt,nisi vita discederet; quia vita divinitas
rum fuisse ut vi morbi Chrislus moreretur, morteni est. Eadem habet auclOr expositionis Symboli apud
illius eo verbo enunliat, qtiod Yerbi a cnrpore seces- ipsum Ambrosium. Eo revocari potesi quod Tertul-
siqnem sonet. Si ejus corpus mgritudine laborasset, et lianusjib. conlra Prax. n.50,cum dixissel Christum
verbutnab eo dissolutorecessisset,elc, d g.h avv/.-__TK- tradendo spiritum obiisse, subjicit: Spiritu enim ma-
_Uvvorr?j<7KV ro croip.».,
r.ai e7r oipetTTKVTMV K_T' neiite incarne, caro omninomori iion potest-;_silamen
Sia).u6£t</
aurcO 6 loyo;, elc. At lib. de salutari adventu J. C, ibi, ut alias solei, Spirilus noiiiine dhinitaiein intel-
pag. t>45,de sentenlia sua dubilari non permittit, cum lexil, quod non satis liquet. Al hinc evidens.est, Pa-
Christi mortein non vull dici segregationemdeitaiis, tres ha.retic<)squemaximedissidere, cum hi abjectius,
sed corporismortificatioiiem; ita tit eo tcmporedivinilas illi quodam modo sublimiits de Christi divinitate sen-
neque corpus in monutnento,ncquectnimamin inferno lientes, ejus a corpoie inortuo separaiionein docent.
destituerit, quod el suhinde demonstrat. Potiore for- D 167. Iu hoc prselerea dissentiuni, quod hceretici
sitan jure ad superiorem sentenliain reiuleris illa-Eu- ante Christi raorlem , imo etiam anle passionem ,
sebii Caesar.ad calcem, cap. 13, lib. iv Dem. Evang.: catholici vero in ipsa dumlaxai morte Verbum a cor-
Sic sane ctiam mortunm illud Verbi corpus, ubi exi- "pore separatum prcedicarinl. llnde lihellus Leporii
guuin quiddam virtuiemVerbi attigit, tuin cxcitatitmesl supra monct, in verbis quare me dereliquisti po-
illico ac revixit : quasi niniirum corpus Verbo absce- silum esse prwlerilum pro futuro : et Epiphanius
dente rooiuium,eodemque redeunte redivivumfuisset. observat, hanc carnis vocem, non ad separatam , sed .
164. Propius omniiim Hilarii noslri verba iiuilatur ad conjunctamdivinitatemesse, et cumjam in procinclu
Ambrosius, lih. x in Liic. n. 127, uhi illud Maithaci: quodam esset,utsaitctum corpusdesereret.__\\quomaxi-
Clamansvocemaqna,etnisit spirilum, sic interprelatur : mum illud inter utrosque habelur discrimen quod cum
In quo vel professiogloriosa usque ad morlem se pro illi merum hominem, isli veriiin Deum pro nobis pas-
noslris descendisse peccalis... vel evidens manifestatio sumacniorttium esseconstituant; abhis infinitum, et
contcstaittisDei secessionemdivinilatis et corporis : sic ab illis finiium ponatur redenipiionisnostraepreiium.
enim habes: CtamavitJesus vocemagna, dicens:Deus, 168. Postremo Epiphanius, Leporius, aliique catho-
81 PRiEFATIO GENERALIS. 82
liei.asserunt, Verbi eum anima Christi, etiam morte_ A 170- Si cui h.oc nondnm saiis perspicuiim, ad ob-
inlercedente, coiijuiiciionem illsesampermansisse. AdI jecta vcrba succurrit et alia responsio : quodnimi-
inferos, inquit Epipliahius. hcer. 20, n. 2, cuin divini- runf earo diyiniialis a se recedenlis ideo contestala
tate sua animaque descendit, captivam ducitcaptiiiia- - -"sitdissidiuin, qtiia-quamvis rcvera non abscederet,
_tem,ac die terlio cum sanclissiihosuo coipore ad vitami perinde lamcn liullurii in ipsa ostendebat prsesentise
-. excilatur. Quod quidem corpus cuin divinitatestta con- suse sigimni, ac'si nullalenus exslaret. Hanc respon-
. junxit non qmplius dissplvendum, At hceretici fotumi sionem non de nostro confinginius ipsi, sed ex simi-
hominem. Ghrisltim a divinitate desenum ac separa- libus, Hilarii loqnendi niodis, et ex iis prsesertim,
lum esse conlenderuhl. Porro roemoratus aucior ex- quce de Yerbi exinaniiione edisscrit, aecipimus. Cui
positionis Sytnboli, dum verbis Ainhrosii nonnihil ad-- cnim prima ipsius in Psal. Lxviii, n. 4,.verba leviter
jicit, ad haerelicoriini senteiiliam aceedil : sic cniml atlingenti, non videalur naturam divinam carnis sus-
habel cap. 13 : Hmc est beataanima , qumin cntce ad/ ceptione ita exhausiam asserere, ut propria substan-
-. divinltalem clamaviidicens: Deus, Deus meus.respice in( tia omnino careret? Primum quippe aii .Haurienda
ine, quarc me dereliquisti? etc. Etpo.st pauca subjicit,, fuitnaturacwleslis, ui cxinaniehs se ex Dei (ormain
Deus ergo, qui Verbnmcl Spiritus est, quiubl vull in- formamservi hominisquedeciderel: et ideo usquead ani-
spirat, carnemseuanimam susceptamiioiideseruit invi- B inam acjumpenetrant, quia ei sttbslanlianon sititifixo in
tus, etc. Neque desitnt, qui allatas Patrum sententias> limo profundi. Tum quam illain iiaturam coeleslem
ita interpreieiitur, uteos ne a mortuo qiiidemChristi i hauriendam, quamve substaiitiam dixerit, quce post
corpore Verbum separalum sensisse defendant. Qno- carnis assiimplionemnon sit,siaiiin ape.ril.his verbis ;
rum interprelationi rionnulluni forte rohur aecedet, Nonulique substantia ea noh eral, qumassumpta habe-
ubi enucleala fuerint Hilafii ea de r-everba. batur, sed qucnse ipsam ihaniens liauserat. Quid igilur?
11. Quiverba Hilaiii de Cltristi. derelictiohe fidei sittt; periitne -divina substanlia? Nullo modo, inquit con-
, conseiitanea. lintio, se carttit,qiii seipsum exinanivilevaciians.:nec
169. Petrus LombaVdus.lib. in Senf, dist. 21, § 1, iqmenid ipsum videbatur exstare, quodjqm in aliud se
ad stiperiorem Ambrosij locum respondet, hdc eitm evacuando concesserat..En igituf iiiysieriuni : Verbi
tanlum voluisse, diviriitatem sese a carne separasse exirianiii substanlia non ideo non esi, quia defecerit;
"subtrahendo protectionem , non solvendo unionem , sed quia sic erat, ut rton exstare videreiur,
seu separasse se foris-tit noh adesset ad defeitsipnem, 171. Quorsum aulem, quave ratione substantia di-
sed rion defuisse .itttus ad unionem: si enitn, inquit, vina tum non exstare videreltir, in Psal. CXLIII,n. 7,
non ibi.coliibuissetpotentiani, sed exercuisset, non mo- sie explicat : Dqiniium enim ad detritnentumsui eva-
reretitr Christus. An in Ambrosium qiiadret haic iiiler- C cuaiio. formw Dei ttescil, assumptioni potius servili
pretatio , nunc nostra non refcrt : at qtio minus ad fqiinam Dei rursus acquirens. Jta .neqUe. Virtiis in
Hilarii in Matlhceuniverba acconimodetur, iiihil ye- tiumilitatein, sese licet cohibens , defecit ex sese, cnm
tati-Nam quod ibi eam Cbristi intellexerit dereliclio- quod erat est: ei huniUitas cohibita in sese virlutesus-
nem, quse neeessaria erat ut nidri pOsset, proxime " cepta, cum quodiwn eralessecmpit, profectumejus qum -
post verba , de quibus controversia est, deelarat in a senon dcfecerat virlniis accepit. Planius, lib. xi.de
hiine modum : Denique cuf rclinquatur, exciamat di- Trin,, n. 48 : In formu Dei manens fonhqtn servi as-
'
cens,b_eus,Deusmeus,quare medereliqitisti?Sed reliiir sumpsit, non demulqlus,sed se ipsum exinahiens,.eiin-
quitur, quia erdt eliain morle peragendus. Qiiod atitem tra se kiiens, el intra suamipse vacuefactus.potestulem:
hcecilhcsa Yerbi et carnis siibstantiali unitione dixe- dum se usque ad formam temperal Itabilus liumani.ne
rit, illustrare est ex eodem Conimentario, cap. 3, n; 2, potenlemimmensamquenaluram assumplm humilitalis
uhi ait: Cnmesuriif, Dominus, noninedimsubfepsitope- non ferrel infinhitas; sed in tanlunt se viiius incircum-
rUiio;sed_viriusilla quadragiiita dierum iion mota je- scripta moderareiur, in quqnlum oporterel eain usque
juhio iialurw sucehominemdereliquit. Nemo certe sus- ad pdiientiam connexi sibi corporis obedire. Quodau-
picetur, Hilarium banc derelictionem, qua hoiniheni, lem se ipsum intra se vacuefacienscontinuil, etc.
utesurire possel, naturse sucea Verbo derelictum esse D -* 172. His positis, verba Ililarii in Maitli. c. xxxin,
docuit, siibstanliali separatione factam exislimasse : nullo negotio probahiur a fide nostra minime dissi-
quidni eadem ratione censeatur ejusdemifominis de- dere. Qui enim in Christo, post susceptioneni cariijs,
.-relictioneni, ut mori pnsset, salva etihcolunii sub- substantiam diviuitaiis ideo non esse dixit, quia
stantialiconjunctioriepraidicare? Huc facit, quod cum quamvis infegra, ila tatnen abscondita intra se laie-
Spiriius noniine divinam naturam pfopeubiqueintel- bat, ut ndn exstare videretur : eur non existimetur
ligaf, librotainen x de Trin. num. 61 contendat eam diviiiitatem Christi eliam in morte indivisam credi-
his verbis : Tradidit spiritum, nullo pacto intelligi disse,ideoque lantum illam dixisse recedere, quod
poss.e. Nam spiritu, inqilit, frequenter sigiiiftcari ani- ea liim se intra se cohiberet? Ccrte ul in morte longe
~
mamnon ambicjuuniest vel ex lioc ipso,quodjesus mo- magis quam in formce senilis assumpiioiie divi-
riturus tradidii spirilum.rQuare vel ex hoc ipso non nitas latebat , iia longe roinus exsiare videbaiur.
ambiguum est, nisi quianon ambiguum ceiiset, solam 175. Ad bane Hilarii senteiitiam illustrandani non
aniniam, non etiam divinitotis Yerbi substantiam a paruni conferenl hsec Leonis Papse (Serm'. 66, de
niorientis Christi corpore recessisse? Pass. Dom. 17, c. 2) : Tradi Dominumpassioni, latit
85 PRiEFATIO. GENEIIALIS. :U
fuit palernwquatn ipsius voluntatis: ut cum non solum A"III.
A Hilarius Christuin nunquath dividendumesseacer- _
Pater desereret, sed eliam ipse se quadam ralione dese- rime propugnat. . -'-
reret, non trepidq disc.essiotte,sed voluniaria cessione. 176. Mittimus 1" illud lib. vm deTrln. n. 8: Quo-
Continuit enim seabimpiis Crucifixi polestas; et-tit modo non ncttiiralitermanere in nobis exisliitiaiiduscst,
disposilioneuterclur occulta , uli noluil viiiule mani- qui el naturam nostram jam inseparabitem sibi homo
festa. Quibus si addas quod de ipso eorporalionis natits assumpsit? quia forte erunt, quiillud jam inse-
Chrisii mysterio scribit Auguslinus (Scrm. nunc 77, parabilem adid tempus referri velint quod resurrec-
n. II)! Deus esl, cl fit. homo; seponit diviniialetn, id tiouem cxcepit. Germanior lamen hbiuni verborum
esl, qttodam modo sequestrat, Jwcest, occuilat quod senstis esi, unigenituni Deuni ex eo tempore quo
stium eral, apparel qttod acceperat : nihil erit ctir, in bomo natus est, naiuram nosiram sibi inseparabilem
Hilariana phrasi, reeedentem divinitateni non intelli- assumpsisse. Ea porro sic intelligenda esse confir-
gas diviniiatem quse se occultet, quceque potestatem _ manl, quse lib. ix, n. 7, tfadit, Deum scilicet natum
coniineat, ut homo morte peragatur. esse bominem, ut homo in mternum in Deomaneret:
174. Prceterea divinitas e loco , in quo prius cogi- maxiine cum mox subjiciat: Nascituf: itqque Deus as-
tabattir, diseedere vulgo dicitur, cum novo modo , sumptioninostrw, dum honio nosterin Deo permanet;
novo ordine in alio manifestam se facil. Hinc Yer-;.B hoc est, dum homo ab ipso susceptionis moriiento in.
btun, cum carnem suscepit, rcliquisse ccelum, el ini Deo in ceterniim manet, nunquam ab eo separandus.
terras descendisse usilala ioquendi ratione dicimus. Ilane enim ipse ri.otat esse vim verbi permaneo, ut
Eo quoque respeeiu Augiistinus in Psal. XLIV,n. 12,, quod in perpetuum mqnsurum esl siguificel. Prseterca
Patrem a Filio dimissum doce.t : Dimisit enim, inquit,, in Psal. cxxxi,iium.9, earaiioneenuntiaiChrisiimor-
J^alretnquodam inodo: non oihnino dimisit veluti ad! lein, ut verba illius Peum tum in corporemarientcm
separationem, sed ad suscepiionem liumanw carnis. sonent; sic enim babet: Quievit autem ille , cui mors
Sic et Hilario asserere lieuil divinitateni Christo mo- somnus esl : et id qupd nobis pwnaiis demutatio est,
rienfe a came discessisse, non quod illam omnino> Unigenito et in corpore manenti Deo requies fuit. Sed
dimiserit veluti ad separationem, sed ad susceptio- non uni voci pertinacius insistendum, cum res eadem
nem mortis. Et vero recessit quodam modo Yerbumi toiis paginis adstruatur.
a carne, quam hie hominum potestali dimisit, dumt 177. Yerum hoc lib. iu, de Trin. n. 15 : Dei Filitts
lii inferos cum anima descendens, ibi nova polentisei crucifigitiir,-sedin cruce honiinis moiiemDeus vincit;
ac virtiitis suse signa exhibuif. Denique eum dissidiumi . Chrislus Dei Filius moritur, sed omnis caro vivificatur
diversitalein laiilum sonet, non separalioriem, cum- in Cltristo; Dei Fitius in ihferis esl, sed homo refetiur
que HilariusinPsal.Lxvin.n. A,scribat, Cbrisluni ex: IC att cwlum : hoe, inquam, non tarn leviter transire ju-
duabus eonslare substantiis qucenalura dissidenl: ob-- -verii.Hincqiiippehabetur,Yerbuma cariienon prius,
jec.la verba : Yox est carnisreccdeniis a se divinitatiss quam morerelurChr-istus, recessisse (si quidem fitius
conteslaladissidium, sic intelligcre licet : Vox est ho- Dei moritttr); adeoque infinitum fuisse redempfionis
minis se sociatum lestificantis naturse alferi, quami nostrse pretium.in hac porro de Dei morte dpclrina
recedere ideo dicit, ut eam significet a se multuini Hilarius constans adeo fuit, ut in uno numero 7,
dissidere, et morte sua nori magis lcedendam- iri, , libro IX, prinium diCat, ut Deus mori vetlet; et niox,
quani si recessisset. _ xum se iinmortalis Deus inlra legem mortis habuisset;
175. Nec quemquam moveat quod in Psal. LV,. et in exitu, Deo per. carnem inoiiente. Id ipsum in
n. 12, ait: Ipse Imicemarluoel inlra sepulcrum reliclo> Psal. LXVII,n. 25, non una ratione declafat, atque in
corpori divinwnalurw suw tribuit consortium : quasii primis ait: Per sectiritatem wlernitatis thors ipsa in
Yerbi consortium corpori morte sublatum , et resur- -Deo.morientefiduciaest.lpsum etiam Deummortuum
reclione resfitulum diceret. Non enim hie sermo estl Christum vocatiib! IXde Trin. num. 54. Deinde, ut
de consortio , quo corpus divinoe naturse suhstantiali- ad lo.cumallaluroredeanius, si Dei Filiusin inferis est,_
ter conjungatur, sed quo ejus glorise parliceps fiat,, sequiiur ut saltem aniniam Christi morte interegdente
qua qnanidiumortale fuii, carebat. Ilinc quippe Cliris-"!. B aDeo unigenito deseflamacseparatanl "nonerediderit.
tum ibi coinmendaf, quod gloriam neque aliunde ex-. Sed et hinc confiei potest, eum ne carnem quidem
peclet, neque corpori alii,quamquod morluunl fuerat,, desertam sensisse, cum in Matth. dixit: Vox est car-
expecl.et. Non exlra sesunt, inquit, ista quwsperal:riec; nis, etc. Sieiit enim cum in verba Cbristi: Clariftca
laudalionis vota, quw reddel, sunt cxtrinsecus capes- me, lih. m de Trin. n. 16, ait: Hmccarnis deprecalio
senda. Ipse ettim sibi resurreclionis est doininus , ipseo est; nomine camis totum hominem ac prsesertim ani-
ittiic emorliioet intra sepulcrum relicto corpori divinw _ mam intelligere non dubitatur : ita et cum ejusdem
naturce suw tribuit cOnsortium.Neque enim ressurrec- Domini nostri verba: Deus meus, quare me.dereliquisti,
luris qmnibus ab exleriore maleria corpus acquiri- eharraturus subjicit: Vox est carnis recedentisa sedi-
lur, eic., quanto minus Christo? Nihil prseterea occur- vinitcttiscontestata dissidium; eodem carnis vocabulo
rit apud Hilarium, unde Cliristum in morle divisisse> hominem totum, carnem seilicet et animam, non ne-
judicetur. Mulia contra suppeluni, quibus ab hacopi- gandus est intelligere. Atqui-animam Christi etiam
nione sese procul abfuisse indicat : quod nobis re- post mortem Yerbo eonjunctam docuit. Idern igilur
stat consideraiiduqi. sensit et de carne. Sed lioc planius approbemus.
85. PR.EFATIO GEHERALIS. , 86
178. Nullo.ex loco fidem illius explorare ceitius A esifut citm utius atque iderii sil descbndehsel adsceh-
vaiemus, quam ex qtio explicat vefba Christi: Dcus, deiis, uriusquoque nobisJesUsClitistus sii; el Dei Filiiis;
Deus ineus, -qudreme•dereliquisti?'In eo auiem expli- ei JiOinihisFitius, et Vefbiini Deus, U hotiib iarb; et
cando lolus fere versatur a n. 51 libiX, ad 65. lnde passus-,et iiioiitiiiS;et seputtUs, et fesitfgeris;ei ih cc&-
igitur geifulneeillhls sententise expdnendse latissimum los receptuSjet sedeiis ad deteteraihDei ; liabehs.ih ie
nancisciihur eampum. Ac pf imo quidem riotaiu dignum mioeodemquC,_pcr dispensaiioiieih aique iidtiirahi, ih
est, quod iicereiicos prsedicta Chfisti vefbasibi objec- beifofma et iti fotiiia setiSi; fine aliqtia siti et )Mf
tanles invidioso noniine appellet Ghristuni iriperiiaites tilione quod homo esl, eU divisiohe qitbd _-Deiis
in Verbumet animain etcorpus ;ipse hujus nomiriisin- esi, Si in his oirinibus Chrislus siiie divisioiiei
vidiafn nbri dcclinalurus, si Christum unquam divi- ergo in nullis eorum divisuS,iiec in passioiie, hcc
sisset. Conlra ri. 52 , fidei Ecciesice sese adhcerefe in morte, iiec in sepulcro. Marisil efgo Yefbuth
"proliteiur.;quse apostolicis "imbula doclrinis itovil iii etiam iri sepulcro cum cariiecoiijuiictuiii.Plfifa lifl-
Christo ndlivilateih, scd igiibrat exbfdiuiii; scii dispen- jUSmodieodem libro continenthr : sed locUhi iridl-
salioiieiii,-sednesCit divisiohem...riec triperiita Gliiislum casse sufficiat, ex eoque pauca bdec speciiriiria in
fide scitidii; eujus dc supcr textavesiis insoissa est, iit _ mediuin protulisse. Unuin his adjiciiiius loGUiiiex
Jesum Ghfisiumel inVerbum el in aniinani et iii corpiis B lib. ix, quem ih hac dispuiatiohe prcctetife iion Iieet,
incidal: Quid porro est quod dictufus : Scit dispensa- Nullus enim Palfuni Cst,qui arguftienluri)pfiiicipuUiii,
lioneiii, sed tteScitdivisiohem,proxime pfseinittit: Ec- qiio Yefhiiiri a sepulta Chfisti caiiiC rioii divisiifii
clesiwfidesnovitihClifisionqtibiiutemiSedignorctiexof- propiighant, diseftiifs pfdseqiiatui,'quafii GO.IoEo
'dimii;•nisi uf signififcetEcciesiain rioririfagis riosse iri HilariUs. Ideo quippe,-PauliiiO Aquileieiisi ahttofe
tempofaria Chfisti. di^peiisaiiorie ullum divisionis (lib, i cOiiifu.Feliceiii; apild .AIciliiU_pag.- 1785),
iriomentuhi, quani iii seleriia illiiis geiiefaiione ullurii Cliristili Jesus ci passiis elihotiduS et sepiiltus et ie-
exislefidi ihitiuni? Turii eosderii Gfiiisti divisbres sufrexisse securiciuiriScriptUias.Dei Filius' declurdlhf;
acrius pefsequens: Si",iriquit; n. GHjejusdemvoxqtque qriia a carne nuhqudm post dssiimptibtiissaircimehlmn
senno esi, se defeliclUmcoiiquerehiisj.eise reghdre pro- iiiipassibilis el ihdeihuidbiiisseptifata divhiilas pfwdt-
fiteitiis; qud: fideiit noslram ihfidelilalis Yatitiiie divi- culur. GfegOritisqtioqUe Nyss; episf ad Eusfafiiiarii
dimus, til lioh ideih iri teihpbreebdeiii sit ihOiiUiis,-tjtii et Anibrosiaii); Ubi Chfisti divihitateiii siftiul
et recjitei?quasi dicefet, cuf cum auditis a Glifisto, in pafadiso Curii aiiinia et cuin CofpOtC iii' se-
Deus, Deiis iheusj quare ihedefeiiquisli; euffl dividitis, pulCro exs.titisse asseruit, hoc diciuin.suum sie curi-.
ac diviriitaie asserltis desututuni ? Noiifle' ille ipse ^llfmaf : Prbptcfea cofpiis ipsuni DdMiNijsdppellahir
eOdemtehipore latrdiii dixit . Hodie ihecuin efts ... Z ob htliwrchtein (seu insideiitein) ipsi diiiriilcitem.Nbn
.'pdfacliso?_Mduffl morluus jacebatii) terris, iii pafa- ""aiiaralioiie Fcffaridtis-diflc,, episl.-ad Sevcf tilri,-hr8,
diso fegriafe -qui potuit si divisus Stque a divinitaie pririiOpohit : TO/HSCliiistus apiul ihfefos fuii:seciiii-j
desertus fuiti fueiit? ' duiii ariiiiidinratioiiaiehi, scd noii IbiUm; qitia CarOibi
179, Eiini etiain triiil divlsUriirioii fiiisse riOniiemel iiohfuii,cum qtiaest totuiri;;.iotiis Clitislus ili seputiio
fcpetit. Naiii postquam iium. 60; riibhuitdistinguen- fuitsecuriduiiicarheih, sed iwii tblum; qttia aniiiiaibiiioh
das esse naiufaSj aliaini|ue sepultam, aliam.essc fe- fuit; cuiiiqtia esiiotutii.VefbuthlciiiiehDeielitim ahiiiia
suscitahteih, ac periiide sepiiltuiii iioh putdre, quem sua apud inferos, el-cuincathe sitciih sepnlcro fitit._"-Et
fesuscitasse inlelligas; fesuscilasse iipri ambiyefe, quCtn qiiia Verbuhi cuin anima apudliiferoSj Ct cum carne~:
negafe hon audeas iioii sepullum ;"uiraihque iii tirid iii SepulcrO fuit, subiride declafat eorisequeiis esse.
eddetiiquC Yerbo coiijiinetain ihbx iiiculcat. Nbn .uttotus Clirislus apud inferos el totus in sepulcro
eitiiii,itiquitnuiii. 65,aliils est mOriensetfegndns, lieque fccte dicatuf, ob uiiitaietriscilicct pefsohce Vcfhi ,
ciliuseslcPitimeiiddnsspiriluih ei expircins,heque hon aiiiniee ralidiialisi.et cariiis.:Siiiiil.iS-est.Augtistiiiisen-
unus est desceitdensa'd infefos,^e_tadscendetisad coeloS. teiitia Tract. 69, in Joan.,. n, 5. Uno"vefbt. illl
Et inim.-64 : Nuniquid divisus' est CliristuS, ut alius iiiaxime ex Syiribolo iidei,"qua eafnem mortuam, se-
sit Jesus crucifixus ,- alius ChrislUs virtusel; sapieiifta-!) pultaffli ct excitatam, Cbristuni niorluum, scpultum,
Dei? T-.uniinitio huift. QSiAiitid apdsioliis nescit, he- ef a morte ad vitarii Venisse coiifitemuf, Yerbum in
que aiiud sescire judical: )ios auleih et infirniis incje- morte Chrisfi a cafne iioifdiViSumesse propugriaiU.
hii, et infiniiioris fidei Christum Jesuih scindimus, di- Yerum qui Hilariiis hoc ipsuffl constantef adstruat,
vidimus, duplicainus:.: Alius eiiinihobis ClitisiUScru- audiariius..
cifixus, atius Dei sapientia, cilius sepultus: Et post i-SO.Piinluiiiad hasfeticum cohvefsus: Qifcero" a u,
paiiCEtex vefbis apostbli : Qui descendit, ipse est et iriquit num.Tl, quis sii' carhe' se spbliahs, et qtim sit
qui riscenditfiiceOsdeniurget Chfisli divisores': Nuiii- caro sptitiiitti? Mox iiistat _; Si eiiim iton idept est
qitiddescendisse ad inferos Cofpusquod in septtlcrojd- Ghtisttis inortuusfqui est caro spoliala: caiiii.sspolialm-
cuit diceiur7 Si ilqqtte qui descendit, ipse est et qui lioiheiiosleiide: et riirsus hatiiriim tjus , qui se carne
adsceiidit,et hequecorptis'desceiidissead ihferos credi- spOiiavit; cxpone. Eiuiidem enim esse invehio.Deiim
(tir, ei resurgehs exmoiiuis coipusadscendisse in Cw- ' Christum d mortuis excitattith."Qui carne.se spolia--
tos hoh dnibicjiittr: quwlhic prwtef obculti sdcramerili vii, el rursuhi spoliatam cariieni Christum esse a.
et incogriifiiUuhdb dc priiicipibiii stediili fides relicla riioffiiis excitatmn. Ac taiideiii" queesitis ipse sa-
87 PRiEFATIO GENERALIS. 88
tisfacit in hunc modum : Spoliata enim caro Cltri-. K.mddi. Ssepe enim inusitatis ulitur. Et eos quidem
stus esf mortuits: el rursus Chftstttm a mortuis exci- haclenus intellectos non fuisse hoc persuadet, quod
lctns. idem Chrisius est carne se spolians. Naluram qtii Hilarii Opera non modo in novissimis sseculis,sed
Dei in virtute resitrrectionis iiilellige : dispensationem et anie annos 800 recognovere, eos potissimum eor-
liominis in nwrte cognosce.Et ctimsint utraquc suis ruperiut locos , inqiiihus ille de Christi gloria ube-
gesla naluris, itnuiii lainen Chrislum Jesum eutn me- riusac magnificentiusloquitur. Alii vero scrupulosio-
mento esse, qui tttrumque est. Si untis ulruinque; eliam res e regione locorum illorum, quos temerarenon ausi
in niorle indivisus est : neque in movte est indivi- sunt ad oram mss. annotaruiit. Caitfe iege.
sus, nisi ob insidentem carni spoliatse divinilatem. 185. Certe si solos atiendas sonos verborum , iis
Rursum caro spoliata et carnem exciians non qusc lib. ix de Trin. n. 58 oficndes, significari exis-
unus el idem esl, nisi caro spoliala sic totus limabis humanam Christi naturam ita in divinam
Christus sit , ut carnem exeiians totus est transiisse , ut genus mutarit , el hinc una evaserit
Christus. Totus aulem non est, si a cafne spoliata Dci et assiinipti hoininis natura. Idem sapiet , quod
Yerbum ahest. Sed quid Hilarii verhis admiscemus cap. 27 in Matlh., n,.1, prccdicat Deumet hominem ir>
peregrina? Ipsa pcr se plana sunt alque perspicua : Christo jniii ambo unutn.Aliis obscurum erit quod in
Cliristum quippein diversis naluris diversa gessisse B Psal. CXLIII, n. 7, elfragmento vi docet, scrvili Cliris-
agnoseens, eum tamen in diversis illis gestis nusquam ti fbrmcapergloriam id acquisiiuni, ut forma Dei es-
non unum et eumdem fuisse constantissima fide pro- set, et servilis forma esse desinerel: vcl qudd lib. ni
fltetur, ejusque ut ante mortem, ita et in morte, et de Trin., n. 16, scribit : Filius nunc caro (actus ora-
post niortein nescit omnino divisionem. Ncque enim bal, ut hoc Palri caro incipefel esse quod Verbum.Ne-
quemquam putamiis fore, qui, cum superius moriens que his absoriasunt istlijec Tracl. Ps, LIV, nttm. 7-:
Christus carttc se spolians ab Hilario dicatur, hoc Evolare autemut columba feslinal, id est,in spirilulein
ideo ab illo dici existimet, quod Yerbuni carnem redire naluratn ; et mox : Hoc quod nobisest morlale
exuisse et ab ea seeessisse crediderit. Nam propter susceperat, ul caro faclus in Spiritum evolaret. Cui
unilaiem personse recte dicitur Cbristus sese carne etiamnoniniisitaiumvidebiturilhidTract.Psal.LXViii,
spoliare, qua solam aniioani spoliat;-sicut aniniam n. 2T : DotniiiiisJesus in gloria DeiPatris est, idest, sus-
dicitur pnnere, cum corpus duntaxat ab illa soparat. ceplus Itomoin nalurain divinilalis accepitts? Quid hoc
181. Quscciiin iia siut, Hilarius non infimum in- lib. xi de Trin., n. .50,Deum esseomnia in omnibus,
ter eos lociun merettir, qui Verbum a carne, quam naturm assumpticorporis noslri natttru Paternw divini-
assumpsit niinquam separatum fuisse docueriini. tatis invecla... ne ex paiie Deus sit , sed.lolus Deits...
Quod snbinde niagno cousei.su. nobis tradiderunl G nulla ex parte lerreni in eo corporisresidenle natura ;
sancti Patres, ac nominalini Athauasius, sub (iiicm li- ui anle in se duos coittinens, nunc Deus tanluin sil:
bri de sahilari Adventu J. C.; Gregorius Nyss., epist. dum hoino et Deus , uli declarat n. 11, jam Deus to-
adEiist:ilh.;etAinhros., necnon Or. i,c'ontraEunom.; tum esl. In se enim, infit n. 12, eutn Deusglorificavit,
Leo Papa Serm. 65, c. 7 ei 66, cap. 1; Theodorelus, id est, in ea natitra qua Deus esl quod est: ul sil Deus
lib. v H;crct. fab., cap. 15; Ftilgentius, lib. III, ad otnitia in omnibus, ioto jam- in Deum ex ea qua ho-
Trasim. cap. 16; Ferrandus dhic. el Pattlinus Aqui- mo esl dispensaiionemansuro. Unde cum lib. IX, n. 6,
leien^is locis memoialis , Joannes Damascenus, el in Psal. cxxxvm, n. 19 , triplicem Christi statum
lib. III, c. 27 ; OEcumenius in Coloss. n; Alcuirius , disliiigiial, ante lioniiiteinscWicel, in hoinine et posf
lib. iii de Trin. cap. 16; Bernardus, lib. v de Con- hominem, boc est , antequam susceperit carnem ,
sideratione, cap. 9. qnando morlalem gessil, el postquam exuit morta-
§ V. DEGLORIA ClIRlSTIHOMINUMVE ALIORUH POSTRE- lilalem ; eum in medio dunlaxat statu Deum et li.p-
SURECTIONEM SIXGULARES LOCUTIONES EXPLICANTUR.minemconfitetur, atin postremouiin primoprsedicat
182. Cluisti passionem excipil gloria, quam a mor- laiiium Deum.
luis excitalus homini suo imperliit. Aclicet neniinem 184. Hcccel similia Hilarii dicta facile sibi Apelles
sciamus, qui qiiuddeChristi gloria scripsilHilarius, no- D vindicahil, qui volebat, Tertulliano leste, 1. de Pra>
miiiatim reprehenderit;rem tamen leciori nouingra- scrijit. n. 51,-Chrisluniiii resurrectionesitigulis]quibus-
tamnos faclurossperamus, siinhisprseludiis pro nos- queelemenlis, quw in descensusuo mulitata fuissent,
tro uiodulo illius ea de re seiitenli.ini explicemus , in asccnsureddidisse; et sic dispersisquibusquecorpo-
quam ad scripta ipsius accedenti prohe perspectam tis sui parlibus in cwlospiritum laniuin reddidisse.Hinc
esse plurimi interest. Namque ut pluriinum nl deqcr- duas Christi naturas , etsi non post primam carnis
tat contra Arianos, aul adversus fraiidulentas illo- siisceptiouem, certe post resurrectionem eonfudisse
rum artes catbolicos tnunire nitilur. Cum autem illi videhitur; adeoque qusedaroEulychianicommenti je-
ad deprimendam Christi gloriain infirma ipsius dieta cissesemina , nec alienus esse ab errore , quem Au-
gestarpie solc.reni objicere ; nihil conlra sttidioso gusiinus epist. 187, n. 10, cavendum monet , ne vi-
Christi defensori solemnius fuit, quam ut ad relevan- delicet ila divinitatemadstmamtis hominis , ut verila-
dum Domini sui nomen de gloria ac poleniia illius tem corporis.destruamus; qnemque ut ipse caveat ,
dissereret. Ciespitabit igittir singulis fere paginis , prscmiltit Quemadmodumire visus esl in cmlum, id
cui obscuri erunt illius de gloria Christi loquendi est, in eadeincarnis fortna.atque subslaniia: cui pro-
'
89 PR_f_FATIOGENERALIS. 90
fecloimmortalitalemdedit, naluramnon abstulit. Cum A transfertur. Nee aliud sonal illud eap. 5 in Matth.,
etiam Hieronymus, prooem. in lib. xvm Comm.Isaioe num. 2 : Exspectalum Deo pairi munus hominem,
professus: Corporaineorrupla el itnmoiialia resurrec- quem assumpseral(i.n "coslumj,reportavii; aut quod
lura confileor,adjiciat, ut inuleht gloriam non substan- cap. i, num. 14, scribit, Chrisuiin in vitatn ex morte
tiam; conjectura non levis cst tnnc lenipofis fuisse, redeuntem, consociatam Spirilus et substanlim suw
qui humana; iiaiurceveritatem per resurreciionis glo- wternitati inateiiein ad cwtum assumpti corporis relu-
riam abolefi prsedicarent. Hujus erroris suspicionem lisse. Nihil amplius ad adstruendam gloriosae carnis
Hilario haud dilficulter conflabii, qui rursum hanc Christi verilaiem ab Hilario Videtur desiderandum,
subjectionis Christi definilio.nemex lib. xi de Trin. a quoChristum non modo hominemquem assumpseral,
n. 55,abadjuiiCiisdivulsam adducel: Subjeclio eliam sed et assumptw ex Virgine carnis naturant, neque so~
ea est, quw est ex halura in naturam concessio; dtttna lum naluratn, scd et materiem assumpticorporis, et
se qttod est desinens, ei subjicilur cujus concedilin for- nostram omniuin carnem in coelumretulisse proxime
mam. Inio qui lianc audierit, prope non arobiget audivinms. '
eam ab Auguslino, cap. 57, conlra Serra. Ariaii. iio- 187. His addimus unum illud lib. ni dc Trin.,
tari ,-ubi ait : Quamvisnon- defuerinl , qui illamtum num. 20 : DomitiusTlwma}ficlemproposilis condilio-
Filii subjectionemipsius humanw forniw in divinam B nibus confirmaturusassistit, palpandi corporis et con-
subslantiam cominulalionemiiilelligenddinputaverint: trectandi vulneiis oblulit facultatem : etutiqtte qui cotn-
lanquam hoc rei cuiquesubjiciatur, quod in eam ver- ptinctiis rccognoscendus csi, necesseesf corpus in auo
titur elmulaiur. esl compunclusattulerit; et mox : Sietit namque Cor-
185. Yeruni. coricidet simul omnis suspieio, ubi poreus, 11011 sinnilalusctutfallax. Alqui in eo corpore,
eum carnis gloriam, illcesa ipsius veritate, prsedicare in quo Thorosevisus est, sedet gloriosus ad dexteram
ostenderimiis. El uf a snbjcclione exordium fiai, Dei: uti non obscure declaratur his ejusdem libri'
enarrat lib. xi dupiicem esse, primani obedientiwel verhis: Hmc carnis deprecalioest, in qua eum.judicii
fidei, alleram vel -coticessionisvel deinutalionis. Tiim die compuncium et de crttce recognitum universi vide-
hane num. 55 sic definit: JSsf ex natura in naturam bunt, in qua prmfiguralus in monle esl, in qua elevalus
concessio,dum a se- secundum quod est desinens, ei qd cmlosest, in qtta Deo assedit a dextris, in qua visus
subjiciiur cujus conceditin formam; ut ad caulelam a Pattlo est, in qua honorificatus ab Slephano est.
tameii protinus adjungat. Desinit aittem, NONUTNOK Imirio hicaperte traditur, Christuni in ea ipsa carne
SiT,_sed tit proficial; filque ex demutaliohe subditus, assidere, in qua transfiguratus in monte est, et in qua
inspeciem suscepli alierius geneiis transeundo. Ita ubi ante mortem ad Patrem clamavit: Ctarifica me. Tam
loco jam relalo ex num. 40 asser.uil: Non alia sub- IC veram igiiurChristi carnem Hilarius sensit post per-
jectionis causa esl, quam tit ontnia in omnibttsDetts ceptam gloriam, quam ante mortem.
sit, nulla ex parie terreni in eo corporis residenle na- 188. Non minus luculenter mentem suam aperuit
ttira, ut ante in se duos continens, imnc Deus tanluin de verilate corporum, quse cccteris Iiominibtis per
sit; pravam intelligentiam ex prioribus illis verbis resiirrectionem restitueiida suut. Namque in Psal. LV,
nascenlein enecat his.poslerioribus, non abjecto cor- num. 12, pfimtim de Ghristo prsefatus : I-psesibi re-
pore, sed ex sttbjectionetranslpto; neqtte per defeciio- surrectionisest doininus, ipse huic emortuo et intra
nem abolito, sed ex clarificalione mtitalo... Subjecius sepulcrum relicto corpori divittmnalurm sttm tribuit
vero ob id, non utnon sit, sed ul omniq in omnibus consortium, deinde de universa hominum resurre-
Deus sil; hcdiensin sacramento subjectionis esse ac ctione sermonem sic proscquitur : Neque enim resur-
mancre quod non esl, iion habensin defectioneila se recturis omnibusab exterioreinateria corpusdcquiritur,
carere, ne non sil. Saue in his Hilarius fioii minUs neqtie peregritimoriginis externarumque causarum na-
circumspecte, quani Hieronynius atqiie Augustinus, iura redltibeltir; sed id ipsttm in profectum mlerncecla-
cavit, ne de earnis Christi gloria disserens, corporis ritatis emergit, filque ineo demiitatioiiepotius, quam
veriiaiemdestruere viderelur. creatione, guod novumsit. Apertum esl et hoc Tract.
186. Rursum hanc opinionem prdcul a sc remo- I ) Psal. n, num. 41: Confracta reparabit, non ex alia-ali-
vel, cuni Ghristo ipsummel eorpus, quod de Virgine qua, sed ex veleri atque ipsa originis sum malerie spe-
susceperat, resumptum esse, etin illo porlionem nO- cietnillis coiriplcicitisibi decoiisimpertiens: ut corrup-
stras carnis, imo nostri corporis resurreclionem tibilium corporum in incorruptiotiisgloriam resurrectio
conspiciibilem fieri asserit, Porro in psal. cxxiv, tioit inleritu naturam perimat, sed qualitatis conditione
Tium.1 dicit Christum per gloriam factum esse mon- demutet. Non eniin alittd corpus, quamvis in aliud
lem, in quo>nosmetipsosper assumplionemcarnis nostra. resurget... Fitergo demutalio, sediwtt•affertur ctbolilio.
corporisquespeculamur. In eo enim sutnus, resurrectio- Et cum id quod fuit, in id quod non fuit surgit, iion.
nem ltostram re.surreclionenostii in eo corporis con- amisit originem, sed profecit ad honorem. Neqne prae-
templaittes.El quamvis planum sit ideo nos diei nunc tereumium est,;quod in Psal. LXVII,num. 55, babet:
in Christo esse, quia quam ex nobis in Virgine acce- Numquid alia vox potestihajov esse virtulis, quamdis-
pit carnem, eam in ccelum transtulit : hoe lamen solulorum corporutn pulveremin fortnam cogeresolidu
aperlius in psal. LXV,num.12, sicenunliai: In mier- tatemqite membrorum, et vilam rursum in homines
iiam glorinm ejtts assmnptw ex Yirgine'caxnis naiura mimiasqiicrevocare, ct corruptiotiemntiturie imbeciHis
91 PRJLFATIO GENERALIS. 92
tiaturw cmleslis incorruptione mularc? IIwc Itumance*, *Llitini, boc esi, divinum splendorem s.uuinnonamnlius
spcivcract perfecta conslantia est. In his Hilarius intra se cohibens, ejus etiam assiiniptum homiricin
suspectas Origeuis de nosira resufrectione sentcnlias participeni fecit : sicque consociatamSpifttus (seu
non mintis jirudenter cavet, quain in superioiibus divinitalis) ef substanlim stimmlernilali matcriem rts-
Apellis ejusque similium de gloria Ghristi.errores. sumpli corporis in cwlum relulil. Conlinuo, ut loqui-
189. Quid igitursibi vult tam magnificis decorpo- tur Hilarius, fragmcnto 6, Iiotno facttts est Deus.
rum gloria loqucndi inodis? Nihil nostra sententia Superavit'eiiim niagniludo Doinini parvitalem senilis
aliud, quam quod vulgo de eadem senlitur. Primo fonnw; ita ul ipsa scrfdis forma cessaret essc servilis
enim conccptis verbis docet, idipsum corpus ex veteti per.eum Domiitutnquieam assumpsil.:Qui f«cf.<sDeus
atquc ipsa originis snw mateiie, imo ipsum dissotuli inteiligilur? Eo prorsus niodo, quo Verhum dicilur
corporis pulvcretnin formain solidilatcmquemeinbro- caro factum. Sicut enim Verbum caro facltim csl,
rum refornianduit) esse ; adco ut dcinutiitionepoliiis cum intra carnis humilitatem Vcrbi gloria deliluil;
quaro crealione novum fiat:novum, inquam, nova ila et hoiiiofaclus est Deus, cum inlra Yerbi gloriam
qualitalis conditionc, non naturce interitu aut aholi- abscondita est carnis humancc humililas. Quanquam
tione. Restat igitur inquirendum, in quo conslituat non desunt, qut proxima Hilarii vCrha ad primam
hanc demuliilionein, ex qua nova illa ac prasclara g] carnis morlalis susccptioncm referaut, iisqiie pulcnt.
condilio consequatur. Hanc in Psal. i, nUm. 15, ralionem reddi cur propria htunanseChristi nalurse
enarrat tum fuluram, cum incorruplio corruplioncm, pcrsona defuerit. Ai hoc illis quis concedat? Nou
el mlernitas iitfirmilalem,el fonna Dei fonnam terrenx enim ibi servili formse deesse personain, sed ips.iiii
camis absorpserit: scu, ulinPsal. LV,IUUII. t2,habet, formam cessare servilem csse prccdicatur. Sed ct qui
tum cum infirmilas corporutndelrahettir, id est, lapsus Christtimcarnisinortalis suscepiione totutii in fornia
et lacnjmm, tum ctun corruptioneminCorruptiodevora- scrvi (in Psui. CXLUI, n. 10) dixit, qtiia nimiriim for-
bil, tinn cum mortem poteslas immoiialis absorbebil, ma Dei exinanita non cxslare videretur nisi forma
tum citm sit Deus otnnia itt omnibus, tttin cum lumen servi; procul aberat ut formam ipsius servilem iuiic
viventiumsil ineodem viveitliutnlumiiieDeoipse (homo) lcmporis Cessabseservilem esse assereret.
plctciiurus.Quidquid ctiam alias de beatortim corpo- 191. Ea ipsa raiione,- qua Cliristus totiis in forina
rum gloria edisserit, ad eas prseserlim dotes revo- servidicitur, dum in assuniplo homine Deus estahscon-
catur, immorlalitatem scilicet, incorruplioiiem, et ditus, dicitur ef totusDeus, cum assumpttis lionio
clarilalis acluniinis specienh Quibus donati, ut lo- assunienlis Dei lucc et gloria infusus ac circoiiifiistis
quilur Tertullianus, Apologet. num. 48, efunns iidem fuit. Quamquam in utroque illo statu hoc discriiiieh
qu<nunc, et non cdii, qnamvis supeiinduli subslantia G ( intercedit, quod Deus absconditus in honiine immu-
propria mternilatis. Cum auteni hse dotes a corporis iatus mansit in virtute natursc su;c, seseque iiller-
natura aliense sint, ac nalurce spiritus magis corisen- dum per ojierum hiagiiificentiam manifestuni fecit:
taneee, casque sola Deinatura jiroprio acsummo jure at vero bomo inlra Deum absconditus noii manel iii
j.ossidcat; corpus illis cireunivcslituin rion roale nattircc suce irifiriiiitatc, sed in ceterniiatem, incor-
alfirmatur in naturam tpirilus, imo in forinain ac ruptionem et gloriam, quse natur*. divinte pfopria
naturam Dei transisse, nulla amplius in eo residcnte suiit, felicitef comriiigrat. Hinc iiitelligiluf, qui Dciis,
eorporis nalura, hoc est, ntillis oinnino vitiis aut ope- cum per resurrectionis gioriam omnia in omnihus
ribus (Vid. Tertull. I. v conira Marcion., n. 101), quce futurus sil, ttulla cxparle in eis residenleterrehi cor-
terrcni corporis iiaturam eonsequunttir residcntibus. poris tiatura, sed ejus loco natura Paternw diviniialis
1S0. Beala hcec corporum deniutatio ex divinae irivecta,id lamen fulurus sit nori ctbjeciocorpore, aut
naiurse consortio obtingit. Si enim ubi duse nalurse per defeclionemaboliiO; sed retehla veteri alque ipsa
conjungiuUur, cedat necesse esl minor majori, po- originis suw muleria. Ncc difficilius percipilur , qui
tenliori iiifirmior, et ohscurior clariori; quanto lih. de Syhod. n. 48 dicatttr caro assumpla etiani ante
magis neeesse estnaturse Dei cedat consociaia natura resurrectionem incoepisseesse quod Yerbum; si qui-
hominis? An formse Domini form.aservi, corruptio D ', dem, ut ibi declaratur, jam tum habuit ut id opera-
incorruplioni, aut vilce valel resislere mortalitas? rettir quod Verbi cst. Ncc lateret illud iracl. Psal.
Vincit scmper fortior debiliorem. Verhum quidem, CXLHI,num. 7 : Jpsi habilui servili id donatur, ut_
eliam ante resurreclionem, humanam sibi conjiinxit quod erat (Deus Verbum) e.ssel,in forma scilicet Dei
nattirain, neque hanc tamen ei gloriam imjiertiit: at essel; etiamsi idipsum in Psal. CXLI," num. 8, lion
hoc mirahile fuit benignitatis ipsius consiliuiii. Quod haberemus aperlioribus verbis sic explicatum : Jlac
cum decrevisset, virlutem nalurae succ, uli notat'. ei a Deorelributio esf, ut ei corpori quod assumpsit,
(in Psal. CXLUI,tt. 7) Ililarius, ita intra se cohibere: Paleniw gloriw donetur wternitas. Cui etiam deinceps
opus habuit, utei (in Psal. LXVIII,tt. i,in Psal. LV, obscurum erit quod legil, Christum ante resurrectio-
n. 12) in limo carnis infixo nec diviiiita.is suhstantia nem duos intra se continere, nune vero Deum tantum
esse videretur. Yerum Dominus acRedemptor noster, esse? Quis enim non statini advertei duos vocaii di-
peraclis dispensationis suce mysteriis, tuncprimtim i versas naturas naturalibns pro|)iielatibus suis affec-
ipse in profeclutnmternmclaritatis emortuo elintrase- tas? Nec majore negotio intelligeiur Christus per
pulcnim reticlq corvori divinmnatuw IribtiUcqnsor? gloriam ip natqrte Paferuse-rediisse unilatem, cuius
" 91
93 ..'". PRyEFATlO GENERALIS.
offensioncin- dispeimtlibnis itovitas inlnlerat. Quippe" .^faclumbei Verbnm. cocjniiionerttrsus imptcvit;. et
iiiiitalem offendit o.i.nne dissidiurii, Christus autem haitc ad.iinmuiabilitaieincorrbborans;. non natura, sed
- ct.tjusuna eratcum Patre naturalis conditio, una.bea- qualitate divinam effecit, perpetuo illam proprio sig-
titudo, utpote qui una Cuiii-eo impassibilis, oninipo- nans spiritu,'aciamcfuatn aquqm vini qkalitate ad viin
tens, a_temus, semperin splendore, sernper in "gl.dfi.a ac firrnilalem lemperans. Nam ideo revera facltts est
. et claritate; eoepit ab illo dissid.erej cuin carnls homo, ut gratid nos constituat deos. Nequeigimrari
nostrceinfirmitafes assumens, factus est infirmus, jfas- -voliiitTIilarius qua ralione corpori nosiro, salva ij>-
sibilis, morfalis, atqne despecttis. Contra in utiitateiii sius nat-urse.verifale, iiauiramdivinitaiis iiivehendani
pristinam seciinduni assumptum bomiiiem rediisse diceret. Quippe iii Psal. cxviir, lit. 17, nuni. 12,
dicitur, cum.exuta morlalitate, suseeptaque I.ei glo- mentem suam explicat his verbis ; Faciejii Doiiiiniad
ria.desiit esse infirmus, passibilis aliisque Iiiimanse illumiitcUionemsttam Prophela orat. Ex majeslaleenim
.naturse conditionibus obnoxius. Ex quo sequitur, ut elvullu videnlis rios Dei-tumen accipimus, el.deflexus
lunc taiitum Deus et homo fuerit, cum naturales Dei in nos inisericordia suw vullus ad grqliuinspiriltiiis
Jiominisque proprietates in se conjunctas habuit: vhiulisirradiat.. Vel.certe cum judicii die aderit, cttm
id qtiod ita dictum, npn quia ipsi posf perceptam visibills in gioria patcrnw inajeslatis assislet;. tunc nos
~ resurrectiqnis
gloriani desierit essesiihslanlia homi- B fctcin suwJumine illuminnbit. Ut eitimquwdammeidlla
nis; sed quia hoine reputatur Deus,-cum abjccta in- : atque geinmwNATUR_E fulgorem in ea, (jum sibi
S"D_E".
firmitate atque obscuritate quse naturamipsius coii- proxima suiil, refundunt, _ei.miiiulanlemspeciem.c_x
gequilur, gloria qine Dej propria est ei oblig.-rit. vicina sui specie prmstdnt; ct ut MetjsCsex conlemplii,-
-Nani.natursesicut et forfnseDei noinine Hilarius naiu- tione glortceDei Jumeh.accepii, iiwtii honbrem glorue
rajeni Dei gloriam, quam interdiun eliam formam -Siim.cbhiemplaripopulus nott posset : sic. et Propheta
glbrim, etliabilum naiurmpoiioris ahsque ulla ambi- servum se Dei confiiensUitiiiiinqri pfecultir, et confor-
guiiate nuneupat, quoiies de gloria ei sermo eSf in- -tnis, secunduin Aposlolum,efficigioriw Dei. ..'-
lelligil (Eib. ix de Trin. n. 5.9, ef lib.\xi,.n. 45), 195.Hasc qui perpenderit, nullum paiieiu.r scan-
192. Verhis illius sicillustraiis, explanari commo- daluin , cum apud Hilarium variis in locis legef,
dius jam jiqssunt obscuriora veieruni dicia, maxinie- Cbristum s.ecundum assunijitum liomiiieiii in'Fornia'-,,
.queGregbrii_Nyss., tom, n, pag. 17, et Or. 4 contra in natura , in genere naturse ,.in. unitate. naturse Dei
Eunoni., p. 584, aliisque locis, in quibus sic.adsiruit per gloriam exsistere , ut-in ipso Deus et honio jcun
assumpti hominis diviriiiatem, ul veritatem corporis ambo uitinn sinl; yelquod idem est, eririi pef resuf--
nonnihil conculere videatur. Neque vero Hilario uiii rec.tionis glOriam hasci ad id quoddnle lempora erai,
singulares sunt memorati.. loquendi m.odi. Dixii et; G sed qttod in iempore lotum noh erat, iiem, gigiii ittl icl
Ambrosius, lib. i deYifgin. c. 5 : Verbumcaro fac- . qnod suuin fuil, gigni ad perfectuth Dei.filium , ei pen-
tum i_sly_nI_caro_.fierctDei.is:etlib.deFideresurrect, itassuas suntefe, in Spiiilnin evoldre, in.spiritalem re-
ri. 91.: Tunc (anle remrrealionem) sectindumcarrieth dire tiaiuram, toiuni Deum fieri(ln J}sul.LIV, ntiin. 7;
homo, riunc per omnia Deus; ttunc enim secundutncar- l.xideTrimi., n. 41)7 HaiCeriiiriomnia curii lantiim
neinjam nonnpvimus Christum. Quid illud Augusiini sonent pleham atque perfectam ,-quaiilum hominl
jn Psal. xxxv,ii. 14. de ipsa etiam anima nostra : licet, cuin Deo consensioneni; illihata humanic lia-
Cuin accepta fuerit illa ineffabilisIwlitia, pctil qttodam lurse Veritatecib eo dicta sunt. Hanc autein consen*
modo mens liumana, et ftt divina? Hpc ipsum egregie sionem iri eo |irseseriim constituit, rit Cofrupiionis ,
iHustraiBernardus, lib. de diligendo Deo, c. 10. lbi morfalilatiset iiifiiiiiitaiis loeosiiccedantineoiruptiq,
enim prselocutus de perfecta charitaie, quam in sojis inimoftalitiis, viftus ac spleiidor cetcrnie clariiaiis;
beatis perfeciam esse postea. deelarat, virtutem ilhus divinse-prorsus , non buhianse haltirce proprietiites.
ac naturam exponit in hunc niodum : Sic affici, _____ Quas ut obtinet quisque ex nalurse divinse consortio,
FICARI esl. Quomodostillanquw modicm mulio infusa ita eti.ariiobtinuisset Christns hqmostatim.ula Verbd
vino deficere a se tota videlur, dum et saporem vini assuinptus est, nisi Vefbtim naturse suse viitiitem Ob
-induit et cbfbreiti; ef quoinpdoferrum ignilum ct can- JD dispensaiionis mysterium cohibuisset. Sed boc ex-
dens igttis simillimiim fit, prislinq propriaque forma pletb, laxata (ut ita dicam) naiune divinsevirtus hu-
exvlum; -et quomodosolis luce perfusus aer in eaihdein manam longe iiiferior.em ita superavit, ut peniius
iransfoiiiiatiir.luminiselaritatem, adeb ut non tamillu- inti'a;ipsairi absorpta, boc cst, pra_di"ciisproprieiati-:
minatits, qv.amipsum lumeiiesse videaiur ; sic oinnem_ bus divinis circuiiivestita , nihil prec se nisi diviiium
tiiriciri sunciis liumunaiiictffecitohemquodam itieffabili tulerit. Tum cseteri homines, cum propters.ocielalem
modo necesseeril a semeiipsqliquescere;atque in Dei carnis ciiiii ClirislO-coiijuncti.sint, ab co in se ipsos
pettitus transfundi voluptatein. Alioquin quomodooih- circuriifluenies excipieiii divinas' illas qualitaies;: qui-
nia in onmibus efil Deus, si IKHOMINE DE HOMINE hus-efficielur , ut ct ipsi gloricc Ciirisii conformcs
_0.UIDQUAM SUPERERIT? Mhitebit subsiaitlia, sed inatiq fiant, etsic Deus sit orania in oninibus. Hccctoiaest
fbrma,.alia gloria, aliaque-potentia.Eamdem honiinis, Hilarii de gloria Ghristi liominunique doctrina,- cvt±
utita dicam, deificaiioneni Maximus Marlyr, cap. 26, tholiccefideinih.ilrepugnans, etsisingularibusioqucri- " -r
de Theoldgicis, cap. 20, divinis verbis sic expressit: di modis enuntiata.
Nttltmm coinmumcm sMtognUione-mcualam hQim 194. Quanquam non obscure signiQcat,sesead hqs
93 PRiEFATIO GENERALIS, %

loquendi modos Scriplurartlm auctoritate impulsum, A-graniium bealitudine non alicnum esse conficietur.
acpraeserlim cum verbis Joan.xm, 52: Dens honoft- I. QuomodoHilarius regnum Chrisli a regno Dei
ficavit eum in se, lum his Phil. n, II : DominusJesus
in gloria Dei Palris, ex quihus lib. ix deTrin., n. 42, distitiguat,
hoc conficit argumeiitum : Quem eniin in sese Paler 196. Utniniquc illud regnum discernere videtur
glorificavil, in ejus' gioria confttendus est: et qui in leniporibiis, locis, iioniinibus, ac bealitudinis gradu.
Palris gloria confilendtisesl, el quem in se Paler glori- Et Christi quidem regno non aliud attrihuit tcmpus,
ficavit, in Itis sine dubio intelligendus est esse, quibus quam quod a morte cujusque justi ad diem judicii .ex-
Paler esl; cum ct in sc eum glorificaveril, el in gloria ctirrit. Inde autein incipit regnum Dei jusiis conce-
cjus sii confiteiidus.Non ettimhic lantummodoin gloria dere. Itaque regimm Clnisii est in animas justorum
Dei cst, sed in gioria Dei Palris est; neque glorificavil corporihus solutas, regiiiim vero Deiin eosdem justos
gloria exieriore , sed gloriftcavilis SESE.Jn eameum resurrectionis gloria Jonalos. His, ut in Psal. CXLVIII,.
quw sua est, gloriam resutnendo,ct eain gloriam quain n. 7, declarai, nonin hoc smculo, neqiiein aerc, sedin
apttd eutn habttit, eum et apud se glotificalel in sese. Et superioribttslocissedes beali illius regni esl consiiiula.
quasi vim hujus senlenlice , Dens honorificavit eum At regno Cluisli (puio quia solis atiitnabus conslal,
in se iiondiim saiis expressissel, hanc rursiim, n. 42, H quibusiioit congruat locus corpureus)corporeum locum
sic explicat : In se eniin Deus gloriftcavil, id esl, in non ita diserte adscribit. Nisi forte verbis tract.psal.
ea natura qtia Dcus est qiiod esl, ul sil Deus oinniain cxx, n. 16, quibus saiicli regno Christi gaudeiites
omnibus. Similia sunt quse ex aliis Joan. svn, 5, traduntur in sinu inlerim Abrahm.cotlocali,quo adire
verbis dcducit in eodem lib., n. 59, ubl aif: Glori- impiosinterjeclumchaos inhibel, eorporeum locum in-
fica verome apud te, non idemest quod Gloiifica me. telligendum sentiamus. Longe hiagis animas corpo-
Non enim semelipsumglorificari tantumila, ulsibi ali- rum expertes is deeet, in quo olias situm esse docet
qicidsil proprium glorim , rogal; sed apud semetipsum Doiniiii regntim : ut pax et unanimitas sanctorum sit
Patrem gloriftcari ab eo precaiur, etc. Ex aliis verbis lncus, in quo feliciter rcijuicscant. Qitia, inquit in
Pauli, v. g. Resurgelcorpusspiritale,Absorptaesl mors, Psal. CXLVII, ii; 2 : Dotnini nosiri regnuin in pace et
ul sit Dettsomnia in omnibus, et similibus expressce iinanimiiaicsanciorum est (ei factus estin pace locus
sunt Hilarii de Gloria Christi linniiuumve Iocutiones. ejus); conveninsille bealorum,qtti Dei (rectius Doniini)
regnum esl, Jenisalem lanquam civitas pacisesl dicltts.
§ VI. DEREGNO CURlSTiAREGNO D EIPATRIS D ISTINCTO.
Neque negaverit quisquam hsec ad regnum Chrisii
195, Cum ad gloriam Christi perlineat regnum ip- rcferenda esse, ctim de ea Jerusalem sinldicta, quse
sius, sicque dc eo loquatur Hilarius, ut difficultates C per resurrectionem nondum consunimata sit, de qua
iion desint; iniperfecla meritovidereiur supeiior dis- nimirum jiroximcsubjicitur: Civitalemvero hanc vivis,
putatio, nisi eas consequenter io his prscludiis com- ut ait Aposlolus, lapidibusexslructamsanclorumcwlus
planarc aul saltem praenionslrare conaremur. Porro eonformisqlorim Deiex resurrectioneconsutnniat.
Cluistuni, pro duplici nalura, duplici eiiam ratione 197. Quod ad nomina attinel, regntim Dei Patris a
regnantem considerat. El de divina quideni ipsius Filii regno duobus prseserlim adjunctis distinguit:aut
naiura uhi dixit in Psal. LXV.n. 12 : Illa ut semperesl enim illud cmlesieregnum, cum situm ipsius respieit,
dominaiis,ita el dominabitursemper; n. 15,deliuniaiia ant eum a_vum, mtcrnum cognominat. Quippequod in
suhjicii : UnigenilusDeiJ^ilius, elsiregnavit semper, psal.cxnv, n. 16, et in psal. CXLVHI, n.8,regnum m-
non tamen semperregnavii in corpore. Neque de hoc ternum, in psal. cxx, n. 16, rcgnumcmlestc,regtmmcm-
sen)|)ilemo Christi regno ulla est disceptandi causa. loiiim,wternumet beattimregnum,et prologo in Psalte-
Ubi eniro Hilarius unam Dei unigeniii cum Palre glo- rium, ii. 11, sUnctwcivitaiisetcmlestisJerusalem lempora
jiam, virtutem, poteslaiem ac naiuram esse demons- iiuncupari audis, ad ununiDei regnum haud duhieper-
trat, nullum in utriusque regno discrimeii ponendum linet.RegnumaulemChrisliquaiiivispluribusacmagni-
esse pro certo consiiuiit, Insfiiuta igilur qucestio lota ficis iitulisappellet, nusquam tamen cceleste autceter-
est de regno, quod Christo homini in lempore obve- num ;quodquatenus nondicat, inferius exidicabiriuis,
nit. Ulaulem diguoscatur quando in Scripturis de 198. Quanquam lioc etsi nusquam regnum ceter-
temporario Christi regno sormo sit; hanc in codem num,tame.n inPsal. LVH,\\. 6, requiemwlernaiii_vocal.
Tractatu tradit regulam : Ubi dcsignatiel lanquam de- Jnter hwc, inquit, jusli citjusque, lanquam Lazari in
monstratismcttlidominatioconliiietur; tcmpusillud os- Abraltwsinu requiescentis,Imlitiamonslralur... Lmliiia
tcndilur, qttoglorificaloin gloriam Dci corporiet nomeii justi est, cum videril vindiclani; quia, peccatoiibuspu-
Dei donalur et regnttm.Uude intelligere est, Chrislum niendis, deduclumse per Angelosin _ETERNAM REQUIEH
in corpore regnare tum coepisse,cum in corpore glo- tmiaiur. El hanc quidem rcquiein in Dei suscepiionc
riam accepit. De hoc Clnlsti reguo tria pra.serlim silam se sentire in psal. Liu , n. 10, sic significat:
qutcrenda : primo quomodo illud Hilariusa regno Dei Habeat ilaque hunc ittnocensretigib fiduciam, itl... si
distiiiguat : deinde qui Millenariorum aliorumque quando injuslwtnortisvis qfferalur, excedenlemhabila-
eis affinium non faveat errori : postremo qua in cttlocorporisanima sciat in Dei susceplionerequiescere.
re velit cum Dci tum Christi regna siia esse. Unde Ibi tamerimallemus insuscepitoncDomini; utsusceptio
euroa recepia Ecclesia?fide de sanctorum hinc mi- Domini id esset, quod custodia Dominiin his fr.ief.
.97 -.""--""'". PR^FATIO GENERALIS, 98
Psal.cxxj n. 16.: Exeuhles ariiemde corpore adintroi-'.A t corisortium concupiscit; riihil inde conficilur, utrcgni
titm regni cwlestisPERCUSTODIAM Domini ftdeles rescr- Ghristi et regni Dei diversa bealitudo demonsireiur.
vabuiitiir,iiisihusci_UceiiiiterimAbrahwcollocaii. 202. Id forte comprobabit efficacius, quod in Psal.
199. Ex duohus superioribus locis definire sic li- cxLvin, n. 8, de Christi regno ait: Jllnd sanctoruiu est
ceret illud Filii. regnum : Requiesest celerna animse regnum, perjjuod regnattle Domino ud beatum rcqnum
justse, quae excederis habitaculo corporis, in suscep- beiPatris adscendent; et mox : Jllis proprius hic liym-
lione Poriiini requiescat: atitex poslreino, Sinus est nus est, qui per hoc sanclw Jerusalem regnum beatum
Ahrahse, in quo fideles _adintroituni regni cceleslis mlernoregno proximi, post regnuin DominiJesuChristi,
pef custddiam Ddminireservaritiir. Reguum idem jam inregnum Dei Palris Dothino congregantetransibunl,;
ex iract. Psal. cxLvii, n. 2, vocari audivimus cotiven- et ad calcem : Hic ergo poputus est propinquans, regno
tttm bealorum, saitctorum CoHutri,civitalem vivis lapi- Dei Pdlris per regrium Filii Dei proximus. Jlegnat
dihis exstructain, quse, quia civitas est pacis, Jernsa- itaque Dominus; iraditurus Deo Palriregniith; nonre-
lem diela sit. Rursum in Psal. n, n. 48, sedesbealoruin, gni pbleslatecariiurus, sed nos, qui regnuth ejussunius,
iiiPsal.cxLvm,n. SySahctwJerusalcm regtiumbeaium, Deo Palri traditurus in regniim. Rcgni tradilio, twslra
ct in Psal. CXLI,n.-5 (nisiforle aliuin senseril Hilarius proveciioesi; ul qui in regno Filii erinius, in regiwquo-
locum lalroni, aliuin cmtetisjuslis concessuin);ierra Vi-]g que simus ct Pairis: digni per Id regno Palris, qiiia
veiilium, paradisi incolatus, el regmmi hwtedilalis digni regno eiimus et.Filii; proximitum Patris reqno, -
Cimsli c.ognominalur. cum Filii erimus in regno. Quis enim eos in eodcni
20D. Hine non obscurum est, eumiuiic Chrisli re- beatitiidinis gradu constituat, qili Deo propinquanl,
gno non requiem tantum, sed et beaiitudinem, Iseti- et qui ad eum pervenerun.t; qui regno osterrio proxi-
tiam, gloriam et honorem attribuere. Qtiod in Psal. mi, et qui illud suril consecuti, quibus nonhihil su-
GXVIII, lit. 18, n. 10. confiriiiai,:ubi de Lazari bealo perest. adscendendum, et qui suninium beatitudinis
excessu hsechabel: Abrahw sititi, continelur, elmise- apicem obliiiuerunt?- Sed in quo sita sit illa diversilas
-riainvitm laboriosm,beatmrquielishonore deinulat. Ilu- prius_ quam peniiius invesligenius. remoyendse sunt
jus tameri felicitatem regni Dei beatitudini cosequare lionnullse suspiciones, quse- e verbis superioribtis
riori videlur. Namcum prologo iii Psalterium,.n. II, oriuntur. '--•.-.. "..-.
triplicem gradtim ad saluteni distinguat; fegno Christi II. Hiiarius a Millehafiortimqlidrumqueeis affmium.
non dat nisi seeundum, et regno Dei suprenmni r.c-
errore viitdicaiur.
sevvtil. Ciitnenim.primus gradits sit adsalulem in no-
vuiii. homiitem post peccaloruin retnissionem renasci;.. 205. Cavendum in primis, ne cum Hilarius docet
silque post pmnilentimconfessioitemregnuin illud Do- (n per regnum Filii ad regnuin Patris'perveriiri, id eo
miniin sanr.lmillius civilatis_Jerusalem temporareser- intelleclu dixisse existinierur, quo asserit Irenaeus
vatum; etpqstea consuminalain nos cwiesti gloria in lib, v, cap. 52, Christi.regnum esse principiumincor-
DeiPalris regnum per' regnum Filii proficiamus, etc. rupielw, per qiiod regnuin, qui digrii fiterint, pauldtim
Rursum in Psal. LXII, n. 7, iriplicem memorans vi- assitescuntcaperc Deum. Hoc quippe dixit lrenaeus
tam, in sseculohiinirun), inAhraha. siiiti,,etin coelb; PapisDejusque sequacium ehiliastarum errore iriibu-
hanc quani misericordiani voeal, quia per misericor- tus : a quo sane procul est Hilarii sentenlia. Ille cnim
diani Dei pr;eparatuf, duahus aUis meliorCmasseril: Domini regnuiu in spifitalibus deliciis constituit, puta
Est-eitiiit vila post vitaih,qua in Abrahmsinibusviven- in pace ct unanimitate saneiorum, in Chiisti consor-
dum^est,in quq Dei iioinenpaupcris quietebenedicilur, tio et benediciione Dei; isti in terris ae_voluptalibus
secundittniiliidpropltetw.Non mortui laudabuni_ie,Do- terrenis.: ut merilo Augustinus, lib. xx de Civ, Dei,
mine, sed nos quivivimus, benedicitnitsDomino: Super c. 21, n, 2, cqrnales illos mitle aniids voco.t, qui iti
has igitur vilasmisericordia eaesi, qumquod ocultistion •..carnaliiim rerum sfflueiilia pdnuutur. Deinde apud
vidit, nec auris aiidivil, nec in cqr llqminis adsceudit, istos regnum Christi non adeunt sancti nisi post re-
liis qni Dominitmdiligunl prmparavil. surrectioncmuniversam; apud illum autem eo^audet
' 201.
Itaque Hilarius videri aliquo rnodo polest re- D ] justus quisque statim post moriem. Practerea ejus
gnuni Christi sie spectasse veluti mediuhi-qnemdam. opinibnis, qua sanctos iri regno Chrisli- detineri di-
stalum, miseriarum quas hic patimur expertem, sed_ cunt, donec paulatim assucscant capere Deum, hulla
nondum ejus consortem felicitatis, quas nobisiricoelis est apud Hilarium vel tenuis umbra. Postrcmo Chi-
promissa est. Quocirca in Psal. cxix, nnm. I, nobis liastse sic cognbminati suiit, quodmiile annorum cur-
de mo.rte nostrorum hon doleridura esse hinc prqbat, riculo regniim Domini in lerris disterminarent: quod
quod nqstrorum abscessiospei comtnunissit accelerata Hilarius nullo, certo locorum aut temporum spatio
properatio; et n. 11, docet, Christi jussii acceleralio- definit, sed indefinite ad judicium usqiie prbtendit.
iteniregni cwlestis orandam esse, cum ab eoprsecipia- 204. Neque vero in his tract. Psal. cxx, n-16 :
mur ut dicariius, Advenial regnum luum: qiiasi spe Exeuntes auiem de corpore ad introitum regni cceleslis
nostra non simus potiturl, nisi cum consummaiis per cuslodiam Doniini reservabuntur, id existimandus
omnibus sanctis regrtum Patrisadveniet. Cum tamen est sentire, quod Lactanlius, lib. vn, c. 21, uhi ha-
utrumqiie illum locum maxime confirmef/verbis bet: Nec lamen quisqudmpulet atitmas post mortem
Pauli, quibus dissdlutionem corporis sui el Christi prblinus judicari. Omnes in una custodia delineniur
9.5 PKiEFATIOGENERALtS." i(IO:
donec tempus advenial, quo maximusJudex merilorum A Christo, non secus aciiie, fegnandifiriem prascribere
fiiciat cxameii. Etsi enim in una ctislodicevoce cum videatur? Qui etiam sibi ipse constal, eum iri Psal.
illo consentiat, in ea tamen inlelligenda Ionge dissi- LXV,n. 15, docet, Cbristum Sseculo dominatiirum,
dei : cum custodia apud Laclaiuiiini locum quemdam ciimevacuaveritomnemprincipatum et polestalem,quod
<iaus>}carceri similem sonct, apud ililariuni autem noii fiet nisi extreino judicio; postquam in Psal. LX,
protcclioneni Domini, ex cuj'us societate sancti ab i). 5, trailhlif, euin regnaturum esse donec pdriat ini-
omnimalo protegantur. Unde in Psal. cxix, ii. 1, do- micos suos suh pedibus suis, ui ietnpus itlud, quo euni
cel, nihil nohis a sieculi violentia limendum, cutn- regnare donec ponat inimicos suos sub pedibus suis
Chrisli consoiiiumtnors aequiral. Scd et uterque.hoc- oportel, a generatione usque in generationem sit com-.;
maxime discrepat, quod cum Lactantio in una custo- prehensum, hoc esl,'- ul ibidein exponil, a_ tempore
dia delineanlur animae omnes, justsc et injustce, et mortalitaiis nostrse ad illud, quoimmortalia corpora
qiiidem nullo prseviojudicio; Hilario in.ciistodiaDo- r-ecepturi, In ceternam vitam regeiierandi siimiis? Qui
iiiiiii reser.veiitur uncc animaofldeles atque gusiac,-et, in iino loco judicium novissimum regtii Christi ini-
ut in Psal. LVII,II, 7, innuit, prsemisso antea judicio. lium, in altero finis sinep.iigna intelligilur?
205. Lactaniii opiniohi affuiis est Tertulliani sen- 208. Necpugnat illesecum, neCMarcellie.rrori favet.
tentia (Tertull. lib. de Anima, ti. 55), qua lieetinar- B J Nam ut aiibipassini,itaetinipsummetPsaImum LXV,
tyrihus paradisum concedal, reliquas tamen animas num.lo,Christum etiatn modo regnareConcepiisvefhis
iii rccessu inlitno et in ipsa lerra operlo et inlra ipsam prolitetur. Nequedocet euma judicio regnaiurum sim-
clauso in diem Dominidelinet. Sed hancdistinclionem pliciter, sed regnattirum solum; utregi)uin'ipsius,quod
igiiorat iiilarius, qui nori marlyres solos, scd jns'OS modo princeps mtindi hujus nOniiihil perttirbat, lunc
omiic.s, non in sublerrancainferoruni ohscuritaie, ihlegrum elabsolutum fuiurum sit, et a nulla adVersa
sed in heat.c quietis honore, Christi consorles facil. poiestate dislrabenduiii. Tunc, inquit, .soLUSin viriuie
206. Sed ne Vigilantio quidem suffragatur, quem stta smculo dominabilur. Nunc enitti quamvis regnet,
Ilieronymus (liieron. cont. VigUaht.), uhi menioravit latnen princeps liujus smculi petiit' ul modp Irilici
scntire, vel in sinu Abrahce,vcl in loco refrigetii, vel Apostolos cernerel; et sunt spiriialcs itequiiim, adver—
subteraram Deianiinas AposlolorumvelMartyrum.con- siitn quas spirilalibns nos armis beatus Paulusinstruxit._
sedisse,nec posse suis lumulis et ubi voluerinlesseprm- Ilitie satis significat, se non infra tempus,.quod ad
scntes, eum subinde sugillatliis verhis : Senalorimvi- judicium excurrit, regnum Ghristi eoarctare. Sed et
delicel digniiaiis sunt, ul itottinler homiciddsteleniino in Psal. LX, ubi dixit: ln mtefho regno cohsedentem
carcere, sed in libera custodia, in foiiunalorum insuiis oportet regnare donec ponai inimicossuos sub pedibus
el campis Elysiis. rccludantiir. Ttl Deo leges pones? (C_SHIS,prudehter cavens ne cuni Marcello regni finero
Tu Apostotisvineula injicies, ulusque ad diem judicii asserere exislimettir;. adjeeit, nonul rexipse iuin
tencctnturcuslodia, nec sint cum Doinino suo,dequibus: iton sil: sed ctim tradiderii regnum Deo Pairi, conre-
sciiptum est, Sequiinlur Acjnum.quocumqueicril,"Si • gnabil hisipse qui regessnni. Ita dufri expeiidimus
Agnus vbique; crgo el Iti, qui cntn Agno sunt,nbiqiie ' quid sit regnum Deo tradi, et qu.o modq Ghrislus
esse credendi sunt. Et cum diaboltis et dmmones totoi regno non cedat quod Patri tradiderit, sensim sine .
'
vtigeiitiiror.be,et celerilate nimia ubiqueprmsenlessitil: sensu discimus quid sit regnum Dei: qna parte dis-:
Martyrcs posl effusionemsanguinis sui arca operictilur fmcie percepta, minus erit abstrUsum quiif JHilarius
inctusi,~et inde exire non polerunl? El vefo Uilariumi de Christi " '"regiio sentiat.
ctim Hieronymo potius facere quis neget? Cum eo. ). " : -
IH. In quq Hilarius silum velit regnum Dei, in quo
quippeSanctos non solum Christi cdmiles esse assc-
,rit,- sed el in Psal. cxxiv, n. 5, prccdicateosdem iios- regnuinChtisli.
tri esso tutores atque ciistbdes. Imo lih. xi de1 QQQ.Regttum Dei est, ut ipse dcfinit in Psal. u,
Trin,, n. 5, inler testimonia divinitalis Christi illud1 n.a,ubipeccatum.viiicitur,ubi mors perimilur;.ubi
non -silet, quod liunc apostplorum cl thatlyrum. perr nonregnal Iwstis. Morsautem non periiiiilur nisi per
viiiutum opcrationesresoiianlsepuicra. Quaeuamauiemi P , gloriosam resurrectionem , secunduni illud Augustini-
sanctorunl tuniulis ederentur virluium operationes,, Serm. 255, n. 5 :M.orietur et in nobis mors : sed-
iih. iri Coiislantium n. 8, ::sic.esplical : Sancitis.ubi--' quando? Jn fine smculi, in resurrectionemorluoiiiin.
qtte bcatorum maiitjrum sanguis exceplus esf, ef vene- Unde et llilarius paulo post allata verba subjicit: Hoc
rctnda ossq quotidietesiimonio sitnt; dum inhisdw- nobis eiiir-egnumDei, cum oiiinibusvitioruinnostrdruni
-inones mugiunt, _dum wgritudines depeliunlur, dumi aculeiscoulusistabcs erit corporewinfirmitatis absorpla,''__
pdmiralionnm opera cernuniur, elc., ut non dubiumi Dei igilur regrium gloria est corporis, cui mors iiort
sil, quin preces nostras: coram sancforum lumulis. s. amplius dominatura sit, sed: beata et seterna vila-.:;
fusas approharit, senseritqueeosillaspossepercipere, , adeo ut Cliristum Deo patri-regnum tradere nihil
iisque perceptis ea, quibus indigemus , pro sua pie_- aliud sit, quam glorise corpOris sui:nos ceriformes
tate apud Dominumuobis impeirare. efficere. Nec lalef eur hoc regnumDei vocet, curve
207. In quo igilur regnum Filii a regno.Patris dis- dicat ei a CliTistdtradi. Nam cum seternitas Dei pro-
ccrnit? Aut quomodo ei saltemerrori non favct,: obb pria sit, ejus proprietati nos subjicit Christus, cum
qucm Marcellusoliui damnattis ac dcpositus fuil; cumu ceterrios efficit. Hoc sensu explicans Hilarius tradi^
i'Oi . . PRiEFATIO GENERALIS. -102
tionem regni, eaiiih.il Christo demi,_sed nobis mul-A A ijhus negari indidem non hahcbis, aut eerte qiii ini-
luin acquiri nou inimerito testatur in his lib. xi de quaagentes ad novissiinumjudiciiimappellat, parijnre
Ji.in. n. 59 :'Trqdet. ergo regnum Deo Pdtri; non ifa, credendus sitcriminum vindictam ad illum dieni
lanqnam trpdenspoleslate concedal, sed quod ttos_con- prorogatam arbitraii. Si vero 'verboriuii superiorum
fqritiesglqtim corporis sui facli regnutn Dei. erimus. ordine reruni qrdo signifieeliir; sanclis ante Dei
Npii eiiitn ait, Tracletsuuin regmim; sed, Trqdelre-. jirovenit adspeetug, quam Cliristo ad. judicium ve-
gnitin, effeclosnos per glotificalionctricorporis sid re- - nieiiti obvjam eant: adeoque anle judicium et in regno
.gnum Deotraditurus. Qiiibusgiinilia suht isthcccTract. <_hrislifaciem Dei eoriiemplaiitur. Sed deillo Christi
•Ps. CXLVIII, n: 8, jam superitis relata : Regiiqt itaqtie regno si qtiid cxpiscaridistinctins liceat, indageiiius.
Doiiiinustrqdilurus Deq palri-regiium;-nqn regnipoies_- 211. Occurrit 1° in Psalm. n, n. 42 : Chftstusre-
lale cafuurus, sed iip.s, qui regnurn ejus siimus, Deo gnat in nobis, cum per eiim ipsi domiiiorumIn nosjure
pafri trqdi.turiisin regnnm..Rcgni traditip nostra pro- regnamus. Quod. licet generalius diclum, et ad eos
vectio esf. Euimvefo si regnuni Deo tum trademur, coajrtari posse videatur, qui adhtic in carne degarit;
"ciim gIori;e corporis Chrisli efficieinur conformes; quamdiu tameii nobis est non modo adversus spiri-
tradiiione iiia multum accedet nobis, sed Clirisii re-~"-..tales lieqiiitias, sed et adversns carnem-et sanguinem
gno nihil detrahetur :.immo cum hanc gloriam ab eo B * assidua colluetatio, quis nos pleno et absoluto dornir
siinus miituaturi, ei ttim longe ahsolufius subjicieniur. nornm in nos jure regiiare eoncedat? Quatenus autem
Apei.llus et hoc apprpbari sic.potest; Christus nos hoc justi per Cbristum obtineant, necdum exjiloratum.
regiium tradit, cum reges efficit; regesautem efficil, 212. Liquidius nonnihil pra) se fert tractatus
cumDei, qui maximus est rex, hccredes; hseredes au- Psal. cxix, ii: 1, ubi Hilarius nixus apostoli verbis,
tem Dei nos constituit,.cum sui cohsGrcdes. Neque Cupio dissolviet essecutn Cltrisio, diserlis verbis elo-
hccc n.ostra sunl, sed Hilarii ipsius in Psal. n, n. 45, quilur, quod }usi\s consoiiium Christi tnors acquirat,
sic seiitentiam suam explieantis: Qui hmredes Deipa- Neque aliunde qucerendum putamtis, cur regnum
tris, colimredesautemDomininostri Jesu Christi erunt, Christi nuncupel tempus illud quod jnstorum mor-
per idquod mlerno Regi cohwredessunt;id necesseest tem exeipit, qnam ex illo Cliristi consorlio quod
consequqntur.ttt reges sint. Atqui Christo de luereditate apostoius dissoluto corpore sibi sperat. Tpsum etiam
etglOria jps.tusnihil tum peribit: niliil igitur et de inoduni, quo justosearne exutos intelligatctim Christo
re-gno; sed, ut loquitur. in Psal."LX,n. 5, conregnctbit babitare, in Psal. xci, n. 9, aliis ejusdem apostoli
ipse qtti rcges sunt, cum hac scilicet speciali gloria, verhis sic explicat -.OpOiiel autetn cogiiosci quidem
. quod lii ab ipso habeant ut regessint. El tunc quem- quomodoin requiem•,quamhnpii non udibunl, piiel
admodum ipse regnans in gloria cprporis subjicienli " Deb subjectipplcruntinlroire : neccsseest enim speni,r
sibi ttniversa subdetitr, ita nos gloriw regnatitis corpo- qtim tiialis negala.esl, bonis relinqui. Sed si Christus-
lis sui subdctnw; tit inea sitnus claritaie, qtta regnat Det requies est, efgo Iti, qui in Christo erunt, eiunt in
in corporc ; quia corpoti ejtis confortncs efptnns. Dei requie. Jn Chftsto Velle esse se Aposlolusclamat,
210, Itaque cum Hilarius a millenarioruro oj.inione: dicens: Sequor aiitem, si apprehendamin quo etappre-
longe sit aHenus, ctimque regnum Dei, quod sauctisi liensus sitm , elc., et mox concludil: Ergo per cbn-'
lauturi) posl res.urrectionem concedit, gloriam intel- jinctionem carnis assutnptwsumusinClirislo; lios qui-
ligat corporis; nihil velat quominus sensisse exisii-* .-- dero [interim fide, sancti autem, ut ita dicanf, re.
melur, ceternam beatiludinem ipsumque-Dei conspec- Omnesenim, iiiquit et iu Psal. xm, n. 4, currimus ap-
tum sanctis slatim a. morte indulgefi. Ncque aliudI preheitdereinquoapprehensi sutnus a Chrisio,id est,
conficitur ex eo quod ait lib. xi de Trin. num. 59 :: inveiiiriin ejus corpore quodex noblsipse prmsumpsit,
Tradei atttem Deo Pdtri rcgnuin, et tuiic quos regnuini in qiio ante cotutilulionemtnundi a Patre sttmtts electi,
J)eo tradiderit, Demn videbunt. Inde enjm non niagis5 iti-quo reconctUali exinimicis, el acquisiti sutnus ex'
scqiiilur ut ndnantea videiiiit, quain cuni in Psal. LXV,, peiditis, in quo aposlolus citm dainno universorum
n. 15, docet Chrislum lunc sseeulo dominaturuii)i , optat inveniri dicetis, Et omnia arbitror ul stercora, ul
ciini eyacuaverit omnem principatuni, non sequiturt" Clirisiumtticrifaciam, el inveniarin illo. • ;
ut non anle dominatus sit. Idem dicendum de hiss 215. Quid,-quseso, hscc sibi volunt? Nisi nostra
tract. Psitl, LXII, num. 5 : Hoc anithm desideriuin,, nos fallit bpinio, Hilafius Pauli verha, Cupio dissolvi
Iicecsitis speiejus esl^ ut Dei.sibi proveniat adspectus,, ef esse cuin Chiisio, existis ejusdeiri apostoli, Seguor
ul.quain priiiuim raplus in nubibus, Deo Christo obviam n autem si apprehendamIn quo ei apprehensus sutn, iu-
elevatus appareat. Iino ut hiric-concTudatur, verbiss terpretatus, sensit sanctos,. carne deposita, eafni
nl.Dei sibi prbveniatadspectus, judicii diem nolari vel- > quani Christus ex nobisassumpsitconjiingi, iri eaque
ut quo optatus sanctis Dei intuitus obveniat •"priuss requiescere donec proprium corpus recijiiant : et
: Impetraiidum est, hcecad -ideriileinpus pcrtinere, add hanc sanctorum in corpore Christi requiem, regnum
quod siibsequcntia, ut quampiiniumraplus iii nubi-- Ciiristi nuncupavit. lntellectUiiihuifc corifirmat quod
btis, eic. Sed el hoc obtenio, consignatain habebisS in verba Psal. xiv : Quis requiescet in monte sancto
diem valde jnScrijituristestatam; qua Dei conspectuss luo, sic edisserit n. 5; Quid sublimius Cliristo?quidve
universo justorum ccetui coneedendus sit: at harico excelsiusDeonoslro? Mons autem ejus estillud, qubd
iiealitudinem sanctis singulisquotidieanobis migran- l- ex homine corpus assumpsit,in quo nunc liabitat et su-
log PR_£FATIO GENliRALIS. 104
blimis et excelsussuper oinnem principalutn el poiesta- Ib-corporis Christi fieri consortem : deinde hoc ab eo
tem et omne nomen. Et post piuca : Si ergo rrquiei inier-homines qui in carne degaiit, ef eos qui corpus
noslrmspes-omnisesl in Chrisli corpore, ei cum in monie exuerint, discrimcii statui, quod illis ad Cluisii re-
sil quiescendum; inontem\non altud possumus inielii- gnum patens aditus, his in eodem jam incolatus con- .
gere, quam corpus quod suscepit ex. nobis. Ad illud cedatur. Ex quo etiam consequilur, eorum maxime,
enim post habitalionem Ecclesim scandilur, in illo in qui ex hac vita migraverint, prOprium esse ut in
Domiui subtimiiale requiescilur, in illo cutn aiigelorum Clirisli regiio hahitent; quamvis alit quoque, ob in-
choris, cum et nos simusDei civiias, sociabimur.lllud dttltum eis jus patentemquR aditum, in corpore et
quijipe quoposl liabilationemEcclesim scandilur, nihil pefinde in legno Christi csseinierdum jira.diceriiur.
aliud inielligere est, quam quo proxime post moriem Quocirca in Psal. LI, ii: 19, Judasos quia a jure illo
migrant, qui in Eccleshe sinu el charitate obierinl. cecide.runt, et infidelitate sua adiium sibi paientem
Qtiam gratiam nobis precantur postrema bcccejusdem prsc.cluseruni, avulsos vocat non roodo a Clnisii cor-
Traclalus verba : Habilanles in Ecclesia, tandem in pore, scd et ex ilto beaiiiudinis regno. Imino in Psal.
gloria corporis Cinisli quicscainus. cxviu, lit. 15., n. 12, fideles, qui in peccatis demo-
214. Huc referri polest quod cap. 4 in Malth. n. 5, rantur, a coelo cadere, eoque coeli peccatores esse
hiibel: Beafi mifes; quoniamipsi hwredilabunllerram. " ubi affirmavil in hunc lnodum : Quisquiscmtidoctrinw
Miiibus lerrw liwredilaleinpollicetur, id est, ejus cor- el'spirilalis gratim particeps fuctus, iii peccalo deino-
poris, quod ipse Dominus assumpsil, habilaculuin. rabitur, iton lerrm peccalor est ilte, sed cwli ::iianc
Ncque jam obscurum esse debet, qttod in Psal. LXH, dicti sui rationem subjicit : Omnes enim credenlesin
n. 4, memoralis nonnullis sancli viri viriulibus adji- se Doininus noster Jesus Clirislus coexcitavil et sollo-
cit: Non nisi per lime probati (qui fuerinl), vel as- caviiin cmleslibus: ex quibusqui decidel,tamcjuaincwli-
sumpli habebuntur a Chrislo, vel ei obviam rapientur peccator arguitur. Sicut igitur hcefedes vocamus filios
innubibus. Eorum enim, qui probatse vitse fuerint, sive quibus patris obiigeril hcereditas, sive quibus
pro diverso tempore quo liinc excesserint, merces di- tanlum deslinala sit; ita et Hilarius in Christi cor-
versa ralione enunlialur : ut si imminenle judicio pore ac regno habitare dixit cum eos quibus hanc
obierint, eum propriis corporibus ohviam Chrislo in gratiam meruil Christus, tuni-eos quihus illam con-
nubibus rapiantur; si anle, a Chrislo assurriptiin ejus cessit. At quantum dislat inter hseredilatem destina-
. corpore requiescant. Aul cerle (qtiod eodem redii), tam, et acquisilam; lantuni distare credidit inter ho-
sanctorum eorumdem duplex stalusdislinguitur, ul mines quibiis hab.it-.uidiin Chrlsii regnd poteslas
prinuim posl hanc viiam habeantur a Cbristo as- facla est, et inler justos quibus consortium Gltrisli
sumpti et in ejus corpore requiescant; ac demiim ju- " mors acquiral.
dicii die, propriis corporibus receptis, obviam Christo 216. An vero sancli illi, quibns nova quadanl ra-
in nubibus rapiantur. Eodem sensu in eodem loco tione coitsoitiumChrisii mors acquirit, aliterin Christo
pro diverso illo stalu sancti dicunlur apparenlesFilio, liabitent, quairi quod ei per dileciionem cohsorentcs
vel suscepti a i^ilio : pula apparentes Filio, dum.ei in beata corporis illius coniemiilaiioue conquies-
obviam in nubibus rapiunlur; suscepli aulem a cant , donec propriis corporihus receplls glorise
Filio, dum in ipsius corpore requiesciint. Hinc in corporis illius coiifornies efficianiur, ut non ex-
memoriam revocatur, quod supra ex tract. Psal. plicat Uilarius, ita nec definire hbel. Aliis eliam
LIII, n. 10 audivimus, cxcedenieme corporis Itabita- dcfiniendum perniittimus, ulrum eis, prseter corpo-
ciilo animamin susceptioneDei (vel Domini) requies- rum gloriam, nihil ad beatitudinem deesse senserit.
cere, boc est, a Filio suscepfam esse, donec recejito Quaiiqtiam quid eis dcsidcrandum , si Dco fruanlur?
corpore in nubibus ei obvia appareat. ._. Aut qui eos Deofrui non sensil, quosciim Clnisto et
215. Hilarius quidem inPsal. LXI,n. 5, necnon iu in Clnisto csse credidit? Ut enim ratiocinatur Grego-
Psal. LVIII, n. 6, et alibi in unum respiciens jus, rius, lib. IV Dial., c. 215, veritas per se lestalur :
quod a Christo, ex susceplione carnis nostrce, uni- . Ubicumque fucrit corpus, illuc congregabuntur el
versis lioniinibiis factuni est, ul in gloripso ejusdem '' aquilw : quia ubi ipse redemptor iiostcx est cor-
corpore habilarent, generafun ait, homines in Christo pore, illuc procul dubiocolliguntur justorum animw.
coexcitjtos et a dexiris Dei in coelesiibus collocatos El Panlus : Ctipio dissolvi, et esse cum Cliristo. Qui
esse. At habitationis hujtis gloriam eis solis, qui in ergo Cltrislumin cmloessetion dubilat, ncc Pauli ahi-
Christi fide ac dileclione ad moitem usque perseve- viam in cmlo essehegat. Hoc certe. non negarii Hila-
ranles, ah indullo jure non ceciderint, obtingere rius, qui cuni Christum in coslo esse non dubilet,
hatid ambigue in Psal. LI, n. 17, declarat his verbis : nihilominns ibi juslos, ubi Cluistus esl, post mor-
Qui enim non mancbit in Chrislo, regni Cliristi incola lem esse affirnial. Natn cum, inquit lib. tx de Trin.
tton erit. Non erit autem, non quod sibi iwn patueril num. 50, Pafer velil credentesin Filio vitam wleniam
incolatus ; univcrsisenim palel ul consoiies sinl corpo- Itabere, Filiiis vttltillic ubi ipse sit esse credentes.
ris Dei atque regni; quia Verbttmcaro faclum est, ct Nisi foiie cohabitareCltristonon sil wternitas. Si autem
habilavilin nobis, naturam scilicel in se loiius huinani Christo cobabilarevila ceterna est, aUerna igitur vita
generis assumens, elc. Ex eo quippe loco observare1 poliunlur qui cum Chrislo sunl. Atqui ex senteiilia
est, 1° unum Hilario el idem esse, regtti Chrisli et' Hilarii cum Ghrislo sunt, qui in regiio ejus sunl: illi_
iOH PBiEFATIO GENERALIS. i0<3
ergo potiuntur vlta celerna. Potest el illinc hoc aliud A qui tamen de Dde, qua coeluma Christo aperlum
confici argiiinenuim. Qui Christo cohabitaiit, illic sanclis nuniquam non patere credimus, adhnc dubi^
suiit ubi Christus est : atqui Chrislus esl in coelis: in lant; ultro hic expendant ipsi momenla prsecipita,
ctElis ilaque sunt qui Christo cohabitant. Porrd qui quibus eamdem in Ecclesia semper viguisse nobis
in reguo Christi sunt, Christo cohabitant : illi igitur Constitit. Et niartyres quidem coelo gandere gr.-eci
pariter sunl in coelis- latinique Patres, si paucos exci|)ias qui millenariorum
217. Prseterea eos, qui post hanc vilam Christi errore imbuti sunt, magno consensu docent. Immo
consortes fieri merentur, faciem Dei intueri in Psal. fidem nosiram jam asvo suo receptam probat Irenasi
CXLII,num. 9, non obscure significat his vcrbis : Non atque Tertulliani labor, ul eanl ex animis fidelium
avetias facietna me; et similis ero descendentibusinla- extorqueant. Tum sincera marlyrum acta relegentes,
cum. Lacumpwnalem itiferorum locutn Sciiplura cotn- vix unuin reperient Jusiinum, qui non hac spe passus
menwrat.... Ergo nisi facies Dei, qui nlique Christits sit, quod moriens ccelummigraret. Hancfidem, quam
est, qui imago Dei invisibUisest, unicuique scmcload- conceptis verbis plerique profitentur, saspe Deus vi-
fuerit; eril illis similis, qui pwnm inferni depulali e sis certiorem fecit. Adeo vero publica erat, ut mar-
vila hac sine spe quietisexcesserinl.Undein Psal. cxix, lyres Clirisu de ea et a judicihus suis interrogatos, et
n. 4 Adam jam gloria donaluiri dicere non dubilat: B abethnicis popnlis irrisos legamus.Nec leve ejusdem
Adain confessus, venim reservalus , . glotificatus in fidei testimonium est pia plebis cbristianse coiisue-
Chrisloesi. tudo, qua admarlyres festinare solebant, eosque ro-
218. Aliunde eliam consfat, nunquam eam Hilarii gare, ut cum ad Deum in coelum pervenissent, sui
senlentiam fuisse, utnullisancto antejudicium ccelum apud eum memores esse dignarentur. Quid eos me-
pateret. Hujus hodieque incolas esse qui in passione nioremus qui martyrum acta conscripserunt, cum illos
Domini resurrexerint, se existimare declaralinPsal. coelo ac Deo pofuiqiiamplurimi significent, ne Onus
ii, n. 26. Neque eum de Domini sui heiiignitate tam quidem negel ? Denique fidem eamdem olim in publi-
Biale sensisse crediderim, ut cum in Psal. LXVII, cis Ecclesise precibus consignatam nnn negabit, qui
num. 27, narret eum Virtulibus cmleslibusaniinisque antiquumOrdinem R<manum, aut Missale Gotihicum
Sanciorumiter ejus prmeuniibusccelum conscendisse; lib. iii de Lilurgia Gallic. edilum, nuCnonSacramen-
Christus beatos illos Sanclorum animos ilineris sui tarinm Gallicanum, quod e ms. ante annos roille exa-
cotnites passus, eos secum in patriam ccelestemreci- rato tom. i Musaeiiialici insertum est, aliaijue id ge-
pere dedignafus sit. Inimo etiain post Christi in coelos nus sacrse antiquitalis iiionumenla consulet. Jam vero
adscehsum, protomartyrem Stejihanum eo se rece- cum coelumnon sanguis nosler, sed charilas aperial;
pisse, ac venienli ei a Paire in primoribus coeli oc-' ^1 eo manyrihus aperto , cseteiis quoque justis patete
cursttm esse innuil in Psal. LVIII,num. 6, utibi ob- facile comprobaiur : idque revera Palrum eorumdem
servabittir. Hanc quoque ceelerorum Manyrum spem auctoritate et iisdem fere argumentis compertum ba-
fuisse ut, mactalis corporihus, in coelura evolarent, buimus.
sie in Psal. LXV,num. 25, teslificatur : Per Itwcigi-
lur genera pwnarummartyres in fulei teslimoniumcor- § VII. DEJUDICIOKOVISSIMO : AN ALIQUOS HILAKIUS
pora sua holocausta voverunt, ttt ... Dei domum, id ABEOEXCLUSERIT.
est, in cwlestis domicilii Itabitcttionem,consummalis
liostiaimnstiarum sacrificiisiniroirent. Ceiie si, ut ait 220. Scripsit non ita pridem vir celeberrimus, Hi-
Amhrosius, epist. 29 ad Irenseum , num. 8, ipse esl larii de judicio novissiino non fereiidum esse erro-
DominusJesus suinnium bonum; ecgre admodum per- rem. Ac licet in quo situs sit ille error, ihi non de-
cipi potest, quomodo ii, quibiis consortium Chrisli claret,antealamen satis significalbancceiisiiramsuam
inors acquisivil, non fruantur summo bono, aut non in id cadere, quod in Psal. i, n. 16, ait: Cum eiiiin
summe felices sinl; maximeex sententia Hilarii supe- dicit:« Qui creditin inc non judicabilur, >excntitjttdi-
riore § explicata, qua Cbristum eliam secundum ho- cio fideles;et cum sttbjecit: •.Qui auteinnonc.red.itjani
minein lottim Detitn profitetur. Ei vero libro x de JDjudicatus est, _ non adinisit ad jttdicium infideles; et
Trin. n. 54, latronem Chiisti regni, quod confessus niim. 17 ; Sed adempto in credentesnon credentesque
fuerat, sic consorteni facit, utln eo non qualeincum- judicio, causam Dotninus judicii el auclores in quos
que felicitatem, sed cohsummaiwbeatiludinis delicias judicari necesse esset, adjecil. Sunt enim aliqui inter
sit adeplus. impiospiosquequi medii sint, ex utroque adinixti, heu-
219. Hanc de jnslorum a nobis migrantium statu tri tamen proprie, quia tn idipsum consliteriiuex tttro-
disputationem curiosius jirosecuti, an eis coelumcon- que; nec fidei admiscendi, quia sil illis atiquid infide-
linuo donari firma Ecclesice tradiiione demonsirari lilaiis iiisertum; tiec infidelitati deputandi, quia
posset, inquisivimus. Hinc non modica parata erat aliquid habeant et fidei. Et post pauca ; Hi ergo judi-
disserlatio, in qua primo quid de martyribus tum cabuntur, qui neque ut pii non judicabuntur, neque
rursum in
quid de ceeteris jusiis majores nostri senserint, expo- jam fuerint nt impii judicali. Quod
nebatur. Sed ne preefatio,quaa inodum jam excessit, Psal. LVII,n. 7, explicat.
in immensum crescat, etne extra Hilarii nostri fines 221.JamolimnionueratOrigenestoin.i,edit.Huelii,
excurrere videamur, eam supprimendam duximus. Si p. 42, normullos his verbis i Psalmi: Ideo non resur-
PATROL. IX. k
m PR.EFATIO GENERALIS. 10S
gent impii in judicium, adductos esse, ul impiorum A A cet, quos nihilominus inferno ultore interim excipi
judicium negarent. Httjus ioci, inquit, aucloritalefreti ae puniri profitetur.
sitnplicioresquidam ex ftdelibtts, neganl inalos resnr- 225. Deindehoc eodem loco insfimia qusestionos-
rectionis compolesfuluros, aul Dci judicio dicjnandos. tra non mediocriter illuslratur. Q.uideniro est, Jnle-
El in hunc qtiidem scopulum incidisse videlur Lac- titn unnmqueinqueadjudicium aul AbraJiam reservat,
tanlius, lih. vu Div. Inslit., c, 20, ubi de judicio ex- aul pmna? Nonne hoc unum, et Ddelesnimirum, qui
tremo scrihit : Nec lainen universitnm a Deo judica- in Abraheesinu locati sun!, et jnipios, quos infernus
bitnttir, sed ii tanlum qui sunt in Dei religioneversati. ultor stiscepit, novissima die de integra coram sura-
Nam qui Detim twn agnoverunl,quoniqntsententiade nio jtidice sistendos? Immo eiiam hocipse in Psal,
liis in absoiutiotiemferri nonpotest, jamjudicali dam- LV,n. 7, planeaffirmavit in hunc modum ; Cumpm-
itatiqucsunt, sanctis liileris coniestqnlibits, nonresur- nis caro redempla in Cliristosit ul resur.gat, el omnetn
recturos impios in jndicium. Judicabuntur ergo qui assislereante tribunal ejus necessesit; non tamenom-
Deuin scierunt, et facinora eoruin, id cst, mala opera nibus gloria el honor esl prontiscuus resurgendi. Quo-
cum bonis collala poiiderabutitur: ut si plttra el _gra- circalib. mdeTrin. ri.16, verbaChristi; Clarificame-
via fueftnl bona, justificentur ad vitambeatain si au- sic exponit; Hwccarnis deprecalioest, inquaettm
letn maia superaveiinl, coiidemneiiliirad pwnatn. An B judicii die cotnpunclumet de cruce recognitumuniversi
"veroin eumdem impegeril Hilarius, nunc expenden- videbunt.
dum. 224. Sicut igitur al) eo errore , quo simpliciores
222. Observandum est 1° duplex ab Hilario j.udi- nonnulli malos resurrectionis compotesfuiurosnega-
cium dislingui, unum scilicet in consummationemun- ruiif, absolvituf Hilarius, cum omnem carnem resur-
recturam affirmal'; ita et cijm omnein ante tribunal
di, el alteruni poslmoriem cujusque hominis. Hujus,
vel eliam uiriusqtie meminit in Psal. LVII,n. 7, uhi Chrisli sistendam significat, non est implieandus cum
hiecPsalmi ejusdem verba : Uliqueesl Deus judicans iisdem, qui rufsum malos Dei judicio non dignandos
exisiimaruiit. Quorsum enim omiiis caro pro Chrisfi
cosinlerra, sic enarrat : Dicens ergo lionw,anfrnc-
liis sit juslo, noit ainbigilurexpectare judicium, juslo tribunali sistehda , nisl utjpsius senteniiam exci-
tamenjatn in terris, quia per Angelosin Abrahmsinmn piai"?Hoc tlilafio ita persuasum , ut de justis et im-
deductussil, judicato. Ibi quippe justum jam in terris piis , quOsihterini ad judicium autAbraham reser-
vat aut pcena, loco memorato asserai , Judicii dies
judicaium hinc probat, quia per Angelos in sinum
Abrahce deductus sit, quod non sine prffiviojttdicio beiilitudinisrelrlbuiioest mterna , vel pmnm.Quomodo
facttim est. Pe aliero autem inierpretari Iicet, quod porro poshceVei beaiitudinis retributio est, nisi per
adhuc cxspeclari preedicat.Neque solum justum, sed G C sententiam coiideninari!isautreiii.uneranlis?Itaque in
et iiifidelemanlejudicium novissimumjudicari in eo- illa die ut jusfos ita et iniquos sensit judicandos
dem loco subindeaffirmai in Iiuncmodum : Cumergo esse,
sanclus non judicandus sit, qui in vitamsit trunsilurus 225. Prseterea si qriid ex traci. Psalmi confici-
ex morte, et inftdelisjam judicatus ad pmnamsit, in- lur, diCendus est non iriiquos tantum , ver.iim etiam
lelligilur in eos retiquum essejudicium, qui pro gesto- sanctos a novisslmo j-udicioremovisse. Atqui liquet
rum qwalilute inler peccata fidemqtie medii sinl. eum saiiclornm nciriiriem al) extremo j.udicio existi-
Quando attiem impius 'judicaius ad pwnatn sil, in masse iiiimtinem: riam InPsal. cxviu, lit, 5, n. 12 ,
Rsal. ii, n. 48, declarat diserlis his ve.rJ.is: Nonmo- no ipsam quidem excipit Deimatrem, quam tariicn
rosa hwc ira cst, pcr quam dejusla viapereunt : ne! csateris hominibus sanciitatis merito praecellentem
qttis sibi inlerim itt pmnw litcro inter inornsjudiciii saiis irinuit dum ait : Si in severitalemjvdicii capax
blandictlur. In brevi namquc exardescil ira. Excipit> itta D_eiVir.goveniura est , desiderare quis aud.ebita
enim nos statimittlor inferiius.: el decedentesde cor- Deb jttdicari? Perperam igilur concluditur ex trac-
pore, si itqvixerimus, confeslimde via recla jperimus. tatu i psalnii , Hilariuro inijiios non opinatum esse
Tesles nobis cvancjelicusdives et pauper, quorumi judicandosi Et ver.oalitid omnino sonat quod cap. 5
. unuin Angeii iusedibus bealorumei in Abraliwsinu lo- P *- in Mallh. _n. 12 , serihit: Si gentibus idcircpindul-
caveruiil-,alitim sicitim pcenmregio suscepil. Adeo au- gelur mternilas, ut mox igni jttdicii desiinentur, etc.
lem slaliin pwna moiitium excepit, ut .etiam frcttresejusi Deum enim legimus reddendam infidelihits octernam
adhucin siipernis manereiil. Nihil illic dilaiionisnul.>,. corporum.subslanliam, non ulconiinuo ardeant, sed
'
nwrm est. Judicii eniin dies vel beaiilndinisrcltibuiio; tit mox destinenttir igni ; nondum dictam , scd _mos
esi mterua,vel.pmiiw: tempusverotnortis habetinterimi dicendam inielligitnus sentenliam snpremi Judicis:
uimmquemqucsuis icgibus, dum qd .judicium unum- quam insuper noiaiverbum suhseipiens, quo eos noii
quemqueatit Abrahainreseivat,aulpmna. .Hunclociiml simpHciierigni, sed fgrni/Mrffcii tradendosessedeclara-
cx solido describere non piguit, quo confirmetur- r iur. Huc facil, quod in Psal. n,.num.44, infideles
quod superiori .§ diximus, nihil velare quominuss iinpoeniteiitesqueJudceos.aNinivitis el reginaA-Uslri,
llilaritts sancios ante jiidicium coslodonalos sensisse3 generatimque a sanctis cfiminosos q.iosquejudican-
exisliinctur, quamvis in Psal. cxx. n. 16 scrihat, eoss dqs asserit.
ad iiilroitumreijnicwlestisper sustodiam Doininireser- 226. Quid igitur sibi .vult., quod eos alias judi.can-
vari. Impios enim pariler ad j ldicium reservari do- dos uegat ? -Ut ha;c ^comp.pnantur,v.arbi juiicip .du-
509 PRJSFATIO GENERALiS. 110
plex visest dislinguenda. Nam cumaclum judicis so- A i paucis complecjamur, triplcx Jiominum stalus est
nel, spectari lamen potestjtidex aut ut senientiani distinguendus: justorum jscilicet, qui staiim a morie
dieens, aut ut ea de quihus senienliam djctiirns est suabeatiludinedonaniur; impiorum,(jUOSexhacvita
cxaminans. Si priore sensu hoc verbum accipias , fa- excedentes infernus ultor excipil; et eorum, quiintef
leiur Hilariusimpios judicandos : si posleriore , ne- utrosque medii, soriis suaeincerii ad judicium usque
gai.Sin hanc distinclionem respueris, eamdem ver- permanent. Assistcnl omnes pro iribiiiiali Christi,
borum ptiguani non modo in diversis locis offcndes , justi quidem el impii, ut eis aHerna vcl bealitudmis •
sed £t in iiocipso lib. vi de Trin., n, 1 : Judicalurus vel pcenserelributio confirmelur : at de jis, qui in
ipse de otnnibus, el pro inajeslalis suw misericordia mndio statu versaiitur, proprie erit judicium, ciim
pwncemetiium ignoraiiti nwderalurus erroti, neganies qu;es!ione nimiruin et exaroine, Ilac seiii.entia jirobe
se non judicabii uiique , scdnegabil. Nam, secundum intellecta, explicari comniodius potest, quod Caesa-
ha_c, Dominusjudicalurus deomnibiis , neqtie tamen rius apud Augustinum [in Ajipend. Sexm. 77, num.
de omnihus est jndicaturus , scd negantesse tion ju- 4 , hahel: Ad judicium enitn nqn veniuut, nec pagani,
dicabit. nec hcerelici, nec Judmi : qttia de ipsis scriplum esl,
227. Ctir ciuiem pios et impios non judicandos Qui non creclii,jam judicatus est. Nec aliud fere sonat,
jiriore iniellectu dixerjt,.ipse in Psal. i, num 17, de-1B qnod nominatim de haerelicis Firmilianus apud Cy-
clarat : Qttid enim necesseesl judicare credeniem? Ju- prianum, epist. 75,ioquilur_: Quospmnes inanifeslum
diciiunenim exambiguis exislit: el ambiguitateademp- esl a semelipsis damnalos esse, el Pnlc diem jttdicii
la, jtidicii tton desidcraiur examen.Ex quo ne itifideles inexcusabileinsenlenliam adversus semelipsos dixisse.
quiciem necesseesl judicari ; quia cimbiguilasquin in- .229, Ad eamdem opinionem referendum videtur
fidelessinl non resedit : el hoc quidem, inquit ad rem quod ait C}'prianuscp. 52 ad Antonianiim : Aliudest
nostram cnm Hilario prorsus cuncinens Paulinus ad veniatn siare, aliud ad gloriam pervenire; aliud
poein. 7: missumin carcerem non exire inde donec solval npvis-
- Quoniamimminentemprseferent.mortisnotam sitnutn qiiadrantem, aliud statim ftdei et virtutis acci-
Signiunsalufisnon gerentes fronlibus. peremercedem; aliudpro.peccatis longo dolorecrucia-
ttiinemundariet purgari diu igne, aliud peccuta omnia
Quod' iion ita dictum cst, quasi Deo quidqitam pqssione
in aut purgasse; aliud deniquependerein diem judi-
ohscurum sil. Noniii Deum , sed judicandos , cii ad scntenliatn Domini, aliud slalim a Domino coro-
ctiam in eos, qui judicio assislent, eaditilla ambi- itari. In editis
quidem legilur pendere iii.die jndicii :
:
guitas ideoque lantiim, ut cum Origeneloquanmr , Sed (tim coiijectaremiis legendum esse in diem, con-
fiet illa disquisitio , ut eorum cjum a nbbis acla sunt ^C sulto Gennanensi optimse notsc ms. conjeciura nos-
conscii,-cur pmna-velhonore afficimur, perspeclumha- tra confirmata est. Adeoqtie
Cypriaiius eo loco distin
bcctmits(Orig. edit. Iluet. l. \, p. 546). Neque longa gu.iteos, qui qum non sint iia boni ut coronari sta
,
erit: Voltns enimDetis , ut ibidem docet idem Ori- lim mereaniur, pendeiit in.ce.rti in diem judicv*
decursu usque
genes , quwcumque tolius lemporis aclasunl, (non ulcensetPamelius, particularis, sed generalis),
in oiiiitintnmemoriam revocare , ut rerum a se bene donec sententia Domini poenis aut prsemiis ceternis
veliiiale-geslcirumquisqueconscitissit, id vitiule inef- digni promintienlur. Sic ad meniem Hilarii nitide ex-
fabili efftciet. Tum ubi -cuique pcrspecta erunt a se plicaniurCypriani verha , in quihusilluslrandis multi
licne vel niale gesta , iiiitjuorum iulidelitatein, ineu- eruditi desudarunt. Hinc nullum lere
duhium, quin ea
T'UWII et impoenitentiam judicahil condemnabitque non satis
inlellexerint, qui Cyprianum loto loco" a
collata eis bonoruin fides, charitas el -poeniteniia.Hac nobis alhuo de solis
poeiiitentihus , quorum slalum
faiioneHilarius in Psal. n , tuuii. 44 , explicat quo cum
in niartyrum conditione eonferat, locutum esse
paclo honis ut terrse jndices sinl -coiieedeliii'. Qua volunt. Loquitttr quidem de poenitenlibus sub priniis
•renon minus a Lactanlio dissidet , quamcum elma- illisverbisi Aliud est adveniam stare : iisque osteri-
los resuneciuros et in jiidicium (hocest, ul judicen- dit lons;e alio loco eos ab Ecclesia haberi, qui in
tttr) rc.surreciuros docel. P criminibus, aut qtii in sanclilate viiam degerunt;
228. Haiicillius de judicio novissimo docirinam
7 : adeoquepeccaiisperpoeniienltamhabenas.non Iaxari.
iiatid jiarumilluitratistud Pauliui Nol. poem. Deinceps vero prohat-rion aliter eain reEcclesiam se
Idcircolalidividenturordine gerere, quam Dominus ipse post exaclam vilam nos-
Hoiniuumjier orbcindissipalorumgreges, tram sese erga nos geiii, cum aliis statim fidei et
, Ut judicandinon resurgantimpii,
QuidcncgaruiitdehitumcullumDeo, viruilis mercedcm largituf, alios iti carcerem mitlit
Sed puuieudi: namsuumcrimenvideus donec reddanl novissinium quadranlem ; alios , qui
Nouintligebitquceslionedefegi,
Quoniam inmiinentemprsefereutmorfisiiolam peccata omnia passione |)iirgarnnt, slatim coronat,,
- -Signumsalulis.noQge.rentes froulihus.
Peccatoraulem, el nonimpiustaiuen, alios, quibus multa reslaiuemundanda, diutino igne
QuaBmagnalurba esl, nonresurget glorice, purgat et emundat. tlinc non frustra censuit Pamelius
"V-erum resurget dei.ulanda-examini:_ cuni aliis bene mullis, Ecclesise de igne purgatorio
Nec eniin sedere cumpiisjudex poteste
Causassuorumredditurusactuum, fidem eo Cy.prianiloco approbari. Eamdem non mi-
Variequegestisaut protiandus,aut reus.3 nus confiririant, quse ajii Patres de igneJudicii-tradi-
Ilaque ut Hilarii.de extremo judicio seiUenliain l derunt : dequo nobis dissereiidum.
iil PRiEFATIOGENERALIS. 112
§ VIII.—DE1GNE JUDICH. _A 255. At sicut omnes igne judicii proiiandos , ita
250. Existunl varieede igne judiciiqueesiiones:1°a-n noti omnes ejus vini pariter sensuros esse, inagno
eumHilariits aliique Paires onmibus omniuo-subeiiii- cousensu prsedicant: Lactanlius, lih. vn, cap. 21 :
duiiiscnserinl, 2° unde hoc senserint, 5° att credidc- Qttosauleinplena et perfecta juslitia incoxerit, ignem
rint sauctos ab eo poenso quidquam passttros , 4° an ilittm twn sentient : Origenes, hom. 5 iu Psal. xxxvi:
illum ignemopinalisiiilaliiimabeofore, quo diabolus Omnesnos ad illuiti ignetnvenire necesse esl. Eliatnsi
cum suisin aucrnum est cruciandus, postremo an ex Patilus sii aliquis vel Petrus, venit tumen ad illttm
eorutiidem opinione nemo ante judicium ejus poeua ignein : sed illi tales audiunt, Etiamsi per igneintrans-
affligaiur. Shigulcejiaucis stint perslringendse. eas, flamma non aclurel te; Anibrosiusdicto sermone
251. Ignem judicii oninibus subeundum se exisli- 20, num. 13 : Qui habuerit hic charilalis igttent, illic
niaro satis indical Hilarius in Psal. cxvm, lil. o, ignem gladii iimercnon poieril: et mox de Petro. Scd
num. 12, uhi ait : Ancum ex omni oitoso verboratio- ille, inquit, exaininabitur ut argenium, ego examina-
nem simusprmstiluri, diem judicii concupiscemus, in bor ttl plumbum.Quippe, ut loquhur Paulinus epist.
quo nobisesl illeindefessusignis subeundus,in quo sub- 28, viros illos Petri similes iguis ut commeiidatossus-
cunda sunl gravia illa expiandma peccatisanimmsup- cipiensblando lctmbelattactu : et, ut habel Eligius
plicia? Dealm Marimanimain gludius(flanimeus) per- B ] homil. 8 , tanla facullate illi igniprmvcilebunt,qucinta
transibit, til revelentur mullorum cordiitm cogilatio- charitaie fidei el dileclionisCliristi in vita ciislodierint
nes : si in judicii severilalemcapax illa Dei Virgo ven- prwcepia. Ap|)ositcilaque a Gregorio Nazianz. sub
tura est, desidcrare quis attdebita Deojtidicati? quasi inilium Or. 26 appdlalurti/nis ille poslremus, quo nos-
diceret: Si ah hoc igne ne sanclissinia quidem Dei ira oinnia expendenlur, aut purgabuntur : utpote qui
nialer futura eslimmunis; quis ab eo se immiinein cum sordes purget,expendat tantum ac probetsanc-
foreproefidal? Cum Hilaiio consentiunl Origencs ho- titatem. Duplicem illam hujus ignis propricialcni
mil. 6 iu Exod. el-in Psal. xxxvi homil. 5 : Lacian- langit Cecsarius in ajipendice Sermonum Augustini,
liuslib. vn, cap. 21 : Ambrosius in Psal. cxvm, Ser. 15, n. 4 : Ut ergo, inquii, s.mct.ii.i Jacob Deus
serm. 5, num. 14 : Paulinus Nol. epist. 28, noslcr velut ciuruinpurgalum in judicio prwsenlaret,
n. 2, et Poem. 7; CsesariusArelal. in appendice priusab illo oinnesmaculas peccatorumabsiersit; utin
Serm. Augusiini lOi , num. 4 el S; Eligius Noviom. eo ignis ille arbiler quod exurerel iitvenirenoti possel:
homil. 8. Ea dcmuni opihio ita ajmd vcteres recepla el scrm. 104 in eadem appendice nuin. 8 generatim
fuit, ul Ainbrosius iu Psal. cxviu, serm. 20, i\\l : Attrum, argentum, lapides pretiosos supermdi-
num. 12, de saneio Joanne evangelista sctibat: De ficanles,per ignem illum, de quodicit Aposlolus,Quiain
morte ejus aliqui dubitaverunl : de transitu per ignem G I igue Dominirevelabilur,absqtteulla violalioneIraiisibunl.
ditbitare non possumus. 251. Si aulem absque ulla violatione aut niora
252. Illi in hanc opinionem abiei e, adducti tum ex igiieni hunc iransibunl, quihusnihilsupereritpurgan-
verhis Patiii I Cor., m, 15 : Uniuscujusqueoptts quale dum, sequilur ut quibus plures abslergendce erunt
sil ignis probctbit, lum maxime cx loco Gen. m, 24, peccatorum maculee, acrius vim ejus senliant, aut
in quo Deus, Adam et Eva e paradiso ejectis , in in- etiam in eo detineauliir diuiius. Hoc prce cceteris do-
troitu ejus Cherubim cum gladio flammeo collocass-e cet Eusehii Gallicani homilia, quam Fausli Regiensis
legitur. Uude netniui ad paradisum viam esse arbi- esse opiiiamur. In ea porro legere est : Quanta fuerit
trali sunl, nisi per flamnieum illum gladium. Iioc peccati materia , taitla esl pertranseundi inora : quan-
cerle non obscure innuii Ambrosius his laudati ser- ttitn exegeritculpa, lantum sibi ex hotninevindicabit
monis 5 verbis : Est ctiam baplismum in paradisi quwdamflammwralionabilis disciplina : el quantum
veslibulo, quod antca non erat; sed postea quam pec- slulla iniquilasgesscril, lanlum sapienspmna deswviei;
cator excliisiisest, cwpit esse romphma ignea quam quee verba rursum habes descripta in Appendice
posuit Deus: et serin. 20, in euindein Psal. cxvm, Augustini, serm. 252, n. 5.
num. 14 : Illo igitur igneo gladio iniquitas exuretur. 255. Propter discretionem , qua ignis illecum pec-
Quocirca Tertullianus Aj.ologet. n. 47, paradisum P cata puniai, reveretttr sanciitatem , cognominalur a
definit, lociimamamitatisrecipiendissanctorutn spiri- Fausto ftumntaraiionabilis, et sapiens pwita; a Pau-
libus dcsliitalum, maceria quudumignemillius zonwa lino epist. 28 , n. 2, ulel in altera appendicis epis-
notitiaorbis commttnissegiegutitm. Huc spectat illud tola ad Marcellam, ignis sapiens.; a Csesario Arelat.
ejusdcm lib. de Aninia, iium. 55 : Nullis rompliwa laudato scrm. 15, ignis arbiter ': quo nomine rursum
paradisi janiitix cedit, nisi qui in Clnisto decesserinl. donalura Paulino Nol. poem. 7.
Porro llilarius cum quod Mariae prcedixit Simeoii, 256. Quaecuin iia sini, ex verbis Hilarii, Si inju-
Animamtiiam perlransibit gludius, de Haniineo illo dicii severitalemcapax ilta Dci Virgo ventttru est 5
gladio perlranseundo interpreiarelur; inde, ob prse- adversus gloriam ac sanctitatem purissimse Dei geni-
2onceptam de ejusdem Yiiginis prse cunciis homini- tricis nihil conficitur. Ndneniiii obscure significat se
bus meriio ac sauctilate ojiinioiiem, non male con- Scriptur:c auctoritalecoactuiii, utillam in judicio per
clusit neuiini non funenduin judicium, ac neiuineni gladium flamineuinpertransituram confiiereiur. Ex
quantalibel sanclilate prsedituma gladii flammei pro- quo dum concludit, Desiderarequis audebit a Deoju-
hatione immuneinfore. dicaril innuit nemineni beatee illi Yirgini ut sancti-
115 PR^EFATIO GENERALIS. Ii4
tate,ita et privilegiis comparanduih esse. Al quoeex Aquo mediante Deo potimur, retardari ? Qaid dc illa
Icgecomniuni per flammain pertransibit, lanlo per- anxietate dicam, qua inlerim mcdius ille sialus cru-
transibit gloriosius,quanto magis illsesapertransibil.Si eialur, donec uirum amore aii odlo , poenis inferni
enim , ul loquilur Fauslus homilia Iaudaia , illuc jusli an cosi gnudiisdignus sit, novissimo judicio accipial?
velul per ammnosgurgitcs,incendiis tinluramsitam mii- 259, Siprselerea perpendaturtjuodiii Psal- cxxxvnt,
tqiitibus, transmectbunt,et intacla igiitbuscorporaipsis n.22, ait : Ijiimanmisla-Icxest itecessitatis, ut conse-
honorificandaerunt pwnis,qiiianonsunloneraiupeccalis; pullis corporibusanimmad inferos descendant; confi-
quanto magis hoc de beata Yirgine Hilariiim sensisse cielur primo , eum ab liaclege immunem sensisse ne-
existimandumcst? Quod enim ipse credideril, liomi- minem , maxime uhi adjecta fuerint subnexa : quam
nem ad eam innocentiam pervenire posse, ut ei ab descensionemDominusad consuinmalionemveri homi-
illo igne nihil timenduni sit, liquet ex eodem Trae- nis non rectisavil. Deinde facile inielligeiur, ideo huic
lalu lit. 5, n. 15, ubi nolans Prophetam non judi- legi, quam Chiistns implevit ut verum hominem sese
cium desiderare, sed concupiscere desiderare; desi- pcr onuiia demonstraret, cseleroshomines ah Hilario"
derii liujus raiio in quo sila sit, sic cxplicat:. Sciti- dici necessario obnoxios, quia omnes post mortem
cel til in lanta itinnocenliamaneal, ut tulo jam et sine per ignem sunl probandi ulrum Christi regno digni
tneltijndicii lerroremdesideret. Haecobservasse inter- .B sint; qiiemadmoduin omnes oronirio in diejudicii,
eral, ul piissimus Praisul inlemeratce Yirginis hono- corporihus receptis, per ignein sunt transituri, ante-
rem illibatum voluisscosienderelur. quamnd regnum Dei Patris pervebaniur. Hoc con-
257. Minoris momenli est scire, utruin eodem Cesso, noii inficiandumest eos, in quibus ignisille
igne, quo eruciandi sunt reprobi, expiandse sintpec- mulla concremanda repererit, tam diu in inferis de-
catorum reliqui.c. Diversiimeum fore disertis verbis lineri el crueiari, quam diu purganda eis fueril ali-
docet Fausttis homilia Iaudata. Neque niinus perspi- qua peccaiorum maehja.
cua snnt hcecAmhrosii in Psal. cxviu, serm. 5 , ver- 240. Ne vero cuiquam ab Hilario aliena videatur
ba : Aliusest iste ignis, quo exurunlur peccutanon vo- hsec nostra interpretatio; Origenis, ipsi (ut notum
luntatia , sed forttiila, quem paravil servis suis Domi- est) familiaris, subjicienda sunt verba, quibus aperle
nus Jesus, til eos ab isla cominoratione,qum perntixla adstruitur, qund apud illum minus explicatum est.
est moiiuis, emundet: alius iste ignis, quemdepulavil Porro Coinmentariis in I Reg. -xvm, edil. Huet.
diabolo et angelis ejus. Unde cuin Hilaritis judicii pag. 56, tradit hinc longe feliciorem esse nostram ,
ignem ignein indefessumnuncupat, non tamignis hu- quam eorum qui anle Cbristum vixerunt, conditio-
jus ceternitatem spectasse iutelligendus est, quam nem, quod nulli eorum, non AbrahiC, non palriar-
naturam , qua vis ejus vel longo urendi ministerio mi-1C chis, non prophetis datum sit eo ubi lignum vitseerat
nime debililntur. Terlullianus vero Apologet., n. 48, prseiergredi. Nos vero, inquit, <jiutin smculortimcon-
dejudicio ttgeusjugis ignis, ignis mierni, eijugisju- summalionemadvenimus, habemusquid eximium ullra
cliciinieminit: sed ihi in solos reprobos rcspicil, cwteros.QuidUludest? Si exhac vila excesserintusboni
258. Restat de expiatoriis poenis ante jtidicium et probi, tton una nobiscum peccatorum sarcinis con-
quacstiocseteris non levior, qusequeab Augusiini ORVOduclis, pertransibimtisflammeuingladium, nec in lo-
SIIOSjam adyersarios patiebatur; quihus ille respon- cum iltum, in quo, qui ante ejus advenlumquieverant,
det lih. xxi de Civit. Dei, c. 16 : Quisquisigitur cupit Chftstum exspeclabant, deveniemus.Perlransibimtis
pwnasetiaderesempiterhas, non solum baplizettir, ve- ntillo nobisa flammeoilto gladio damno illalo. Unius-
rntn eiicttnjuslificeturin Christo; ac sic vere transeat a cttjusqitcvero quale opus sit,ignis ipse probabil. Si ali-
diaboload Christttm.Purgatorias autein pmnas nullas ctijiis opus contbustumftterit, damnum contrahel, ipse
fuluras opittelttr, nisi (proxime) anle illud ulitmum vero salvabitur sic quasi per ignetn. Peiiransibimus
tremeiidumquejttdiciuin. Ipse autem, cum hanc eis ergo, etc. Quid clarius? Christianisante judiciiim con-
opinionem liberam r.tcumque permiitat, sesealiier cessum est ad paradisum pervenire : eo lamen nemo
seniire postea non dissimulat. Jam etiam nonnihil pervenit nisi per gladium flammeum. Sed per
coiifectumesl, unde Hilarii ea de re sententia ex-] 0 ignem illum alii pertranseunl illsesi, aliis damnum
plicetur. Ab eo quippe audivinms , uiiumquemque infertur.
statim a morie judicari, ac prsetcr oinnino bonos aut 241.Piaculares quoque flammasprobat Terlullianus
omniiio malos, quoddani disiingui lioniinum genus ad calcem libri de Anima. Ubi enim ostendit aoquum
inter uirosque niedium. Singulis eliam sortem atlri- esse , ul cum anima in bene atit male aclis primas
btiil diversam : ut cum ex ipsius opinione impiossta- habeal, prima eliam, nondum recepta carne, aut
tim excipiat ultor infernus, jusiis autem consortium pleciatur aut recreetur; tandem conclutlit: In sum-
Chrisli mnrs acquirat, eorum qui medii suntjudi- macum carcerem illtim, quem Evangeliuin demons-
cium ad Dominidiem reservetur ; nori quod ignoret tral, inferos intelligamus; et novissimumquadraniem,
Deus quid mereaniur, sed quod aliiori cmisilioillis modicumquodque delicium mora resurrectionis illic
non revclandiim censeat. Jam vero quis neget vel ex luendutn inlerpretemtir : itemo dubilabit animam ali-
hac Hilarii opinione conscqui, ul medius ille staius qiiidpensurepenesinferos, salva resitfreciionispleni-
non leves poenas patiatur? An levis poena est ani- ludine per carnem quoque.Hiuc confirmauir qucd £U-
mce ad fruendum Deo creatse, a consorlio Christi, periore § observalum est in hsec Cypriani verba :
115 PlldfiFATIO GENERALIS. 116
Aliudlnissuiniu carcereinnon exire inde donec solvat Ai. genere multa [irseclare sic edisserit, ttl se eos incor-
novissimum quadranlem. alittd statitn fidei el virtutis poreos sensisse palam faciat. Ccrte licet quosdam
acciperemercedein; aliud pro peccaiislongodolorecni- tainqUamlege propfwris officii id privilegii oblinere
ciatum emuhdaiici purgari diu igne, elc. ea niniirum tesietilr, ut tlirouo Dei assislant; omues tamen rc-
non de pcEiiilenilbusvivis, sed de fidelibus defunctis, prceseniat velul cx cOmmtini condilionis suse sorte
quibus aul nihil, aut aliquid piirgandum superesl, assislenlesanle clarilalem Dei, ihrono Dei assislenlcs,
dicla esse. Aliorum Patrum ea de re senlenlias con- et conlinuala voce in Dei"laudibus permanentes. Et
sulto prselerimiis. Non enim lam animus est Eccle- cum eos in ci.elis tlirono Dei scmper assisiere , ac
sisede purgalofiis poeilisfidem pfObare, quam illu- beata illius visione nunquam iion gaudere, projitcr-
Strafe Hilaiii senleiitiam , eamqtte huic fidei consen- eaque deos in cmlo nuncupari senliat (In Ps. cxvm,
lanearii dcmonstrare. /i'f. 6, n. 8; in Ps. cxxix, n. 1; in cxxxvi, n. il; in
— AN IULAIUUM FUGEIUT R ERUM S PIMTALIUM N0- 152, ii. 17); eosdem lamen ob ea, quseDeus per illos
§ IX. in terris agil, hic vocat wternas beaiasqueviiiutes, il-
TITIA.QUIDDEGIUTIA SENSEIUT. lic divinorumministeriorumauxilia, isthic oculos, au-
242. jani notavimus HiiariumaClaudiano Mamerto, res, inanus ac pedes Dei. Sed ne id in contumeliam
lib. III de Statu animse c. 9, reprehensum, quod ni- R ] Dei cedat, prudens subjicit, Intercessione iiaque Ito-
hil creatuin iiicorporeum dixisset. Censurce buic lo- rum tton nalura Dei eget, sed iitfirmiias nosira. Neque
cum prcebuere verba cap. 5 in Malth., n. 8: Nihil silet quot ntodis infirmitati nostraa opilulentur; et
esl, quod non in subslaniia sua el creationecorporeum duffi quoddam recenset obsequii genus, seu, ut vo-
sil: et oiiinininsivein cmtosivc in lerra, sive visibi- cat, justificaiionem circa Angelos, eos propter iffi-
lium sive invisibUiuihelcmenta formala sunt. Nam et pensa beneficia nonnullo a nobis cullu bonorandos
aniimrum speciessive obtinenlium corpora, sive cor- innuit. Sed his non multum immoramur. Obiter etiam
poribus exulaiitiutn, corpoream tamen nalurw sum notamus qui glotiam ipsis extra operis mercedetn
subsianiiamsoiiiunlur; quia omne quod creatumest, in Concessanidcclaret. Lilia, inquit, non laborantia ne-
aliquo sil necesseest. Et quidem si soli in Mallheeum que nenlia significariinlelligenda sunt Angelorum cw-
Cohnuentarii superessent, facile daremus illum con- lestium clarilales, quibus exlra liumanmscientiw cru-
setisisSe cum Melhodio apud Pliolium in fine cod. diiionem stiique operis inercedema Deo gloriw canclor
254, Cassianocoll. 7, c. 13; Theophilo Alexandrino indullus est: ne quid ex proprio luboreaul arie exis-
coiitra Anthropomorphitas apud Gennadium, ac de- llmarentur habuisse. Jam vero quis consentiat, hanc
liique Geniiadio apud AUgustinumde dogniatibus ec- Hilario aut carnalem aut minus claraih fuisse ange-
cles., c. 11; qui onuies Deum soluih incorporeuiii, G I licsenaturse cognitionem, qua illos in ccelo simul et
caeteras vero naturas cofporeas pronuntiant. At ciitti iii terra, hominihiis openi ferentes assistentesque Deo
aliis in scriptis alias a diviha naturas spifitales di- eonsiiuiil (/i! Psal. cxxxvu, n. 5; in Psat. cxx, n. 7;
serlis verbis ac pluribus locis adstrual, hiiquum est in Psal. cxvut, lil. 1, n. 12 ; c. 5 in Malih.,n. 11)?
ex uno obscuro de vefa ill.ius Senlenlia dijudicare. 245. De variis Angelorilm ordinihus nihil venirct
Nihilo tanien inirtus vix"reperire csl, qui Claudiani observandum nisi Cotelerius in lib. vin Consiit,
censuram emendet, nec Hilarium inler eos receh- Apost. pag. 512 nolassel, in his Hilarii Iib. n de
seat, qui corpoream Iioniinis aiiimarii tradidernnt. Trin.,. n° 9: Archangeli nesciunt, Angeli non audie-
Immo nbn salis clarain ei fuisse rerum spiriialiuni runt ,smcula non lencnl, sseculorum nomine novum
liotiiiam nupcrrime scriptum est: reclene, nuuc Aiigelorum ordinem designari. At opinioni illius as-
videamus. senliri prohiheniur i", quod cuin Hilarius ssepissime
245. Tres lantum in rerum nalura cognOscimus varios Angelorum enumeret ordines, nusquam inter
subslantias spiritales, Deuni, Angelos, hominem se- eos ssecula cognominel. Deinde Commentariis in
cundum animairi. Et de Deo quidcm quaiitarn scien- Psalnlos ssepe ei enarrandum o.ccurrit sceculinomen:
liam adepius sit, tesles fere siint singuleeOperum sed ne in uno quidem loco interpretationem ad An-
-ipsius paginse, Quis enim de eo altius sentit, quis D gelos deflectit. Imino in Psal. LXV,n. 12 et 15 vim
loquhur inagnificeniius?Sed el de Angelis lam mulia VOcistday data operaexpendens, hac nescil quidquam
tradit, ut vix etiamiiuiride iis quidquam sciatur, quod nisi deterniinatum tempus significari. Quod iudieio
ille non clare doctierit. Sive enim eorum nalurani, est, euffl Graicorum quorumdam sconasaut ignOrasse
sive officia, sive gloriani spectemus : quani perspi- aul respuisse : ut revera lib. vi de Triu., n. 9, re-
cua illius de singulis doctlina! Non enim eos laiitiuni spuilYalenlini ceonas,quos ihi mlernilales,non swcula
dicit ndiurw nOstra poiioris, sed et aperte jiraedicat ) huhcupat. Poslremo ssecula alias etiam memorat.
spiritales, iiicorporales, ei ex natiira siia iniriiortalesi sed ne vel semel hoc nomirie Angelos intelligit. Nisi
quippe qui ex ea quam adepli siinl naltirmsuw sorie,, forte cum in eo ipso lib. n, n. 15, ail, Transeunlur
ul sinl sctnperaccipiuht(1). temporti, iransmiitunlur smcula, loliunlur wtales; et
254. Quodud ipsorum officiaattinel, cum alia ergat mox, Meusaulem piscaior illitteratus, indoctus, liber
Deiiin, alia erga homines obeaiil; de utroque illo. a lempore,solntusa swculisesl, vicit oinneprincipiuin;
(1) In Psal. cxxxvn, n. 5, cap. 5, in Maltlt. n. lls et lib. vi, n. 57: Scicrametttuinoccultuma smculisper
Angelos spiritales et incorporeos sensil, revetationem(Petrus) didicit; gcecu!aAngelas dixerit-
117 PR^IFATIO GENERALIS. 118
non tempofa. Itaque quod a Prophelis simplicius, a A qitameumiii lanta nalurw ac vilmstiwralione fonnasse.
swculonon est audilum, id allato Ioeo, swculanon le- Quod peritide est ac si diceret: Quid humanse divi-
nent, eleganter ab Hilario diei arbitramur. naeque naturae eonjiinctionem veluti repugnantenl
246. Si a bonis ad pravos angelos venianius, am- respuitis ? cerle minus dissident Deus et homo se-
plus erit locus suspiciendfquam mulfiplex fueril il- cundum animam , quam anima et eorpus. Animse
lius de eorum malitia, potestale, arlibus, ac tor- enim et eorporis genus est omnino diversum: at
nieniis scienlia. An vero natura^orum spirilalis sit, vero quamvis iiifiniiis perfectionum gradibus aninia
incertum eum fuisse quis suspieeltir; cum non modo a Deo superetur, non diversum tamen utriusque ge-
audierit eos passim spiritales nequitids nuncupari, nus est. Potuil autein corpus cura anima conjuiigi:
sed et in Psal. cxvm, lit. 1, n. 8, legerii, diaboium potest igilur et Deuscum homine.
puncto lemporis omnem amplitudineih muiidi Itujtis 250. Nemitii non prohahilur hcecinterprelatio, ma-
obire, quo habeat unde nos accuset? Cui enim na- xime ubi in eodem ioco legerit, quod vetuli insilum
lurae tanta pernicitas, nisi spiritali? Quodlibet cor- impressumqueomnibus sit, divinam inesse nobis ani-
pus in partes quas cogitare valeas subiilissimas at- marum originemopinari: cum non exiguatnin se COE-
que mobilissimas comniiiiiie : sane nuuquam ei da- LESTISGENEKIS COGNATIONEM tiieiis ipsa cogttoscat.
bis, ut omnem mundi hujus aniplitudhiein puncld B Yerbnm enim cwleslis loco divini Hilario usilalum
temporis obeat. Hanc tamen Hilarius diabolo cOriceT esse ibideni (1) aliquot exemplis ostendelur, sicque
dit polestalem, quamvis ejus vires adveniu Domini hic tistirpaii antecedentia satis declarant. Al vero
obtritas et confractas esse fateatur. Sic enim eum nisi aninia nostra spiritus sit, sicut Deus est spiri-
post judicium gravioribits suppliciis addicendum do- lus; qnse in ea divini generis cognatio, quse affini-
cet, ut etiam nunc virlule Dei laclus fumet, licet tion- tas? Unde sicut iliam superius incorpoream aperle
dum lotus uralur (in Psal. CXLIII,n. 11 ). Quie siriii- docet, cuin natura a corpore dlssonaiitem; ila et
litudo dncta est ex ligno nondum penilus accenso, uunc cum divini generis cognatione prcedilani tra-
in quod ignis suppositus vim suam exserere incipiat, dit, spirilaJem eam esse non minus plane significal.
ac fumum jaffi exprimat. Neque enim animabus coolestis generis cognalioneui
247. Heecde angelieis naturis prselibata sufQciant: divjnamque inesse originem ideo dixit, quod ctim
ex quibus Hilarium non in oninium naiurarum spi- Priscillianistis apud Augusiinum bser. 70, quainlibet
riialium noliiia caligasse non minus liquet, quam animani opinaretur esse partem Dei, ejusdem nattirce
constat eum prseter Deum aliquid incorporeum asse- et subslaniisu cujus est Deus. Quippe licet Origenes
ruisse. Si prselerea consulanlur tractatus , Psal. LII, erroris hujus suspicione lahoraril, illtim tanien se ea
n. 7, necnon lil. 10, Psal. cxvm, n. 6, et Psal. cxxix, C in reminlme secutum esseosiendit, dum non ex suh-
n. i, 5, el 6, ubi humanam aniinam non ffiodospirila- stanlia, ex afflatuDei (c. 10 in Mattli., n. 24), el de
tis (quod forte dubium omne non solveret), sed et in- lliesaurispoleslalis divinm(in Psal. LXVII,n. 22, lib.
corporalis esse naiurae sacpiusrCpelitur; persuasum 10, de Tiin.,n. 20), boc est, ex una Dei pmhipoteii-
erit apud omnes, illum nihil sensisse corporeum, quod tia , animam orlum habere et opus Dei esse teslaiur.
corpore vacare cognoscamus. Sed hanc illius de ani- Miltimus et Iqcos, quibus divisipnem in Deum tillo
riiajnostrse naiura_senteniiam lionnullis argumeiiiis pacto cadere negat. Sed si anitnam ex subslantia Dei
illusirare et confirmare operse pretiunl est. iion credit, non minus perstiasumei erat illam ex sub-
248. Ac priffioquidem sese offert illud lif. 10, Psal. siantia hominis iiequaquamposse existere. Nam cum
cxvin, n. 6, quod liomo iniernam el externaniin se eos, qui Chrisuim ex Yirginecarnem si.n)ulelanimain
naluram dissonanlemaliam ab alia conlineal, el ex assumpsissecontehdebant, vehementer abhorrens ait:
duobus geheribusih unum sit animal ralionis particeps' Quasi vero si tantum ex Virgine assuriipsissetcorpus,
consiitulus.Qui hohio ex duobus generibus-consiitulus, assninpsissetquoque ex eadethel animam; ciim anima
qui lialiiram dissonanlemaliam ab alia contiiieat, si ut oinnis opus Dei sjl, cqntis verb generatio senipcr ex
Corpus, ita animam sortitus est eorpoream ? NOniie carnesit; ac subinde certo asseverat, Yerbum ex se
aniriia, quantumvis subtilis, si tairien corporea cogi-'.) assumpsisse animam , qitw utigue nunquqmab hoinine
letur, unius ejusdemque generis, cujus est corpus, gignentiuin originibus prmbelur: vix permittit duhi-
fore dicenda est? Mutabil forte subtilitas speciem, at tari, quin eam ab boroiiie preeberi nullaienus posse
eairi uni generi parles corporese snbjicient: adeoque censeat. Ex quo evidenter sequitur, ut animaro nii-
homo non duo in se rerum genera, non naturam nime corpoream existimarit. Nam qui corpOream
aliam ab alia dissoiianlem conliiiebit. existimat, eam quOque divjdi, et ad mpdiim carnis
249. Tantum autem inler utramque illam substan- prqpagari, adeoque a parentibus praBberiposse con-
tiam diserimen perspexit, ut iri Psal. LXI, n. 5, in- cedat necesseest.
riiiaf, majore miraculo corpus cum anima in hqmine, 251. Sed quid consectaria seqtamur; cum ipse in
quam bominem Cum Deo in Christo copulatum esse; Psal. cxvni, lit. 10, n. 6, snam de animse siniplici-
et cuni primum factnmsit, an-ibigenduranon esse, late et cum divina natiira cognaiione sentenliani
quin fieri poiuerilallerum. Q«flS!,inquitadversuspiii- plane dilucideque deelarei ? Ibi quippe Genesis verha,
losophos , qui Deo assumpti hominis consortium de-
trahebanl, difficxliusDeo sit assumpsisse hominem, (i) In not. ad n. 12 tracl. Ps. cxix.
119 PRJEFATIO GENERALIS, 120
queehominis insiitutionem narrant, acule expen- A ___numquamul non sit aboletur (natura quidem Dei in
dens, triplicem distinguit Dei operalionem ; primam, his omnibiisesl), neque «I alibi adsil, deceditaliuiide.
qtta aniniam solo verbo et post habitum quodam 255. In hoc posteriore toco possent forte isthcec,
modo de ca condenda consilium creaverif; alleram, tnobilis, movens,cititts, stibiilis, ad corpoream nalu-
qua de acceplo pulvere formaverit corpus; poslre- ram referri, si sineret iiiterniedia vox hicorporeus.
mam , qua itiriimque copulaverii. Deanima vero eum Ne<iuev.eroobscurum est animum ideo ciium et sub-
snhjicit: Pritmtm opus non habel in se assnmptmalle- lilem dici, qttod dicto ciitus uunc utlra Oceanuinest,
ritts nalurm originem,INCORPORALE esf quidquidtum de nunc in cmlosevolul; sicque evolal, «f cum alibi ad-
consiliisenletuiainchoalur; ftt eniin ad iincigiiiemDei: sit, noii decedqtaliunde.Ila etiam respectu voluntatis,
diSiTie significat animam 1° neque divince neque quse lib. viu, de Trin., n. 12, tiioiusmeitlisdefinitur,
alicujus allorhis substanliee pariem esse, dcinde eam cominodc intelligitur movensetmobilisaniiuus. Qtiam-
esse incorporalem, demum illam ideo iucorporalem quam neque poterit harum voeum anibiguitate decipi,
credemlam essc, quia haud dubie ad imaginem Dei qni proxime in eodcm loco legcril: Animahumana in
facta sii. Unde pers|>icuumest, Hilariiun animeecum hac sensus sui niobiliialead imaginemOpificissui facla
divina natura cognationem in hoc prccsertimexisli- esl: dum naturam Dei mobililasanimw perennisimila-
masse sitam, quod illa, sicuti Deus, ineorporalis sit. B I tur, KIHILin se habetCORPORAI.E , nihil terreitum, niltil
Quod n° 7 coiifirmat his verhis: Divinumin eo (primo grave, nihil caducuin.Namcum quisqueanimum, jirop-
opere) ef INC<>RP;'RALE condendum, quod secundum ler voluntalis mottim, mobilemdici posse sciat; sic .
imagincmDeiel simililudineintitm fiebal:exemplumsci- eum praetcrea bic cognominariaudit proptcr mobiliia-
licet quoddamin nobis imaginis Dei esl et simililudinis lem sensus. Hsec porro mobilitascum actionem, nnn
insiuttlum. Est ergo in lutc ralionabili et iNCOi.ror.ALilevitatem animi sonel; ideone peremtis ab Hilario
animw noslrw subslanlia priinum quod ad imaginem dicta est, quod perpetuam esse inlelligeret animse
Dci faclumsit^,etc. nosirse cogitaiionem, qua Opilicem suum nunquam
252. Ubeiius in Psal. cxxix quatenus bomo ad otiosum , nttnquam non operantem imilelur?
imaginem Dei condiius sit explical. Ac piimum qui- 254. Hanc alteram impressaein animo noslro ima-
dem, inquil n. 5, inlelligendumcsl Deum incorpora- ginis Dei notam allato loco memorat, quod nimirum
lein esse, neque ex partibus quibusdam alque officiis sit _efeni.(s.Animceautem cete.rnilatenialque iminor-
meinbrorum, ex qttibus unum corpus efficitur, consis- taliiatem cum et fldeet rationesibi compertam teste-
lere. Legimus euim in Evangelio, quonianiDeus spi- tur; prseler sacrarum litterarum auctoritatem, hanc
rilus esl, invisibilisscilicel et immensa atque intra se unam dicti sui rationem affert, qtiod illain Deus ex
manensetmternanatura. Ubi ohservare csl id Hilario G < mera bonitate sua condiderit, nec id in bonitatemejus
sjiiritum non esse, quod non sit expers partium. malilimcadat, ut in nobis hoc suntn tnunus quo nasci-
Proseqoitnr deinde: Detts autem, qui ef ubique el in tnur hiteiimat. Porro autcin, uli lib. l de Trin., n. 9,
omnibusest, lottts audit, tolus videt, loltisefficil,lolus loquitur, nonesse hoc digniunDeoralio ipsa suadebat,
incedit. .. Viiitts ergo Dei, qum wqualis el indiscreta sciiicet ul quod fecit aholeret, argumenliim sane va-
est, officiorumac membrorumhabel nomina; ul virtus lidum et efficaxhomini,quianimam incorporeamnul-
qua videl, oculi sinl, virtus qua audit, aures sinl, lisque partihus constantem pro certo ponat, quique
etc. Sic porro propugnata simplici, incorporea, spi- inde eam a nulla vi creata dividi aut interimi, sed ab
ritalique Dci natura, n. 4, Anlhropomorpliilis oc- uno ianlum Deo ul institui, ila-el deslrui posse con-
currit, qui ob verba Genesis: Faciamus Iwminetnacl ficiat. Seeus, immortales quoque bestias esse eodem
imaginemel simililuilinemnoslratn, Deum corporeumi argiimento eoncluderetur.
volunt, quasi homo ad imaginem Dei non essel, sii 255. Adeo autem Hilario persuasum erat, animam
essel Deus incorporeus : respondetque Itominumin- simplicem, individuamac partinm expertem esse, ut
slitiilionemnaluris duabus contineii, animmscilicetel! inPsal. cxvin, lit. 19, n. 8 et 9, declaralurus qtto-
corporis; quarutn alia spiritalis, alia terrena est; eos; modo Deus incorporalis totus ubicumqueesleinon pro
vero non ex iilraque illa sui parte obtinere ut adI D parte usquamesl,sed in omnibusomnis esf, velul magis
imaginem Dei sint, ali.is Deum pariter ex anima ett nota magisque familiart ulatur comparatione animai
corpore compositum cogiiandum esse. Tum n. 5 ubii humause, qusein membris omnibus tota, (ota adest
aniinam interiorem hoininem el corpus exlerioremt singulis, iisque prsecisis ipsa piwcidi nescit. Ubique
ab A|'OStolovocari observavit, illi soli id privilegiii esf Deus tnodoanimmcorporcdis,qnm in tnembrisdif-
atlribuit, ul Dei in se imaginem exbibeat. Ac tan- fttsa, siiignlis qttibusque partibus twn abesl. Etiamsi
deni n. 6, in quo ipsa Crealorem suuni imitetiir, ex- privata qitwdamei el regia in loto corporesedes est,
ponit his verbis: Ercjo ad imaglnein Dei liomointe- tqmenin medullis,digitis, aiiubiisinfunditttr, etc. Hac-
rior cffeclusesl ralionabilis, mobilis, nwvens, cilus,, tenus quidem hoc Iocoobtinueral tnodo anitnwincor-
INCORPOREUS, subtilis, wlernus. Quanlum in se esl,, poralis: sed ex mss. prseferendum duximus corpo-
speciem nalurm principalis (divince) imitatur, dutn n ralis. Neque vero obscurum esi cur anima hic cor-
transcurril, dum circumvolal, et diclo cilius nunc ul- poralis dicattir. Nam cum angelos spectare liceat
tra Oceanumesl, nunc in cwlosevolat, nunc in abyssis s^ velut animas acorpore liberas,vel certequseque ani-
est, nunc Orientein Occideniemqueperluslrat, duni n ma huniana aut eorpori devincta sit aut soluta; nee
121 PR^EFATIOGENERALIS. 122,
animacorpore soluia, nec angeli idonei essent, qui _i. miseriarnm genus ceeidisse nihilo rarius inculcat.
-Deivalde simplicis majeslatem ubique prsesentemil- 258. Hinc per se exoritur qiicestiocseteris jam ab-
lustrarent. Ad hoc aulem percipiendum unice con- solutis non inferior, qnid nimirum Hilarius de gratia
ducit aniinre elsi ex natura simplicis, in singulis senserit. Mera sophismata sunt, nec refutalionem
tamen corporis sui membris praisentis cognilio. Unde merenlur, quseScultetus, p;:g. 410, rcponit, ut ipsius
planum est animam bic corporalem dici propier de libero arbitrio, dejusiificaiione et bonorum ope-
habiitidinem ad corjois cui unila sit alque sociata. . rum meritis a Reilarmino allaia tesiimonia eludat.
: 256. Ita et.qui vocis corpus muliiplicem' vim apud Ut enim probet bonoruui operuin merita interdum
anliquos et apud ipsiininiei Hilarium receptam expen- ab Hilnrio excludi; opponit prima ipsius verba, cap.
det, verbis ipsius in Mailha.umnon movebitur, ut 7 in Mallh., ii. 2 : Salus genliumomnis ex fide est, ac
eum ihi animarnm uaturam eor|)Oream sensisse exis- relicet subnexa, ef in prwceplisDomini vila est uni-
timet, quas pltirihus in locis spiritales, incorporales versorum.Rursum ovare sibi videtur, quod cap. 8,
et partiuni cxperlcs esse lam diserlis verbis asserit. n. 6, legat, femissum esse a Christo quod lex laxare
Quam attleni variis modis corporeum, quid inlelligi iion polerat; ftdes enim soLkjustificat. Qtiasivero hoc
queat, ipso cap. 5. in Matth. exponetur. Sed quod Hilarius alio sensu dixerif, quam quo dictum est
Hilarius ad calcem lib. vm. de Trin. et initiolih. IX. .B Rom. III, 28, justiftcari hominein per fidem sine ope-
de corporali in Chrislo divinitaiis habitatione edis- ribus legis. Uhi sane Paulus, uti Augustinus, c. 14 de
serit, non parum confercl ad difficilis htijus Ioci in- fideet operihus, n. 21, notat,Hon Itocagit, ut percepta
telligeniiam. Cum enim ihi corporalem divtnitatem ac professa fide opera juslitiw coniemnanliir, sed ut
interpreletur, quce,una, vera, j.lena ac lota sit; (Di- sciat se quisque posseper fidem juslificari, eliamsi le-
vinitas, inquit, lih. vm, n. 56, corporatis ht Chrislo gis opera nott prwcesserini.Quid autem de fide operi-
esl non ex parte, sed lota ; neque portio esl, sed pleni- bus destiluta sentiendum sit Hilarius in Psal. LI,
tudo): sic et corporeutnnon pleno, non integro atque i). 15, luculenter aperit his verbis : Si quis incredulus
perfeclo oppoiiere cominode intelligilur, cuni in ttati in corpore Dci fueril, vel et credens inanecil,fruc-
Matth. ait: Nihit est quod nonin substanliasua el crea- libus tamen fidei sitcecareat; eradicabitnr aitt ob infi-
lione corporeum sit; et omnium,sive in cwlosive in. delitatem,aul obslerilitalem fructuumiiegaloiiim,quae
terra, sivevisibilitimsiveinvisibiliumelemenlafortnaia quidem, aliaque hujsismodi plurima qui audieril;
sitnt: itaniet animaruni species, sive obtinentiunicor- Sculteto eum, inconstatiti sententia, opera modo
pord sive corporibusexsuluntium,corporeatrilameiina- eomraendasse, modd respuisse affirmanli numqiiam
lurm suw substantiatn sortiuiitur. Immomenfem snam assentietur.
satis explieat, dum priorem hancsententiam, Niliilest C 259. Non desunt alii, qni illum gratiee necessita-
quod -io.! corporeumsii, his aliis verbis repeti.t, ef lem ac naiuram non satis nossc affirment. Net|ue his
omniuinelemenlaformala sunt: ut iilic id corporcum negandum, etim aliquot in locis videri nonnihi! tri-
sit quod bic formatum: formatumautem id dicat, quod buere vohintati, quod gratise munus esse Ecclesia
nonest iiiforme el imperfecttim. Ex quoconficiettirid deindedocuit. Sed etipsi fatcantur necesseest, l°ge-
Hilarium sihi velle, omnia scilicet Deioperabona esse neralein humani gcneris morbum ei minime laluisse,
alqne perfecta, et nullieorum quidquam deesse, quod 2° neque incomperlamipsi fuissemedici necessitaicm,
ad suhstantise iniegriiatem necessariiim sit : indeque - 5° persuasum ei fuisse etquod (c. 18 iiiMatth.,n. 10,
illum apposite ctiriositatem eorum retnndere, quihus ef cap. 20, n. 7) gratuita sit justificationis gratia, et
cum Dci promissis indubitatum esse debuisset, ani- quod in justilicaiis conciipiscentia (in Psal. cxvm,
mas cum corporihus in seternum esse victuras, in- lii. 15, n. 6) remaneat, adeo ut in nullo hic sit (in
quirentibus lamen nec assequenlibus quOmodo vic- Pscd. Lii, n. 11) perfecta bonitas, in nnllo (in Psal.
turse essent, ambigua efficichaiiliir Dei" promissa. cxvin, lit. 5, n. 6) pcrfecla mandaiorum custodia,
Frustra igitur adducitur hic locus, quo corpoream in nullo rectus indeflexusque homo secundutnprimi
animecnostree natttrain asseruisse approbetur ; cum hominis naluram: 4° eum ad vitam selernain conse-
in eo nec de ipsa animaanatura sermo sit. P quendam, ad repellendas teriiationes, ad toleranliam
257. Levioris moinenti est alterum, quod alii no- malormn, ad prsecepta Dei non solum exsequenda
larimi euni prseter coirimuneni opinionem sapuisse. opere, sed el intellectu assequenda, ad intelligendas
Quamvis enim ut voltint, et ut verba ipsius in Psal. Scripturas, ad laudandiim Deum, ad credendum (lib.
lit. 10,-ct in Psal. cxxix sonant, animam 'prinii ho- VIIIde Trin., n. 50 et iiiPsal. cxvm, lit. 1, n. 12) et
minis aliquo anie corpus intervallo conditam eredi- orandum (in Psal. CXLII,n. 10) gratiam homini sen-
derit: id tamen de primo homine opinatus esi in- sisse necessariam. Deinde si dubilant utrum probata
noxic, quod de posieris ipsius nec dixit, nec dicere perspeclaque ei fueril volunlatis nostree perversiias
iicel; cum hinc Ecclesiee de originis peccato fides et iniirmitas, audiant in Psal. cxvm, Iit. 10, n. 18,
non parum hibelaciarelur. In hac vero ipse nunquam dicentem : Ul ficlem,ita et humUitatcmac modesliam
nulavit. Ac licet de homine passim, maxhhequein discerea propheta nos convenit, orante ut sibi imma-
Psal. cxxxiv, n. H, magnificeadmodum loquaiur; culatum cor fiat.... Hocigilur iminaculatinnfieri de-
jpsum tamen peccalo primi hominis a prisliuo stalu precatttr, ttnde tot tanlorumquevitiorum, quasi exqw-
-suo cecidisse, eoque casu in omne infirniitafum ac ; dam fomite, inilia suggerunlur; et lit. 17, n. 8 : Si
125 PR_£FATIO GENERALIS. 124
niliU impcdiinentiusquam occttrrerel, si adversantesA A subrepentiumillecebrarumaculeis cmpetit, Deus sem-
sibi non undique adessent, suis ipse viribusin ea quw per oratus exaudiat; et in Psal, CXLIV, n, 14 : To-
agere vellel confirmarelur. Sed ubi insidite sunt, ubi lis itaquc in Deuin ctllisiet cadenlesoculis adspeclani,
bellumesi; opus est polioris attxiiio, ne in se dominelur nequeqiiisquamila de se confidal, ul non setnper ca-
oinnis injiistitia : legan.t et his similia lit. 5, n. 6, dere , sctnper se vereatur allidi. Denique ex vcrbis
aliisijue locis. Ex qtiihus planuni est, Hilarium non tract. Psal. cxvm , lit. 14, n. 20 : Ne quod a niuliis
eam lanliuu graiiam noius necessariain existimasse dici smpesolet, rcttionisatiquamhabeat attcloriialcm',
qii;e iniellecluiii illuslret, sed et qu;e adjuvei vohin- cum asserunt proprium Dci tnunusesse, ut qttis in Dci
fatem. Unde in Psal. cxxvi, n. 15, volnntalis sibi rebus aiqueoperibusversciur , cxctisatilesinfidelitalem
relictseinfirniilatidolorem scientia addi sic explicai : suam , quod cessante erga se Dei votunlalemaneant
CMIH eniinveriiatis cogniiiovoluitlatemnostramad pro- infideles, elc. apparet doelrinam lunc coinmuuein
feclumconseqttendwiitililalis instigel, et naturte con- fuisse , quacomnia bona nosira Dei dona esse crede-
suctttdovoluiilaleinscieniemse proficereopotiere deli- ret; hincque infideles plurimos pi rthiacicesttseex-
necit; profectusscientiw,profectusdoloris est. cusanda' ansam arripuisse , quod a Deout fidelcses-
260. Ii ipsi postea audiant cap. 12 in Matlli. n. 8 sent necduniessenl conseeuti. Et eorum quidem im-
docentem , Christuminvenisse est graluitum ; et in IR probitatem dum vincere coualur flilarius , noiinulla
Psal. cxviu, lit. 6, n. 4, adversus humanam insolcn- habet qusead limalioris ct accuralioris Thcologise
tiam pro|ionenlem ac laudantem Prophelscexemplum, normain non satis exacla sint. Yerum eo loco simi-
qui omnia vult a bonitale Dei in se inchoari; de quo libusque si non tam quid sonent verba illius , qitam
et n. 2 seribil : Misericordiamitaquc primum depre- qnid iis sihi velit aitendamus ; non lalebiteum hoc -
calusest , dehincsalutare.Salus enim nostra exmise- lanttim cavere, ne cum Manichceisliberum arbitrium
ricordia Dci est, et bonilcttissumhocinunusin nobiscsl: destruere existimelur.
el inde cwpit oraiio, unde et saltts inchoul deprecantis. 262. Sane in hona voluntate quid a Deo , quid a
Timi redeant ad illudTiacl. Psal. LI, n. 20 : Stitliiiim nobis esset, non satis distinguens , hanc a Deodari
alqttcimpietatisextremaiest, non ititeltigerese subDeo negavit, quatenus bocdonum libertatein tollcret, et
el ex Deovivere, scd in liisqumgeril el expeclat, sua inferret neeessitatem, uti ipse 1.vmde Trin., n. 12 ,
magisvelleconfiderepolestale;cutnsi quidillud in se sil, declarat his verbis : Non titique (dedit Deusvoluuta-
ex Deo sil. Ad Deuni itaquc spes omnis noslra sit, et tetn,) quwsi data esset , non liaberclfides prwmium,
confcssio (an confisiol) omnisih Deosii, Dehineoc- cum fidcm nobisnecessilas affixwvoluntalis inferrel.
curret in Ps. cxxui, n".2 : Qi«s enimreliclus esl nobis Sed siinparlicularibusillislocis, in quibusad luendum
gloriandi locus , recordantibusomnia ex Deo esse; et, C < liberum arbitrium unice iiilenfus est, nonnihillrihuil
mox : Sittonin omnibusopus eslDeimisericordia;eiiam volunlali, quod sola non potest sine Dei gralia ; ex
omnicinobis tanqitamex noslrosiitl gloriemur; et n. 5: doctrina , quseper omnia ipsins scripta diffusaest ,
Ad Ittittchiibitaittemin nobis gattdia nosirctreferainus, const.it eum omnem opernni gloriam gralia? Deiad-
liuicsi qttidin nobisesl debeamus,a beatoPaulo edocli, scribendam censuisse, nihilqne ei negasse, nisi tjuod
iiihilnostrum existimaiidumdicente: Quid enim habes liberiatem nosfram everteret. Et vero sic uhique lo-
qttoclnon accepisti? Inde ad iraeialnm Psalmi cxxvi quitur, quasi jam extilissent gratise hosles. Yix euim
progressus , unde bonorum operum iuitium , unde ullos laudat virtulum aclus , quin nos staiim infirmi-
perseveraniia sii, sic disces, n. 5: Beneaiileminania taiis noslrse memores esse, et siquid agcnduinsit,
hutnctnioperis Propheta esse opera prophelavit. Scit: vires a Deo sperare ; si quid heue actuni , hoc ad
inuliles esse liumanarumcuslodiarumvigilias, scil in: ejusdem auxilium referre commoneat.
cassumessecoiisurgenliummatuitiiassolliciludines...A 265. Plura exigeret tanti momentimaleria , plura
Deo ergodomusest mdificandaquwmancat ; quia nisii eliam paraveramus : sed lectorem scruptdosis in re-
quw a Doininowdificaiasilnon manebit.A Deocivitas i bus diuliusdistinuisse metus est. Si quid in Jils elu-
est custodienda, a;epereaf; quia nisia Deocuslodilasil[ cidatum , quod antea non saiis patebat; gratiam ha-
civitas , diruetur. D beat Hilario , cujus ope magis quam nosiri ingenii
261. Plurima identidemrecurrent hujusmodiexem- viribus freli hoc opus suscepimus. Si quem autem
pla. Nunc quippe homines considerat velul allisoss offendit prolixilas ; ignoscal affectui , quo sanctis-
el ad lapsum pronos , quibus novus semper casus , sinii Confessorisaucloritateni injectis suspicionibus
nova peccati plaga semper immineat («__Psal. CXLIV, , nonnibil imminutam suceintegritati restituere, slccjne
n. 14; in Psal. CXLII, n: 4). Nunc aniinam etiaml Operum ejus lectioneni omnibus uliliorem prcestaie
sancti , terrao comparat, quse sine aqua arida ett conali sunuis. Sed sensa explicuisse non sufficiet,
infecundaesl , etirrigati se semperimbrc pluvimcwles- nisi exponamus et gesta. Ea quidetn prope omnia
tis exspectat(in Psal. cxvm, lil. 6, n. 4). El eumcerto3 tuni in fronte uiiiusctijtisqueOperis ad singulas ejus
scirel, hominemeOnlinuo Dei egere auxilio , hanc- lucubraliones illuslrandas , tuin in nolis ad eas appo-
que spei noslrse docttinam esse crederct , nl Deuss sitis retulimus : verum omnes particulas recolligere,
oralus et iniserealurel salvet : aptissime concludit ini et ex illis unum quasi corpus coneinnare juvat; ut
Psal. LXUI,n. 6 ; VigUandumergo in oraiioae-Dei est,, continua serie digesta viiae ejus narralio sub uno
et scmper orandum; «i cttm fatigari anirtutei o.ffligi i conspectu in hoc limine reprsesenletur. Sit licet ru^
•125 YITA S. HILARH EX IPSIUS POTISSIMUMSCRIPTIS COLLECTA. 126
dis dclineantis peniciUus, lectorum animos exCitabit A fellil vel unuin Ruffini lestimonium , apud queroiii-
fecreabilque maieria grandior , refum gestafum va- Jarius audit, vir lialura lenis et plaeidus , simtitque
rietas , dictorum denique verilas , quam ex purissi- eruditus , el ad persucidenduiiicoihiiwdissinius:' ul qui
mis fontibus, ex Hilario nimirum ipso, el ex probatis- fidei veritaieronon niodo eloquentia et eriidhionearii-
simis auctoribus depromemus. lla vero insignioribus misirispira.bat, sed etiain lenitaie, mansiieiudine, in-
. illius faclis , quccsuboctilos cadunt , feferendis dabi- dulgentia et ad aliorutn conlumaciain accoriimodaia
mus operain ., til saiicti Docloris aniffium pro modiilo oratione, quseOpiimaconciliandseveritaiis ratio est,
exprimere tentemus , videlicet inlaniinaios a pueritia insinuare studebat. Hincde rigoredisciplineenonnihil
mores, in episcopali munere sanctitatcm ,'doctriiiam reniitlebat aliquaiido , ut ad Ecclesise sinuni pia
et eruditionem , egregiam in dicendo scrihendoque quadam facilitaie revocaret, quos auf error aul igiio-
facundiam, zelum pro lide intrepidum, adversus ha_- rantia seduxefai. Hinc modo liomoeiisioti homOusio
reticos prsesertim Arianos divinum prope robur , in- prseferebat, modo riefandas Anomoeoiiini blasjihe-
fraclam duris adversisqne in rebus patientiam,invic- mias paiienler excipiebat ; ut offines hoc leiiimciito
tam denique in omiies patienliam , mansueiudinem Christo Iucri faccrel. Useciiiaiiiecessumlireviierdicta
ac lenitaiem contra quam nonnuilis bactentis , qui sufficiant, ijuse uberius, Deo faveriie, nunc explican-
Hilarium non peniius norunt, persuaSum est. Haiic da sunt.
vero persuasionem , ut obiter id dicamus , satis re- B

'
VITA SANGTI HILARII

PICTAVIEWSIS EPISGOPI •

EX IPSIUS SCRIPTIS AC YETERUM MONUMENTISNUNC PRIMUM CONCINNATA.

CAPUT PRISIUM. 1. Bilarii orlus : an ex Christianis 5. Celebris hic oritur quassiio, utrum Cbristianis
parentibtis srt. — Clarissimum Ecclesieesidus, Hila- parenlibus natus sit. Negant plerique, et opinionem
rium in Galliis ortum habuisse, neriio unquam nega- suam ipso lihrorum de Trinilafe exordio confirmani,
vit. Quis enim, inquit An^gusiinus(Avg. lib. i contra in quo narrare videiur Hilarius, quo pacto ad Chris-
Jtil., cap. 5), ignOratHilaritiin episcopuihGalltitn?El tiansc fidei nolifiani pervenerit. Ac primo quidem
vero ex Aquiiania, quam Sulpieius Sey.erus(Sulpic. pramiiitit, circuinspicienli sibi quodnam esset prn-
sub ftu. dial, i), Ammiano Marcdlino libro xv, cap. priumhumansevitse-acreligiosumofficium,unde utilis
11, suffragante, caUefas GalliarUinprovincias urba- ^ et opianda vita efficeretur, staim affuisseotiuni at-
nitate tunc superasse significat, eum oriunduiii esse que opuleniiaro; sed hsscse buniana felicitate indigna
apud oriihes convenil. Neque solum Gallus, sed et sensisse, quse a belluinse obleciationis constietudine
( Pictavis gettitus afa Hiero£ymo meffioratur (Hier. non mullum essent aliena. Tum sibi eorum senten-
I prmf. in lib. n Coinm.ad Gal.). Cui cum prorsus tiam consideranti, qui beneagere alquc iiitelligere,'id
consenlial Yenaniius Fortunaius ( V.enant.lib. vui, demum benevivereesse opinabantur, eam elsi minus
carm. i el lib. u, c. 16), nec repugnet Fortunatus ineptam, nOndum lameri ad beate vivendum salis
alitts (si tamen alius vitre Hilarii scriptor); ea illi idoheam sibi visam esse declarat (num. 2) : cuni illi
civitati non est facile iniminuenda gloria, qua de beatam vitam iutra semetipsos continerent, ijtsius
lanti viri non modo episcopatu, sed et ortu sese vero animus sese efferret in Deum, cui se totuin ipse
decoialam arbilralur. Eum quidem Burgensem vo- deberel, cui famulans-iiobilitandumse existlmabal, ad
cat S. Aiuoninus, Saussaius vero in pago Claro na- quem omnetnspei suw opinioiiemreferret, in citjus bo-
tum affiniiat : sed recenlioribus scriptoribus quis non nitate inler laiiias prwsenlium negotiorumcalamitates
anleponat Hieronymi alque Yenantii auctoritatem? tanquam lutissimosibi portu fainiiiuiique requiesceret
2. In quodafn ms. non admodum antiquo Cardina- (ntim. 5). Exinde varias philosophorurn de Deo opi-
iis Otlohoni, pater HilariiFrancarius appellatur. Tra- riiones se expendisse ail, nullamque probasse; quia
;dit quoqne Boucbelus (cup. 6. Annal Aquit.). tumu- cum plerique muliittidinem colerent, ipse in Deoni-
jium parentum Hilarii 20 annis antequam opus Itil nisi mternumpotensqtteesse venerandum, el oinni-
suum ederet, hoc est circiter an. 1500 in parochiali potenliatn mierniiqtemquenon nisi penes itnumesse pro
aideapud ClissoniumHilario sacra repertum esse, in certo haheret. Demum eam, quani anxie adeo quceri-
quo idem nomen ipsius patri attribtiebatur. Scd quid- labat, nolitiam veluti casu se adepium esse leslattir
quid sit de parentum nominibus, eerte in dubiumre- (num. i) in hunc modum : JJrncigilur, multaque alia
vocari non potest generis illius claiiludo, qui, For- ejttsmadi cum aniinoreputans,ittcidiin eos libros, quos
, tunato teste, i apud Gallicanas fainilias nobilitatis a Moyseatquc a prophetis scriptos esse,Jlebrmorutn
: lainpade non obscurus, imo magis prse eseleris gra- religio tradebat. Quibus ex libris quanlum profece-
\ tia generosilatis ornatus fuit. s rit, subinde narrat (num. 5), se nempe adniiratum
427 YITA SANCTIIIILARII 128
quam verba Exodi iii : Ego stun qui sum, nalurse di- A^ nativilalemvocata, e_tad cmlcslemregenerationem ob-
vinse incomprehensibilcmcognitioneni aplissimo ad tiiiendampotestatisttm permissaesl, tani exisiimandus
intelligentiam bumanam sermone significarcnl; ac est loqui de sua recenti per baptismum regenera-
poslea se ex Esai XL,12, el LXVI,1, Dcum immen- lione, quam gralulari se in ea religioue in.stitnitim,
sum ; exPsal. cxxxvm, 7, ulira rerum inlelligenlias qua nova animi nativilas non inlerilura, divinaque
infiniium, et ex Sap. xiu, 5, lolius pulchritudinis corporum post hanc vitam regeneratio sperantur;
pulcherrimum didicisse. eo([iie se liheratnm metu, quo anica se fatigalum
i. His lectis, jam non incertus flucttiabat animus dixii, ne animus corpusve inierirent.
quis colendtts esset; fatignbalur lamen pariim suo, 6. Neque cflicacius ex aiUiquisprobant, Ililarium
pariim corporis metu (nttm. Gct 7) ; qtiia ipsi suberat in adulla dumtaxat aelaieChristianis mysleriis fuisse
naluralis sensus, ul jiietatis professionem spes aliqua initiatum. Ilscc quidem Esaisevcrba Gloria Libani ad
incorruptce beatitudinis aleret, quani sancta de Dco te veniei, ita exponit Hieronymus, ut cum Cypriano,
opinio el boni mores mcrerentur, Sed ex Evangelii quem idolorum cultui diu mancipatum fuisse non
Joannis initio niens trepida et anxia plus spei invenit inficiandum est, Hilarium nostrum conj"ungatatque
quain exspectabat : ex quo primum ad cognilionem comparet in hunc modiim : Vir sanclttsel eloquentis-
Dei palris imbuitur (nunt. 9 ef 10); deinde quod an- B ] simws marttjr Cijpriantis, et noslri temporis confessor
tea naturali sensudeCreatoris sui aelernitate, infini- Hilurius, nonne libi videnturexcelsmquondamin sm-
tale ctspecie opinabalur, proprium esse etiam Unige- citlo arbores mdificctsseEcclesiam Dei? Sed aperlum
iiilo Deoaccipit; audil poslrcmo, unicuique esse Dei esl hoe uno Hjlarium et Cyprianitm una conjnngi,
Filio poiestatem fieri, ae propierea Yerbum carnem quod ambo excelste fuerint arbores. At vero Cypria-
factum esse, ut per Deum Yerbnm carnem factum num, quagenlilem, non excelsam, sed humi potius
caro proficeretin DeumYerbum. Unde cum tandem repeniem arborem exslitissc quis neget? Unde nec
concludat : Hanc itaqne divini sacrumenti doctrinam ab Hieronymo dictnitur cxcelsw qttondatnin gentili-
tneits tmtasuscepit, in Deum proficiensper carnem, et tate arbores, sed in swculo: ut Clero opponatur sce-
in novamnaiivitalemper fident vocata, el ad cwlestem culum, in qno cum nobililale generis, doctrinse splen- '
regencraiwnem obtinendam potestali sum pennissa : dore, ac singulnri morum probitate claruissent, to-
innuere videlur, se in a.lale jam provecta, ex Scrip- tam illam gloriam suo in Glerum iransilu ad Ecclesise
turartini lcctione, a geniili religione ad Chrislianam utilifatem, decus et ornameutum franstulerint. Neque
perductiim esse (niiin. 11). . magis est obscurum, quid Augiisiinus sibi velit his
5. Yeiunilamen qttod Fortiinatus de illo scrihit verbis : Noiine respicimusquanto attro et argenlo el\
(lib. i, Ji. 5).: A cunabulistanta sapientia primitivaejus C
( wsfe sttffarcituttnsexierilde AigtjploCyprianus doclor
lactabatur infaiiiia, ul jam tttiic potnisset intelligi, suavissimuset marlyr bealissimus,quanlo Laclatttius,:
Clnistiimin sttis cansis pro oblinendaviclorianecessa- quanto Victoriiiits, Optalus, Iiilarius; el uide vivis
rium sibi mililemjussissepropagari, lioc polius sonat, laceam, quanto innumerabiles Grwci (Attgtist. lib. if
Hilarium videlicel jani ab infaniia Chrisiuminduisse, deDoctr. Christ., c. 40)? Evidens eniin est, non hic
et Christianam doctrina cum lacte snxisse. Neque supersiiiiosum cultum Mgypti vocahuloab eo signi-
his repugnal librorum de Tfinitate exordium. Cum ficari, sed mundanam doctrinam : oua cum prscstantes
enim in eo sclectis Scriptursc lestimoniis ostpndauir, illi viri egregie excultiacditati essent, totosilhis thesau-
quanto apud fideles jiotior sil, quam apud philoso- ros quosex Eihnicorum lectiouedecerpsissent, post-
phos, scicniia Dei; inintis sapit hominem qui prima niodum in usus Eeclesi.-cconverterint. Scdsi id minus
fidei suse tyrocinia narret, quam doclorem in sacris liqueret; Oplato,quem nunquam non Christianum le-
profanisque litteris versaiissimum, qui aut genlilem gimus, cseleiisaddiio, eosnon siiperstitione,sedaliqua
philosoj.hum, suh lyjio sui, quibusdam veluti gradi- alhi ratione inter se coinparari manifestum esset.
bus ad Chrislianamreligioncm proniov'ere, aul seip- 7. An igilur idolorum culmi aliquando deditus
sum in religione, qua jam essel imbutiis, altiori re- fueril Hilarius, valde incertum esl : quod ne pro
rum contemjilaiione magis ac magis conflrmare D ] eerlo haberetur, non litigandi aninio, paulo diligen-
studeat. Sane lam sagacis animi vir, qui fortuita sa- tius traciiindtun censuinuis. Quod enim Viucenlius
croruin librorum leclione abslrusissima quscque BellovacensisacS. Anioninus scribunt, eum opiimum
(.hristianec religionis mysteria per se clare dilucide- semper fuisse Christianum, non minus est probabile,
c|ye percipere valuerit, de Deo non lunc primum qnam quod vulgo exisiimant, eum ab incunabulis
coepisset magnificesenlire, ctim ad Exodum perve- Chrisii legi non fuisse subdilum (Vinc. Bell. /id.xiv,
nissel. Mulla quippe continet Genesis, queemajesla- c. 25; S. Anton. lit. xi, c. 5).
tem Dei afque glnriam mirifice commendant. Ante CAP. II. 8. Hilctriieruditio, fides, et vivendiratio
eliam, quam atligisset Esaiam, in aliis libris occur- donec ad cleruui ctdsciscatur.—Magnus ille Hila-
rissenl plurima, quse quain de Deo ex Exodo conue- rius, quem cuni iis qui in sscculoscienihc atque insi-
perat opinitmem confirmassenl. Sed nec usquam gnium virtutum laude florueriint, comparandum esse
Hilarius sese gentililalis errorem deposuisse menii- Hieronymi et Augusiini tcslimoniis consiat, si recen-
nit. Nam cum verbis superius jam allaiis ait, eam se tioribns quibusdam habenda fules, primis annis ob-
alacriter suscejiisse doctrinam, qua mens in tiovam tuso fuit ii-tgenio: sed Romam, atque inde in Grce-
129 -EX IPSIUS POTISSIMUMSCRIPTIS "COLLECTA.
ciam profeclus, decennali stiulio assiduo, naturalem A J multo auro argentoque suffarcinatum ex jEgyplo ad
difficultatem vicit, et rarse sapientise, eruditionis ac Ecclesiam transiisse. Ita vero eas illimes et ab omni
eloquenticeornamenla conseeiitus est. Utut est, uno fecce purgatas scriptis suis admiscuit, utnihil in eis
ore prsedicantveteres, et scripla ijisius confirmant, profanum , nihil offcndas sacerdote non dignum.
illum ingenii non minus magniludine prsesiilisse, Sed el aiuequam ad hanc dignitatem promoverettir,
quam acumine, Sane ad id persuadendum idonei non sola contenuis eruditione philosophica, mores
sunt uni de Trinitaie libri : quorum si primus anle etiam ad perfectas philosophije leges composuit.
cseteros scriptus concedatur (ad quod probandum Imo ab infantia , Forlunato si credas (Fqrlun. lib.t,
argumenta nondesunt), stujienda videbiturillius ani- n. 3), divina quadam sapieniia lactabatur.
mi amjdimdo, quippe qiti lam vaslum Opus vel ab 11. Yana lamen et sterilis evasisset multiplex
ipso exordio accurate adeo complecti lamque exqui- illius scientia, nisi eam fides fecundasset. Hanc
site dclineare valucrit. porro euin baplismo abunde percepisse, ex suhjectis
9. An Romse, an etiam in Grsecia ingenium opli- constahit. Sed quandonam hoc salutari sacranienlo
marum arthim studio excoluerii, non temere asse- initiatus sit, incerlum. Hoc tinuni conslat, bajilis-
ruerim : maxinie cum Hieronymus scripto mandave- mum ipsins non paucorum annurum inlervallo epi-
ril (Hier. epist. i ad Rttst.), studia tunc in Galliis B1 cooaium prsecessisse : siquidem ipse ait (lib. de
florenlissima exstitisse. Tantam vero eloquentia ac- Synod., ti. 91): Ilegeneratus pridem, et in episcopatu
quisivit gloriain, ul ab codem Hieronyino vir lempo- aliquaiilisper inanens , fidem Niccenam nunquam nisi
ribus suis diserlissimiis et eloqueutice Rhodanus ap- exsulalurus audivi. Quo ex loco eorum forsan juva-
pellari meruerit (Prwfat. in iib. n Contm. ad Gal. et retur sententia , qui Hilarium Christianis ortum
cpist. 1-11). Poelicie quoque dedit opcram : eamque parentibus ncgant, nisi apnd omnes esset in confesso,
artem, quam ad pravos et iinpuros usus multi delor- id iis temporibus moris obtinuisse, ut in proveciam
queiil, ad celebrandas Dei laudes et ad apostolorum selatein haptisnms ssepe differrelur.
gesta marlyrumque certamina decanlanda adhibuit. 12. Yerum co testimonio luculenter probat, Ni-
llluin quamdani dumiaxal grcecarum lilterarum au- csenurn conciliiim , quamvis novo Consubslantialis
rulam cepisse, el ad obscuriora Oiigenis verba intel- vocabulo , nihil tamen novum decrevisse : cuin ipse
ligenda Heliodori presbyteri ojierausum esse auctor antequara Nicsenum syiribolum audisset, eamdein
est Hieronymus(Hier. cpist. 141 ad Marcclluin), sed doctrinain lum ex verbis evangelicis qulbus baplis-
eo lanium in loco, in quo non satis circumspecle lo- mus traditur, tum ex apostolorum synibolo quod
culus esse merito judiceiur. Ibi enim prae nimio erga ante bajuismnm discitur, semper intellexerit cre-
Hilarium revcreniice affectu, cum reprehendere non G C dendam , ac firme crediderit, Quocirca Consiantio
auderet, queni errasse suspicahaiur; prius de eo ex- auctor est (lib. n ad Const., n. i et 7), ut si quidem
cusando, deque errato in allerum transferendo, quam Niceenisdecretis subscribere timeat, priinam et so-
de vera illius senlenlia exjiendcnda cogiiavit. Sed Iam evangolicam fidem in baptisnto eonfessam inlel-
neijue ei in Orienlem dcportato Heliodorum adhse- Jectamque retineat. Et inilio lib. )i, de Trin. que-
sisse, neque illum toto exsilii sui tempore a scriptis ritur, quod cum Trinitatis mysieriuin baplismi ver-
Grsecorum evolvendis abstinuisse credideriin. Et bis salis aiierte esset dcclaratum , Ariani ccelestium
Hieronymus quidem, ni fallit conjectura, Hilarium in verborum simplicitalem prO voltintatis suce sensu ,
grsecis liltciis lenuiter versalum esse non aliunde non pro veritatis ipsius absolutione susciperent, ali-
judicavit, quam ex libro de Synodis, in quo versio- ter iiuerpretantes, qiiam dictoruin virtus posiularet.
nes ipsius iionnihil intricatce videntur el non salis li- Alias eis etiam exprobrat, quod fidei non adbcereanl
berce et expedilee. Si quid lamen in his vitii est, in ajiostoloium symbolo consignalae , sine cujus pro-
cetatem, qua seripsit, commode feferas. Tunc enim fessione nemo bapiismuni percipit : Fides , inquit
exlra interpretandi leges excurrere sibi videbaillur, (Ibid. n. 6 ), scribenda est; quasi in corde non sit.
quotics eumdem verborum ordinem non retinerent. liegenerati per fidemad fidem docemur; quasi regene-
Unde cum mullas Oricntalium fidei confessionum D I rafio illa sine fide sil. Chrisluin posl baplisma disci-
versiones circumferri non ignoraret, novam lamen inus : quasi baplisnta aliquod esse possit sine Christi'
ipse cudere aggressus est .(lib. de Synod. n. 9), quod fide (lib; de Synod., n. 65). Contra Gallicanis epi-"
illarum ex grwcoin lalinum ad verbutn expressatrans - scopis gralulatur, quod necessarium non habuerint
latio afferrel plerumque obscuritalein. Eum quidem episcopi lcgere, quod rcgenerati neophyti leiierent
modo vixcogitaverisgrecea; Iilleraotenacius adhaerere corde atque credercnt. Ipse vero quam alie eamdem
potuisse : sed hinc concedas necesse est, illum in eo in regeneraiionis suse Sacramenlo imbiberit, variis
seribendilgenerenonnullasibipermisisse, quajmajores modis enuntiat. Modoenim ail (lib. \ide Trin., n. 21):
ipsitis sihi Iicere uon existim;ibatit.Yerumsiqtiis lin- In le ita credidi, per le ila renatus sum : el exindeluus
gueegrsecseperitia,nemopliilosophia eum excelluisse ila sum; modo vcro (ibid.): His iiniiiedicabiliterim-
negavcrit. butus sum : el ignosce,omnipolens Deus , quia in his
10. Ohvariasopes, quasex hac disciplina in Eccle- nee emendari possum, et commori possutn; et paulo
sise utilitalem transiulit, non immerito dixit Au- anle (nutn. 20) : Hwc enim ego ilci didici, ila credidi,
gustinus (Attg. lib. n de Doctr. cltr., c. 40), eum et ita confirmatwtnenlis (ide teneo, ne aut possim cre-
ISi VITA SANCTiMLARII 152
rfere atiter, aul velim. Demum eur aliler .credere ac A. cularis raiiunculas secum despiciant, adhortatur his
doceri non possil, eam ad calcem lib. 11 ad Con- veibis : N.olinegareqttod slelcrit, qttictpcr itilelligeiUim
slant. reddit rationem , quod ea fides et evai.gelicee inftnnilalein consistenlisnon consequaris introitum;
doctrinai et regciierationis sui> symbolo consentanea et id quidem maxime , cum mullarum Dei operatio-
sil. Qucp ralio cuin |n cceleros fidei nosiraearlicukis num excinplo hahueris, tinde crcderesDeum efficere
pariter valeat; nemo jure dubifarit quin et pari in posse, quorutnintelligcre efftcientiamnon possis. III-
eoruin vcriiatem perspicacitate peuclrarii, et ad lerius eliam progredilur. Si enini, inquit, hominum
defendendossingulos sequaliseniper constahtia fueril iitlelligentiaad conspicabitesreset corporeuscoarclatur,
iiislructiis. quanto magis ad invisibiles et divinas ? Si Christi
15. Qiti philosophiam fidei subjeceril (lib. 1 rfe corporei januis clausis ingressum ratione non asse-
Trin., tt. io).—Tanto fideiluminei_erbaptismuniillu- quimur, quanto minus seternam ipsius ex seterno
slralus, nullis unquam yaneephilosophise fallaciis in Palre generalioneni ?
crrorem abduci potuii: sed prseeepto parens apo- . 15. Eadem ratione, lih. vm de Trin., n. 14, oni-
slolico : Videtc ne qttis vos spoliet per philosopliiain, nein in Eucharistise sacramento de carnis ac san-
ho.c se effacto adversus omnia humancerationis ja- guinis yeriiate amhigendi occasionem praccidit. Sed
cnla vcluli clypeo munivit: Respuil captiosasel inu- ]] B ex allato exemplo, quod ex ipsis Hilarii sentontiis ac
tjtes pltilosoptiiwquwsliotiesfides constuits, iiequeliti- verbis inler se teniperatis, nunquain fomen alienum
mctnciruinineptiarumfaUaciissuccumbens, spolium se in seusum deionis illuslravimus , inteliigere est
prabet veritas falsitaii. Ut enim in vera philosophia quam cauie fidei scopulos declinarii : et quomodo
vidit, nllranalurm humunwinlelligenliama Deogesla, extra raetas rationis erumpens, stulius sit factus, ut
noiisuccitiiiburil. rursttm nalurqlibus meiitiitinsensibiis: obsequendo Dei verhis sapiens evaderet. Utinam
qitiq infiiiilw wternitalis operalio infinilam meliendi Slulti lam prudeiitis vestigia preinereni nostrce hujus
cxigat opinionem. Queeipfinilas cum desit humanse setalis ha.refici, nec fidei soliditali, quaui intemera-
mentij nihil ei suppetit, unde divina mysleria asse- tam servat Ecclesia , inanes quasdam rationes , seu
quatiir. Yidit etiam humanam raiionem , siquidem poiius, ut ita loquar, speciosas hallucinationcs anle-
crcati est, perfectam non posse esse; adeoque nec porierent. Mox sane inlra Ecclesice sinum , quem
comprehendcre Creatorem : Non enim, inquit. conci- misere disrumpuni, regrederentur. Eani porro uitani
piunt impcrfeclaperfcclum(lib. iii, n, 24). ab Hilario improbari prudentiam humanam , quse
14. Ilanc uni fidei gloriam atirihuit, ut ad ca fidei nesciat subjici, hic interim monitiim volunms,
coelesii ipsius virtute perveniat homo , ad qusc per- donec insequenti capite ostendamus , quanli fecerit
tingere propiiis viribus non valet. Eamque ob cau-(Q fidem doctam , sive scienliam qnse fidei famuletur.
sain Cliristianos, qui fidei iiUellectuni snbjicere 16. Ilmreticorum consortiadeviiat. — Sumino illo
norunl, sapieniihusmundi,aquihu3desipereputaiittir, huemerataa fidei seivandsc studio impulsus, a catho-
multo sajiientiores esse hinc demonstrat, quod in licse religiouis hoslibus sic abhorruii , ut cum a Ju-
arcana longe altiora penetrent. De hac illoruiii sa- dscorum vel hccreticorum convivio absiiuere Fortu-
picnlc stullitia lih. v, inilio, libenter ipse gloriatur : riatus suo etiam ccvodifficilliniumesse testetur, ipsi
ct inerito quidem, quippe cui ad summam sapientiam non solum mensa , sed nequesalulatio fuerit cum his
bacitcr fuit. Qui aulem fide naturalem philosophiam prwlereunii communis (Fortun., lib. i, n. 5). Eam
devicerii , ojierae prelium est vel uno exemplo de^ lanien agendi rationem , quam laudabiliter tenttit
monstrare. Audit ex Evangelio : Christus post re- laicus, postea prudens remisit. Episcopus enim fac-
surrectionem corporeus, non siinuialus aitl fallax, lus, ut hsereticos Christo lucrifaeerct, nec criminis
clausam dontum in qua eranl discipuli cqngregali, loco duxil queuiquam cum his orare aut colloqui,
introitii. Slafim ei a philosophia suggerilur: An con- nec ipseeorumcolloquiarecusavit (lib.iii Const.,n. 2).
slrucla paiieluin penelranset solida lignorum, naturam 17. Cuin aulem non ignorarel (idemmorttiamesse,
corum impenelrabllemIrqnscuriil? Qyi Hilarius quasi nisi per chariiatem opcretur (in Psql. u, n. 16),
assciiiiens: A'i7!iV equidem , inquit, cedit ex ^oiido, gi homiuesque non solum propier infidelitatem , sed et
;ie<jii.eper naturum suatn aliquid lamqiiaiiilapsu insen- propler slerililaiem a Chrisli corpore eradicandos
sibili tigna ,eflapides admitlunl. Tuin illa veluti jain Csse: -primum ecclesiasticis rcgulis ct evangelicis
victrix urgel: Dicainus ergo faclum nqn fuisse , quiq insliiutis animuin informandum iradidit : lum scip-
inlelligentiam facti non apprehcndimus; ef cessajtfe : sum propria disciplina ita coercuit intonsus, ut irre-
seiiswnosiro facti ipsius cessel effeclus.Yerum sapien- prehensihilis in lernplo Chrisli sacerdos jam tum
li. stultitiiu armis instruclus Hilarius stultam illam! jirseparari viderelur ; ita se variis pielatis operibus
sajiietitiain calc;it, eique victoria de qua sibi jamt exercuil, ul adhuc in laicali proposilo ponlificisgra-
phiudehai erepta, fidenter succlamat: Mihi iinpcrito,, tiam divino nuttt possideret. Denique Deum, quo
cl lanltiinde omnibusDeoul sunt ab eo dicta credenli,, plenus erat, in alios etiain effudit. Nunc enim,
ralionemistitts facti ne reposcas. Dominumaudio: et( Fortunaio leste , alios de confessione sanctsc Trini-
qttiahis crcdo quwscripla sunt, scio quia qdstitil Do- tatis informans, nunc alios pronussione regni coe-
minus clausq domo in medio discipuhrum, Ac post- le.stis invitans, uno verbo oinnes de pio religiq-
modum omnes , ut vanas inanesque prudenfise sse- nis opere commonens, non cessabat in plebem
155 EX IPSIUS PQTiSSIMIiM SCRIPTIS COLLECTA. isi
verba yeritalis fructum fidei redundantia seminare. AL non hahebant, vel non existimabanturJiabere, saqie
i§. Taiiio yiro dignam Deus iribuit sponsam , ex in sacerdotjum eligebantur mariti. Quos tamen ea
qna_filiam unieara nomii.e Abpam prpcreavit. Illius lege e.rdjnatos esse , mt ab operibus nuptiaruin dein-
qtiippe no.meii, genus -ac vitse seriem jpjafflvis..iji|!a ceps ahsfiHerent, fiieronymo affirmanli {JJieron.,
npbis iiionumenfa pro.diderini, pietateni t.anien,et lib, i, cottt,Jovinian.} iiegare non ausus est confiiien-
in di.ini.s rebus uuelligendis sagaciiatem, i_.epn.onin ii:e quamyis adversarius Joviniarius , adeo ut volens
sectandis eyangelicis consiliis siudium lljlarius ips.e nolens confessus sit, non posse esse episcopum, qui
satiscommendavit; cui.n filise r.escribgns., eanique in ppiscopfUiifilios .facial: alioquin si deprehensus
sub _Biijgiii.aiibuset parabolis qiiib.usdaj))&d modgs- fuerit, tipnquasi vir tenebilur, sed qunsi -aduticrdam-
liam ac virginitalem cohortans , jubet eanr, si qu.d tiqbiiur, Eufndem EccJesise morem tuentur Siricius
per aUatem minus intelligat, matreni .nterrogare. P,)pa iepisL ad HJmeriuni Tarrac-. «,. 7, Innoeentius I,
Cui enim haec non soneiu piissimam niatrem _.quoe epist. ad YicfJiciium,c. 10, et Ambrosius lib. i Offic.,
omni sseculi spe abjecla, jn id uijum cum _epnjuge c, 50, n, 2.57, ef episl. «5, ad Verceii., n. 62.
cpiispiraril, ul Dei cpliui et pbsequio qupd s.ibierjit 21, Gri/iiwi iiiendaciumdeCunonicisS. Hitarii. —
cliarissiniuni roa.n.cjparei?Unde .adjicii, nibil e.aniifl Ilac se lege adstringi libenter passus esl HiJariris,
votis iiragis habere , qriari)iit filiajn pptiniis moribus U . qui virginitatemet.cpntinentia.il) quanfi /aceret, alias
suis rufsuin quodam modo generaret,, ac D.eopar.eret. etiam Jueulenter probavit. Fiija namque unica illi
CAP.in. 19. Episcopalumsuscipil: quid ftp ejiis mu erat etiiiasime chara: cui ciiih lionestis nuptiis vir-
nere spntiai: gui eoftmgqlMr,—Sic Hilarius connubi.o gipitaten) prcefereiidam pei'suasisset, «am prseiria-
lunc.t.us.,quasi ei non .adstri.c.iussiye,bat,,p.m.njftcien- tiir.a pBrie $M prseripi maluit ciim praeclaro hujiis
fiar.ini gei _ereinsiructfs.simus, vitasprobifate pur.issir yjftuiis proposito, itjuam ciim Hlius peficulo diutius
rnus^ jniegriiale Jj.dei .aique constaflija iosignis , viyere^I 7, episl. Hilariiad Abraiii,h.1, et Foiiutidt.,
cesluans z elp anun.arjim, omnibus .de.iiiq.ue .dplibus _, n. 13), N#que repugnantem ea in re expertus est
q.ii.asab ejiiscopp Paiijus desi.depaf, ornafus,; £um uxor^ni, queecasto digna conjuge , pafi sludio , uti
cf__i!_co){lanlepopuii vp.ce,aut potius Dei Spiriin procjg- jaij) iipfatun) , in amorem CoiUineriiiaeConspirabat.
mai.ils, vj.rplim ntysteriis depulaitis., nliffltandpsacfis ISidenda bic potius quam Tefellenda Gfynsei iemeri-
qliaribtissacerdosMpclus.»s.f,(FpriutiQt;Mb, i., n, &), tas, fiui sola fcetus mendacissimi familiaris sui auc-
E.um jn fipiscopatu Pic.taven.si Maxentium S, Alitxi- toritale , affirmavil sanclum Hilariuin Piciavensibus
iniiii Jratrem excepisse Lupus Ferrflriensis ;scriJ).itifl Canonicis jiuptias pennisisse. Qtiasi vero Ilierqiiy-
ejusderi) Maximini vita : qtip ^nu.p, .nec ille , nec nius, rerufli Hilarii curiosusindagator et admiraior,
quisquam alius notat.. A pl.urimisqttidem .e.xislimatur,C Jro.caut ignorare, autdissiihulare potiiisset, tairiqtie
anno diimiaxai 35Sj episeo.paium.sumpsisse. sed cu.m fidenter adiversus Yigilantium dicere, Orieniis Eccte-
iis quse ante exilium episcop.u^egit., nou beneeoii^ siw„ jjEgyptj, et sedis Apostolicmaul vtrgines Clericos
sentit hsec o.pinio(Vi.deinfra nuni. 29 ei,30), Auc.lo- qccifiiuiii-, dut contmentes. Certe-qui legitimum filise
ritas enim, qua aiino 555, visus est.in J__.ccje.sia ippl- coijjugiiiuinianlo istudio dissuasil, -iiou ita compafa-
lere, et publica sanctitatts ipsius fani.a, qusefo.rsitan fus etfii, uf huptias-Gleficiscohlfa fas etleges Ec-
ionge anle huncanniini , J_Iar.tinu._n -a Galliseiinibus clesjffi^rniitteref. Sed relictis-JiujusfliodicalumniiS,
ad ipstim evocaviij postulant jul .aliquo.t.aiiti.i.santea veriora saucii Prsesulis sensa cxploremus.
eplscopalem digiiitafem sit adeptus, N.cquejiujc ra- 22, Episgopi o/"^««ni._--i)eej)iscopaiigradu magni-
fioiii adversalur , quod ex "Jibrp,d_eSynodis., n. 91, f.ice,adm.o.d.um sentiebat, Cumque se apud imperato-
afferuni: Rege.ner.aluspridein, et inepiscopqtu.qiiguan- rei)) cp.mmeiidare veliet, ii.oc ab eo pritnuin impera-
iisper mahens ,- fidem Nicwnatn minqucimnisi exsula- t.or, iaflquani quod omni reverentia dignum, audiit:
tiiihs au.divi': cum his "verhi.sid unum eonficiatur,, Episcppus ego wm.&ic euim. ejiiscopum spectabat,
iion taritiiiii tempbiis ab ordiiiatione Ililarii., quan- ysjulperjeclum Ecciesimprincipem, qmperfectis maxi-
liirii a i)apiisiho, a_dexilium Ipsiiis efjluxisse. Certe mgmmvirtuiitm bpnis iustmi debeatet ornari (iib. ii
illUd qliquaittispef ad quinque .aut sex annos .exten- V q4,£gngmi._ ti.^-lib, .viiirfe Tritiit.-, iv. I). Illi
dere cequeJicet, aC intra unum concludere, Iinmo n.ee yjfas inno.cehtijainsine scientia, hee «Ine -SSXK^
quo laiius paiebit iisec pariicula , eo erif , effi.cacius liliife roujiajji ;Sciei)jli,amsufficere existimabat: quia
fiilafii arguriierituffi, utlnsinueiiGailbrum fidejii.de cuni ad .aJipriifl)UjtjJiitaiein sit iiisiiitilus, iis non pro-
Patfis et, Filii cequaliiate ribh a Niciena syhodp coe- des.t fltips jdocere nescjai;*fcuiei steiilis est doc^
pisseTsi quidem ea synodtis Galliis iia ignota erat, trilia^ a qsia dissideai >yita.Yuli. jgiiur in sacerdote
lUlpsepridemregeneratUs, ihtef episcopos.etiam ali- pro.bitastac scie.i.iliasese muiuo fuJciariiei ornen(,'^.(
(juanditiscderil, priusqtiaui de illa qiiidqu.amaudiret, el v/tg _ejusprnetur doeeffdp,el doctrim fivendo : cum
-lO.-Hoc saitefti ex allatoloco planum., eum^sciiicef ej iffljoceiif sfbi jtqtffnimtproficiat, nisi doctussit; et
juxta Apostoli preecepiuin noh heopliytum fuisse., doctus sinfi docifina!_sftmtctoriiate, iiisi' -iiinocetissit.
cuih -a jiopiilo'Piciaveiisi iri episcopum cooptatus est. Ab ipsis prgiseriirn episcopis £sigit fidem non nudam
Nondum quidem e vivis excessefat jllius "uxqr; s;ed qiq?iei/tppem-ralipnk, jsed quaeadversus feeereticosJni^
eacetate , quia virgines aiit non ianti exant qqaiui manis dpcUiijis praeMdentesjcoiislahtemreiiheatobni-
erant -necessarii, aut opera vifginitati congruentia lendi securitatem (lib. xn de Trinil., n. 20. Vide etiib_
13S YITASANCTI IULARII iSS
viu, »!. 2 ); quseque sapienlia sceculi(anto superior ^4 • 25. Mattheei lanlum , sed et Joannis Evangelium
sit, quantutn res liiinianasvincunl divinse; ut quanla- magna ex pafle exposuit. Cum enim Joannes Evan-
rerum divinarumhuinanarumquediscretioesl, laitla v.l- gclium eo consilio scripserit, ut Chrisii assererel di-
tra terrena stttdia ralio cwleslisexcedat; quse demuni vinitatem ; Uilario in illoabundesuccurrit, undeeam-
creditos cura; ipsorum populos et ad omne officii dem defenderet. Sensimsine sensu dilapsi sumus ad
christiani geniis instruere valeat, el adversus os lo- Jihros de Trinitate, iii quibus ille et populoscaiho-
quentium ihiqua obslruere. licai fidei veritate instruendo, et adversus hceretico-
23. Rocrite dcfuttgiiurHilario.—Hilarius nihil de- rum arles obslrucndo , dujilex chrisliani Docloris
erat, unde sacerdos utilis fier.it, qui cum doclrina munus absolute explevit; sed ad alia nos vocat re-
noii vulgari singularem morum iniegrilatem con- rum ordo.
junxerai. Statim igiuir ut episcopalusapice suhlima- CAP.IY. 26. Hilarii a Mediolatiensisynodoad Biler-
tus est, veritatis cibum, quo anlea in secreto cordis rensetngesla.—Ariana lues, qua) tot in Orieiiie stra-
pascehatur, plebi suosdispensare non cessavit : ut de ges ediderat, in Occidentempervadere , quamdiu rc-
illo, cuin Galliis nostris exsilio ereptus est, dixerit rum potilus est Constans, omniiiq non valuit. Nicce-
Paulinus, num eliam concilium Hilario ignorare lunc lemporis
DumPicfavorumdoctorfloreretin oris, J Jicebai. At Consiaiue mo.rtuo deletoque Magneutio
R
Indomilistradenspojiulisjiraaceptasalutis,etc. (die 10 aut 11 Atiguslian.553),huicquoqueorbisparli
(Lib.i, Carnt.de VilaS. Maiiini.) pax brevi erepta est. Statim namque Conslaniius
Dese ipsenarral Hilarius, lib. i de Trin. n. \i : Quod Arelale (die 10 Octob. ejusdemanni) se recipiens ,
sibi credebat(aiiimus), per ininisleriumimpositisacer- conciliuuiilluccoegit,quo et Ariansehceresisnbscribi
dolii etiamcwlerisprmdicabut,tnunussuumad officium pr.tcepit, el Athanasiuin condeinnari. Quibusjussis
publicwsalutisextendens.Quo in loco cum episcopum obtemperare cuni recusasset Paulinus. Trevirorum
repenie audis, qiiem proxime ante sequcbaris velut ejiiscopus(Fragm. i, n. 6); ab Arianis episcopis indi-
in verae religionis inquisilioue adhuc laboranleni; gnus ecclesia, dignus exilio a rege est jttdicatus.
eum in supcrioiibiis prima Christiansevitsesuaaini- Quid prcelerea in hac synodo gesluni sit , ignoratur.
tia descripsisse vixcredideris. Hoc obiler notato, qui Illius enim acta qusc Hilarius Afiminensibus prsemi-
niuuus suum ad officiumpubliccesalutis extendebat, serat, magno historice damno exciderunt. Sed hsec
inspiciamus. interim inilia fuere nialorum, qiise hseresis Ariana
24. Scftptnraspopuloexponit.—Ab EvangelioMal- Conslantiiiulla auelorilale, Yalente prcesenim, Ursa-
llicei ex|ionendo non sine causa videiur docendi cio atqueSaiurnino agenlihus, in Occidentemiuvexit.
cxordium fecisse. Quamvis enim omnis scriptura di- iC 27. tSiennio post Conslaniius concilio Mediolani
viniius inspirala utilis sil ad docendum; qtiia lameni hahito nullum modum tennit, ut exlinctionemNicse-
in veteri Testamenlo est occultalio novi et in novoi n33fidci procuraret, et extorquerel Athanasii eon-
niaiiifeslaiio veteris (August. de Calech. rudibus, demnalionem ( Ailtanas.ad Solit. p. 851 ). Relucla-
c. i), hujus expositioniutilius prsemiilitur illius ex- bantur apostoliccesedis legati, ac dicebanfnon licere
plicaiio. At vero inlerlibros noviinslrumenti priniumi per Canonesahsentem iiiaudiluin condemnare. Qui-
locum obtinet MatihasiEvangelium. Hoc porro Hila- bus ille : Mea, inquit, volunlas pro Canonesit. Al le-
rius coram populo Pictavensi interpretalus esse , ac. gati regis sermonem magishorrentes, quam minas ac
deinde conciones suas in publicum emisisse tanlo) supplicia, exilium susccpere , ne veritatis et inno-
exisiimatur facilius, quod nonsingula verba,ut inter- centise causam proderenl. Alios quoque eadem invol-
pretes solent, seorsim expendat; sed, quodmagisestt vit sententia (Athanas.Apolog., p. 692). Cseieri au-
concionaiiiis, omiltat nonnulla , alia pattcis perslrin- lem episcojiivim non vulgarem gravesque conlume-
gat, et alia copiosius tractet (lib. vi de Trin.. n. i). liassuut perpessi. Huicneconeilioinierfueriillilarius,
Sed quemadmodumdeclarat, se ad libros de Trini- an ab eo absens fueril; necnoncur eo non convene-
tate scribendosea studii aique officii sui permotum ii ril, atil si convenerit, cur in illo mali nihil sit passus,
esse necessitaie, qua ut Eccksiw episcopusevangelicw B D quseri potest, lemerarium esl definire. llluc adire no-
prwdicationisministeriumEeclesiacse debere seulie- :- luisse eam ob causam potuit, ob quani EusehiusYer-
bat; ita etiam non duhium est, quin eadem rationee cellensis co venire primum reeusarat. Forte eliam ei
addueiussil, ulprivalas conciones in unumCommen- i- prscsenti pepercit Gonstantius, ne Gallorumanimos
lariorum corpus redactas jmhlicas faceret: ut liitni- exasperaret.
rum non uni, sed toti Ecclesise ptodesset. In bis nonn 28. Hilnriussprelisprivaliscommodisfidcmtuerisla-
tantam in explicandis lilter:c sensibus , quanlain inn f«i'f.— c Dumita perturbarenlur oninia, et verilas
eruendis mysticis operam collocat : vel quia hoc po- i- Arianorumdolis ohscnraretur; Hilario, sicut el csele-
pulis ea auaie potissimumsaperet, vel etiam quia id d ris , facia est poiestas , ul florerei in seeculootio
eis magis conducerel. Et vero cum Scripiurse , quse e domesticofrueretur, redundaret commodis omnihus,
variis sunt sensibus fcelse,omniuuimanibus lereren- i- regia etiam gloriaretur familiaritale, ef singulis uni-
tur, et unicuique passim obviiessenl litterse sensus•;; versisque el publice et privatim in Ecclesioedominatu
prudentis ac solliciti Pastoris eral quosdam aperirc •e gravis elficerelur; simodo imperaloris vofuntaii ob-
rccoiiditiores. sequens, verllaiis evangeliceodefensioneiudesereret.
-1.57; ES IPSIUS POTISSJMUMSCRIPTIS COLLECTA. 158
Ipsi ei.iam suecurrebal, undeseapnd vulgus ab omni A pisse credat, qui quamvis nulla proprise sedis prcfo- -
dedecore libeiafel, cui facile erat judicii corruplelam "gativa"consj)icuus, tantce tanien inter Gallicanos epi-
excusatione alieni arbitrii dcfendere, et sub difficul- scopos fuitauctoritatis,|ut leges ipseconderet, alii II- -
tate publicseintelligenfise menliri probilatem, imiiio benter sequerentur? Rursum si vcrba snperiora:
cnmipsefidesua piaculohceresis leneretur, conscien- Ego.gravissimumfideipericulumtoiigeatttca prwvidcns,
tieereatum biandimento ignorantise-coiisolari.Verum ad id lempiis referantur, quo a Saiurniiii , Yaler.tis
irtania hsec dclusasinentis solatia per fidem et spem et Ursacii couimunione se separavit; longe anter
Chrisli in simplicitaie cordis manens charitas noritu- quatn Jtoe pncstaret, episcopus fuerit necesse est.
lit; nec sivit eum injufiaruni omuium jiro Ciiristi Quamquamhseceiianiiiaintelligercesiutgravissimum,
coiifessioiie toleraniiam non pwferre amb.iiiosee.in fidei peficuliim prseviderit, nOn quideni Jonge ante-'
realus silenlio eonscienlisc (Fragm.i,n. 5). In coeli quam a jiraedictisse separaret, sed longeantequamli-
quippe spcm assuniptiis, ac Deo per charitatem.inse- brumin quo ea enarfat scriberet. Sic certe ab anno
cabili admixtus affectu, nulla lerrenorum cupiditate . 553 inter episcqpos emicuit, ut euffi abliinc Gallia-
(Frcicjm.i, h. 2 ef 5),nulla vi seecularium motuuin rumepiscopicalbolici velut capul ac palrem, hceietici
dissolvi poluit, ab eo, autdividi; sed nunquani incer- vero ut prcccipuum bostem sempef respexerint.
tus quid deligeret, foniter dixil: Nomini Dei ac;Do- B 30. Imriio etiam antea, si Sulpicio non neganda fi-
ihhti Jesu Clirisii adhmreo, quamvis etim illius corifes- des, tantafuit Hilarii fama, ul nec Mariinum ad Rhe-
sione mihi fercnda sint omnia mala ; iniquorum socie- num militanl.em ftigeril, quo riiinuseum spiritalis vilse
ialeni el infidelium consoriium respuo , quamvis mihi sibiducem deligeret. Ea porro Snlpicii verba. s-unt
cum his bonorum oiiinium affluenlia sit speranda.. (Sulp. itivila S. Maiiini) : ("Marlihus exiiide relicta
_ 29. Prudensdecrelum pro Ecclesice salute. — Hoc miliiia sflnCiumHilaritim Piciavse epispopumcivitaiis,
animi proposito cuin propricecoriscjenlieefecissetsa- cujus liinc in Dei rebus spectala et cogniia lides ha-
lis, prospiciendum silti duxit Oecidentis incolumiiati. bebalur,expetivit,et aliquandiu^pudeumcommoratus
Mulii enim territi minls -, ac Iraude dolisque decepti, est. Tentavit autem idem Hilarius iniposito diaconii.
Arianorum communionem susceperant in concilio officio sibieum artius implicare, et ministerio vincire
Mediolanensi : meluenduniqiie erat, ne brevi lolus divino ;sed eum s.cpissime restitisset, indignum se
orbis CJiristianus edruni contagione contaminaretur. esse vociferans, intellexit vir altipris ingenii hoc eum
Cui malo ut occurreret, statim post EuSebii, Luciferi modo posse constringi, siid ei officii imponeret, in
ac Dionysii exilia , hbc esl, post prcedictum conci- quo quidam locus injurise Videretur. Itaque exorcis-
lium, totius mali auctores Saturninum, Valentem et tam eum esse jircecepil. Quani ille ordinalionem, he
Ursacium a fidelium communione separandos decrc- C despexisse lanquam humilinrem videreiur, non re-
vit, induiia cseteris eorum consortibus rosipisceiidi fa- pudiavit. Nec multo posl admonitus per soporem ex
cultate. De hoc deereto sic ipse loquitur (lib. in Con- voluniafe sancti Hiiarii, in Pannoniam profectus est :
slant.,n. 2): Ego gravissimumfideipericulumlonge an- multisque abeo adstrinctus lacrymis et precibiis lit
lea prmvidens,posl sanctqrumviroruin exilia Pautini, rediret, moestus abiii, contesiaius fiaires multa se in
Eusebii,Luciferi,Dionysii,a SctturninieiUrsacii et Va- hae |ieregfinaliohe passurum. Hinc matrem geiililita-
leniis communioneme ctnn Galiicanis episcopissepara- lis absolvit errore, patre in malis perseverante. Tum
vl; iiidulla cmleris coi.Tortibuseorum resipiscendifa- ab Arianis iiiulia passus, et ad exiremmn de civitate
cultdte; ut nec pacis abes.selvolunlas, et priticipalium, exire compulsus, cum intra-Gallias quoque discessu
nwrborum fwlida el in corruptionem totius corporis sancli Htlarii, quem ad exilium haereticorum vis coe-
membra proficienliudesecarentur : siiamen hoc ipsum gerai, tiirhataniEcclesiam comperisset, Mediolani sibi
bealissimis confessoribusChfisli edilum decretumtum a moriasterium statuit. i Certe cum Hilariiis anno 536
hobis manere placttisset.Decreium hoc, quo cuni co- relegafus sit, vix arctius queunlquam intra uiium al-
Itimbsesimplicitaie ac niansiieiudineconjungitur pru- terumve aiinurii conslringi tot Martini gcsla, quseillius
dentia serpeiifis, cum sacerdotali sapienlia sit omni- exilium proccesserint.
•D ol._Sulpicio quidem refragari vidciiuir Fortunalus
no dignunv, eo eliam placet amplius, quo modesiia
-
majore sancfis coufessoribus approbandum. "permil-. vileeHilarii scriptor, Venantius Forliinalus, quem ab
tituf, Quam auiem seqiiumsemper visum sit, super- hoc alterum esse noiiiuilli volurii, et Gregorius Turo-_
vacaneum est singillalim demonsirare. Cerle post nensis. Quippe Forlunalus in vita sancti Hilarii tradit,
Arimiiieriseconcilium a variis synodis recepmni, et Martjnuiii, post sancti cohfessOrisab exilio reditum,
a Libeiio Papa confirmaium, uunquam nisi a scbis- exorcistam fuisse corisuiutiim. Yenantius aiilcm, ubi
niaticis rcprobaium Tuil. Ililarius hujusauctor merito sancti Mariini precibus ac merilis iniiam cum Jiarba'
videri polest ac moderator prcecipuus, quamvis hanc ris j.acerii enarravit, illum reprsesental lion ad Hila-
sed superantem AJpes, et per
gioriam sibi ipse soli non arroget. Neque alia videtur rium convolantem,
causa, cur in eum nominatim Saturniniis tantum agrum Mediolanensemin Pannonias properanlem. De-
bdiutn conceperil, ul non longo post intervallo illum mum Gregorius Turoiiensis (lib. i Hisl. Fraitc, e.59)
Bitcrfas venire cogeret, et iude in Phi ygiam confic- Martini velnt liiminis in Gallia recens exoricntis tunc
tis calumniis amandaret.- Quod si ita est, quis eum primum meminit, cum narravit Hilarium ad propria
kiler episcopos a paucis taiilum diebus sedere cce- redire permissuhi. Secum ciiam ijise pugnat Sulpi-
PATROI., IX . S
159. YITA SANCTI HILARII m
cius, cum proxime antea seribit, Marfmum sub Con- A fessorem-, antequam exsularet, convenerit; cl ali-
stanlio primum, ac dcinde suh"Juliano militasse, ne- quaiidiu ajiud eum commoratus , ex i|isius voluntale
que aute impetrasse iiiissioneni,quam barb.iroruin le- profeeius sit in patriam ,-aliaijue precsliterit, quse
gati Juliaiuiih apud Yangionusageulem de pace cou- Sulpicius Pauliutisque narrant (Paulinus in.vitaS.
venisseni. Nam quod Ililarii exilium auie Juliani in Marthii). Quid est eniin quod Pannonia expulsus,
Gerni.tniiimadventum coniigcrit seijuenti capile evi- Gollicq ora pelil? cur cum audit Hilarium e Gallia
denter deinonstrabitur. motum , Gallium ulterius non cogilat, sed MediOlani
52. Yerum Sulpicii licet in notis chronologicis monasterium sibi statuii?an quod eo funeret ire,
consignandis diligenliam desidcres, non est lameii uude Ariarii sanctum virum exturbarc potuerant? At
cur accuses in rerum gestaruiu narratiohe siucerita- in Italia qtianlo magis ii ijisi poierani, qiiorum opera
tein. Nullus etiain ambigendi locus est, quin siucera Eusebius Vercellis, Calaris Lucifer, Liberius Roma,
ac minime inlerpolata ad uos pcrvcnerit illius lucu- inio et Mediolano Dionysius erant expulsi? Cui non
bratio : ctun Paulinus (qui, ut Gregorius Turoii. credibilius esl^ eum Hilarii precibus et lacrymis ad-
lestis est, accc|>lis a Perpefuo Turonensi episcopo siricium,utad seppstperegriiiationem redirel, ipsum
ejusdem Sulpicii (lib. i-de Mirac. S. Blari, c. 2) in- unum in Galliis qua_rit;isse, ut fidem snam liberaret?
diculis stricta oratione persecutus est, quod ille so- B Neque alia animo succurrit causa, cur cum in Galli-
lula exposuerat), memorata Martini gesla eodem or- naria insula sedem fixisset, statim lamen ut conipe-
dhio percenseat. Ilcec igilttr aut falsa omnino sunt, ril sancto prsesuli indullam esse redeundi potestatem
aulld unum falsum, Martinum videlicel.sub Juliano (Sulpic, p. 296), non modo Romcetentaritei oceur-
roilitasse. Quisiion hoc poliuseoricedendiim opinelur, rere, sed et ijisum inde jam egressum e vesligiis sit
qtiam altcrum ? Facilior cnim est in unius imperato- prosecutus , donecad eum perveniret. Si quid inde
ris iiominc, quam in lanta rerum serie lapsus. Neque conficitur , coneedendUm esf Martinum aliquandiu
hujus sevi scriptoribus inusiiattun est, ut sub tino cum Hilario, antequam exularct, commoratiimesse;
impcraiore gesta ad alterum referani. Ef Sulpicio adeoque non falsa esse omnia qtite Sulpicius de pri-
(iii Vila sancti Martini) quidein singiilare ac novissi- mis Martiiii annis scrihit, ut lamcn Juliani loco subs-
nium Marlini in bello adversus barbaros factum nar- tiluendum" sit alterius iinperaloris nomen sub quo
raturo eo lacilitts sulirepsit Juliaui nomen , quo cla- ille militarit. Hinc neque quisquam iiificiari polerit,
riora ac prsescnliora tUm essenlillius adversus Ala- quiii eiiam ante annum 555 iiiagnuin jam fuerit Pic-
mannos gesla. Unde non respuimus quod ille ait, lavensis episcopi nomen.
Maifuiuin occasione arrepia , qua impemtor donati- 55. Eo ipsoanno 555 cum barbari rupla, ut loqui.
viinf erogaret, missionem peliisse. At hsncad Juliani G lur (apttd Ainian., lib. xv, c. 8), imperator, tiinitum
(emjiora referendi repugnat Animianus Marcell. puce in Gallias effusi eas foede'vaslarenl. cumque,
lib. xvu, c. 7, repugnat el Julianus ipse apud eum- Yiciore (lib.de Cwsarib.) teste, liinerel Conslaiilius,
dcm Marccllinum, lib. xx, c. S, dum leslantur niaxi- ne quid tuhi apud Gallos natura prsecijiitesnovaretur,
mum an. 558, exortum esse tumulluin, quod sudoti- nec deessent (Hilarius, lib. i, ad Coestani., n.o)
bus Gallicanismilescxhauslusnecdonativummeruitnec susnrrones, qui meliculosi principis suspiciones au-
stipendium : cumquc luinultum landem sedaium esse gcrcnt; Hilarius misso imperatori lihello timorem
non largitbme donativi, quod Consiantiuserogari more illius ita lenirc curavii, ut res Eccleshu ea occasione
solilo non perntillcbal, sed blandiliarum genere vario. agcret. Exstai eliamtium, etsi forie non intcger, hic
55. Prseierea si Martinu. anni>Chrisii 597, el ut libclIns,quo cum Constantitim ceriiorem faciat quiela
aucior csf Gregorius, setatis suce81 viv.ere desiit, si csse omnia , nec ullam esse sedilionis suspicionem ;
ctiam noii filsiis esf Sulpicius, cum illum anno icta- in id tamen potissimtim incumbit, ut ecclesiasticse
tis suse quinli) dccimo raplum, catenattun, et sacra- fidciac discipliiue faciuminjuriam propulsel. In pri-
meniis militaribus iii.plicatum es.e scripsii; sequiiur mis enim iinperiilorem cuni verbis, tum lacrymis de-
ul anno Chrisii 516 nalus , el anno ejusdem Domiiii prccatur : l°iie catholicie Ecclcsicea fratribus gravis-
551 inilitiscadscriplus , ante lcgilima confocerii sli- " simas suslineanl perseculioncs; 2° ne a provincia-
pcndia , qtiam Julianus Cscsaream adeptus essel di- rum rectoribus caus:e clei icorum cognoscanlur;
guiiatcm. Poleral igitur secundum Icges rornanas 5" ut populi episeopos libere srqnanlur catholicos ,
auno 551 missioncin petere. Si aulem niilitiseeineri- neque per vim coganlur snbjici hcercticis, demum ut
tse annis bicnnium adjicias, quo tfihunl sui prccihus egregii sacerdoies in desertis aui in exilio detenli
evictus, solojicet itomine,miliiassedlcitur; eunisaltcm ad suas sedes revocentur. Qu;e omnia cum plurium
anno 555 militiaindimisisse concedas necesse est. Et nomini! postnlel; conjectura esl libellum hunc ab eo
sane eum, qui ad niilitiapi per vim raptus, ad aliainvi- ex Gallicanoium episcoporum consensu missum esse,
vendi rationem anhclabat, anle emeritaa miliiirc an- vel eliam , quo majoris esset poiideris,a plurimis
nos missioncm pcliisse longe prohabilius esi, quam esse siibscriptum. His precibus eam Baronins ad ann.
eiiicriuim in eodemvivendigenere diutius perstitisse. 555, n. 18, legem aUribuit, qua cavctur ne episcopo-
51. Demum qui observarit qtianlo sludio Martinus rum causccab aliis quam ab episcqpis cognoscantur.
a sua in Pannoniam peregrinatione Hilarium expelie- CAPUTY. 56. Bilerrensi stjnodo Uilarii gesta cl
rii, vix ambiguum ei erit quin eumdem Christi eon- cxilium.—Hinc Hilarius plura sperare (Fragm. _ut
111 EX IPSIUS POTiSSIXIUMSCRIPTIS COLLECTA. 142
n.i; el Stilpic. pqg. 262), et imperatoris heiievolen- ^A ipsius proCurata sunt, tam apcrte falsa erant, ut
lium colere; hseretici vero rnagis ac magis limere, praasenlem eum , ciijus minislerio exulavit, usque
ne coruni haeresis, quee ex decepta CoiiSlanliireli- ad coiifessioneni falsoiuin queegessit adducere para-
gioneunice p.en.debal,lanti viri eonsiliis funditus rue- lus semper fuerit. In pronipiu enim erant Conslantii
ret. Iiaque Saturninus Arelateiisiuin episcopus, vir lilterse, qoibits eum circunivenluin probaret. Aderat
sane pes.imus, el ingenio malo pravoque , qui sanis ct Julianus Caesarrerum gestarum testis, qui quod
cun.si.iis slaliuisqi.ie salubribus impiissime coniradi- seiam turpiter illudi sit passus, plus in haC exilii
ceUat, eique i.iequ.iiianiiiilo inferiores Ursacius et sentcmia. conlumeliai.,qnain cxul ipsc injurisc perlu-
Yalens, cuin dccieto proxime.advcrsns se nom.inaiim lcrit. ,
edito co.nuiioli, luni hoc Hi.la.riilihello deuuo exci- 58. Ex hac Hilarii narraiioiie cnm.pcrspicuum sit
tati, euni procul amandandum constiluunl. Pessimum Julianum, jam C;c.sareni reiuintiatum, aut Bilerris
lioc. c.onsilium.Riierrensi co.nveiilieuloadoriuntur. aut non procul fuisse, dtim haic in ea urbe gereren-
Quod eni.m iribu.s illis ejMscripisauclorihuS congrega- lur; llaud diffictilterdejirehendereest hujus Biterren-
tum.sii, safis indica.t Hilaritis.,cum iis prsenominaiis sis synodi lempuS. Quippe ceriis historise monumen-
slatiin tleci.ara.t, seper faclignemcoruni pseudoqpostp- lisconstat, Julianum die 8 idus nov. Arheiione ct
loruiii ad Bilerrensemsynodum conipulstimesse(lib. iti R j LollianoCoss. id., est, anno 555, Cscsarem Mediolani
Con.siatil,,U,2; Hb.de Sy.nod._,n. 2. el cont. Auxeiii, dicium, efiiide calendis decemb. egressum in Galllas,
n. 7), Quod aulem. coiigrega.tnnisii, ut ip.*i.perniciem Yichna. commoralum esse ad mensem juniiim anni
liiolirentiir , e.viiu.s.demoiistravil. S;ituriiinum buic 556, quo in Gcrnianiam profectus , easdem Gallia-
praifu.ist.c.,eanique ob causani ah Hijario, exi.lii sui rum rcgiones ante annum 560 , non repelieril. Ex
auctoreiii noo scniel a|)j)elialum, o|iinanuir, Adcrant qtiibus cerio colligere est, Biterreiisein conveiitum
ct ex Gallis aliquol sance fidei episcopi, quos rerun.i aiuio 556, ante niensem juiiium actum esse. Nec ab
ihi a se gestarum. lih. de Synod., n. 2, testes appel- his ahlndit computalio , qua Sulpicius exilii Hilarii
lat, De his geslis unum ilhtd refert, quod eo. compul- aiuios nuineral. Eo enim leste qtiartuni jam exijii
siis,. cognilionem Arianse haereseos deinonstraiidsc aiinumagehat, cum ad Scleuciense concilium voca-
ob.tii.lii, et ingerenda. patronos palam denuniiavit.: lus esl. Alqui mense seplenibrranni 559, celebraluin
scd hl tinientcs jiuhlicse couscienlice, audire ab eo fuil Seleucieiise concilium. Igitur ante nienserasep-
ingesla noluerun.l,.Qusenam.prsctcrea ibi ab ipso in- lenibrem anni 556 HilariUs fuit relegatus (lib. de
gesia,sii.it,quay.eralione.ingesta sini, Fraghi, i, n. 5, Sijnod., n. 2); qiioiniervallo ante, exaliis adjunctis
ij.arrafe vidctur his verbis.: Baptiin enhn tunchwc per llcet dijudlcare. Ad heec Hilarius lihrum de Syiiodis
ttps higerebanlur, corruptio Evangeliorum, depravatio (Q sc scrijisisse significat ciim iu exilio lotumjain liien-
ftdei, et simuiqta Cliristi npminis blasphemacpnfessio. niuin exegisset: hunc autem seripsit exeunte anno
Et necesse_ fuil in.eo sermone omniq esse pwpropera, 358, aul saltem 559-ineunte :.el hiiic igilur planum
incotnposita, confusa : quiq quanto nos impensiorecura est, Hilarii exiliiun inir-aanni 5S6 initia, proindeque
'audientiam quwreremus, lanlo illi perlinqciore sludio anlc Juliani adversus Germanos expeditionem, con-
. audicnliw conirciireitl.Contra Saturninus cum suis tigisse. Quodicum ih dubium revocari nequeat;iie-
Athanasii condemiiaiionem, flagitabat. Quod ciiim qiic neganduin , allaium Sulpicii locum , quo Marli-
Arelatensi. synodo coeperant, hac Biterrensiita pro- num missione a Juliano impeirata ad Hilarium sese
secuti siini, ut sub uno titulp utr.ainque Sulpicius recepisse tradit, nonnulla emendalibne indigere.
coiiiprehendeiidain--judicar.it,Rursum opponebat.Hi- 59.At quainvisArianoriiindiicescum apud Julianum,
larius Sardicensia g.esta., et nutantes ejiiscopos iis ttim apud Constaiuiuin prcelexuerhurelegandi Hilarii
fere v.erhis: confirmahat , quibus postca, qupsdam causam, eam unain ipsis fuisse, quain ipse lib. de Sy-
ignave lapsos iiicrepayit:; Jgnorasse vos negabitis nodis atlingit his Verbis: Coegeruntnos ad voluntateni
Athanasio, cttjus dainnaiioiieina vobis.Valens, Ursa- exulandi, dum impielalishnponunl necessitaient-.,Gal-
cius;, Saluiiiinus exiguni, ab Osip , Muximino, Jutio licanos episcopos celare non poluerunt., Quocirca-
reddiiam contmunionem?: (Frqgm. n, n, 18.) Sed. qui,ij) apud eoS nunquain impetrarunl, ttt iir lOcum ejus,
v.inpi..nullaratioue poluif, cederecoactus est calum- r,ui (lib. deSgtiodi, n-. 2), (ide ac spiritu cohserebant,
niis,. ciimi.lhiso Juljano Ccesare, e.f.falsis synodi nuii- alius sufficereiur. Undevere Hilarius apud Constan-
tiis, apud'Qoustaiiiium per impiosihomines delatus, tium se^e episcopuin <X\c__\:ht oinniuinGalUcarumec-
exilii sentcnliam excepit. - . clesiarum alque episcoporumcommunione,licetin exi-
57. Quodnam fuerii crimen cujus reus posiulatus tio permanentem, el Ecclesiw adhuc per presbyleros
estj.latei. Se.d.vmlaiis-.iniiiiicis.tunc-.facileTu.il",ex suoscoiiimunioneindistribuentem(lib, 2, ad Const.,ti: 2).
lur.piiji)Gallianihi sialu, fideniillius c.t.iiuegrilaieni Imo a Saiurnino Galli exinde ita abhorruere, ut
suspcciani faccre : quasi; e_a,,qua:apud Ga.llospolle- suam ei coinmunionem consianter ncgarint, donee
bat, aiictorilale ad sediiioiiem coiicilandam abuiere- tandemposi conciliumAriininensein eadem Biterrensi
lur (lib. n , ad.Cpnslqnt,, n, 2). Ipse s.e quodam civilale, prwter hcvresisinfainiainmultis alque infandis
modo signillcalinsimula.ttim, qnoA-rindignumqliquid criininibnsconvicliiseiEccleSiaejectus(Sulp:, p. 265),
iioii niodo episcopi sanclitqte, s.erfeilciici_.integrilaiei. jtistas injusteinHilaritim laisosenieniia. jioenasdedil.
gessisset (ibid.,n. o). Cerle onuiia,, qu.eein.ex.iliuin 40v In queiniotuiii•reiegaliw-silIJilarius. — Sanc-
U3 YITA SANCTI IIILARH 111
ttim Christi confessorem in Pbrvgiam deporlaiimi /A lavit Augiistiims in Psal. c, n. 8, propter inecticinam
esse, Ilieronymi, Sulpicii ac Forlunali tesliiiiouiis esse saiiifas. Praplcr correplionemaliquam, inquil ,
coiiiperiuin csl : an in ulliiin ccrtuiii locum, latei. teneinusnos eliam a fratiibus nostris , el non citm eis
Scribit ipsc inodo se intra decem provincias Asiatias convivamur,vt corriganliir. Cum cxlraneis potiuscon-
consisiere , modo se Gallis rfe plurimis Romana- vivantur, ciun paganis, qucunciunhis qui nobisliwrenl,
rum provhiciarumitrbibussignilicasse quid in Oriente si viderimuseos iuale vivere, ut erubescant, et corri-
agerctur. Ij.si eliam Galli anno 558, ei resciiben- gantur. Uhi igitur Arianorum correpiio ex concesso
tes, litterarum su.trum leniiiudinein de exilii illius quam ex negaloeis catliolicorumcommercioprompiior
longiludinc ac secrclo conslitisse asseverarunt: et spcrahatiir, hocillis negarenon debuii,qui ecclesiasli-
cxcusationem eortim acccpit Hilaritis. Unde intcl- carum legum spirilum littene prscponeiidumscicliat.
ligerc est, luilluin ccrttun cxilii locum ei constilulum 42. Exilio suo veiitatein manifestamfieri gaudet, —
esse. Cuth illo pariter in Phrygiam relegatus esl, Nondum cos liic appellamus, qui Hilarium natura le-
Tolosanus anlistes Rodianus, qui quanlum inlirmis nem non crcdUiil; quique eum quadam exilii impa-
proficeret fortiuni socictas, in se expertus est. Nam tienlia, sub specie pielatis, in convicia conlra Aria-
cum naiura esset lenior (Sulpic.,pag. 218), nec tain nos erupisse suspicantur. Illi grave non erat exi-
propriis viribus, quam Ililarii socielate non cessissct £B lium, quo veriiatem, quam unice deperibat, illustrari
Afiitnis , eamdem tameii confessionis gloriam cum perspicerei. Namque inluens in hanc Apostoli pro-
llo est parlilus. His de Bilerrensis synodi gestis, pheliam : Erit enim tempus,cum sanam doclrinamnon
quantum ex vcrbis Hilarii expiscari licuit, dclihalis , siislinebunt, non modice graiulabatur : quia, inquit,
quse ipsius in exilio sttidia fuerint, exploremus. ittiquitas se per Itocexiliiitoslri leinpusoslenderil, qtto
CAP. VI. 41. Hilarii in exiliosiudia ctc gesta ad vcritutis impatieiis sanm docliitiwprwdicaiorcs, ut se«
fineman. 558.—t Forlissimus Christi confcssor exira ci<mdesideriasua coacervelsibimagislros, relecjat: exi-
Gallius facttts, locuni non animuui mutavil. Neque lio itostro iwlanlcs el gatidenlcs in Doniino consti-
enitii etini adveisarii ipsitts vel acerbiorem vel animo tissc in iiobis pleniludinem apostolicmpropheliw(lib. x
fnagis fractum ae nutaniem exjierfi sunt, neque qui rfe Trin., 11.i). Rursiuii sua forie conlenlus ac Icelus
aut error aut limore lapsi crant, elatiorem. Scd ubi exclamalalio in loco (lib. de Synod., 11.78) : Exiile-
in exiliuiii ejcctus est, ila deChrisli confcssione sihi mus semper, duinmodo incipial verum prwdicari. Eo
nunquam decedcndum decrevil, tit netjiie honestam quideni consilio orthodoxse fidei prcecones in remo-
aliquam ac probabilem ineundae unitatis rationcm tas regiones ablegant, ut sana doctrina, cujus impa-
resjniendam staltteret. s(/id. inConsl., num. 2.) Tum licntcs sunl, pariler cum eis exulet : ac lioc fruslra
lioc ciiain sibi proposuil, ut quamvis leesusetgravis- (C sperant. JVoii cnim cmn corporibus noslris exitlans
siiuis affcctus injuriis, de temporibus tamen niinimc vinclnmet detcntumessepoiuil Dei verbuin(ibid., n. 8).
quercrclur (lib. x, deTritt., n. i). Id vero constanler Imo ad eorum errores confutandos ac propugnan-
adeo prsestitit, ut quarto exilii anno dicere ei licue- dain fidem majora orla exilitim prabet. Prima illa
rit; Exinde nihil in lemporamaledicluin, nihillin eain, exilii sui olia libris de Trinitate conscribendis eum
qitw fiiw se Chrisli ecclcsiammeniiebalur, nunc aiitem consecrasse nnlliun fere dubium est. Urgebat enim
aiUechristiesl synagoga,fuinosumaul digitumipsorum cliaritas, ne Christi adversarios de absenlia pastorum
impictate scripsi,ctul locultissum (lib. in Gonsl., «. 2). proficere diutius sineret. Incceptum tanien opus, ab-
Illunl quidem ad scribendum sollicilabant, et amplis- soliiloierlio lihro, aliquandiu iniermisii : quam diu
simam ipsiiiseloquenlise matcriam riiiuisirabanl, quae niiuirum , ut opinari licet, eum deliuuerunt alia raa-
ubique lerrarum palrabant Ariani facinora ; at pluris joris momenti negotia. At ubi lotum perfecit, non
iiuercsse senliebat, ul ne vel levissiinain imjialiciuis jam liinere, ne' cum vcritalis prscconibus vera fides
aiiimi susjiicionem prscberet. Non enim ignorabat, exularet; sed quod hcec ipsius ainantibiis nnn oc-
homines asperioribus verbis sauari vulgo nmi solerc; culla aut obscura esset, gratulari ac dicere (lib. x
eaqtic nulli csse usurpanda, nisi cum csctera , quse - rfe Triti., n. 1): LiVef«imr <zmuliiscoacervantibussibi
clemenlia suggcrit, teiilassei adhihuissetque remcdia. D magisirossana doclrina exulel; non lctmen a sunciis,
Qiiania aiitein ipse indulgentia sit usus, prohaul quec id "est, fidei oiihodoxmamaiitibtis,quibusqueprwdica-
lunc tcmjioris jiermisil. Ea quippe sunt, quce nisi tionis veritctsexulubil: toqucmurenim exsulesper hos
excusarct lcgum onniiuni moderalrix charilas, vix libros, el sermo Dei, qui vinciri 11011 poicsl, liber ex-
possent a nimia ecclesiasticcodisciplincc remissione cttrrct. Lihrorum illorum uiililalem eleganler expo-
vindicari : « Nam criminis loco non duxil, quem- suit Rufinus (lib. 1, c. 51) his verbis : Libros de ficte
cuuiqne caiholicum cum Arianis, suspensa licet sa- nobiUtersctiptos edidit, quibus et hwreticorumversu-
cr.oneiitorum conimuiiioiic, colloqui i (ibideni) aul iias, el noslrorum decepioneset male credulam sitnpli-
in una ecclesia orare, iisque pacem inter salutauduni ciiuientiia diligenlerexpostiil,ut et prwsenlesel longe
opiare: quamvis aliud postularet concilii Laodicse- posilos, quibusipse per se disserereviva voce11011 pole-
ni 5 canon pltirihus aliis coiifirmattis, «on oportet rat, perfeclissimainslruciionecorrigerel.
cnm Itmrelicis vel schismulicis orarel (Vide 10 ccin. 15. IJwresimhorrens, lenls estin eos qiii errctnl.—
Apost. cl 2, can. 1, sijn. Anlioch.et Canliag. iv, can. Si quid autcm in his libris asperum, hoc in unos illos
70, 72 ct 75). Sed severiores illas leges apprime no- cadit numero pauciores, quos ctelerorum duces, se-
115 EX IPSIUS POTISSIMUM-SCRIPTISCOLLECTA. 146
dnctores simplicium , el quadam inipietatis volun- A \ eihnicos publicanosqiie jussisset, sibi quoque apud.
tate in hacresi ohslinatos advertebat. Iiiteidum enim, .eos lacenduni cOnstilitil, ririllamdeinceps nisi ex im-
inquit, indulgeiilemofficiosumqueesse, ilon perfecte est pollulse cOnsciehtiectestimonio quaaritaiis consolalio-
cliaritatis (Hilar. lib.ix deTrin.,n. 25). Ipse vero rierii. >Ad hsec, anno 357, ciinmliiseidoloris accessit
cum fidei inlegritaiem perfecte aroarei; de iis loqui, (Ibid. n. 2), cum rescivitOsii Cordubeiisislapsum, ac
qui hscresim omnibus malis artihus propugiiabanl, blasphemiaroSirmii edilam: undeha_resispiiblicaauc-
non sine horrore poiuit. Al crga cseteros, quos igno- lorilate prorumpens, jam veluti vicirix palam profi-
rantia in errore delinehat (lib. vi, n. 2 ef 15), mise- tcrico3|)it,quod antea fuftim et in angulis mussitabat.
ricordia potius qtiam ulla indignatione alfectus , 16. Quaiitum recreciur ex faustioribus GciUiarum
oinni qua potuit ratione eis succunerc conatus esl : iiunliis. — Veruin Deus, qui servos suos aliquando
et quo magis eos ad emendalionemprociivessperavit, probat, nunquam tanien diulius omtii consolatione
eo eliam propensiore cnra ad exjdicanda eis planius _ destituit, baud modice recreavit Hildrium , cuin
fidei noslrse mysteria incubuit. Imo erga omnes eo anno 358 ineimte ab episcopis Galliaruin atqtie Bii-
fuit moderalus, quod odiosmn seetse Arianae iionien lariuinrum aCceplis litleris, didicit eos, negata hiic
toto opere suosiluerit. -_ usque Saluruino comniunione . ipsi fide ae spiritu
H. Librum Job enarrat. — Inter fructus exilii ip- B coh;crere;iieque solum non cessisse-Saiurnini tninis,
sius recensere licet Iaudatas ab antiquis illius in Job, poiestatibus, bellis , sed et missam e Sirmiensioppido
lucubraliones. Nam quarnvis queecumquesacrispagi- infidelis fidei impietatem damnasse. Quaiita ex his
. nis scripta sunt, ad nostram consolationem scripta niintiis Isotilia perfiisus sil, lestis est ijisius liher de
sint; aptior lamen esi libri.hujus medilatio ad feren- Synodis,in quo cnm passim se prodanl animi sancte
dos exilii labofes, et ad constantiam illam obfmen- lsetanlis vehementissimi affeclus, sscpe lamen ei ver-
dam, quainler scvisui prcesules maxime enituil. ba videntur deesse, quibus gaudiuro pro sensu suo
15. Quanla patialur ex trisli Ecctesiw facie.—-Jam testeiur, Gaudium hoc nonnihil leniperabant mina!,
ex quo beatce vitce spem concepit, propria incom- poteslales ac hella, quibus Safurninum adhue per
moda nulla reputare didicerat, certo sciens prcesentis Gallias grassari audiebat. Iis tamen minus movehatur,
vitee cerumnis.ad ea pervenil bona, qiiorum amore qtiibus fortiter a fratribus suis resisti certior fiehat.
flagr;ibai; idque rerum prcesentiumiolcraniiam iiri- Non enim tam lugendi qiianigratiilandi causm sunt
niortalitatis praemium expelenlihus esse, quod pueri- calamilates, quce virtule suscipiunlur ac superantiir.
tisp informandcelitieras quod aegris medicinam, quod Eaporro Saturnini bella luin proxime posf Bitcrren-
naulragis natatum",quod adolescenlibus disciplinam, se concilium intenlata, tum anno insequenti denuo
quod militiam imperaturis. At quanto dolore crucia- Cexcilata
C esse valde probabile est': prinium quidem,
bafur, cuni quas ubique ederet hceresisArianaslrages, nt qui Hilariofuictorecommunionemipsi uegaverant,
aut intuebalur ipse, autex aliis audiebat? Quam ssepe eam illo submoto redderent; postea autr-.m,tit niissa
flevit; cum earum regionum, in quibus exulabal, sta- e Siririiensi oppido fidei formula ab omnibus suscipe-
tum coiilemplabatur-iiamiseruffi,ulvel interepiscopos relur. Alia pnelerea ei fuit iioniinalim in Ecclesiam
vix occurreret, qui vere Deum cognosceret, et Sincerse Tolosanam sseviendi occasio: ut cum sanclusillius
fidei noniiullareiineret vestigia? Ncnn absqueElusig, antistes Rodanius exul iu Phrygia vitam finisset,
inquil, elpaucis cum eo, Asiancedeceiiiprovinciw,in- oriincm moveril lapidem, quo Arianus in ejns sedem
trq quas consisto, vere Deum nesciunt (lib, de Synod., iniruderetur. Neque deest conjectura, ad id teinpus
n. 65, ibid., n. 1). Anxietates hand parum auxit referendam esse persecutioiiein, qua, Hilario teste ,
snminum Gallorum sileniiiiin , quamvis iis quid cum Toloseeclerici fuslibus crnst, diaconesplumbo elisi, eiiii
Oriemis episcopis fidei studiique esset, frcqueiiter de ipsian Ciirisluminanus missw (lib. in Conslmt. n. 11).
phirimis Ronianarum provinciarum urhihus signifi- Ex earum occasiOne litterarum , quibus et de Salur-
cassel. Tum vereri, ne in lanlo qc lam plurium episco- nini violentia, et de Galloruin in retinenda fide con-
porum calamitosm intpietatis periculo, lacilurnilas eo- stantia certior factus est (lib. de Synod., n. 5),signi(i-
rum depollulm cttque impialmconscienlimesseldespe- B I caruiit nonmilli episcopi, sese ab eo cupere rescire
ratione suscepla. Quod ei lanlo luctuosius, quanlo quse Orienlales in fidei professionibus gerereni ac
Giilliam ardenlius adamabat, non modo ul palriam gcssissent, et quid ipse super omnibus eorum dictis.
cliarissiinani,.sed ui selectam hsereditatis Chrisli por- seniiret. Nec alio, uti videtur, tempore ad eum dela-
tioiicm , quse hactenus prope omnis ab hseresis Aria- la est Abrae charissimse filise epistola, qua semiro
nee coniagione inconianiinata permanserat. Stat ta- illius desiderio teneri nuntiabal.
mcn in fide Sua immotus, et omnibusiicet ab ea dis- •47. Continuo per Orienlem, Hilario haud duhie
. cedentihus, ipse ne. leviteK quideni nutat. Neque monente et instiganfe, Gallorum iinpertnrbatce incon-
eliamira preecipitiin genliles suos effervescit, quos cussseque fidei fama percrebuit, eorumque in dam-
et suspicatur lapsos, el a se frequenler adffionitos nandis heerelicis studium quosdam Orientalium epi-
cerlo scit ex ignoraniia labi non potuisse. t Sed me- scoporum sero jam ad aliquem pudoreiri nutritce exin-
inor dominicse senienthe, qua posf primain atque: de hsereseos auctseque commovit. Hi exempli eorum
iterata.in coiiveiilioneiii e.os, qui eliam sub lestimo- auctorilate incitati paulo anlefestum Pafchceanni558,
nio. Ecclesise inobedientes exsisterent, haberi sicut; Ancyram, ubi eranl plures jam ad consecrandam ec-
•117 VlTA.SANGTl HILARII i.g
c.lesiam congregati, quotquot quam jiriroum possimt A A caussesu;c houitate securus, sic etlam bcne seniie-
convenire sihi adjungunt , el ea in odium Sirmiensis bal de Constamii pielale, ut si ei exponendee fidci
proximeqijesecuiiAnliochcni conventiis edtintdecre- potestas sibi fieret; quem ille hsereticis hactenus
la, quse sine fidei Niccenseprofessione lueri nenio preestiterat favorem, deinceps in grafiam catholico-
recie valeat. In uno quidem ex posterioiihus homou- rum convcrtcndum csse non amhigcret. Ut igitur
sion damnant; sed lcgaii eorum Sirmium stalim votis potiretur (vide 5, Responmtn apologel.), Orien-
missi, sive caiholicorum gratiam sibi conciliare cu^ lalium, qui apiid hnperatorem prapollebaut, behe
perent, sive hoe decretuui adverlerent cuinjsuperio- voleiitiam sibi necessariam Vatus, jiropen-.iusexinde
ribus inininie stare posse, illud cum paucis aliis sup- captare eam studuit. Ac licet hoc se eo facilius con-
primunt, et fidei professionem sic castigatam impe- seculurum speraret, quo cum Orientales Ariaui-;acre~
ratoii otTcrtini.Imperator ijise dum hanc legalionem bellum indixissenl, mintis jam abhorrerenl a catholi-
liouorifice excijiit, ac monitus a legalis, dum falsita- cis, bos inler et illos veluli niedii; id lafhcn sibi arte
tein eorum, quorum auctorilatc in invidiam deduce- procurandum duxit. Qua aulem sit usus, sequentia
batur, adeoque erroreni non lam suiim, quam ad- illius gesta explicabunt.
liortautiuin agnoscil; sese invidia apud Deuni liberal CAP. VII. 50. Qtiid HUarius a fine anni 558, ad
atijue apud hoiniiies. Tum (num. 79 el 81 ) Yalens, R JJ 'cotici/iitmSeteuciense egerit. — Lillefee a Gallicanis
Ursacius , Gcrminius , aliique qui in Potamii et Osii episcopis Hilario datee rescrijito ei oecasionem pr:e-
senieniiam ila el ipsi (num. 5) sentienlcs crinfir- bueruut, quod vulgojuxia HieroiiyiuumLibetdeSy-
mantesque coucesserant, ac forfe fortuna Sirmionon- nodis appellatur, De quo quamvisspeciali precfatione
dum recesserant, coacli raiioneni reddere cnr homou- agendum, silere lanien hic hoiilicel, ne potiofi parte
sion et homecusionSirniiensi formula rejecisseiilnulla careat tam pra:clarceviteeseries. Nam qrisein Hilarium
se alia excusare valueritnt, nisi quod his verbis quid cumnaturse, tunigratiie hona Deuscontulerit, exnullo
significareiur iguorarent. Hac eoruni excusatione ac- alio monumentoperspiciesevidentius.Inhoc si quidem
cepta, compulsi suntdamnare quod antea Sirmii fece- emical sincera in Deumpielas: in Dei EeClesiceque re-
ranl,etfideiahAncyranislegatisproposila_subscribere. bus singularis prudeniia (num.78), reverentia in regeiri
48. Laudat "Hilarius(nmn. 65) hanc Orientalium (num. 8), in pairiam amor, pacis sludiutn, bumilitas
palientiam , qnibus suffecit post blasphemimvolunia- christiana, zelus secmidum pieediscretionis scicnliam
tem , coactwsallem fuiei professio,Quamvis eiiim sus- temperatus, uno verho omnes qu;e piissimunijuxta at-
jiecta ouinino sit plerorumque suhscriptio, ipsi la- queforlissiinum EcelesisePriucipeiu decent virlutcs,
incu gratulunduin videlurin lanla blaspheiiianiium 61. In quo Orientaleset Occidenlalesad pacenimu-
ephcopormn hmrclicapeiiinacia aliquem ex Itis suscipi (] ( luamprmparat.—Maximeutoptatis satisfaceret Gallo-
pmnitentem.Ncqueipsiroi fugil, eos facilefalsi cou- rum, qui de Orientaliuin rebus certiores ab eo fiefi
viuci potuissc : ttiin quotl alias seinper fefellissenl, pDbtttlarani,exeunle anno 558^aut aniio 559, ineuiiie
tuin qUodoiimi fide essel dosiilnlaquse ab eis obteu- buc opus suscepit; iion sine demissa sui piecfaiiorni,
debatur ignoraiitisc cxcusalio. Sed vir «otitraienis qua grave onus sibi impeiilisshnoalque indociissihio
at placidus non admodum queritur (tium. 69) de ve- omnium impositum teslaiur. Id in eo ab exordio sibi
nia facilius data : quia religiosumesl Deo sua reser- praescfipsil,utquia non ignorarct Gallos Orientalesque
vare, el ignoruiioniserror humanusest. Et cum difli- mtituis suspicionihus deiineii, eas non augCret, sed
cillimuni esse dical, ne iioininatim Ursacius et Ya- imminueret, et utrosque ad concordianiin proxime
lens non inenliri existiiiientiir; hoc tam modeste habendis conciliis lirmaiidam priepararet. Rcs sane
oslendit, ut vel hinc se prodat iiuiata ipsius mansue- ardua, et caute admodum prudenlerqtie tractanda.
tudo. Scd igiwscanl, inquil (ibid.) milti duo epi- Ipse Imjtis difficultatis conscius, non ingenio , non
scopi Valenscl Ursacius,quod eos pro mlateatqueexer- propria sagacilale et industria confisus est (num. 65),
citatioiiesua ignorasse non credo. Et diffirilliintimest, sed ad consequendum quod ex uno Christi aniore
ne mentiri exisiuneiitur,qui sein alio negotio non pos- tentabat, opeiu divinam assiduis precibus exoiavit,
sitnl uisi mendaciopurgare. Sed Dominus Iwc magis D 1 et impetravit. Qtiippe non sine Dei nuroine sic ser-
tribuat, ul nos tnalc opiiicmur,quath illi non ignora- moneni temperavit, Ulet sibi conciliaret Orientales,
verinl. Quain non lemere de his judicaverit, rei pro- necjustain offenseccausain Gallis relinqueret. Illos
bavil evcnlus : sicut et quod interdum uiile esse porro sic judieavil tractandos, velut qui ex niorbo
seiisii, ut heerclicietiam inviti cogantur ad fidei rec- convalescerent, et in quihus ita esset spes perfcctee
lee professionein, confiriiiavilsumma illaconslantia, ^anitatis, ul cegriludiiiis pristiusereliquice non dees-
qua tandem Germinius propugnavil, quod Sirmii cOac- sent. Fovendi adhuc erant, adjuvandi erani, et ab
tussubscriplione.suaratuinfecerat (Frag. xm. ef xv). errofis profundoassurgeniihusauxiliaris manus pree-
19. Ob hcecOrierualiumAncyra)ac deinde Sirmii benda, ul inde penitus eriiergerent. Huic illorum iu-
gesla, spes Hilario maxima alfulsil veritatis in eam firmitati morem gerere cupiens, eos modo excusat,
orhis partem revocandse, unde antea prope omnis modo laudibus extollit, et ubique a conviciisse absti-
exulabat. Jamjam adesse sihi videbatur lcmpus il- nel. Tum ubi benigno sennone animi sui specimen
lud optatum, quo imperalorem alloqui liceret, ac eis pracbuit, veritalem ita blande insinuat, ut hanc
ioio .oilie Arianaui Iitoresim fugare. Ipse euim de non va.lef.nl.prQfBusrespuere, Sic epim eis iudulget5
149 EX IPSIUS POTISSIMUMSCRIPTIS COLLECTA. lio
ul ipsis ad veram fidem nonnihil deesse non dissimu- A benevoleiitia, ab imperalore conira Ur..acium et Ya-
Iel(nKw. 65), sic excusat quod uni fidei non steie- leiitem OriCiitis Occidentisque perfurbaiores possiit
riril ut eos longe bealiores gloriosioresque prsedicef, audiri, noii secus ac ilJi audili jam fueraht adverstVs
qui perfectam atque apostoHcam fidem conscientioe Eiidoxium aliosque Anomo3i)i'umfatitores. Sed*quam
pfofessione reiinenies, conscriptas fidcs huc usque iiiorum suavitatem spirat illud ad objeclum de simi-
nesciupt: ita eos laudat qtiod bcereticisrestiterint, ul , litudinis approhatione responsuni? Saiis absolule-,do-
neque taceat justse adhuc reprehensioni esse ob- iniiiefraterLucifer,cognoscipotuit-,invitumineJwmceusii
noxios : sic denique eorura homceusioti probe intel- menlionenihabere.Sedc/uialusimilitudinemFiliiadPa-
lectum -nonrespuil {quod indignum judicetde verbis tremprwdicabas,demotislralioejitsame ftiil exponenda
liligare, ubi de rebus ipsis consensio est), ul taineu sine vitio(Rcsp. 6).T;inium Hilario studium pacis fuii;
honiDusion pra_ferendum el NicecnoConcilio adlise- tai]taei'gaCoiifessoresChrisiireligio,ntneah aliquo ex
rendum esse demonstret. IIoc eis lantum cohcedit, illis dissiderei,sese ad eorum etiam haud salis accura-
ut ad hujus vocis iiilerprelaiionemsi quid addendum, tas ioquendi rationes accommodarit. Utiiiam Lticifer
communiler,ihquii, cOhsukiiiius.Polestinlerhdspplimtis ipsitis imitalor potiits fuisset, quam reprehcnsor. Saue
fideisialus condi, ut hec ea qum bene svm consiituta confessionisgiorianiperiinacischismate non turjiasset;
vexenlur,el qummate suniinlellecta resecentur(n. yO). B S 51. Orieiitaliumfidem semper suspcctanlhubuii. —
52. Offettdit libri sui- rcprehensorcs.— Ea ratione Habent el in-his re>ponsiS scriptores catliolici ra-
prudeniissiine cavit, ne Gallprumaliorumye, quibus riiih ejus modestiee exemplum , qua vali.oricin Hs
ut cafa adinoduin fides Nicecha, ita suspecti valde reddereteneatuur, quibus foi'te aliquidexscripiis-suis
erant novarum formularum conditores, offensam in- displicuerit. iix iisdem quoque toilitur onmis dubtta-
ciirrereli Nonomnein tamcii vitare potuii. Mox eniin tio, habiierirne llilarius Orientales velut orlliodoxos
ei a iionnullis, nominaiiinque a Luciferoexprobra- et hseresis muiihie suspectos, necne. Plaiie euiin de-
tum, quod approbato honioeusio, defensores ejus clarat, se suSjHcioneriiab liis nullaieiius ademisse7;
Orientales orthodoxos habuisscl, et in laudes corUni nec dixisse veram ab eisfidein allatanv. Adjicit prai-
ita fuisset effusus, utturpis adutationis notam decli- terea, se similis subslcmiiwpiam ihtelligenliam iion
nare nullalenus posset. Id non sine speciali Dei nuiu soliiin dixisse, quia esse et hnpiam intelligeret;. "Sed
faclum piitainus : ctini ex Hilarii responsis, quoeB et eam solam-esse piairi adriionuisse, qumitiiitdtein
mss. nunc priinum eruimus, illustrenlur multa, quai subsiaiiticl' prwdicaret. Qtiocirca de illis lioc liniim
hactenus non satis manifesta fuei'ant. testatuf, quod eorum aiiqtti noiuiuUapie verbis prse-
55, Apologiamillius permodeslisverbis inslituit. — ferehanl (lib: in Constarit.; n_ 12 ; Hb:dc SytY0dr_
Ac primo quidein hinc cerlius innolescil ililarii inge- G( «. 8) : al depio cujusquam sensu uihil asseveVai-.
ninm. Qualis eniinquisqueapud se tateat, coiitiimetia Eanldem ob catisam G;illos iu Orienieui aeeitosiau-
illatq probat, inquit Gregoriusjiapa (lib.iDial., c'o). d;'it, quod seiutra cOfniiiuniorieniipsiusciiiitineiitcs a
Neque igraviorem conlumeliam paii potuit vir recti cseteris exlra Gallias abslinereut: nc videlicc.t ih-
fideique .amantissiirius, quani ttt pree adulandi vitio cauta eoruin, qui homosusioii impie. prsedicareiit;
fidem noii rectam approbasse iiisimularetur. At vero communione polluerenlur; Ipse ne de Basilio qui-
Hilarius nedum injuriam injuriis rcpellil (lib. de Sy- dem Eleusio, et Etistaihio, quos iii priniis coimneif-
nod., n. 6),sed neque eiiam queritur de se temere dat, se sine tiniore ac suspicioneesse siguificat. Ve-
judieatum : quamvis initio operis sui tam obnixe ob- reor enim, inquil ad eos, nondum . integfam esse-
lestaiussit, ne quisquain non comperta usqucad fi- ipsorum fidem conieslans, vereor Orientislimrestsin
nemralioiie diciorum, de se judicanduin existiniaret. tempora singula pullulanles (nuin. 90). Hos ijuidem
Tolam autem culpam.velut in se suspiciens, quasi ab Ariauis recedere gratiilabaiur, sed eosdem d<5
obsctirior ipsius sermo justeereprehensioni locum de- fermento veteii aliquid adhuc retinere ingeiniscebati
disset, se parum iniellectuinrespondet (Respons. i, Certe Arianam docirinam etsi damuabanlj non susci-
apolog.): idque modeste denionstrat ex dictis suis, jiiebanl tamen eaiholicain. Inio cum decrfcliiin.advcr-
quibus ita laudat Orientales, ut non verani cos fidemID sus liomousioiiedebant; videbaiitur Ariani; cuni pos-
sed spem dumtaxat vermfidei attulisse prsedicet. Noii lea supprimebant, ad catholicos redire velle existi-
niiiiori cum modestia laudum earum, quas illis tri- niabanliir. Ea in causa sic se gcssil Hilariiis, ul ad
buil, mysterium aperit, hoc se scilicet prtestitisse, ejus exemplum coriijionefese 'qttisquepbssii;' qiii bf-
primo ut quod episeopum maxime decet procacittm fendithserelicos ad sanioreili sentenliairi reverientes,
conviciorumeffngeretfwdilatem(Respons.i); 'i" nein qnos tamen nonduiii coristet ab antiqiiis errbrilius
his, qttmpossentlanquam excusubiliadefendi,vidcretttr esse alienos. Tum enini prudeiitis est beuigne siisci-
caltiinniari(Bespons,5) • quia religiosnm esl Deo sua pere ab hseresideficientes, et ad fidem orihodoxam
reservare, et ubi non est evidens malitia, de aliis tu- allicere; sic lalidare quod fecerint, ut et ihtefligant
liits bene quam male judicaiur ; 5° ul blandus al.lo- aliquid adliucsihi deesse ; sicapud catholicos, iilitb
culionis sermo illos, ad ea utilius autlienda prsepara- eis recipiendis minus ahborreaiit.; efficere; ut riec le-
ret, in quibus occulla quariimdam exposilionum mereeis credant, necpreecipiticumipsis comniunione
scandala amarius alque probrosiusrtroilerentur (Res- in discriffienfideivenianl. Hac agfendiratidnellilarius
pons. i); postremo itllioc pacto adjuncla sibi eoruin elsiiionomninocdnsecuius esl,proxime fameri perve-
ISI VITA SANCTl HILARII 152
nit adidquodexpeiebat.Exindecnim Orientalesbene- A divinarumreruin inst.riiciissiinus,cum de fidediseep-
voleniiaejuscapti, etin horumgraliamflexi sunlGalli. tandum erat interesset. i At vero si generalis jussio ;
Hine illi Constantinopoli ab Anomceisiniquc habiti cur Luci.fer, cur Eusebitis Verccllensis non legunlur
ad Hilariumstnnmacum fiduciaconfugerunl,neqiie eis aceersili ? cur uuus tol inter exules Ililarius adesse
amicas litteras abnuerunt GalliParisiis congregati. compellitur'! Num id potius facium Basilii Ancyraui
55. I<ilimvirginilalem ac vcslium modesliamper- opera (cujusnulu plurima tum gcrebantur)-: ctun ab
suadet. — Tanlis pro Ecclesiacuris disientus ,. utof- eo paries suas uon parum adjuvandas sperare, quem
ficiis suis nulla in parte deesset, pttelhe ad virtutem proxime laudatorem habuissel. Nequc iserat Hilarius,
iiislituendse operam darc non neglexit. Ncque cura- qui inullum repugnarct, cum illustrandceac defen-
vil lantum niililieesuse slipendium Ecclesisepersol- dendseveritatis occasio, quam sludiose quscritnbat,
vere, et ad Gallieanos preesules episcopatus sui in per se ohlata videretnr. Interea vero Deussanciiiatem
Christo vocem dcsthiare; sed et filiee suce Ahr;e ipsius ilhisiri signo declaravil.
cliaritalis patcrnecnionimentum transmittere sollici- 57. Die eiiiinDominicocastelli cujusdam templum
lus fuit (lib. i, n. 6). Hujus nuptias, Deo sihi revc- vix erat ingressus (Forlunal., lib. i, n. 7), cum puella
Iaiile, ut Joquilur Forlunalus, vel eliam ex uxori geniiiis, nomine Flofentia, liiultittidiuem populi ir-
litteris didicerat arabiri ab adolescenle genere B E ruftipens, servum Dei illuc advenisse magna voce
foriria, divitiisque adinodum spectabili. Ipse vero leslata esl. Quasstatim ad jiedes ejus provolula, iU
magna exiii sui, el eorum quare pro Dei confes- luinque ut se sacro crucis signo Christo iuiiiarel oh-
sioue jiassuserat, mercedemfore existimans (v.epist. lestans, non surrexit donec voli compos fieret.
adAbram., n. 2), si filiseCbristum sponsum accipere Moxqueeum Florentio patre ac toia faiiiilia hapti-
mereretur, hanc illi gratiam multis a Deo precihus zata, sanclum Chrisii confessorem Piclavos usque se-
impelrarat. Primum igitur ei sponsi bujus tam prsc- cuta esl; eum sibi jam palrem solita dicere, non a
clari amorem ingenerarc sludet, tum ut illo ejusque quo generala, sed per quem regenerata erat.
donis sese dignam efficiat hortatur, in primisque 58. t Is ubi Seleuciam venit, J iiiquit Sulpicius
persuadct, ut abjecta omni veste serica, vel infecta, (j)<i<7. 255), rmagno cum favore exceptus, oinnium
autauro ornala, vanos hujusinodi ornatus sibi offe- in se animos elstudia converlerat. Ac priinum quee-
renli deinceps dicat : Suffieil mihi lana ovis mece, situm ab co, qusc esset Gallorum fides : quia tum,
sufficit mihi color qttem nalura altulit, sufficit milti Arianis prava de iis vulgantibus, suspeciiab Orienta-
texlus insiimptuosus.Non mihi impediiiietitosint islw libus liitbebantur trionymam solitarii Dei unioneni
ittutiles, el sordidw margarilw, quw exspecto aliam secundumSabellium crcdidisse. Sedexposila fidesua
preliosissimam,pulclterriinamel utUissimam(iiutn6). G C juxia ea queeNiceece erant a patribus conscripta, Occi-
Is enim in Ecclesia mos anliquus fuit, Cypriani lihro deiualibusperhibuiftestimoiiium.ltaabsolutisomnium
de habitu virginum, et plurimis Hieronymi epistolis animis, intra conscientiamcommunionisnecnon eliam
valde lestatus, ut sacrse virgines, abjecto vestium in societatem reeeplus, concilioque adscitusest. J
eultu, vulgarihus dumtaxat uterentur. Qnamquam 59. In eo eoncilio non sine ingenti dolore (anlum
cum non ignoraret pater sapientia non niinore quam blasphemorum reperit, quaniuin Consiantio plaeue-
pietateprccditus, virginitatem suaderi posse, sed ad rat (miarius in Coiistant., n. 12). Utlamen pluribus
eamcogi nemineni debere; sic filieecommendat illius prodesset; et dolorem snum dissimtilandum, et affa-
decus, ut nullam ipsi necessitatem imponat. Imo bilem omnihus sese exhibendum esse existimavit.
coelestisponso, quem ei cooptarat, non spondet quid- lnierim quseunicujusque fides, quac studia essent,
quam, donecipsa se cseteriseum anteferre significarit. diligenter exjdorahat. Ac primo quidem consessu, qni
Quocirca eam, quihus potest litteris, sibi rescribere aiuio559, dieseptemb. 27, babitiis esi, Cumtffcs in
jubet (nuin.7), nullo inlerrogato, ne forle si quem partes secessisset concilium, deprehendit centum ct
interrogassel, rescriptum ad illius magis quam ad quinqueepiscopos pro homosusio,pro anomasusioau-
suum arbitrium accominodassepuiarelur. Auctor ei leni decem et novem slare, nec boniousion constan-
tamen est, ut si quid difficultatis patiatiir aul in epi- B
- tissinie defendinisi ab unis ./Egypiiis, a quibus etinm
sloja, aulin hymnis quos una misit,consulai nialrem, Georgium Alexandriiium excipit. Et fatetur quidem
quse paribus votis filiee suce sanctitaiein exoptabat. aliquos ex iis, qui liomoousion prsedicabanl, non-
CiP. VII. 56. Qui Hilarius Seleuciw,se gesserit. nulla pie verbis preefeire; at neque hocdeomni-
— Dum hsecdomeslicaBsimul, el ecclesiasiic.sechari- bus, de horum etiam sensu incerlus, audet alfir-
tatis pignora deportarenlur in Gallias, Hilarius quar - mare : cum contra ab anomceusii defensoribus nihil
tum jam exilii annum in Phrygia agensinterreliquos i riisiprofanissiraumasseri tesletur. Quanto aulem per-
episcopos per vicarium ac preesidemdata evectionisi culsus horrore est, cuni, eo precsente, publico in
copia Seleuciee adesse compellitur, Hsec ubi dixiti convenlurecitatsc sunl infandseEudoxii blaspheinise,
Sulpicius (pag. 254), addil imperatorem de eo nihilI quibus generationeni in Deum cadere nullatenus
specialiter mandasse, sed judices generalem jussio- posse propugnabai? 0 miseras, exclamat (ntiin 15),
nem secutos, qua ommes episcopos ad conciliumi aures meas, qttwtamfunestw vocis sonum audierunt;
cogere jubebantur, bunc quoque inler reliquosvo- hmc de Deoab homine dici, et rfe Christo in ecclesia
nt es miscuisse ; idque Dei nulu ita gestum, ut vir prcedicari!Neque vero hsecpatienter ferre poluerunt,
155 EX 1PSIUS POTJSSIMU.MSCRIPTIS COLLECTA.-.. .154
aures in iis, quee gloriam Ghristi spectant, minus A sensa sua iiand.eniemaudial; ac denique ubiarcana lo-
scrupiilosse; sed his rechatis lumultus exortus esi, et tiusseeteemysicfia solerter expiscaius est,quam ainice,
concilium-iu diversa distractum. ea inter se minimecohcerere insinuando, illum ad ve-
60. Posiridie qui jiro bomoeusio stabant (Socral. ritatem reducere conelur. Qttid verode illa aninii se-
lib. n, c 59), in ccclesiam qusc Sileuciseest convc- quiiate ac temperanlia dicemus, quaquodab uno au-
nientes, occlusis fori.bus, perlectaque fidei formula divii, non staiini, ul vulgo fit, tolialtribuit sect;c; sed
quaa Aniiochia. in enceeniis edita fuerat, eam sub- ab omni se assensu sustinei, donec idipsum pnblice ex
scriplione sua confirmarunl. Nullumdubiunicsi, quin consensu omniuni j)raedicetur(Socr.lib. n, c. 10)?Hanc
Hilarius una cum ^Egyptiisah hoc convenlu abfuerit, aulem impiam similitudinisFilii cum Patre interprela •
ulpole quiprivatus erat, et unius duntaxat faclionis. tionem cum Acacius, lota ipsius factione conseniiente,
An vero terlio die concilium sit ingressus, aut certe quarto conciliiconsessu praidicarii;non sineratione opi-
ex eo non prius egressus sit, quam cogente Leona neris, Hilariumineo cum cseieris sedisse. De iisenim,
comite rursum omncs in unuin conveiiireiil,-plurimi quse lum gesla sunt, loquitur veltiti testis oculaius.
dubilanl. Cun) enini narret Socraies (lib. n, c. 10), 62. Postero die Acacianis ad concilium ssepius ac-
Acacianos primuni.ad coiicilium venire noluisse, nisi cersilis ac venire detrectanlibus, i hi-qui homceusion
prius ejicereiitur cura ii qul anlea deposili, tum illi " prsedicahanl,onmes eos qui niaximesiife aliquo impie-
qui in prseseniia accusati erant; ac landein iis qui iu latis jmdore verba superius memorata Ioquehantur,
crinien vocati fueranl egressis, introisse : ex numero condeinnavernnt. J (Socral. ibid. Hilar. contra Con-
eorum, qui egredi coacli sint, Jlilarium exlitisse ar- stcmt.n. 15.) In eo iiumero, inquilSulpicius (/w<7t256),
bitraniur. -A.t vero quis depositum dicai, cujus loco fuereGeorgiusabAlexandria, Acacius, Eudoxius, Ura-
nullus fuerai suffeclus? anf quis existimet in pravsen- nius,Leonfuis, Theodosius, Evagrius, Theodolus. His
li.a insimulatum, qmmagno cum fctvorea concilio ex- Patrophilum adjungit Socrates (Ub.n, c. 10), aliosi|ue
cepttts, omniumin.seanimos ac sludia converteral? Sed prreterea recensei, quos a sua dumtaxal commuiiione
neque eum ipsis Acacianis invisum facile a|iprobave- removere. Condemnati advolaverunt ad regem suum
ris, qttos etiam post hunc consessum constat ipsius (llilar. contra Constant.n. 15; Soxomen.lib. iv, c. 25):
expeliisse colloquium, et sua ei sccretiora sensa sine exceptique honorifice, impielates suasquania potue-
fueo aperuisse. Sic ipse narrai quod oodie gestum est. runt ambiiione confirmaverunl. Interea ab altera
61. Cmii intellexissent et.lii, qui dissitnilem Deum parte, ut erat mandauim, deccm deliguntur legali,
dicitnt, humanas aurcs lanlm itnpieialis verba (cujus- qui imperatorcm de iis qtiaedccreverant certiorem
modi primo in consessu suh Eudoxii nomine recitala faeerent (Theodoret. lib. u, c. 27; ef Sulpic. p. 256).
'J
eraiil), HOH suscepturasesse; rursumhi ipsi (verbamu- Legalos illos, quos inter Basilius Ancyree,Eustathius
tantes, non animum ; et ideo) fallaces poiius, qtiam Sebasta;, Silvauus Tarsi, et Elettsius Cyzici primarii
Ecclesiwepiscopi,fidemscribunt (ac teriio concilii die erant, Consta.uinopolim seculus est noster Hilarius. ;
per Leonam synodo- propoinint, in qua) Iwmousion, Illi enim sic affccti lune videbantur, ut catliolici eo-
et lioinwusion,eidissimililtidinemdainnant. Quod cum rum consortium non viiandum existiniareiit: adeo ut
contrariumipsis.sensuaudienliumessei: ipseego quem- Athanasius ipse Iibro de Synodis tunc temporis
dam eorum, tjui forte ad me peiientciiidutnaccesserat, scripto cum illis vcluti cuin fratrihus, non taniquani
quasiignorcmsrerum gestarum percotilatus sum, qttid cum adversariis agendum boc argumento dcmonstra-
sibi vellel istud, ttl qui ttnamsubstantiamFilii essecitm rit: Si Filium tantum substantia Patri similem dice-
Pulre dainnctsscnt,vel esse similissubstanlimdenegas- rent, non conlinttoassererent consubslanlialem; nani
sent, dissimililudincindamnarent. Tttncmilti ail, Chris- slqimitmargenlo simileest, el autichalchum veroctiiro:
lumDeosiinilemnon esse, sed similemPatri esse.Rttr- sed cuin eum adjiciant'non ex alia subslar.tia; quidhis
sus hoc obscurius mihi cidluicvidebalur. De quo cum aliud iniitiunl, nisi ex ipsa essesubstanlia Palris. Hinc~
iterttminlerrogarem, tuiie hmcita locuiusest: dicoeuin ef Seleuciense conciliuui, quod maximam partem iis
dissiiiiilemDeo esse, similemPalri posseintelligi; qiita constaret, qui cum Basilio, Silvano, eic. conspira-
Pater votuisseicrealuramisliusmodicreare, qumsimilia -"- - rent, calholicitm apud nonnullos audiit: et etiamnum
sui vcllel, el idcitco similemPalri esse, quia votunlalis apud Sulpicium callwlici concilii tiiulo cohonestatur.
essel polius filius, quam divinitatis... Hmc audiens 65. In tanta reruin perturbalione, Ililarii sollicitu-
hebtii, neqtte credidi, donec ctim publice ex consensu dines nonnihil ex profligata Anomoeoruiri perfidia,
oinnium eorutn profanissimmhujus simitiludinisrulio sed non diu allevata: siint. Mox enim Consiantino-
prcedicaretur(lib.in Conslani.n. 11)? HeecHilariivcrba polim perveniens, rursum summo oppressus dolore
sfaiteniius perpendaniur, primo ex his alterutruni ef- ingemuit, quod ibi pauci plurium dominatisiint (Hi-
Jicitur, ul autlertio concilii conscssui non iuterfueril, lar. in Constaiit.,n. 15). Scilicet novemdecimepiscopi
aut etimilliinterfuisse non existimarit, quiad animum qui impielaiem aperle profitebaiilur, imperatoris a.ni-
illius explorandumaccesserat. Deindeapparet, eumex iiiuni prseverientes, ceiiiuin et quinque quorum aliqui
duabtis faciionibus, in quas prseseriimsynodusdisces- pietalem saltem vcrbis pra_fereban.t,adeo exslitere
sera[,nnIliaperiefavisse.Tum mirari est, quam beni- superiores, ut eos ipsos sibi vicissim cedere coege-
giieeumexeipial,cujusexsecrahalur imj)ietales,quam- rini, a quibus anno superiori ad damnandas impie-
que scdate ac sine ulla disceptatione ipsuiri hccretica lales suas coacti fuerant. Uebm Ecclesioesic pessum
155 VITA SANCti HILARit 153
euntibus opein suam iion dcnegavit Hihirius: sed af-Af_.nici iiominis prmdicuior Hiiarius, lit loquariiuf .<iiin
flictos episcopos pro stia humariilate suscijiiens, concilio Parisiensi, ex quo Votamiianc iiarratioiieiii
exinde teuebrosa impioruiii cOiisiliaOecideiiti tauta niutuamur, omnein eofuin'exspeciaiioiiem noii explc-
sapicntia paiclecil, ul prope in iiiliiluih mox cadere vit tanluni, sed et quodaiii riiodo vicit. Dulce eniiii ci
coeperinl: quod deinccps eiiarraiiduiii. erat iii tanta hlasjiheinantium iiiuliitudinealiquosre-
CAP.IX. 61. QuidUilatius Corisiaiiiiriopoli agai. — pefire Chfisli defensores, et quatiivis noiiduiri satjs.
Conslaiuinopoli imn atleral, riullis certis de se ffian- piii'gaiamjudicarcl eortim fideiri, non desperabat t,t-
datis, operiens regis voliinlaleriisi forle ad exiliuiil Hvehaboiinii Jeece libeiaiidam, qif.e luni lucreiicofiim
redire juhereiur (Sulpic. pag. 261), cum Ursaeius eo inseetatione pruhafeiur. Non solum igitur singuia,
reveriere Arimineiisis synodi legat Valens, Magdo- queesibi ah ipsis tfadita fiieraiif, misit iu Giillias; sed
nitis, Mcgasiu-, Gaius, Juslinus, Oplaius, Marlialis, et apud Gallos eoruni iri reiinendo tisim vocabulb
aliique dtio quorum noinina non occurruni {Frag_ x, conslantiam laudavii; tesiatiisqiie est• cjUosdamex iis
B.-1). Ii ipsi ad impcratorcm jam veneraul ab Arianis indigiiissime exulare, et iu eorUrii loca episc»pi)s
niissi ; etcuin NicsceeihTliracia oflhodoxorum lcgatis alios suhslilulos.. Deiiique se Auxeniiiim, Ursaciutn,
aucloreslapsusfirisseiit.redicr.uiiAriminuinutcseieros Valentein-,Gaiuni, Magasiuin el Jiistiniuu excoriiriiU-
palrespercgrinationis tsediojameniollitos insuamsen- B I riiciitos habere, neque cuiii iis, qui horum sectafbiH
leniiani jicrtfaherent.Quod uhi per fraudemobfuiuere, tur errofes, pacch) unqtiarii bahilufuiti iiuiitiavil.
deniioGonslaiilihopolirnprojieraruiit,uiqiiampririuim 67. Parisieiisisstjhodi occasiocl Cicla.— Ex Ilis-Hi-
Goristantiusdc rebus a se jirosjveregcslis certior fierct. larii nuiiliis, qtios |ifoM'tneposlquaiu jilurihii Orieii-
65. Ab Aiiomworumsocietale lilleris Orientalium lalitim a Consfantiiiopolitana synodo e suis sedihus
frustra dclerrcnlur. — Ignorabant inicrca Orieiitales deliirbali suiit, ac proinde anho 5G0, inciinte ini-it,
quid Arimim cum Occidentalibus ageretur. Et ciuri non minorem (ruclttm j;ereepere Galli, qiiain Ofieii-
partes suas coruin corisortio adjuvandas iri non du- lales-.Illi eniih Piifisiossiatiiri coiiveniciues, SiSeAri-
hitarenl; miranlur legatos eoiiim CoiiStaniiiio|)Oliiii mini ac Nieaeeein Thfacia fraudem passos essc de-
iugressos sese stalim ipsoriun advcrsariis adjungerc. prchenderunl, uipote qui hoe uuo pnetextu aiiducti
Officii tameii sui esse SilvanUs(Fragm. xi-, h. 1) aC ftieranl ad siijiprimeiidiiniusim vocahiiluin, quod :ih
socii putant, ut manifesta eis faciatit Seleuciensis sy- illo vehenieiiter abhorrerent Orientales, eoqtie retbiito
iiodi gesta, ne forte per ignorantiam pecceul, Illis nnlla ciiin iis incundce pacis spes foret. Tuni fc-
igiltir sigiiificant, se ioiius concilii, iiipote ceiilum et scriplo ad Orieiilales, hoC esl, ad eos qriijin Orienle
ampliusepiscoporuuilegalos esse; tahlasvero eoftini, honiosusion propugiiahant, errorciii ultro fiteiiiiif
quibus ex Synodimandato reniluutur; esse impietatesi G ' suum, seque ab eo cum ipsorum, liini Hilarii litfcris
uteascum audisset Impefatof, statim anatheinaiizari libcratos gratulantiir. Lseii ighur revocant, qtiod in-
graviier comuiolus prseceperit, Quod ita Vratiduleiitef viti ac sub falso ohlcnlii ahjecerant. Laudanlesqiie
prsestitum csse monenl, ut Aetio hscrcsis iiuctofe Orictilalcs quod hofnosusionlueanlur. caulc iimuiiiii
damnalo, in liomineiu jioiius, quain in doetfinam; eornin ihtefesse ut horiiousion d^fcndant, quijipe
lata senleiitia viderelur : ideoque se ah ingressu ec- qiiod ah iis ipsis, a Nictcnavidelicet syuodo inOrieute
clesiic abstinere. Quare eos rogant, he socii impiorum liahiia et ex Orienlalibiismaxiinam partem conslant'',
elTecti, h;eresim inlra ecclesiam invnlesecre sinant; contra Arioinanitarum hrcresimiiiveiitimisit. Se vero
sed universa ut geruniur quam primUmOccidehtali- lianc voceiii, remolo oniui hccretico sensu pfofili?ri,
bus nuntient (ibid. n. 2). Ariminensis synodi legati verbis ex Hilafio jioeneConcepiisdeclarant. Abrogant
sumptisliisOrienialiHinlegatorumlitteris, quibUssUh- dciude Arimiueusis concilii gesia, cjiisquelegalosto-
nexeeerant Anomoeorumblaspheriiise, ab horuni so- lius fraudis arcbitectos communioiiis succ exsorles
cielale ininime fccesserunt: sed lahlus detectsefrau- denuntiant, el hoc qiiidem, inqiiiunt, juxla fratris
dulentioesua: bypocritas furtif subiil, ut pcriculum nostri Hiiarii professionem.Damiianl precterea Ano-
dcposilioiiis in eum eorisiiluerinl, qui eas susceperat; mfjeorum blasjiheinias; quas Orieniales liiteris suis
66. OrlentatesJJilarii opera Gallossibidevinciunl.— B suhjeceraiit • eosqlie negant se in episcoporum hu-
Sua auiem sperni rnohita moleste fefentes Orienlales, mero habituros, qui iudigue exulantium sedibtis snf-
dolehtesque iriaximefredam hseresirii Aiiminensium fecii sunt. Denium iiiterminahiiir a sacerdolii gradu
legaioriim accessione roborari; remtotam cum Hila- dejiciendos esse, quotquol deinceps in Galliis attt
rio comnitinicandamcensent, cujus jam experli erarit contra Deum, aiit conira Christi unigeiiiti Dei ma-
bumaniiatem, pacis studium, et in rebus Ecclesise jestatem quidpiatridoCeri permittorent, aut eliam ho-
gerendisinduslriam, diligenliairi alque magnanimita- mousion alia quam exposuerant fide ac siguificatione
lem. Quocirca dalis ad eiini Iiiteris, quse cuin Occi- profiterentur: ac noniinalim Saturniiium episcopi 1:0-
deiitalihus lcgalis egerant, edocent : siniulqiic riiit- mihe indignurn renuntiant.
lunt apographa eorum, quihiis conati erant illos abi 68. Synodi ejusdemlempus.J3i non ihlerfitit Hila-
Anoirioeorumsocielaie deterrere. Alias quoque, ulii riiis, serf nioderator tamen ejus fiilt. — Hac simplici
videlur, ad GalliarUm episcopos adjungunl litieras, exposiiioiieperspicuiimfit lempiis conciliiParisiensis,
quibus eos rogeni ut preedictoslegatos a communiohe> de qtto hacleniis diversseet a vero alicnsefuerunterii-
gua removeaiil' (Fragih. xij n, l). Tunc fulelisdomfe i (JitpiiUiisenlentkc. Quis eiiim jam non videat, cum
157 EX IPSiUS POTISSIMUMSCRIPTIS COLLECTA. /L.S
Constantinopoliiana synodo, qurc pritiiis antii 560; ^. tamcri ihtercessere gesla, qtieeCoristaiitinojiolim nos
diehus celebrata est, iia-cpnncxain esse hsinc Parir revocaiit, seqnciili cajiite coiiteinplanda.
siensein, ui non necesse sit, inler utramque pltis hi- GAP, S, 70, Retiqiii Hlidriipro Eeclesia lubxires,
terccsiisse temporis, quam oportuit, nt ntitiiio Con- dum Gonstatuihopoti vetsaiur. — Anonicei -Afinii-
slaiilinopoli in G;illias pervenienle episcopi in uiiuui neiisium legaiofuiri sOcieiaie adjuti riihil nou effe-
coiivocareniur? Namque Gallis heec uua fuit conve- cefe, til XJrieiilales-,jier quos fevocand;e verse fidei
niendi causa, ul Orieiitaliumlilteris ruscriherent. At spcs qusedau)supereral, opprimerent. NeC satis eis
vero has ab illis proxime post Seleiicieiisem, eamque fitii-,qiiod iliris prjdie kalendas jaii. ad Arimineiisis
consecutam Gonsianfuiopolit.sy noduuiacccjitas fuisse perfidice 'subscriptiouetn coegi.^scnt, sed mox etiani
id inaximo indicio est, quod quid Orienlalibus in illis depositos iri exiiiuhieos dc.ffusefuiil. TuncHilariiis,
Synodis fidei studiiqtte fuerit, ibi primiim Galli sese uti dixiiiiuS, illorum suscepit liueras, et in Gallias
didicisse profiieauiur : quos lanieu impalieiites esse fideliter traiisiiiisit (Stiipic. Sev., p. 261). Sed et ciun
decuit resciendi quid ab lllis gestum esset; cuni opiimis saccfdolibtis atil iiiciu leffitis, auiexilio dc-
Orientis Occidentisqueconcordiaropercuperenl, ejus- dueiis,"perfidiae paucortmi curicti concederent; ubi
que causa nonnihil a pristino usu remisisseiit. Non exirenium fidei ahimadvefiit periculiim, ut dc fidc
temere igitur eo ipso anno, quo habita est Consian- g coram advcrsariis sibi liceret disceplare, ab inipcra-
, tiuopolit. synodus, Parisiensem coiisiguaveris. Huic lore peliil. Hoc Cutri tribus lihellis pojiosCisse,posf
Hilarium interfuisse eomihnuis esiojiinio, sed imllo -Sulpieiumscribit ForturiaiUS: Sed uterijiie tres Iibios,
pacto probabilis, 0_uippede illo iion veiut j)r«scii:e, -qtios etiaiiiiiuiii arit iu Coristaiuium autad Gdii&tan-
.sed velut internuntio synodns c.onstaiiier joquiiur. liiiin habeiiius, videfur confiidibse,
Et officii quidein ipsius Jiiit, ut qucc Orientales Occi- 71. Seiwh sui idusa ab exilii rectiupttrgdi(iib. 2 ad
<lcnialibusnuntiandamandassciu, ipsis quam primuin Const., n_ 2). —Exsiai adluiClihcllus, queiriConsliiii-
significarei. Neque eum huie officio in ic lanti nio- tio Goiistatifiilopoli'-,fafila sibi ipsius prieseilliae o|)-
roeitli defuisse vel levis suspicio est; cum eiiaffi non pofuiiiilale, Iradidit. Abipshis exordio se iniqua cxi-
rogaius, pro sua singulari solliciludirie, varia Orieii- Jii seiiieiitia multaium probat : petiiqtie iit- pf;fseri-
taliuin studiaGallis diligenter nota facere consuessel. tem SaiurninUin, cujus miriisterio exulahai, usqite
His autem nuritiis acceptis, Galli slalim Parisios con- ad eoiifessioiieii) falsoruiri qtise gessil addncai, Ad
veneruut: non expeoialo igitur reditu llilarii, cujus quod sane palrise desiderio niinus iinjmlsus fuit, qttaiii
tam cito visendi spes omnis lum sublata videhatur. iie exulis nomine imperaiofi suspectus a peiitis ca-
Quanquam illum Parisiensi synodo non mudo inler- derei (lib. de Synod., n. 92). Non eiiim de exilio
fuisse, sed et prsefuisse ea raiione concesserim, quod Q multuin angebaitir, qiii haud sciertsan lain jucuiiduiri
in cauihil non illitis nutu alquo concifio actiim est. sibiforct ab eoin Dominoievcrli/quaiiiseciifUiiiesset
Quijipe eo veluti faeeni pracferente crrorein sutim in eo mori, verilatis patrociniuiii tUitifOrliter siisci-
agnovereGalli, et in luereiicos deinceps tanto majores piebat, cum in exilium pellercntur illins defensbres.
concepere sancti odii flainmas, n.uauto nequiusseab .72, De fide sua certiis, de fttiofumsalitte esl sOllici-
iliis deceptos adverterunt. Tum fidem suam adfidein tus. ^ Neque insolehlis aiiimi est qiiod ait: Non taih
illius composuerunt, et a coinniiinione sua remoye- inihi fogo audieniictm-,quaih tibi qique Etctesiis Dci;
runi, quos ille removerat; Orientales vero ad illius aut qttod liujus dicli sui fationeiri reddeiis siibjicit-,
exeniphim iia fralerna complexi sunt charitate, ut et Tjaia iiitfti metiis est de mundi periculo, rfe silettlii
ipsi se Jiomoeusionnon respuere, sed Iiomousionta- realu, de jltdicio Dei; cura ciutentde spe, de vita, rfe
inen probe intelleciom preeferre declararent, etillus imnwrtdiilalehoiijam mca, qttamtua, nniversoruinque.
ad hanc vocem suscipiendam prudenler inviiarent. Quippe cum fides, quee vitae ceternae est fuiidamen-
69. Scrupulus circa tempusliujus synodi levatur, — tum, una sit, nec possit Variari; x-lernceimjieratoris
Unus adhuc scrupulus restal: qui iiimirum Hilarius aliorumque salutimuIlumLihiebat,>)»!&(($ focfa estfides
Orientales legatos eo ipso tempore, quo eos Constan- temportim polius quain Evangelioniiii; dum seciiiuiuni
tii voluntati ac viplentiaseessisse alias scribit, Jiono- ) amios describiiur, et secundum confessioneinbapiismi
jificis apud Gaflos tesiimoiiiis commendarit. Vertim non ieiieiur,el diim plures fidesud irfcwpefnnl csse.ne
Imnc eximil Philostorgius, ubi narrat, quod ctim iti ulla sil : ipse aiileriide fidesua ncqiiaqiiamerat iriccr-
exilium ducerentur, subscripiioiiessuas, quibusArimi- tus, qiii qUaiilab Apostolis el Evarigeliisin baptismo
nensisconciliifidem confirinaveranl,revocarunl: atque acceperat, illibataiii iiiteriiefataroqueservahat.
lii quidemconsubslantialem^illi verosimilissubstantim 75. Moncl non eam fidemsentper verciinesse, qum
Filium iterum prmdicarunt (in Conslaut., n. 25 el 26 ; Sctiptiiris nisi videalur. — At vefo impefatorein fidem
lib. v hisl., c. i, apud Vales. lib. de Synod., n, 65). laiitum securidum ea quw scripla siinl desideranlem,
Neqtie enim mirum est illorum tuuc leriipdrispatro- quam prudeiis ita laudal Ut moneat laffieri, nemiriem
cinium ab Hilario susceptum esse, ciii juciindius hwrelicorum esse, qui nunc non secvnduriiScripturas
nihil unquani fuit, quam aliquem ex fragililate lapsuhi prmdicare ea, quibus blasphemat-,menliitiur?El fcuin
suscipere poenilentem. Duffieum in Gallias Orienla- bis verbis tacite doceat,-ScripiurUrum interprctatio-
lium uiandata mittentem sequinuif, Parisios rios d.e- neiri non ex privato cii.jusli.fret serisu, sed ex Ecelcsiee
imii tmm inter SB connesarum series. jfomiuUa judieio jieadere. itleoque lieri.ut ltferetici, quaunfs
!£9 ViTA SANCTIIIILARII 160
Scriplurarum usiirpenljactilentque verba, quia tanten Ai plex... locorum in qtiibus gesla res esl, nosque agi-
Ecclesiam non audiunt, Scripturas sine Scripturw nttis, desperaiione(1) peregrinum:Queeenim illa loca,
sensuloquanlur, el fidetn sine fide prmtendanl(lib. n in quibus Hilarius post Seleuciense coneilitim egit,
ad Conts., num. 9): cavenssiibiudeneScripliirasipse nisi Orienlales regiones, regiaque maxime civilas?
videatur defugere, easque hrcretici sihi favere glo- Profccto pessima illa res, cui tunc mederi contendji,
rientur (mim.11); nihil se non ex iis dicturum pol- in ea nrbe gesla esl, in quam projieranlcs, qui ab
liceiur: et interini prsebetSjiccimendieendorum. Aiianis partibus missi siint legati, ouuiia coiiflarunt
71. Omniaremovet,qumpelilioniobstarevidebanlur. mala, quceinde in Ecclesiamdefiuxerunt. Constanfi-
•—Neque,hecreticorummore, postulatclamacseinotis nopoli si quidem slrucium est consilium, quo catho-
arbilris audiri, sed sub publicaconscienlia,subsynodo licis Ariminensis eoncilii legatis Nicsctcin Thracia
dissidenli,et ul jiauli)anie habel, prmsente sijtwdo primum diu delentis, ac postea eversis, totum dcinde
quceittiitcde fidelitigctl,boc csl, coram freqiienti ho- coiicilium in Ariauoruiu sententiam adductum esl.
iniiium mulliiudinc , quee nequitia . falleudi arle, Ihi legati Seleueienses imperatoris violentia devicti
principis aulecqtiegratia plurimum nilebatur. Adeo Ariminensi blasphemieosubscripserunl. Merilo civi-
iidehat causse! adeo se ad eam defendendam divina las illa desperala, quceveritalis pneeones respuebat,
qiiadam sancti Spiritus virluie impulsumatque adju- JJ Q ac scclaiores Aelii, iufensissimos Christi hosies, in
lum senliebal! Quocirca ul omnia removet quoe pe- se dominari patiebatur. Desperalseei plereequeOrien-
litioni susc, pnssent obstare; ita et eorum, quse fa- tis provincise quibus Arianos episcopos, iis qui me-
vere viderentur, nihil omiltit : dum imperatoris ar- liiiris spei erant ejectis, Constaritinoporuanus con-
bitrio permiltit, quatenus et quomodo jtibeat eutn ventus prseficiebat. His igilur proficere se posse
loqui, spondetquc nihil se dicturum tiisi quod profi- desperans Hilariiis peregrinum opus instituit, Occi-
ciat ad fidein,ad unitulem,ad wlernitalem,ad Oftenlis denlis scilicet regiOnibus, a quibus peregrinabatur
el Occidenlispacetn, nihil non ciimhonore regni uc maxime profulurum,
ficleiregiee, imo etiam de Saturnino nilril loculurum 77. Hoc Opere Arianorumin Occidenledolis occur-
esse, nisi ctimjttssus fuerit? Id vero Ariani, quorum rere studet. — Grave quidem vulnus tum Occidenlali
nulu atque arbitrio princeps agebaiur, raaximopere etiam EeclesiseAriminensi concilio infliclumerat: at
ahnuere. Ii nimirum erani, de quibus Hilarius ipse Jonge minus desperata eral salus illius. Nam cuni ei
loquitur, lib. vi de Trin., nuni. 15 : Cmn facilis sit sese palam el aperte oslendere non auderet bseresis,
adversumsluliiitam responsio,emendatiolamen diffi- sed pacis el unitatis velo foeditatemstiani tegere, ac
cilis siitliorumest : per quam (scil. stultitiani)prhnitm veram sub speciosis verbis fidem mentiri cogeretur;
et raiio intelligenlimiioinjuwritur, el deincepsab intel- C
( hanc videbatur repressurus esse, qui nudam detracta
ligente iiilimalanon capitur. larva proderet. Eam ob causam Ariminensis ac Se-
75. Alia ratione Occidentiprwseiiim succurrereco- leuciensis concilii historia Arianaesectc in Occidente
gitat. — Sie el imperalorem de fide alloquendi, prseserfun gesta coroprehendere, et in oculis con-
eumque ab errore avocandi spe cecidit, ciira oblaia spectuque oniniuin exponere curavit. Ut enim arbor
videreiur occasio, ad quain ab anuo et aroplius ex fructibus,ita, Domino ipso auctore, latens hcere-
summe scmper inlenius fuerat. Ipsi enim persuasum sis ex gestis dignoseitur. Et quidein vel ex solis cpi-
eiat, proniptissinuiinsummis Ecclesicemalis luturum stolis aliisijue monumeniis, ex quibus hnc opus com-
fuisse remedium, si ah h.eresi Constantius relrahere- paciuin est, Afiana hcere^isprudenli cuique facilo
tur. Hoccum fruslra lentassel, ac prospicerel quan- apparel in verhis fraudulenla et meiidax, in actis
tam stragem editura esset hseresis, qtisead Nicseiiam crudelis et inquieia, in fide levis et inconslans, Pa-
fideni evertendam conciliortimAriminensis ac Seleu- tribus ac sibi ipsi cOniraria : iisqiie notis a fide vera,
ciensis auctoritate sese accingeret; conaiibus illius ea quee simplex, pacifica, sibi constans, Palribusque
qua posset ratione occurrere cogitavit. Tum ad hoc eonsenlanea est, apjirime secernitur. Ut aulem roagis
consilium sutun nihil magis opportunum ratus, qtiam ac magis elucescat utriusque discrimen ; Arelaiensi
ut sinipliccm synodorum illarura historiam lexeret; D synodo, qtia reus postulatus esl Atlianasitis, Sardi-
lihruin illum suscepit, qui adversus Valenlemel Ursu- censem, qua idem absolutus fuerat; Arianis formu-
ciiimhistoriam Arimineiisisci Seleuciensissynodicon- lis,Nicnenam;eaque quseArimini sunl decrcla, prius-
tinens ab Uieronymo est inscriptus. Ilinc enim effi- quam dirisConstaniii minis fleeterentur Palres, iis
cienduni putabal , ut unusquisquejudicio deinceps s qusHpostmodura ab iisdemmetu jam victis per frau-
proprio coiisisteusopiitionemnon sequerenluralicnam f dem extorta sunt, opponit. Prceterea cum ex aucto-
(Irragm. l, niiin.'); el dum sincera horum concilio- rum sectatorumque morihus inlernoscatur hceresis;
ruin gesta quisquc haberet, nullus iis facile crederet,, hunc librum non imprudenler inscrlpsit confra Ursa-
qui illorum lariquam legitima auctoritate gloria- cium el Vateniem, oninium scilicei, quee Ariana in
rentur. Occidente palravit, auciores actoresque primarios.
76. Historiam Ariminensiset Seleuciensissynodi i Horum porro lam evidentia sunl meudacia, tamque
Coitstanlinopoliinchoat. — Et lempus et locum, quo (1) Legi etiam posset : disparalione: sicque pere-
hoc opus iiiohoavit, ipse notat h.isveibis : Proferree griiiiimoptts erit, quia nos ad diversa loca deduccf,
in conscienliampubticctmtento opus grave et inulli- in quibus hahitse sunt diverssesynodi.
161. EX IPSIUS POTISSIMUM.SCRIPTlS COLLECTA. 162
inanifesia pravilas atque instabilitas morum; ut A<__ exislimafer,-laiilum adhibtti ctd silenliuhf temporis,
doclrina, qiicehujusniodi nitatur fauloribus acpatro- nunc tnihi noii ctlia ad dicendum causa quqin Chrisii
nis, aut lalsa, aut falsitatis suspecla merito judice- est: cui el hoc debui, quod usquenunc tacui;elctii ex
lur. Aliani indicat Hilarius ipse in Ariana Tixresi. reliquo tne intelligo debefe, ne taceani (nutri. 5). Sicut
falsilatis notani : quia niinirum a Constanlii. lhinis- igilur diuturnum sileritium non limidi animi, ita ve-
tris iia ubique qgiiur, trepidatur, inslalur,ulplane itti- hemens sernio rioii luffiidi fuit. Una eadenique
quitaiem asseiiionis, obtiitendi labor et cura proclide- Chrisli charitas eum et prudenter lacere, el fortiter
rit (Fragm. i, n. 1). Libri ad Arianas res elucidandas loqui docuit. In-hoc quoque moderalus, quod ubique
lam utilis lamque necessarii jacturam satis lugere ila temperat sermonem, ut non alia quam quee a
non valemus,- ejusque dcsiderjum augent 'quee laii- Constantio in Ecclesiam gesta sunt referens, a cse-
dem ct Pithseana bibliolbeca cdila sunl Fragmenta. leris illius viliisiioiandis sese prorsusabstineat: Sed
Ex quihus perspicuutn est, eum.ita ab Htlario Gon- et martyrium ipse toto animo spirans, aliisqiie vehe-
slaniinopoli inehoatum esse, ut tamen deinceps, menter verbo et excmplo inspirans, Csesarese ma-
quoad vixerit, ei singula adjecerit monumenta , quse jestafi desuo jure nihil ereptum vult, dum ad con-
ad Arianam historiam pertinerent. temrienda Cdnsiaiuii edicta, quibtis parere nefas erat,
78. lllum intermisit, ut conlrq Conslaiitium scribc- B aiiimos accendit.
ret : qua ratione permolus. — Opus illud noiidum erat 80. Demum ad id valet bic liber, ut crim non dees-
absolulum, cum intermitlendum judicavit, ut vehe- sent, qui Cdiistanlii in colendo Christo ejusque Ec-
nientius aliqudd prasentiusque remedium Ecclesise clesia tuenda religionem commendarent, catholici'
lahoranti adhiberet. Cum enim alii Consfantii terre- eum hccreticum esse, hseresim tueri, hseresim praeci-
rentur edictis ac minis, alii ementita ac falsa ipsius pere, hseresim vindicare admorieantur; adeoqueper-
religione detiiierenlur; ea non poiiebantur animi suadeanlur" sibi ab illo cavendum velut a tyranno
tranquillitate, qua expositam in eo libro rei veritalem taniopericulosiore, qiianto majus fidei studium os-
perspiccrent. Inteiim, ut ilieronymi verliis utamur, tentans verbis, eam ex animis avellere cogilaret.
periclilabqtur navicula ciposlcloiitm, urgebant venii, Hunc enim librum ad Calholicos, ct non ut exislima-
fluclibusialera tundebantur, nihil supereral spei (Hie- lur vulgo, ad Consiantiurii ipsuni desiiiialum esse
ton.-dicd.contra Lucifcr.), riisi Conslantii impiefas iis plamini esl ex ipso exordio, in quO Hilarius Fralres,
manifesta fierel, qui auctorilaie ipsius' in errorem non Constaiiiium alloquiiur. Fratrcs illos, Gallicanos
abducebanlur. Lupus erat adversus Chrisli gregem episcopos non immerito iiitellexeris; ad quds. lioii
ediclis sseviens : sed pacis et uuiialis o.btentu pallia- gravabalur scribcro, quolies coiilingebal aliquid novi,
lus, ovis pellerii pras se ferehat-ac vultum; et subi C cx cujus ignoratione nonnihil eis extinfescebat.
emenlila pietalis imagine non minorem cladem , Quaroqtiamiion negaverim eum etiam eo ipso opere

quam aperta vi infercbat. Tum vigilantissimus Eccle- ccternee imjieratoris saluii consultum voluisse, ac
sice pastor officii sui esse duxit ovinum amovere pal- lentasse, an forte quem Arianorum artibus ae preesli-
. lium, ac Domini sui gregi lupum osteiidere.Detine- giis yeluli fascinatum ac sopilum ad sanam fidem
batur lainen aliquamuni., cum Conslantio a Deoi blando sermone excitare nequivcrat, ad eam acriore
datam csse resjiiciebat regiam illam potestatcm, cuii revocarct.
i 81. An librumvivo Constantiopiiblicatit. —Neque
polissima esset reverentia deferenda. El hoc qnidem
deest conjectiiree Jocus, eum vel ainieorurn consilio,
respeclu quantum retinereiur, non solum persua-
dent libelli ad Conslaulium da.li, aliique in quibus3 vel propria dictanle prudenlia ac moderaiione ad
summa senipcr cum religione de eo loquilur, sed ett lempus suppresiisse hoc opus, de cujus ulilitate non
bistoriai satis sihi constaret, et id quidem maxime, cum paulo
ipsa proxime inchoata Ariminensis synodi
i, n. 5) : in qua regi, quia oirine regnum ai post in Gallias redire permissus, id per se prsestare
(Fragm.
Deo sit, potissimam reverentiam-deferendam esse,, . longe efficacius valucril, quOdper hunc lihrum pro-
s Ita cuni rerum .geslarum veritate compo-
coneepiis verbis memoral. Tanlum ibi monet, regis posuerat.
et non mquanimiier rD\ nuntur Hieronymi verba , quibus eumdem libruffi
poiestale aliam esse superiorem, Cm- conlra Constdnlium vila functum inscribil, quamvis
juclicitimejus episcopaiibusarbilriis admilti, quia
saris Cmsari,Deoautemreddendaqiiw Dei "sunl. eum anno quinlo post Mediolancnse conciliuni anni
79. Evangelicee huic regulee ohsequendum ralus,, 555, adeoque Constaniio adhuc supersiite, scriplum
Consianiii fidem, mores acgesta,quse Ecclesi;» inler- esse Hilarius ipse significet. Si ijui autem quo loco
t- scriptus sit non attcndcntes, vehementioris indolis
erat nossr|, palefacere tandem constituil, Kera la-
nonn partura eum esse suspicantur; mirantur alii in eo
mcn, quse scandalo esset obnoxia, sese aggredi
consilii sui ralionem staiim ab exordio !o cum lanta naturoe lenitate lantam foriitudinem, nec
ignorans,
multis probat. Et licet se ad scribendum nullo hu- i- ambigunt quin quidquid vehemens apparei, cx fla-
manee peiiurbalionis vitio incilalum esse nonnullis is granli martyrii studio proficiscatur. Hoc magis per-
nonduin persuaserit; nobis tamen, post lot proba- i- suadenl, quae redux ab exilio edidit inriatx-mansue-
tissima moderationis i.lliusexempla, religio est eiiion in tudinis exempla.
credere leslanti *.Neque injuriam queror, qui disshnu- >t- CAP. XI. 82. Hilariiab exilio reditus ac laboresad
lavi recenietn. El qui ne quid ex causa mca loqui ui Gallias ab Itwrcsipurgandas. — Varios llilarii co«
165 YITA SANCTI IHLARli m
nams ad hceresim in ipsa regia civiiale tanquaui iu .\\ can.l, lum sese rcceperat. Hoc igiuir audito fesiiuus
suo fonte compriin.endamcum diutius. fcrre nonya- tenlavit ut oplatissiino magistro redeunli Romceoc-
Icrent vcrilaiis inimici; imperalori. persuasere, ul curreret. At pitimpastoremjam Urbi eripuerat ardens
<7i«is! discordiwseminariumel perturbatpr Orienlisre- rcviscndi gregis desiderium. Dignum eiiam erat hu-
tiire ad Gutlias juberclur, Gloriosuni sane hpc il.liu.s niili Christi Confessore, ut ocissiine fugeret plausus
criinen, quod iniquos praya sua |iace gaudere non et honores, qtios ei ingenii, scientiee virtutunique
sincrel, et seminarittm qupdda.messct, uude excila- splendor, ac lot prq Ecclesia impeiisl labores illie
rcntur assidue, qui ciiin heereiicisdiscprdarenl! Con^ meriio ei pepercrant.
s.Iii hujns, quo in Gallias diinissus est, Yalcntem et 85. Cum autem circa insulam propinquaret, quse
Ursaciimi auciores exstitisse tc.stis esl Foriunalus. in nonnullisinss. Gallhiaria, in aliis BiDesajipellalur
Quod aulcm Suljticius euni cibsqueexitii hidutgcniia (J^orlunat.lib. i, n. 20) , a vicinis monitus eam ob
in Galiiasdiinissumait, variis eruditorum conjecluris. niultitutlinero serpenlum esse inhahiiabilem , illuc
lociiin preehuil: iiliim nimirtim aut militjs alieujus pnecedenie crucis auxilio descendit, fixoque ligno
cuslodice crcditttni, aut Piclavis prohibitum esse serpentibus melam posuil. Hsec iiisttla alia videtur
cgrcdi, attl aliquam secum ubique lulisse exilii no- ab ea, quam ex Marlinihabitatione liquet inliabitabi-
tiiii. At qiiatn libermn ei fuerit quociiiuqi.ielihueril "[ B lem non fuisse.
cxciirrere, salis proh.aulqu;e jiroxime a sug.in.Gallia 86. Quanto GIIIU platisu ac favorePictavis exceptus
retlitu egit. Suljiicii yerb.a Fortimalum jure dixeris sil, cogitare facilius esl, quain verbis enarrare. Tes-
inierprelari voluisse, iihi ail a Hilariuni in Gallias lis esl Fortiinalus (num. li), caniluni p.opulisipsius
redire compulsum, cxiliuin ainjiliiis se paii exi- loefuiamexstitissc, qtiasi palria cum ipso eis reddita
stimasse , quod iilic terniinum discejil.iiioiiis 11011 e<S(.t,qui se sine illo exules exisiimab.i.nt.Hilarius
consccutus, Ecclesia: perlurhaiionem relinquerel. i ipse non modo ch.arissimteplebis suse, sed et ditecli
(Foiinnai. tib. i, n. 8) Ideo etiam forie dicms est di.scipulisui Marlini conspccut, eodcm prope- lem-
nhsqtte exilii indulgtfnlia dimissus, qtiod iinperator pore est recreatus. Hic eiiimRomam profectus, illum
ntolcslum interpellatoretn a se removere cupiens, uhi jam prseteriisse audivit, ita vesligiis persecutns
cuin vclut indignans in patriam redire jusseril, don.ec esi, ut non.multo post ipsum Picfavos perveniret, A
de causa ipsius mamrius deliber.iretur, qtiocum gratissitne susceptus fuisset.moiiasterium,
85. Tum vero Ililariuni de praelio reverleiUem Locogeiacu.ni(1) diclum, quod prhiitun in Galliisno-
GaHiaruin Ecclesia complexa est; non quidein. post vimus, haud longe ab oppitlo Pictavensi sibi collo-
Cmistaiilii pbiiuni, qttod sonare yideutur Hieronymi cavit. Siimmuni boc in Martino Hilarii desiderium
in dialogo con.lra Luciferianos verba; sed pl in G ( qup magis consideramiis, eo persuademur amplius
CiironicoacCuratiusscribit, poslremo.ejusdcmiffipe- cum hoc illi veterem intercessisse necessifudinem;
ratoris anno. In ilio eni.mlibro commuiiem ecclcsia- eaque ver3 ess.e,qusede Martinoapud Hilariumante-
tum ex episcopprum exu.lanliumrediui hctitiat.nde- qiiani exsiilaret diversanle Stilpicius narrat: u-t-in-co
sciibens, Ililarittm ab i.is, quibus Juliaiius AuguSli uno sit lapsus, quod Juliani nomen alterius impera-
dignilaie a.iutus reditum ad ecclesias permi.sit,dis- lo.risloco ci subrepserit.
tiiiguere non admoduro curavit. Quod ea fere ralione 87. Infcaiteiha iiiortttisexcitat.— Hilariusab exi-
fecii, qua Sulpicittsaliique sic iiarranlPaiilini, Euse- lio redux non solrim sanciitate, sed et miraculis eo-
bii, Luciferi, Diony>ii, Hilarii, Rodaiiiique exili.it, ruscavit. Nam post alhjuot dies afflicta maier duplici
ut quamvis iribus diversis conciliis, uuo tameii et infaiilis. sui morte, qui cum absque baptismi regene-
eodeiii ejcclos eos crederes. Cum Hierqnynii Chro- ralione defunctus essef prwseiiteinamiserat lucem, el
nico coiisentiuiit Sulpicius atque Fortuiiatus; (jtiippe pwnafuturi swculinon carebctt(Fotiiin. lib. i, n. 12);
qui llilarium, pqslquam Gonsiaiifuiopoli lihellum mtiifis ab Hilario precibns ac lacryinis petiit, ut fi-
suum iniperaiori oblulissei, ab ipsomct Cons.iatiiio, lium aut sibiaulhaplismo.red.deret. Quibus commolus
non a Juliaiio, ad ecclesiam suain diinissum fuisse pius populi.paler, speclanie plebe adconstictqrec.ir-
trailuiil. Singiilis sufifagalur Gregorius Turon.ensis]P ri.l ora.tionisqnna : neque a lerra, in quatnprostratus
cjiiscopus (</eGloria Conf., c. 2.). Cum ei.iim eum jacebat, |iri.us surrexil, qiiam infans. a morluis sur-
quarlo esilii sui atiuo Picuivos reversum inemoret, rexisset. Nqtauda sunt hoc iu, loeo ForUinaii verba,
ciiiiiquesupcrius certis manifestisque momenlis con- quibtisci.im.superiusdicat, infantcm absque baplismi
feciuni sit, illum sub anni.556 iniiia relegalum esse; gralia defunctum pwnafuiuri smculinon carere (num.
j.aulo ante aiuium 561, qui Constantii poslrenius . 15); laudelque insuper Hilarium, quod hoc prodigio
liiit, illi ab exilio redeundi poiestas facta sil ne- gicum spoliavit: suain de infantiim hujusmodi poenis
ccsse est. senlentiain satis declarat.
84. Indullseei polesiatis hujus fama per_Oeciden- 88. Abrmac mqtri ipsiusmorlema Deoimpelral.—
teni cito increbuit, et ad Marliiium usque pervenit Scriptor idem ijpn minus roiralur virtutem, qqa ille
red-
(Stttpic. Sev. hi vita sancli Mar.tini).Ille ex lllyrico filiscsuse Abnc mortera impeirayit; quatn qua
didit infanti inqriuo vitain. Illam coelo, nonseeculo
piimum ab Arianis, ac deinde e iiionasferio, quqd
sibi stalucrat Mediolani,ab Auxen.iioptilsus, in insu-
ieuiiLigusticimaris, quam (Albengci)Galliiiariamvo- (I) Vulgo Liguge,qupd modo Jesuitceob.tinent.
ifiS : EXIPSIUS POTISSIMUMSCRIPTIS COLLECTA. 166
adamans, jatn coelesli sp.onso desponderat, riiodo et A A rium iis conciliis interfuisse non negandiim est, ita et
ipsa eiiin sibi copptaret. Uhi igi.lur illara ardenti ejus coiicedendum eiiiu Supcrstitc adlitic Conslanlio PjC-
dcsiderio tehe.ricogiiqvit,,iion conquievit ah oratione, tavis egrcssum essfi." Af.vero in exsequendis regis .
dai.ec ipsa sine dolore, sinc coni.agiq. de mundi ludibrio maudatis, <pi:etuia conscieiUiafaserat, suspecia nobis
migraret qd Christtiiii. Yi.X-ajilem Ahram pr.opriis esse nqn dehet illius religio. Nuriquam igitur ei in-
inan.il.usveneranda; tradidcrat sepulturai, cum ipsius [erdiclum, ncBiciayis egiederetur. Hilariuni autera
niater.ca.li. cupida ab eqdem pqstulavit, ut el ijisa si uon eam tantum auni 360 partem, qiia Galliis red-
niererelur, erepla de mundi crintinc,ad cceteslis regui diius est, sed et annum 561 _aclorte subsequenlem
gloriain cum filia transmitleretur. Quud assidua ipsius ad sarciendas Ariminensis synodi rninas insumpsisse
oratione haud multo post obtiiiui.t, Sic ctim Uilarii opiiianti aderit Siilpicius.: qui cuin hoc multis con-
convcrsat.p in coelisesset, illu.c feslinabal trausmu- ciliis factum teslelur, unum subinde memorat Biter^
tcre, quos non.in terris ni.i prppter Cffilunidiligebal.: rerise, quo Satur.ninusprmler hmresishifamiam muliis
Uiraniqne autem, ut ex Hildeberto Cenomanensi tra- atque hiftindis criminibus convicius, Ecclesia ejeclus
.dil (Annql. Aquit.l. i, c. 14). Bouchetus, in ccde est... -Patemus etiain a Pelrocoriiswque vecors, nec
sanctis Joanni et Paulo sacra coiididit. deirecians perfidiam profiteri, sacerdotip pnlsus: cw-_
89. Gatliqs ab hmresis piaculo liberat. ^- S.ed si B I tcris veniq dala, Enini vero an id sihi, auctoritatis
magna illa miracula, hoc no.nnihnis suipeiidiiui, quod sumere aUsi esseiit Galli, ut dtnn Goiisiantius sectam
etun hrcreiicis foriiter reiiiteniem Deus in sedem Arianam totis iuiperii yiribus. lueretur, pracciptium .
suairi res.iluit, quando e suis ejiciebantur.lqui IIIis" illius fautorem de ecclesia sua ejicerenl? Nam cunv
etiaro nonniliil cesseraiit. Neque id sine speciali Dei Saturninum sie Sulpicius Ecclesia ejectum scrihat,
iu Gallias providentia faCtiim-|)utem, Nam vulnere,- ul Arianafiun pqrlitun vires duceamisso iitfmctm.hui-
qtiod in Arjminensi cpncilio..excepera.nl Galli, niipefe rin.t; tu.nc non tantuffi ab,ecclesiasiica communione,
misis Qrienialiiini Tnteris detecio;i desiderabatur, pe- sed a!)ipsa etiam Arelatensi sede ejectus fuisse intel-
riia medi.ciriianus, quse illu.dalligarel qtiara priinum, ligeudus esf. Eum quippe Parisiense coneiliUmab
eOngr.ui.sqtie remediis sanaret. Opporiune tunc v.cnit- ecclesiasiicEtcomniunione jaiii b.isrenio.tum-testai.ur|..
Ililarius, qui dejectos relevaret, et pro insita sua riio- et luni nihilp rnagis fraclee eraut parliutii vi.res. Unde
derafipne lurbatos sereriaret animos. Nec deerant, cqnseqiiitur, ut non liabiium fueiit hoc Bitefrense
qpi ferro el abseissi.oi!eopus esse sentirent: sed ipse coiicilium, nisi c-umyivere Conslaniiusjam desiisset.
qlco ef indulgenlia. usus, brevi pmnia i.n pristinum Hoc si qiiidem vivo, Saturniuin ab ecclesia sua expel-
flatum reformavit. Fortis. iiaque et inyictus cum pree- lere riulla synodoruni vaJuisset aucloritas.
Iraciis hsereticis resistendum fuit, et cum poaniien- G ( 9,1. Inter nefanda cririiiua, quibus coriviclus est
'
lihus indiilgendum facilis et miseftcors, iilriun aiiimi ini.prohus ide baereticus, non -minimum illud fuit,
liiagnitudine q.uampia quadain cpmmisera.ioiie plus gup Ililarii exilium procuraral. Tuni iiisoiiti. Cliristi
Eceiesisecputulerit, a.gre definias ? Forlitudine qui-. confessori locus prsestitu.sesi, olim, ci a Constaiitio
dcm heeresi in Gallins aditum ante exilium preeclu- negaius, syco.phanfain ijlum usque ad corifessioiiein
serat:" sed eam, duni exnlat, subdole introdMCtam, falsorain, qu;e advcrsus s.e gesse.rat, adducc.udi.Ita
ah exiho redux tam ccleriler" expulit inanstietudine, justo. D.eicoiisilio factum.est, ut SatufniiiUs nieritas
iji in euin ij.suni annum 3C0, qun ab exilio revcrtii, dcposiiioiiis iioeuas in ea i.psa civitaie dare.t, iii qua
._ diqat, .IJier.ony.tnusin Ghrpnico : Gallia per Hilariuiii_ Iniquaiii adversus Hilariu.m exi.Iii seiiteiiiiain per
Arimiuensisprte_fidiq; dolps damnqt; Qupd qua ratione fry.udemac_mendacia.molitus fuerei.t.-Exinde nomen
facluni sit, sic Suljncius-expllcat: Ubi (Hilarius) pcr-_ ijjiifs e sacris. di|iiycis exp.uiietura (Ai_ialecl.lom. iif,
tnensus est orbempceneterrqrumniqio p.erfidiwiiifectuiih pag. ip\), Salteni .in veieri-episcqpqrui.n Arelftieii-
diibiusaitiniiet tnagna curqrum mgle msluans, cum plc' sium elenchp, queni ex hujiis ecclesiee dipiycis ex-
- risque viderelur itqn hteuiidqmcum his comiiiunipnem, ccrptuih eredunt,iion cqmparei; sicut nec Marciani,
qui Arimhtettsemsyiwduiniecepissenl, pptimutn fqctu qui sseeulo superiofe Nqvatiano;adliseserai_.Saivirn.ini
arbilralus revpcqre multgs qd pneiidationetn el pmiti- I) succejjso.r.vulgo exisiimatu.r sanctus Cqncofdiiii, qui
lentiqm, freqiieniibusitilrq Galiiqs cpnciliis,alque om- con.ci.lioYaleniino, anno 5.94, interfuit (G.qll.Christ.
tiibus fere episcppisde errgre profilentibus apifd Ariini-. loitf,.i, ijag. 3_3)..
».!(.._gesiucondemnqvil, et m statum pristinitni Ec- 92. Ritarijis-GqJiiqs qdversus Arianos semper. prp-_
clesiqrum .fidem refoniiavit. Jta eqini legenduni,, tcxerii. —- Tandem Ariause secue tcnebris Hilarii
no.natitem cuni vulgata edifione r.efqrniantet: cpn-- prudeuiia a.c iahpre. di.ssipafis, el ejecto duce per
demnanl. qtiepi sjiiiitiis ifiendaeii Gallorum plurimos in erro-
90. Sqiiirniiii deppsitip. — Propter -haep Ilierq- reni ind(ixe,r.at,!.//«dqfflidomnes.cojisliUtunitis Hilurii
nymi et Snlpicii verba iiiinus yeri siini.lemvideri ja;ni beneficio.Gulliasnpstm piacttlq Itmresisijberalqs. Neque
dlximus cpnjecturaiii eqruiii, qui Hilariuin absqueexi- laiiium.yiy.us, se.d e yivis etiainsubJatus p.airiauigen-;
Aii indulgetitiq diinissuni ita int.ell.jgicqinnipde exi;: tetn ab eadem hseres.iprqte.xii. IJl.ius pp,fm etiaip
sfiman!, ut e_iPiclavis egredi .pfohibitiim sit. Kani sii duobus pnst sseculi.s nianifes.10.signo, expertus est
eo ipso aiuio 360 Gallia ppr iilum Ariminensis per-- primus Era,uc,orutn Chrisiia.ntis rex Clilodoveuaj
fidise dolqs frequentibus concijiis damnayit; ut Jtjila-- Qiilppe cutn adyersus Alaricum Arianum Golijiorum
167 YITA SANCTI IIILARH i68
regcni progrcderclur, Piclavis pharum igiieam ex ba- .A mode credidcris circa aniii 363 principia iriiiam :
silica S. Hilarii egressam super sc adveuirc con- maxiiue cum Georgii pseudopatriarchsc Alexandrini
spexit: sciticel, inquit Gregorius Ttiron., ni 'luinine mors, qu;e post niedium annum 562 contigil, prce-
bcati confessoris Hiiariifadjutus, liberius hwrelicas ccsserit Alexandrinum concilium, ex quo Eusebius
acics, conlra quas swpe idem sacerdos pro fide con- tunc lemporis revertebatur. Quamvis aulem tes-
flixcral, debellaret (Greg. Tur. lib. u hist. Frtttic, lelur Rufinus (ibid., c 51), duos istos viros, veltil
c. 57). Et vcro statiui voce adnioniius,utfacta in illo inacjtiificalumina, Illyticum Ilaliantque suo splcndore
venerabili loco oratione prselium committere festi- sic radiasse, til omiiescliamde abdilis angulis el ctbslru-
naret, lanta prosperilale, ullero pro se pttgnaturo, pro- sis hmrelicorutnlenebrmfugarenltir; hanc lamen Hila-
cessil ad bellum, ttt inlra horam diei lerliain ulira Itu- rio laudem prwcipuam tribuit, quod cum esset tialura
mana vola sortirelur a Domino victoriain (Fortuiial. lenis et placidus, simiilqueerudilus, et ad persuaden-
lib. it V:(<E.S. Hilar.). Insignem hanc victoriam uhi duin commodissimus,rem diligenlius el aptius procu-
celebravit Forlunatus, declaral hoc se Hilario ipso rabal. Elogium sane minime suspectum quo Gallus
irispirante sentire, scilicet non minorcm ilii in reqnie episcopo Italo ab Italo p"resbytero prccferuir. Sed si
jam posito esse calholicce religionis sollicitiidinem, hocah eo expressit manifesta veriias, ac recens re-
quam olim ei fuit cum in corpore degeret. Faxitcoe- B r.um gestaruin nierooria : qnid est, quod in primis
lum, ul ejusdem meritis ac precibus rediviva pcstis natnrse ipsius lenitali hanc gloriam adscribit? Pro-
Ariana a finibus nostris procul arceatur, et in Fran- fecto nisi in Hilario siugulari ratione emicuisset haec
coruni cordibus sempcr vigcat illihala sanctissiince virtus, Rulino salis fuisset majoris liujus ad conci-
Trinitatis lides ac veneratio. liandos animos faciliiatis causam sumnisoillius elo-
93. Qnando ct cur conlra Dioscorum scripserii. — quenlia? atlribuerc. Au vero Hilarius atque Euse-
Ad id tcmpus, quo ad fugandos e Galliis Arianos bius in Italia quidquam incoiisulto Liherio egerinl,
sancius Hilarius lam strenue incumbebat, referendus noh ausim affirmare. Quanquani ex Fragniento xn,
est illius ad Sallustium Galliarum prscfectum coritra evidens est Liberium eodem reparaiid;c fidei studio
Dioscorum mcdicum liber, cujus solus titulus ex Hie- exarsisse. Unde sicut Hilarii aique Eusebii opera, ita
ronymi lueubraiionibus ad nos transmissus cst. Cum et Liherii nutu congregata esse ultro coneesserim,
enim in eo titulo Salluslius lantuni praifectus, non queein eodero Fragmento memorantur Italiseatque II-
consul iiunciipetur (Atnmian. lib. xxi, c. 8; ldem lib. lyrici concilia, in quihus utriusque genlis episcopi
xxiu); citmque alias constet, eum, anno 561, a Ju- fraudem se Arimini passos esse agnoscentes, infideli-
liano Galliis precfecium, biennio posl adseriptum iu tatis consortium alijecerunt.
trabe coltegium, boc est, in consulatu collegam iQ 95. A Lucifero non probatur. — Sanis sanctorum
coopiatum esse : hunc librum nec ante annum 561, illorum virorum consiliis Lucifer Calarilanus repu-
riec posl 365, scriptum esse manifesium est. Huc gnabal. Hic ab Eusebio, quod quae Antiochise proxi-
quoque facit, quod idem ille Sallustius, anno 365, ad me gesseral non approbassel, nounihil abalieuatus
expeditioncm contra Persas cum Juliano prolectus, eral. Ipsi eliam, uti superius observalum est, jani
ac subiiidea Yaleutiniano el Valente pnefectus Orien- pridem displicuerat summa Hilarii erga Orieiilales iu
tis praUorio, Gallias non rcpelierit (idem, lib. xxvi, libro de Synodis moderatio. Aclicet eum ex pruden-
c. 5). De boc prsefecio leslatur Suidas, eximia eum tihus illius rcsponsis lcnituui crediderim; facile ta-
liiimanitatc fuisse prsediiuni. Eumdem nominalim mcn recruduit offensio, uhi illum cunl Eusebio po-
a Chrislianis vexandis ahhorruisse Rufinus Theodo- lius quam seciun facere iulellcxit. Sic affecius Luci-
retusque commonstranl (Rufin. lib. i, c. 56; Theod. fer, et nalura ausleriori in clemenliam haud multum
lib. mllisi. eccl., c. 7). Unde conjicere est, eum hoc propensius, non damnarenon poterat Hilarii in reci-
libro conventum, ut Dioscorj medici, qui forte Juliani picndis iis qui Ariroini lapsi fuerant faeihiatem. Uinc
aucioriiate ac nomine in Cliristianos immodice see- apud tolam Luciferi seciam male audiit, velul qui
viebal, violentlam coerceret. laudem sibi in Ecclesia parlam inierruperil favens
CAP.XII. 94. DeHitarii in Italiq laboribus, el Lu- ][) prwvuricaloribus,ul non dicamuset hwreiicis, in quos
cifcri schisnmte.— Intra Galliarum lines conlinere se eloquenlimsuceviribus peroraverai(Marcellin. el Ifaus-
non valuit Hilarii pro calholica religione studium. tin. in libello precum). Confra a|>ud eos, quos non
His igitur pace reddila, transcendit Aljies, ut Ilaliee excsecavit schismatis caligo, gloriam quani pristinis
ac vicinis regionibus, quse hceresisArianse furore at- scriptis gestisque meruerat, uon tantum non ohscu-
quecoiitagionelongemagisdepravatce fuerant, consu- ravit : aut iuterrupit, sed cl propeniodum cumula-
leret. IUum Eusebius ahAlexandrino concilioYercel- vit: dum prselata veritatis luce, et indulgeniieef;t-
]as rediens, ae singulas quasque Orientisque aiquc cilitaie oblata, Ecclesia. reddidil, quos ei hcerelico-
Ilaliaj ecclesias abjurata infidelitule ad sanilalem rtira fraus ac ferror abstuierat.
reclw ftdeirevocans, in Ilalia posilumlimceadem erga 96. Quam iniqua Luciferi senlenlia. — Dtiruni sane
inslaurandas ecclesias fidemque Palrum reparandam et a chrisiiana clemenlia ac.simplicilale alienum vi-
reperit molientem(Ruftn. lib. i Hist. eccl,, c. 50), eique dehalur, iis aut non credere, aut indulgentiam rie-
sc in idem opus libenler adjunxit. Specialem hanc gare, qtti sine conscientiahwreitciferebanlur, contesla-
duortini illoruiu coufessorum socielatcm non inconi- banlurquacorpus Doinini et quidquid in Eccletiuscmc-
169 EX IPSIUS POTISSIMUMSCRIPTIS COLLECTA. 170
tum est, se nihil mali in sua fide suspicalos (Hieron. .__A suse minus pntentibus. Eo animo etiam poslea ab
dial. conlfaLucif). Planum enim erat, eos uno pa- eodem Lucifero ob suum de Synodis Jibfum
repre-
cis intuiiu recepisse Arimiui propositam fidem; neque bensus, injurias injuriis non repnlit, sed sermonis
buic illos consensisse, nisi posiquam multis ex ca- leniiale ac rationuni evidenlia (1) vicit. Unde niliil ab
tholica conscienlia adjectis, vocabuii consubslantiatis Hilafio non tenlatum opinamur, ut a schismate avo-
in ea suppressi vim se satis supplevisse exislimas- careiur Lucifer, eujus amicitia semper ipsi laro chara
sent. Unde slalim ul fraus in recepta formula latens fuerat. Et vero credibilene est, eum qui nulli pe-
Hilarii prsesertim opera deteela est; iitgemuit lolus pe.rcit labori, quo lapsos erigeret, quidquani non mo-
Orbis, et Arinnum se esse miralns esi, boc est, se visse, nt qui haclenus tam fortiter sieterat, iion ca-
Ariantmi publicari et audire ohstiipuil, ctim Ariiim derel?Sed quod Rulinus Luciferi ipsius casus data
Ariique doctrinam non lantnm exsecraretur ex ani- occasioneaii (lib. i, c. 30), Temerecmptacorrigi (lan-
mo, sed etiam.se subscriptione sua satis superque tum) spalo solent, si de aliquo, cerie de Lucifero,
damnasse arbitraretur. vere diclum esi, ulpote viro ejus indolis, quee.lacile
97. Discipltnmrigor quando lapsis remittendus.— flecli non posset.
Inficiandum lamen non est, eos a peccato vix excu- 99. Hilarii aiicloritas idonea fuit, qum Luciferi
sari posse,"qui Arimini ex infirmitate nica.num de- B I schismacompescerei.—NOM inanis lamen laltor Hila-
seruere symbolum, ut novam ab iis fornurlamreci- rii fuil: cujiis industrise siinul et auctoritali tribuen-
perent, quorum fides ipsis suspecia meriio esset. dum viiletur, quod Luciferi schisniati pauci adeo ad-
Yerum utnon erat id eorum crimen, quod puhlica hceserinl, ut ciim Hilario diacono, flicronymo tesle,
acluctuosa poenitentiaexpiari roereretur; ita nec in tota secia interierii. Neque vero Lucifero facile erat
eos locuffi habebant canoiies,Tnnoeenlio, epist. 6, aliis persuadere, eum "exaniffiiremissione, et non ex
leste, apud Nicmamconsiituli, qui pwnitenleseliamab mera charitate dare lapsis veniam, quem alias oiniii-
infimisofficiisclericorumexcludunt. Sed elsi poeniten- bus in periculis inirepidum et invictum pro gloria
liseetiam publicaj fuissent obnoxii, horum tamen ca- Domini stelisse cerio sciebant. Imo ubi causa pos-
nonum rigqr poterat eis prudenler relaxari. Nam tulabat, quam non mollis ac remissus fuerit eo ipso
cum fateatur Augustinus (Ep. 185, n. 41), quod cle- tempore Ilalia tota conspexit.
rici veletiain episcopi post pwniteniiampermanere non CAP.XIII. 100. Hilarii cttm Auxentio congressus.
deberent; huic lamen Ecclesise legi supplendum esse — Partem anni 562 totmnque 563 Hilarius in Ita-
mpnet, mszItoc pacis ipsiuscompensalionesalvarelur. lia egerat, cum Yaleniinianus rerum potitus Mediola-
Ul enim, inqnil paulo inferius, conslituereturin Ec- num, Februarii 26 die an. 56i, pervenit. Et cum de
clesia, ne quisquampost alicujus criminis pmnilenliam'G rebus a se pro Ecclesia "feliciter gestis merito po-
clericatumaccipiat, vel ad clericaiumredeat, vel in cle- tuisset gloriari; nihil dum se fecissc existimahat,
ricalu maneat, non desperqlioneindulgentim, sed rir quamdiu superesset qui Chrisii divinitati adversare-
gore fqclumest disciplinm.Quod atitem aliquando Ec- tur. Procul ah inani gloria, sic contcsialur se veram
clesia disciplinse rigorerri utiliter remitlat, sic illus- pacem el amissam quwrere,el turbalam componere, et
lratinsiitutiunisexem|)Io(...mi..y) :Citmenimprmcisus repertam lenere curavisse; ut eonlinuo subjiciat
ramus inseritur, sit alhtd vulnusin arbore, quo possit (Coitlra Auxent.ii. {): Sed hujns ipsius nos fieri vel
recipiul vivat, qui sine vila radicis peribal. lta ergo paiiicipes, vel auclores, ncc temporisnoslri peccala me-
el isli ciim ad rudicem catliolicam veniunt, nec eis rueriini, quasi voti sui compos nequaquam fuisset.
quamvis post erroris sui pwmtenlium honor ciericatus Apud alios constat unius Hilarii beneficioGallias hce-
et episcopatusaufertur; fit quidemaliquid tanquam in resis piaculo liberatas, ejusdem praisertim industria,
corticearborismatris conlra iniegrilalemseveiiiatis,etc. suavilate, eloquentia Ilalise alque Illyrico prope toti
demum concludens,'S.c muliitudinibusper schismala pacem redditam, eoque in Occidente redaclam Arii
et hwresespereunlibus subvenireconsuevit (Ecclesia). . prius tam amplam l_;ereditatem, ut ad unos Yalen-
Luciferi lapsum subinde nolat, Hoc displicuil Luci- tem, Ursacium, Gerroinium, Gaium atque Auxentium
D iota deflexisset.Hilarius unus non grauilatur, quod ad
fero... et cui displicuil, in lenebras cecidit schismatis^
amissotnminechctritalis. (am paucos redacta sit misera illa hsereditas; sed
98. Luciferi ut ainicitiamsemper coluil Hilarius, ila quod non prorsus sitextincta,-nihilduni se profecisse
lapsum doluit. — Casum tanti viri, quem ob singula- arhitratur. Yires igitur exserit : seu illi ul ejus elu-
rem constantiam tota merito suspiciebat Ecclesia, dant conalus, etiam se tam impii magislri hseredes
Hilarius haud duhie graviter indoluit. Qiianla enim negant. Non enim idem ille Satanae spiriius, a quo
illum reverentia coluerit, vel hinc manifestum est, pridem Arius exciiatus animaiusque est, sese in iis
quod similitudinis vocahulo, a quo nonnihil abhor- palam audet ostendere : sed in angelum lucis transfi-
rebat,usus sit, ubi illud ei inlellexit usiiatum (Apo- gurari CogitUr,quo facilius lateat.
logel. Respons, 5 e. 6). Nimirum non ignorabat 101, AtixentiumMediolanoexpellerenilitur. —Hu-
eorum, qui causam eamdem medios inter hostes lue- jus arle prsc omnibus lusit Auxeniius, nee lamen Hi-
renlur, valde necessariam esse animorum sententia- larium fallere valuit. Nam quanto magis enitebaiur
rumque concordiam; hancque facile dissolvi, nisi quii
sui magiscompotes sunt, morem gerant sociisinenliss (i) Lib.iCarm.de vilaS. Martini.
PATROL,IX. 6
•171 " . - YITA SAKCTI HlLARIi """472
ut virus suum legeret, tanto ille amplius inlendebat A defuit. Nainque editistolius eongressus.gesfis, et pa-
Vfdelegerei, etut ab ipso velut a veneiiato serpenle tefacta Auxenlii fraude, ut ab eo sibi Caverent sin-
Mediolanensem civitatcm, quse ob singulare in ca- cera. fideiatiiatores eflecit. In iioc autehi sefipto quid
thoJiGamfidem sludium chara ipsi semper fuerat, libe- magis mirere? summumne illius in deiegeridis va-
raret. Conlinuo Auxentius sibi male conscius Yalen- ferrinii hserelici dolis ingeriii aciiriieri; et in iiis ar-
tinianum prseverlit, ac verbis sese catholieUriimeiili- -gueiidis fidei cOristanliaih? ah in excusandp rege
lus, plebem suam ab Hilario perturhari conquestus prudeiiiiam alque moderalionem ? Legerat Yalenti-
est, Eo audilo rex pacis amans, suoque advenlu pa- liianus sibi dafam ab Auxentjo epistolam, qua durii
cem firmare cupiens, haud difficulter inductus est, hsereiicus ille Hilarium atque Eusebium veluti blas-
ut Mediolanensium Ecclesiam a nemine perlurbari phemos traducit (num, 15 ef 15), duiri concilia im-
ediclo gravi prseciperet, Hilaritis Ecclesiam haaretico piorum, quibus inclyti illi Christi confeSsoreSinjuste
a caiholico principe sub unitatis specie ac voluntate damnati fuerant, probat, dum labofes eorum ad
credi iion stistine.ns, Yaleniiniano eliam importuna restaurandas Italise Ecelesias audiri vuit vejut schis-
iiucrpellaiii)iiesuggessit, Auxentiumblasphemumesse, maticbrum opera, durii demum laudat Aririiiiifeiisis
el omninohoslemChristi Iiabeiidum,eumque alilet cre- Concilii gesta, ejusque fidei sese adhserere glOriatiir,
dere, quam rex ipse aul alii omnesItaberent. His rex Btsui _B non aperte prodit arianum animum ? Nusquam
permolus , Aiixenlium cum Hilario a Quseslore et tamen llilarius regem iniqUi judicii feum postiilat,
inagistro audiri preecepit una considentibus episcopis quod se repulso Auxentium receperit mentieiitem.
fere decem, quos iiiter emicabat Hilarii adjutor ac Recens injuria nihil ab ejus calamo exprimit, in quo
socius Eusebius Yercellensis. Ille priiiiuiii de persona flebiiam -regi revefentiam desideres. Seffipef qiiippe
calunuiiari, ac nolle Hilarium ut episcopum audifi, sui Compos nulli se peftufbationi pefinisit, qiia re-
queni quondam Saturninus damnasset. In promptu gieefidei siiicefitaleiri perspeciam liabere non sine-
ei eral rcsponsio,.se nunquain ab episcopatu dejec- retur. Homo IiUinariiiSatque amarts pricis faeilem
tum esse; ac liusira objici exilium,, quo Saturuilii principi veliiam tribuit, qui pi';e nimia humariitale et
ppera fueral expulsus, cuni id ille iniijue adeo effe- uno pacis studio peCCarat. Et qui alias Orieillales
cisset, ut mendaciorum, quibus ad hoc faciuus per- episcopos,-. cuni heereticis quahluiiivis probabiliter
yenerat, palam eum conviucere sibi licere a Con- meniicmibus credidisseiit, ideo Jaudaverat, quod re-
stantio poposceril, acnovissime in Biferrensi conci- iigiosum est Deo sua reServare; sententiaru iianc iion
lio convicerit. Quid vero sit responsum, ad alia pro- mutaviti cum hserellco fideni nbn lam cito liaberiip-
perans Hilarius silentio prsetereundum dtixil. Monet sius iniefesset. Quocifca Yaleniiniaiium exCusandi
lantum tunc ab iis qui audiebant deereluin esse, ut G C sludiosior, quarii accusaiidi, sic Hltim ad Auxehlii
de (ide poiius, sicut regi placueral, agilarelur. Auxen- cbinmuniohem adVenisse significal, ut id ab eo prse-
tius hicin arte posilus, Ghrislum Deum negare dum slitum adjungai pro fideisincerilaie, quam heereiicum
timct, eum unius cum Deo patre divinitalis et sub- •illum profileri arbitrabaiur. Et uhi deelarat Impera-
stanliee profitetur. Professionem hanc scripto man-• torem circhmventumj tolam cul|)ani in Auxetiliurii
dari placet; et conlinuo Hilarius libellum regi per• confert, quod nimirum lusit ille verbis, quibus possil
qucestorem olfcrt, quo qiiid convenisset continere- faitcre et eleclos; quasi linieret ne aliqua in euih sal-
iur. Exinde Auxentius oninitim judicio cogitur quodI tem negligeniiaestispicio inciderei.
jam confessus erat palam prOfiteri, et scriplo consi- 101. Aniore'veritalisAuxentii hequitiam durius cof-
.gnare. Ille diu consilia sua versans, sic verba com- ftpit. — Non solum Regi pareit, sed et Comitibus
ponit, ut regis fidem eludal, Unde demitm ah iis,, cauerisque quorum fide Auxentius abusus efat. jn
quos versjpellis ejns malitia fugiebai, spargllur per• .unum illum sycopliahiani siylum aCUit.Uiiris eniiii
Hilariuro exposita dissidere senlentia. idemque veritatis ac sinceritatis amor, qui sine vehe-
102. Ab Ililario relegiittr. —- Yiclus videhalur. irienti mendacii odio purissimus esse nori pritesl, il-
Aiixcnfuis : si quidetn ex illo conflictu nequiveratt " lius et iii eos qiii prse simpliciiaie decepti fuerant
evadere, nisi sc cum eo conseniire finxisset, queml ' commisefationem, eiin euni qui frauduleiiterdece-
autea beereticimivocitare consueverat. Hinc adver-- perat, indignaiionein movit. Et vero ubi charilas ar-
sarii sihi subacti gloria iri Hilarium fedundabat. Att det, concipitflammas : quas cum ignbraiites illustrent
ille douiino suo quam sibi malens vincere, de victo- ac benignOcalore foveant frigidos, dufos ac pertinaces
ria gratulari nesciit, quee ipsi nihil conferrel, Veri- jusio dolore puiiiunt atque consumunt. Diversos illos
tus itaquene hostis Chrisii, quem noifmutaluin sCie- ordinatse charilaiis effecttis ut olim bslenderat Hila-
bal, piseplebi ctii prseposilus erat insidias struefet,, rius (iii Const. n. 2), dum resecandos. esse decrevit
•reclamavil fingi omnia, fidem denegari, Deuni aiques qui errandi aliis auctores essenV iiidulta caBieris
homines illudi. Posthahita tamcn ipsius admoriiliorie, , -eoruin consurtibusresipisceiidi faeultate; ita et nuhc
Yalentiniauus jussit eum Mediolano Cedere, et adi osleiidil, dum deCeptis |)arcens, unum pefsequitur
Aiixenlii communionemaccessit. mendacii acfallaciseauctorem. Ab bitjits nequitia ut
105. Gesictcum Auxenlio in pttblicam liicem edil,, -vehementer abhorrebat, ita eiiam hihil ohiisit, quo
dalquc inoderationisspecimen.— ParuitHilarius regiss alios pariter ah ejus sOCielate deteireret. Nec alia
preecepio; scd iicque Ecelesiee Mediolanensi aiiisve e apparet causa, cur acriler adeo in eos invehatur,
175 EX 1PS1USPOTISSIMUMSCRIPTiS COLLECTA. Wi
tpios riialeparleium ambr cepil, quippe sub liis pacis A 106. Hujtis laboris fructus. — Curii iioc scripio
iiomeh iiigereiites, inale Ecciesiam Dei in parielibus Hilarlus occUrrere "eonatus esset diserimini ,
"etleclis venerantur; nisi nt hihCoriinemCiimAuxen- quod Eeclesise ex Auxeiilii fraude meluebat;
tio jniigendeecomrnunioiiisoceasionem preeCidat.Non 'Galiias repeliit, ut de beeresi Ariana triumphis,
IgnOrabat si quidern Yalentlniaiiiim ed pfopeiisiorem ita gaudiis cumulalus, si hujus versipellis hee-
fuisse, ut Auxeiilii fidemab Ariaiiaalieriaihjudicaret, retici fallaciahi YaleiitinianO persuadere potuisset.
quod hceretico huic eCClesiaspef yim eripefe nolehs, Sed ubi hie perfecturn et absolutum gaudium? In
in cis lamen, quas ille obtinebat, cupiissel innoxie ierra daronata versamur qhcc quamvis in sudore
Veligiohis" suse culiurn exercere, Ipse igituf caslioris rvullus exculta, fructus ila edif, ul et spinas ac tribu-
feligionis studio accensus,"regisserupuluiii, alibriim- Ios germi.iet. HiJariitamen anxietas hinc aliquaritum
'qvie, qui forte in eariidem simulationem abieraut, Jevabatur, qiiod Auxentius heeresis suse virns ita te-
. levare Conaluf igfaeisillis verbis : Moiiiesmihi et silvw gere eogerelur, ut sub aniichrisli sacercloteCiuislipo-
'eliacus et carceies et voraghm; stirit itttiores : iii his . pulus nori occideret (liuiii. S) i ac si quando illud ctfe-
EMWprophetm mt inqiieniesaut demersi propltetave- pisset pandere, adessetiaborum ipsius socius et ad-
runt icontra Auxent.n. 12); cum, inquit, non ambi- jutor EuseJniis, qui orthodoxi Iniperatoris auctoritale
griuiri sii, iriifa sacfarum scdiUmtecla antichrisium j[ Subnixusjam ipsum comjirimerct.
esse sessuruiri. Tuin aul Auxentii hon amplius lateat 107. Fdbulm iionhuilm exinde bftm."-— Fabulis
hypocrisis, pasloris inslar sollicili, qui lupuni adesse nonnnllis locum prsehuitisHilariiin hoc toto nego-
vdcifefatur, diuh eum gregi insidiantem perspicit, iio exilus. Quo eniin alio iioniine appellandum ; aut
clamat et ipse Auxcntlum esse Christi hdstem, Sa- nd qu;e Hilarii gesta referendum ptites, quod narrat
fanse arigelurii, fidei vastatorem, seseque nullis un- Riifinus (rfe adull. lib. Orig. apud Hieron. I. ix,
quain incommodis adducendum fore, ut neque iliius p. 151), librum instructiohis plenissimm, db Ililario
"lieqtie-aliquorum unquam pacem sibi optef, iiis. Pictavehsi ad emendcitionem eorum qui Ariminensiper-
'eonim qui secundtiiiipdlrtimrioslroruiri aptid Nicmam fidiw subscripserant coitscripluni, itciab iniihicis iliius
Irailaium, tthathematizalis Arianis, Chrislum Deum corruptum esse, ut cuiii iilis posiett in coiicilioepiseo-
iieruih prcedicabuiit. Hcecsi qiii exislimavit paulo ve- porum, secunduinea qtiwih Jibelloipsius se coffupisse
liemeiiiiora; qiias adversus Iiujusmbdi liypocfitas iioveraiti, hwreiicumettm cwpissentvocare, ac prolaltis
Pliarisseos mitissimus Dbminus emiseril, in memo- libellus talisitiveiitus esset, quein ipse non agnosceret,
riairi revocet. Rursum si quis ambigai, rin Spiritu fecerint eum excommunicalumde conciiii conventione
iioiio inCitalus AUxeiilium cogrioniinafe diqbblum discedere. Merito quidem ad lusc recldmat Hieronymus
«potueiit; recolat qiiod' Paulus Eliriise""HptfitusaiictoC (Hierori. 1. u, Apolog. advers. Rufin.) :Synodus a
repletus dixit"-.0 plene dmni dolo ei fallacia, fili clia- qiia excoininunicalusest, in qua urbe fuit? Dic episco-
-boli(Act. xii, 10). Et Doiriinus quideni mendacium porUmvocdbuia,profer sententias subscripiionuih,vel
liomihumesSe proprium ostendit, utex patfe diaboJo diversitaiem,veiconsonaniiam.Docequi eoannoconsuies
-sint (Jociii. vin, ii), 'qiiia Ille ab inilio in veritate fuerint,quisJinperalOrIiancsynodumjusseriicongregdri:
nion stetit, et mendacium ex propriis loquitur, Filios -Gailiwneiantum episcopifueritiifanetlialim el Hispd-
"aulerii jiatris nomine niincupare quid vetat? Sane "riiw:cefieobquain causah. synoduscohgregalasil. Nihil
"sicut Jiidas; Gliristo Ipso dicente, Verefuii diabolus, Iiorum hominas. Sed si Jibrurn a RiifinOmemoratum
•<|i(i<! per eum dnhndbaivr, inquil nosler "Hilarius \in ""eimiinielligamus, in quo Hilatius historiam Arimi-
Psat. CXLII,ii. 2); ita el vere diaholns Auxett- nensis ac Seleutiensis syiiodicomplexus fuerat; itein
tins, qni ilJo auctdre et impulsore agebatuf. Quippe "?i hunc librum iam tunc lemporis corruplum a"ctrun-
'uiiiquediaboliis 1n cbf injecerat, ui Doniihaffipro- calum exstitisse concedalur : liaud difficulter depre-
•^deret. hendas, unde Rufirius totam haiic iiarraiionerii con-
- 105. Ed eliam ih re sibi temperat. — Quanqiiam -texuerit, Nimirum cuniaudilu tanfuin accepisset Hi-
•jusise ac sanctae adversus Auxeiitilira indigiVationi larium ali Auxentio hsefelicuin esse vocitatum, ac.
iioh ifa liabenasiaxafHilariifs, quin qusesilenda sint, ^D paulo pdst congressu habilo ex urbe Mediolandjus-
;.?prudeiisreticeat. Mtilia, inquit, dlia proferre Eccleslw suhl esse egredi; faeile animo firixif, lihri illius,
^ihe pitdbr inliibet, et' coihmiilere epistoiw Arianorum quem corfuptum audlerat depravalionem non in una
--blasplieiniaruihdedecora peftimesco. Auxeniianse coii- plurimarum paiiiuin truncatione, sed in efroribus
'--Tessibiiis'virusbsiendisse satis habel: at totum lain haerelicofum opera immissis sitahi esse, ac libfi
-pesiiferi mysterii arcanuni ipse potius qUainperlii- auciorem propief errores illos iionsolum et civitate,
steras opttftexponere ;ut heceds fugiat quofum intef- sed et e cotivenlu expulsum esse;
'Sst Gmiies haireticorum tficeis et impietaies hon 108. Non minus absurdum est, qupd pluribus in
:i:igriofare,nec ad eos pefveriiat quibiis expedit fidei niss. iriler Hilarii miracula recensetur, iliumvidelicet
-'siiiiplicilafeCOntiiieri. Sponsa Christi Ecelesia casta aJiquarido concilio, cui proeerai Leo Papa, interve-
i>'4lvefecunda esl, et spdnsi sui coritumeiiishonpoiest nisse; sed sede sibi negata decubuisse Jiuriii, quoe
•non offendi. Prudentis igituf fuit, pudicis illius aufi- coniinuO iia exereverit; "UtLeoiiis soliiinibrevi cose-
i^ius pafcere; ac riiliii ei detegere nisi qftod saluti quarit. Cui pofro non pateat, cum ex gestis Hilarii
:
^ipsiusjconducefe.v rioslrrhTcorigressu cum Aiixeutib, tum hlaxiiiieex
175 YITA SANCTI HILARJI 176
celebri controversia, quae longe postea Leonem ittter Ai.Orientales solemnem Jiymnorum canfutn aliosque in
etHil;<riumAieIaiensein in causaCelidoniiinterccssit, celcbratione mysteriorum pios usus receptos appro-
conflatam esse mousirosam illam narrationem ? Sed basset, hine posimodum reversus, ad Occidentalis
his relictis Ililarium in Gallias denuo revertentem Ecclesia) ritus ex eorum imitalione augendos aut iU
prosequamur. Iustrandos animum adjecerit. Ex Hilarii hymnis non-
CAP.XIY. 109. IJilarii acta reliqua el mors. — Citm nullos in Ecclesia decanlari solitos fuisse lradilCon«
Hilarium populo suo per plures annos identidem cilium Toletantun IV, anni 655. Al vero eurn tunc
subtraxissent diversa Ecclesise negotia; seqiuun erat temporis elaborasse, ut inclioatam GonciliiAriminen-
ut ei tandem redderelur : quo suavi ipsius recreare- sis ac Seleuciensis synodi hi.stpriam auetiorem per-
tur couspectu, instilueretur doctrina , et exemplis ad feclioremque redderet; et in colligendis actis, qusc
veram pielalem informaretur. Ipse etiam jiacalos ac ad has synodos periinerent, operam dedisse manifes-
tranquillos dcmum meruerat dies, qui tam diu lur- lum est exposircmis Fragroentis. An etiam senex in ,
bulentos babuerat. Et dignum erat, ul exlremis viloe Cantica Canticorum scripserit, quorum expositione
suse aiinis fruerelur pace, qua ipsius precsertim curis muiti postea Operibus suis coronidem posuere, immo
Ecclesia gaudebat. Ilaquecirca finem anni 361, Iialia an aliquando scripscril, quis affirmet? cuiii Iucubra-
discedens, Pictavos se recepit. Et quamvis hic nos B J tionis luijus unus meminerit Hieronymus ex iueerto
aeta deficiant; non esl tamen ambigendum , quin as- lantum ruraore, cui fidem ipse detrahere nonnihil vi-
siduso orationi vacando, et populum sibi creditum detur.
chrisiianis instituendo disciplinis, perfecti pastoris 412. Jnlibris pingendis operam posuit. — Pene e
rounia obieiit. Imo eum tunc lemporis psalmos memoria exciderat aliud IJilarii non taccndum opus,
exppsuisse, binc necessario quodam modo conficilur, Eum enim laborem manutim non neglexisse, sed
quodin eorum enarratione libros de Trinitaie jam a quod ab ecclesiasticis curis siipererat teniporis, in
se ahtea editos notet. Nam posl edilos illos libros pingendis sacris libris consumsisseindicioesfS. Per-
nullum fere ei, nisi posiremis his annis, otiuin fuit pelui Turonensis episcopi tesiamentum anno Clirisli
quo tanlum opus perficeret. Eo autem consilio illum 174 confectuni, quo Augustodunensi episcopo Eu-
ex onmi Scriplura psalmorum polissimum rccondi- phfonio relinquit Evangeliorum librutn, quemscripsit
liorcs sensus explicandos suscejiisse probabile est, Uitarius Piclavensis quondam sacerdos (Spicil. t. v,
quo videlicet suavius aique utilius canerentiir. Tum pag. 106). Hoc sane opus Hieronyirio eo inagis pro-
enim in ecclesia cui prsecrat usilaios fuisse psalmo- baiiim, qttod per illud et manus operetur cibum, et
rnm canttis, persuadet cum hoc Tract. psal. cxviii animtislectionesaluretur (Hieron. episl. &, adRtistic),
lit. 5, num. ll.quo Christianns a vanis spectaculis ad C i Hilario dignissimum fuit : ut scilicet Evangelitim,
ohjecta gratiora sic revocat: Nisi forte obscwnisUlis quod corde geslabal, non solum ore coram audienli-
spectaculorumturpiutn fabulis non ammniusdivinailia bus proferret, sed et pio manuum , arlificio procul
humanm spei eloquia ccintaiitur : tum maxime illud transmitteret. Yetus eliamnum in ecclesia S. Gatiani
Tracl. psal. LXIV,httm. 12<:Progressus Ecclesiwin Turonensis asservatur Evangeliorum codex latinus,
malulinorum et vespertinorumliynmorutndelectationes quem a-S. Hilario scriptum putant, atque huic eccle-
maximum miscftcordiwDei signum est. Dies in oratio- siss a S. Perpeluo relictum, cum Euphroiiio ipse su-
nibus Dei inclioatur, dies in liymnisDei clauditur. perstes fuisset, ex hujus testanienti verbis inlerpre-
110. Forte nonnullis incredihile videbitur, Hila- tari licet illud Christiani Druthmari nalione Aquitani
rium post secundum in Gallias reditum, hocest, post et Monacbi Corbeiensis, qui circa sa.culum ix flo-
multas cum Arianis disput.uiones frequeiitestjue pu- ruit: Vidi librutn Evangelii grmce scriplum, qui dice-
gnas, traclatus quos habemus in psalmos scripsisse ; balur sancti Hilarii fttisse, in qtto prinii erant]Mattli03us
cum in eis sicjuratis illis fidei hoslibus parcat, ac si et Joannes, ct pftus (le.gendumposlerius)alii, Marcus
ne novissei quidem. Qui illum Origenis tantum verbai scil. et Lucas : ut nimirum sancti Hilarii dictus sit
interpretatum esse opiuantur, hinc so facile expe-. hic liber, quia manu ipsius exaratus.In aliis quoque
diunt, cum haereses auctoris sui cevonondum exortas; D libris ac prceserlim synodorum aclis descrihendis
abinterprete sileri minime mirum sit. Sed luiic opi- idem sludium eum impendisse probabile est, ex
nioni cum mnlta adversentur, quce sirigulari Admo- eoque labore in promptu ei fuisse unde concilii Ari-
nilione commpdius exponemus; tum illud maxime: minensis Iiistoriam texeret, ubi id res eeclesieepostu-
repugnat, quod in iisdem Tractaiibus dogina Ariano> lavit. Quceautem hacienus, accuratiore quo potuimus
errori contrariuni passim ea ratione adslruatur, qttae3 modo, e veteribus monumentis eruere et indagare
Origenis siylum minime sapiat. Credibilius itaque est,, curavimus Hilarii gesia, Fortunatus hac brevi summa
eum Arianas impielales silenlio prselerire , lum quodI compleclitur : Dum superstes fuit in swcuto, aut
ab omni rixa et conlenlione alienum gereret animum,, scripsit ecclesiqslicmfidei documenla, aut pugnando
tum quod earum recordalionem plebi su;e non con- cctlccivilhwretica crimina, aulpelenti tribuit miraculO"
ducere ceuserel. rum suffragia. Sanclam adeo vilam non potuit nist
•111. Hymiiorum et mysteriorum libros edit. — Ad1 mors pretiosa consummare. Nonnulla quse ad hanc
idem teinpus referre licet memoratos ab Hieronymoi speclaut, ad calcem libri n Vitsea Fortunato scriptss
liymnorum mysleriorumque libros; tit cum apud1 e mss. Germanensis et compluriutn aliorum fide sub-
177 EX IPSIUS POTISSIMUMSCRIPTIS COLLECTA. 478
jicieinus. Extremum diem.suum, Hieronymo el Gre-- A iii. Guni posirema hac epoclia, si forie Sul|iicium
gorio Turojiensi lestibus, Piclavis obiil : quo anno,, excipiaSjlonge melius quam cum superiore convenit,
quove die, lis est inter erudifos, quidquid veterum monumenlis de morte Hilarii
113. Qttodie quoveanno Hilarius diem situm ob-- mandatum est. Ac primo quidem Gregorii Turon.
ierit. — Plerique sentiuiit, ohituni illius iu diem 13> testimonium est, quod quarto Valenlinianiet Valenlis
anni 367 incidisse. Et ed qtiidem die in vulgato Hie- anno S. Hilarius apud Piclavos ptenus sanctitate et
ronymi martyrologio, ul et a Beda, Floro, aliisquei fide, mullis undique vitiulibusedilis, tnigravil ad cmlos.
poslerioribus notatur S. Hiiarii depositio. His acceditt At vero teriio calendas martii anni 367, initium
Calendarium tom. x Spicil. e ms. Corbeicnsi,, sumpsit quartus Yaleiitiniani et Valentis anniis. Ut
ann. 900, descriptum, in quo exstat, Idus jan. Ocla- igilnr in liunc non ineidunt anni 367 idus jauuarise,
bits Epiphanimel deposiliosancli Clarii episcopi; narai ila riec in Hilarii exitum. ln uuunique aulcm appritne
Hilarii vel corruple Elarii loco Clarii legendum esses quadrant calendce novembres. Idipsum prorsus ex
perspicuum esl. Absque ullo mendo codex Gellonensii Hieronymi chronico conficere est, in quo ad an-
monasterio a Carolo Magno dalus habel : ldusja- num 367, ita recensetur Hilarii mors, u( Gratiarius
niiarii depositio S. Hilarii episcopi. Plurimos pra.- ad imperii ciilmen evectus prius memoreiur. Nam
terea ac pervelustos consuluimus Sacramentorum ,, B cum Gratianus, Idacio leste, nono calendas septem-
Missaruniatque Collectarum libros, in quibus idipsum- i hris anni 367, imperium adeptussit: apud Hierony-
legere est. Eidem opiniohi favet Sulpicius, dum Hi- mum apte dispositus est ordo rerum, si Hilarius
larium sexto amto posl quatn redierat , in palriai calendis novembris anni 567, ex hac vita migravit;
obiissescribit. Sed miiius commode Cuin ea componii secus, si idibus januariis. Quid de Hermanno Con-
qiieunt mox expendeuda Hiernnymi et Gregorii Tu- Iracto dieemus? Is quidem dum Hilarii obitum, etsi
ronensis vOrba. Neque vero Hilarii memoria ila in anno 367, altero lamen, poslquam imperii consors
omnibus veteribus libris ad usuni ecclesiasticorum Gratianus factus est, anno commemoral, pugnantia
officiorum eonsecratis consignatur idibus januariis, loquitur : ab explicalis tamen Hieronymi atque Gre-
ut non etiam aliter, puta aut alia januarii die, aut gorii verbis propius recedit. Adsunt praelcrea hisioriie
26 junii, aut calendis novembribus in iis recolatur. Ariminensis synodi Fragmenia xiv et xv in quibus
Quod cum audiunt, qui allatam sententiam luenlur, Singidunensis conventieuli epislola 18 decemb. die
statiin id ortum hahere reclamani vel ex variis sancli aiuii 366, daia ac rescriptum Germinii aliquanlo
ipsius cofporis translationibus, vel ex receniiorihus post missum continentiir. Quis enim h;cc e Panno-
festorum celebrandorum ritibus, quibus non licet niis ad Hilarium Pictavis coinmoranlem deferri, et
octavam Epiphaniorum diem, festumque S. Hilarii, IC ab eo opus suum addi intra idus januarias potuisse
pari solemnitale simul eelebrare. Aliurii quidem concedat?
usum olim fuisse coiicedendum est: idque persuadet 115. Has ob causas, qui omnium prope mss.
vel unus codex Sacranientorum Ratoldi ahbalis auctoritate pennoti, idusjanuarias die Hilarii exlre-
Corbeiensis jussu ante annum 986 exaraius, in quo mo insignitas sentiunt, illum ad anntim 568, vixisse
prinium occurrit tilulus, Idus janttarii Oclabas Epi- existimant. Cum bac opiuione apprime conveniunt
plianim el deposilio S. Hilarii : dcinde Colleciae de Gregorii Turon. verba, neque Hieronymi chronicon
S. Hilario prsemittilur Collecla de Epiphania : lum repugnat. In hocenim, inqiiiunl, cum Ililarii obitus
sMper oblala, ordine prsepostero , priino celebratur ad ann. 567, novissimum locum obtineai, in inilium
memoria S. Hilarii; cujus unius laudes postea in anni 568 incidet, s'i h;cc noia iiumeralis 568, uno
Prccfatione resonant : seqiiunlur exinde tres de sola laiilum versu altollatur. Ad utramlibet opinionem
Epiphania benedictiones : ac deiuuin ad complendum :rgrius accommodari valet quod ait Sulpicius, Hila-
prima oratio rursum esl de Epiphania, posterior de rius sexlo anno postquam redierat, in palria obiil.
S. Hilario. Vertim iis, qui mss. per se consulueriht, Nam atit circa finem anni 360, aut circa anni 561,
non satisfacit ficecreSponsio. Nam etsi non ila multi, iiiitium eum rediisse prope eerium esl. At Blondelius
aiitiquitaie lamen nihilo inferiores sunt, riec ad T) I aliique, falsa proecedeiuiuin ediiionuni lectione de-
nosiros ritus exacli codices, in quibus S. Hilarii cepti, ut Hilarii citm Auxentio eonflictum decem
fesiivitas ealendis novembris recensetur. Hoc die in annos post Ariminensem synodum habilum per|>er
velusto exemplari ecclesice S. Galiaiii Turonensis ram sentiunt, ita in annuin 571 illius obitum falso
liabeniUrquinque Missse, prima de omnibus sanctisf rejiciunt. Hunc cum terrse molus, quem Nicaese
seCundade S. Csesario, lertia et quarta item deom- anno 558 conligisse constat, Hieronyml in chronico
nibus Sanetis, quinta de S. Hilario, cum hac excipiat; liquet proeelarum hoc lumen ante finem
iriscriplione : Eademquippedie SolemnilqsS. Hilarii anni 5S8 orbi nostro ereplum, ut in eoelo clarius re-
episcopi et confessoris. Solenuiem aliquam transla- fulgeret.
tionem hic indicari ullro concederemus, nisi in co- CAP.XV. 116. S. Hilarii miracula, reliquiw, disci~
dice regio ab annis circiter 900 scripto et in peran- puli.— Non sic coelum petiit Hilarius, ut terras
tiquo Ehroicensis ecclesise pontificali iion siniplex penilus desereret. In his enim opem illius ac vinutem
solemnitas, sed Natale sancli Hilarii calendis iisdem etiam poslexperti sunt plurimi. Tam multa adillius
pr.Tnotaretur, rumulum pairala surit miracula, ut Fortunalus ex
179 YITA SANCTI HILARJI 180
iis, qusc sua ipsius a.tate edita-Sunl, librum inlegrum iA rcltir. Mittimus quse in Ottoboniano ms. exstant,
confeeerit. Forlutialus idem seu alius libfi primi queevesuperioribus adjecil Aquitanicoruin annaliuui
vilai Hilarii auclor lesiis est (Prmf. lib. n, n. 9.), scriptor Bouchelus, et ex eo Bollandus transtulit,
tunuilum ejus ii) dies ob prodigia, qtim usque in lio- Sed proctermitieiidum Jiic non esset, nisi jam illud
dieriium diem, inquit, perseverant, celebriorem fieri. teligissemus, qui Chlodoveus hiagnus in certamen;
Quod Nicetius Trevirorum episcopus in epistola ad adversus Alaricum Gotlhorum regem descendens,
Chlodosuind. confirmat his verbis : Quid dicam de futune victoriseomen in ecclesia S. Hilarii acceperit,
DominoGermanoHILAIUO, velLnpo episcopts,ubitanla ideoque suis proeccperil militibus, uta regionis ilhus
mirabilialwdi/iapparent,quanlutnnecdicereverbisvaleo. populatione sese abstinerent, nec quidquam ex ci-
117. Gregorius Turonensis lib. i IJistor. Franc. vium bonis violenier anferrenl.
c. 59, mortuos ab eo suscilatos tradii, et )ib. de 119.. Hilarii nomen olim in sqcro tnissw cqnqnere-
Gloria Gonfess. c. 2, satis habens ea in memoriam cilctbainr.—Egregiam inclyti prcesulis sanclitatem .
revocare, quse libro Forliinati secundo coiuinentur, quam lol prodigiis Deus leslatam fecit, Ecclesia sin-
aliud adjicit, quod reliquiarum illius ope in Gabali- gulari semper veneratione prosccuta est, Anliqui
tano lerrilorio factum est. Quanquam suspicio est, Sacramentorum libri plerique inemoriam illius in
ibi Gregoriuin nominis simililudine deceptum Hilario B . sacro venerandi sacrificii canone proxime post mar-
Pictavensi atlribuisse, quod Hilarii Gabalitani seu tyrcs recolunt. Tres e Vaticana bibliolheca memorat
Mimalensis episeopi fuerat. Neque lantum intra E. C. Bona, qui sancti Confessoris nomen eo loco
Pictavnrum fines, aut iu locis in quibus asservaren- prce se ferunt. Quibus consertfuintCorbeiensis codex
lur Hilarii reliquice,ipsius in edendis prodigiis virttis annorum circiler 700, Remigianus Caroli magni cevo.
emicuit: lestalur quippeFlodoardus(lib. iv Hist. Rem. scriplus, Germanensis olim Gellonensi monasterio
c 18) duas Remis in honorem sancii confessoriseccle- ejusdern Caroli dono datus, el alii quam plurimi,
sias exslructas, et ambas miraculis illustres exlitisse. quos enumerare longum esset ac supervacaneum. In
118. Alia variis in mss. occurrunt, nono, uti vide- ipsa etiam lilurgia Mozarabica primuni iuter confes-
tur, secculoab incerlis aucloribus collecta : quorum sores locum oblinet.
fides etsi dubia est in iis quai a suis lemporibus re- 120. Plurimw basilicwin honoremejns cxlruclw. —•
mola sunt, non est lamen spernenda in iis quae suo Praaterea ut suam erga eum reverentiam demonslra-
sevo conligisse lesiificantur. Collectionem hujuscc- rent majores noslri, plurimas in honorem ipsius basi-
modi compleciitur codcx Colbertinus 59, in quo pri- Iicas tibique conslruxerunt, Eniieuit prse csetcris
mum legitur fahula de lerra subito excrescente in sancti Aredii Atanensisin agro Letnovicensi Abbatis
synodo coram Leone. Tuni sequifur miraculum de < Q pietas, qui quod si.hi.ex nqbilium parentum posscs-
muliere, quce ad sancti Hilarii sepulcrutn invito coii- sione obtigerat, ad sacram cedem snb sancti Hilaiii
juge pallium ohtulerat. 3° Mtilier memoraiur alia, invocalione cxcitandam rnagna ex parfecontulil, i|)i-,
quse loto corpofe debilis ad basilicam S. Pelri a que corpus suum sejiullurse mandandum constiiuil.
B. Hilario niissa sanatur. Hine Godam quamdam Tanlum autemabbati huic in merilis Hilarii fiduciai
exhibenl ccecam et claudam, quee Hilarii suffragiis fuit, ut cum Nectarii Lemovicensis civis jirsedivitis
recepta sanitate ad suos redire non valel, et basilicee doloreni Ievare cuperet, unicum illius filium exani-
ipsius verrendeese mancipal. Narrant, 5° qiio pacto mem ad se afferri, e.t ad reliquias sacralas B, Hilarii
sacris illius exuviis in basilicani S. Petri, nunc anttstilis exponi preeceperit, ubi facta oratione raos
S. Genovefsca Frothaldo abbate delatis, duo ser- euni parenti incolumem reddidit.
pentes ab absida fugali fuerint, simulque memorant 121. Translatio prima ipsius corpofts. •—Saerarum
quod ipse vivus in insula Dives patraverat. 6° No- illarum reliquiarum prima ac celebris translatio (1)
bilis feminaamentio fil veluli auetoris seyoa dscmone temporibus Chlodovei regis ac Fridelitii abbatis facta
liberatce. De ea siquidem ait, qum etiam ttsquel/odie memoralur. Petrus Damiani in anniversaria illius
vivcre perhibelur, ct ad Saiicli luminaria pro sttm solemnitate sermone habito teslalur, sanctum cor-
animw corporisque salute votivum munus annuatimlP pus in locum qui prceparalus ei fuerat, propriis an-
videtttr cxsolverc. 8° Comparet puer, qui cum ore gelorurn manibus fuisse delatum. Idem prodigium
aperto intra viscera scrpeiiteni admisisset, ductusad. legereest in uno Bellovacensis ecclesise ms. in quo
insulam Dives, ubi OTb invocaiione S. Hilarii con- prceterea adjicitur, neminem exinde ciusumesse sa-
sirucla erat basilica, curalus est, Narralur denique, crum corptis aul tangere, aut alio transferre : eam-
qui Hilarius, Leonio prsesente, extremum vitse suse.; que ob causam nusquam alibi sacras illius haberi
diem egerit, Duo hcec postreffia Yinceiilius Bellova- reliquias, nisiforle vestes sacerdptales, aut ex tu-
censis in historiali Speculo (lib. xiv,.c. 51) descripsil. muloeju.s, qui argenlo tectus ibideni scribitur, col-
Eadem fere aliaque continel ms. codex monasterii' lectum pulverem.

Longi-ponlis ordinis Cisterciens.is, quaj pb, cttiis .122, Hcecsi vera snnt, saltem non diu qbtinuisse,,
tiegleciavel per iiieiiiam prwtermissaauclor se colle- videlur scrupolosa illa in sacra Hiiarii ossa religio.
gissc. perhibet. In his lertium est de Dano, qui Ea enim Gregorii Turonensis aevo distracta fuisse,
baptismum fictesuscepil: ut Ramnulfi Gomilis ma^ (1) Dehaciranslationevide Annaleseccles.C. Coin-;
nibus a sacro fonte susceplus, niunificis albis poti- tii ad ann. 558, n. 11,12 ei 45,
181 EX IPSIUS POTISSIMUMSCRIPTIS COLLECTA. 182
prope persuadet quod ipse narrat, Dei nimirum sa?_, A Nam duobus dipldmatis an. 1594 datis et apud Bol-
cerdolem, cum quemdam Gabaljlani terrilorii popu- landum relatis Pictavenses ipsi profitenlur, nbii jam
Jum a vana circa stagnum superslitione reyocare apud se, sed in sancti Dionysii monaslerio sacras
vellet, sede in honorem B. Hilarii Pictavcnsis con- patroni ac pastoris sui reliquias asservari.
slructa, in. eaque collocatis ejtis reliquiis, populuni 125. Yerum quid opponet Coimius antiquo Au—
Iu'Syerbis adhortatum esse : Notite maculare qnitnas giensis monaslerii monumenlo circa inilia sceculi
veslrasin his rilibus vanis; sed potius cognoscite(an noni scripfo, in quo Imjus monasterii- cum diversis
colite) peutn, el qmicis ejus venerationemimpendile: aliis societates recensentur? In eo qnippe legcre
adorale aulem S. Hilqiium Dei gntistitem, cujushic est, Ex Celia S. Dionysii, ttbi CohfessorCliristi Hila-
reliqttim sunl condilw; ipse enim potest pro vobisqpud rius qttiescitliumatus, Hilduinusabba (Anal. tom. iv,
Dei inisericordiaminlercessor exislere, Probabile gui- p. 614)."Unde conficilur, tam noium ubique sseculo
dem est, ut diximus, Gregorium similitudine nomi- nono fuisse, quod sacraa Hilarii exuvieein ascelerio
nis deceptum, Hilarii Piciavensis reliquias falsq S. Dionysii in Francia requiescerent, ut eliam apud
exisliniasse, queeHilaril Mimatensis fuerbit: at quin Germanos hac una nola a cseteris ejusdem nominis
illas alibiquam Pictavis haberi poiuisse, acre.vera,- monasteriis discerneretur. An reponet, non hic ah-
hahitas esse senserit, nullus, dubitandi loeus reliclus g baliani S. Dionjsii in Francia,sed prioiatuni ejusdem
est. Hjs accedit quod ex B. Aredii viia, Gregorio monasterii in Alsatia indicari? Verum ex prioribus
eodem, si litulo credas, auetore scripla super|us re- hujus monumenti verbis, quibus proxime post mo-
lulimus. Hinc enim liquet, nonnuljas ex B..Hilarii nasteria S. Germani el S. Michaelis subjicilurS. Dio-
memj)ri.sreliquias apud Leiiiovicenses fuisse depor- nysii, apparct monasteritim Franeiae iiitelligenduin.
latas. Id tamen certius assefere esset, nisi ea celate Neque inde dubjlaii permittit HildUiniabbatis no-
non lariiuhi ossa sanctorUm, Sed et quseCumqueex men, anho 814, S. Dionysii in Francia monachis
locis, in quibus requiescerent, essent desumpta, reli- prsefecti. Sed esto, Cella hic sit, quam celebfe S,
qpiarum nomine donata esse constarel. Tesiis est Dionysii moiiasterium in Alsaiia oblinebat, non ip-
prseterea Bollandus, ip Belgii finibus haiid pracul a summet S. Dionysii moriasterium, An id sibi volcnt
Lsetiensi monasterio yicnm esse vulgo Wallers, in verha superius allata, Hilarum confessofem iu hae
quo brachii ejus QStheca argentea inclusuin eliam^ Cella quiescere? An potius hanc cellam ad celebre
num asseryatur, eoque cqnfluere liominum multitu- illud S. Dionysii monasierium pertinere, lii quo con-
diuero, qui debitam ei reverentiani/exhjfreant, fessor Christi Hilarus quiescil liutnalus?
123., Tiiinstatiqatlerqinbqsilicam S, Dionysii. — 126. Responderet forte, Hilariiffi Gabalitnnuni ihi
Postniodum S. IJil.arii corpus a Dagoberto rege in G ( designari, .nisi sancli liujus in laudatum coeiiDhiiim
percejebrem saiicti Dionysii basilicam iranslatiim translafionem recentioreffi esse (ad antt. 658, n. 12)
fuisse, iradiiio. est: quee licet Carolo Cointip ad ipse approhassel. Sed et Ililarium quis atidiat Confes-
ann. 658, n. 6, npn videatur certa, nujla lamenevH soris C.hrislililulo decoratum; necstaiiiiiPictavenseni
desnli ratione refellitiir, Hpic quidem opponi potest cogilet? Neque facile milii persuaserim, tantam olim
quod scribit Aicuiuus, Beatius fecundq Piclaviq B, fuisse Hilari Gabalitani fainam, ut a sacris cjus exu-
Ililqrii pontificis rcliquiis exultat, quqnt venditionum yiis celeb.errimum S, Dionysii monasterium inaxhne
el',...emplionumqltercatione (Roinil. in Nat. S. Vil-r apud Germanos noininatiim sit. Hoccinesic eflcctum
librordi). Si enim Alcuii.ii ceyq Piclavoruiii civitas putes, ut cum Hilaium in basilica S. Dionysii re-
Hllarii reliquiis exullabat, lias se Dagoberti beiieficio quicscere faina percrebuisset, is statim in dissitis
possidere sancti. Dionysii ccenobiunifalso glorialur. regionibus existimatus sit, qui et sntale et gcslis esc-
Yerum oequereponere licet, Jifficillum locutuni esse teros ejusdem npminis anteiret? At neque id licet
de S. antislilis cinere ac tumulo, ad quem populi opinari, cum nou unius Hilarii, sed utriusque, et
tum confluerent, crehris yirtutum signis, quet PictaT Picfayensis scil.icel.ef Gabalitani, reliquiis S. Diony-
vis in dies -edehaiuur, permqti. Ea ipsa quqque ra-. s.ii ecclesia sibi gralule.ur. Nu.nc.quidem resecala l.It—-:
tione commode intelliguntur Petri Damiani verba, D 1 lera Gabalitanum episcopum Hilari nomine ab Hila-
quibus Moysis sepultura cum Hilarii translalione rio Pictavensi disoern.it : at apud" aniiqttos nulla
comparata, quasrit cur nesciaturillius tumulus,Jiujus fere esf heec distinclio, apiul quoseliain Piclavensis,
vero quolldie cum tanta gloria christianse devotionis iii gignendi precscrlimcasu, Hilari noroineconsiaiiler
invisalur. Et vero mulla eti.airmuih _ocasaiigtoruiri dqnatur, Uiide anliquus scrijitor ajiud Photium cttm
tumulis celebria magno hominum coiicursu invisun- Hilarii nostri laudet scripta, eum ob nominis sitnili-
' tudinem
tur, quamvisalio translata sinteorum eOfpora; Et Ut Gabalortim cpiscopum cognoniinat. His ac-
per niulta hoii exCurraf oratio, quis S. Eiacrii opem ccdit quod lionduni, ui diximus, in basilicam S. Dio-
jmploraliirus, non eum locum pfoperet tumulo illins nysii delala fuerant S. Hilarii Gahalitani saera ossa,*
et crehris prodigiis clarissimum, quamvis sancti cum scriptum.est-Vclus".illu.d Augiensis .roouasterii
ejusdem corpus Meldensisecclesia rclineat? - -.:_ naniuimeiilum,Tiaquefoeculo rionoindubitaluin erat^
121. Longe minusmovere debet, qiiod aiunl:-rion^ magnurn Hilarium i.nilla requiescere.
huili, sancli confessoris corpus superiore sscculo' .127. Non imnierito igitur Dionysianum coenobium
Pietavis a Calyini sectariis igne consumptiim esse. de tanlo thesauro gaudcal, de cnjus jaclurasicut nihil
185 VITA SANCTI HILARII 184
certum ferlur, imo nihilnisi falsuni; ila ef de ejus At temptis Hilarium conveiiisse dicitur, ut vitee in.sti-
possessione nullus alius locus gloriatur. Neque hanc tuendoe formam ab eo exciperet. Pictavis paroecialis
rem, puto, in dubium vocasset Cointius, si antiquum basilica nomiiie illius insignita extat eo ipso in loeo,
Augiensis monasterii monumenttim eividere licuisset. in quo eani intra cellulam per niulios annos ad mor-
Adeo errori proxiinus est, qui ad respuendum quod a lem usque laiuisse traditio est.Hanc iionnulli suspi-
niajorihiis accepium est, levibus quibusque coiijec- cantui' reclusam eam esse, cujus criin laude ii.oiivul-
luris inclinatur. Nos illis poiiorem habenies fidem, gari meminit Siiljiicius (Dial.n, p. 415),quee viroriim
Hilarium Christi confessorem in monaslefio S. Dio- omniuni conspecium ita sibi negaverat, utne sanctum
nysii quiescere credimus, et sacraejus-ossa, quseca- quidem Martinum officiicausa eam invisere cupientem
Iholicis omnibus magno in hoiiore el preii» esse me- voluerit admiltere.
ruerunl, debito culiu veneramur. Sed de his satis : 155. Al si ex discipulis Hilarii gloria aucla est,
reliqiium esl ut de sanctis Hilarii discipulis nonnulla quanta ei aecessit ex Martini instilutione? Per hunc
delibemus. enim in antisiiles ac monachos innumeros, quorum
128. Inter primosnumerant S. Justum, a B. Hilario pia conversatione Gallia deinde decoraia est, sanc-
sacerdotii gradu donatum, etab eo missum ad Petra- titatis semina respersit: quas utinam et hae nostra
corios, ac prope LemoviCos sepulium, cujus memo- B JJ retate utriusque Pontificis sanctissimi meritis, palro-
ria novcmhris die 2S, recolitur. Hilaril vita, quam ab einiis, ei, exeniplis in Ecclesia jircesertim Gallicana
eo scriplam dicunl, et in cimelio magni Hilarii re- ita repullulent ac reflorescant, ut in posterum nec
pertam, aut falsa aut cerie interpolata est. Quis enim hscreseos monstra admittat, nec sacerddtii dignitatem
Hilarii discipulnm operis ejus auciorem sibi persua- ac sanclimouiaffi ohscurari aut contaminari patiatur.
deat, in quo Hilarii cum Leone papa in synodo ro-
VITA.SA.NCTI HILA.RH, AUCTORE HIEROSVMO.
mana altercatio, meraque fabula a nobisjam refutata,
occurrU? (Lib. de Script. eccl.)
129. Apud Pictavos prinia Februarii die celebris Hilarius urbis Pictavorum Aquitaniec episcopus,
est s.olemniias S. Leonii, Hilarii laborum, ut aiunt, faetione Saturnini Arelatensis episcopi, de synqdo
eomitis individui, quem in mss. nonnullis legiinus a Biterrensi Phrygiam relegatus, duodeeim adversus
B. Hilariojamjam morituro aceersitum, ipsius obiius Arianos confeeit libros: el alium iibrum de synodis,
testem adstitisse. Nihil prseterea de eo succurrit apud quem ad Gailiarum episcopos scripsit: et in Psalmos
antiijuus Yincentio Bellovaeensi superiores. comnientarios, primum videlicet el secuiidum, et a
150. Gregorius Turonensis Lupianum memorat, quinquagesimo primo usque ad sexagesimum secun-
ab Hilario insfuutuin et haplizatum : qui mox ut sa- G ( dum, et a centesimo decimo octavo usque ad extre-
lutari lavacro abluius est, migraverit ex hac vita, se- mum : in quo opere imiiatus Origencm, nonnulla
puliusquein vicoRaiiateusi juxla Nannefes niiraeulis eliam de suo addidit. Est ejus et ad Constantium
claruerit. In aliquot ecclesiis prima Julii dies S. Lu- lihellus, qneni viventiConstantiriopoli porrexerat: et
piano sacra est: et apud Glaruin nionlem 17 fe- alius in Coiislanlium, quem post mortem ejus scrip-
hruarii die reculiiur irauslalio S. Lupiani, ejusdemne, sit: el liber adversus Valentem et Ursacium, hisio-
analierius, incerlum. Certe Lujdanus nullus in fastis riam Ariminensis et Seleuciensis synodi coiltinens:
Arveunicis. et ad prsefectum Salluslium, sive contra Dioscorum :
151. Jain in superioribus actum est de Florentia, et liber hymnorum, et mysteriorum alius : et corn-
quam elsi Pictavenses 1 die decemhris Colunl; Fer- metitarii in Matthseuni; et Tractatus in Job, quos de
rarius tamen, auclore Canisio, prima Julii die FIo- graacoOrigenis ad sensum liansiulit: et alius elegans
reniiam commemorai Hilarii discipulam, qttain et in libellus conlra Auxentiuni : el nonnullaa ad diversos
Dania colloeat. ejiistote. Alunt quidam, scripsisse eum et in CaiiliCa
152. Floreniise exemplum imitaia videtur insignisi canticoruin; sed a nobis hoc opus ignoratur. Moftuus
illa Triasia, quse relictis pareiuibus, opibusque cbn-- D'. est Pictavis. Yalentiniano et Valenfe regiianlibus.

VITA SANGTIHILARII";
A FQRTUNATO SGRIPTA (iK

ADMONITIOIN DUOS LIBROS SUBSEQUENTES.


- Etiamsi duo de vita Hilarii libri Foiiunatum auclo- leguntur Fortunali: Ita el in AnrialibusAquilunicisduo
rem prm se ferant,Pascenlio atnboinscribantur, et ambo memorantur Pascenlii, unus scilicet Hilarii discipulus,
eadem prwfandi et incipiendi ralione conveniant: an et in Pictavensi sede successor; alter, qui ejusdem ec-
tinus lamen utriusque auclor, quisveille fueril, non ad- ciesimregimenS. Radegundiswvo suscepil. Libri prjmi
modnm perspicuum est. Ul enitn posl Hilarium mulli scriplor Hilario se cdwvum facere videlur_ nbi fwc
(i)ln ros. Colb. Vita S. Hilarii a servo suo Fortu- Opus a se susceptumlestalurrogalu Pascentii, quem
lunalo presbytero, postea episcopo. sacratissimus Hilarius ac ipsis cunabulis ante sua
m SCRIPTA A FORTUNATO, LIBER I. iSfJ
" —
vestigia quasi peculiarem vernulam familiariter enu- A Religiosi pecloris, studio sollicilante commonitus,
trivit: ac paulo posl subjicit, cequabiliusfuisse, heec Papa beatissime, divinis in actibus cum sacri cou—
bealo Ariibrosiode fratre scribenda mandafe. Veruni, versatione propositi jugiler exercitaris intenius, et in-
utopihhe observavilBoliandus, si exporiicommodepos- lendis exercilandus : ut facile sit perspicuuni, ad cul-
suiit priorailla verba, ul bis Pascentius a puero inec- turam ecclesiaslicse disciplinceet fuisse te genituin, et
ctesia Pictavensiinstiitiiusdicalur; posteriora autem, ut esse provecluni; cum irrefragabiliter Teteris disposi-
iis desideretur quispiatn eloquentia Ambrosio simitis, tionis catholici dogmatis furidamenta cuslos observas,
qui ut Ille fratrein Salyrum, ita et Hildrium dignis lau- et ad sedificationemplebis amahtissimse, veluti bonus
dibus celebret. An veio atictorAmbrosiomquatisdeipso instructor, adjiciendo aliquid, culmen fabricse conli-
dicerel, (M\verba florebant, aut Hilarium antiquissi- nuare feslinas, non sine liniore divino. Cujus operis
mumsacerdotem cognominuret? an de conciiioBiter- amore prsevenius, me dig-nafuses perurgere quo de
rensi, de Saturnino Arelatensi, de congressu cum Au- actibus sacratissimi viri ililarii confessoris,ijui te ab
ccentiorie verbum quidem facere ei licuisset? Stylum ipsis cunabulis ante sua vestigia, quasi peculiarem
qtioque si atieitdas, sane qudrtum swculum non sapil. vemulam, familiariter enulrivit, ut inipensi muneris
In plerisque mss. solus.exslat liber priintts : et in se- vel verba rependerem (1), et si non piene, vel qua-
cundo itulla meiitiofit primi,neqUe in hoc "alterpro- g dam ex parle complexa persiringerem : qualenus dum
mittitur. gregis auribus vox quodam modo et vita Pastoris an-
De altero hoc constat, eum scilicet post Chlodovei liquissimi resonarel, et ilie probaret ministerium et
tempora liuente adhuc Probiano scfiplum. Is vulgo cre- ipse luiim non celares affeetum.
ditur Biluricensis episcopus, qui anno 5S5 Parisiensi 2. Hoc opus siiperare vires reponil Fortunatus.—Se&
Concilioinierfuit, et an. 568, juxta Coiniium obiit: cum mei ingeriii brevitatem mensuro, adeo beati Hi-
maximecum eo ipso lempore,uti Gregorius Turon. lib. ' larii immensiialem foftem cognosco, ul pene milii
iv, cap. 18, sctiplo inandavii,PascentiUs Pictavensi ec- videatur oequale, tum istud possedicere, quam digito
clesiw ptmfuerit. Unde quod idem Gregorius lib. de coelum tangere : prseserlim quod eiiam heati, ut au-
gloria Conf. cap. 2, ail: Yirtules mulias ad sancti dio, Hieronymi lorrens illud eloquium recusaverit at-
Hilarii sepulcrum ostensas narrari quas liber yilai lenlare, qui huie materise se imparem ealenus judi-
ejus conlinet, vix ad alterum librum referre licet. Et eaverit, ut taceret, Ego vero, cui nullius-scientice ir-
quia tum VenantiusForttinatus, qui postea Pictavensis rigiia fluenta succufrunt, quetn vix stillicidii pauperis
episcopttsfuit, exjtaliain Galliqs venerat; existimat attenuala gutta perfundil, nihil proprio de fonte re-
Bollanduscuin pttirtbusaliis, Hiiafiiviiam duobuslibfis spirans,qua temeritateinteririgentia (luniiiia, Euphra-
sequentibus comprehensam ab hoc Fortunaio editam Q lem beati Hilarii, et Nilum Hieronymi, siccos velim
esse, ubi eame veteribusmonumeniis erutuih paululuin cursus extendere, cum de illo etiam doctissiini viri
expoliissel. Hinc styli d cmterisejus operibusdiversiia- quidquid dicere poluerunt, minus est quammeretur?
tein cxpticat. Addere potuisset, el proprias quasdam Et cum virurii sanctissimum consultius niilii sit mi-
Venaiiliiloculionesin eo opereindidem deprehendi. At rari, quam loqui; aequabilius Juerat hsec healo Am-
iion dissiintiiavit, Gregoriuth Turonehsem, cum Ve- brosio de fratre scribcnda mandare, cui verba virtu-
naittii sibi fainiliaris opera tiunqiiamthemorare soleat, libus conjuncla florehant. Tanien etsicum mea Vere-
quin sirhul et auciorem nomhtei; Itoc tqmen, utvidi- cundia vobis quidem obedientiam, el illi impendo, de
mus, laudasse, nec noiitenaucloris appellasse. Molarius quo non digrieloquor, forlasse injuriarii: sed concedi
juxta martyrologium ecclesimParisieiisis ud ASJunii per veniam credimus, quod devotione peccalur. Et
diem Fprtunati qtterius meminit, a quo S. MarcelliPa- ne protracla pagina fastidium poiius generet, quam
risiensis cpiscopivitarogante S. Germaho scfiplasii, et provocet audiloreffi; nuncde ejus vitafproponamus.
cui ipse S. Germanus superstes fuerit; adeoquepauto LIBER PRIMUS.
antiqitiaris Venantio Fortunalo, q quo S. Germaiii "5. S. Hitarii'palria , generis splendor, virtutes.—
gesta nobisifansmissa suttt. Veruiiidivefsusne sit, an Igitur beatus Hilarius Pictavorum urbis episcopus re-
untis iilriusquelibri scriplor; isne cehsendussil Venan- D gionis (2) Aquitariiceoriundus fuit, quse ab OceanoBri-
lius Fortunatus, ah alier paulo sitperiPr; parvi refert.
Eoc ccrte negari nequit, posteriorem libruin saltem «itiui sed mullorum relatione comperimus in landem
mediosmculosexio esse Conscriptum. Dpmifti noslri J. C, memoriw tradiiam . et bellatorem
Christi eprtimopusculisconlra Arii perfidiam luculen-
ITLEFATIO AUCTORISIN LIBRUMI (1). tissime flore defloratitm, et muttiplicia iii eis dd verm
fidei confessionemtexere gestu. Hujuscemodire(F.rei)
DOMINO SANCTO, ET MEIUTIS EEATISSIMO EATRI,PASCEN- bealus Rieronyinus maximus slipulalor eiiilet.Qualiter
TIOPAP_E FORTUNATUS. vef qtiotnodoin synOdoArimiitensitempdribusGoiislan-
tii principis sub Tguro prmfecto miles Cliristi dimica-
1. Auclor est Forlunalo ui vitatn S. Bilarii scribal. fii, exsilitimqtiepeiiuleiit Phrygiw, lusirumqtieexsula-
verit, omnibusreclepimque fidei sequacibustiolum'_._.-"
(I) Prsefaiionis hujus loco in codice Comperidiensi beiuv. Prologum liunc yiia excipit Fdfturiaii"verbis.
ab annis cifciler 800 scripto Jbreviorexstat prologns ; expressa, iis lamenidentidem mutalis..
quein mendosum licet, hic adlexere iioiiiiihiljiiverit, (1) Aliqnot inss. rependeres, seu, rependeris. Tum,
Prologus ex geslis sancii JJilarii Piclavensis
" episcopiet etsi tion pletie, velex parie perstringerem. .
cpnfessoris.IdusJanUarii.. _ (2) In"veieri cddice Golb. regioneAquitaniw.ln so-
omfissinii Hilcirii confessqiis viium vel opera rion Iis edit, regionis Aquitcmiwpartibus, ilic Pictavensis
187 VITA SANCTI IIILARH .; . / ISS
tannico fere millibus nonaginla (1) sejungitur : apudj A.ter hosiiles fremitus, infer haereficos gladios se ingo-
Gallica.nas vero familias nobilitatis. lampade nqn ob- rehal intrepidus, Cliristi cJiaritale securus,/iuhil de.
scurus, imo magis prse ecclerisgraiia geiierositatis or- sua mprfe formidans, illud solum (1) metueiis, quod
natus, nitore pectoris addito quasi refulgens Lucifer absit, prsejudicio religionis,, in lato ne viverel. Ilinc
inter astra, processit. Ctijus acunabulis tanla sapien- a.Yalente el Ursacio episcopis, qui prava credulitate :
tiaprimitiva laciabatuf infantja, ul jaro tunc potuisset Ecclcsiani Dei turbare periinaciter insislehant, Impe-,
iiitelligi Chrisium in suis caiisis, pro obihionda VJ.CT;ratori iiersuasum est,ut yiruro eruditissimuin, de-uuo-.
loria, necessarium sibi jussisse militeni propagari. lo.quiniur,et Dionysiunillediqlaneiisem, et Eusebittm.
Denique conjugem habens et filiam, ila pleiiitudine; Yercelleiisem exsilio condemnaret (2). Nihil enim
Domini yenerabtles animos ecclesiastic.eercgulee tra-; polerat-ante. insuperabilem sancli .Hilarii faciindiam.
didit hiformandos , ut adhuc in laicali projiosito eon-, lieeretieus;obtinere. Sjierabat enim hosiis fidci, alir
stilulus, divino iiutu, ponlificis gratiam possideret; ita quas se nebulas,..,splendori catholico posse prccteu-.,
se ipsum propria .discipli.na coercebat inton.sus (2), dere, si retrusus exsilio vir la.lis a certamine defuisr
quasi fulu.fam sjieciem:iiidicans, ut irrepreliensiljilis. sef : qupniam si quis perversus voluit cura illo eon-
in templo Christi prsepararetur saeerdns. Nain quod fligere, ac si mutus et claudus, nec verba poterat jirO'
inter mortales adhuc valde videtur difficile, tarn cauf E 3 ferre, ne.c reiponsionib.us cprrere : sed quasi nafans
ttim esse quemquam, qui se a Jiidceis vel hserelicis iii pelago, ante fluctum ejns cloquenticemergeliabtir,
ciho suspendat : adeo vir sanctissimus hostes calho- Iiaqne in Plirygiam Asiee regiouem (5) mhsus exsilio
licie religionis ahhorruit, ut n.on dicani eonyiviiim, sed ad, augmenluijv virtulis , gralias egit D.eo : quia
nequesalufafio ei fuerit cuni hisprietereunl] comimi- quantum pro npmine Chrisli longius disceilehat
nis, Yitahat hccc Davidico suffultus exeniplo, necum, de solp proprio, tanturi) merebatur fieii vicinior-
hsereiieis mensani partieipando ,.fieret £.111. i_nscanda- cpelo. - ,. .
Jun) (Psal. LXVIII,25).0quam perfectissimum lai.cum;, 6. Epislpla ejus ad filictm, cui virgiiiitalem persua-_
cujus imilatores ipsi eliam esse desiderant sacerdo_- dei. — Qui duro ad loctup pervenissei pptabileiu, \\ci-
tes;:cui non fiiitaliud vivere, nisi Chrislum cum di- Jiis tacenduni non est quod illi diviiiitus cqiicessuni._
lcctione timere, el euffi liraorediligere: cujus sequa? est, Nam eq tenipore, sanctp sihi Spiritu revelante.
ces currunt ad gloriam, divenentes ad peeiiam;cre- cognpyit quod beatissimam Ahrani (1) filiani suaui,
denii suecedunt prsemia, recusanti lormenta! Qul quam cum matre Pictavis reliquerat, quidam juvenis
omnes de pio.religionisoperecomnionens, nunc alios nqbilissimus, prsedives, pulclierrimus, conjiigiivin-
de confessiohe inceslimabilis sanctce Trinitatis infor- culo sibi qua^rerei adneetcndam. Sed ipse i.niervenlu.
mans, nunc reliquos promissidne rcgiii cbalesti invi- G oratiqnis assiduse, ccelesten) jlli spansum sine coiua-
taris, nun cessabal in plehem verba veritalis fructutn minaiione provid.erat. Moxopporturiilaterep.ertamanu
fidei redundantia seminare. propria subseriplam (5) filieedirexil epistolam suffi-
- 1. Episcopuseligitnr. — Quo cognito de S. Hilario, cienti saje conditam, et veliit arotiiafKisungueniis in-,
quoniam taniuni lumen, elsi voluissef, latere npn ]io- fusain, quse lenelur Piclavis. pro rniinere conseryat t:
ttiit, quippe necessarius (a/. necessariutn), ut alienas' Indicaiis ei, qtiod talem sppnsuiri anxiits pater illi jiro-
tenebras in lucero transferrel, coiicordante favore po- vidisset, cujus nohililas coelosascenderel, pulchritudo
pttli, ut potius Dei Spiriluproclamanle, vir olim inys- ros-arum et lilii comparaiionem prsecederet, oculi
terii .dcputaius, alhjuando sacris altaribus sacerdos geniniarum luihen o.biiubilareiil (6), vestis cando-
electus esl; Crescebnt in eo quotidie opinio ramula-: rem iijvis qpprinieret, ornaioeula inceslimahjli ful-
trjx yirtuium : nec erat fama ejus comenta circumr gore Vfirnarent, diviti.aeintra se regna cpncluderent :
jecfas lanium Gallias illustrare, sed exteras nationes ejus sapientia incomprehensibilis emanarei, dulcedo,
et rcgiones implebal nieritorum gralia percurrenle : favi mella poslponeret, pudicitia iriCpiitainihaia per-
sjeque actum cst, ut in tpto orbe velpciter beati pon- sisteret, odor suayitale.fragrarel, lliesauri siue defec-
fificis glorja niilitarel. lione consfarent. Addit ergo monitis, ut filia nulli se
_ 5. Ariqnis adv.ersatiis,vi.B-l_rygi_cm relegqtur,.— .JgU D prius ti ;niqr(i_divisa, cpniungeret, quam uf patris,
tur Consiantii Imperatoris tenipore, cum Ariaiia hoe- expeclarelpolliciiuni(7), elspoiisupi jiafitercuni pro-
resis ,pveiienata de radice flore toxico (5) pullnlaref;
lune yir sanetissiinus timore nudus, fidei fervore ves- (1)In vulgatis, iilud sp.lum.meliiebat,neprmjudiciuin
filus, quasi signifer helligerator per medias acies iiir religiom, quod absit, iUdliimprmvaleret.Elegantior est
leclio, qiiam exhibemus ex potioiibus mss. Horum in
unq exstal iltatm, nqn iu lato. Mox ex iisdem resli-
civitaiis jarii expressse Videtur ' auCtor vi.lar^"'yo.l'uis.s"etiiinuis'. prava credniiiaie; ubi "obtinuefat cruduli-
repftliiioneni. . "... tate: :'-' '-'r ' '- ;--
:{i) Gemeticensis codex cuni Coriipend, dctua-, (2) Hoc non uno et eodem.annq contigit.
ginia. _, '...',-:'. -".! iitfrigia Asimreligionis.
"(3) Yeius codexCoib.constanter
..;(2) Ita meliores mss, quo verbo id sigiiificatur lem« (4) In plupibus-mss. scribitur...Aprom.
jiiis, quo liiindurii.per tonsuram Clero .adjunctus"erat '. (5) Addilum hic.efat,-»i'_ fra posl librum sectindum ;
Hiiar.iusrln; aliis liiiris, iriiehuts.. quod ex.tnafgihe irrepsit iriiexluni.
(5) Quidam inss. florls toxici./M.agisplaceret ciim .'-..(6) Gilloiiaiia editio, luinine luinincirenl,Compend,:
Coiupend-... difa contdgia pulluldrel, si et alter' sufffa- mss.-7t<i!iiiiaiiiimmiiareiif.' "':
gafeiur. .-.-":;."""'.":..:.."'' '..'."""'''-.'.:'. '.-, .-. (7). Ita codex Conipeiid. Alii yero, ut pattcm expec-i
«sfi SCRIPTA A FORTUiNATO,LIBER !. 1D0
missione yeiUurum.Quod Abra dulciter excipiens, et, A ue veritalem falsitas ohunihraret, ne reqiiitatiiiiiquita^
quasi sponsuni fulurum iu epistola palris ampleclens,, prsevaleret, ne imperator Peo resislerct, ne fidei,
admonitionem seeula est, nulli i.nco.njugiose resol- perfidia (I) rebellarel. Unde Yalens et Ursacius COIIT
vens. Sed qualiter ad illum sponsum perveneril, lo- scienlisereatu perterriti, quoniaiu, si daretur facultas,
eus in sequeiui servatur. _- certandi, niqx.se recognoscebant IIIlarii coiitcnlioiie;
7. Inler eundum Seleuciam,Flore_nliai_nba;plhat. — prosterni : sollicitant impei'atoris'aniinum, lani mali-
Interea cum toto orbeAriancehaeresis perversilas pul^ gna parle caplivuro (%)_,ut ipsum Dei;virum ad Gal-
lularet; dalo generalilerTmperatoris edictq, ul om- ljas redire perurgeretydicentes , illo prcesente ha-re-
nes Orienlales episcopi apud Seleueiam Isauriaaoppi- tica non posse machinameiita proficere.Quo obteniu,:;
dum convenirenl, disceptaturi qiiid-scntirenl de fidei ad Galjias compnlsus reverlilur, putans amplius se
veritate, lunc inter feliquns, quarlo jam exsilii anno, pati exilium, quod illic perturbationem Ecclesieerc--
de Phrygia sanctus Hilarius in proedicloloco data sibi linquebat, lermiiio disceptationis non conseeiito. 0
pergendi evectione (1), ad synodum venire compel- beatum pontificem,qui in summo discrimine, inimicp
litur. Qui quoddamcaslellum dum adisset, die Dpmi- etiam sibi judice , adiil tribunal Imperii, sine limore
nico ingressus esf lemplum : m.oxqueFlorenlia puella tprinenli! V.ere tpfis visceribus diligebat Christi re-
non formidabal in principatu Constaniium^
genlilis.irrumpens multitudineni populi, yoce magna Jl gri.um,qtii
servum Dei illuc adveiiisse tesfata est : et ad pciles Nam quod se pro Doini.nbsic ingerehat aperto perir-
ejus aecurreiis, non eessavit peiere, nisi.si.gr.uhicru- culo, optabal mariyriuni, si non defuissei percussor:,
cis (2) ab ipso sibi fieii fideliter impetrassct. Quam e£ lamenanimus sumpsitgloriam, eisi lempiis non in-
tnlit poenam. Sed liiinc ipsuni divino nulu servatum-
Fldrentiuspater seeutus est, et cuncia familia in iio-
iriineDomini meruefunt pariter baptizari, Quce Flo- testilicor.pro.correctione cunctoruni (5), Nam pene
renlia, relictis pareniibus , vesligiis ejus inhserens, totum mundum gravi errore confusum , factis sccpius,
fuisse ad viam veriteu
usqiie Pictavos perducla est : palrem vero se habere," iil Gallia syiiodis, per Ililarium
non a quo generalaest, sed perqueni regenera.la.est, tis adduclum, confitelur lingua multoriun. Quid au-
tem interest, vel sibi (i) pro ceterna vita factuii).
prsedieabat.
,8, Seleticim ac deinde ConstaniinopoR. abeq gesta: fuisseinartyrem; vel ampl|us vixisse, reliquine per-
^ Gumvero Seleueiam pervenisset, magno favore a irent?Igitur sanetissimam animam elsi gladius per-.
cunetis excepius est, eo quod diyina misericordia ta- secutoris non abstulit, palniam lamcn mariyrii non
lerii virunl jirudentissimum, el singulari erudilione aniisit.
9. Redeuntem proseqttitursanctus Maiiinus, — Ila-
compertum., in spactaculum mundi produxer.it, ubi
erat de fide censendum, Hinc posf examinationeni G < qiie duin regi-cderetur ad propria, tunc bealus Marti-,,
ineritnrum liimine non abscOiisus(S), qui
agnitis liostibus et oppressis, decretis in scripto cou- nus, eeqite
ah eodem S. Hilario exorcista est posiea constitnlus,-
dilis, jirospera gerens synodi ad imperalorem dirigi.T;
lur legaiio; cum qua perrexit sanctus IJilarius,quain-! cpgnito adveiitu .ejus, Romam fesiinanter occurrii.
vis.ei non luisset injunr.ium..metuens ne adhue con-,: Queqi cuiii jam procferissecognoseeret, usquo ad GaU-
ira religipnis dogniata respiraret damnala perfidia, lias conseculus est. Neque enim Martiiitis (ita Siilp.
Seddisserere longuniest, qualiter: ip Ariminensi sy-.. Sev. in Vita S. Maiiini, p. 298),qui adliuc|catechu-
nodo, composila menlione (5) aliud ex ajio referens, meiius Clirisfum chlamyde sua leclum videre meriiit,?
fcatishserelica serpeiuino lapsu subrepserii, et quo- ilji devotus oecurrerei, nisi per omnia mysteriis ple-
modo posiea legatis Seleucensibus per imperatqris nuiniri eo spiri.lumprsevidissei.Nec mirum , siille,
iniquilaiem ipsa est illata calumpia. Quod tameti qui Deuin prius vidilin paupere, pdslea illum hahi-
aihleta Chrisii beatus Hilarius agnoscens, graviter, tare cognoscefet iri dpctofe. ". :,
dolel apud Arimlnumdiaboli prsvaluisse mendaeiuni; _ 10.; Ex insula Galiinaria serpentes fugal. — IUudi
in taniuni ut et Orientajes paries simililercomposiio. etiamnobis non convenit lam nobile prscterire mira—
pravitatis fuco inficeret. Jmperalori aulem (Sic Suip,
S_ev_er.l_ %,p. %M)trjbus libellis oblatis,.preces;effusI". (!) -In vulgnlis, ne Trinilatis fidei iniquitcttisperfi-
dit : ut in ejus conspeclu collectis -adversariis esset dia^: interpolaloris opera. - '
ei .contra hsereticos disceptandi _dereligione licentiaj (2) Sic pntiores mss. Vetnstior e Colb.frt»! inali--
gna re per aricmcaplivum. Cseierivero libii, jaiit tiia- •
gnaex-pctrte captivuni. ..-.-...
tarel sibi pollicitum.Antea in quatuor mss.*priusmale qiiibus (5) Editi, mitltorum: renitentibus plerisque mss."
sttfifragaturilhid Suipicii pag. ?.ti_!: Optimttm
divisa, rion, priits a matre divisa.' '.-' '_:'.._- factit arbilrattis revodarecunctos cidpmriilentiatii,ffe-
.'(1)Aliquot mss. data vecfwne, vel, evectione.Sul-. quenlibusiitlfa Gatlias cohciiiis, elc.'
picius Sev. daia eveciioniscopia. Haheiur 1. xn Cod;: (1) In vulgalis, velsi. Iti pluribtis mss. vel se.^Magis*
de cursu publieo, Evectionum copiam, cuni prdfi,^ placet cum potioribus, veisibi.iioc-esl, quod sibi liiii
ciscendiad nosnecessitds fueiit ,serenilas noslralar- profuisset. ; =':-. ,'_: . ':--...
gita est. -,-'-. _: (5) Anliquiorms. Colbi non obscurus_Tuiri;:Com-:
(2) Quo caiechiimenaevaderet. . '.' •• [_' pond. qiti ab Hilario defensore satictoexorcista^etc.,u
(3) Legendiimli;uiddiibie'i)ieHf!(!0)!e.Hocenim dicw omissavoce postea,quatn per gldssetna huc irrepsisses
tuni esi demendacio Arianorum, qtio vocem subsiaift censet Bollandus. Alias certe: hic"Fortuhak
ti;e aj) Orientallbus omhirio respuiliripuderiter men-i' tus cuin Sulpicio,'qui Marlinumimgnaiel ah Hilario, arileqiianv
litj siint. Iri ms, Compend. composilitnimendqcium;. exsiilarei, exorcisiam-ordiualum esse scribit,- ,-: '-'-
191 VITA SANCTI MLARII 192
culum. Nam eum"circa Gallinariam insulam (1) pro-AA mine dum proecepissetconsislere, virtute divina me-
pinquarel, relatione agnnvit vicinorum, ibidem ingen- ruit ibi beatus Martinus mortuum suscitare. Deinde
tia serpeniium volumina sine numero pervagari : et post aliquol dies infans quidani sine baplismi regene-
ob hoc quamvis iilis hsec insula videretur vicina, ralione defunctusest: dupliciinorle damnatus, prae-
propier inaccessibilemtamen locum longius illis vide- sentem amiserat lucem, et pcena fuiuri saaculinon
batur esse, quain Africa. Quo audito, vir Dei senliens carebat. Tunc mater extincti, qticejaro roater non
sihi de bestiali ptigna venire victoriam, in nomine erat dum filium non babebai, provoluta ad pedes
Domini, prsecedenle erucis auxilio , descendit in insu- sancii Hilarii, prsecedeiitibiislacrymis , nali sui cor-
lam : eoque viso, serpentes in fugam conversi sunr, pus effudit, exclamans, Martinusadhuc incipiens, ca-
non tolerantes ejus adspectum. Tunc baculum figens techumenummortuum revocavil: Tu, ponlifex,redde,
in terram, quasi melam, quo usque deberent excur- rogo, filium aut mihi aul bapiismo : qui populi pater
rere, virtutis potentia (i__duobusmss. poienliam) de- aguosceris, ufego mater vocer, qtiscso obtincas. Sic
signavit : nee amplius libertas esl illis occupare, illa plus lacrymis petenle quam verbis, commolusest
quod vetuit, taiiquam si reliqua pars insulaB(2), non pictate vir Dei et spectante populo ad consueta arma
sit terra, sed pelagus; quia duro semper illam par- (1) recurrens, in terram prosterniiur. Mox paulatim
tem verentur allingere, facilius erat illis mare trans- B 13defuncti pallor in ruboreni converliiur, frigida mem-
ire quam (5) vocem. 0 immulabilem lerminum, de bra revocato spiritu intepescunt, oculi apertis palpe-
sermone. plantatum! Apparel, quantum est melior hrarum januis peregrinum lumen agnoscunt, vox ad-
Adam secundus antiquo. Ille serpenti paruit: isle ser- ductd aere de pectoris domicilio eonflala proferlur,
vos habetqui possunl serpentibus imperare. Ille per grcssus suis vestigiis redivivus extenditur, in anterio-
bestiam de sede paradisi projectus est : iste de -suis ris fundamenti slatum lola fabrica renovatur. Quid
cubilihus serpentes exclusit. Deposuit anguis antiqui plura? Tamdiu jacuit saeerdos in pulvere donee pari-
nieiidacinm (1), qui didicit implere mandalum. 0 ter surgerent, senexde oratione, infans de morte. Ecce
flilarii dulcedo, medicamentum et meractim, ante vita laudabilis, quai de alterius corpore neeem preci-
quem sine mora venena fugata sunt! Addidit terram bus effugavit, spoliavit tartarum spem habens in
hominibiis, quia in loco belluceincola transmigravit. Clnisto. Mors ibifjtira non lenuit, ubi Hilarius vim
Sed revertamur ad ordinem. orationis ingessit. Sed tanla res non potest nostris
11. Qui Pictavis excepius.— Cnm de exsilio regres- verbis plus ornari, quam ipsius meritis. Nunc vero
sus, introivilPiclavis, suinmo favore plaudebant om- memorandum est, quod supra preeterniisimus (in
nes pariter, eo quod ecclcsia recepisset pontificera, uno ms. praemisimus), qualiler miracula reliqua hoc
grex pastorem : et ac si omnes cuni ipso lunc redis- G C subjecto miraculo cumujavit.
senl ad patriam, ita sine illo se exsules fuisse defle- 13. Abrmfitiwet ttxorimoriemprecibusoblinei.—De-
bant. nique cum beatissimam Abram filiamsuam , ad quam
12. Infanlem sine baptismo defuiictumsnscital. — de exsilio destinavit epistolani, incolumeminvenisset;
Ilaque beatum Marlinum in vico Locogeiaco (5) no- alloquilur eam, quomodo poterat dulcedo patris el fa-
cundia oratoris. Quid dicara? Alloquitur illam Hila-
(1) Plures mss. circa DivesGalliaruminsulam: sic- rius, cujus eloquentiaepost ipsum comparare aliquem
que Boucheius legit, ac putai hanc insiilam ad rupes
Primalicnses sitam. Haud prncul Rupella, uti Bollan- vix audemus , nisi qui fuerit Spiritu divino, ut ille ,
dns observavii, vicum Yveset pontem dYvesexhibeiil replelus: tentat ejus animum, si vellet allingere spon-
labula. in Alensio. Valesius atiteni in nol.il. Gallic.
quem patris gratia providerat (Mss. prseviderat
p. S90, 2, notat insulam Divam proximam esse lum sum,
osliu Sejiaris, imn alteri insulee,qticelatine Oja , vel aut prscvideret). Tunc libenter desideranterque, ut
Ogia vulgo, risle-Dieu nuneu|>atur. Quanivisniss. ve- celeriter ei jungeretur, optabat. Qnam voluntateni
tiisliorum auctoritale relineamus , Gallinariuminsu- pius pater aguoscens, iritentusorationibus non cessa-
lctm; eam iamcn arbiiramur aliam fnisse ab insula donec sine dolore, sine contagio, se praesente,
ejtisdem nomhiis in mari Tuseo sita , quam Martinus vit,
incoltiit. Alias Marlinus in ea Hilarium exspcctasset, fllia de mundi ludibrio migraret ad Chrislum : quam
nec Romee lenlasset ei occurrere, si bac illius iter D ] propriis manibns, ut decuit, venerandse tradidit se-
fuissei. Falso eiiam inluibitabilis dicerelur, quce a
Mariino fuisset habilata. pulturse. 0 funeris gloria, quse melior habelur quam
(2) In vulgatis , ef louquamsi hmcinsida. In duobus, vila:quia quod terrsesubripuit, in ccelum transmisil!
probee notscmss. tanquam pars terrwnon sil terra. In Vere , ul ego considero, plus fuit, quam resuscilari,
cocleris, ut in textu.
(5) Yetttsiior e mss. Colb. quam Ituc esse.
(i) Ita vetus codex Colb. Alii vero. anliquuininen- giaco. Ex duobus prioribus mss. conficimus Locoge-
dacium,Moxaliquot mss. o Hilarii dulcedo: ac deinde jaco : adeo ni in primo exciderit littera g, quam aiiii-
curo edii. Gil. medicamentumelmeritum. qui voce non exiirimen.es, facilius etiam in scriptis
(5) 'Sulpicius hujiis monasierii situm non longeab omiitebant. Ex altero atitem supplemus liiteram e,
oppidoesse tradit, sed nomen ejus silel : nee in eo concinenle Gallico noroine Ligugc. Non displiceret
scribendo conseuiiiini niss. Legere estin vetereColb. Legugejaco.
Locojaco; in alio non recentiore Casalis Bened.Loco- (i) Edit. Gil. ad convcrsata arma, qund deinde
tejaco; in Compend. Locodiaco;\\\ plurihus aliis, Le- enuntiatur de dcfunclo ad vitain revocaio. quamdam
gudiaco. Sic et aptid Bollaudum lnc vicus aliis Lcgu- affinilatem habet cum iis qusede moribunda sanaia
- diacus, Tyacus et Goteloicacusdicitur, et in Breviario) edisserit Yenanlius in vila S. Gerniani, txtposl fime*
Saruiii LugdunittcusiIjise proeferl euin edit. Gil. Te- rum patlorein faciesin ruboreintraiisirel.
195 i SCRIPTA A FORTULNATO, LIBER I. 194
sic mori. Ceria enim salus est,non cpnlamhiari pec- A Paire et Spiritu sancto vivit el regnat Deus in stccula
calis. Quanti cuperent, rehus cum vita fradilis, talem seeculorum.Amen.
transitum comparare, si mercatorem forsilan inyeni-
renfPQuid disuitinter vivificali infanlis, etfllioe mor- IN LIBRUMSECUNDUMFORTUNATI (1)
tificatsemysterium? Illtim resuscitayit ad bnptismum, PROLOGUS.
lianc prsedestinavit (I) ad regnum : nisi quod in illo
adhuc spes peccandi restahat, hsccimmaculata finie- DOMINO SANCTO ET MEIIITIS BEA.T1SSIMO PATRI,PASCEN-
rat. Quodcum vidissef maler beateeAbree,a pontifice TIOPAP/E,ETINCHIUSTO FLORIGEUA PERENMTER CHA-
RITATE VERNANTIBUS ECCLESI.S PICTAVENSIS HABITA-
poslulat, ut et ipsa, si inereretur, erCpta de niundi
crimine, cum filia prsesentaretur ad regnum. Cujus TORIBUS FORTDNATUS.
vota considerans, assidua oratione el ipsam ante se
1. Profanis el Christianisalia atque alia scriplionis
transmisit ad gloriam, Quis aestimaturus est, talem causa et merces.— Cum veteres infideliumconditores
virum ita dilexisse Dominum, corijugis et filise af- voluminum
, eloquenlioesuse pompam cunctis osten-
feetu conlemplo? Tamen in hoc magis illas amasse
dere, causa provocaverit opinionis inflatse: dum inter
cognoscilur, eum per ipsum lumini perpeluo transfe- regnum vola seu funera, id est,
runlur. prospera vel adversa,
j confusovocis ordine.quodam modo visi suht
•B

11. Hilarii erudilio. Quis vero abundantiam ri- (al. nisi
sunt) cantare pariter et plorare : ut hi qui dixerunt,
gantis ingenii contendat evolvere, aut ejus verba ver- vel de
quibus locuti surit, saliem in libris viverent,
bis vajeal exa.quare'? Qualiter ille indivisoeTrinitatis etsi vacuisactibus inaniier defecissent. Cur ergo me-
libros stylolumerile eontexuit (2), aul.scripta_.Davi- lioris sollicitatus instincfu, patiar reticeri de
dici carminis sermone cothnrnato per singula resera- summi confessoris spei
viventibus.meritis et victoriis, non
vit? quam fuit in dissertione providus, in tractatu
sine, quod absit, vindicteeccelesiis incursu; cum vjx
.profundus, per litteraturam eloquens, per virlu.eth debita solverem, si de beati Hilarii indeficientis lam-
mirabilis, in complexionibus multiplex, in resolu- "padissplendore, infaligabilivoce, die continuata cum
tione sublilis, astutus juxia prophetam, imo pru- nocle
pariter decantarem? Qua vero vel irrelitus
dens, juxla Domiui vbcem ut serpens (Matth.%, inscitia, vel impulsus offensa, in ea voluntate sub
16), columbse simplicis gratiam non amittens. Ipse gravi corpore persisterem; ul cum illi decepli plurimo
condili :sal ingenii, fons loquendi, thesaurus scien- tractatu de resoluta umbrarum imagine nonnulla con-
tise, lux doctrinse, defensor Ecclesise,hosfium oppu- Ticerent, el in pulvercm redacla cadavera falsis quast
gnator. Cujus dicta qui Iegeril, non credel dicere, laudibusanimarenl.egodesanctis perinanenlibus, et,
sed ioiiare (5). Hoc fuit ullra hominem sapere, lam *- ( quod est felicius, in regno Christi quolidie florenli-
caute de religione censere.
bus, nihil referrem : preeserliriiubi diversa diversa-
13. Sed qui vult ipsum cognoscere,ejus exsilia (i) rum partium videtur esse causa mercedum i quod
memoret, merita respiciat, volumina relegat, dicta
perpeiidat, signa quotidiana percenseat. Qui dum su- diffusiorest liic liber in hunc modiim:
Neergo pagiita
perstes fuit in hoc sseculo, aut scripsit eccjesiaslicas cum slyli ruslicitate necnonet loquendi tiimietale pro-
fidei documenta, aut pugnando calcavit heereiica cri- tixius extensavilescat,scribendijam debemusconstruere
hoc unutn lantuiii
mina, aut petenli tribuil miraculorum suffragia; quaa melas; est lamendignum,juveritque sancli viri anhna diviniluminis
volente Domino usque in hodiernum diem ejus dra- referre, qtwnwdohujits Tantum nctmque lumen Ec-
fulgor migravit excepta.
tionihus perseveranl. Sed mea lingna non sufficitsin- clesicedum infirmaiidoobscurari cmpisset,venerabilem
gulaiim de sancto Spiritu, qui per eum et operatus est; -virum Leonium ejusdem civitulis presbyterumquadqm
die secreliussibi accersirimandavit. Ei autemidem sa-
el locutus, sicul illi dignum est, cuncla proferre. cerdos credulus el dilectissimushabebatur. Cumqueim-
16. Det mihi pius veniam, quia multa prseterii, quit miiientibusnoclis tenebriseum exire, el si quid foris au-
-vix pauca conscripsi (5). Ila beaius Hilarius de prse* . diret, sibirenuntiari jussisset: ipse vocestumultuantis
sentis seeculivita , Valente et Valenliniano regnanti-' adhuc populi civiiaiis se attdisse revertens exposuit.
Persislebat ilaque vigilans, justique fiiiein expectans,
bus, cumgloria migravit adChristum, terra "
plorante,> animumnovissitnisejuseicharissimisexhortalioiiibus re-
coalogaudente, eodemJesu Christo prsesfantequi cuffii ficiens.Deinde tempesla jam nocte rurstis a sancto ro-
gatur exire, quidque auditu percipereposset sibi jacenti
(1) In ms. Colb. deslinavit, in Comp. transmisit. adiectum referre. Qui dumnulliussonitumvel mussita-
(2) Veiustior e mss. Colb. qudliler ille in divisai tioncinse sensisserennntiat,moxsplendor inmslimabilis
(forle; in diversa)librosslylo lumenleconlexuit.Gom- clarilalis, quemLeoniusse non potuisseferre fatebatur,
; pendiensis vero, Qualiterillc libroscontra Arii perfi- per fenestrama parte altaris ejusdem bttsilicm. in qua
diampromttlgavil,quomodolibrumPsuliiiorumper sin-- sanisshnus decubabat,infirmus ingreditur.Secundum
gula coihurnalosermonereservavit(leg, .•eserai.i.), ini Jiamque Apostoluminfirmatus carne, spiritn poleittior
htjmnorumeliamfuerit dissertione(ubi mendose excu.. erat; cuji.tsanima, non qualiscumque, sed beatissiina,
• sum erat, in discretione)paratus. corporalibussolutavinculis egressa eo ipso. ul credi-
.^.(3) In exemplari Compendiensihic subjicilur, Obiitt .mns, divinmclaritatis lumine suscepta, et in paradisi
autetnprmfalusponiifexHUariusdie iduumjanuariarum. migrando perpetttisplendoris amwnilatemintravil. Ibi
Reliquiwejus Pictaiis suril conditw; in quo locohacte- ittiitcet semper pretiosi lapidis diadematecoronatusin
nus divina beneficiaoperantur, ipso prmstanle, qui vi- sempiternacmliarce felici perfusus luce exsultantibus
t>.f,_etc. sanclis Imtqlur. Ita bealus ponlifex Hilarius, etc.
(1) Apud Gillotium, auxilia memoret. (l)In uno ms.CoIb. additurel hic, lunc presbyteri^
(5)In mss. Otiob.,German.,Golb.aciionnullis aliis5 postea autem Pictavensisepiscopi.
19S VITA SANCTIHlLARil 196*
^entilcs frucium laboris sui in inani tanlum favore A lumitiaria sui medici singulisannis vilce debitor tri-
voluerunl consistere; nos aiiienv oporteal illum in bula persolvit.
bealoruin virorum intercessione planlare, quibus hic i. Leprosi duo mundanlur de pulverc seputcri. —
verha si solvimus, illic gaudia comj.aran.us. lllud quoque hobis est tani singulare niiraeulurii, pro
2. Hilarii mulla miracula auclori ignota. — Idcirco gloria collaloris , ad memoriam populi revocandum.
rcddal illi liiobilis lingua pncconium, a quo prius Nam cuin a Cadurcis venisseht dub homines Iepraa
peclora hunc conceperuiit affecfum.Nam bonis ejus maculis hnmutali, speni suecsalulisin sancli Hilarii
aperle eredetur invideri, si quee dc illp cognovimus, iiiterccssioue fundarites persisiebant, et de pulvere,
siicntib videaiiiur abscondi. Merilo ilaque cum cqele- ijui ab ejus sepulcro absiergebatur, sua cum aqua
ris et me de se loqui compellit, qui etiam riiulos ul lavantes capita , el meinbra reliqua perungentes, tam
loquanlnrabsolvit. Sed quam plura superstes in cor- diu sihi talem curam fidetiter impeiiderunt , douec
porc feceril, vel quanta opcratus sil postquam selcrr iiififniitaiis ipsius ulcerosa varietas de corpore, quod
nani in rcquieni plaudentilms de se Angelis ad Chris- TCajitivaveral,capiiva liiigraret: ul decepta suissola»-
tuin victor de mundi certamine transmigravit, etsi liis coioreiri, qiiem inVaserati inviolatum relinqueret,
non poiui annorum vetustale subripiente contiu- -el quam seeuln altulerat, turpitudinis speciem non
gere; altamen vel qua; fireesenlitenipore miracula g leneret. Posl inmimerabilia itaque vulnera, membris
niiscricors prccbuif, cupio iiidigenti ;nemoria. non oinnibus inslaurata est cutis una: vullus ille
fraudare : ut quisquis h;cc fideli, sicut decel, auditu -diuturna deletus sorde (Ms. sordine), sua coepit
.perccpciit, el j)r:clerila se cognoscere gaudeat, et.si- in ambobus repingi imagine nec agnosri qualis fue-
inilia ficri virtule confessoris in futurum confidat. rat per infirmiiatcm. Per fidclissinium namque lava-
crum pulyeris , Pictavis purificus illis invenlus est
LIBER SECUNDUS.
Jordanis : el non ipsi ad fluviuin , sed ipsis fluvius
DEMIRACULIS SANCTIUILAIUI. hic occurrit. Ex quo lam praedicahilispatuit misera-
5. Probianiis moribundussanatur. Igilur (1) Probia- lio eonfessoris, quodet laborem eis longinqui ilineris
.nus cum duhio jam vil.sependerelin fine , et spera absiulit, el salutis vota jiorrexit. 0 quam insestkna^
convalescendoeinfanliseniors invida parentibus subri- iiilium clafuerunt documeuta virtutum, ubi sepulcri
pere fesfmarel, necparvuli funus acerbum conside- immundiiicemundaverunt maeulas leproe 1 Cujushoc
_raos, tiecdesideriaingemisceniis senectutis spectans, facerc cura poluisset artificis , qui de lali pulvere
avida quidquid invenit exlra sortem cuncta conclu- ferrel beneficia nicdicinse ? Ex quibus Castorius dia-
dens, sola lanien intercessione beati Hilarii restiterat conus et Grispus (Jlfs. Crispio) siibdiaconus institu-
.inoribundo salutis occasio. Quem Franco suusgeni- '^j lus, ad ejus obsequium usque in finem suuffi , per
_lor , et Periculosa mater , quse magis converso no- quem sanali sunt, adha_serunl: etmerilo illius elege-
iiiine, filii periclitabatur in nece , jaiii quasi defuncti runt sustinere juga Dominia quo apo.na liberi sunt
prccmedilantes exequias , cum ingenii luctu cl fletu effecti.
iu confessoris tahernaculum delulerunt. Tunc saiic- 5. Mahus contrada scmatur.Qusedampuella in lianc
"tus Hilarius ab auclore suo secretsearlis exhibensnie- vitam veniens , dexteram morluam traxerat natura
dicinam, consuetus de dispendio funeris rcddefe -formanle et debilem maiiuroin speciemglomi (1) col-
compendia sanitatis , subito inembrorum fluentem legerant iicrvorum fila conlracta : fluxa suo slamine
""-'fabricaniverbo operanle erexit , et in stalum prisii- -digiiorum te!amarcebat(2).Tuiicoccurrens ad beatiE-
num , lanquani -si-nihilin ea fuisset solutum s rei.tr- simi Hilarii sepuliuram , intercessione ejus vivacibus
mavit: mdxque parenmm lacrymas lseliiioemole su- est officiis ofdinata : paulatim mobilis vigor articu-
pcrvenieiiie siccavil, gemitus yoto succederile pfse- los stupentes et uugues (5) irrepsit. Post longa tem-'
.clusit : ubi jain per dolorem non erat, sed preegau- pora manus illi tuuc nata esl, cum sensit niunera
dio , quod plorarent. Quas pcenas, quse lonrienia confessoris. Exlincta manusvenil ab utero : viva re-
niors ipsa tunc perlulil, quaudo illud , quod crede- diit de sancli sepulcro. Ecce qtiam larga remuuera-
hat invadere , sie amisil ? Profeclo quando alterum j) loris est pietas, ut quse natura noii genuit, hic mem-
-victrix ferirenon poluit, sese ipsam victa percussit. bra suppleret.
Qui tainen Probianus postea apicem proirieruit ub- 6. Cwcovisus redditur. — Nec illud quidem proe-
linere (2) ponfificis, et usque in hodiernum diem ad terife converiit quod ceecofelici post vota successit.
Nam cum _adbcali MarfmiJimina pro recipieudo Ju-
(1) Boiichetusc. 15, et Claudius Roberlus hiinc mine intentus properaret, in sancti Hilarii prouteriens
aiuiu esse. Probianum seu Probalianum episcopum teniplum irigressus esl. Quo duin vigilias offiCiosolito
Bitiiiicenseni xxiv.quianno Pclagii Papce 2, Clriide- celebrarent Clerici raane facio
- beiii 11 , Chrisli 555 , Siibscripsil concilio Pari- , , aperlis oculis',
Sieusi u , el biennio post praefuit Parisiensi lii, ipse diem ccepit aliis nuntiare , qui hoc semper
iideoque attigil lempora Yenarilii Forluhati. Bpt,- egebai audire. Apud quem una seuiper nox erat,
LANDUS.
(2) Ollohoi).ms. ponlificaiusBituricehsis: ermox, (1) Ila, eod. Otlob.; in aliis, globi.
adlimhia; ubiin aliis, ad iuminariu.Siriiilisesf loctis (2) Apud Gil. marcebahi. Huc «pectatillud Fortu-
Ycnantii Foriunali iii-vita S. Germain n. 11, iibi de nati in vita S. Germani n. ii, nervorum tclare-
• nidribunda sanata ail: Qttwshtgulisqiinis vitw iftbu- texilur.
iiun solvit pro pretiO.': \5) Al. t..;<jfi<e.!.es;
an rigenles? _
'."•197 SCRIPTA A FORTUNATO, LlBER H. 1US
tenebras illi S. Hilanus ea nocte purgavit. Qui.A sancti limina, si vellet salva fieri , pfdperaret. Quo
nunquam viderat brnamenia diei, coepiiilli hovus illa fidens nuniio , iaiiquarii cum ipsd sanitatis sua;
sol mireeclaritatis nasei. Turicilli fabficata siint orii- prfcviatofe , loetapefciirril. Elduiri iriecclesia psal-
nia , quando eorum videre meroit factufam , et ul ita lerelur , similiter iri absolutione , dieDomiriico, quo
tlinam , quodam modo post se i.lli inundus est nalus, pra.cesseratpoena, secuta suni gaudia. Ecce consue-
xtim faclits est aghitus. Ceeeusad beati Marliniec- tiidinem patroni singularis aiiiabilem, qlii utinvettiat
elesiant feslinabat(ljaccedere, istecumin suo lemplo quod prsestel, etcausas exquirit. 0 bealum Hilarium
dignalus esl illuminare. Quanta roicat graiia doiiato- oinniuin corde-; ore , voce cantandiini r cujus tam
ris qui precvenitdesideria suj)plicantis ! larga benignitas est, utnon solum sealicui hon ab-
•-- 7. Chlodoveopromissa lumineac vocevictoria pfai- scondat, sed ulifo ingerat I Yeniarousad alios verie-
slatur. —Quid etiam dignum referam de tam regali randi fructns niiraculi.
roysterio, quod ab ipso estih regem eollatum? Deni- lO.Iniinapiieilapluraeduniur miracitia. —Quoe-
;que Chlodoveusrexduiricontia heereticamgentem pug- dam paralj^tica, annisadUlla puella non iherito, sine
nalurus, armatas acies (2) coiiiriiovisset,media hOCte vitaevivebaiofficiis. Cui intrafunus exlincli corporis
•meruit de basiliea beati Hilarii lumeh super se ve- tantum superstes anima palpitabat , el in totocada-
riiens, adspicere , admonitus insuper iil foslinaiitef , fj vere lumina quasi sola vigehant, ac velut mortua in
:sednon sine venerabilis loci oraiione -, adversus hos- se niembra vigilantesoculi cuslodiebaiit. Nonlingua
tcs confliciatiirusdescenderei. Quod ille diligeiitef ob- (orpens inlr.a palati eameram, volubilis (Ollob. ms.
servans , et oralioni occUrrens, tanta prosperitate , -vocabulis) excurrebat, nec imo ducla de pectore vox
aliero pro Se pugnaiiiro , prdcessit ad bellum, ut in- collata poterat verha disponere : non manps , cuin
vtra boram diei tertiam ultra Iiumanavota sbftifelur a soluta languesceret natura , debita servilia dissolve-
Dominovicloriam. Ubi multitudo occisoruin cadave- hat, neque pes instabilis membrorum sirucluranisus-
rum collesex se visa est erexisse (5). Ecce terribiliter lentabat (1): adbuc insupef tOiiuscorpofis infabricaia
forniidanda prodigia, et delectabiliter amplectenda massa lorpebat; Qiisein festivitaie BiHilariiintraba-
niiracula. Parum illi fuit pro solatio regis , signum -silicam posita , eum ingenli favore speclantibus om-
Juminis osiendere, nisi aperte monita addidisset et liibuSest erecla. In rinius ergo debilis corpore mira-
vocis. Similis quaedam coniigit, Israelitici populi cula jilura Sanclus coraplevit. Altenuaia genuuni ves-
lempore, hujus causa virlulis. Nam ibi columna ignis tigia rohoravit, linguam rigeniem flexibilitati et fa-
jiopulumprcecesserat, hic figura lainpadis admone- cilitati vocis aptavit , ad usum lanificii debiles quon-
.;hat. dam palmas arniavit, liiieamenia viscerumgratia pii
8, Ariaiibsdebellat eliain Hiofauis.-^Ycllem iiosse, Cniuneris aniriiavit. Alfquando vetus infans in verba
qtiod fueril lanli ardoris secretuin myslerium , lam -prorupil; et quod est conspicuum , voce prima, Jac-
manifeste prolatum. Sed quantuin ipso iiispirarite vi- tis alimeiita qiisesivit.Ergo ul lales cibos anteomnia
"ideor agnoscere , non tacebo. Nafu contra hcereticasr posceret, quid aliud daiur iutelligi, nisi quando sa-
.acies , sicut oliffi in corpore , non cessavit spirtiu nata est, lunc jirius credidisse se nasci ?
-dimicare. (i) Quanta fuil illi semper pro cultu caiho- _. i. 1, Cera ad Hilarii sepulcrum oblala.-— Necillud
dicte religionis aviditas; cum in requie posito, adhuc tam fidele inysterium' ohlivione noxia subtrahalur.
sollicitudinis nondesil uberlas? Nani qui tunein sy- Itaque cuin duo negoliaiores ad beaii basilicaui oc-
nodoad confuiidenduinboslem verbafidelia prolUlit, cuiTisserit,-iiabeutes forniam cera; quasi-socialiter
hic in campo armatraciavit victoriee. in coiniiiune ; quidam ex his alloquitur alleruhi, ut
.-- 9. Mttlierimanus arida reddilur sana-.-— Mulier in eani ctsi la.ni parvani rem , tamen lanto coufessori
vico Tonaciaco , dum aquam ad opus suum deporla- vel libenter ofierrerit. Sed in cassum sua verba in
ret die Domiuico (non est meuni nosse qUOpfa.veiita -animo socii riolentisexpendit. Ipse tamen cum eodem
-peccaio ), manusejusadiracta est, veriarUmarefactoi collegasuo in oratione prosternitur , ceramque illam
discursu. Tutic revelatione commouita est, ut ad occulte ante trehrendi sepulcri cancellos expohit.
B Moxqueadomnem sequalitatemcerse ipsius speciesse
(1) Nostri mss, ad (rcitrem ejus beqlum Marlinum divisit,eiparsillius fidelis dblatoris aceepta, pars al-
feslinabat.
(2) Sic mss. At editi, armaias hdbereidcies.Delioc -tera . videntibus plurimis , volvendo usque ad alios
miraculo legendus Gfegorius Turon.Tib. n, c. 15, ubi caucellbs , nutti divino cum omni contumelia esl re-
tradit Clilodoveum quinfo anie moriem anno, aderi- pulsa : quasi nolletSanctus invadere , alter illi
Christi cum Alarico Gotiliorura in -quod
que 507, rege devotus non bblulit-. et quoniam semper abhorruit
campo Yocladiensidecimo ab urbe PictaVoruniinil-
liario dimicasse ,' ac fuso exercitu regem ' ipsum quod ex (idenon venit, tam cenus in judicio , quam
.jtiapte manii peremisse. _:, -miserieors est in voto.O quamincorrupiibilis arbiter
(5) E.dit. Gil. lanta jacttii in tocout coiiis ipseob id
visus sit se crexisseincdtUth: interpolalioneiii sapit. claret! Castior (B/.caUtior) esl iste in exauiinaiiorie
-Boil. ct nis, Colb, Colles ex se visa sit mohtiujn judicii, quam. in eleclione florum illa , quce ceram
^erexisse,Exj)editiorvisa est ieciio GemeticCnsis. casla prodncit. Tune itaque ille qui offefrenoluit,
.:, (i) Boll. ut et mss. Oltob. ac Colb. hic adjiciunt:
Ita credebatsibi corilrd Alaricum Arianumileiumbel- admissi criminis %ateste confusus, et inhhensi pudo-
iuhdiredtfe conslanliani. Geriiet. Credebdttuin coiilfai (I) Vulgati1,meiribforuihrninas stisiifiebcit; corii-
Jiitafium, Arianumiteruinre.diisseGonsiantium..'-.;-, guniur ex m6s. Ottob. etColb, --'. -"
199 DE TRANSLATIONESANCTI HILARII 200
ris realu perculstis est: vidensque sihi a radice suse A rat, ipsa ei visa est repugnare. Sed inter hecc illud
coriscientise tantse lurpiludinis opjirobria pullulasse , admonel pofius nt dicaiur , in virtule cotifessoris.,
et in faciem suam occulloe cognilionis facinora reve- quas deducit cera flammas exlinxisse , et converso
lata adspexit, consideravit , ingemuit et flevit : ut ordine illud a quo vorari poluit, prsefocasse. Diver-
saltera lacrymarum fonte riganle diiueret, quod scespecies stiam vissesunt naturam niutasse : et ne
cordedclinquenlefoedavit. Qui postea majora obiulit quidincendia lsederent, pallinffi pro marmore , cera
exaclus ,-cersejudicio casiiganie. fuit pro flumine. Sed quanturo est apud illum cerei
12. Cercusnocte accendi solilus. — Item eum jnxla lumen extinguere , qui ccecorum lunien accendit?
consuetudinem quadani nocte cereus ibi illuminatus Aut cum ad alleriiis cadaveris sepulturam oculorum
1'uisset , casu super sepulcrum ejus , qui interces- ignem redintegrat, quam facile credimus de sepul-
sione sua(l) mortuos vivificat, ardens corruil: ita ut cro proprio ul flammas expellat ?
super mafortem, quo ceeidit, sinc laesionealiqua per- 15. Vellem adhuc insaiiatus sacratissimi viri.mira-
arderel. Nam in quantum fuit cerei longitudo , cera cula quasi peculiariler decantare; sed vereor ne unde
jacens invenla est papyro consumpto : tanquam si meam cupio devotionem ostendere, auditoris ahimum
confinium cera ipsa fecisset inter ignem et pallium , fastidio nasceiile videar obturare. Da mihi, pie, ve-
utab ipsa invenirelur defendi, per quam poluisset g niam de lexdis hiijus parvilate, da casui culpam ; ne
exuri. Allendite beneficium. Ct obedireiur confesso- dum Iiominis cupio viiare fastidia , videar incurrere
ris proeceplo,quamsemper scit subdere (2), hic ceram confessoris oflensam, de quo exigua dicerem , si Ji-
ignis expavit, et quam in ardendi auxilium sumpse- bros implerem. Sed prjesumo plurima de te minus
dicere, uldete legere populum brevitas jilusinvitet.
(i) Abest, iHor.uosa mss. auxiliante Domino Deo nostro nunc et semper ,
(2) Apud Boll. hic addituf, et consumere.At apud Amen.
Gil. ut obediret prmcepto. Quam semper scitsubinde
consumere, hic ceram, etc.

DE TRANSLATIONE SANCTI HILARII5


PETRI DAMIANI SERMO.

1. Gaudeamus et exultemus, dilectissimi, dum ad felicis oraCuli legatione perfunelos rex clemenler ac
recolenda beali Hilarii sublimia merita solemniler benigne suscepit, eisque magnifica regiifi liberali-
convenimus. Ipsa quippe nos iusignis voeabuli digni- tatis munera contulit, A fundameniis ergo monaste-
tas provocat, ul mens iiostra spiritali Jsetiliaaffec.ta, rium per latomos ae coementariosdenuo construen-
plausibiliter hilarescal. Nihilo miiius et hoc dignum „ les, et pollucibiliter instaurantes, ministri Domini
est, ut dum heali viri Iranslalionem colimus, ipsi larii diu coeptis indefessi laboribus institeruni, donec
quoque menles nostras a terrcnis desideriis ad cce- noii modo surgentis strucluree roachinam ad consum-
lestia transferamus: ut dum glcbam corporis ejus,fe- mationein usque perducer.eni, sed etiam uirimque pa-
nuemque pulvisculum lanto praeferri apud homines rieles , hoc est ,inlus et exlrinsecus radianlis Musivi
honore conspicimus, quanlum glorise pondus incce- decore vestirent. ln qno videlicet opere, ubi regii
lestibus possideat, ubi verus et incomparahilis honor muneris snmma defecit, episcopus ex ecclesiasticis
est, mens noslra perpendat. Sed Iibet jam transla- facultaiibus supplere quod deeral non cessavit. Tan-
lionis hujus historiam succincle traiiscurrere," ut dem itaque monasterio non modo consummaiae fa-
nulli deinceps de prscclara solemnitatis hujus ori- bricse structura jierfeclo, veruin etiam sacerdotalis
gine prorsus expediat dubitare. officii benediciionibus dedicato, mox demoliti sunt
2. Porro autem dum confessor Christi Fridelinus tumulum, in quo sauctum fuerat corpus humaium.
beati Hilarii monasterium, quod, iu Pictavensi sub- 3. Constilulo igilur die, in quo sancta membra
urbio situm est, laudahiliter regeiel, ibique sancloe transferrenl, prsecedente nocte, dum episcbpus si-
conversationis insignibus diseiplinis, ef precclara mo- mul et abbas in vigiliis et orationihus pernoctarent,
rum honeslate pollerel; bealus Hilarius illi per vi- _ repente conspiciunt, quod beati Angeli de tumulo,
sioneni manifeslus apparuit, at inter alia nonnulla qui jam terebratus fuerat, sanclum corjius edueunt,
hoc illi quadain vivacis imperii aucloriiaie mandavit, et in lociim, qui sibi preeparaliis fuerat propriis ma-
ul videlicel ipse simul et Pictavensis episcopus ad nibus inferunt. His itaijue peractis, bealus Hilarius
regem Francorum, qui lunc reruiri moderahatur ha- sanctum Fridelinum per visionem admonuit, ut Sco-
henis, incuuctaiiter accederent, et sumplus impendia, tigenam quemdaffi sibi cognatione prbpinquum, in
quibus ampliari et auguslius fieri monasteriurii pos- etenobii regiinine subsiitueret, ipse vero a.d Gallina-
set, fiducialiter postularent. Quibus verbis insuper riam insulam in honorem cjusdem beati llilarii aedifi-
addidit, ut insiaurato noviier monasterio, locum sibi caturus ecclesiam properaret. Qui beati sacerdotis
sanclus Ahbas congruumproviderel, in quo corpus imperio mos humiliter paruit, et non solum illud,
ejus, facta translatione, reconderent. Quos nimirum quod jussum fuerat, sed et alia qualuor monasleria
201 PETKI DAMIANISEIUJO. 202
in cjus honorem coDRtruxit.Quamquam beali Fride- j^ ± illos fiairt rutilanlia signa virtnlum , el isti.s.nccrescal
lini viia-,"in qua h;vc refeni perhiheiur historia, in felicium cumufus merilorum. Pra;ieiea ntinnulli fi-
maiuis nostras ncquaquam devenerit. Sed quod hic deles idcirco posl morlem lUmulis editorihus inclu-
scriptum est, indicio fraternse relalionis innoiuit. dunlur, ul sui memoriain vivcmibus ingerani, qua-
Haecigitur hujus sacrse solemnitatis est cansa. Ihec lenus eis impendere pietatis oificia non oniiitant.
veneranda celehrilatis hodiernsc maieria, ui in trans- Hinc est, quod sejiulitira vocaiur ex more memoria :
laiione sacri corporis nierito gaudeal plebs devoia scilicet ul per eam memorenlur vivi, et pefcipiant
fideliurn,cui dcpeudit exscquias exercitus Angelorum. refrigerium mortui.
i. porro autem ex occasione venerandse transla- 6. Sed quid esi, quod nonoulli Saneiorum lanto-
tionis luijtis, et cseiera beati viri gesta nobis in me- pere sluducrunt suis jirovidere sepulcra corporihus ?
nioriain redeunt: ut queelongis ante temporibus sunt Abrabam nempe quadringentis argenli siclis a fiiiis
peracia , nosiris nunc reducta conspeclibus quodam Ileth spiluucam duplicem coii)|)ar;u. J;'cob ei .loscph
niodo reccntia videantur et nova. Mox enim ut dis- ad eamdein speluncam loiuin jam nnimi desidciiuni
putare de vencrabilis viri geslis incipimus, prolinus tendunl (Gen. xxiu, 16), el cor|xira .-ua posl obituni
occurrit ineinoria!, quam impenetrabilis Eccleshe illo perferenda deposcunt. Quid ergo esi,quod sanc-
niurus lieeretieoruintelis bbsiileril, qiiam.insupcrabi- B ] ti Pairiarchoe, qui se pulverem et.cinereui csse per-
lis |iral|;tlor peiversum Arianoruni dogma graliaea- spicue pcrhibent, qui cerle corpora el coi poralia
lltolicaeverilalisobiriverii. Nec illud vacat, quod ciim quseque coelesiiuin contemplatione despiciunt, in
adversus hsereiicornui perlidiam pugiiaturus, Seleu- Cliananseoruni terra corpora sua quiescere lauto de-
ciaiu Isaurhi. oppidum peieret, puella genfilis divi- siderio concupiscunl? Cur illum pree ceeleris miindi
nilus edocia, sancti sacerdoiis deiuintiaviiadventum : partjhus qtiieii suse prsevideiil locuro , nisi quod lui-
alqite ides»ciitn palre Florentio, tolaque lamilia di- maria: salulis aticlorem illic novpranl de suo seniine
vini bajuismalis inciuil suscipere sacranieniuni. Nec nasciluriDii? Iiinc est, <;u<ulJacob liliuin suum Jo-
illud cxcidil iusigiie niiiacuhiro , quod ih Gallinaria seph ohsecrai., dicens : Si inveni graliam in conspectu
iiisula iiuiiianiuni sui'|ienliuin venenaia rahies virlu- luo, poiie mciiiumsttb feniotenteo, et (acies mihi tnise-
lem lam pr.TclariPuntificisferre iion pUuii; sed i.un- ricordian '.l vtriialem. tit non sepelias nte in Aigyplo,
quaui luimiiieo fragnre perlerria, vilis eliain baculi sed doriniamcum patribus meis, el auferas tne de liac
metam, quam ipsc praiixerai, iransceiiderc non pr:.e- lerra, coudasque in sepulcro majorum (Gen. XLVII,
suiupsit.-Sed et ilui rnenicria-conM-quenieroeeurrii, 29 ct 50). Cur auiem ad confirniamlsespnn-ionis in-
qiKididcm egivghis poutifex pucrum sine graiia re- diciuin . J:uoh manum (ilii sii|iponi su.ifenioribus |>e-
generaiionis exstiiKiuni , froiiniodo roalri resuscila- (] i liit, nisi quia iliiun , qui siiinma vcritas esi, de pr<i-
lum el incoluinem reddidit, scd el vcr;e fidei rudi- prio siiiniue propagandum es-e coiiiovii? Hlis igiiur
mentis insuu<litm sanctae Ecilerise filiis aggregavit. lerree linibus beaii virijiiu inediillitiis aggliscchant,
Hrctiigitur, e: alia multa viriutuni ejiis insiguia no- qiiam per spiriimn jain ceriniiaui Salvaloris vcstigiis
bis cx occasione venerandae bujus iranslaunnis oc- atteri , qttain in iiileiiotlbiis oculis-jam videhant |)i'e-
curriinl, qu:e nos ad aniorem Dei et devoiiniieiii lioso Uoniiiici corporis sangiiine purpurari: ut.illic
pra-clari hujus sacerdotis accendunl. Plane cuin iiiul- e'<;ruuicorpoia. suam expeciareui resiirreciionem, ubi
toriini translaiiones jusiorum sancla veneretur Ec- resuircctiiruni es^e cognoscebantipsum bealoe resur-
clesia, quii' diligcutia procuralsc sunl Iioiniiium; rcciionis auctorem.
-quanio devolinnis studio h;cc est solciiiniler rcco- 7. Ad hiinc el nos, dileciissimi, perspicuam nos-
lenda, quse facta est nianihus Angelorum ! trse nieniis aciem dirigarous. Ad hunc dum pedum
S. Sed quid est, qtiod Moysi corptis ipse per se progressione non possumus, scstuanlis desiderii fes-
Dominus sepclivit, ct lainen sepukruro ejiis horaini- tinatione tendamus : et dum sanctorum quorumlibet
bus innotescere noluii; beativero llilarii corpus non reliquiis dignee devolionis reverenliam exhibemus,
modo coram honiinibus per Angelos iransutlii, scd ad illud uiiuiii et singulare corpus nostrse mentis di-
et lanii hoi oris gloriam el totius Ecclesi;e reveren D rigaiiius outntum, quoil in palernse majesiaiis gloria
tiam sublimavii'? fie Moyse qiiipjin scri|ituiu est: creiiimus iucffabiliter siihliinitatuiri.Illa nimirum est
Morluiisest ibi Moysesservus Domini in terra Moab, lerra, cui umc bcaii Patriarcluc alque Pro|iheia> su-
jubente Domino,el sepelivileuin in vutle lerrw Moab spirahant, lacie scilicd el melle mananii, Lacsii]ui-
conlra Pliogor, el non cognovil homo scpulcrum ejus-- dcm <lecar iis ubcriims jinfliii, tnol vcro de superio-
tisguein prmscnieind.em ( Deui. xxxiv, 5 et 6); Qtiiil ribus venil. lil <jiiia subslaniia Domiuiuicorporis cx
esi ergo. quod illc ne.scitur, isto vero qii"tidie cu.m Viiginisviscerihus prodiii,diviniias auiein e\ jaiertia
laula gloria (^hiisliana.' devotionis hnisit;ii? Quid m ijeslaie d<scendii; rcctecnrjius Salvalorislcrra <li-
e=l,'inquani, quoil Jfyses ah lioniiiiuni nolilia n:- cilur reproniissioiiis. Qua1.iiimirurii tcrra lacie sinul
movelur, ni^i.uLtollalui-otcasio, ne qtii tam D.-oca- et melle fltiere dicilur,ijuia in Uedemptoiis noslri cor-
rus <t familiarisexsiitisse cognosciiur, diviiius hoiior jiore et suhstantia vere et dulcedo est ineffaliiI- d<>i-
illi ab l.sraelitica:jilchis pcriidia inscbeatiir? Rcliquo^ lalis. Inipso enim, sicul Ajiostolusail, hahiint omius
ritin vero Sanctofmn corpora non celautur: ut dum pleniiudo divinitatis corporaliier, ef alibi: Deus eral
Chrislianse devoiionis frequentantur accessu, et per in Chrislo reconciliansmundumsibi (II Cor, v, 19). Ad
PATROL.IX.- 7
203 SELECTA VETERUM TE3TIMONIADE SANCTOHILARIO, 201
hanc vivenlium lerram ille nos dignelur inducere , A diilcedinc satiemur, qui cum Deo Pafre et Spirim
qtti terra. nostree morlalia iion.dedignaiiis est tole- sancto vivit cl regnat per omnia ssecula sseculorum.
rare : quafeuus sic ihi lacte et mclle vescamur, ut Amen.
Salvatoris nostriprscscnlia,et melliflua diviuitatisejus

SELECTA VETEREJM TESTIMONIA BE SANCTO MILABJO.


Hieronymi ex epislola vi, ad Floreiuiuin. el Piclavis genitus, in Hyi)inorum carmine, Gallos
Interprctationem quoque psalmorum Davidicorum indociles vocat.
et prolixum valde librum de Synodis sancli Uilarii, Rufuti de adulleratione librorum Origenis.
quem ei apud Treviros roanuroea ipse dascrijiseiam, Hilarius Piclavensis episcopus, confessor fidei ca-
cequeut mihi transferas pcto. tbolicsefuit. Hic cum ad emendationem eorum, qui
Ejusdcm ex epislola vn, ad Lwtatn. Ariminensi peifidioe subscripseranf, librum instruc-
Athanasii epistolas el IJilarii libros inoffcnso tionis
plenissimaaconscripsisset, ete.
decurrat pede : illorum iraclatibus, illorum delee- Aliud ejusdem teslimonium vide supra, col. 167, D.
letur ingeniis , in quoruiu libris pielas fidei non va-
cillet. Cccteros sic Iegai, ut rnagis judicet, quam se^ T> Auguslinitib. vi de Trinil. cap. 10.
quatur. Quidara cum veljet brevissime singularum in Tri-
Ejusdein ex epist. xm, ad Paulimim: nitate personarum insinuare propria, ASlernilas,in-
Sanctus Ililarius Gallicano cothurno aitollilur : et quit, in Palre, species in imagine, usus in inunere.
cum Grsecisefloribus adornetur, longis interduin pe- Ef quia noti medioeris auctoritaiis in tractalione
riodis involvitur, et a lectione fratrum simpliciorum Scripturarum et assertione fidei vir exsiiiit, Hila-
procul est. rius enim lioc in libris suis posuit, horum verho-
Ejusdem ex Apologiaadversus Rufinum. rum, id est palris et imaginis et muneris et eelerni-
Si auctorilatem suo operi pr.estruebal, volens tatis et speciei el usus abditam scrutatus inlelligen-
quos sequcretur ostendere; habuil in promptu Hila- tiam, e.ic.
rium confessorem, qui quadraginla ferme millia ver- Ejusdem lib. i, conlra Jitlianum, c S.
suum Origenis in Job et psahnos Iransiulit. Audi adhuc quod le possit amplius commovere at-
Ejusdem cxepist. LXXXUI, ad Magnum. que turbare, et ufmam in melius commutare. Eccle-
Ililarius uicoruiii confc.ssor lemporum et epis- sias catholicse adversus hsereticos aeerrimum defen-
scopusduodecim Quintiiiani libros et siylo imiia- sorem veneranduin <juis ignoret IJilarium cpiscopum
lus est, ct numero : brevique lihello, quein scripsit ^ Gallum? Qui cum de Chrisii carne ageret, atlcnde
contra Dioscorum medicuin, quid in litteris posset quid dixerii.
ostendit. El lib. n, cap. 8, n. 26, 27 et 28.
Ejusdem ex epist. LXXXIX, ad Augustiiuim. Audi et bealissimum Hilarium ubi speret hominis
Apud Lalinos aulem Hilarius Piclavensis et Euse- perfectionem... In quadam vero homilia de lihro
bius Verccllensis ejiiscopus Origenem cl Eu.ebium sancti Job atlende quid dicat... In exposiiione autem
transtiilcrunl. priuii ps.ilmi idem doctor non dubilal dicere... Ca-
Ejusdem cx episl. CXLI, ad Marcellam. iholicus loquiiur, insignis Ecciesiaruni doctor loqui-
Mirorle in Hilarii couuneniariis non legisse, excus- tur, Uilarius loquilur.
soruni filios, credeniium populos interpretari Cassiani lib. v-n de Jncarn., cap. 24, cujus verba
Quid igitur faciam? Tantum virum et temporihus AlcuinusUb. iv, cotttra Felicem, cl Ra-
exscripsenint
suis discrlissimum reprehendere non audeo , <]tiiet ircimnttsSpicil. tom. I, p. 555.
confessionis su;u merito, et vit;e indusiria, et elo-
Hilarius vir virlulura omnium atque ornamento-
quenlise clarilate, uhicuiiiijUeItonianuiii noiiien csi,
ctc. _rum; et sicut vita, ita eloqueniia insignis : qui el
prapdicatur,
Ejusdem cx epist. CXLVII, ad Aniandttm. D magisier Eeclesiarum et sacerdos, non per sua tan-
Miror tc huc a me quserere voluisse, cum sanc- ttim m.crila, sed etiam per profectus crevit alioruni :
lusllilavius Pictavensis episcopus undecitnumlibrum el iiuer procellas persecutionum ita immohilis per-
coiitra Arianos hac qusestione et soluiiime comple- stitit, tu per invicisefidei foriitudiuem etiam Confes-
veril. soris coeperit dignitatem , in Jibro fidei primo testa-
in lib. CoHiHienf. i)i Esuiani. lur, elc.
Ejusdcm prmfal. vm,
Si fiunien eloqueniiao et concinnas declainatio- VincentiiLirincnsis in Commonitorio.
nes desiderant; Iegant Tullium, Gallioncm, Gabi- Tcrtullianus calholici dogmatis, id esl, universalis
nianuni, ei, ul ad nosiros veniam, Terlulliiuium, ac veiusi;.'. fidci parum tenax, ac diserlior multo
Cyprianum, Minutium, Arnobium, Lactaniiuni, Hi- quam felicior, muiata deineeps sentenlia fecit ad
larittm. extremum, quod deeo heaius confessor Hilariusquo-
Ejusdcm prcefal. in Hb, u. Comment.ad Galatas. dani Joco scrihit : Sequenli, inqttit, eiTore delraxit
Milaviuslatincccloqueutiac Rhodanus, Gallus ipse scripiisprohabitihusaucloriiatem (Jn Mullh.c. v, n. i).
2:5 SELECTA VETERUMTESTIJIONlA DE SANCTOHILARIO. . 206
Faciindi IJennianeitsislib. i, cap. i. A Istius aspeetumlserpenles ferre uequibanl:
Si igilttr, Hilario quoque, doelissimo antitiste et Nescio quaain vullu spicula Sanclus habet.
foriissimo confessore, etc. AlcuiniPoem. G5.
Ejusdem tib. x, cap. 7. IJocaltare pater pricsul Hilarius ornat,.
Beatus Hilarius, Aiianoium polenfissimus alque Notus in orbe jirocul, doctor ubique j.ius.
acerriiims expugnalor, ct constaiilissimus fidei Chri- Ilac ihagis victor mcritis meinoratur in ara,
sli.niseconfessor in epistola, quam de exilio scripsit Indita pi-aeclarusmilcs in arma polens.
episcopis GermaniacpriiiiaYel Germanio.secnndse el ^ - IJincmcirfideprmclest,e. 5.
priuiseBelgicoe,etc. Saneius Lco ad Chalcedonense conciliuni confir-
Ejusdem lib. conlra Mocianum. maudum cjusdem B. IJilarii tesiimonia inter calholi-
Reprehcndere audest liiiarium prudenlem ac mo- corum docforum exenipla etiam jirinia connumerat:
dcraium guhernalorem Ecclesise. et B. Gelasins "eiim sicut et S. Augustinum et Cy-
Cassiodorilib. de Instit. divin. litt, cnp. 17 ef 18. priaiiuin atque Leonem sive ilieronymuin, receptis-
Tunc in illo choro saiictissirrio Patrum tihi eum simum in catalogo Scviptoiuin ccclesiasticorumaique
cligere poteris, cum quo suavissime, colloquaris. Dif- illusirium comjmtat. Sed el <le eo, ut notiim est, a
ficile diclu osi quam frcquenii occasione reperta ° noiissimo dicilur, Ililarius episcopus Romanorum lu-
Sciipturas sanclas locis aptissimis polemes aperianl; cifcr, Ecclcsiarum lucerna et pretiosa lampas, pul-
ui subito transicns discas.quod te negligenter pnc- , chro aureoqueore loquitur universa.
lcriisse Cognoscis.Tcsies suni.dociissimi viri divcrsa El cap. 2.5. .
lauiie prseciptii, quihus, velut slellis micanlibus cos- Beatus Hilarius doctor caiholicus, qui propler
lum, fnlget Ecclesia : intcr quos sancius Hilarius exceilenteni doctrinam Romanorum lucifer apjiella-
Pictaviensisurifs cpiscopus nimia profundilale subli- lur.
lis etcauiissimus disjiulator inccdit, allasque divina- Lanfranci leslhiioniumvidcsissupra col. 55, D.
rum Sc-ripturarum abyssos in.medium reverenter Fuiberli Carnol. cpist. -xxiad Abboricin.
adducens facit. Tu qiioque dereliquisti nos, saucte pater Hilari,
Venantii Fortunali lib. i, de Vila S. Martini. qui olim uiiitateni Ecclesise Spiritus sancti gladio
Elquiasummus apex fi.de.i", virlutis, honoiis, . tuebaris. -
Hilarius famseradios jaeiilabai in ofbem , Ex Sacmmeniafio bibliolli.reg. 586 i, in quo Nicm-
Riie (a) sacerdoiii jienetralia jura gubernaiis num Symbolnm sine additione fili.oqueexstal, kal.
Buccina lerrihi.lis.,tuba legis, pra.co tonanlis, _ iiovemb. Naiale sancti Hilarii.
Pulchrior electro, ter cp.cio ardenlior auro, Adorabilem (a) pojmli, heatissimi Helarii anles-
Largior Eridano, Rhodano torrentior amplo , litis festiviiaiem solemiiiter reciirrenlem, cujus
TJberiorNilo, generoso sparsior Hislro, lingua in sasculojiro sanclsc Trinitaiis oequalilatesic
Cordis inundantis doeilis ruciare fiuenla, tonuit, ut lmjus mundi piincipem miles Christi
Foniihus iugenii (b) sitientia peclora. rorans, prosterneret, et in ccelesiis Regis aula viclor inlraret,
Iilcns (c) evangelicibis bini p.Iena libelli, Doniinum votis uberioribus deprecemur; ul qui
Quatiiior ore suo manans nova fluniina niundo, eum inter diversas acies ita fecil esse sollicitum, ut
Ornauim Ecclesise, pollens diadema Coruscum redderct iuter hella securum , nobis concedere di-
Iii membris Christi capitis velul infula fulgcns, -
gnetur, ut quodiii cjus honore dcposciinus, eo s.uf-'
Pectore helligerans, adanianiimis arte lopazos , fragaiiti. consequi mereamur.
Ad viriulis opus mens inconcussa palsestris., Ex epdemcodiceregio, necnon ex ms, MissctliRa-
Genniiifer eloquii.s, radiauiior ore lapiJiis, totdi et Colb. 1927 in prwfaiioneMissw.
Doctor.appsiolicusvacuans rationc sophistas, Vere dignum et jusium est graiias agere, vola sol-
Pogmate, luce, fide, informans virtuie sequaces. vere, inunera consecrare, Domine sancte Paler
Hostibusiiic quoniam gravis insuperahilis essel, sclerne Deus, qui heatum Hilariumcon-
lendil. p omiiipotens
Duciiui-exilio, (</)qua Jo.ngaSeleucia fessorem tuum prscelegisti tibi- saciaise confessionis
Regis et auxilio jiclit (e).hinc sua prscmia miles, luse-antisfitem,ihgenti lumine coruscantem, niorum
Cujus in ahscessu.errori vaga Gallia cedil, lenitate pollentem, fidei fervore flagrantem, eloquii
Et regio titiibat tantase turre movenle. fonte torrentem : cui quae-sit glorialio ( Reg. ms.
Hocuhi praprop.ere Martintis comperit, iude glorificatio,)'oslendit concursus ad tumulum, puri-
Consliluil cellam suh vertice Mediolani, etc. ficaiioincursorum, medelaiaiigueniiuni,mirandarum
Ex veleri inscriplione. signa virtulum. Qui etsi hic natura fecit fineni per
ll.ilai.iuscubat hac Pictavus episcopus urna , transituni, illic viviinl"Pontilicis merita post sepuJ-
Defensor nostrseterrificus fidei. cruin, uhi prsesentia Salvatoris est J. C. Domini
nosiri : pcr quem, etc.
(a) Edili, sacerdolis.
(i) Ed. siiieniihus.
(c) Ed. Evangelii. (o) F. adorabile... festivitale..., recurrenle. Idein
(d) Ed. (juia longa silentia. elogiumiisdem kal.in ms. S. Gatiani extat in mo-
(e) Ed. hic. dttmorationis Deo fusce.
207 NOTITIALITTERARIA ' 208
Ex ms. Missali S. Galiani Turon. A_.Eeclesi.-c .lu.T,cmicordiam, memoriam glorio^am ; eo
Vere digiiuin el. jusium est, sct.erne Deus, qtti B. oblinenle, uf sacri.iciiini uoslrum ejus u erilis filii
Iiilariiim confcssorem liium et scieiili:e documenlis cfficialur acceptum : ( vel ui in tns. Remensiseccle-
rcplesti, el viruitum oriiainoiilis ditasti : qucm ita siw) ii!.sicui H. Hilarii confcssoiis lui aique ponli-
niuliimodo pielaiis imbuisti, ut ips.e libi et ara et ficis meriiis iledisii Ecclesia. tu.n concor<liamme-
sacrificiumet saeertlos esscl et tcmplitm per CSirislum, rnofiamque gloriosam, da ul saerificium, etc. -
etc.
Ex nis. Missali S. GalianiTuron. Collecla.
Ex Benigniano Missttli ms. necnon Novioin., Corb.,
Cotb., Rcg. eic. Prjp.sla, qua.sumus, omnipotecs Deus, ut excellen-
liam verbitui, quam B. Hilarius confessor gloriosus
Deus, ciijus miscraiione delinquenles mulantur
ad vcniam , jusii transfcrunfur ad palroam, ,qui asseruit, et eonvenienler intelligere valeamus, ct
infusus in corde. B. liiiarii antistitis, quasi de tuo veraciler confiteri.
lempfo fidei rcsponsa dedisii, conccde propithis, ut Ex Pcntificali Ebrokensis ccclesim, Bened.-.-
qui uineinciytiiiii Confessnrem tunm fecisii Csesarem Deus, fiindalor fidei, indultor sacerdoiii, congre-
non timcre, ejus intercessione ab sjiiriiali hoste palio plehis, sanctificatio confessoris, qui beatum
plebcm proicgas obsecrauiem, ut cujus solemni- B Hilaiiuin ( forte, ad Iioc) ab hac arinasti viriute, ut-
tate ti-ipudiai, ejtis sil fida prece deTensa. lihi militarct in (ide, concede huic familiaa pro se
Ex iisdein tnss. super Oblata, hunc iiiterccssorem esse, qitem votis colil poniificem
Untversilatis conditor, el liumani gcncris refor- in fide. Amen. Sil apud te pro uohis exoralor, qui
mator, aniuie, qusesumus, omnipotcns Deus precibus lui.c contra hscreiicos pro ie adsiitii asserlo.r; ut te
noslris, ul qui iniramur in Doctore quod colimus, retribuenie pojtulus erescat iimumerus, quod suda-
met-eamurin miiuerc quod placeamus : et sicut B. vifin fide sacerdos. Hlevos benedical. Amen. Quod
Hilario confessore tuo alque pontifice dedisli, da ipse. Ainen.

NOTITTA LTT.TERARIA.
IN SANCTUM IIILARIUM, AUCTORE SCHOENEMANN.
(Biblioih. PP. t. i. p. 273.294.)
§ 1. Vila. - Nalus est Hilarius Pictavii in Gallia stalnrihus, omnem seciim comnuiiiioiiem interdixit.
siih iniiiiim sarculi IV, parentibiis geiif.lihus, nou in- Non iiiipnne. Nam Saiuniinus, qni liiirinitiic graia
fimi loci. Quo faciuni cst, ut opiime lilteris el inge- ,Q apud imperaiorrm valebnl. eff.-cil, nt Biterras (1),
intis discipliiis, uiut luiic temporis in Galliis erai ea- concilinm decornereUir, a ijuo alies>e Hilatio per
runi couditio, crudiretur, littetarumque asseclalione Conslantium IIOIIlicehat, quamvis quoe Lthanasio et
in libros sacros inciderel, qunrum praistanlia et im- ipsi inlendereniiir ibi j.erirula, facilc pr-s-viderel.
priinis sentcnliarum gravitate captus, se uxrireiixiue Ergo quiequid in illo cnncilio pio Afhan.isii. el con-
el hiiamApraninomine fideichrUtianiu addixil. Prima cilii Nicscniformulis conlra Arianos ah c.o profeicba-
quidem, quam in conluhernio Chrisiianormu excgit, lur, quod iion nisi desultorie pei- illos fioii"jioterat,
setas jiariter ac tcni|)iis, qiuulgentilis adhuc iraduxit, ad ipsum soluiii aptid impcratoreniinvidia opplenduin
in ohscuro laici. Summuin ecclesiaslic;c dignilatis valuit jussiiquc Constantii Phrygiain in exilium mis-
lasligitnn quin eruditioiie, moruni inlegritate el de- sus esi. Rliodano, Tolosa. episcopo, eomite. Quo.loeo
voiopenitusreligioni animo merucrii, nullitm duhium inimici ejus hud dnhie pulaverant exilii pa-iiam IIOII
est. Num vero ah iiiferioribus clcricorum gradibus leviter fore exacerbatmi, quaudo nnn Pluygiam so-
scnsim ascciidcrit,aii sttbito in sedem cjiiscopalemsit luni, sed omnem Asiam minorem Arianis plenamco-
cvecius, divinare difficile sit. Cevlius videtur rtnniis, gnoscercl. Et accidil sane, sed initigahaiur dolor Galli-
qno episcopi scdem orcupaveril, CCCL, poni. ilila- canorumepiscoporuui litieris, qiiilmsvinculiitiiet com-
rius hoc officio imprimis sibi daluiii existimahat, nimiionem inlei-eum ei ec<lesiam G ilicatiam salvam
fidein orlhodoxain, quaeaudiebal, contra Ariaiiorum foreac integram, Satuiiiinuio coulra in Ecolesior.m-
vi-xalioiiesdefendere; "quodscriptis juxla acviva voce cietatein non admissuih iri signifii-abanl. Hinc ad eos
animoque inlrepido, sed nimio fervore ac vehemcii- perscripsit ttbrumde Synodis s. de fide QrienUithimet
tia -nec ea ubivis, qir.un res impetii ctecdcsi;e pos- libros de Trhiitaie absolvit. Anno auttun 3E.-9,cum
ccbaiit, prudenlia prsestitil. Ac primum quidclii in D concilia Arimiiii et Selcuci;e liahereninr, Hilarius
h-:c causa an 5S5, post coiuilia Arelale el Mcdiolani qiioque, inccriun. quo aiiclore el impulsore, cerie in-
an. 5S5 et 555, celcbraia librum tinum ad Conslati- jiissu imperattu-is acciiu> est. Cnm<|iie Auon.oei vi-
iiuni niisil, adbnrtaitis imjieratorcm, ttt orthodoxic cisscnt, Constaiuinojiolim cum lcgaiis svnodi peuit
fidei sectalores pcrsequi desisieret. Siinul Saiiirniuo e.xpcctatiirus, Phiygiamoe an Gallias repeiere jubcre-
Arelaiis episcopo, Ursacioijue et Valcnli episcopis,
Arianse factionis per GalJias, Pannoniam ac Mcesiam (1) Beziers in Languedoc.
209 IN SANCTUMIIILARIUM." 210
tur. E.\ quo eolligas Ililarium in ea opinionc fttisse, Araiur.
_ De singiilis post.Consiamiuni prolixe et docie
se impcraioris jussu Ariiiiiuuin missuin esse. Ibi egit Ouclihus,.loin.i, caji. 5, pag. 452,«ijq. ed. Weid-
Orientalcs quosdam episcopos, Nicscnain formulani maiin.
lantiim nou tofam amplexos, Gallicanis coiuiliavil, § 5. Editiones. Pauca Hilarii opuscula, in quihus
quo facilius conjuncli se tuerentur. Ulquc c<ipia sibi t.iincn opus pror-cipiiumde Triniiaie fuil; uha cuin
daieitir ciun Arianis disjmlaudi, flagitavit et post Augusliiii de eodeni argiiiiienio lihro, Geo: Cribellits,
coiuilium Consianiinopoli (260) liahitum, quod in Medinlanensispreshyter, e situ priniiis produxii Me-
graliam Anoinceoiniii ces.erat, ad Coinianliuin alle- diolani obstclricnnte Lcon. Puchel. an. 1489, Unicum
rum Iibclluui iuui niitiori-peciorc .sciijitumdcdii, Scd cxeinplar, quod rcperire poitierit, |.as:--iii)a se CIIHMI-
pro-.iiiiisCousiaiifuiopoiidcccdere ei Gallias reverti datiini sciibit. Sed quo isuid valuerit, dictu est difii-
jussus cst. Leute famen in hoc iiinero perrexit, in cile. Oinninoaulein pius ciira; Augusiiiin tribnisse vi-
quo Ibruni etiain c iitra Conslauiiuui, alrte biiis foa- deiur, quain Hilario, <t infia ii"tabiuiiis. Eadem ite-
luui cniisil. ln Gallias deinde, forsan Juliano jaiu im- rum excusa leginus Venetiis,ef repetiit adjeclis non
peraiore, reverso, priina cura fuit, ut episcopos Gal- sinehonesta gloriaiione reliijnis poiioribus ab aliquot
licanos, qui Aiiniiiensis concilii formulaesulis;riiise- viris doctis sibi oblatis Jod. BadiusAsce.ns.an. 1510,
rant, el pro Ia..»is tiabebaiilui- ab onhodoxoe fidei B \ tribiis tomis, qui volumine non adiuodum magiiO
defciisoribus, Eccleshe recuperaret, quod iinpriinis coniprehendiiiiiur. Sed tiuiversa vitiorum uubes tan-
conciliis hinc ibi habitis eliccit. Aliquol aniiis posl tain circumfuderai caliginein, ut ad seiuentiasejus <t
Valcniiiiiaiio ei Yaletiie inipeiaioiiljiis de Italia ab effafaplurimi csccutirent et usus imjiressi Ililarii fere
ha-reiieis purganda solliciiudo eum inccssit et |)rae eessurel. Iluie igitur calaniitali suhvenit comiiiide
ca.-lerisAuxcmiumMediolaui episcopum Ariana; Cac- Erasmus, qui depravationis sjfeciemet causas revol-
lioiis jicr oecideiifales regiones ingcns coliuneii ct vens tiim einendaiido graviora, luin sjjuiia a genui-
jn aufi C:esarea maguopere gratia floreniem dehella- nis secernendo jilus pr.rstitii, quaiu a quoquam proc-
vit, sed |iost varias machiiialiones et edilum ctdversus ter hiini-.virum an. 1525, qtto Frobcnii prela optts
eumdemlibrum, quiniinc quoijue exiat, ijise ex urbe luci dederiint, cxjiectari poterat. Sed niiiiiruiii non
secederc jussus, reliqiuim vita; ti.-miius tranquille unius viri hocnec auatis erat, omues lahes eluere et
degit, ultimoijue op<;reE.rpositionumin Pstdinosexa- prislino niiori, de qno ipso propier diciionis ejus In-
ralo a. 568, d. 13 Jan. vitaro reliquisse puialur. diileni, ct res a latinis Pairibus non anlea traetatas
§ 2. Scripta. Scripta ililarii quao supersunt, secun- judiciuin confustun et incerlum futurum erat, Hila-
duiri teuijioris seriein : Ad Constaniauu liber primtis rium resliiiiere. Multo minus aulem cum Eiasini
an. 555; Cominenlariusin Evangelium Matthwicirca C I ingeuio colliidcbat per codicuin inceria vestigia se-
an. 3..G; De SynodissivedefideOrieriiulium,in ediiio- dulo lectione.s plausibiles riinari, atque ubi hi desti-
iiibus velustis : de synodis Grmcicean. 558; De Tri- tuturi essent, in vadis subsistere, sed toium siaiini
nilatel. xn, an. 559, snie560 absoluti. Ad Coiislaiitiuiii simulacadcognosceiiduin ali<;iieuise dedisset, aiiinio
libersecuudusan. 5b'0; AdversnsCoiistuiilittman.561: riictiibaiur, argumenti viin, iraciatioiicm atque elo-
AdversusAuxenlinm Mediolatii Ep. an. 565; Exposi- ciiiioiiem, aliunde et ex se petita, veibo, quicquid
tioitesin Psalmos, exirema senecluie coin|iosila-,auc- virtuliim aitl vitiorum sese cxsererct, auimo noiahat,
tiores posi edil. Veronensem jierEdiiuindiiin Mariene secum repuiabat ali]tie (|uamdam quasi auctoris ima-
reddilir.; Frqgtnenla HUarii ex libro historiam Con- gincm ex omnihus sibi cfliugebai, <|iiamin expoliendo
cilii Ariminensiset Seleuciensis complexo el adversus textu sequeretur, quo sanc cllecit hoc, ut de causis
Valenleinct Ursachtn iiiscrijilo. . variisqiie vitiorum geiieribus nemo ipso rectius seu-
Falso tribuunlur Hilario :' Epistola ad Apratn filictm tiret, ncmo feiicius ea deiegerel. Scd uequaquani
et IJymnus niatulhius ad eamdem, quaniquam a Be- omnibus einaculandis natus, curas suas.posierorum
nedd. jiro genuiiiis accepia ; Carmenin Geiiesim,lihcr diligentioe perficiendas reliijuit, ijuibus utinani inge-
de J}airiselFitii nnitale, liber de essentiaPairiseiFilii, nium quoque. Traclarunt igiuir curreiue S;EC.xvi,
ulerque c libris de Trinitate consarcinatus, confessio]D operam Erasiniaiiam duo viri docii non oeqiie inge-
de Trhiuaie, Alcuii.i potius, cujus libris de Trinitate nio quam studio, quod uti-rqtie cqntiilii, disparcs, Lu-
adluesit: denique Episiolasive libellus et sermo de de- dovicusMirwus, qui an. 1544, apud Carotum Guillurd
dicaiioneEcclefima Trombellovulgati. llilarium excudi curavit el Maiiinus Lypsius, per
Deptrdiiorum nou exiguus esl iiumerus, i"nquibus quem recognitus apud Froben. Bas. 1550, prodiii.
lilnli aliijuot valde speciosi. Niniiriun Lber ad Sal- Utcrque codices mss. adhihuii, sed diligeiiiiani solus
titsiium, coiiira Dioscorum medicuni Hymnoruinque Mirtens, sed nec ipsiiin niaguain mss. co|)iam uec in
liber, iihcr Mysleriorum,Epislolw in voliitnen collec- omnes tractatus habuisse aiquc plusculum credidisse
l;c; Tructaiusin Job ex Gra-co Ongeuis trauslali, el, antecessoris sui ingenio ei conjecluris; Lypsimii adeo
de qiiihus lamen duhitare Ih.ej, in Epistolas 1'auli. propi iiscoiij'ectiuis plus seque indulsisse Hilariumque
Aiuiii ipii.lam, lljeroityinus'inquii il), scripsisse euni phiribus in locis coiiiaminasse niagis quam casligasse,
ei in Caniica Canlicorum; sed a nobis boc optts igno- IJenediclini queruntiir. Inlcrea confefri quoijue coepit
lucis aliquid intelligentise auctoris ncsiri ex vitie et
(I) De Vir. ill. cap. C. sclalis, quam illustrabat, sedula nolalione, quod Ia-
211 NOTITIALITTEHARIA 212
borisgenus primus lenlavit, sed satis infelicilcr Jolt. jA gaum de Paganinis : i. S. Hilafi Lihri xii de Trini-
Jac Grinwus, cdilo an. 1570 llilario Bas. apud Eu- late contra Arianos.
sebiuin Episcopiwn. Ausjiicatius cessit Jo. Gillotio S_EC XVI. 1510-1600.
Gallo Cainpano in ed. Parisiis apud Nivetlium an. 1510.
1572, facia, cui cnni_nenui_i<> docta alijue elegans de Parrhisiis ap. Ascensium.f. Opera complura S. Ili-
rebus ad llilarium speciaiitibtis, nec non stylo et larii Ep. hac serie compressa. D. Trinilale conlra
scriptis ejus praeniittitur. Huc usqne Ililarius varia Arrianos 1. xu. Gontra Consl.iiitiuin -hsereiicumJib. i,
vhse ediius nihil incremenli quoad nunierum libro- Ad Cunslaniiuin linp. I. u. Conira Auxeutium Arria-
rum eeperal. Nam spurium traclatum Erasinianso num 1.i. Auxentii Blasjihemhe plena ep. I. De Syno-
repeiitc a Frobe.nio 1555, addituni de essentiaet uni- dis contra Arrianos habilis lib. i. Ad Apram F. divi
late pairis el filii Gilloiius rursus etiam rescidit. Jani Hilarii ej). l. In psalmos David commeniarii seu li-
vcro 1598, novum opus, Fraginerilorum nomine, ex bri II. In evatigcliuiifMalthseilih. i. Venundanturttbi
deperdita concilii Ariminensis hisloria superstes, e hnpressa sunt in sedibus ascensianis Parrhisiis fn via
hibliolhcca Petri Pithmi per JYie.Fabrum foras dalum, regiu ad divumJacobum sttb tribiis luciis (1510).
el Hilavii res novo splendore, et temporum istorum Prafatus _esi epistola apposiia niincupaloria ad
in ecclesia gesta luce clariori colliisti-avit; cui ne j> \ Joannem rhedonen. antislit. el confessionis reginse
confuso ordine et itnplicaio reruin nexu oflicerctur, Francor. aiidilorem (d. ex gymnasio jdesseiaco Par-
editoris perspicac.ia et eruditione cautum est. Nunc rhis. 7 id. jan. 1510) Robeiius Foiiunatus Maclo-
quoque ineiinlc sauc. XVII, an. Io05, societas typo- viensis ^- de flilarii viia, scriptis et exslantibus et
grapluca Parisiensis aniinuni ad parandain Hilariiedi depcrditis eorumque stylo. Al postquam ljbroruin a
lionem appulit, et superioruro eduorum hona com- Grihello editorum meminit, bsecaddit: Goinmenta-
preheudentero, et novis accessionibus e codd. mss. rios auletn duos ih psalmorum explanationem Joan-
locuplctaiam, quas jier integruffi pene sceculumob- nes Solidus cracovius, vir liileris et moribus probatis,
tinuit, aliquolies per eosdem, et ColoniocAgrippinse adhoftante proesertini Jacobo Fubro stapulensi, phi-
etiam recusa. Sed parum magnilice de eadem sense- losoplio mullis nomiiiibus laudalo, acfi vigilantia et
runt Benedwlini,quibus jam decus suinmuni Uilarius non pauco labore e silu ae squalore redemit. Porro
et honeslain condilionem dehet. Horum enim solerti tractatus iu Mattliscuniei episiolam ad A|)ram filiam
diligentia, coryphseo studioi uui Petro Coulaittioellec- divi Hilarii , Guillelmus Parvus regise confessiouis
ium est, ul cdliioni sub extreinum SLCC. 1695, solito auiiilor e dwi Benigni divionen. coanobioad Barfiiof-
splendore Parisiis facia_ nihil fere in Ed. Veronensi ficinam, ut latinis characteribus vir lam anxie latinus
ab erudilissinio Marchione Scipione Maffeio 1730, n imprimerelur," traiismisit. Huic episioisfi subnexum
adorn;tta addi polucrif, liieriloque ca inier prscstan- cernitur epigramma ascensianum ad.Guil. Parvum.
tissima indusirbe fratrum luijus coiigregalioiiis nlo- In line epi.lolse, ad Apram, f. xcnx, quo priiua
iihiieiita nuineretur. editionis pars finitur, hajc leguntur verha : Explici-
S_EC.XV.. tum est opussancti Hiiaiii cpiscopi de Synodis-: cunc-
1489. tis orthodoxse religionis zelataribus, cuui utile tiim
Medioiani, per Leon. Pachel. f. Hilarius el Augus- necessarium. In Arianos inque prsevaricalores Aria-
linus de Trinitaie. In finc : Impressum Mediolani per nis astipulanles. Iinpressuui solerii opera in ;edi-
Magistruin Leonard. Pachel, anno a Nalivilate Do- bus Ascensianis ad quarlmn idus sepiembres,
mini nostri Jesu Cbrisli millesimo quadringentesiino Anno MDX. Explanalio psulmorum. Altefam quasi
ociogesimo noiib sejitimo idus julii. Ad Calc, Att- constiluil partem, terlia inchoatur, Tabula cctiwituth
gustini : aimo, ut supra , septimo kalendas junii. evangelii Muilhmi. Illi finis hisce verbis iinponi-
Charactere goihico, rolimdo et nilido. Tiltili et li- tur : fol. XXXV. a. Tinis tractaius Saneti HILARII
brorum numeri singulis paginis inscripli smit, SAXE, episcopi in Malthseum,de quo velus hoe exlat epi-
Hist. Mediol. typ. p. DLXXXV. Pin. I. p. 90. Prw- gratiima :
cedit epistola (i)Ge.Cribelliad Guid. Anl.Archhnbol- " HILAIUI hoc opus est digestumpra.sulisore :
..ui.., Archiep. MedioL, qua ex unico, quod nancisci Quijunxil veris editacum lypicis,
poliicril, in urbeMediolanensihoruin lihrorum exem- Supposuitsacra_patratis verba figuire
plari manu propriajeos trauscripsissC, quanlum fieri .Quaeleni scrijisilmysticadisstfruit.
potuerit, emcndasse, suaque ipsius impensa imjiriuii Recentius de Divo HILARIO distichon :
curasse scribit. [Acceduul,*.auienipraeter libros de
Trinilate, liber adversusj Conslantium Aug. libri u Gallorumcolumen,Gallusnon Gallus,at hcros
ad Consianlium. Liber contra Auxeulium el ipsius Hilariusdoctus, docla jier.ora volat.
Auxentii ep. piii'gatoiia|etliber de GrwcimSynodis, Impressum est hoc opus quanta maxima potuil dili-
quem, inijuii, facund;rilla natio iia admirala est, ut genlia jiro exemplariorun) penuria intcdihus atque
in propriam linguain vertendum curaVerit. imjiensis Ascensianis, aiino salutis nostrse MDX,
L:;S. t. cum Augustino de Trinilate. Venetiisper Pa- ad kalendasjanuarias. Eod.fol, b. breVis legitiir nar-
ratio de vita et operibus B. Hilarii per_spanheinensem