Vous êtes sur la page 1sur 657

Migne, Jacques-Paul (1800-1875). Patrologiae cursus completus, sive Bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica omnium s. s.

Patrum, doctorum
scriptorumque ecclesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocenti III tempora floruer.... 1845.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


M A i Kl I I If ^ I /_H
JT
—*— —-»—
JTJL —J»— _-__-_--,
L M I^-k___>
—E5E1 /
\ ^___-^ J\ ^_. _^
^J mt _____ IIT 'V__ 1 .i_fc__
._/»»- —EH— / ___g-i-~—gag.
1_J

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIRLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA , OECONOMICA,

OMMJM SS. PATMM, DOCTOMM SCRIPTOMMQUE


mmmmwi

QUI AB MVO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTIIIII TEMPORA


FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QU/E
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC.E TRADITIONIS PER DUODECIM
PRIORA ECCLESLE SiECULA,
JUXTAEDITIOKES INTERSECUMQUE
ACCURATISSIMAS, NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM
DILIGENTER CASTIGATA;
COMMENTARIIS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ;
OMNIBUS OPERIBUS POSTAMPLISSIMASEDITIONES QU_3TRIBUS KOVISSIMIS S_!CULISDEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA ;
INDICIBUSPARTICCLARIBUSANALYTICIS,SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTL
SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;
CAPITULIS
INTRA IPSUM TEXTUMRITEDISPOSITIS,NECNON ETTITUI.ISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM
DISTINGUENTIBUS
SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ;
OPERIBUS CUM DUBUSTCMAPOCR\'PHIS, ALIQUA VEROAUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
DUOBUS INDICIBUSGENERALIBUSLOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM. QUOCONSULTO , QUIDQUID
UNUSQUISQUE PATRUMI NQUODLIBET THEMA S CRIPSERIT
UNO INTUITU C ONSPICIATUR ; ALTERO
SCRIPTCKJE SACRJE, E\ QUO LECTORI COMPERIRE SITOBVIUM QUINAM PATRES ETIN
OPERUM
QUIBUS SUORUMLOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCR1PTCR_5
TEXTOS COMMENTATl SINT,
EDITIO
ACCURATISSIMA, C^ETERISQUEOMNIBUSFACILE ANTEPONENDA, SIPERPENDANTUR ! CHARACTERUM NITIJMflHyjN.
CHART/E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PCRFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM R ECUSORDM TUM VA TAS(t/fc\
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTOOPERIS DECURSU CONSTAN E$ ^\^S
SIMILIS,PRETIIEXIGUiTAS,PRiCSERTlMQUE1STACOLLECTIO, CNA,METHODICA ET CHRONOLOGICA / _S-^^P
SEXCENTORUM TRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC1LLIC SPARSORCM, PRIMUM Q- \^
AUTEM INNOSTBABIBLIOTHECA, EX OPERIBCS ADOMNES iETATES,LOCOS, L1NGCAS _-( f \ -
FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. V—< O \
SERIES PRBIA,
^\ ^\
1N QUAPRODEUNTPATRES,DOCTORES ECCLESIJELATINJE
SCRIPTORESQUE Y?\
v *?- I
A 1ERTULLIANOAD GREGORIUMMAGNUM. \ rfW
ACCUBANTE J.-P. MIGNE, <£umtum (Sompletovum 1N SINGULOS SCIENTI A^-i
ECCLESIASTICiE RAMOS EDITORE.

PATROLOGj-l-S TOMUS XII.


S. EUSEBII VERCELLENSIS, FIRMICI MATERNI, S. PHILASTRII,
TOSIUSUNICUS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


1N VIA DICTA D'AMBOISE, PRES LA BARRIERE D'ENFER.
ou PETIT-MONTROUGE.

184.5.
SANCTI

i-_j U S.____JLSJL_L

EPISCOPI VERCELLENSIS

OPERA OMNIA,

NUNC PRIMUM CURA QUA PAR ERAT REDACTA.

EDITIONEMAUSPICATURMAXIMEQUECOMMENDAT

EUSERII EVANGELIUM

CUMVARIIS VERSIONISITAL_3CODICIBUSCOLLATUM,
SIVE
EVANGELIARIUMQUADRUPLEXLATINiE YERSIONIS ANTIQUiE,
JfCXTA BLANCHINI
MEMORATISSIMAS YERONENSIS LUCCBRATIONES
BECOGNITCM
ET EXPRESSUM;
CCI,
POST RELIQUA SANCTI EUSERII OPUSCULA,
ACCEDUNT

FIRMIGI M&TBMMI
NECNON

SANCTI PHILASTRII
x^
OPERA OMNIA, p(T^C
AD EXQUISITAS F. MUNTERIS ET P. GALEARDI
w\^r_J^
EDITIONESCASTIGATA
ET EMENDATA. >i^__5_2'

TOMUS UNICUS.

PARISIIS, EXCUDEBAT VRAYET,


1K VIA DICTA D'AMBOISE,PRES LABARRIERED'ENFER,
ODPETIT-MONTROtJGE.
1845.
ELENCHUS

OPERUM QU_E IN HOC VOLUMINB CONTINENTUR.

S. EUSEBIUS VERCELLteNSlS.

Evangelium S. Eusebii. , ........... . col. 8


Ejusdem Epistolse, 947

FIRMICUS MATERNUS.
Liber de Errore profanarum religionum 97i

S. PHILASTRIUS.
Liber de Ha.resibus, cum praecedentibus prolegomenis 1019

ERUATA.—Col 83, li_. 17 (ascendendo):to; leg. TB.—Col. l_o, 129.155,157, m titulo superiori. ad ephcopumGw-
censem;leg. ad Musclhum.—Col lin
981, S (aseendPudo):pifl_?ii_m;leg. proxniium.—Qol.\lOOl, hn. 28 (ascendendoj:
Ava^lffxovTai
; leg. aialuxywnai.— Oll. '.ft
1015,llU.peiiult. Aoi6\i; Tex/loo-YJ;
TSTO-fap).a/oaevyepa;», qast;,__/0VTe;, leg l « Aoi_i];
TS
ie,
(/loOYi; —TOfof j.ayoaev —Col.
f£fasvnia;,»7efo<Te5 1020, lin. 5 (jscendendo) : vef.;_;
leg. v£?o5.—Col. 1050,liu 8 (jscendendo):
oi, leg. oi. Col.1053,lin. 7 (ascendendo): — Col lin. ult : —
is^; leg _o> Col.1055,lin. 18
(jseendendo) _._Vo,, leg. _IBVOC —Ibid., hn. i17ooa^;leg 'ic-oa^
: m
105i,
(as>cendendo) passione;leg in Tassione.— Ibid , lm. 17-18 : it«
.x.JiiOei; TOU a Sou Oeope. . T^;leg. EiTa_-oOj50eic TOJ aSou DeoJC.T "
T§—Ibid, llll. . 4-12 _r,UEpo.' .. yaVa; oiSqpoj;. _.,
Auo,,leg. _1o.epov/a7ita; .iS/jpou;co;<jc)o;.—Col 1058,hii. 26 (ascendendo) : Spa«_v Taipou,leg. Spay_v Taupoj—lbid., lin.
.
peiiult. Spai-Giv, 1059, llll. 22-21 •
(aSCendendo)_/.„'.. Tl;... Tij...eoprij...„VTp_rov;
SopTii..
_vOf_™ —leg Spayuv.—Col
Col. 1051,In. 9 (ascendendo): liochoiius' leg. BoefiaiUts.—Col. lin.
leg. a».'.. TI;.. Tfi...
1: jepicesentalmnem;leg.
)epensaiionem. 1216,

MIGKE,-ucc-rsahste, a Montrouge,de Trayet de Surcy,


imprimeura Paris.
PROLEGOMENA"

AD IVMGEIIM EHSIBII VEMSIIMSIS \

EPISTOLA DEDICATORIA
AD JOANNEM V, LUSITANI2E REGEM.

Sislunlse libi,Joannesmagne, quatuorsacrosanctaJesu 4 pauperlutistenax.Pace reddilasub Constanlino,auclisque


ChristiEvangeha tolidemlateiculisdisliibula ad noimam divtlns,magni impeialoiis exemplo,quicodices sacrosa
mirtficorum Oiigenis Adamanln Teliaploium. Jiegmm peiilisstmistibraiits desciibi,ornariquejussil(ul apud Eu-
soliumper epislolamodilurus, i udi sciibendi generenon sebiumin ejus Vilamemonmpiodtlumest), alii Chiisliani
lerreor; quoniam,sicul qui apud te pro diqnilateaudent teges, etpiincipes sumpluosisexemplanbus, pimseilhn
dicere, magmtudinem luamignoranl; ila qui quoquomodo Evangelioium,t egiaium basihcaium grammatophylacia lo-
nonaudent,ignorantImmanilalemAb antiquissimisusque cuplelarunt. Immorlales ilaque giattte a nobis liabendm
temporibusmosfmt rerummemorabiliummonumsnlaman- sunlBesideiio, CaroloMaqno,Berengaiio, alusqueprin-
datalUteiis,in libtos rediqere, atque offeire principibus cipibusviris, quorummunificiscuris et sumptibus,ad nos
vitis ; quia npque aliquidinehoalur, msi, post Deum,fa- pervenere libii, quosego piimus evulgo, ut versenturin
verit imperator,ulolimaffatusestValenlinianumII Augus-- manibusomnium,numquamdeincepsnisicumlitteris inle-
tum Flavius VegeliusRenatus, cum suosei obtuht Com- ihuri. El, quomamtot regesinclyti,collalisquasidexleris,
mentanos. Et quoniamex rebus liumanisnihil esl proz- et offlcih,ad offerendummunusle ivge dignumconspirasse
claiius, quam de republicabene mereii, in magna erit videnlur, spero sactam Majesialemluam labotes meosin
laude ponendumtua, quod in regiam lutelam suscepeiis lulelam clemenlissimesusceplwam. Quod s. mmstiteiil^
labores meos, ulililatis aliquid atlaluros. Exhibenl enim swnmatibtm beneftcioisto magnitudoei it, mihiveio ma-
vulgatamtllam lalinam Ilalam versionem,antehac inedi- " xima gloila: el jnonumenlislongepulchemmisdebebunt%
lam, qum,principionascenlisEcclesim a nescioquoaposto- ventuia smculapaiatam felicisstmisJoannis auspiciis,lu-
lorum mqualisapienlerelaborala, obtincbat,antedivinam cem, el mtetmtalem. Alcuinus, vir omnium quosea lulit
beali Hteronynu Bibiiotiiecam,-inIlalwe pumum, mox mlas erudiiissimus,volumensaaotum BibliorumHiero-
Africce, alque GallimEcclesiis. Ejus loca apud sanclos nymianm editionis, utrumque continens Teslamenlumj
Pulres smculoiumpi imilivoiumhabenlur, visunlm,lucenl; nuneupavutegi ptmcellenlisstmo, et qui nnus plutimorum
ptmseilim apud Cypiianum Cartlwginiensem,Hilanum instar esse debel,scilicet CaroloMagno.Exstathoc exem-
Piclaviensem,Luaferum Calaiilanum,ZcnonemVeronen- plar autltographummillenatimmtatisin noslta congtega-
sem, GaudenliiimBrixianwtt, VicloremAfrum, Ambio- lionis Oratoni Romani bibliolheca,quw, clarissimi viri
siumMediolanensem,TIieionymum Stiidonensem,Leonem, AchilltsSlatiiLusilani munete,per Cmsaremcaidinalem
et Giegoiium Magnum.Sanclus veio AugustinusItalam Batonium ejusdemcongregalionis immoitale decus, el or-
tanti fecil, ul eam prmluletit cmteris, obverborum tena- namenlum,lanlamguzam est consecula. Hnjus quoqueco-
tilatem, cum perspicuitale sententiee.Quem teslem me- " dias, et alleiius pai iter Carolini,quem monasletium S.
liorom quminnus, ut omnibuspalamfiat, quaiua in ejus Pauli extta Utbemsummareligionecuslodil,prmstoeiil in
lecliouevis, alque ulilitas habealur? Laluil luc tliesaurus Opeiisptoseculione,lexporluqattwzpie, felix, auguste,te
usquein hodieinamdiem in sctiniiset tabularitsnonnulla- Mecwnale,le Auspice,lola desctiplio; quoniameslcor-
mm msigniumecclesiarumcalhedtalium, ex quibusego, teclns, et emendulusmaxime; eoque cmleiis prmslans,
vel primuseffodi,velmanuamicorumlongedoctissimoi um Q quodad ipsius notmam, el regulamsummiponlificesVnl-
accepi: nunc veio erumpensin lucemsub i eqiis auspiciis galam Saci01um Bibliorumedttionemresliluendamcura-
luis, pioferl nova simul, el vetera, codicesnempe{quis tunl. Majotesequidemnosliijure oplimocensuerunl,ver-
crederel ? ) aureo mgenteoquepigmentonilidissimesciip- sionemsancli Hieronymi(Alcumivolumineconlentam)essa
los, sumptibusregum munifworum,in membranispurpu- cmleiis ptmferendam; non lamen Italam repudiarunt.
j eis, quas. emolissimaunliquilas,qualuoidecim etiamsm- Immoeorumconsiliumtule futl,uliiusquehabcieralwnemk
culorum conseciavil.Tam longinquamtas suam habebil Uliiusqueaucloiilalis. ac memorim. elinendmcausa, No-
immobilem fumilalemex specimimbuscharacteium, qui in vam, ac velerem mandabatlitteris, refeiebat in commen-
tabuliswieis slylo descripli sunt cum nalivisImeamenlis taria, et proponebatEcclestissanctus GregotiusMagnus;
suis, uttesles sinl lempoium,nunliiveiitalis; alque com- facultas iu essel ftdetibuscognoscendiultiusque ptmstan-
monsltent smculaanliqustriorum,velutmra chronologiam. liam. El nosin ult iusqueleclioneeliam liodie versamur.
Non piimo,necalleio Chiisli smculovidenlur fuissein usu Ambmenimconjunclminter se Vulgatamhodiemamconfht-
magniftcahmcdivinaium Sci tplurarum volumina,amo, vere. Quofaclum uttundemItala. nomenel.notiohabuetit
argenloquedescripla,cumadhucessel Ecclestaaposlolicm uUhnumtempusmtalis.Ilaque clarissimiqutdamviri, qui
' a Ne nobissuccenseatlector quodUbulas aeriincisasde tuisse msi islius voluminisprelium fere quadruplicato
quibusfrequensm his prolegomemsiit mentio, qusique ampliassemusita sane longiusa scopo nosiro aberran-
ahunde magisad superabundantiam quamad necessitalem i tes.
perlincnt, cditioninostrsenon subjunxerimus,ipse sciat adi calcem
De Eusebhvita et scriptisvidesisqua. adnotalasunt
satis erit, nos eselaturasimpensas nequaquam lacere po- hujusvolumiuis.
PATROL.-XII. 1
11 PROLEGOMENA.
summis ingeniis,exquisilaquedoctiina in hac tiiieiarum A cioi, quod, te palre paltim, mata adimi et prospicine sint
luce clarescunl,slaiimut resciveie me sinqulari Deiopli- tecidiva; bonavero ptmstaii, et efficinesintcaduca, co-
mimaxtmibenificioItalam adinvenisse,pi ecibussollicita- gnqscilrFelicissima, quod, te sospile,sospesesl leqiuim,
i unl, ut tamvenetandmanliquitutismonumentum,lempofis ipstque di votum"succeduniomnia. Et, quoniamsanclus
dtulurnilate e[x Itominummemotiadilapsmn, ac protsus Augustinuschthlianos teges beaiosdicit, qmjusie impe-
oblilleralum,quamlocius'vulgaiem.Ltbeiali hominicon- rani, qui suam poiestafem ad Dei culiummaximedilatau-
veniensetai eortmYvolunlati yarere-,pt wseilimcumitiM- dumMajesiahejus famulamfaciunt,ettVum bealiludiniscausa
gnelttlm vetsionisOpvs,a quoesl nostrmVulgalm,tam- atque fehcilatis,quam nulla umquamadversitaspettutba-
quamrivi a (onte,deduclio,sanctosFalres qualuorpt id~- biCObsiupensdetinentregnumjuslilia, pielas,teltgio lua:
rum smculorummuificeilluslret.His accedebal,quodpii- -et omneste paltem noptinanl,alque ul lucidissimum jubar
mamingtcssionemmeamin adyla ScripluratumvoluilDeus -inluenlursuum;guoniam, t ex pi mclanssime,simulomnia
auspicaii codiceauloqraphosancliEusebii,episcopi Ver- 11«lute peifundis; ac solisinstar, nonpmte ahqua, sed sta-
cellensiset nvnlyi is veneratuli;'cui hullusexslatslmtlism tini tolus; necmti, auCaWeri^sed omnibuslibi subjeclisfa-
01beel par. Hujus codicisaulhentiatola anliquilalefittna- ~ciste essecommunem.Communem te facitlilietis studium,
tur; et acta sanclissimiPt msulis vulgutalestanlur, non quod impendisti ad inslaurandam majgnificamlypogia-
vagam esse aut inlen uplam veicellensisEcclesimliadi- phiam;pto qua lualibeialiiasila se effudtl,ut pro norma^
Ihnem: cui regis Berenqaiii,eamdemEcdesiamadeunlis, el exemplocmleristeqibushaberipossil;scihceladpitecla-
"
insigne accediCteslvnonium, quod libentissimeptojeio. risshnas laudestuashmcquoqueuddendaerut, qua nulla,
Nolebulipse,codicemlam-veluslum, pi opiia marlytis manu meo quidemfudicio, posieiis ulilior est, nullagloriosior.
desciiplum,alque ea jam mtate labantem [scilicetchca Juie iqilur^^meriloqueomnisPotlugaUimjudicio, alque
annum Chnsli _ccc_s.xxvi_,quo Berengitixs in tegitum consettsuLilteiuium paier diceiis, nominuns, exislis.Vi-
Ilidimfuit hdlertus) injuiiatcmporis, et denlesmculoium dent enmt,mulata. eiumfacie, lilleias in t egnoflotescere:
inviio magismaqisqueconsumi.Quare,vl xllmsusconseiva- videnlseminaiia,scholas,acndemtasfundatas,ereclas,di-
jelur impostetuin,atgenleis lamittisauro gemmisquecon- lalas, stipendiisle soio digms, acnemini compatandis:vi-
lexih libtum munienttumcmavit. Id pradicutil versus, denl denique iuam bibtiotltecam insignem,el regiam, qum
qtii, subsancllbsimiEusebneffvqietpsicodwiapposili,idem tot accessionibus aucta est, ut Plolomaicmel Atlalicm me-
incldi jussit, habentque, moiiamobiuete propemodumvidealur.Quontamvero in-
Prmsul hic Eusebiussaipsit, solvitquevetuslas; genlis esl pondens exempium,quod a tegesapjenlissimo
Bex Beten!jatius sed repaiavd idem: pioftasdlur, spesesl, le auctore,te principe,libeialesdis-
Atmntumpostquamfuivoaept omsttptaw o, ciplinasomnes,mulasqueai tes majora in diesinct ementa,
Mcclesim, Pimsul, obtulilipse lum.
splendoremquenovumconseculuras.Sed, ut faciam scri-
Qnodicx$ermganusiepcndUMarty\i,egotibi, tex po- bendifinem,me coqninajeslaslua; quamproculeliamin-
leniissime,devolusnommiMajeslatiquelua>nna cmnahis tveoi, alque, in tneissaa ificiis, humilissaceidos, Deo,
codkibusvenerandisejusdemanliqumIfahcmveisionisdo, P . beaimMaitmVhgini,eldivoAnlonioTliaumuluigoquolidie
dono, dedico. Bei argumenlum,sanctissimiEusebii me- commendo:memor^ ingeiiliumbeneficiorum,qumprcesuli
rita, tol 1egwn, et regmarumsolltcitudo,qhibushmcedttio Fi anciscoBlanchino,paliuo meo, el Gaspati Blanchino
codicespene omnesdebel accepios.,cethssitnamspemmihi fiain, el equili Chtisli iuo,rex munificeiilissime, conlu-
ingerunl,teeidemfuiuiumessepairotmmmuiuficetiiisshnum, hsti. AltnmRommunumesl volum,ut Deusoptimusmaxi-
et prmsidiumsingulare. Porto nuilumtnajusaffeni mu- mits, peifeclavaleludine,conlinuisqueterum secundatum
nus pdteralreqi magno,quamEvangelkumfmdus,quo re- successtbuste, regum oplime,foilunaie pergal. Lilteraria
gnumcumsacetdolio,majestascumrehgioneconciliantw; lespublica,poneclisad cmlummanibus,idemvotumutge-
et cujns lectioheusuqueomniumwgum virtutes acquistlm, miital: idem Chrislianusoibis. Vox universorum, wx
yerfeclm,el oinatmsunl.Has doles Deusoplimusmaximus Dei est; qum facit spem inchoare longam Joannis t egis
in te ilapiofudil, ut ad fasligiumperveneiispielaiis, qum vitm,et pubhcmfelicilatisPortugallim.
nomenmlemumubi toinparavtt. Fehx Portugallia, qum,
te moderatdr£,le )j.incipe, hile)'mediosbelforumundique Ex «edibusVallicellaniscongregationisOratoni Ro-
fremenliumimpetus,tranqutllitategaudet et pace. Feti- mani, idibus Januarii,annoDominiWDcaxiav.

EPISTOLA D fei, quod a me olim acceperat, egisti mecum per Ht-


PHILIPPI GAHBELLI ADBLANCHINUM. teras, ul lecliones a Yulgala abeunies excerperem :
DecodiceBtixiano. tum, si quid aliud e re tua futufum puiassem, illufl
ipsum, seu symbolam , ad hocce convivjum adferre
Viro clarissimb Josepho Blanchino ul ne renuerem. Fcci lubens. Quid enim non a me
Philippus Gari)e)lus S. P.«D. «xigeret cura isiatua, quDenon multo piidem magni
Revocasli me nihil tale coglianleYn'liumanissimis nominis viros icmiil ila, ul secum, ac cum universo
officifetuis ad ea s.udia, quses*])e seposiia, s_epe orbe Chrisliano prajclare aclum arbitrarentur, si, ut
eli.m resumpta, nunc tandem, avocaniibus rebns in Galliis Mailian,Eus velus.um MaUh_ei exempiar
aliis, omnino disluleram. Cum eiiim apograplium Vulg.indo,sic in reliquis efferendis alii, quibus sacra
veieris inierprelis, quod io principis Ecclesire ves- liEt-cmonumenia suppelerenl, pan flde, acsedulilate
tra. Tabulaiio recomlitum servaTiamr, edere siniuis- Iaboiassenl, Quod profeclo consilmm luum dignum
seSj.imenio inier schedas Francisci pntnii luij ,vni te, dignuni Iialia, dignum eliam memoiia palrui, cu-
amplissimi, spccimine quodam nosiri-codieis ar^en- jus vcbtigia tanta cum laude premere pergic, erucli-
13 EPIST. PHILIP. GARBELLL OE CODICE BRIXIANO. ' 14
lis omnibus acceplum, probalumque iri ncmo esl, _A leres iiinc inde dilapso, nonnisi Iuce plutima quid
qui non ,videat. Sed dum varianles lectiones, quas scriplum sit a.gre assequare. Jnlegrum itaque lex-
p|im e Maj|ha.i]texlu,omnes, e Lucse ac Joanpis a|i- lum quatuor evangelistarum me xoram ut a legente
quot jn Adversariis seposueram, xeirado jterumi ac scriptpr excipeiel -curayi. Qua in re quid sjt (oren-
conferb ;>ne errores nostri, si qui fortasse ,Iegenli dum lute- scis : tecumque pmnes,, qui hujusce
mihi„ aut describcnli obrepsisseni, imponerenl pos- " modi sludiis operam impendtint, Neque hoe satis
lerilalj ; en rursus amanlissimas lijAeras tuas, qni- fidei noslra. laclum existimans, omnibus ad calcem
hus cogitare te de edendo iplegri codicis textu signi- usque perductiSj conluli rursus cum archeiypo, ex-
ficas. Laudaii, proposilum jstud, quo m re _acra cepto Maithseo, quem, occasione commodum oblaia,
vcr^antibus, longe uberijis,quam splis exccrplis, sa- ad te prsemiseram : ocubs suapte imbecillis perpete
lisfactum iri videbatur. Quamvis.enjm ad secernen- illonisu aliquandofaliscenlibusita, ut pergere ultra
dum, quid olim e fonlibus, quide memori_c pcnu non licerel. E\_si lamen, perfectaque dedi. Habes
nunc quid de istius codicis indole vero similius pu-
prompserint veleres; qua. in j>ublicis Ecclesi.trum
codicjbjisfacies, quoein privatorum_essel; quid pri- tem : quid de illius a-late conjecerim : qua. prselerea
mis, quid seqneniibtis sa-culis legcretur, liaec pluri- olim a me raplim observata, nunc secundis curis
miim conferant; nihil lamen^oeque utile, ac jucun- B 1 adaucta j)aululum, alque discussa 3n ordinem utcun-
dum est, miam seriem ipsam , indolem , genium, -gueredegi. Si quid in hisce meditationibus noslris e
miiiulissimajiemum inlegri, ut ita dicam, corporis re lua esse videbitur, utens j)erinde,ac propriis :
lineamenia in pervelusiis hisce anligraphis rjmari, tui _nim soiius causa digessimus. Sin niinus, silen-
alque efferre. Gujus jci cansa olim .Bentleyus Joan- tio premes. Me quidem lubente, qui sciam jn trito
nem Millium ad vulganda Alexandiinum Canlabri- isto, excussoque pulvere vix esse no\is vesligiis lo-
gicnse, Oxoniense, Gallica demum urgehal iti, ut cum, et nonnisi rara, aique exquisiia spectare s.rcu-
ea edilio singulas lilteras, atque apices Exemplaiium, ]um ingeniis felix -.auje nos profeclo neque sperare
etiam tibi a Librariis peccalumesl, accurate, el relic/iose nobismetij)-.is in tenuissinio censu, nnillo mmus
subssqueielur{Epistolaad Millium ap.Fabr. Bib. Gi,). exhibere aliis possumus. Sed jam ad propoMla per-
Licet poslea celeberrima illa sua N., T. G)a;ca edi- gamus.
jiono distcnlus, mov immaturo fatq prareptns hanc Inter celeberrima, non solum Ilali_c , sed loiius
Spartam aliis oniandam reliqueril. Et sane cum ma- Europae monasteria, jllud fyit semper, esique etiam-
jorum cetate, Jonge yero _mplius hac nostra is fuent nunc, quqd Desiderius Longobardorum rex in Urbe
antiquitatis ambr, ea homjnum sludia ip perquiren- noslra a fundamentis excitavit; ejns eccles-ia Serva-
dis, quae latebant plurima, atque etiamnum lalcnl, C I tori dicata. Quamvis poslea hac ipsa, non equidem
qua sacris, qua profanis velerum mouumenlis, ui in deserla omnino, sed ad privaioe p[etalis officia;, an-
lucem hanc publicam efferrent : mirum propteiea gustiis, ut puto, atque nmbra plurima inlercedenli-
,videri possit, nondum illorum quemquam prim_evi liiis, seposita, nobilissinia. Yiigines apiiorem ajiam
-•
interprelis versionem iniegram protulisse , qualis sacris faciundis erexerint, sanctjpque Julise dicave-
ante Hieronymum ferebalur. Nam practer admii abi- rint. Locum hunc, si quem alium, cum regis illitis,
lemillumin descnbenda Evangelicaliisloria lot stecu- lum Ctesarum, qui everso Longobardorum impprio,
lorum consensum, illudeliam liqueret fortasse, non rebus sunl potiti, Iiberalitas, alque induigemia ad
salisatlenleliteronymi, aique Augustini aucloritatem tantas opes «vexerant, ut in pluribus Iialia. provin-
urgere muitos, qtiiN. T. Latinas versiones plurimas ciis amplissima prcodia, jura, feuda, ecclesi.is, ea-
oiim in Ecclesia fuisse arbitranlur. Adeo in paucis, rumque sacerdotia .possiderent. Quorum lamen jjars
et quidem verbo tenus, differunl Jnter se codiccs m.ixima, utest conditio rerum humanarum, in alios
vetustiores; unum, aut altonim si demas, quos aut mox atque alios dilapsa, tiiulos tantum ac docu-
iicenlia privalorjim, aut ignoranlia, quandoque menla veteres dominos babeie jussil. Nam pr.eier
eliam pietas inconsulla miiis modis iuterpolavil. apographa Desiderii et Adelgisi, supersunt adhuc
Adde Cymeliis hisce nullo alio consilio prospici se- I) ] autograjiha ipsa vclerum imperatorum dijilomala,
curius, ut ne vetustate dilabantur, quam si typis e\- nuibus nep.les,filias, sorores Deo ibi sacraias benefi-
cusa versentur in manibus omnium; niinquam dein- ciis iugenlibus sunl prosecuti. Tum subsequentium
ceps nisi cum liiteris ipsis inleriiura. 0 teuniqne enim Ca-safum, eliam inviclissimi Angusli Caroh YLre-
aut in scriniis privatorurn, aul in bibliolbecis piin- gumque Ihspanite reserjpta, quibus e.irum piiydegia
cipuni diligentissime servalis, caracteres tamen ipsi in ditinne Mediolanensi flrmantur. Ca.tcra "enimom-
silu, lineis, pulvere, sed edacilate potissimum tem- nia majestas prjncipis nostri in lutelamclcmenlissime
poris evanescunl. Ex quo fit ut, qua. uno, alterove recepit. Velerumpra.lerea__iembranarum ingens^o-
sjeculo elapsis, legi non incommode po.cran!, nunc piaj in quibps donaria prhatoram, emphiteuses,
liquescentibus lineis yix, ac jie %ixquidem seceini emplione», vendiliones; cajtera demum ad amplis-
queant. Quod profeclo in hoc noslro faciuni iii a]i- sjmi loci rationes pertinentia : tum qua.jnores, acia
quando non dubilo. Alicubi enim, in Lucce prseser- leges, judicia illorum temporum, pra-sertim vcro
_ lim, purpura illa in cceruleum, euniqne opacum Irans- glossaria Jb.irbara. latinilaiis «ugere plurimumpos-
eunie, glutine vcro argenteo, quoljli fuerant charac- sint. Et utinam documenlis aliis, quae illic superesse
43 PROLEGOMENA. 16
dehuerant, series tot sctculorum, scriplurce difficul- elleliaplitm illud, quod m cxtremo limbo (.ujtisquc
us, reriuii ignoratio, ac subinde negleclus, omnium pagince cernitur, argcnleo quodam pigmento sunt
vero ma\ime deliramenta manutim oliosarum ne in- liti: cujus lamen color multis in locis evanidus au-
tercessissent, quominus adhuc vheient, etvigerent. reum simulal, falliique nisi attente inspicialur. Unde
Sed acta rcs est: nec cineres istos movere jam licei. et nos olim codicem aureum vocabamus. Pigmentum
Ego illorum non pauca, ne fortunam eamdem subi- illud-modo Iccve, nunc crassum, scabrumque est.
rcnl mea mnnu descripta, in Adversaria reluleram : Sive hoc diversa illuminatorum manus, seu maleria
ediiurus aliquando, si vila, viresque superes^ent. Li- ipsa, aut demum pennicilli proestiterint. Ulcumque
cet posiea euroe alijc, nova studia, et luxata in dies enim pennis avium descriplos fuis.secodices islos
valeiudo, qua. mc spem velalincho.ireloiigain, pr.v- aureos, argeuteosque innuere videalur supra landa-
lerita consilia intcrvcilerint, excusserinlqite de nn- ,tus M.ihillonius(Supplem. ad tem Uiplom. yag. bl).
jiibus. Sed ul ad rem noslram rcdeam, inter pr.t fata hoclamende prima, ut it.i dhernn, manu iniclligeu-
moiiuirienla jaeebat codex argenlcus Evangelioium, dum cxi>limo. Certum cnim est a libranis duclos
quem virgines illoe breviarium Ansoe regince appel- primum airamenio caracieres, mov ah illuminatori-
lare solebaul. Hunc milii a consobnna mea lunc teni- bus aurea illa, aul argenlea mixtura ornaios, qure
poris abbalissa oblaium cum vidissem, a.queelimine B ] piofecto pennis reddi non poterat. Ita spissa eslali-
tanlum salulassem, membranis aliis intenlus, impe- cubi, ac prominens c membranis, proecipuein Marco;
travi postea : tum ut supradiclum specimen mitte- in quo el miiscam gluline illo circumlitam, alque
rem patruo tuo, qui, purpureeinsignia eminentissimo inretitam adhuc inlegram invcnimus. Unde olim
Joanni Francisco Barbadico cum delulissel, lllum no- coiijcceram, Codicemhune cestale absolittum fuisse.
biscum, qui ei comiles, honoris causa , ab liumanis- Tuncenim facilius aresccntc piclura, uhi advcrsam
simo principe dalieranm*, el inspexerat, el characte- paginam ahsolvissent operce, aversam, non nuillo
res excipere tenlaverat: tum etiam ut eadem occa- lemporisinlervallo, lentarepoleraiit. Dixicharactcrcs
sione expendcrem attentius, aique una variantes ex- atrainenlo simplici primilus ductos; quod pluribus
ccrperem : quas mihi aliquando usui futuras non du- in locis evidentissimecolligas: in Luc.e pra-sertiin,
bilabam, licet nunc, etiam supra quam niihimet ipse ac Joannis initio, uhi pigmentum illud dilapsum est.
spopondi.ram, usu id profecio ampliore contigcrit. lnitio cujuslibcl Evangelii priin.e linea: auii brac-
Illis enim cnris meis et amicitiam luam debco : et teolis sunl obducloe, quod eiiamiium splendidum,
monumento longe pulcherrimo, quam a me adhttc Iniactumque est. Lincoeomnes siylo exaraice, ut
forlasse proestolarelur, paratam felicioribus auspiciis eas, in describendo, aniiquarius sequerettir. Cliaiac-
lucem, atque celernilatem. l teres iiugnitudine oequales: nisi quod ad insigniores
G
Codicem istum, ad hcecusque lempora, crilicorum pericopas quibus ut pluiimum in loevo marginc
sacrorum nemini inspectum fuisse, certe a nullo lectio apponilnr, majores adhibentur. Et econlr.i,
studiis adhibilum, iljud argumento esse potcst, quod si quid in fine lineoeaddendum supereral, minuscu-
inler tot alios ab iis memoratos, unde variantes liau- lis supplebal lihr.irius. Quod ad illorum ordinem
serunl, ne unum quidem videas, qui aliquam inde speclat, niiiil addam in pr.vsens: cuin spccimen
prolulerit. Soius, quod sciam, Pattlus Galle.irdus, ipsum seriem conliniiam, slrucluraniquca vetciibu»
cl. concivismeus unam et alieraui nobis exliibuilin usurpitas prje oculis ponal.
clegantissima editione Operum Gaudenlii : quam Alicubi, raro tamen, in unam ducc liiterce coales-
profeclo ancliorem mullo , prcEstaiilioreinque eral cunl: asl semper in iine linecc. Ncque aliter quam
nobis dalurus, si non alieno arbilrio uti, sed suo, N, aul V superaddilo longurio, ulTiiuo, alque
edere opus cgregium, non Jestinare debuisset. eodem traclu exprimcrei lihrarius. Qnam liltcrarum
Mabilloniusipse in itinere, quod perltaliam insti- coagmeninlioncm licentius mulio usiirpibaiil in ve-
luil, cum .Brixiam inviseret, omnes basce veiusii lustis lapidibus quadraiarii. Non enim in fine linecc
sevi rehquias clam habuil; nemine e noslratibus tanlum, sed medns ctiam, neque boc scmcl illud
facem proefercnle. De quo e ,uidem inter amicos D ipsum \ideas prxstitisse.
soepeeram questus ; quod non bas etiam, una cum Niliil aulem froqueniius in codiee isto quam Jit-
tot abis urbium clarissimarum, immortalibus scrip- terarum permutalio. 0 pro V, T pro D, sed piae
tis commendassel poslerilati. Yerum nunc taudcm c.eieris B pro Y, el vicc versa usurpatis. Quod impe-
egregie aclum nohiscum video, ne omnem antiquita- ritis harumce reium cruccm Jigeiealiquando possci.
tum nostrarum memoriam deberemus exlcrnis ingc- Cum non semol scnsus ipse \erborum iinerti \idca-
niis : el, quain in uno M.illhceilextu ab altrice litte- tur: prceloriloin futuriim tcmpus, boc in illud s.opc
rarum atque arlium Gallia olim accepimus, hanc Iraiiseiintibus. Scd res esl cuineruriiiis, qtiibus iiilul
illi Halia noslra, etquidem cum foenoreul aliquando in anliquis lii-ce monumcntis perspcctius. Aliquando
rependal. cliam V pro Y, et econtra, sed parce usttrpalum
rgratiam
Forma codicis, oblonga est ita, ut latitudinem in\eni in Malthceo,et Joannc : murram scilicet pro
ferme quadranle superet. Ejus membrancr, licel pur- myiram, et verbym pro vribtim. Qtir. omnia, sive
puralinci.L. .uernil, plurimv lamcn vciif-Lile tcm lectoruni, aul dcscriploiuin \iiin, sctnciius idioiis-
poris coerulcispeciem pr-_eseleiunt.Ciar.icleics, uti mis illoruin tcnipwuin tubuas, ccrluin c.t iiiss.
.7 EPIST. PIIILIP. G-RBF.LLI, DE C0D'CE BRIXIANO. 18
exemplari.1 fere omnia, lum velustns etiam l.ipidum A In canonibus liisce digereiuli., non Eusebii, s,ed
inscriptiones, ac numismala occupasse. colidim , quos pr.r oeulis hahcbat, ceeononiiam li-
Observabamus aliquando exemplaria Kla tinciali- braiius servasse videlur. Nam X, in quo Matthoeus,
bus lillens deseripla, onera magis exarata quam Marcus, Lucas, Joannes apud illum, hic posl Mat-
codices Hieronymum appellasse (Prmfat. in Job thccum scquitur Joannes, mo\ Lucas, ac subinde
exlr.): idque poslea imiiatum Alcuinum , qui pon- Marcus: addila ad fineni uniusciijusque Epigrapbe:
dera Iibrorum portatu difficili.ir ac proinde lectorum Explicil Canon X Matthmi, inctpil Canon X Jonnnis ;
manihus gravia dixit (Prmf. ad qumst. in Genesim). explicit Canon X Joannis, incipit CnnonX Lucm; ex-
Placuit in lance hoc nostrum appendere : invenluin phctt.Canon XLucm, incipit Canon XMatci.
csl qualuordecim pondo. Li.juet etiam ex memoralo In flne canonis octavi, in quo CEeleroquiMallhceus
nieronymi loco jam lunc in purpureis membranis, et Joannes desiderantur, neque Ammonii, alqueEu-
aureis, alque argenleis litleris descripta fuisse exem- sebii seriem sequebatur descriptor (sub seclioneenim
plana , cnm ad Ecclesiarum quas anie tetigerat, cccxxxix exhibel ea, quce apud illos, el in codicele-
usum : lum ad piivalorum, quos ibidem rcdarguit: guntur CCC\L),et Marci pericopas non ulira trigesi-
objecta illis magnificenlia codicum, qut tamen mi- inam quartam supra ducenlesimam pioducit. Nuin
nus essent exacli. Et forlasse in hujuscemodi snmp- B. vero cum codice paria faeial, inceitum : extrema
tuosis antigraphis, m.igis quam in c.uieri., peccave- enim iti Marco periere. Canones excipit qucedamceu
rint anliquarii; quod operis morosam diligeniiam proefalio, quoe unam et altoram paginam implet. En
toedium, ac lassiiudo, mox lcstinatio, atqtie incuria illam, tibi: nam et in hocce sabulo auri forlasse ra-
sequerentur. Cum proecipue dilficilius esset errata menta invenient eruditi.
corrigere : obsisiente caracterum_j,ulciiludine, ac Sanctus Petrus apostolus, discipulus Salvatoris Do-
membranarum, quarum species, secus alquein pu- mini noslti Jesu Chtisti, edocensfideles. propter diver-
ris liluram, spongiamque viv lerret. sitatem adserlionis linguarum admonetcunctot ut in
Coeleiumeliam longe anle Hieronymi lempora in oclavolibro Clementisconlinelscnbtum. docenssic. au-
usu fuisse operosa ista exemplaiia lestisest Capito- dite me conseivi dileclissimi. bonumestut unusquisque
linus in Mavimino altcro : cui, inter omina futuri veslrum secundum, quod potesl prosit accedentibusad
imperii, hoc aeeidisse ait, ut puero, cum grainmalico fidem religionis nostrm. et ideo non vos pigeat secun-
daretur, libii Homerici omnes purpitrei, auieis ht- dum sapienliam qum vobisper di providentiamconlala
teiis scripti primmn porrigerentur. Neque duhium esl, disserenlcsinsliuete. ignaros edocere. ita tamen. ut
est^quin mos isle ab eihnicis aiiliqnar is ad noslios Itisqum a me audistis et tradtta sunl vobis veslii lanlum
manaverit. Quo lempore, incerlum. Puto lamen non G G aermonis eloquenliam socelis. uecaliquid propiium et
primo, forlasse uec medio aliero s.eculo : cum pau- quod vobisnon esl tradilum proloquamini. etiamsi vo-~
per adliue, el antiquce simplicilalis tena\ Ecclesia bis vetisimilevideului. scd ul dixi qum ipse a veropro-
essei. Sed lum demum, cuni longe, lateque diffusa, pheta suscepta vobisliadidi prosequimini. etsi minus
conflucnLihusad ejus sinum non populo lanlum, sed plenmadsertionis essevidebunlurel ideo ne in inlerpre-
principibus viiis, ioeminisque, abundare ccepissel. lalionibus linguarum secundum qum in interiora libri
Longe vero amplius, reddita sub Constantino pace, ostendunlur. legenti videatur. altud in grmca lingua.
auclisque diviliis. Tum ipsius exemplo, qui, ut mox aliud in latina vel golka, designala esseconsctibta. il-
videblmus, codices sacros a perilissimis anliqiiariis lud adverlat quis. quod si pro disciplina lingua discre-
descnbi, omarique jussit. Imitnnlibus, ut fieri amat, palionem ostendtt.ad unam tamen inlentionemconcur-
priucipis curam pnvatis, mox etiam augenlibus 111 ril, quare nullus exinde lilubare debel de quod ipsa
inajus. aucloritas manifesial secunduminlenlione lingumpto-
E"vangeliisprcefixi sunt canones Eusebii: qnorum pler declinationessonusvocisdiltgeniiperceptione sta-
taincn primi quatuor, et sepiimusomnino, ociavi \ero luta sunt. ul in subseqiieitlibusconsaibta legunttir.
pars ni.i].ir__ periere. Lilieiarum struclura, ac se- hcec res fecilprobanter pttblicare. piopler aliquos qui
ries cadem ferme, alque in Evangelii',: nisi quod D ] falsa adseilione secundumvolumtate sua mendacia in
minores sunt, mJes, impolitoe,inoequales, muliisquc lege vel in evangeliis pei inlerprelalionempropria po-
in locis situ, ac velustate detiilce. Argento olim in- suerunt. quaie illa declinaitles Itmcposita sunt. qum
luminatas fuisse alicubi apparel. Levis enim litura antiquiias legis in diclis gtmcorumcontmeriinveniun-
ut plurimum intercidit: solo alramento ferrngineo tur, el ipsas ctymologias tingitaium convenienles_i_>»
promiuenie Membranoeipsce mutiloe, cariosoe,vio- consctibtas. ad uiium ieiisum concuirere demonstran-
laceo sed ob.cuiioii colore deformatce: nt facilissit iur. nametea conventlittdicaie. pioquod in vullhabetes
conjectura, canones ibtos vetusto olim, atque exesoi factu est. latina veio lingua. adnotalio significaiur.
codici adnexos, poslmodum alicujus opera lniic nos- quare inposilam esl agnosci possit ubi litleta. gr. su-
tro accessisse. Quod fu longe evidentius e qualer- pervult habere invenilut. scial qui legit quod in ipso
nioiiuni nota. Cum enim scplem quatciiiionibus ca- vull habere secundum quod gimcus cottlinel scriblum
nones coinpleanltir, si olim cum codice lioc descriptii esl. ubi vero lilteta. la. suvtvult habere invenitui. se-
fuissent, jani, qui primus in Matljicco esl, ocla\us3 cundum lalina lingiia in vult Itabere oslensum esl et
cSbCdebucral. ideo i&l.itnsituciio denionsltata est. ne li>genlcsipios
.9 PROLEGOMENA. _>„
vult haberes non perciperenl. pro qua ratione positi A gemmisquedistincto, cohlpclis supcrvestiebant, com-
sunt sedquod pingebantque librarii. "Verbaque Eusebifsic esse in-
C.iracteres mntila. Imjus rapsodioe, quam barba- telligenda cum texlus ipse, tum illa iro),.T.)>wfyWv-
rum, atque iiifelix soeculum exiiilit, neque illoSj piw., qucein ternionibus locum habeie nonpoterant,
quihus canones descripli snnl, neque, qui in codice, suadere videntur.
repiocsentant. Nam et minores istis, el illis paulo In fi onte cujuslihet Evangelii legitur minusculis
majores usurpavil baidus ille, quifcumqueis demum chnracieribus nomeu aucioris_ quod tamen noninitio
fuerit desciiplor. Paginarum linece slylo quidemsunt solum, sed procedente texlu alteinis paginis serva-
duclce, sed neque prbfundceul iri texfu, et magfs col- lum est ila, ut in earum quavis, 'aversa scilicet, el
licerentes. Ex quo lil ul, licet viginti tantum singula adversa liluli partem legentes offendanf, apposita
quavis (acle sinl ductje, non secus acin Evangeliis ; Epigraphe : Secuhdum Matlhmum, secundum Joan-
frons tamen, et latera, limbique lalius excuriaut. nem, eic.
Ilanc a sequioruin temporuin lanio, qui codicem fa- Quod in cahonibus codici adsuiis observabamus,
liscentem resarciit, hic ailsut.im, cum membranee, neihpe ahter, aiqne1 in Eusebianis disposita fuisse
tum locus"ipse satis evincunt. ^Sula enim est inier Evangelia, boc ipsum in conlextu servatum videas.
duas alias purpureas equidem, sed quarum Color, ut B _ Matihceoprimuinj mox Joanne, tum Luca, ac dein-
recens, ac propterea \ividus, sic lenuis, aique dilu- ceps Marco procedentibus, quade re, utpole insigni,
tus, aliter aiqne III codice. PrJHerea iiud* sunl, 'ne- neque, quod _eiam, satis hucusque explorata ,.pecii-
que lineis ad opus paralce. In anleriore, quam sur- liafi observaiione paulo fusius postea disseremus.
sum vorsum sector ille disposuit, bcec Ieguntur, lit- Antiquariuni , a quo exempl.ir boc nostrum de-
teris quain in pra-faliuncula majoribus, ct ad codi- scripinm est, non indiligentem solummodo, sed ini-
cis speciem elfictis: Velii lector videalur recitare. In peritum, ac plane indoctum fuisse legenfibus patet.
poslcrioi e "vero,ulcumque appiireant lillerarum ves- Adjecla insuper vitiosissima interpuiictione. Qua-
tigia, eas tamen iia spongia delevit ufnihil penitus propter circa' ea lempora scriptum puto,' quibus ,
erui possil. Quorsum vero, aut unde lacinia ista huc inlerverso tot exierarum genlium irrnpiionibus Ro-
ifrepseril, viderinl quibusvacat. Illudest observatu mano Occidenlis iniperio, Titteroelpscead squalorem,
dignmn jam tunc in usu Juisse Golhidtm "Vulfilee perniciemque redactoe iuerant : unde pos. tot soe-
veisionem, cujus scmcsas N. T. reliquias mogno pos- cula, niteniibus Ilalorum ihgeniis ,* landem emer
terilatis bbno cdidit Franci&cusJunfus, si tamen de sere.'
ca loquitur ponsarcmator lste. ' Quod vero codicibus olim accidere solehat, nempe
Quod supra monuimus, membranas scilicet, in G C ab impeiilis criticis ut perperam corrigerentuf, huic
quibus canones descripli sunt, in quaterniones dis- quoque nosiro in plurihus contigit. Noh eqnidem
tfibulas fuis_e, hoe ipsum in Evangeliis, de quibjis quod corrector ille, quicumqueis demum fuerif, aut
inox erit sermo, proestitit librarius. Nota illa ad cal- adjecerit aliquid, aut immulaverit. Sed, abrasis quoe
cem aversaa cpjusque octavce paginreposita Q. I. Q. vitiosa censebat, ut recta nrn semel perverti., sic
II., et sic deinceps, quam Tale"sius ait fui=sc velus- mendosa supinus proelcriit. Supersunt enim ubique
tissimis codicibus familiarem : atque a seipso in ms. lilterarum vesljgia , unde nativam scripluram depre-
e_emplari Gregorii Turonensis, nongentorum circiler liendamus. Latini etiam sermonis jejunum 'uisse,
annorumj obserratam. Neque solis qualernionibus, hoc unum inter ceetera exemplum esto, "quodLuece
sed mixlis ideniidein lernionibus vetera illa exeih- x, iO, oecurrit: ubi Mariha desorore, quce illam in
plaria constilisse indicat Eusebii locus (De Vit.Const. minislerio domestigo non adjuvaret, cohquesta ait,
lib. iv, (gp. 57), in quo proeceplum sibi ail a Cons- Domine, non esl tibi curte quod soror mea reliquil me
tanlino ul quinqiiaginla.codices divinarum scriptu- solam ministrare? qiio in loco soloecismum"veritussi _
rarum in membranis egregie expolilis a peritissiihis cum lelinqueret, e finalem exiiivit. Cum Veroau-
anliquanis descnbi cuiaret; paratosque, ul stalim daces manus In codicem extenderet, ad Yulgalam
«jomitante Diacono ad eum mitleret. Mox suhdit, B I Hieronymi respexisse, fideni facit, prce aliis, locus
A-T-W".§' epyov eTotrd-ovBuT5 _.o'yw,lv .To)vTE)ffi_ille insiguis Matlhoein,'! : Cum ergo nalus esssl Je-
^CryVJ/ilvOJfT£-J_£er.TjS-tTtTK S_«Tr£^«VTOVsus in BethleemJudmm; et rursus S : Al illi dtxerunt,
V«\ tZ%pa.iJO-U.
vtyMv.Jussa scilicet principis e vesligio opus exce- in BethteemJudmm, qups Hieronymus in antigraphis
pisse: misisseque se terniones, et quatprniones in suoriim lemporum mendosos exisiimans, JuHteres-
voluminibus operose cullis. In quibus Hislorici ver- liiuerat. Nam subversor ille, ut leciionem a_ Yul-
iis pulat inibi vir doclissimus enallagen esse; ac pl_m exigeret,'diphlohgum aller.im utrobique de-
propierea djcendum fuisse revyjn Iv rerpao-o-otg,non rasit. Menda vero, qu_eprccleriil, toi sunt, *ut re-
vero rerpKo-q-a. h ?ivy/o-t. Ast recte, hi f.illor, se ha- ferre pigeat. Cum proesertim iie unus quidem ex iiis
lient citata Eusebii verba. TSUX-.enim illa operoSe noevis pulcheriimi corporis desit in apogwplio, quod
culla, aique qrnata nihil prbfecto erant aliud, quam ad te misiinus.
, jntegumeiita codicum, quos per lerniones et quater- ' Lalinitatem quod speclat: tum in verbis efferen-
niones ab anliquariis dispositos, mox sectis labellis, dis orthographiam bic passim adhiberi, quoeprimcevi
«l plurimum alu,.a, quandoque eiiam serico, auro, interpretis oclatem, simplicitatemque prs; se feranl,
21 EPIST. PHILIP. GARBELLl, DE CODICEBRIXIANO. _2
sentient erudili harumce rerum oestimatores. Neque _A inviiatus nec mtssafum ibidem soUemitilatequispiam
enim opus est ut excerpta inde aclferamus. ptesumat omttimodocelebrare. Vt libete liceat soto-
Exemplar aulem hoc nostrum ex antigraphis illis libus ib dem degenltbus regulatem normuiath inviola-
manasse, quce non solum Hieronymi tempoia, sed biltter obsetvate. Sacerdotalesvero ordinersa quocun-
Ililarii Piciaviensis pr_ecesseranl, cuni facies ipsa, que et de quacunquecivitaleephcopo abbatissavoluertt
lum Joci ahquot, quos postea excuiien.us , maniles- titeptecnsibiltlcrordineiut. Si quando vero ut'sunt'hu-
lissime evincunt. mani generis casus abbalissaobjerit non aliunde sedex
Oclavo soeculo labente, aul sequenlis inilio huc eudem congtegatione retigtosissime monache in loco
del.ilum, olim conjeceram cum ad pairuum tuum defuncle abbatisseetigant successorem. Illud lideliCei
scriherem : idemque nunc sentio. Sive principum addentes ul cjtiidquidibidem justo otdine a quocunque
dono, qui filias, nepte«que in celebernmo loco Deo Ep ttbet (Supplenduiii Epi&copo aut
opt. max. despbi.debant, seu ex nobilissimis virgi- qualibet) persona inlatd sunt seu fuluris temporibus
nibus aliqua illud secum adlnleiit. Nisi loite, quod fuerinl illatuia sive ex nostra dtlibneseu'ex episcopo-
Jum noslioruminmutilata modis omnibitsvaleaiit per-
vero ' f > esse
' . propius • • f vide > ex ipsis
• /" iliir, ,'i,f Desideni,
, : ' alque
Ansce cymeliis depioniplum, ac hlice pielati concre- maneie. Nec hbc pretereundo esse conspicimus ilaul
qitum, inier ccelera spiritualium nupliarum orna- B J abbattssaque quocttnquein lempore fuerit nutli tkentia
inenta hoc illa ad sui, aliarumque, qu_cuna despon- concedalur CODlCES attl vusa sacrata aul quolibet
debanlur, usum, regio in loco deposueiit. Hujusce thesautum Ecclesie quoquomodo donare aul altenare.
modi veio donaria s.icratis locis passim exhibiia St quis dutemconlta Itanc nosltam setemssimamdis-
nemo est in antiquitalibus bisce vcrsaius qui igno- "positionemtemerariusausibus adire temptnvetit eletno
"ret.Tum sumptuosos hosce, ac niagmlicos cbdices anatheinalepleclendosessecensemus.Consctiptahujus
npnnisi divitibus, aut Ecclesiis parari solitos : supe- pivilegti senetn. Anno tnviclissitnoiumprincipum de-
fanle privatorum fortunam impendio, quibus coete- sideiit el adelgisi XVI el XIV. sub indiclione XI.
roqui pauperes schedoe, ul eas vocabai Hieronymus, Da'o Ticinoin Vtbetegia 111. idusociobris.
salis, superque essenl futuroe.Plures vero in regali Sigoaldgratia dei paltiarcha in hoc priviiegii lextu
monaslerio , viventibus, adhue Desiderio, et Adel- a nobissalubtiler elimatumntanu propiia sublus scri-
gisq, sacros codices serya'los fuisse liquet ex apo- psi. Apblinans Chrisli misettcotdia indignus humilis
grapliq membranaceo bull.p cujusdam a Sigualdo episcopusin Itoc piivilegii texlu ntanu mea subsctipsi.
Aquileiensi ad Ansebergam daloe, qiiam alias ex- Olto in dei nomtne episcopus in hoc piivilegti texlu
scripsimus, ~et iu Adversaria ' ' retulimus^, quoe sic manu mea subscripsi. Julianus hvmihs episcopus in
habet: ( hocptivilegii lextu manumea Ss. Felixhumilisepisco-
C
Sigualt servus setvorum Domini Paliiarcha dum pus t.. Itdcprhilegii texlu manu meaSs. Felixpeccalor
nostfa medioctitas ex (elicissimorurnprincipum desi- episcopusik hbc ptivilegii lexlu Mm. Ss.
derii el adelgisi una cum collegisnosiris religiosissimis Yides antiquissimum Eeclesiaruin usum, quo co-
et sanctissimis episcojtis ob toiius oilodoxe ecclesim dices istos, non-secus ac reliquam supelleclilem Deo
stalum perventa fuissel singtda qtteque superflua deo dicatam in censum thesauri sacri referebant, ad Si-
auxitiante subtilius elimqla. Poposcil a nobisveneralio gualdi usque sceciilumperslitisse. Et utinam anathe-
tua bealissitnaqnsebergaqbbalissa per prandulum cu- male IlhTsuo perculsa succedehlium lemporum ni-
bicutatium sacri palalii sep "etpteposilum 'monastetii mia f.icililas non ab iis solum, sed a casteris eliam
vesiri ul venerabileeundemmonasleriumveslrum quod fegum, principunique donariishberrimas manus abs-
silum esl in urbe que dicitur btixia qttodconslatad ho- tinuisset. Quania hic fortasse eliamnnm copia ve-
notem domini salvalaris constructttti}piivilegii infulis terum Ecclesice monumentorum, quanta feligiosce
'"a twslra frueretur auctoritate. Quatenus riconcotdanlibus pletatis super»le- forel? quoruui nnnc lbeo niliil nisi
... '...'. . . . ,' ineonsuIt_p'ne iiheraliialis an verius
nobis
? 1, i reverenHsstmts
• , e'ptscopis nostns
' ex communiad- ', prodigalitatis
. '-,,'_ ' "'
sensum elernale prmdicli oraculi robur stili noslrt fir- memoria ad posteros transiit.
\inlas impeiliret. Et quia sempet"sunt exhibendaque^D~ Quce etiamnum supefsunt monumenta eamdemne
ulihbus fuerunl inlimationibusitnpetrala. Placuit etgo forlunce aleam subire, aii eludere possint, inceftiim.
modis omnibusut pie devolionisimploratio salubti mo- Ijtverear faciunl cum vicissiliidinestcmpofum,*iu\n
derelur inlervenliomsadsettsu. Qm veio conala eslre- proeteiiti casus et unius, prce cceteris, insignis pro-
ligio tua ..alubtiler a nobis extotqueie quatenus ptefa- fecto membfia, quam a virginibns illis accepi:
tum monastetlum cum universisbasilicis ad se perti- e Nempe, cum tol membranarum supellex neglecta
ttenlibusqui a ptissimeadque tianquillissime anse rt- penitus ac confusa jaceret, consulente viro nobili,
gine jure conslritctum esse noscttur pnvilegiis sedis et acns eceiera judicn, sed hnrumce aiili,quilaluni
saneie npstre aquUegiensiscui deo auctore deservimus iejuno, vocalum notaiium quemdam ut inspiceiel,
decotelur. Qiiaprhpter piis desideriis vestns fdventes atque in ordinem cogeret, accessisse, propositis con-
liacnosttawictoiitate id quod recte exposcitui effeclu ditiombus opeiam locasse; cum in authographa a
mandaihus. Etideo omnent cujustibelecclesitesacei- Langobardis notariis barhaia illa lalinoe scripturas
dolem miaiidibel one (supple occasione) ha- deformatione e\arala incidisset, quod a nemine iq-
bereprohibmus. tlaul nhi dbbatissa monasierh fuetil telleclum iri afbilraretur, ceu tabularii rejectamenta
23 PROLEGOMENA. 24
abjecisse, juvantibus cladem hanc, quce una erant,. _Vqne operi idoneum seligerent, qui mcmbranis omni-
illorum apographis; satis, superque ista esse cogi- bus sedulo inspectis , atque in seriem laudabiliorem
tanlem si servarenlur. i Ila factum ut primigenia coaciis, archivum, sivellent diulius mansurum para-
illa distracla, ac dissipala perierint. Uno duntaxat rel. Factum. Urgente opus amico nostro Joanne An-
superstite, cujus inscriptio superaddita membrance drea Astezalo monacho Cassinensi, viro et doclo et
inorbem volutaedigna profecto esl, quce lilleris man- barumce anliquitatum cupientissimo, qui nisu im-
detur, ut insigne pra. coeteris inscitioenon minus, probo ac perlinaci.utestcoepti semel lahoris ad mi-
quam impudenlice illius monimentum. Datum est raculum patiens, ultimam illi manum tandem im-
Ticini; regni Desidcrii et Adelgisi terlio et primo, posuit.
xvn Septembri., Indict. xm; continens legalum Gi- Sed ad_exemplar noslrum conversi ilerum, dice-
sulfi cujusdam slratoris regii, qui Radoaram tixorem bamus preefixum fuisse ab anliquario singulis Evan-
suam ex semisse usufructuariam reliquerat, tum ut, geliis nomen aucloris, ea profecto de causa , ut lec-
ea decedenle, episcopus Laudensis, venumdatis ho- turi, quem ex evangelislis vellent, primo ohtutu in-
nis, quod inde esset redaclum pauperibus distribue- spectis litulis deprehenderent. Millius tamen nonnisi
ret. Mortuo Gisulfo supra laudata ejus uxor, raro post conditum Canonem id faclum asserit (Proleg. n.
pielatis exemplo, egil libello supplici apud regem ut B 3-7, Edit. N. T. ex recensione Kusteri); cum anlea
marili volunlas stalim adimplerelur 'quatinus ( sunt absqueprsefixis auctorum nominibus circumferrentur,
verba documenti ) sine aliqua ojfensione ipsa ejus non secusac coeteroeSmyva-usincertorum scriptorum,
aelemosinaad requicm vel refr.getium aniinae ejus ci- ut scilicet appositis titulis dignoscerelur ea sola esse
tius occuttere possit, impetravitque. Ilaque episco- vera, etauihenticalnslrumenlaevangelica. Hinc(ml)
pus, divendilis bonis Gaideri cnidam regii mon.sle- Matcioni objectum a Tertutliano , quod Evangelio suo
rii procuiatori pretium aureorum MMMDCCCL ab eo- nullum, ad IMITATIONEM VETEIUS ECCLESIJE inscripsissel
dem sohilum pauperibus erogavit, subscripsilque auclotem. Ast vir doclissimus , cum hcecscnberet,
huic carloe una cum Radoara, aliisque lestibus ibi ad alia festinans non satis cavit conjecluram hanc
descripUs. Ejus cbiiopiaphum tale est : suam ab ipso, quem citat, Tertulliano luculenter
lpolilus ego licet indignus per dei gtacia cpiscopus explodi. Elevat enim ex hoc fldem Evangelii Mar-
Radoara deo dicala supltcanle legiae potestalts pto cionis, quod tilulo careat. Et possem (inquit) hic jam
venundacione lenolae quod ei vii suus posl ejus ovi- gradum figete non agnoscendumcontendensopus, quod
tum concessillestismanumea conscribsicum sacetdo- non erigat fronlem, quod nullam constanliamprmferat,
les fideles el preciotecepi liimilia DCCCL el contuli dis- nultam fidem repromitlat de pteniludine tiluli, et pro-
ttibuipro anima gisulfi sitatoiis. (C fessionedebila aucloris ( AdversttsMaicionemiv , 2 ).
Documenlnm islud, in quo agilur de acquisilione Jam ilaque ante Marcionis tempora , et quidem in
honorum, qua. una cum coeteiis etiamnum possident vclere Ecclesia inscripta erantsuis nominibus Evan-
in agro Cremonensi, ne lemporum decursu fatisce- gelia. Ut quid enim hanc tiiuli nudilatem objecisset
ret, pelierant olim clarissimae virgines a consulibus illi Tertullianus, adversus quam lueri se poterant
urbis noslrce, sceculo xiu labenie, ut per publicos Marcionitoevetustate temporum, et consuetudine Ec-
notarios exciperetur, supereslque una cum arche- clesiarum , in quibus , ex Millii ipsius calculo , per
lypo apographum corumdem; asl pluribus in locis triginla ad minus annos ante conslitutum ab Asice
ad originis veritalem niinime exactum. En libi episcopis, ut ipse putat, Evangelicum canoijem, Lu-
chirogfaphum supra Iaudati Hippolyti, quale illud cce, ac TMarciEvangelia, Malthceivero longeamplius
descripsere. sine titulo habita fuissent ? Quod veroait, stalutum
Ipolitus Zotenlinus dignus per Dei gratia episcopus a Canonis conditoribus inscriptionem anctorum, ut
Sadoara deo dicala suplicante feci et protestaiispro vera Evangelia dignosci possent, jam neque hoc ipso
venundacionete sola, etc., usque ad exlrema verba illorum fidei satis caulum ivissenl. Cum et Marcion
Gisulfiroraloris. inlerverso Lucoe,quo utebatur, et si qui aliiaduileras
Bardus ille, qui membranas digessil, cum arche-1D manus in Mdtlhcei, Marci, ac Joannis extenderent,
lypum non adsequeretur, conjeciis in apograplium eodem plane titulo imponere lectoribus possent. Ita-
oculis hanc inde epigraphen exsculpsit, quoeposie- que non esl ambigendi locus , quin jam tunc hoc in
ris ad inielligenliam docuinenii facem praHenderet. sacris Libris, quod in profanis, ab anliquariis usur-
4299. 26. NovembieIppolito Lolenlino Vescovodi patum fuerit, ut scilicet auctorum suorum nomina
Sadovara pcr il legalo di Ghisolfo Rotatore. pree se ferrent.
Vides infelicihus cartis quo cum homine rem esse Superest nunc, ut de peculiari in codicibus ali-
conligerit? Et sane mirum quoddiplomala alia non quol Canonis scrie, qncein nostro eliam servata cst,
atligit. Neque tamen aliorum manus effugere iis da- tum de hujuscemodi diversitalis origine disquiramus.
ttim, dotractis multortim ugilhs, in qmbus Ccesarum Ricardus Simonius (Hist. Cril. N. T. i, 10) expen-
imagines, eorumque nomina scrvabantur. Quibus so codice Cantabiigiensi, in quo Evangelia eodem
ego casibus mot-.is, tuin quod confiisa rursus omnia ordinc, ac in noslro, eJIeruntur , non esse hunc illi
es-e nunliareiur, iustitiapiul leclissimas \irgincs ut peculiarem obseivat, cum ex pervctuslo catalogo
hominem speclatje iniegriiaiis, ac iidei, perficiendo- exemplaiis Sangeimanensis, inquo Evangelia eadem
25 EPIST. PHILIP. GARBELLI, DE CODICE BRIXIANO. 26
serie recensentur , lum ex Druthmari Ioco , quem A _ lem Evangeliorum Mailha.i, Joannis, ac Marci: quod
postea videbimus. Additque morem hunc videri a scilicet Ecclesice ab aposlolis constiiulce, tum ad ea-
Latinis in\ectum , qui Grseca exemplaria ad smpso- rum exemplum ceterce omnes eadem , ut genuina
rum usum describebant. Sed vir , ccelera in rebus fidei Chrisliance instrumenia -semper suspexissent.
hisce diu mullumque versatus, ampliorem eliam !au- Quibus ita consiitulis , urgel postea aposlalam illum
dem inde conseeulurus, nisi prcejudiciis indulsisset, inquiens (Cap. &): Itaqueet de Itis Marcionflagilan-
non attendit, Latinos ordinem hunc in Canonem dus quid, omissiseis, Lucmpotius instilcrit: quasi non
non invecluros, nisi prcceunlibus aniigraphis, quce et Itmcapud Ecclesiasa primotdio fuerint. Atquin hmc
sequerentur. Cur enim Lucam Marco, aul bis Joan- magis aptimordio fuisse ciedtbtleest, UTPRIORA, QUA
nem , non vero e contra anleposuisseiit, cum ccque APOSTOLICA, ul cum ipsis Ecclesiisdedicata. Igiiurdum
ad ipsorum usum utraque series aplari commodum constelhmcquoqueapud Ecctesias fuisse, cur non hmc
posset? Neque aliud quidquam e loco Druthmari quoqueMatcionatligil, aul etnendanda si adulterala ,
eruere polerat, quam in codice Hilarii, uttunc (erc- aut agitOsccndasi integra? Nam el competilut, s» qui
balur, Matihceum,et Joannem oeteris prcchisse. Evangelmm petveitebanl, eotum magis curarent per-
Milliusde ceconomiaisla Canonis in supralaudato versionem,QUORUM SCI_BA_\T AECTORITATEM RECEPTIO-
exemplari sic slatuit (Pioleg. n. 1269). Consilio vi- B '. REM.LOCUS hic Teriulliani eo est insignior, quo ma-
delicel digestmis hoc factum. Ad calcem cnim Mal- gis perplexus, et luce aliqua indigens ut recte con-
thcei hoeehaberi: EvayyDiov-/«TKMKTSK-OV e-ze)iOn. stet, tum etiam quia , ad imesiigandam , quoeolim
e.pyjXKiEuayye/.ovvvxa.'icoavvw; llinc Lucam, ac in Afrieana Ecclesia vigere potuerit, Canonis oeco-
tandem Mircum cum eadem emypayTi.Ita nempe nomiam, facem nobis aliquam prceferre videatur.
disposiiis lihris istis, ut apostolorum Evangelia apo- Ilaque cum vi\ dubio sit locus, jam ab ipsa Evan-
slolicorum Evangeliis prceponerenlur ; quomodo geliorum edilione Ecclesias illas, quarum in sinu, ut
Marcum, etLucam aposlolorum comites vocat Ter- ila dicam, educla fuerant, ea ipsa ul novccLegis au-
lullianus (Contra Marcion. iv, 2). Quid sibi voluerit tbenticas tabulas servasse, et fidelibusut nola essent
in allaiis verbis, consilio nempe digestons oidincm effecisse; lum illorum exemplaria sialim in aiias
illum obtinuisse, profecto non assequor. Suopte in- eliam diffusa: sive, missis ad hoc notariis, ea sibi ut
genio boc fecissc anliquarium , neque ipse ex allata describereniur curaveiint : seu discipulis ipsis apo-
emypaff recie conjeceril, ut pulo. Addebatur cnim stolorum non soluni,ut inquit Eusebius (11.E. m,57),
ab exscriploribus nota illa , ut ne librotum ordo in _J)(_UTTS£V T.VXp.tTTOV yOoT.f.OUfiEVOt?, Sed 01131.1,T/.V
compingendis poslea codicibus operas falleret. Et TWV©e.wvTtvu.yyz') ioiv Trvpc/SiSowi ypayi.v,et sic qui-
longe vetustior baibaro illo, ac misere indocto ( ut' C dem e re nata credentium uiilitaii egregie consuleu-
ipsius verbis utar) librario , qui apographum illud tibus : ut scilicel, nuntiato jam ipsis Evangelio, sacra
descripsit, eral ista , de qua nunc agimus, Canonis illa volumina describendi copijm ultio fidelibus face-
series; uti ex Nazianzeni ormine viderat Millius renl. Maithceiproinde, quod piimum omnium Hiero-
ipse (In Notis ad calcemEvangel. Matth.). Hoc ita- solymis, aut non procul emerserat, conflucnlibus eo
que voluerit, ni fallof, non sponle, aut casu, sed su- undiijue, ceu ad nascenlis Chrislianismi incunahula
perioium temporum antigrapha secutum antiqua- hdelibus, apographa aiio aique alio tr.inslala : tum,
rium, non aliter, atque in illis disposita erant Evan- processu 'tempoiis, M.irci ac Lucce, poslremo etiam
gelia, in suo apograplio collocasse. Eos vero, quibus Joannis Ecclesias omnes quaquaversum occupasse.
series isla primilus usurpabatur , dignitati apostolo- Sicuti vero non slatiin ubique gentium constitutce
rum boc daie voluisse (nam cur LucasMarcum prce- sunt Ecclesice, citius provinciis aliqnibus, seiius alii
veitenl alia esl ratio ineunda ) recle equidem con- ad lidei sacramenlum vocaiis; ita, pro ralione loco-
jetit Millius. Nequetamen ex adducto, nec satis li- rum, ae lemporum, modo hoCmodo illud ex Evange-
quido Terlulliani loco, sed ex aliis ejusdem scripto- liis nactas earum aliquas in codices suos relulisse:
'ris rem , de qna agilur, illustrare poterat, si vacas- lum et ccctera eliam, proul occasio, aut facultas se
sel. Hos itaque utpote insignes, cum ab ipso , tum a D dabant, addidisse. Etita oidinem nullum flxum, ac
\iris eruditis in nolis ad eumdem proeterilosopei _. certum tunc adhibilum credibile esl; donec, vulgatis
pretium lacturum me pulo si paulisper cxpendero. jam quatuor Evangeliis, ac passim distractis, Eccle-
Hic scriptor, constituto prius evangelici instru- siarum alioefationeni temporis, quo prodierant, alice
menti auctores apostolos esse (Cit. Lib. iv, 2), quihus authorum habentes, diveisimodeilla insuisexempla-
hoc munus prcedicandi Evangelii a Domino fuisset ribus extulere. Et Orientalium quidem plurimas or-
imposiium : lum et aposlolicos, sed cum apostolis , dinem temporis secutas innuere videtur Origenes.
ut ipsc ait, et pnst apostolos. Lucam vero niliil Ecclesiaslico eniin insislens Canoni" ita enumerat
aliud docuisse, quam quod ab apostolis Ecclesicedi- Evangelia Mallhcei, Marci, Lucoc, ac Joannis, ut
dicissent; factumque proplerea ex hac docliince etiam quoe illorum prius, quae postea prodierinl e.
consensione ut Lucce Evangelium perinde ac aposlo- traditione acceptum designet (Ap. Euseb. H. E. \i,
licum monumenlum a fidehbus reeiperelur; laieque 25). Earndem seriem, Eusebius tuetur; quoe postea,
semper apudillos mansisse, qualoetiam suo tempore Hieronymo ATii1gaium interpretem recensente, apud
lucbantur; eadem subinde laiione .irmat auclorita- Occidentaleseliam Ecclesias obtinuit.
27 PROLEGOMENA. 28
"Verum aiias non lemporum, sed autliorum ralione A_.rassel: ac deinceps Epocham quamdam Evangelio-
habita, apostolos, deinde apostolicos in codicibus rum statuissel, Polest (inquit) ipseordo Evangeliornm
suis disposuisse : cum exemplar nostrum, ac Canta- ideo sic Itabeti, ut unus aposlolussil in capite, aller in
brigiense, tum illud Hilario olim, fama lenus, tribu- fine, et illi duo gui inter ipsos habenlur, auctoiitatem
lum a Driilhmaro manifestissime evincunt. Et qui- ab ipsis duobushabeanl. Vidi lamenlibrum Evangehi
dem in Africana Ecclesia, ex dupliei ista Canonis gtmce sctiplum, qui dicebaturHilarii fuisse, in quo
serieservatam alleram, fidem facere videmur adducti primi etanl Mallhmus, et Joannes, et poslerius ulii
Terlulliani loci. Auctores scilicet Evangelii fuis^e duo. htteitogavi Euphemium Grmcitm cur Itoc ita
quidem et apostolicos, sed cuni apostolis, et post essel: dixilmihi : In similitudinemboni Agricolm,qui,
apostdlos. Mox etiani cl.irius : Alquin hmc magis a quos forliores habet boves, ptitno jungit. Nihil hic,
piimordio fuisse credtbtleesl UTPRIORA QUAAPOSTO- unde Simoniushunc ordinem a Latinis inveclumas-
LICA.De lempore, quod prodieiant, locutum Ter- serere posset.
tultianum nemo sanus crediderit. Diverbum itaque Cutantius in Yita S. Hilaiii operibus ejus prccfixa,
aliquid innuere voluit ista, ul sic dicam, prio-' quorum exempiar pnlcherrimoeeditionis vestrce, liu-
lilate, qua piincipem Mattlioei,ac Joannis Evangelio manitaii ac henevolenticeerga me tuco aceeptum
lbcum adscripsit. Neque aliud, ni fallor, nisi quod IB refero, observat describendis illum sacris Libris va-
apud Eeclesias in sacrorum N. T. librorum censu casse ; idque ex testamento S. Perpeiui episcopi
aposlolicorum illa proevertereiit. Quam conjpclurani Turonensis, in quo legavit Eupbronio Augu^todu-
fulcire videnlur sequentia : Nam et competitut, si nensi librum Evangeliorum. quein sctipsit Hitarius
qui Evangeltum pervetlebant, eotttm magis cuiatent Piclavensis quondam saceidos : atque hunc ipsum
pctversionem,QUORUM SCIEBANT AUCTOMTATEM RECEP- credi, qui eiiamnum Tuionis in Ecclesia S. Gatiani
TIOREM. Quibus verbis nihil aliud sensisse illum ar- servatur. Ex quibus tesiamenii verbis pulat, inter-
hilror, quam, ulcumque ejusdem autlioriialis apud prelaii posseallaium Druibmaii locum : ul nimirum
Ecclesiascum apostoloium, tum aposiolicorumEvan S. Hilarii dictus sit codex ille, quia mapu ipsiusexa-
gelia essent, priorum lamen, habiu aposlolatns, ac ratus. Ego vero; si licet paria lacere, utcumque non
magisteiii ratione, usu apud illas luisse poliorem, improbem conjecturam hanc viri doctissimi, pularem
quod et frequentior in divini verbi praedicatioiie ab tamencodicem illum unum ex Asiaticis fuisse, quem,
iis peteretur aulhoritas, et prima semper anie illa cum m Plnygia e\ul agerct, studiis suis adlnbueiit
aposloiicorum in synaxibus legerentur. Quidquid Hilarius. mox ab exilio revertcns in pairiam retule-
lamen de hoc sit (veritatem enim in tanla vetustaiis rit. In quam conjeciuram eo facilius ductum mefa-
caligine conjecturis assequi lenlamus) quamvis non G ( teor, quod per quam veiosimile sit minoris Asiaa
ausim pro cerlo affirmare Tertulliani cevo in Eccle- Ecclesias in disponendo Canone, non attenla serie
siis illis primum in Canonelocum aposlolis datum; lemporum, qnibus E\angelia prodierant, sed habita
verosimilius lamen hoc putq ex allalis hujuscescrip- apostolatus ratione, Mallhoeiprimum, qnod ubique
foris locis, quos supra perpendimus.Dixi, Tertulliani gentitim, lum Jo.innis, a quo consiilutcc, reciceque
mvo; nam poslea eadem quce in recensione Hiero- fueranl, in codices suos relubsse. Sicqtie fortasse
iiymi series oblinull: sallem in Carlbagineiisi, ut factum ul mns ille eti.un in Gallias inveheietur, nisi
liquet ex Evangelistarum ordine, quem ibi servatum jam antca obtinuerat. Quod pateret luculeniius, si in
scribit Auguslinus (Seim. 1.4, de Temp.). laudato apograpbo Ecclesi.c Turonensis, anle e\si-
Quod de Ecclesiis Africce in disponendo Canone iium, si iti est, ab llilaiio descripto, pari serie, ac
conjiciebamtis, hoc de Galliarum aliquibus ut idip- in supralaudatis Canon piocederct. Multo vero ma-
sum non sine veritatis specie affirmare possimus f.i- gis hoc mihi suaderet, si verum esset, quod putal
ciuiit codices supra laudaii. QuamvisCantabrigiensis Cuiantius, Hilarium, posl Commentarios in Mal-
nbn Ecclesioeulli, sed privalo cuidam in usu fuerit, thceuni, staiim curam hanc in Jo"annemex.iendi._se.
qui retenta durniaxal quoeillic vigehat Canonis serie, Ita enim exemplarium suorum ordinem sequi vide-
coolera per summam licentiam cum in Evangeliis, D . batur.
tum vel maxime in Actis Aposlolorum ila miscuit, Num vero ex laudalo Druihmari loco recte conje-
inveftit, recudit, ut, lesle Millio, qiii illnd accura- cerit clariss. editor, in anligrapho Hilarii, post Mal-
tissime inspexit, omnium, quotquot ad noslra tem- llioeum,ac Joannem, posteriores duos Maictim (ut
ijora pervenere, interpolaiissimum dederil. Unde ipse aii)acLucam procesbisse, incertnm omninoesl.
iion immerito Simonii judiciiim dc-ideres, qui in "Videndumpropterea ab iis, penes qnos vetusiiore.s
num in quibus Maithoetisei Joan-
hisloria
t Critica N.t T. adornatam ad corruptos liosce codices supersunl,
nes praecedunt,Lucas semper, deinde Marcus, ut in
fontes Lalinam
tj. ,' ^ versionem
• . j semel male consiiltus
uon i 't
sit iioslro, ac Cantabngiensi, an secus sequanlur. For-
credidisse
* , videatur.
t1 /,' i ii cnm ^de(t anligraphis
Sed w istis
\
sermo, videamus nunc Drulhmari locum, quem supra lasse enim ex diversa eoruni serie cuni mos E<cle-
"letigimus. siarum, ac privalorum jn dirigendo Canone eipi
Hicscriptor (Expos. in Matih. cap. 1) postqnam possel; tmn etiam quodnam ex Evangelus Luca?ac
Evangclistas quatuojr flumitiibus, qn.e a P.iradiso Marci piimuin illis nancisci contigerit. Ulciimque
voluptalis exibant, lum' qualuor elementis compa- enim apostolis oh dignilatem primus in Canone locus
29 EPIST. PHILIP. GARBELLI, DE CODICEBRIXIANO. 30
sit datus : de Luea lamen, ac Marco ambiguum cur Aille 1 Spiiitus nescire pei mitterel. Et mirum piofecto,
ille^hunc prceverterit. An quia serius Mareievemplar qund ciiticus isle uiruinque evangelistairiliatid ser-
hahiierint i.Ii, quibus orrlo ille usnrpabatur, Luca in vata>decentimnon po.lnlaveril, quod non allius, ut
codices anlea relaio, an alia de causa. Forte etiam poslea Joannes, a generatione divina Verbi inilium
Lucce principem post aposiolos locum liibueiint, stemm.ilissumpserint(iliem fortassediclurus Eusebio,
quod longe uberius, quam Marcus, Evangelicain qui provincwm hanc a Spiiitu sancto illi servatam
hisloiiam digesserit, repelitis videlicet allius rebus; scripsissei). Hoc eniin ad sunimam reiuin, de quibus
el stemmate Servatoris secundum carnem accurale deinceps agere debebant facere onvninovidebatur.
digpsto. Cerle in hoCTationemtemporis nonhabuisse Et pcnersis etiam mgeniis, quce Jesum Chrislum,
illos, apud quos ea Canonis series vigcbat, ex vete- uli bominem dumlaxat, eranl traductura, ne ad hor-
ribus liquet, quiMaicum, ante Lucam, Evangelium renda illa brevia miserrimeimpingerenl, facempive-
suum litleris consiguasse pulaverunt, uli superius ex tulissent.
Origene observabamus, alitcr tamen seniienle Cle- Observavirous jam, quantum equidem per tol se-
meute Alexandrino, qui, Eusebio tesle (H. E. vi, 1-4); cnlorum nebulam prospicere nobis licuit, quem in
KpayeypafSaieltyev TSVT&ayyeXiwv xa trepiiyovxa TK? Canone Evangelico disponendo ordinem qujedam ex
ytviaioyiag.Nempequod fons, fundusque EvangelicoeB 1 Orientalibus, tum AfiicK, ac Galli.irum Ecelcsioe
Jiistpncegenus Chrisli juxla carnis dispensalionem usurpaveriiu.' Manus tamen e vestigio illis datnn,
esse yiderelur, proplerea verosimilius esse arbitralus qni nos per desert.i hocc loca^gradientes, si minus
est piemens, mnnito jam a Matlbceoac Luca itinere verum , at salleni quod verosimilius sit forlasse non
isto, conslituloque, quod primtim omnium seiriopor- adseculos in \iam reduxeiii. De Ilali.c nosirce, proe-
lebat, tunc et Marcttm Evangelio sno ineubuis.se. sertim, de aliarum omnium principe Ecclesia Ro-
Dixi a Matthmo et Luca; quamvis ambigimm sit mana quid conjicere in procli\i sit, fateor me nescire.
jiuncne, an illuni, prcei\isse senserit Clemens.Fur- Quannis enim in Canone suo Matlhoeumolim, ac
ipsse lamen pr_.luxeril senlentioe illorum, qui pii- Joannem, raiione habila apostolatus, duobus aliis
muin anie alios in scribenda Evangelica historia prccferre poiueiil, idquc eo amplius, quod Joannes
fuisse Lucam arbitrantur. Quos inler duo e protes- et Romoefuerit, et m igneum oleum , ut inquiiTer-
tanlilius vv. cc. Basnagius, el Clericus. Hic enim ad lullianus (perperam Vaticanus Nysseni codex in lau-
Dodwelli locuni, in quo Maliherum Evangelisiarum dalione altera s.incti Stepliani nilcr monumenla Ec-
amiquiorem asseruerat, hoc nuspiam probatum se clesioc Grcecoea cl. Zacagnio edila els ZSap) de-
vidisse ait (Disserl. iu, de iv Evangehis, ad calcem mersus iidei lesiimonium reddideril (de Ptmscript.
Jiarmon. Evangeltcm).Quceenim Grceci recentiores G ( Hmiet. cap. 38); de Luca, lamen ac Marco est^utrin-
-deoetateEvangeliorum commenli sunt, ea nullo fun- que' amb gendi locus. Et sane, qhod crodereni ad
daniento niii. Sed longa, ut puio, intciisione operis disquisitionem banc subsidium aliquod e Valicana
fellente memoria. Nam haud niulto ante dixerat : sperari posse, oiaveram olini eminenlissiinumprin-
Qrigenesnon mododogmalumsui mvi, sed et anliqui- cipem Augelum Mariam Qnirinum RomanoeEcclesioe
tatum.erclesiastkarum callenlisshnus ita de qualuor bibliotliecanum ut, si qui codices in ea superessent,
Evangeliis loquilur in fragmenlo lomi l Comment.in in quibus diversus a Viilgaia ordo vigerel, eos iii-
Ma[lh.,apud EusebiumH. E. u, 25, npwxovph yi- spici a vv. cc. ejusdem bibliotheccecuslodibusjul.eie
ypanxai xbvaxaTOV jroxeTE)_-V_.V, - ctepovSE*ATT6O"TO) OV diqnaretur. Qui, ut est iion solum animi magnitu-
'JWOV X/jio-TovMKTSKIOV. Porro, si post prigenem re- dine, splendore operum, munificentia, liberalitate,
cenliores GroeciMatthoeum, cuite cceteros scripsisse qu.e \eie pnncipem deceanl, sed scienli.iruin iaude,
_aiunt,jundamento satjs vaiido nitmitur, authoritate fovendis lutei is, proveliendisque proplerca ingeniis
scilicel hominis anliquilatum Ecclesiasticarum cal- ad imiiiorlalitalem nominis faclus, volis noslris be-
lentissimi, qui primum inter Evangelia a Matthoeo higne ani)uens,'ut sacra illa monumenla inspiee-
antea publicanp, deinde aposlolp Jesu Christi scrip- rentur mandavit. Sed nihil inde lucis affulsit. Omni-
tum asseruit. 1 bus, quotquot inspecia suni, ad Hieronymi Canbnem
D
Se'd multo licentius Basnagius (Ad, A C. L\), qui comparatis.
De ceteris Ecclesii. longius inllalia ah Urbe se-
W »Lucam Matlbceo
ut * priorem
n- ' induceret,
' inlef roeteras
'
cpnjecturas hanc afferre non dubitavit; melius sci- motis, Cisalpince proesertim Gallice, facile essel ad
licet in Christi stemmate efferendo res surcessuras, rem, de qua agimus,_evexato Epiphanii (Hmresiu)
si Lucce prius, mox Maltha.1 ordo conslitisset. Ac loco de LucoeIn Italia, Galliaque proedica.ione,ali-
proplerea ex hujus deceniiafulururn tunc fuisse, ut quidcomminisci. Sed Iongiusfoitasse, quani paresl,
inde inciperet, unde inilium sumendumfqerat, nempe et noslris, et allorum conjecturis indulsimus. Itaque
et a missione angeli ad Elizabelam, atqutTMariani: ex aastuariis hisce in coiilmeniein aliquando reducli
et ab edicto Augusti, quo impulsa Virgo in Belhleem insignioies aliquot locos exempiaris hujusce nostri
_ .o ,> *
perrexit ibique pepqiilf En tibi homiuem periculosa inspiciahius.
sxculi sapientia oeqiiede profanoehistoiiaeac de di- Dixeram ex antigrapliis illis manasBe, quoe anle
[ yino-scriploribusjudicaniem,qu.)sinonisti6so.rvivoToi Hil irii tempora fcrebaiiiur. Ei fecerai liui'cassertioni
essent;qubdque,adid munus vocalosdeceret.divinus locum beatus Aulhor, Iib. x de Triiiitate, n. _i, ub
31 PHOLEGOMENA. 32
de pericope illa loquens Lucsexxn, 43, 44: Et fac- A A 'vavit, nempe in prohalioribus mss. ubique leclionem
tus in agoniaprolhius orabat. El factus est sudor ejus Ihanc const.inter ab Uilario reicntam. Ex
qua unifor-
sicul gultmsanguinisdecurtentisin lenam,qux in co- milate in adducendis, diversis licet etloco, el ma-
dice noslro desunt. Nec sane (inquit) ignoranduma lteria, sacrorum hbrorum pencopis, nulhbi facta
nobisest, et in Gimcis,et in Lutntiscodicibuscotnplu- Imutatione verboruin, eonjieeie certo possumus, ve-
rimisvel de advenienteangelo, vel de sudote sanguinis leres l Ecelesia. scriptores non e memorije penu, ut
nil scriptum reperiti. Ambigentibusigilur utrum hoc in tplerumquc solebant, sed ex codicum suorum lide
Itbris variis attt desit, aul superfiuumsit (incetlum ieas adtulisse, longe autem
certius, cum has, ad ar-
enitn hoc nobis relittquitur de divetsilale libtotum) igumentuin aliquod illustrandum ,
prsecise ac per
cerle, elc. Qua de re, attt quo scecuLoexpuncta fue- pirles iuculcnit. Cujusrei exemplum alternm dabit
rinl veiba illa, aul a quibus, in obscuro est. Expendi Tertulb.ini locus a Millionon observatus: ex
quo
lamen merentur ea, quoeGrotius ad liunclocum (ad- clirissime liquet scriptorem hunc sic olim in anti-
nol. in Litcam), tum ad alium ejusdem Evangelistce .graplio suo legisse, haudlevi sane argumenlo codicetn
commenltis csl, ne \iri eriidiiis.imi judiciuni legen- nostrum , qui eamdem leclionem exhibet, ex apo- •
tibus impnnat. IlUtudabilis (inquil, de adventu an- graphis ad veiustissima exemplaiia
comparalis, de-
geli, et sudore loqucns) fuit et supeisiilio, et lcmeti- B sciiplum fuisse.
tas eoiuth, qui hattc pailkulam, et stquenlem de sii-
Luc-C xv, 8, Vulgala: Aut qum mutier habens
dore delevere: nilttlo graviorede cuusa, quamquo il- drachmasdccem
, si perdideril drachmamunam, nonne
lud, quod supra est de fletu, deletumdixitnus. Dixe- acccndil luceinam, etevertit
rat autenf ad Lucoe\ix, .1, particulam illam de fletu domum, el qumril dili-
donecinveniat? Noster arj,enteus:jVoHneuccen-
a Latino, Syro, Afahe interprelibus retentam. At gentei
dtt liicetnam, el scopts mundavit domum, et qumrit
Epiph.iuium testari, suo lempore non extiti.se in
esse verba diligentit , etc.
publice rcceptis exemplaiibus; dignaque Tertullianus ( de Pudic. cap. 9) : Nos autem,quia
illius in Ancorato, quoe notenlur, vel ob hoc (uiqiiil) von
ex parabolis matetias commenlainur, sed ex ma-
ul videamttsquattlum sibi Ecclesiatum ptmposiiipir-
leriis ncc valde laboramus
miserint. Veiba Epiplianii a Grotio pr.r-leriln, quce omniaparabolas iulerprelamur;
in dum contraria quoque
illi impiohanda; pr.csidum ecclesiasticorum licentice caveamus.expositionetotquere,
cenlumoves? El qttid ulique decem
ansam proebneranl, adtulil Millius, errarc, inqui, ns diachmm? Quate iilm
Etqttm scopm? Necesteeiat, quiunius
(Proleg., n. 798), miscre Grolium, qui ila de Eccle- peccaloiis salulemgtatissimamDeo volebalexprhnere,
siarum prospositis senserit. Ea sunl: 'opObBo^oi Si
' aliquam numeri quanlilatemnotninatet, de quo unum
KftO.OVXO TOpiJTOV YKlJJHJVOV).
5)0§^.6EVTE_, KVTE. CVTOV G quidempeiiissedesctiberel.Necesseeiat ut habilusre-
*-"
TOTE)O_-, y.aixbhryypaxaxov.Et sane inirum quod \ir quiteulis dtachmam in domo, lam
scopatutn, quani
infinilcelectionis, et accenimi judicii, orlhodoxos ', lucetnmadminwuloaccommodaietur.
qui haud laudahili timore,ne fletusServalore nostio)
J. C. indigmis videretur, ea verha deleveiant, bic Joannis vn, 8, Vulg. : Vos uscendile ad diem fes-
loci pro Ecclesiarum prceposilis intclligi voluerit; lum hunc : ego autem non ascendoad diem feslumis-
mttlto veromagis.quod si KS_6|_S„TK ittm, quia teinpus meumnondumintplelumest; codex
(ad quceibidem noster: Vosautemascendileuddiemfestuin hunc, ego
provocat Epiphanius) adliuc supererant exemplaria, autem nonduin ascendo ad diem
ea profectoessedebebant, qucein Ecclesiiset caslius, festttm hunc, elc,
et accnralius, quamapud privalos, servari solebant." ut Groecaferme omnia, eya ouirco«VK-K.V_>, aliqua
Tanlum ahest ut ecclesiastici ipsi, aul episcopi ali- tamen oO„«VK6K.V_. Grotius ad hunc locum, quem
sibi poslea seculus esl Millius : Omnino, inquit, fuil Jtmc
quid de primoevo lexlu deirahere ipsis permi- vetus
serint. scriptma; nam si oviru fuissel.Porphyiii lem-
hinc Chrislumcalumnialusfuhsel de
Locus alter, uli in codice noslro, sic ab Hilario pore, nunquam
nodi solutio, quem
lectus est Mallh.xxvi, 55 : An putas quia non possum mendacio,nam in voceovrzafttisset
m ihi modo T\ ul evadeienlaliiovnascripseiunt,alii ovxKVK6KIV<_VVV.
rogate Putrem meum, ct exhibebil plusquatn ]
duodccimmillia legionesangelotum? Hilarius de Tii- Clericus epist. ad Optimianum prxfixa cditioni
nilate x , 42 : Nec sibi angelusmiUilur, qui si vellel, l Lipsiensi Milliancc: Bene itident, ait, observatumex
duodecim millia legionum de cmlo deduceiel. Et inn Grolioamiquam leclionemnonesseovna, nondttm,sed
psalm. LHI: quia cum Dominoduodecitnmillia legio- o- OVY., non. V-riin. sattus fuisset ipsum llieioiymum
num atigelorumpossenlin tempote passionisassislete. e. lib. n adv. Pelag. cilari, unde hmc habet Grotius.Aut
Et sic rursus psal. LIV: Sed inter hmchabens potes- s- Jion Iegerat altente Clericus prolegomena Millii
tatem duodecim millia cmlestium .-srjio.imievocate. e. ( Ptoleg. n. 703 ), ubi Porphyrii locosexpendit, aut
Millius ad hunc Matlbeeilocum , proeeunleErasmoi , memoria fefellerat, nam allata ab ipso Hieionymi
putavit Hilariummemoria lapsum , dum ad laudalum m verba offendisset.Ca>terumin sua HarmoniaEvan-
psalm. LIV,duodecimmillia scribebat. Canone enhn, n, gelica vexatam lcclionem relinuit, quam Groccaex-
.i- hibent; et in Commcntariohistorico,integramexpla*
inquil, xxxn in Matlh. legit ut edili. Fefellerant sci-
licel MiHiumunus et alter ex tribus locisadductis; ;; navit e\j)er-ona CInisii apostolisrespondenlis, ipsos
neqtie vidisse poterat, quaedoctissiniuseditorobser- :r- quidem posse Hicrosolymamiic, ut initio fcsli illic
55 EPJST. PHJLIP. GARBELLI, DE CODICE BRIXIANO 34
adessenl, scd se eo nondum iiurum, quod oportunum A_.decsse aliquid, iu quode mo\enlc aquas illas mcniio
sibi tempus illuc eundi .io.id„»i advenisset. flerei.Cur itaqne proetermissapericopa illa? An quod
Num vero e. Hieronymi loco recte conjeccrint, 7r«p«So5ov vidcrelur angeli desccnsus , el quotannis,
anliquiliis Jectum ovx, non ..ra, judicent eruditi. et semel tanlum, ct uno dumtaxat ex tot languenti-
Yerba ejus suut ( Ctl. lib. 11 adv. Pelag. cap. 6): bus ad sanitatis beneficium vocalo? An quod rei tara
Negat fralribus, et propinquis h e se ad Scenopegiatn. insignis, et ad genlis suoegloriam facienlis Joseplius
Et posteascriplum esl: Vl flulem ascendeiuttt ft alres non meminit? An vero Tertullianus ipse male feria-
ejus, tunc et ipse ascendilad solemnilatem,non niani- tis crilicis hujusce l.icunoeansam pra>buit? Nos lo-
fesle, scd quasi in abscondito,ITURUM SE NEGAVIT, ET cum dabimus a Kustero prxientum. Igitur, inquit
rcciT, QUOD PBIUSNEGAVERAT lattal Porphynus. In- Tertullianus (Adv. Judmos, cap. 13), quoniamadhuc
constaniim, ac mutationis accusat, nesciens omma conlenduni Judmi nondum venisse Cltrislum eorum ,
scundala ad carncm esse refertnda. /Eqne profecto qttem tot modis adprobavimtts tenisse, recognoscant
negabat Cbristus se adscendere ad Scenopegioefes- Judmi exiltimsuum, quempost adventumChrisli rela-
tum jadhibila parlicula O-T.O.ac illa ov„; quod nos turt prmctncbantur, ob impietatem, qua emn despexe-
non vengo per ora aut nonvengo uiroque modo ne- runt, et inteifeceiunl. Deinde interjeclis aliis de vo-
gantes efferirnus. Pra^terea qui Iocus Porpbyrio ex j> g catione Gentium, de cessaniibus apud populum illum
vocula illa ovz asserendi in Chrislo mendacii? nisi cceleslibus beneficiis, mox subdit: El ita sublractis
quod percitis, ac furentibus, quceciimqueseofferant, charismalis prioribus, Lexel Pi ophelmusque ad Joan-
arma sunt. Nam sequentia quia tempusmeumNONDUMnem fiierunt. El Pisctna Bethsaida usque ad adventum
esl impleium,satis aperle innuunl opperin se tcmpus, Clmsii cutando invaleludinesab Isiael desil a benefi-
et horam ascendendi. Equidem nnn puto perversum ciis, cum ex peisevcianlia furoi is sui noinen Doinini
illud, sed acre, ac vividum coetera ingenium ila fa- blasplteniaretui. An , ut diximus, lectoii haud satis
luum fu-sse, ul lam imbecillo argumcnlo uti volue- altento, qualem cei te Afcr iste desiderat, fucum fa-
ril. Itaque interpolalo codice usum Porphyrium le- cere potuerint verba illa usque ad adventttmChiisti:
gisse non dubilo eya yap oi/. Kw&mopai, non ascen- quasi non ulira miraculum illud processerit, sicuti ,
dam, quam lectioneni singularem exhibet laudata non ullra Joaimis advenlum prophetoe apud Judreos
Millii ediiio . nisi veterem, ac genuinam impostor exstiiere, ceu puram conjecturam in medio relin-
illecorrupeial; nam inlerpolatis exemplaiibus usum quimus.
fuisse objccil illi llieronymus (Contment.inMatlli.) m Verttm et banc, el coeteras omnes, el dubium illud
Marci loco 12. Certe si contextus adducti loci integer Kusteri an liisloiia de Probalica in Joannis Evange-
perpendalur palebil leclionem hanc clare Porphyrio Q Iiuin intrusa fuerit, infirmaut omnino et quoe pr_c-
tiibutam a Hieronymo eju.dem verba reddenie, ITU- cedunt vexalum hunc locum, el quce sequunlur, «it
RUMSENEGAVIT latral Porphytius. Hooc latius paulo diximus; quoe profecto omnia, si cui suspectum ernt
diduximus a_ tuendam lcctionem argenlei codicis, niiraculum illud, delevisse opoiiebat.
qu.im non Porphyrii calumnia posleriorem, sed \e- Nihil ilaque certius quam autaliquem , qui sibi es
lustiorum exeinplarium primcevi inlerprciis ante Antigrapho exemplar describeret, aut lectorem,
Hieronymum, fuisse \ero similius puto. scriplurariis operis proeeuntem a terlio commate ad
Joanuis v, 4, deest in codice nostro intcger ille qiiintum f-llenlibus oeulis, et sic prreierilo quarto
locus de angelo statis temporibus e ccelo dcscen- transiJiisse, eodem postea errore in alia, atque aba
dente, de motione aquoe, etc, quem, inquit Kuste- apograplia Iranseunle. Hac ips.i decausa nottilis cri-
rus (Pimf. ad Edtt. N. T. Milhi), olim dubiocfidei licis, aul asteriscis in quibusdam e\emplaribus sig-
a quibusdam habitum fuisse, ex veleribus mss. colligi nata pericopc illa : in aliis aul ad oram , aut summa
potest, adduciis subinde eorum pluribus, quos m fronte divcrso caraclere descripta , teste Kustero.
bibliolheca regia Lulelia. consuluit. Mox addit : Privali.. scibcet, qui alicubi pra.lermis.am offende-
Quod si versusille inilio a codtcibus N. T. abfuii, el rant, in apographo suo, utsuspectam, censura illa
postea demuinin lexlum EvangeliiJoaunis irrepsit; id jj ] denotinlibus.
factumoportuit ante temporaTei lulliani, quippequi ad Sed inter ea, qucecrilici ad buiic Joannis locum
hunc iocnm respexil lib. de Baptismo , ubt ail, Pisci- obseivavere, niliil oeque mirandum , ac commenium
natn Bethsaidam angelus intervenienscommovebal. illud v. c. Henrici Hammondi, quo, retenlo nihil-
Duriusculumsaneest,virum doctissimumdiibitasse, ominus conlexlu inlegro ejusdem perioclicc, vim il-
an Iocus ille in autographo Joannis extiteril; cum 1im s.inandi .fgrotos, ab omnibus hucusque divincc
serics ipsa inlegree illius periochoealiter suadeat. Ad potentice tributam, in mcdicatas cruore pecudum ,
quid enim priora itla de probalica quinque poi ticus quce lllic ingenti numero ad sacrificia maciabantur,
habenie : dcque multitudine languentium, qui aquoe aquasttan.fundere conatus est. Non angelo prop-
"motum, ibi expectarent? tum subsequentia de misero terea Domini, sed riuntio quodam a sacerdotibus
illo, triginta jam et oclo ab anuis infirmo, qni, in- misso eas commovente: ul medica illa vls sanguinis
lerroganteCIiiisioan vellel sanus fieri, respondit non quaquaversum commisceretur, quce liio de nuntio -
habere seliominem, a quo, turbala cum e.set aqua, comminiscitur, a Grotio est mutualus; hunc vide ad
jn piscinam itnmilleretur ? quoe piofccto innuunt, cilaluni Joannis locum. Quodque fidem supbrat, lino
3, PROLEGOMENA. 35
diiinlax.it rjuolaniiis, e lol .1gi i-. qui inibi beiit fiuum .A 11, § 1-7 (affert hic GrcccaLacrtii, quce iireuratis
illud pra'slolab_ntui , 111salut.ue lavacium 111locun- giatia relinquimus, el ejusdem latina damus). hti-
le. Quasi aut 11011 interesset cceteiis eliam prospice- debat enim, et libere loquebaltir; qnare cum adoles-
re : aul medica vis uni lanium satis essel futura. Ad cens adversus Uluni aspeie quid dixissel, respondit
omnes prccterea morbos facto remedio illo : claudo- quidem nihil, sed sumpta festuca pingebal figitram
rum scilicet, aridorum , csecorum, aliorumque, muliebria palieutis, donecvidenlibusomnibus adoles-
quos in multitudine illa languentium luisse par est, cens, intellecta contumclta, abscessil.Tanti ewt CIc-
et quod medicos omnes hucusque latuit. Quot enim rico frustillum ciuditionis, qua sane et varia^ et
coeci(ne oegriludinesalias inveleraias commemoiem, miiltiplici, dicam etiam, in rebus plurimis exquiiiia
qiioemedicis eliam doctissimis crucem figere solenl) pollebai, ne periret, ut ad rrravissimiimargunicn-
in pri>icipihusramiliis opulenli gregem unum et al- liim turpia isia, et, si quo alio in loco, certe in hoc
terum maclandum dedissenl, e tenebris illis ul ad summe inhonesla adlerre non erubuerit. Papi.im
lumen pristinum redire possent? Insigni profecto prceierea, virum apostolicum ineptiis hisce operam
exemplo, quam facile excellentibus ccelera ingenns dedisse! Mitms tamen , quam cum illum et vanum ,
illecebra novilatis imponat. Cerle, quicumque com- etimpostorem traducere non dubitavjt(l). Adde, in-,
mentaiium illud expendent, mecum, ut pulo, sen- •3 signi eliam paracbronismo, si Laertius vixit post
liet. Quamvis Clericus, qui tot alia in opeie illo no- Maicuin Antoninum ut putat Palmerius, magis vero
tis cnlicis illnslr.ivil (Edit. alleru Ftancof. apud si auno circiterccx Jesu C|nisli, Sevcti xvn, wu,
ThomatnFt ilsch.), 7rcpK§o?ov istud Ilaniiiiondi, et floiuisse credatur, utait Tillenionlius; adde Mena-
infirma, si qua umquam, argumenla ad idem ful- gium in Prcef. ad Laert. P.ipias eniin quinqu.iginlj-.
ciendum allata tacitus proeleriei11. ad mmus annis, ex hoc calculo, proemortuusLaerto
Inter ncevosargenlei codicis est etiam insignis al- fuerit.
ter de praetermissa Joannis viu adulteroe historia; Desunt eliam in codice alia, quoe in Yuigila le-
qul lamen esl illi cum veutsti>simis pleristjue com- guntur, tit M.itth. xx\n, 8 : Propler hoc vocatus
munis. Nos in mateiia ista, uipote a viris doctissi- est ager ille Haceldama, Itocest ager sanguinis: co-
mis jam exbatista , pauca tanlum alias observata bic dex , prceleriia vocula Haceidama, vocatusesl ager
addemus. sanguinis. Tum ejusdem xx\n, 35, inlegra pericope
Mitto illud Grotii (Adnot. ad h. I. Joan.), hand illa,u. impletetur quod diclum est per Prophelam,
scriptam .scilicet a Joanne, sed ab ipso, aliisque Diviserunt stbi, etc. Uti ctiam VIII, 9, nam et cgo
apostolis viva voce scepe natratam , attextam subinde lioino sum sub potestale constilutus, omissa sunt in
fuisse a Papia, aliisque Joannis discipulis ejusdcm C noslro, sub poteslaleconstilulus; quceversio Golhica
Evangelio, el ab Ecclesia probalam: quodsalis certo similiter prceteriit. Sed defectus isti, quorum pleri-
tesirihonio constaret a*baposlolis ir.iditam, Nam et que anliquissimi sunt, tum alii eliam er,udito leclori
nullo omnino fundainenlo nitiiur conjectura isla; et statim paieliunl: non secus atque assumentum jllud
est etiam res periculi plena, si quid, ceu canonicum, Lucce xi, 56 , et xm, 17, aliaque hujusmpdi.
addi a privatis evangelistaiuin historice olim po- Addam leclionem argenleo codici peculiarem Lucce
tuisse credamus. t xxt, 25. Vulgata : Et in terris pressupi genlium prte
Millius ad hune locum, memoiioelapsu, exlitisse, confusionesonilusmaiis, ct molus flucluum: nostcr :
inqnit, hisloriam hanc in Evangelio secundum He- Et in leira occutsus genlium anxtetale, ut tonilus mar
hrocos: el exinde huic noslro assutam a Papia , teste iis, et motys fluctuum; quam olim pulaveram ad
Eusebio, H. E. 111,39. Nihilenim dehoe assumento Terlulli.ini Iocum (Adv. Marc. iv', 59) adoi-natam
apud Eusebinm, qui pr.r-terea pro muliere adultera, fnisse, ubi ait: Sed monsiraio dehinc lemporeexcidji,
loeminamaliam mullorum criminum ream non com- cum cmpisselvallari exercilibusHieiusalem, signa jam
niemorassei. ullimi fiiiis enatral, solis el lunm, siderumquepi odi-
Clericus miraiur Hammoudiim, Groiii conjecturas gia. Et in tetra anguslias nalionum obslupescentium.
secuium , hisloriam hanc telinuisse (In Nol. ad h. D VELUTA SONITU MARIS rLucTUAMispro gxpeclgtione
L, Edtl. supta laud.). lpseniel lamen in ulroqnelexlu impendenliuinmalotum. Sed unde demum manave-
Harmonioe Evangelic.r lelinuit: lum in cotnmenla- rit; certe energelica est, ac niiie expiimitur mur-
rio bistorico lalius di^estam, in canonibus poslea mur immensa. illius multitudinis sibi invicem occur-
Ev.ingelicis ad cxcmplnm .ndduxit. Sed potiori jure saniium proe anxietate impendentis ruinaj, veluti
mirabuntur piofeclo omnes , qui Iegerint adducta est maris sonitus fluctuantis.
ibidem aClencb ad versic. 6, ubi dicitur Jesus in- En tibi locum alium egregii Scriploris,quemcon-
clinasse se, cl digilo in terra scripsisse, etc. Verha ira Marcionem(iv, 26) tirgel argumenti gralia , at
'ejus sunt: Qui Jtanc hisloriamadsulam hic esse cen- piopieieasic jlcctum in exemplanbus suorum tempo-
sent, possintsuspicati Papiam, aul a\tum Itanccir- rum iiquet. Nequc enim objecissel lectionem ab ar-
cumstanliam mutualam repisse ex eo, quod refetlut de theiypis abeuntem; Luccc prjesenim, quem apostata
'
Menedemo, el quod ita nat rat Diogenes Laettius Hb. ille prce ea_en_ evangelistis selegerat: longoque,
(1) Disseri. de Auct. Evangeliorum ad calcem Harm. Ev. Observ. ad Herod. lib. 1, Chronol. ad
(inem lom. 111.
37 EPIST. PHILIP. GARBELLI,DE CODICEBRIXIANO. 38
quamvis perverso usu callebat. Locus e->lLuccexi. iAinterpolaiioni, mera, et quidem inrc Jacli haud
15, ubi Vulgita: Quanto magts Paler vestet de cmlo seinper feli\ , conjt ctma est. Illudenim, quod ad
dubit Spiritum BONUM petenlibus se; codex nosler , seceinenda ab adjecliiiis genuina , in ciiticis judiciis
Spititum SANCTUM, ut Groeca ferme omnia Thitvp.a plurimum valei; nempe si ralio null.i amovcndi
Terlullianus, Agnosceigilur el Putrem, quem aljquid a veteium scriptis, probabilis verq addendi
ayio-,1.
eliam appellas cieatoiem. lpse esl, qui scil quidfilti luissevideatur, non raro fallere polest. Sunt plura
postulent. Nam et panem pelenitbus de cmlo dedit ab oscilantibus librariis proeterita alia dicianlium
manna, elcatnem desideranlibusemisit Oiligometiani; oculos, alia autes excipientiumf.illere solebani, ctijus-
non seipetilempio pisce, non scorpiumpto ovo.lllius modi rei exempla non pauca in mss. ipsis N. T. le-
aulem etit non daiemalum pio bono, cujus ulrumque genlibus occurrunt, uti est insigne illud Joan. v, 4 ,
sit. Cmletum Deus Maicionis nonJtabens scotpium , quod pauloanie oliseivabamus. Proplerea incertum
non potetat id se dicerenon daturum, quod non habe- omniiio est delela ne fucnnt verba illa, an proeler-
bat; sed Ulequi habensct scorptum non dat. Itaque et missa in antigraphis, in quihus desunt.
SPIRITUM SANCTUM is dabtl, apudquem est el nonSANC- Obslat etiam cbnjcctina Millii inter criticas ani-
TUS. madversiones illa : magis nempe 'Siispeclam esse
Expendam hic lectionem aliam argentei codicis JJ ] lectionem, qua?a paiicis codicibus.quam quoe a plu-
Lucceix, 54, quaiii secutusnecnefueiit Teriulliamis, rimis exhibealur. Dilficileenim est credilutolexem-
ambigitur. Ea est :Domine, vis dichnus ul igins de- plaria , non uno loco , ac lempore cum aliantiquariis
scendal de cmlo, ~et consumai illos, SICUT ETHELIAS adpublicum usum , lum a privatorum plunbtis sibi
FECIT: quce ultima veiba iu VuFgatceexemplaribus ipsis parata, e corrupto quopiam singula prodiisse
desunt. quod e contra paucis accidere facillime poierat;
Leciionemhancomniaferemss. exemplaria Grceca tum Syrum, Arabem , jEtliiopem , Golhicum inter-
exlnbent, leste Millio abh. I., lum Syrus, Arabs, "polatis, hic loci , omnes antigraphis usos. Adde
Elhiops, Gothicus interpretes , ipsamque retmuit Groedaferme omnia, fatenteMiIIio, sii. legere, quibus
Erasmus in ediiioneN. T. A.MDLVIU , apudRovillium. lamen al> adnotaiis a Tertnlliano, aliisve, seu a
Et siclegisse Tertullianum putaverat Millius. Astubi Latinis exemplaribus vcrbailla irrepsisse, pauci
ad Prolegomena tandem descendit, in diversam om- sibi peisuadeanl. Rarus enim , cum Latinoe linguoe,
nino senlentiam abnl (N. |, 18). Yerba ejus damus, tum Afri illius , aliorumquee noslris scriptorum usus
uipote qucc ad criterium bujusce loci non parum fa- apud Orientales tunc temporis fuit. Rarior Vulgati
ciant Sequetttia, inquit, c5_.K_ 'EWJ ettoino-e,qum interpretis, aut verius nullus , quo minime indige-
senleniiamJacobt el Joannis tam instgniler illuslianl, 0( bant.'
ad matginemlibii a siudtosoquodam adsctipia fuisse Ast, quod me magis inducllui credam , ila anti-
commentath loco, indeque transtisse in corpus con- quitus lectum , est facli ipsius raritas, ac magniludb.
textus, tes ipsa clamat. Quis enim sanus tam insignia Ignem scilicet de ccelo in conlumeliosum oppidum
delevetil? Itno, quod senlettttmapostoloium lucis Itaud precari aposlolos velle , exemplo nnllo proeeunte.Ac
putum affundetenl, miepta haud dubtioin iexiutn.Cm- propierea veio simillimum esl, Elioe illud, utpole
lerum a Terlulliano lectafuisse hmc quod nos ohm ... Jnsigne adeo , alqUe inler Judceosnolorium Christo
nolhnosltisaffirniavimus, non ila liquidum.Illud tnagis adduxisse , ut eamdem , quceolim proplietce dala,
veroshntle esl, exemplum Ehm, ab ipso hb.is adv. polestatem ipsismet facerel.
Maicionem, 25; ahisque notatumad hunc locum, oc- . 0_uodsupra dicebamus, plura ah exscriptoribus
casionemdedisse huic inlerpolalioni. hac lllhacprcelermilti potuisse, monuit me loci alte-
Profecto haud salis liquidum ilane in apographd rius Lucoevi, 20, ubi Vulgata cum Groecisfermeom-
Lucselegerit Tertulha.ius,an ipsemeiElioeexempIum nibus : Secundumhmcenim faciebant pseudoprophelis
.addiderit. Verba ej'ussunt: Reptmsenlat Ctealor ig- patres eorum, exemplar nostrtim, faciebant etpiophe-
nium plagam, Hclia poslulanle, in illo Pseudoproplteta. lis. Et sic codices aliqui anle Hieronymum, teste
Agnoscejudicis sevetilalem.E conlra Clmsli lenilalemD 1 Millio. Et sic Jegebat Tertullianus { Lib. _v adv.
increpantiseamdetnanimadvetstonem deslinantesdisci- Mai c.), observanteeodem. Verba ejus sunt: Vmcum
pulossttper illum vwulum Samarilatum. Certe, cum vobis benedixerinthomines: secuttdum Itmc fackbant
ad laudatam Luccepericopen respicerel lib. de Pa- el prophelispatres Ulorum/JEqueCiealor benedictionis
tientia 3, Elioenon menunil. Verba ejus damusa Mil- et laudis humanmsectaloresincusat per Esaiam. Po-
_ionon observata: Non peccalores(inquilTei lullianus puius meus, qui xos bealosdicunt, seducuntvos, el vias
de Cbri-lo loquens), non Pubhcanos aspernalus esl. pedum vesltorum disturbant (Esai, m, 12). Legenda,
Non itli salletn ctvilali, qumeum iccipere noluerat, qnoead Iiunc locum adducit Millius; lum Erasmi
iraius est; cumeliamdiscipuli lam contumeliosooppido judicium , qui putabat riiversitalem hanc ab erudi-
cmlestesignesleptmsentati voluissent. tulo quodam in codices primitus irrepsisse. Ego non
Coeleriimverba illa a quodam codicis sui margini dubito, quidquid peccatum sitlihiario deT>eri, qui
adsciipla, ut asseritMillius, inde in contexlumtrans- cum prjecedenli commate 23, eadem omnino verba
iisse : tum ab aliiseiiam,uti pnus Terkillianus, ad legisset, aut hic loci retinenda censuit,(sicque pri-
Jocum illum Lucae notata occasionem dedisse huic mas syllabas in pseudoprophelisprceteriit; aut, fal«
39 PROLEGOMENA. 40
lentibus oculis, comma illud pro altero iteium legit. A_ pla, qtiia in Africana Ecclesia soli codices Latini
Certe ad laudatum Esaioe locum rcspexisse videtur Evangehorumlegebanlur.
Salvalor noster. Et quod olim pseudoprophctaellli, ^ Cur ita senserit Rigaltius faleor me non adsequi.
qui videre falsa, el divinare populo mendacium dice- Nisi si forte liaud fieri poiuisse arbitrabalur, ut ar-
bantur, ila eliam non defuturos, qui, ad conlumaces chetjpa apostolorum ad Tertulliani usque lempora
Judceorttmanimos obfirniandos, hona el fausta iis superessent. Ut quid enim Afer iste ad illas dum-
oggerere non desinerent; quos proplerea pseudopro- ta\at Ecclesias provocasset, ad quas Aposlolumscri-
phelis assimilavit. Et sane, nisi obslaret consensus psisse compertum est?Annon et apud alias apo-
omnium hucusque codicum , legendum videretur , grapha Epistolarum Pauli authentica, si Grcece
SecundttmItmcenimfaciebanlpseudoprophelmpaltibus scripta?
illoium. Sed hocut conj'eciuramsimplicem damus. Simonius, ut in plensque loeis Iiislorice illius,
Lougior sim, si pcculiarcs lectiones alias in codice nec satis mcmor, et parum sibi ipsi conslans cum
nosiro a Yulgala abeunles, nonnullas eliam fiuslra apprime fidenter dixissel (II. C. Parle I, i), primis
a viris doclis solluitaias expendere bic pcigaui. illis Ecclesioeicmporibus difficile fuisse veros apo-
prccserlimcuin,qu3enos adferrepossemus, adtuleiiut stolorum, aut discipulorum libros ab iis secernere,
fortasse alii, quorum opera inspicere nobis non B R quos hceretici fictis eorum nominibus inscnbebant,
licuil. Ilaque salius erit ad huj'uscemodiexemplaria deficienlibus archivis, ad quce pro\ocare fideles
conversos, unde ea demum lectionum varietas, a possent, non inulto poslea inlervallo subjungit. Si
seclarius aliquis ficta Evangelia opposuisset,
quibus, aut quando invehi coepta, quantum equidem quando
et obsciiriias temporum, el ingenn \ires patiuniur, falsi convictuma Patnbus, ad vera illa provocanti-
disquirerc. bus, quce in Ecclesiis aposiolicis, perindc ac si in
servabantur. Ils Vonlconvaincude la faus-
Ccitum esl, uiai.tea dicebamus, divina apostolo- archivis,
setd _/<._
acles, quHlpi oduisait pour les VI__.ITABLES,
qui
rum monumenta, ut quoeque prodibanl, Ecclesias
se consetvaient dans les Eglises apostohques, et qui
illas, quibus primo innoluerani, in codices suos re-
tenautit lieu d^aichives.Quid ilaque alioenon aposlo-
tulisse; lum earum apographa propioribus, hasque lice ubi opus essel? Tum quod in Africce, Italice,
invicem aliis communieasse fidelibus, ut proestoesse
ea cura Galliarum, aliisque Occidenlis Ecclesiis in Latinam
possent: profecio descripta, quoepuritatem translala Evangelia legerenlur, num pro-
nascemis Ecclesioe, alque una, seriptorum reveren- linguam
: ut ptercavera, alque aulhenticaesse desierant? Quatn-
liam, dignitatemque decebat viris, credi par \is non de
ad munus illud de fide ac di- Evangeliis, ,sed de Paulinis Epislolis
' est, delectis, quorum (G loqualur inibi Tertullianus.
ligenlia ambigi minime possel; et sic prioribus soe-
culis iu illarum sacranis castissime liahita, forlasse Ilaque supeiessent eliamnum illius oevoautogra-
etiain apud privatos, qui plus sapere, quam opor- pha Aposloli in memoratis Ecclesiis, necne, profe-
cto sine idoneis monunienlis, in re facti, ut hoc est,
terel, nondum didicissent. nemo statual prudens. Altatnen quod servari po-
Et sane non solum haud proclive, sed neque lu- luerint, nihil vetat. Imo quod servata, Ionge esl
tum luiic eral, quidquam, quod ab archelypis differ- verosimilius. Si enini tol ectypa, cur non arche-
ret, iu apographa inlrudere : illis adhuc apud prin- lypa, undc manaveranl? in quibus et maximum
cipcs Ecclesias manentibus, ad quas provocarc lice- Ecclesiarum" decus, ad quas datoe Episloloe illoe,
lel. Quod fecisse videtur Terlullianus (De pimsctip. quocse ab Apostolo fundatas merito gloriabanlur;
Hmtel. xxxvi), et quidem conserla cum hcereticis et proesto sempcr auctoritas conlra novatores, si
manu; qui si fefellisset, aut credulum eum ridere, quid in apographis dolose addere, omillere, perver-
aut mendacem Iraducere poterant. Ait enini: Age lere nileientur. Ac propleiea, non quia Groecescri-
jam, qui voles curiositalemmelius exercerein negolio ptce in peculianbus iliis Ecclesiis, nam oequein lot
saltttis lum, percurre Ecclesias apostolicas, apud quas1 ahis, sed quod
ISwyjipK_ipsoePauli Epistolcesuper-
Jpsm adhuc calhedimaposlolotumsuis locisprmsident,'T) siiles essenl, ad bas provocaveiil Tertullianus.
apud quas ipsm AUIIICNTIC-E littermeorum lectlantur, Ad Ev.ingelia quod spectat, quamvis Simonius,
sonanlesvocem,et.eprmsenlanlesfaciemuniuscujusque. loco supralaudalo, servata in Ecclesiis aposlolicis
Proxima est tibi Achaia? Itabes Coiinthuin. Si non eorum archetypa sensisse videalur, nemo tamen,
lottgees a Macedonia,habesPlulippos, habesThessa- quod sciam, proccise ad illorum aliquod provoca\it,
lonicam. Si poles in Asiam lendeie, habes Ephesum. proeter Peti um Alexandrinum in fragmento de Pa-
Si autem Ilalim adjaces, Romam, unde nobis quoque: schate, de quo postea.
auctoritasprmsloest. Non me latet qucefuerinl apud' Verum, utcumque ex hoe ipso quod primigenia
Rigallium {Nolis ab h. I.). Litlera. islce authenlicce,> Novi Foederis monumenla in apostolieis Ecclesiis
ad quas provocat Tertullianus, lingua scilicet ca- servarenlur, difficile fuerit in eoium apographis ali-
dem, qua fuerant ab aposlolis conscriptce. quid immutare; nihil lamen adeo efficax ad cuslo-
Simonius, Rigaltium secutus, (H. C. N. T. Patte3 diendam illorum integritalem tunc temporis fuit, ut
I. iv), ideo, inquit, cum ad aulhentica exemplariai cura ipsa, el reverenlia sacrorum codicum, cum fi-
provocaret, non alia inteilexisse, quam Grceccscri- delium simpiicitate conjuncla. Et ila, quamvis non-
41 EPIST. PHIHP. GARBELLI, DE CODICEBRIXIANO. 42
nulli in suis exemplaribus audere aliquid poluerint,, A lius sumenda sint beati Scriptoris verba, Iiaud ita
l proclive est creditu primis illis fidei temporibus tot
in ecclesiasticis lamen id fieri poluisse, difficillimum
puto. Aut enim privalim a sacris dunlaxal ministris,, privatos interpretes passim iiiisse, longe vero diffi-
aut publice a lectoribus, et quidem proesenlibusfere. cilius, si de Veteris Instrumenii versionibus loqui vo-
semper episcopislegebantur. luerit, quod de Novi etiam Teslamenli interpretibus
Si quid tamen conjicere licet, non prinio, sed al-. dicendum puto, cum, qui ad fidei sacramentum tunc
tero lbrtasse soeculo, iiicerlum picesumptione, ani vocabaniur, indocti ut plurimum, ac populus es-
credulitate, paucorum scholiis lentari ccepta cumi sent. Ac propterea non de piimo sccculo,ae sequenti,
Groecorum,tum Latinorum codtcum facies. Moxau- sed de iis lemporibus inielligendum exisiimo lauda-
cla in dies et litieris, et divitiis Ecclesia, libertasi lum viri sanclissimi locum, qucesupra tetigimus Eil
major gliscere ccepit. Eruditis Greecorum ingeniis; sic etiam latius sumendos interpretes illos, noii
apostolicoe in scribendo simplicilaiis, Latinorumi quasi versiones integras cuderent, sed veluli sclio-
\ero illius, qua primi interpretes, ad populi caplum[ liastas, qui locorum aliquot, ut sibi ipsis videbantur,
usi in iransferendo fuerant, male per- emendatores, aut illuslratores essenl. Non rarc
tStt-TEvovTs.-,
toesis.Adhuc tamen, ni fallor, inlra privatoium can-. eliam Groeccelinguoeimperili; ut propterea male in-
cellos coactalicentia,inlactisque Ecclesiaslicis exem- B ] tellecta pej'us redderent. Cujus rei liquidum exem-
plaribus. Donec, ruetilibus in pejus, tesle Eusebio plum dabit locus argenlei codicis, ubi privatus ille
( H. E. vin, 1), cum popub, tum antislilum mori- cnm Latino apographo,exemplaris Groecicollationem
hus, Deo sic permillente, ingraloevinecesucehorribi- inslituens, verba illa Lucco u, 4, 11 oivov val TJ..-
Iisilla persetutorum lempestas incubuil (A. C. 303). naTp.Kf,A-fS_S, reddidit, de domoel PATRIA David.
Tunc prima, et quidem lucluosior sacrorum codi- Sed qucemagis me movenl ul credam, plures illns
cum clades fuit, jussis ubique magistratibus, non Latinas versiones nihil aliud fuisse, quam privato-
solum Ecclesias diruere, sed proecceteris divinos li- rum, ut diximus, hac, illhac in codicibussuis addila-
bros ab episcopis ipsis, eorumque ministris acerrime menta, duo prceseriim sunt. Uiuim, j"am primis illis
quaesilos in plaleis publice Urere. Quot proinde in fidei temporibus sacrorum monumenlorum, ut quoe-
ruinis, anlea crelali, peiierint; quot vi ac tormenlis que, ab aposlolorum, aut discipulorum mambus exi-
extorti, quot aservis, ab ancillis, a transfugis delati, verant, adornatam a Ron ancc Ecclesiee interpreii-
quoti demum metu a fidelibus, imo a prcesidibusEc- bus versionem Italioe, ac proinde vicince Africce,
clesiarum, eorumque mimslris miserrime proditi, aliisque occidentis Ecclesiis prccsto fuisse, unde fide-
unde tradilorum nomen usurpari coeptum, quicum- lium pielati consulerelur. Alterum anligrapha e ve-
lC
que tristissimam illam Ecclesioefaciem in Historiis tustioribus, quce anle Hieronymnm, atque Augusti-
temporum viderit, is secum reputet. Inde factum, num ferebantur, expressa; in quibus additamenta
dirutis Ecclesiis, earuinqiie exemplaribus aut com- illa quidem, sedfundus, aique _S.uT.07_6.- supralau-
hustis aut aliler consumplis, cessanle demum perse- datoe versionis manifestissimeapparent.
cutione, ul privatorum apographa, quorum pleraque Dixi inierpretes. Nam, quod ad le olim perscripsi,
aut latere facilius, aut ferri alio poluerant, in prio- haud unum, eumdemque fuisse, cum ratio tempo-
rum subsidiumadhibita interim a notariis ecclesiasii- rum si a primo, Matthoei, ad no\issimum, Joannis,
cis fuerint; tum a librariis ut fidelium pietali satis- Evangehum, qui efflu\eratit anni puleniur; tum
fieret. Et ita a primoeva illa codicum purilate de- maxime evincit styli diversitas, ut observat Millius
flexum, Scholiis subinde, librariorum proesertimaut ( Ptoieg. 1, adEdil. Ev. Malth.); e qua non satis at-
ignorantia, ul novitatis impulsu, quee,perinde ac coe- tente Marzianoeus,non seens atque e dissimili sectio-
teiis mercibus, pretium libris augere solet, in tex- num, et capitulorum in codicibus facie, plures Lali-
tum adscilis. nas versiones asseruit. Tum est vero similius, in
Ad ea itaque lempora referendum censeo siatum Ecclesia ccelerarum omnium principe non unum
illum Laiinorum exemplarium,in quibus multa fuisse dumtaxat interpretem floruisse, sed plures; ut, si
a vitiosis interpretibus male reddita, a pioesumpto-" quis iilorum, cui transferendi munus incumberet,
ribus imperilis emendata perversius, a librariis dor- aul tcmporibus exclusus, aut cegritudineproepeditus,
nulanlibusvel addita, vel mutata, mixta demum om- aut demuni morte proeventusvacuam provinciam re-
nia in Evangeliorum serie querebatur postea Ihero- liquisset, proesto esset aller, qui eamdem curaret.
nymus ( Ep. ad Dam.), tot pcene fuisse asserens Nam, quod Valtonus asseruit (Proleg. x, § 1), La-
exemplaria quot codices. Inde orla opinio illa de tinam nempe Ecclesiam sine Latina versione slare
pluribus N. T. Latinis versionibus; quam promovit non potuisse. ila evidens esse arbitior, ut nihil ma-
in majus Auguslini lncus alter (De Doct. Chiist. gis. Qua enim lingua m synaxibus sacrorum Libro-
I. ii), ubi ait, qui Scripturas ex Hebroea lingua in rum lectio ad populum fieret, nisi ea, quoe populi
Grcecamverlerant, numerari posse, Lalinos autem esset? Acpropleiea, quod praaeunleGrotio, putavit
inlerpretes nullo modo. Ut enim cuique, primis fi- MiUius( Adnot in Marc. ), linguam scilicel Groecam
dei leraporibus, in manus venerat codex Groecus,et Romcetunc temporis, aique Ilalicefamiliarem fuisse,
aliquanlulum facultatis sibi ulriusque lingucehabere somnium mihi est. En ilbus veiba, quibus laudalam
videbatur, ausum fuisseinterpretari. Verum, nisi Ia- Valtoni opinionem eversum ivit.
PATROL. XII. 2
45 PROLEGGMENA, M
NeMpehditd notarunl, inquit ( Proleg. n. 577), A. seblus (H. £.in,2.); etquiMagistrisui proeceplaelo-
per annos, a fundationeistius Ecclesim,ad conslilutio- quentice ornamenlis exponere OVTS VISEB-KV, O-TSEVE-
nem usquecanonis N. T. fere quinquaghita, nequidem Xtipovit.Qui emm in persuasibilibushnmancesapien-
cogitapim fuisse de scriptisevangelislatum et aposlo- ticeverbis prcedicare Christum, et hunc crucifixum
torum in unum colligendis; mullo minus de transfe- nesciient, quibus pigmentis id facere aggrederentur?
rendis iliis in alias linguas; tutn veto nascenii huic Et sic expediebat, inquit Erasmus (Edit. v, N.T,
Ecclesimneutiquamopus fuisse Latina veisione. Fide- ap. Froben. et Episcopium), apostolos eo sermone
libus nimhum, quijam Rommagebanl,advenisJudmis, uti, qui latissime patebat; et a litteratis pariter ac
JEgyptiis, aliis littgua Grmca familiaiilernola erat, ac illileratis inlelligebatur. -Quod poslea de pnmeevis
plane vernacuta. Quod idem et de provinciahbus,alia- interpretibus afliimat, idem scilicet de istorum ora-
rumque quarumdam orbis partium Clmstianis dicen- tione, ac de sermoneapostolico valere; ijuum sermo
dum. Notutn illud poetm: Romanus adliuc esset promiscuce multiiudini _om-
Nunclolus graias habetorbisAlhenas. munis. Ac propterea multa lllos in translerendo tri-
(Juven., Sat. xv.) buisse vulgo idiolarum, quibus ea tum scnbebantur.
Sed et Hiet onymusde Orienlatibus eliam sui <evi: Quod vero pro coronide ex Jlieronymo altulil
< Scrmone grmcoomnisloquitur Otiens.i ]B Millius, e tanta adnotationum messe, quam a scrip-
Scis quid de constitutione illa Canonis senserim ; toribus ecclesiasticis summa diligenlia collegerat,
quam, nullo teste, serius quam par erat, dislulisse in oestu illo rerum alio spectantiexlia aream exci-
Millium noh dubilO. Nunc, quod e re nosira est, quis disse manifestum est. Niliil enim Orientis cum Oc-
unquam credal, ex solis dumlaxat Judopis,jEgyplns, cidente instituta inibi comparatio ad hocce argu-
aliisque Orientalibus nascentem Romce Ecdesiam mentum facere potcrat. Neque obstanl qur- postmo-
constilisse? Quid lbi Petrum , quid Paulum Juiennio dum adjecit; non slaiim a suscepta fide Cbrisli, sed
illo, quo libeia in custodia inansit, egisse putemus, post annorum coinplunum intervailum deliberalum
nisi ul omnibus, qui ad audiendum convenissent, de translationibus Bibliorum , aut saltem libroium
Evangeliccedoclrina. lumen affunderent; sive Groe- aliquot N. T. in usum pubhcum conflciendis. Itali-
cis, sive Barhans, quibus se debitorem Apostolus cam vero, cum apud Italos, et auspiciis, ut omnino
fatebatur ? Adde discipulos, neque eos tantum , sed credibile pulat, Ecclesiee Romanoe prodierit, vix
e Geniibns recens ad fidemconversos, ubicumque se esse ut edita censeatur anle tempora Pii papoe; quod
offeiretoccasio, eamdem, apostolorum exemplo,in is essel lum Lalinorum primus; et j*esEcclesieediu-
familiaribus , contuhernalibus, nolis serere satagen- lius paulo, per annos scilicet qujndecim adminis-
tes. Quoii propteiea, non ex solo Orienle, in am- (G trasset. Nam _eeleripnniifices, inquit, eousque fere
plissimo illo Naiionum gurgiie ccelesliumcharisma- Grcecifuerant. Hoecenim omnia duo proesenim in-
tum participes facii? Al Salyricus diffusas per Orbem firmant: unum, quod ipsemet asserebat, baud opus
Groecaslitleras scripsil. Esto : poetica licel vnepGoly. fuisse latina versione, graecaLingua jam Rom . ac
Addi quin etiam poleral locus. alter (Satyta vi), proviiicialibusfamiliari, nisi si forte ilianc Pii lem-
ubi putidulas quasdam pro nativis anima et vita, ponbus evaimisse arbitrabatur : quod tanien expe-
tyvyjruac .ofiv eflutienles irridet: Groecanicosinde rientia ipsa refellit. Linguee enim populorum omnes
earum concubitussalse comminiscens. Et erant pro- longo usu firmantur, neque aut emori illas, msi
fecto Romcegrammalici plures, qui Greecas litieras evers-^penitus rerum stalu , aut paulalim obsoles-
docerent. Erant et in opulentis privjlorum domibus, cere, nisi exlerarum Gentium alluvione contingit:
quorum multi Gra.ce sciebant. Demus hoc ipsum quorum neulrum , florenle, ut erat, imperio, acci-
Ilalice urbibus, demus Galliee,Bnlannice : si placet, disse compertum est. Allerum, pontifices ad Pium
_iiam Africce demus. Quid lum? Ul nos Latmam, usque ferme Grcecos, tum hunc Latinorum primum
sic illos Orecam linguam, non domeslico usu, sed a fuisse. Exciderant nempe vno erudilissimo primus
proeceploribusdiscere oporlebal : cujus rei exempla posl Pelrum Linus, post hunc fortasse etiam Cle-
non pauca ab amiquitate prsestoessent, si opus lo- D tus, certe terlius Clemens Latini. Et quidem Linum
rel. An idem propterea de cceteris omnibus dicen- duodecim annis res Ecclesiceadmmisirasse a veie-
dum? Quid ingens illa in uibe, m agris, per Iialiam ribus discimus. Cur itaque non sub hocpotius, quam
servorum colluvies? Quid propoloe, instiiores, lanii, post lam laxum temporis spatium adornata sub Pio
fahri, fullones, sulores (ndiculus sim , si lot arles sacrorum N. T. librorum translalio fuerit? An dee-
operasque ad censum vocare velim), uno verbo, rant piincipi omnium Ecclesice, in frequenlissimo
quid tanta viliorum capitum mullitudo Romce,in co- genlium e provinciis imperii ad Urbem appulsu, eo-
loniiSj in municipiis , «bique; tum et bonestorum rum , simul ac prodierant, apographa , utne verti
liommum, quibus arcla res domi esset? Numel hi commodum possent? An fortasse uon opus, aucto
dieculas in ludo iriverant, groece loqui ut addisce- in dies credenlium numero, ut verlerentur? Neu-
renl? Eliamen ex lis ut pluiimum primis illis fidei trum profeclo, ni fallor. Quceomnia dicta sintargu-
temporibus conslabat Ecclesia, infirma mundi eli- menti hujus gralia; in quod olim egregia MilliiPro-
gente Deo ut sapientiam seeculiconfunderet. Hinc legomena observanles cum incidissemus, dubia pri-
pierilo aposlolos TJIVylSnxav .S.O.T.VOVTK.- dixit Eu- mum aliqua cartis inlevimus; nunc vero e ,re nata
* iO
m F.HST. PHILIP. GARBGUi, DE CODICE BRIXIANO.
eadem retraelaiiles latius paulo diduximus. El qui- _j^ Locus alter, quem ad Greeeam originem esigere
est divinus ille lv apxy wv»5Ibyos, qucevelus
dem, cum ex antiquitale monumenlum supersit videlur,
intei pres, In pt incipioerat Verbum.Tertulhanus vero
nullum, unde translationisillius tempus erueiepos-
c. Elin piimts ipsa stalim prm-
simus, conjecturis, ut ipsemet fecerat, tenlanles (Adv. Piaxeam, 20),
Joannis evangeltmlons demonstrat, quod lelro
iter, si qui forte aditus ad veritatem darelur. Recie, fatio
an seeus, apud eequosrerum sestimalores judicium fueiU, qui caro fien habebal:t In piincipio eralsermo,
esto. et sermoeral apud Deuni-,et Deus erat sermo. n
Itaque ad institutum redeuntes, dicebamus ex al- Sermonis vocabutam,quod Latinorum pnmus Afer
latis Hieronymi atque Augustinl verbis flrmatam apud isle in hoc Commate usurpare \oluit, <piomodoad
mulios opinionem Illam de plunbus in Laiina Ec- fontem exigat, inriuunt duo prce cceleris loci, quorum
clesia versionibus; quamvis postea pelitis aiiunde primus in Apologeticoiic _e Iiabet (cap. 21) : Jam
subsidiis fulta se laiitis diffuderit. E leclione scibcet ediximus, inquit, Deutn universitatemhanc VERBO,et
Patrum, quce plerisque, eliam doclissimis .mposuit. ratione , et vtttute moliium. Apud veslros quoque sa-
Cum enim videient sacri Textus pericopas di\ersi- pienles Abyov,id est SERMONEM, atque Raltonis consmt
mode ab i.lis-efferri; seepeetiam easdem ah eodem attificem videri univeisitaiis. '
aliter , atque aliter adductas , diversis propterea IR Alter esl adversus Praxeam (cap, 5); eo etiam in-
translationibus usos arbitrabanlur. Vaiias quidem, signior, quod vir oetatenostra celeberrimus, ad <fir-
inquil Huetius (De Claiis Inleip.), ac ptane dtversas manda, quaede sensu voculceillrus Aoyovapud Evan-
inter se edtliones seculos Teitullianum, Cyptianum , gelistam commentus esl, adhibuerit. Anle otnniaenin
Ambtostum, Lalmosque Patres deprehendeiis, si vem Deus eral solus, ipse sibi ettnundus, et locus, etomnia.
exploiaretamivobis est. Veium ul repentino illm ortu Solus autein , quianihilaliud extrinsecus prmleriUum.
enatm fuetant, ita posl vilam non diulurnam subito Cmterumne tunc quidemsolus; habebatenim secum,
occasuevanuetunt. Inquo iameu Virumamplisstmum, quam habebal in semelipso, RATIONEM suam sciiicet.
qum prtma se mettti objcceral, letum sp^ctes fefetlil. Rationahs eliam Deus, efRkTtoinipsopiius, etiiaub
Pamelius peculiari versione sua usum Tertullianum ipso omnia. Qum RATIO sensus ipsius est. HAIVC GR_CCI
asseruit (In Vita Teilull., ad. An. Cht. 197) frequen- Aoyovdtcunl, quovocabuio etiam SERMONEM appella-
ut
tibus illius groeeismis, aibilror, molus; tum quod mus. ldeoque jam in usu esl nostrorum, per simplici-
vetusti interpretis locos ad Greecum fonlem exigere talem inteipretaltotiis , SERMOAEM dtcere apud Denm
alicubi soleat; ut manifeste Matihceiv,3, el Joannis i, fuisse. Cum magis RATIONEM compe.atantiquioiem ha-
l,quo tamen scriplore, sicuti nemoalius tam Iocu- beii, quia njn seinionahs a ptincipio, sed RATIONALIS
ples in adducendis e -veiereNovoque Instrumenlo di-i Deusettam anle ptinctpium, et quiaipse quoqueSERMO
vinis auctonlalibus, ita nemo hhei magis; et qui ex RATIONE CONSISTINS prioiem eatn, ut substantiam os-
amplo memorioepenu soepe eas repetens, aliter eas- lendit.
dem, alque aliter efferal; aliquando eiiam, unius Hunciptum, quem et Vhlutem, et Ralionem, et
seriptonsverbis pro alterius acceptis,quod inlaudato Spirilum dixit, Saptendam alibi appellat (Adv. Het-
Matthsei constat. Cum enim notum sit, Marcionem, mog., cap. 18) : St veto SOPHIA eadetnDei SERMO est,
rejectis aliis, solo Lucee Evangelio, et quidem nec el sensu SOPHIA ; el stne quofactum est mhil, sicut et
integro usum; ae propterca ex hoc Ipso convenire dispositumstne SOPHIA; quoe omniavocabula j'am col-
eum vellet Terlullianus ; Venio nunc, inquit, ad or- legerat m Apologetico (cap. 25), assei-ens Christum
dinariassentenliasejus, per quaspropi ietatem docitinm e ccelisventurum cum totius mundi moiu, cnm hor-
mminducit ad edictum (ui Ua dtxetim) Chtistt. Beati roreorbis, cum planctu omnijim, sed non Cbiisiia-
mendici (sic enim exigitinletpretalio vocabuli, quod in norum , ut Dei Vhlulem, et Dei Spirilum, et Ser-
grmcoest) quoniamillotum est i egnumcmlotum; in quo monem, et Sapienliam , el Rationem3 elDei Filium.
tamen et Tertulllanum memorla, et Pamehum Ter- JNumvero eonstans sibi Novalor iste vocabulorum
lullianus fefellit. Ait enim in notis ad hunc Ioeum, merito dlum vocat Pamelius) cum, seposita pri-
Grmceest Lucm Tcxaxol,quodproptie mendkos signifi,-jv (ul moeviinlerprel.s versione, qua coeteroqui ulebatur,
cat. Ast lion sunteaLucce, sed in
Matthoei; quooeque, Seimonem potius , rjuam Vetbum vertere ma-
ae iti illo idem profecto commatis initium p.avapiaio_ A070V
Et tamcn luii? Audi illum aliter pro \eritale efferentem (De
nx-aypl, verum non eadem quoesequunlur.
Prmscript. Hmret., cap. 13): Regula est autemfidei,
izxaxovg illos, quos inibi Mendicos verli vult, Egenos
adducto ut jam Itinc, quid defeitdainus, ptofiteamur, illa scUi-
ahbi appellat, ut observavit Pamelius ipse ,
cet, qua creditur umm omninoDeum esse; nec alium
loco ex Iib. de Idololatria xu, cui addere alterum po- Mundi condtlorem, Filiuin ejus appellatum;
lerat ex laudato adversus Marcionem , ubi et mendi- ptmler
nomine qui universa de nilttlo pi oduxetil per VERBDH suum
«os, et pauperes Egenorum eomprehendit.
si res primo otnniumdemissum.Id VERBUM, fitium ejus ap-
Etplures addueere possemus, posceret. Quce
vero affer-t e Gomnienlario in Epist. ad Romanos, pellamus.
olim Arnbrbsio tribulo, ambigua omnino sunt; neque Eamdem vocem usurpat semel et iterum lib. de Car-
asseriam Teriulhani versionem staluere ullo modo» ne Chrisli (cap. 12, 18), VERBUH frequenter appel-
pos.unt. lans. Tnnc haereticos suorum temporum antiqua Ver-
47 PROLEGOMENA. 48
sione utenles inducit ihidem , dicens, quoniam (in-.A. rum. > deinde generalus ad e/feclttm, < Cimr pararel
quiunl), VERBUM CARO factum est. ccelosaderam Uli simul. >
Sed nullihi tam exerle vim voculceAoyo.expressit, Nimbala sunt heec, ut plcraque alia hnjasce scrip-
quam laudato cap. 21 Apologelici, 'ubi de Judoeislo- loris, qnoe adhuc Iucem ex-pectant: ducescilicet na-
quens : Quem igitur, inquit, solummodo hominem livitates illceSermonis,conditi primum ad cogitatum,
prmsumpserant de humilitale, sequebaluruli magum dein generali ad effeclum. Sed facile ex iis, qucc
msthnarent de potesiate, cum ille dmmonia veibode proeslruxit, tum e\ subsequeniibus casligare eadem,
hominibus exculeret, cmcos reluminatet, paralylicos alque ad purum recolligere possumus.
i estringeiet, morluos deniqueveibo redderetvitm, ete- Antequam ad alia Lactantii pergam, est observatu
menta ipsa famutaret, compescenspt oceltas, et frela dignum, quod scripsit Hilarius (Lib. x de Trin., pag.
ingrediens; ostendenssese AoyovDei, id est VERBUM 534 cdil. Veion.), hcereticorum aliquos volentes Uni-
illud pi hnordiale primogenitum, vii tute, et Raltone genitum Deum, qui in principio apud Deum erat
comitalum, el spiritu fullum. Deus Verbum, non substaiitivum Deum, esse, sed
Setmonem vocis emissm, ul, quod loquentibus est
Ex his, qucefusius data opera atlulimus, satis li-
inte- suum verbum, hoc sil Patri Deo Filius; atque ex his
quet, non inler translatores, qui versionem
sed inler scholiastas illos referendum B subrepentes , non Deum Verbum bominem se cs
gram cuderint,
Tertulliantim, quos supra dicebamus velusti inter- partu Virginis efficientem exlitisse, sed, ut in pro-
plietis spiritus prophetioe, ila in Jesu Verbum Dei
pretis locos hac illac sollicitasse. Et quidem com- fuisse dicentes. Num ex vocali Tertulliani ac Lac-
pendio nullo, nisi novitatis , quam in rebus istis sce- tantii
inulilem, non raro etiam periculosam exitus Seimone, suum illum vocts emissmeffinxerant
pe novalores isti ? quis divinet ?
comprobavit. Adde eliam haud satis commode Ser- Sed ad Laetantium utredeam, dixi non magishunc
monem usurpasse. Jam enim non Vetbum Dei, sed
Veiba essent inlelligenda : ac propterea, cum in ad- quam Tertullianum sibi constare. Promiscue enim
vocibus Veibumet Sermo usus, ubi integrum Joan-
ducto loco adversus Praxeam apud suos in usu fuisse nis locum
adducere voluit: Joannes quoque, ait, ita
ait, per simplicitatem interprelalionis Seimonemdi- iradidtl: _ ln
principio etal Vetbum, et Verbum eiat
cere, recte Clericus, quamvis fine alio, per imperi-
tiam adjecil. apud Denm, et Deus erat Veibum. At slalim, quasi
aqua isla e rivo, non ex fonte hausla minus saperet,
In eodem censu, Latinorum alter , prcesullore suo
semeiipsum, atque una inlerprelcm corrigens, sub-
nihilo constanlior, nihilo eliam castigatior Laclantius
. jungil: Sed melitts GrmciAbyovdicunt, quam nos Ser-
fuit, Dei filiumnunc Vei bum, modo Sermonem ap- C monem.
Aoyo; enim el SERMONEM significal, et RATIO-
pellans (De Vera Sapienlia i\,8, 9). Cum enim dixis-
NEM,quia ille est vox, el sapientia Dei.
sel, Sermonemesse spiritum cum voce aliquid signi- Veteribus bisce scholiaslis accensendus est Joan-
ficanle prolalum; in hoc tamen angelicos"spiritus, et nes Clericus, qui utrumque, in addilamentis suis ad
divinum illum Sermonem differre ait, quod scilicet Novum Henriei Hammondi Testamentum
(Edil. al-
spititus natibus, oie setmo procedal: angelos propler- lera Francofurl 1714. pag. 591), seculus, non Ver-
ea ex Deo tacitos spiritus exiisse (bene, quod nonex
bum, aut Sermonein, sed Rationemverlere maluit:
naribus Dei dixerit) quia non ad doclrinam Dei tra- Initio erat RATIO,
creabaniur. Illum vero eaque RATIOerat apud Deuin, et
dendam, sed ad minislerium Deus etat ea RATIO.
cum voceac sono ex Dei ore processisse, quia voce Cur iia senserit vir profecto erudilus, sed audax,
ejus ad populum fuerat usurus. Clauditque mirabile et sibi ipsi quamseepissime nimis indulgens, aperuit
hoc ratiocinium, inquiens. « Merito igilur Sermo et ipsemet epistola altera ad
leclorem, preefi\a Animad-
Vetbum Dei dicitur. _ versionibus suis in xvin prima commata Evangelii
Vocalem hunc Sermonem, siculi alia, quee poslea Joannis; ubi tamen faletur, non defuisse, qui oegre
afferemus, Iiauserat e Terlulliano; cujus insignem ferrent, Rationem a se verti, non Sermonem, aut
profecto locum habemus adversus Praxeam (cap. 7): D ] Veibum.
Ul primutn, ait, Deus voluit ea, qum cum SopltimRa- Qui fuerint isti, et an velustissimam LatineeEcele-
lione, el Sermone disposuerat intra se, in substanlias, sioeversionem, scriptis suis propugnaverint, ingenue
et species suas edere, ipsum prhnum prolulit sermo- fateor me nescire. Si quid propterea ad hocce argu-
nem, Itabentemin se individuassuas Raiionem el So- mentum attulero, quod prius ipsi vulgaverinl, honori
pltiam, ut per ipsum fierenl wtiversa, per quem erant mihi vertam eadem cum doctis sensisse. Sin aliler,
cogilata, alque disposita; imo et facla jam, quantum qucecumqueea demum sint, mea erunt.
in Deisensu. Hoc enim eis deetal, ut coram quoquein Asseiit ilaque Clericus ambiguam per se esse vo-
suis speciebus,aique subsianliis cognoscerenlur, et te- cem Aoyoj, et tam Rationem verli posse, quam Ver-
netentur. Tunc igilur etiamipse Sermo speciem, et or- bum; statimque addit: Si poslerior significalioin Oc-
nalum suum sumit, SONUM, et VOCEM, cum dicil Deus, cidente oblinutt, ob veteris
interpretis Lalini imperi-
Fial lux. HiECESTNATIVITAS PERFECTA SERMONIS, dum liatn, aul si mavis inovtam
lingum Latinm, GrmciPa-
ex Deo piocedit, condilus a Deo primum ad cogitalum tres passitn ostendunl, cum hac de re agunt, se Ralio-
in nomine Sopltim, « Dominuscondtdit me initium-via- netn non minus, quam VERBUM inteltexisse.
49 EPIST. PHILIP. GARBELLI, DE CODICE BRIXIANO. 50
Si vera hcec sunt, ut cerle verissima, AbyoveequeA palialur me non incommodioremusurpare, ob doctissi-
Veibum signihcare, ac Rationetn,el hanc non minus, morum Palrum Grmcotumperpeluum usum. Sinat in-
quam illudGreecosPatres intellexisse, queefuitcausa terea me illko significare voceRATIO,quod ipse roga-
ut velustum inlerpretem sollicitarel? An illius impe- tus quid sibi VERBUM velit, cogilurtandem vocareinler-
riiia (quam vocem Clenco e\cidisse non dubito)? num SERMONEM, Itoc est, RATIOCINATIONEM. Audiat
Haud equidem; rectissime enim verlii, si ej'usdem- deniqueTerlutlianum, qui ita adversusPraxeam cap. 5,
met calculo verti ila polerat. An inopia linguceLa- adducto subinde loco, quem nos supra relulimus.
tinee? Nempe myslerium fuerint Christianis illorum Ludit nos Clericus, cum Rationem et Verbum nu-
temporum inaccessum voces Ratio ct Sapienlia ab das voces expendendas obtrudit, quce plura citra
ethnicis scriptoribus in divinis passim adhibilce, ut substanliam significarepossunt. Divina sunt hocce in
propterea inopia pressus, nihil aliud preeler Verbum loco, qmbus de agimus. Divina scilicet Ralio, et e
afferre potuerit. Ratione Verbum; si EVK^». j"amoeternuni, jam sub-
Pergit deinde inquiens: Ipsi Lalini, qui expende- slantia e substanlia cum Tertulliano (Adv. Praxeam,
runl vocemGrmcatn,fatentui potius RATIONEM essein- cap. 7), el substantivum cum Hilario, el consubslan-
telligendam, quatn quod Laline dicilur VERBUM; cum liale cum Ecclesia.
non layov KpofaptvJbv, veibum ptolalum, sed IVS_«6STOV[
B An vero incommoda voce usus fuerit interpres,
insilum, scu htternum, non exletnum se intellexisse cum )o'yov,non Ralionem, sed Verbum transtulit,
dixeittnt: Nam quid est VERBUM inlernum, prmter judicent erudili. ^Eque Rationem ac Verbum verti
RATIONEM, seu RATIOCINATIONEM. Ptmterea universa poluisse, tum hoc non minus quam illam intellexisse
Ecclesia Chtisiiana, Grmcael Lalina, ~)byav miscelcum GroecosPatres fasstis est Clericus; ac propterea se
o-otfia,qum eademest cum RATIONE, sed diversisstmaa nonnibil a Latinorum consuetudine, ad sonum quod
Vetbo piolato. Igitur, quamvisa consuetudineLaiino- adtinet, non vero a re ipsa abiisse.
lum nonnihil recesseiim, ad sonum quod allinet, a Quod postea Latinos hucusque omnes, qui, inler-
leipsa nequaquamabii. prelem secuti, Dei Verbum, non Ralionem dixere,
Quinam iuerinlLalmiisti,quiexpenderunt Grcecam indoctos traducit, non ita scripturum fuisse puto, si,
vocem Abyo$,facile est conjiceie ex adductis e Ter- subsidente oestu, ei semetipsum, et una tot veterum,
tulliano, alque Lactanlio auclorilalibus. Quamvis recenliorumque doctissimos altenlius inspexisset.
mirum videri possit, exerlum lmjusce locum, quem Hoc solummodo dicam; quod omnibus in hac vita
nos prolulimus. Clericum prcetenisse, cum alios degenlibus familiare esl, idem Clerico accidisse, ut
ejusdem scriptoris ex libb. de Ira Dei et Divin. In- seepe humani aliquid pateretur. At Grceci Patres
stit. adduxerit. Nisi si forte, quod Vetbum KpofopirbvQ i voce ~)byog semper suhl usi. Mirum sane, qua igitur
ex ore Dei cum voce, ac sono procedentem nunus alia, nisi Grceca, Verbum exprimerenl? Sed parum
attenie descripsei al; cum tamen prius aDeo menle fuerat Clerico e commate illo Verbum exlrudere,
conceptum, adeoque IVS.KSSTOV dixisset. Ceeterum, nisi et sensum evangelislee sollicitasset. Itaque ad
quod non verbum prolatum, sive, quod Hcereticisab illa sua, Initio eral Ralio, postquam dixisset, verba
Hilario memoratis est loquenlibus suum Yerbum, EVapxy non esse referenda ad argumenlum illius li-
hoc sitPatri Deo filius, sed insitum, mgenitum Deo bri, quod est Evangelium. OtnnesGrammaticmratto-
Vetbum ejus unigenitum, et sapientiam Palris, sem- nes,inquit, suadent ptoxmte sequenliumverborumpo-
per intellexisse et Greecam el Latinam Ecclesiam testatem, el setiem spectaii polius oporlere. Hic veto
quis unquam dubiiavit? At quid _it Vetbuminlernum sequitut loyog, et omnia ab eo facla, et mundum ab eo
quoerit Clericus. Recte quod, cum Ralionem esse facltim ail evangelista,qum oslendunlagi de omnium
dixeril, semetipsum e \esiigio recolligens, seu latio- rerum INITIO,seu de cteationeMundi. Hujus ratioci-
cinaltonem adjecit. Siculi e.iim nilerna hominis ra- nii fundum commodaverat illi Grotius (Ad Joan. i,
tiocinaiio est humanoementis verbum, ita (nos mi- 1), cujus verba sunt : "Ev apyrt, desumptum ex
seii di\ina ista, atque incompreheiisibilia insi huma- Gtmco Geneseos. Deinde posl plura , quce eiudite
nis affeciibubmeliii non possumus), iia inquam co- ]D adluht, Noto aulem Saiptuim locoveibum indesump-
teleriia oeieinocRultoni Raliocinalioest Vetbumillud tum ex senlentia illius loci iiitelligendum est. Mosis
Tertulliano ptinwidiale , pthnogenitum et Dei Spiti- loci scnlenlia hmcest: cum primum creavit Deus cm-
lus, et Dei Virtus, et Sapienlta, et Dei Fitius. , lum, et leriant, teira eral, elc. Etgo ev apyrt est, cum
Verum m lis, qucepro coronide epistolceilhus at- pnmum lei umuniveisitas cmpilcteati.
lulil Clericus, (parcai mihi memoria homims, a quo Divinal Grotius cum verba EV«.pyjne Genesi de-
nonnulla didicisse me faleor) maj*oremprofecto, non sumpta idoneo leste nullo pronunuat : quasi, vo-
dicam bumaniiatem, aut verecundiam, sed modes- lens Evangelista .Tternam Yerbi generationem osten-
liam desideres. Pergil enim dicens : Si quis objtciat, dere, alienis ad hoc verbis indigeret. Quid enim
voceRATIO quahlatempotiusquamiem signaii, oslendat proclivius, si in principio exislens dicere volebal,
vocemVERBUM aptioiem essead signifirandam subslan- quam lv «px$ ovxaillud assereie? Quod vero, non
liam, et spondeo me, qumcunquedtxi, palam t evocatu- de mundi creatione, sed de generatione Veibi agat
rum; aut siincommoda voceuli sibi liceie censeal,ob inibi Joannes, ita evidens est, ul mirnm videri pos-
LATINORUM , EORUUQUE INDOCTORUM consuetudinem; sil virum ccetera doctum bocce in loco exlra oleas
51 PROLEGOMES*A. 53
vagari. Neque enim satis fuil divino Scriploii dicere, A_ exemplar, sed plura prce manibqs hahuisse diten-
in principio Verbum luisse; et apud Deum, el cum dum sii, unde lolidem varianies desumerent. Sed
DeQDeum. Sed rursus ineulcat: Hoc erat in piinci- nilnl cerlius, quam sacrorum Librorum, Novi prce-
pio apud Deum, quod pariler repelit Epist. I, i, 'o riv serlim Fcederis locos plerumque e memoriee penu,
«7r*kpyjag.Ac propterea, quod dicere pergit, omnia aliquando eiiam tumultuario, ut res ipsa, aut tem-
per ipsum facla, et sine ipso nihil eorum faclum, pus ferrent, EcclesicePalrcs adiulisse. Nisi si forle
quce sunt, a prima illa, quam assertam voluit, veri- ad assertum aliquod prohandum preeci^a sacri Tex-
tale, quasi a fonte rivus, emanat. Sed nemo melius lus auctontale opus foret. Tune enim exacte, acper
OT./.O.O£OV istud Grotii, qnam Grolius ipse emenda- partes efferebant; quod in laudaiis aliquibus Tertul-
vit. Cum enim plura, exquisita, ut seepe assolet, liani locis observabamus.
erudilione adnota^set ad piima illa, 'Ev kpyjrt yv 6 At Latina aniigrapha, etiam vetustiora, in plurihus
)o'yof, concludil tandem : Rejicitur hic a Joanne differunl. Eslo. Num Grocca ab bisce varielatibus
Gnosltcoium figmenlum, qui er. xvie <n;poapyJ&g posl libera? Haud equidem. Neque aliter essepoluil; si,
mulla sp'cula naittm vouvaiebant. Deinde ex vovnatum Clemente Alexandrino teste.ut observalMillius(Pio-
yovoyevri,etab eo loyov.Vim veritatis illius sensit pa- leg., n. 287), j'am nop defuerant xk x&v Evayyslioiv
riter in commale sequenti ovxagvjvly kpyjct117-6? xbvBB ptxaxMvxeg.Quod licenlius multo a pluribus laclum
0E6V.Repelii hoc. inquiens, quia Deumjam vocavit; scribil Origenes Homil. viu in Matlh. (cujus locum
hocvolens \ia Deum esse htlelligendum,ut et tllud ma- nobis commodavit Erasmus laudata preefalione ad
neal, fuisse eutn apud Deum. Id esl ul non fnetit Edit. v. N. T.). Verba illius sunt: Multam enim dtffe-
6 )o'yp_- omneid quod eslDeus. Hypostaseondtstinclio- lentiam inler exetnplana invenimus, sive per negligen-
nem Oiigenes, el post eum alii vocavere. liam scribentium, sive ex lemeritalequoiumdam, sive
Si bccc expendissel Clericus, grammaticce leges, propter eos, qui negltgunt emendaie Scnptuias, vel
quas vel mvitas ad locun) istum perlraxit, prceieriis- piopter eos, qui, qttod ipsis videtm, in emendatidiibus
set. Sed illi statutnm erat, evangelisiam ad Philonis vel adjiciunt, vel subducunt. Hmc nihil mirum, si, in
aborumque Platonicorum verba respicientem indu- re alicujusmomenli vananiibus inler se exemplari-
cere. An felicibus auspieiis, legenles videant. Hoc bus, ad «S.opGwTK Grspci ipsi provocarc solebant; ea
unum addam, in versione illa sua obscuram omnin(o scilicel, quoein male fenatos emendalores non inci-
Clericum, dubiamque reddidisse Hyposiaseon dis- disseni. Ad hoectamen , fallente memoria, non ad-
tinciionem. Etforlasse hoc sentiens, cum Raiionem, vertii ammum Erasmus ipse, quando in eadem pice-
ul VERBUM explicare vgllet, RATIOCINATIONIS
\ocabulo fatione suspicari se ail, si quid mnialum est in Grce-
expressit. Immo in Aniinadversionum suarum aliera C G corum libiis, id a Latinis exemplaribus fuisse pro-
hnc ipsum adducto Platonis loco e Timeeo confir- feclum, posleaquam Romana Ecclesia ccepit absor-
mat; ubi plnlosophus ille Aoyovappellal TOV©EOV bere Gr.eciam. Qua suspicione iuhil profeclo levins.
)oy_o-j.6v; quod idcm est, (ut jam diximus) ac VER- Sicuii lnfirmius niliil iis, quoe de annqua versione
BUM divinee mentis, per essenliam equidem RATIO, ibidem commentus est, inquiens : Sed hanc teceptt
at per hyposta.in VERBUM. Ecclesia Romana. Ne id quidemsimphcitervetum ed.
Satius itaque fuerat Clericum, cum Lalinis omni- Obsetvet, qui volel, quid legal ecclesta Romana; co)it-
bus velusium inlerpretem sequi, quam evangelistce penet mulla dissonaie. H.£c VIDETUR TUISSEGALLO-
locum, sensu ipso aliter exigente, sic vertere. msv.,qum,quumjamtmderet infinilmvaiielalis, locum
Sedjam sepositis sclioliastis hisce, quorum ne- oblinuit.
que exaclipr opera ip reddendis divini Scriptoris Et verum equidem est.intol exemplaribus N.^T.
verbis, neque CQmmodiorevasit, ad multiplicem il- quoepost inventam typographiam prodiere, differre
lam jnterprelum seriem rediens, quos Huelius in invicem plurima. Sed qua de causa , ipsemet, qui
ecclesiasticis scriptoribus invenisse sibi videbatur, pluries edidit, scire polerat. Nempe ex dhersiiale
non ycrebor affirmare, aliter lllum scnsurum fuisse, codicum, ad quorum fidem exigebanlur. Horum veio
si argumenlum hoc maturius perlractasset. Iilgosane T>
1 diversitas, non ex interpielum varietate, sed ex illis,
cum argeniei codicis nostri collalioiiem cnm Terlul- quos Ongenes, et posl hunc Hieronymus memorioe
liano, ac Cypriano instituissem; quod inter Latinos prodidere.
scnptores ad ea Ecclesicetempora propius accede- Qnod autem ait, videri yersionem, de qna agimus,
rent, quibus puriora velerum ipterprelum exempla- fuisse Gallorum; quos prcedes de possessione isia
ria esse debueranl, locis omnibus, quos illi ex Evan- conventus Erasmus daturus fuisset non video. Feli-
geliis adduxerant, maturc perpeqsis, fundum milii citati Galliarum monumenta antiquilaiis debemus
aliquem parasse putabam, unde leeliqnes dicti codi- plurima, hcec mler, etiam N. T. apograpba, quee
cis illorum auctoritaie firmare possem. Ast ubi ali- Hieronymi cetatem antevertiml; plura debituri, nisi,
quando dies diei illuxit, falsum me, et fundum nul- post primam illam cladem, lot alia, quoeservari po-
lum cerlum labp|'e illq milnmet cqjnparasse tandem tueranl, tristior altera occupasset. Qu?etamen illic
cognovi. Ita easdem peiicopas (uli observalum est)i supersunt, easdem vices, acllabca, passa snnl,va-
haud lisdem verbis, et, nunc plur/ibus, modo paucio- rianiibus scilicet obnoxia. Ceeterumex eodem fonte
rlbus, efferunt; ul propterea non unum, allerumve. omnia, nenipe RomaneeEcclesiee primigenia illa ver-
S3 EPIST. PHILIP. GARBELLI DE CODICEBRIXIANO. 54
sione, queeex imperii ac religionis sede in Occidentis A autographa aliquot Noyi Fcederis monumenta, alia
provincias se late diffuderat. vero ex autographis ipsi ectypa summa fide de-s
Cur inier se differant, ex parte dhimus. Diversi- seiipta prre oculishabebant dum verterent. Asl Hie-
talem hanc ad slatuendas tot alias versiones haud ronymus, dum fontes queerit, ex eorum rivulis, et
salis esse, non sine verilatis specie conjecimus. Dif- quidem incertum an omni ex parle puris, post tre-
ferunt inter se Groeca profundee antiquitatis. Ver- centos, etamplius annos inde mananiibus adtingere
siones ex hoc plures in Orientali Ecclesia factas sa- est coactus; quod ita Latinam ver.ionem corrigere
nus nemo affirmaverit. Si pnmorum mterpretum se posse securius arbitraretur.
eciypon aliquod purum intactumque se sisteret, col- An pari securitate idipsum praestare poterat adhi-
latis imicem , quoesiipersunt, veritatem hanc faci- bitis Occidentaiium codicibus ? Immo majori, ut vi-
lius adsequeremur. Sed post infelicitatem lllorum sum esl Millio n. 8S4, et seqq.). Si enim ve-
(Proleg.
temporum, cujus menlionem fecimus, nova clades rilas fuerat queerenda de pluribus , cur non ad hos
eetypa puriora intervenit. D. Hieronymo yidelicet, polius quam ad Greecosse eonvertit, qui nihilo se-
urgente Damaso, N. T. Jibrorum instituta correctio. cius ac Latini, seu preesumptorum licentia, ac leme-
Hanc eienim slatim, ac vulgari ccepit, cum viri
rilate , sive librariorum atque operarum incuria pa-
summi toto oibe Christiano celeberrimum nomen,
rtim casligati, et perperam correcli prodieranl?Quod
ac proinde expectatio ingens, tum operis magnitudo,
enim de Lalinis dicebat Hieronymus, tol ferme
et, quce fuit semper humanis ingeniis illex, gralia
exemplaria fuisse quot codices , aucta videlicel in
novitatis, commendare primum, deindenon privatis ut non raro assolet, summa , hoc de lls intel-
sed Ecclesiis ul in esset effieere. maj*us,
solum, ipsis pretio non dubito, qui vulgo ferebantur. Nam se-
Quid inde evenerit, facile est divinare. Conferri ligendum cus de vetustionbus dicendum , qui in scriniis Ec-
cceptum cum vetustis exemplaribus recens opus. Et clesiarum
abi qmdem avide arnpere, efferre laudibns, sequi. superesse adhuc poleranl; exquibusdili-
ait Millius, invicemcollatis reslilui, el ad pri-
Alii vero, antiqui moris tenaces, mirari hominem genter,
mmvam revocati potuisset Italica ver-
qui quod eo usque lectum ab omnibus fuerat revo- sio. Sed inlegtitatem
care ad incudem primus ac refingere vellel. Non- jam ceeleraillius verba ut leclu digna , ne-
nulli etiam contra niti, spernere, auctori ipsi obtrec- que nos integra huc adferre, neque eos, quipioecla-
tare. Neque enim defuere Hieronymo obtrectatores : rum opus non legerint, expendisse pigebit. Pergit
nec deerunt unquam preeelaris ingeniis, quae urunt itaque inquiens.
splendore suo, procgravantquearies infra se positas. Vetbo dicam , libri qui Itac mtale ferebanfur,
Pars vero maxima, Ecclesiarum pree_erlim, medium C i eliam ptmstanlissimi, quique inlerpolal} erant el
intcr utrosque lenens iter (quod est eqnidem in mixti, ne Origeniani quidem, cmterique probatio-
rebus agendis scepe utile , scepe tamen periculosum, res , ad quorum fidem ex occasione provocat Hie-
et fallax), neque editionem integram amplecti, ronymus , ab assumenlis utiisque vtliis vacabapt. Soli
neque prprsus rejicere; sed quee aut purius, aut ptin, et immaculatierant, qui ex aulographisaposto(o-
melius, aut demum plenius adtulisse videbatur, loco rum manabanl: ptoximi illis, licel, haud ita puri ,
motis primorum inteipretum \erbis, in codices re- quos ahquaniopost consttlutiottemCanonis N. T. de-
ferre. Hinc factum ut, quid nova, quid vetus edilio scitbi contigerat.Et ex eotum ahquo expressa eral
ferreni, secernere difficile post non multum lempo- versio Ilahca. Adeo ut , ad ipsam emendandam ex
ris fuerit; nnnc vero etiam desperatum omnino sit.' Grmco,consulendiforent codices,si qui extarent, simi-
Ila, dum vetuslis novitatem , obsoletis nitorem, om- les illis, ad quotum lextum fueiat composila. Qttod
nibus gratiam dare se pulant, reeens illud vinum, autetti Iws una cum altis islorum lemporum inlerpola-
ac fervens, utres veleres, in quos refuderant, pes- rint ntagismagisque hbiani anle smcutum Bieronymi,
sum dedit; calentibns ubique iibrariornm scholis ut ftustra ex temporumposteiiotum Grmcis insfitui ejus
nova exemplaria qucerentibuspreestoessepossent. Et in integium i estitutionem. Cum enhn a lectione,quam
seplimojam seeculopassim in occidenle obtinueiant; I) ] referebat hmcversio, abierint haud ta.ro tibii recentio-
sepositis vetusiioribus, ac submde negleciis, quee res, ceitequo propiusin earecensenda adhpsaccedi-
postea serior eetas, ut plerasque alia^ veterum mo- lur, eo magts Ilalicam a piimigeniasua sciiptura red-
numentorum reliquias, indoclissimis Iibrarus ad re- des alienam; necrefotmabis tpsam , sed potxustrans-
pagula, fasciolis, indu.ia compingendorum codicum foimabis in novatnnescio quam , a genutnavetere Ila-
paranda deservire vidit. Hie finis Ralicae versionis, lica peniius dtscrepanlem. Sensil ceile jqm m limine
hie exjtus fuit; non Hieronjmi cujpa, sed tempo- opeiis Hteronymusgrandem , Latinisque avpbus nii-
rum : nt parcamus ingeniis , quee nee satis provida, mme ferendapt, qum ex accuralioii ad codkes suos re-
et, quam par esset, faciliora , novas merces, quibus censionecontigisset, lexlus Latim mulationem; reique
suuin profecio constaret pretium, sed ctim avitis mi- magnttudttte, e( pencuto detetritus, tempesliveletuht
nime comparandas , his ipsis antetulere. Quod dixe- pcdem, el in nhas, easque haud pat um sattioies abiit
ripi. Hieronymi egregium ceetera opus pum Roma- rationes. Ncmpe emendataa ge Evangelia,ne mulium
nce Ecclesiee interpretum antigrapliis haud compa- a leclioips Laiinm consueludme4iscreparenl, ita cala-
rari posse, nemo, ittputo, inficias iverii. Hli enim tno lemperassese, ait, ul hjs tanluPh<?'"l* sensumvide-
SS PROLEGOMENA. 66
bantttr mutare, correctis, reliqua manere paterelur, ul A
A seu mangonibus librariis clarissimum Petri Alexan-
fuerant. drini nomen, ut splendor merci , ac pretium acee-
Judicium hoc Millii quamvis in omnibus probare deret.
non possim (scis enim quid de consiitulione illa Ca- Auctor lamen Chronici Alexandrini et servalum
nonis senserim), in iis tamen, qucede emendanda ad Ephcsi vn seeculo,ela fidelibus in veneraiionelnbi-
Latinos codicesanliquaversionedisseruit, et reclum, tum prodidit; quod profecto mirum, seu fama, she
etluculeiilissimum pulo. Verum, ad quos, innuies, lot lllusirium Groecoruni consuetudine nescisse
si, AuguslinOjac Ilieronymo testibns, adeo erant in- Hieronymum. Nihil enim minusiv quamvn sceculis
terpolali omnes, ac mixli ? Non reponam bic qucead notum fuerit. Proeterea, Adultereehistoriam in ve-
argumentum istud adtulimus. Idipsum questusjam lustis plerisque cum Graccis, lum Latinis codicibus
fueiat Origenes: el tamen non deerant prceceden- omissam ,' aut obelis notalam , quam facile et ipsi,
tium sceculorum exemplaria , ad quce sua ipsemet et aliis fuissel ad archelypi fidem exigere? Cum la-
e\egil. Idem de Latinis dicendum. Non quccpassim men e tot scriptoribus ante, et post illum id feceiit
ab omnibus leretantur, sed ea erant qucerendaquce nemo.
a privalorum licenlia secreta, pura magis , et fonli- Quidquid de hac re sit, eliamsi pciiissenl arche-
hus propiora esse'debuerant. IIocvero haud difficile B ] typa, non esset cnr miraremur. Pauca erant, tum
fulurum erat bealo Scriptori, si liiennio illo, quo apud paucos. Quo autem pretiosiora, eo ctiam in loi
Romoosubstitit, antiquos principis Ecclesieecodices, Ecclesiarum serumnis huc illuc forlassc translata :
aliosqua per Italiam e tenebris erutos inspicere vo- seu , ut laterent securius , in penilioribus locis ab-
luisset. Incredibile enim omnino est , in earum se- sconsa, mox fato functis , anl alio migrantihus , qui
cretariis exemplar nullum e vetustioribus superfuisse. ceelaverant, memorieehominum sublracta, situ tau-
Servata fueranl ad Origenis usque oetatemsuperio- dem cevoque absumi oportebal. De eclypis illorum
rum temporum Greeca: cur non apud nostros Latina? diversa penitus ratio. Plurima eranl, et apud pluri-
An minor fortasse nostralibus sacrorum Voluminum mos. Ubi ccetus fidelium , ibi divince Scriplurce : in
cura, quam Groecis? non puto. At perierant in tot ecclesiis, in domibus privatorum, in uibe, in agris.
Ecclesieecalamitatibus archetypa ipsa , quce majore Preetereanonidem ubiqueperseculionissestus,quiab-
profecto cura custodiri par fuerat: qiianto itaque sumeret: ueque in Ilalia ut in Africa, atque Orienle
magis cciypa primi alteriusve soecuh? coque am- tam fervens. Multominus inGalliis, ubiChrlsliana les
plius, quod irita j*amatque obsoleta proclive erat sub milissimisprincipibus Conslantio, ac Constantino
recentium venustate vilescere, ac parvipendi. pacatior. Ab his locis petenda erant primeevaexem-
Periisse aulographa aposlolorum nionumenta jam C ( plaria : non defutura profecto, si sedulo quoereren-
ante Hieronymum , aut uhi delilescerent, ignotum lur. Cujus rei argumentumsatis e\idens sunt codices
fuisse, id evincere \idetur, quod nemo inler eccle- vetuslissimi, qui adhuc perslant : quos inter Argen-
siaslicos scriptores ul adliuc superstitum memineril: teus noster, abique, quorum eetas nongentos et am-
nemo etiam ad illa provocaverit : excepto Tertul- plius annos enumeral. Unde conjicere certo possu-
liano, quem seeculilertii initiis, adversus Marcionem mus, faciliusmulto fuisse ut primi ac secundi sceculi
cum scriberet, ad Pauli Epistolas, qnasi in Ecclesiis apographa, summa fide (ut feiebat Ecclesiarum lunc
ipsis, ad quas dalae fuerant, extanies respexisse ob- temporis cura) a notanis descripta, quarto exeunle
servabamus. Scienliane facti, an fama tenus , seu superessent. Et ila horum subsidio non ea tantum-
quod lta crederet, incertum. Cum aliunde haud im- modo quam Iibrariorum oscitantia et prhatorum li-
probabile sit earnm aliquas , bi minus omnes , su- berlas coiruperant, primigenia Novi Foederis trans-
perfuisse. Nondum enim in divinas Senpluias-a i lalio, sed corrigi etiam poterant Grorcaillius oeiatis,
persecutoribus acriter, ul postea, seevilum. qiisenihilosecius ac Latina a fonlibusabierant. Adde
De Evangeliis memoria niilla , nisi incertis rumo- locum jam nullum tot obtreciatoiibus rebctum iri,
ribus fulta , ubi ea divini Scriptores reliquissent: qui emendationis novitaiem ferre non poterant, ob-
Joannis si demas, quod Ephesi scriplum, in illa B '. jectis scilicel in laciem , quccillorum socordia eous-
etiam Ecclesia servalum fuisse non dubium est. que neglecta jacuerant, castigatioribus interprelum
Quousquelamen, quis divinet ? eclypis, ad quorum lidem opus suum Hieronymus
Quamvis enim CasaubonusPetri Alexandrini frag- exegisset.
mentum de Paschate ab Andrea Termario mercalore; Sed vir maximus rebus hisce aut non adtentis, aut
Groeconactus (In Ann. Baron. Exerc. xvi, 12), velutt posthabilis, publicorum eliam codicum f.icie permo-
insigne quoddam celeberrimi illius Ecclesioe epi- tus, quod paria in omnibus omnia essearbilrarelur,
scopi ac martyris opus suspexerit, atque ita iv sce- ac propierea tutius ralus ad originem reverli, Grce-
culo aulographum evangelist-eEpliesi superstes pu ca, queeilli pioestoeianl, adhiberemaluit. Quo com-
taveiil; altameii virum eruditissimum lefellit aucio- pendio, e laudala ad Damasumejjisiola inlelligi po-
ris nomen, reliquis haud satis expensis: scilicet al test. Videlicet correciis, qucesensum muiasse vide-
Peno (Fifa. Joan. Art. 8) quodam viant\n sceculo ) bantur, coeteranon adligit. Neque aliter accidereilli
cou^cripium , ut observat Tillemontius. Nisi forte_ potcrat. Difficillimumenim, ne dicun impossibile
pseudepigraphumusurpanlibus sive scriplore ipso tj erat, institulis ab eo ralionibus, antiquce versionfs
57 EPIST. PHILIP. GARBELLI, DE CODICE BRIXIANO. 58
-stalum ad purum redigerc. Non solum quia GrcecaAlaude celerius absolvit. Etulinam ne maturenimis:
ipsa, quibus utebalur, longo lot annorum inlervallo immo, quod dicebamus, utLalinis epenitiori antiqui-
a foniibus disiracta, sordium aliquid, ut putabat tate mananlibus apographis id ab illo proestilutum.
Millms, coiilraxeranl : sed etiam quia non synlaxis Quantum Italicaeversioni lucis ac fidei, quantum eru-
eadem , nou simpliciias, non, quos delicaluli pree- dilionis expeciaii poleral, si obsoletos interprelum
sumplores exlruserant, idiotismi priorum lemporum modos , ac genium illustrare voluisset ?
restitui poterant, nisi latinis , qucepropiora intei- Num vero desperala omnino j"amsit primigenirc
pretum soeculoessent, consullis. versionis in integrum resiiiuiio, clamat res ipsa:
Vernm, si, quoe Hieronymo erat vitoeratio, exacte subtraclis longo oevo subsidiis ilhs , qnorum ope
perpendimus, falebimur provinciam hanc nec com- prapslari id quondam potuisse non dubita\imus
modam llli, neque expediiam lunc temporis conti- exemplanbus scilicei, quse propiora archeiypis es-
gisse. Erat Damaso ab ecclesiasticis epistolis : iisque sent. At supersunl etiamnum e vetustioribus non
et frequenlibus, el gravissimarum serie rerum im- pauca, quorum oeiasmille, el amplius annos enume-
plicitis. Erantcum pluribus nunc coram , modo per rat. Esto : quamvis ego, non quo scrculo exarata ,
lilleras implenda humaniiatis officia. Distentus proe- sed e quorum lemporum anligraphis descripla fue-
terea familiaribus perpelibus studiis, a quibus divelli B rint, observandum prcc cceleris pulem. Ast bcec ea-
niinime poteral: lum Damaso ipso, aliisque idenlidem dem quo magis a fontibus remola , eo eliam, plus,
petenlibus, ut Veleris Teslamenti locos aut obscu- minus\e, aul a Iibiaiiis male bahita, aut scholiasla-
ros illuslrare, aut explanare difficilesvellet. Accede- rum licentiam passa. Quid igitur? Compendiumne
hat instiliilio muitorum, quos speclata morum inte- ex iis nullum, nisi forlasse prelium illud, quod hu-
griias , humanarum lerum coi.lemptus, paupertatis juscemodi monnmenlis conciliare antiquitas solet ?
amor, absiinentia, humiliUs, castimonia, lum, quce Immo longe prcestantius. Si enim egregie locatam ab
cceteris illius virtutibus affundere quodammodo, et erudilis operam ducimus, qua profanos scriptores,
ab iis vicissim decus mutuari videbatur, seientia re- seu injuiia temporum, sive antiquariorum negligen-
nim diUnarum adlraxeranl. Et quidem horum in lia plunbus in locis mancos, luxatosque, ope mss.
_ censu e piincipihus familiis nobili.simee virgines, codicum ad pristinum slatum revocare nituntur;
nuplce, \iduce : qui omnes, pulchernmo charitalis quanlo laudabilius insumptam pulabimus eam , qua
exemplo, consiliis ab ipso, exhortaiionibus, proecep- sacrorum N. T. Jibrorum princeps Ilalica versio,
tis, et coram, et scripio ad perfecliorem christiana. adhibilis, quee etiamnum vigent, apographis, si minus
vitoestatum efforniabantur. ex integro, al saltem magna ex parte ad nativam
Clauserat demum curarumagmen liberrimce sem- ^ simplicitatem, puritatemque revocari commodum
per urbis, in qua aiebat Auguslus oportere liberas potesl? An non id ipsum a viris illis doclissimis
linguas esse, dicacltas, ac hcenli.i: Hieronymo cor- prcestitum, qui, ut Vulgata noslra quantum cquidem
ruptos illius mores, ac invicem redarguentem inolita fieri poterat purior ederelur, curas omiies, atque
jam vitia bominem non ferenlibus. El preecesserat induslriam conlulere? Nihil profecto aliud. Vetustio-
dudum, quoe, ut pioceras arbores ingentes umbrce, ribus enim, quce inveniri potuerant, antigrapbis ,
sic aut lorlunoebenigniiate , aut splendore virlutum atque nna SS. Palriim locis diligeniissime inspectis;
insignes viros sequi solet, invidia : quee in livorem tum cum Groecismelioris nntoe exemplaribus com-
postea, alque odium euipit. Hinc coiiiones, etdicte- paratione facla, quod olim in primorum seeculorum
ria in ipsum, et probra clam, palam : nec vulgo Ecclesiis leclum fuisse videbatur, boc summa fide
lantum , sed urgemibus sirenne opus symmyslis, exliibere conati sunt. Falente propierea Millio(Proleg.
quos pudor magis ac silentium decuisset, si sapere ...579), in bac ipsa baud e\iguam gcnuinae Italic.e
poluissent: quosque propterea bealus scriptor im- paitcm superesse. Neipie duliiiabat, quin, eisdem
morlahbus ingenii sui monumeniis commendatos mediis adhibitis, olim expecian aliquid amplius pos-
voluil, ut profecto meruerant, posteritaii. set. Indicatis euim .codicibus aliquot, qui in Britan-
In illo iiaque rerum curarumque cesttijaelatus, avo- nia Galliisque servantur, liim Vulgala ipsa, hujusce-
catusque animus qui posset longum opus, minulum, modi quidem monutneniorum, inquit, accurate inter
ingratum eliam adgredi, ac perficere ? Sed nec jam se, etcum textuGimcocommissotttmadminiculorevocari
integrum illi erat moras nectere in tanta, et Damasi, etianinum posse videtur maxinta ex paile Ilala Itmc
qui opus injumcrat, et complurium expectatione, qualem eam dedere ptimi Intetpieies. Asserens sub-
qui uberrimi ingenii fructus vix qucesilos decerpere inde, boc se labore adseculum, quoe in pleris-
solebant. Tum quod maxime el emendatoris , et que N. T. locis fuerint ipsius Italcegenuina ; elqui-
emendationis inlererat, ut verbis sensus, hisque in- bus Grcecis Latina ista respondeiini. Quid postea
vicem constaret veritas, ralus adliibitis a se mediis, dicturus si, quse tu monumenta in lucem hanc pu-
perinde ac alns, praestari facile posse : distractum blicam efferes, tum quce fortasse adhuc inexplorata
propterea per tot exemplarium ambages iter, in quo delitescunt, aut penes ignavosharumce antiquitaium
sisiere identidem, et proerupta viarum munire opor- dominos inler librorum quisquilias miserrime jacenl
tebal, per compendia Greecorumcodicum, pari equi- inspicere poluisset? Ego profecio indicium istud
dem legenliumutUitate, licet haud pari apud omnes scriptoris inclyti, atque iu rebus hisce infinitcelec-1-
59 PROLEGOMENA. GO
tionis, ampleclor ita, ut ne minimum quidem dubi- Ai mirum quod veteris Vulgalceet Italicee nomen lan-
tem, quin viri docli, si adornandam hanc sparlam lum audiatur apud omnes qui deScripturarumtrans-
sludia sua copferre aliquando veliut, recle illum Iationibus Latinis sermonem instiluunt, cum nullum
sensisse expeili fateantur. Quam\is forlasse non adliuc exemplar hujusce editionis prodierit in lucem;
dcerunt, qui inutiles jam noslris hisce temporibus, nullus veterum scriptoruin accur.itam saiis de ea
curas istas foie arbitrenlur: quum scilicet N. T. nolitiam posleris tradiderit. Ad hujusmodi ergo abi-
versionem Ecclesieeonines, tum privati, in Vulgata gendas lenebias duo velustissima praesto nunc suut
prce oculis babeant. Ignaii nempe banc ipsam non exemplaii.i, qnce in monasteriis nosliis conservala
dissimili cuia elaboraiam : ac propierea relictum in usque in diem preeseniem debluerunt. Horum codi-
lam ampla messe aliquem-spicilegio locum ; neque cnm subsidio, vix aliquid quod antiquam et Italam
ab hoc exclusa sequentium eetalumingenia, quo mi- Millhcei translationem spectat, lalere nos polerit.
nus, si qua forlasse in vetustis codicibus Inveniant, Quid enim scire nobis non licel, quando rerum ipsa-
unde pulcherrinium opus illustrare alicubi possinl, lum el veiborum oculali testes accedimus? Verum
inventa eadem publici juris faciant. Paucis. Si acriter ut lacilior ac expeditior viaesset ad percipiendaqua_-
expensis, alque in\icem atlenle collans monumentis cumque ignorata ante luerant circa veterem Itali-
omnibns, qnoeel jam nola, et nunc primum e tene- B _ camque translaiionem, Prolegomenorum nostrorum
bris eruta prodibunt, mox e singulis deleciu matme quasi claves lectori tradere promplo animo studui-
habito, N. T. editio institueretnr, non dubito, quin mus.
Italica nostra nalivis distincta coloribus dignosci fa- CAPUT PRIMUM.
cillime posset : haud equidem eailem omnino puri-
DEANTIQUA VULGATAET 1TAL1CA VERSIONE DJVINARUM
tate, atque castunonia proedila, qua olim ineessit, SCRIPTURARUM.
quis enim hoc speret ? attamen si, quos longo sa-cu-
lorum decursu conliaxit, noe\os, maculasque,judi- I. Mulla notmnaobtinuil apud vetetes Patres.M. Non
cium criticum delergat, non delormem, non luridim, unus fuil auclor, seu htteipies anliqumVulgalm;
sed cetate ips>avenerabilem, neque indignam primee- sed quotquot sunt aitoitytni.III. Exemplana ejus
vis IIIIB,e quibus manavit, fontibus, haberenius. In- mullis addtiamenltspennixla eiant.
lerea nos, mi Blanchine, quamvis seiior votis a_las I. Antiquam sanctorum Bibliorum Laiinam trans-
ad Iioececonviviumadduxerit, loetemuivel boc ipso, lalionem multis variisque nomimbus insigniiam
quod neque asymboli accessimus, ncc vacui reverte- fuisse nemo est qui uesciat: verumlamen cilaium
mur. Adlulimusenim ranssimas dapes; eoque etiam passnn Hieronymi lestimonium Comment. in Is.
preliosiores, quo perituras abquando, oeternasnunc, C c. XLI\, loin. iv, quo Vulgala edtiiodicilur, diu a nie
cl ad nltimos usque nepotes, cum lilleris ipsis, ut frustia ibideni conquisilum ex libro secundo com-
superesse pnssint, effecimus. Laudabili proelerea, ni mentariorum in cap. xui Maitbeeisupplere necesse
fallor, exemplo felicibus tians Alpes ingenns, iu babui. Naiq lnc loci sic habet Hieronymus : Legi in
idipsum ul niti velint: depromptis ex opulento am- nonnullis codkibus, et sludwstts lector fotte repertet
plissimo penu lot fercubs alns, unde splendiduis idtpsum; in eo locoubi nos posuimus,el Vulgala ha-
multo, alque ornatissimum epulum paietur poste- bet edtlio, ut impleretur quod dictum est per Pro-
rilali. Quid vero nos e convivio redeuntes compen- pbel.im dicentem, ibi sctiptuni, etc. Vulgatam igilur
dii manpat, dicam libere. Pulcheriimum honesiis edilionem Matthceivocat Hieionymus eam transla-
animis pioeiiiium,cum opiima voluniate, conscienlia tionem Iatinam, quce anle tuam oetatem obiinebal
recte fatli. Hoc nostrum esl. Favor, et gr.ilia apud auctoiilalem in Ecclesiis Occidenialium Clirisliarni-
eequosharumce rerum cestimatores, ul quisque iilo- rtim; quceque tempore Gregorii Magni Ttauslaiionis
rum senserit, sunio. Vale pluiimum. Veteiis nomen tulit, comparata noveeeditioni quam
Poniivici v Nonas Seplembres anno Domini 1739. ipse Ilieronymus Ecclesiee procmandam suscepit.
Consule epistolam Gregoni Magm ad Leandrum,
DISSERTATIO JOAN. MARTIANAY ] cap. 5, Exposit. Moral. in Job prcefixam.
D
IN VERSIONDM 1TALICAM EVAtvGELII SECUNDUM MAT- Pr.r ter heec nomina Vulgatm cditionis et Veteris
THXUM,DESCRIPTl EX CODD.CORBEIENSI ET SAN- Trunslaiionis, aliud eidem tribuil, et quidem insignc
GERMANENSl 1NHACEDITIONE ADINrERIOREM CUJUS- ac speciale, beatus Augiistinus, lib. n de Doclrina
QUEPAGIN/E LIMBUM IMPRESSIS. Chnstiana cap. 15 • In ipsis auiem, inquit, inletpie-
tatiombusItala cmletis ptmfeiatur : nam est vetboium
PROOEMIBM. lenaciot cum petspicuilate senienltm.Erai igitur m-
De antiqua versione Vulgata et Ilalica freqyens tei prelalio quapdamapud Lalinos quoeIiala diceba-
sermo est apud erudilos, qui divinarum Scnptura- lur, verborum lenax, el perspicua sententiis; ideo-
rum studiononnihil incumbunt; crebra quoque apud que illam cceiens anieppnendam censet Auguslinus.
criticos, sacraium Liueiaium inquisitores, hujusi Qmd vero causee fueril ut Ilala dicerelur, non satis
versionis Ilalicce menlio : sed allum ubique silen- exploraium babemus; elsi eam hoc nomine insigni-
tium de origineejusdem, de slylo, de additis in ea, lam velinl erudili homines, quod ipsa ulerentur
vel demptis incuria inlerprelis aul liurarioium. Neci Itali Palres, Ambrosium dico, Gaudentium Brixien-
(II DISSERTATIOJOANNIS M .RTUNAV. C2
sem, Chromatium Aquileiensem, Leonem Magnum, A mullos fuisse diximus, non parum conferl multiplex
et alios mullos, qui doctrina ac morum integrilate illud genus capitulationum, ac seclionum contexius
floruerunt in Ecclesiis Romanorum. Hoc si ita est, sacii, quod m diversis Bibliorum codicibus manu-
ut verisimillimum esse vix doctus inficiabitur, nulius scriptis hodieque snperest. Neque vero credibile esf,
relinquitur suspicioni vel dubitationi locus, quin ge- eumdern inlerpreiem Mailhceiv. g. quaiuor aul quin-
nuinam habeamus in nosliis mss. exemplaribusver- que modis diversis sacrum comextum divisum reli-
sionem Italam; quia reeilatis Scripluroe sententiis quisse; et niinc in 28 secliones, nunc in 88, vel in
apudjamdictosItalosPatres,exflequorespondelte!Ltus 117 paites dispertitum voluisse. Sicut ergo diversa
Evangelicus noslrorum codicum. At de his infra. sunt genera veterum scclionum ejusdem coniexius
Celerum ne quod suborialur ambiguum ex no- sacri, ac plane diversa antiqua capitula seu summa-
mine Vulgatm, animadveitat lector sludiosus du- i la preefixasanctorum Bibliorum exemplanbus ma-
plicem esse VetsiottemVulgatam; anliquam scilicel, nuscriptis; iia varios ac diversos fuisse inlerpre-
quce usurpabatur anle aelatem Hieronymi; et bo- tesLatmos antiquioresomninoconcedendum est.
diernam nostram, nsu receptam in Ecclesia catlio- Prepterea non lden. stylus e->t,sed dissimiles pior-
lica. Prior auclorem habuit anonymnm; poslerior susphrases leguniur m ipso conlextu anliqueeYulga-
et hodierna Hieronymi ipsius fcelus est, juxta alla- B tee : ac nonnumquam inter se adeo diveisa sunt ejus
tam a nobis ejus descriptionem in prolegomenis di- exemplaria; ut integra qucedamcapitula, ld est par-
vinceBibliotheceenuper editoe. tes in |iis invenianlur, quceabsunt in aliis. Hujus va-
II. Neque tamen ex eoquis opinetur iinicum fuisse rietalis exempla subministrant duo codices nosiri
antiquc?Vulgaia. auctorem, sicui auclor Iiodieince manuscripti Italseveisionis . Corbeiensis enim legit
nosliee unicus est (libris nonnullis exceptis) Hieio- exempli gr., Numqttid minima es ? San-Germanensis
nymus : liuic enim opinioni ea obsistunt quoe de autem, Non minima es. Vixque una in eis pagella
vario interpreiaiionum genere scripsil S. Augusti- legi poterit, quin dissimiles occunanl plirases, ver-
nus, lib. 11 de Doctrina Christiana cap. II: Qui bnrumque ordo diversus. Demde additamenta, nec
enim, inquii, Sctiptuias ex Hebima lingua in Gtas- eadem in ilhs sunt, nec iisdem locis inveniuntur.
cam vetleiunl, nutneratiposstini; Luiiinautemhitetpie- Matihcei cap. 20, assumenium ex Lucce Evangelio
tes nuilo modo. Vt eiam cuique, primis fidei letttpo- relmet Corbeiensis codex, quod non extat in San-
ribus, in manus veml codex Gtmcus, et altquanlulum Gcrmanensi; et \ice veisa San-Germanensis quce-
facultatis sibt uttiusque lingum habeie videbatur, au- d.un referl de baptismo Christi, quce non leguntur in
sus est jnterpretari. Eamdem Latinorum inlerprelum Corbeiensi. Quceprofecto non unum, sed plane di-
numerositalem agnoscit S. Hieronymus, his verbis C i versosinnuunt auctores, seninlerpietcsLaluiosEvan-
in quatuor Evangelia proe.atus : Si Lalinis exempla- gelii secundum Mauhceum. Quod veio de Evangelico
tibus fides est adhibenda, respondeant qutbus : tol volumme dicimus, de aliis eliam libris inlelligi ne-
emtn suttt exemplatia pene quol codices. Sin autetn cesse est, ju\U. tradilam ab Aiiguslino superiorem
vetiias est qumiendade plutibus, cur non ad Gimcam regulam, qua staluil inlerpreiesGroecos posse nume-
otiginem reveilentes, eaqum vel a i.iios.s mterpreli- rari, Latinos auiem non posse.
bus male edtta, vel a prmsunrptoiibusimpetttis emen- III. Id jam commune veleris translationis codices
dala perveisius, vel a hbrants dottnilanttbus aul ad- habuisse dicimus, quod universi alienis adduamentis
dtla sunt, aitt mutala, cotrigimtis9 Tanla codicum permixti circumferrentur. Ciusas et originem hujus
diversjlas ab eoderainasci inlerprete neutiquam po- perturbalionis sacn contexius ac permixtionis lueu-
tuit; quare necesse est ut plures fuerint auctores lenter expressit Hieronymus prcefatione ad Damasum
hujusmodi translationum, queeprinus Ecclesicetem- Papam, cujus jussu Evangelica volumina Latina Gice-
ponbus eircumferebantur apud Latinos. Multos quo- coe fidei reddidit, ex iisque resecuit quoecuiiique
que cpnceptis verbis expressit Hieronymus, dicens : male addita erant, vel ab interpreiibus, aut a libra-
Qum a viliosisinteipretibusmale edtta suttt. Quem si riis antiquis. Magnu6siquidetn, inquit, hic in nosttis
legeris aliqnando de inlerprete Latino, quasi de uno D. codictbusertor inolevtl: dum, quodin eadem re alius
disserentem, non statim sibi ipsi minime conslaniem Evangeltsta plus dtxit, in alio, qnia itttnus putaverint,
putes : lunc enim non de omnibus generatim L,ali- addtderunt. Vel, dum eumdemsensumahus aliiet ex-
norjim roditil.us sermonem habet; sed de peculiari piesstt; tlle, qui unum e quatuor legerat, ad ejus exnn-
quadam editione Lalina, quam probabant Ecclesice plum cmleros quoque msitmaverit emendandos. Unde
Christianoium multcu, vel pauecc numero. Quemad- acctdii, ul apud nos mixla stnt omnia : el in Matco,
modum de ltala dicere possumus, quod sola in ali- plnta Lucm aique Mailltmi; rutsitm in Matthmo, pitna
quo pretio fuerit Romee,ac in ceeieris Ecclesiis Ita- Joannis el Matct; elin cwteris leliquotum qumaliis
liee. Hnjus vero editioms Italce unus erat auctor; propna sunt, invenianttir. Hujus confusionis eriorem
quamvis permultje m ejus exemplanbus inveniren- sustulit S. doctor, et singulis Evangelibtis sua quce-
tur \ananleslecliones, a lihrariis dormitantibus aut que restiluil, cum Eusebianos canones inseiuitLa-
a pr_esumptoribusimpeiitis denvatce. tinee suee Evangeliorpm translalioni. De quo silector
Ad conlirmationem ejysdem senteniioe, qua latinos sciie voluerii, edilionem nosliam divina' Bibliolhecee
jnterpretes Scripturaruin veteris ac PfoviTestamenti S. Hieronymi cpnsulendani monemus.
G3 PROLEGOMENA. 64
Omnia igilur apud Latinos permixta fuisse teslis A *_inquii, nalioneAfer, Aquileiensisepiscopus,imperanle
accedit Hieronymus; testes quoque accedunt duo Conslantino,in Evangeha lilulis oidinatis, bteviet rus-
manuscripli codices noslri; ubi Marci, ac Lucoeplura tico setmone sctipsil commenlaiios.Commenlariorum
in Matlhceo inveniuntur. Utque res firmetur exem- ergo scriptores seriem tilulorum seu caputilorum or-
plis, nonnulla proponemus loca permixta in noslris dinatorum, et sacro contextui prcefixorumob.erva-
exemplaribus Ilalica.ver.ionis. Capitulo iv, col. 162 bant diligenter in suis exposuionibus; ut ex litulis
(hujus nosttm editionis)monet nola marginalis (e) as- prcenotatis facile lecior intelligeret et mveniret loca
sumenlum quoddam esse translatum e Luccecapite ab ipsis lllustrala. Ex his plane liquet genera illa di-
sexlo, y . 26, in codicem San-Germanensem. Nam, versa capitulalioniim, quoe in fionte SS. Bibliorum
quod minus dixcrat Matlheeusde hominum benedic- manuscriptorum legunlur, \eltislissima esse, ac tem-
tionibus, quibus eliam pseudoprophetoe prosccuti poie Conslantini Magm a multis jam lui<_eusurpata,
sunt, id ex Luca addcndum putaverunt scriptores an- dum libros Evangeborum descnberent. Unde veia
tiqui. Uudein Mallhoeoila legi\olebant: Sic enimper- esse comprobaniur, quoede bocce argumenlo scribe-
seculisunt prophetas, qui erant ante vos. Nolile gau- bat Cassiodoruslib. de Instiiul. divin. Liller. cap. 1,
dere, cum benedtxeiinlvosotnneshomines;skenimfa- ubi ait litulos in libris sacns a majoiibus nosttis or-
ciebanl pseudoprophelispalres eotum. Vos estis sal _E B dine cuirente fuisse desciiplos: Majores nostros vo-
terrm, etc. cans Ecclesiasticos auctores, qui aliquot sceculisanle
Similia soopius occurrunl additamenta, ex Marco ejus eetatemin Ecclesia Clnisti celebresfueiunl.
preecipuedesumpta, ut est illud cap. xiv, pag. cxvi, II. Tania aulemfuil ususac vetustaiisconsueludo,
hujus Rom. Edit. Non enim inlcllexeranl,sicutnecin ut, abrogala veteri iranslatione Laiina, retinercntur
panibus. Erat enim cor eorumoblusum: quod e Marci tamen indices titulorum et eapitulomm antiquoium
capilesexto,versu 52, in Matthceiconlexium transtu- in no\a HieronymiScripturarum editione. Decapilu-
lcrunt aut veleres librarii, aut alii scriplores. Proeter lis seu titulis veleris instiumenti voluminibus ad-
hcec, plura adhuc relinuit additamenta Corbeiensis lixis, satis abunde disputalum est in prolegomenis
codex : sed ne in his recensendis diutius immoremur, nostris ad fiontem divineeBibliolheceeS. Hieiony-
consule suhsequentem editionem sancli Matlhcei, mi apposilis : hic de titulis proenotatisinitio Evan-
col. 241, nota (a) et col. 245, nola (a) (hujus nostrm gelii secundum Maltliceumbreviter disserere mihi
edttionis), cl in primis col. 277, noia (a) ubi lcgilur lantum incumbii. Quod ul facilius, quanlum les
celebre illud additamcntume Luea muluatum, quod exigit, exequamur, meminisse debet lecior siudio-
mirifice eruditorum torsil auimos. sus Hieronymum, nullam in Evangehco lextu a se
C edito divisionem agnoscere, procter eam, quoe in
\-<
CAPUT11.
canonibus Eusebianis obsenala est. Quare alienoe
DE CAPITULIS PR/EFIXISANTESACRUM CONTEXTUM ac spuriaecensendce erunt in versione Hjeionymiana
EVANGELIi. qucecumque cipilulorum dislinctiones et perioehce,
I. Antiquiorasunl Hieronymoilla capitula. II. Qum in quce non consenliunt canonum Eusebianoium dis-
codicibusversionisHieronymianmprmfiguniur, con- linctionibus. lllis vero dislinctionibusEuseb. titulo-
servatasuntex antiquaVulgalaelltalkalranslalione. rum antiquorum a nobis ediioium nullum genus
III. Ulililas hujusmodicapilulalionum,seu capiiulo- convenire pcrspeximns: non primum, quod per
. um. \iginli el octo sectiones loium Matllioei partitur
I. Merito hocccapitula Hieronymo vetustiora dixi- contextum; non secundum, in quosunt lanlummodo
mus; cum ex uno Juvenco presbytero, qui flouiit capitula octoginta seplem vel octo; non denique
tempore Conslaniini Magni, nobis scire liceat tot in tertium, etsi in eo numereniur sectiones septemde-
ejus ex:emplaribusMatthceiposita fuisse, quot nunc cim supra cenlum : quia Hieroivvmus Eusebium
legunlur in manuscripio Corbeiensi,inque ahis bene Ceesariensemseeutus dispares hahet numeios, dis-
multis codicibus, qui antiqua contexlus sacri retenta pares ab antiquis inteipi etibus Sacri conlextus divi-
divisione, oclo supra viginti capitula describtint ad •D* siones. Nam quod llli in 28, aut 88, aut 117, capi-
frontem EvangeliisecundumMailhreum.Idemprobant tula dispartili sunt, lnc cum Eusebio in 555 canones
sancti Hilarii in Maliha_umcommentariorum volu- sectum esse voluil, omni erroris confusione sublata
mina, quee per canones seu capitula dividunlur, ex dislinctione hujusmodi canonum.
proul texlus Evangelicus in plures partes lunc divi- At ut exploialum raiumque sit apud omnes erudi-
sus babebatur. Nec fefellit opinio quemquameorum tos, capitula a nobis jam edita ad frontem Evangelii
qui putarunt, titulos MalthoeiEvangelioproefixos,jam seeundum Mattheeummutuata esse elconservata iu
Hilarii cevo in Evangelioium exempl.inbus fuisse versione Hieronymiab alia aniiquiore, quam Italam
praenolatos,illumque ex iis selegisse,quorum utilio- dicimus, unum tantum monuisse siifficiai; nempe,
rem duceret explanationem. Eo aulem modoin Mat- nihil interdum legi in translaiionis Hieronymiance
thoeumlitulis seu capitulis ordinatis commentarios conlextu quod respondeat capitulis prrenotatis.C-ip:-
scripsil Hil.irius,quomodoFortunatianum Aquileien- tulum v. g. xx, in primo indiie, et in lerlio 75,
sem episcopum in Evangelia scripsisse teslatur ipse scriplum est de piimis accubiiis, seu accubitibus
Hieronymi.s Hbrode Script. Eccles. Foilunalianus, emnte; irustra vero in texlu Evangelico Hieronymi
05 DISSERTATIO JOANNISMARTIANAY. 66
requiras apud Matthceum, quod dicilur de piimis.A Porro, inquit, quantum commodi Lectori ipsi accidet,
illis accubilis in cmna; cum haeeparabola scripla sit si divinorum Librorum percurrerit titulos hosce qui-
et referalur a solo Luca. Unde evidens exsurgit bus (ut cum Cassiodoro loquar) sacer textus quodam
argumentum, capilula jam dicta propria fuisse anti- nobis compendio panditur . iisque in principiis libro-
queeYulgatee, et Italicee versioni, quoe in Mattbeeo rum de universa serie ieclionis impressis, utiliter
nonnulla relinebat ex aliis Evangeliis, acpreecipue admonilus, salubriter reddalur atientus, et facile
parabolam invitati ad ccenam, cujus hic sumptum est unamquamque rem dum quoeril, inveniat, quam sibi
a nobis exemplum. Conferal qui \oluerit Hierony- cognoscil breviter indicatam. Accedunt et alice haud
mianum Matihcei contexlum cum capilulis a nobis exigui momenli utilitates : nam nostns his litulis sive
editis, statim multa loea deprehendet, quce inter se cipitulis ad velustiorem illam Lalinam ex LXX In-
minime consentiani; quoe lamen consenliunt cum lerpretibus editionem ex parte conf«etis, el cditionis
Italicoeversionis contextu. Nec mirnm quod illi per- ejusdem (cuj"usnullum hodie integrum superest Lali-
leclc conveniant, qma ex ei, et ad eam translaiio- num exemplum) fragmenta saltom reparanlur: et
nem adornati sunt indiees horum capitulorum, de bre\ lbus veluti commenlariolis manuducimur in pro-
quibus sermo noster est. phetis maxime ad sensum Scrijituroe altiorem : dum
III. Jam capitula islhoec, elsi aliena a Yersione B ] solo quasi digiti nutupulchre inonemur ubi Christum,
Ilieronymi, nccejus respeclu genuina esse definitum Ecclesiam, Sacramenlaque novoe Legis sub lypico
sit, ea tamen aut aspernanda, aut abjicienda minime aliquo velamine requiramus.
censeo; non uno enim modo juvare possunt ad per- CAPUT III.
fectam antiquce VulgatceLalince cognitionem. Unde
DEUTILITATE EDITIONIS ANTIQUX VuLGAT_£, ETDEVE-
acciditut hisce capiiulis ignotisapud eruditos homi-
TUSTATE ACPRAESTAHTIA NOSTBORUM MSS.CODICUM.
nes, quemlibet ipsi eriorem sequerentur, de addila-
meniis veieristranslaiiomsLatinoedisputanies. Quid I. Juvatad inlelleclum Sctiplutm; ad recilala a Pa-
\oro habeant utilitatis indices illi capitulorum ad ttibusleslimoniacotnptobanda; elad manifestandatn
dirimendas hujusmodi dociorum \irorum lites, ex fidetn Ecclesimveteris. II. Ante oclingeniosaut non-
uno capitulo in exemplum adduclo facile planum fiet. gentos annos scripti codicesnoslii; el in Monasteriis
Ambiguum et conlroversum e-t apud nonnullos insignioiibus consetvati.
Iiujus sevi scriptores, an in \eteri Vulgata sancli I. Uiilem soepius esse interprelationem diversam
Mattbceicap. 20, legeretur additamentum quoddam ejusdem Scripturce docuit S. Augustinusde Doctrina
ab Evangeho S. Lucce muluaium. Asseiuntquidem Clnistiana Iib. n, cap. 12. Elenim de multitudine
llh ; negant vero alii. Sed ne diuiius lis sub judice iQ Lalinorum interpretum, postquam monuit Jectorem,
sit, consulant triplicem indicem capilulorum a nobis stJtini ista subjiingil: Qum quidem res plus adjuvit
editorum; et prior, teiliusque index slatim renunlia- intelligenliam,quam hnpedivil, si modo legenles non
bit in plurimis aniiquccVulgatceexemplaribus posi- sint neghgentes.Nam nonnullas obscuriores sentenlias
tum fuisse assumentum prcedictum; ex secunda au- plutium codicum smpe manifestavtl inspectto, sicut
tem serie litulorum liquide demonstraiur non omnes iltud lsaim prophetmunus inteipres ail : Et domesticos
ubique codices sacros sancti Mallhoei admixtum seminis tui ne despexeiis (Is. LVIH,7): alius autem
habuisse contexlum translata in eum quadam sancti ait: El caniem tuam ne despexeris : Uterque sibimet
Lucceparabola de non expelendis locis eminenliori- invicemadleslalus est. Namque alter ex allero exponi-
bus in ccena.In primo igitur indice sic se habel Bre- iur ; quia et caro posset accipi piopiie, ut, coipus
vi_ xx : De primis novissimis(uturis. Parabola opeia- suum quisquene despketet, se pulaiet admotiitwn; et
liorumin vineam conduclorum.De pelilione filiotum domeslicisemints translale, Chtistiani possenlintelligi,
Zebedmi: Et de ptimis accubitibus cmnm. In tertio ex eodemverbiseminenobiscumspititaliler nali: nunc
indice, sub numero 75, bcec leguntur : El de pthnis aulem collalo interprelum sensu, ptobabilior occurrit
accubitiscmnm.Quce profectonon essenl, nisi in ali- senlentia proprie de consanyuineis non despiciendis
quot exemplaribus anliquce Vulgatceparabola LuceeD ] esse prmceplum,quoniam domesticosseminis, cum ad
de invitalis ad nuptias tanquam vera pars contexlus caittemretuleiis, consanguinei potissimum occurrunt,
sacn hoc Matthoeiloco scripta legerelur. Aliquot etc. Quod una Isaiee sentenlia demonslrat Augusti-
lantum exemplaria dico hahuisse illud assumenlum; nus, in promptunobis est sexcenlis ex Mallhcei Itala
quia certum e\stat ex serie secunda capitul.itionum veisione exemplis evincere : quia quotquot sunt va-
idem abfuisse in aliis Ilalee versionis codicibus. Nam riantes in manuscriptis codicibus lectiones, tot fere
capitulalio LVIUhuj'us paraboleeadscitilioe non me- inveniuntur expositiones contexlus sacri: sicut illud
mini', De fitiis Zebedmi; et de minimo majores fieii. Joannis Baptistoe ad Judoeos: Et nolile dicere inlra
Verum quid in his recensendis diuiius immoror, cum vos, Palt em habemus Abraham, obscurius positum in
plusquam satis de eodem argumento in notis noslris Yulgata hodierna, et in codice Corbeiensi veteris
piolixionbus Galiico idiomate scriplis disputaverim. translationis, manifeste declaravit varians Iectio San-
De cadem vero utilitate capilulorum libris sicris Germanensis exemplaris : Etnotite prmferrevos, di-
proefixorum disserebat erudilus presbyter Carus centes, Pnitetn habemnsAbraham. Sensus ilaque in-
preefaiione in suamvelerum tilulorum colleclionem. crepanlis liquidus est, cum dicilur, nolite praferre
61 PI-OLEGOMKNA, _B
vos: namillam tantum airogantiam Judceorum re-A k.mysterio fisam ralamque habuisseamiquos Patres ac
tuudil Joannes, neuiiquam genus ex Abraham de- fidelium plebes. id enim non obscure indicavit ca-
duclum vituperans. Eamdem affert lucem huic sen- pitulum 106 lertii indicis, quod his duobus yerbis
lenji.e Maltbcei:Beati miseikotdes, quoniumipst mi- conlinetur, Oblatto ejus. Demde in mss. codice Cor-
seiicordiam consequenlur, codex San-Germanensis ; beiensi, post verba Chrisii; Hoc eslcorpus meum, ad-
ubilegimus : Beaii misericmdes, quoniamipsismisete- dua stint ista, quod ptovobis tmdelur. Unde appaiet,
bttur Deus. Pote^t ennn quis Vulgala. lectioni hunc vetustiores Ecclesias , cum veram Oblationem, tum
ti lhucre inteilectum, ut qui lioininum sui sinnlium propriam Chrisii subslanliam in sacramenlo altaris
laborum misereiur, ejus quoque in labonbus et fuisse professas.
cerumnis consliluti misereantur cceteri homines. II. Aniiquiiatem nunc et preestantiamcodicum no-
Sed alius mterpres docet miseiicordem quemque id strorum Manuscriptorum brevi sermojie persliin-
ex sua miseiicordia expectareposse, quod ejussine gam; res namque isll,_ecpotius oculis teslibus, quam
dubio Deus tandem miseiebilur. Obvia sunl cuique argumentis peicipilurac demonstratur. Et vlmam
in nostra, Matthoeiantiqua Vulgala similium varian- quoi sunt in oihe chnstiano docli expertique homi-
liuni lectionum exempla innumera : quare nullum nes, tot essent inspeclores exemplarium nostrorum.
aliud inprcesentiarumadjiciemus. IB Fallor, nisi nbique gentium testes accederent anli-
Mullumetiam juvat edilio nostra ad confirmanda quitaiis, quam prce se feiunt prcedicti codices. Nec
reciiaia a. SS. Patnbus Scripturoe testimonia, quee mirelurquis meam coiifideiiliam,quia ex prsejudiciis
seepiusviliosa fuisse nonnulloruin criticorum perver- \iiortim doclorum orlum in me habuil. Umim, vel
sa asserit conteniio. Tales audivi dicentes, incurio- duos profero lesles V. C- F. Desmares, et Slepha-
sos esse priscos doctores ecclesiasticos , uipote qui num lmpiimis Baluzium, cujus con^iliis el amicitia
memoriter Scripturarum verba recitantes, nuncad- tanlo fehcius utor, quanlo sincerum magis in eo
dant, jiuncauferant, nunc ordinem perversum ineis pecius semper expertus sum, omnique tempore in
sequanlur. Quasi nilnl ipsorum interesset quibus anncos promptissimum. ls ergo usu et volulatione
verhis profenenturoracula Cliristi,et piophetarum, innunierabilium mss. codicum locupleli_.simee biblio-
modo sensui et inlelligenliee recitatio non nocueut. tbecoe Colbertinoe subactus, Corbeiensem nostrum
Sod islitismodi suspicionibus reclamiiani exemplaria Mattheei codicem anle octingemos annos scriplum
Ilalicoeveisionis, ac religiosos fuisse Paires in dlan- esse mihi cpncessii. Nec immerjto, cum sit in anli-
dis divinis Scriplurisprobedemonsliant. Cum igiiur quis meiubranis exaratus litleris Saxomcis, velMe-
apud ipsos plunmas legeris sentenlias textui hodier- rovingicis : mixlam enim babet elementorum for-
n.e Vulgatje minime consentienles, non statim erum- G ( mam. De San-Geimanensi exemplari eleganter de-
pas in vocem, eorum litubare lidcm ; clamitans, quia sciipto, vetustoque charactere, idem fuit judicium
quod tui codices habent, id soepissime non habe- apud mullos siudibsos homines, in rebus sacris, ac
bant Palrum exemplaiia; vel poiius tm non habent in veienbus momimentis euriosos; quorum alloquiis,
codices, quod illi legebant passim. Sic Leo Magnus, et familianiate cohoneslalus, videndos ipsis acsciu-
el anle eum Hilarius, et Ambrosius legunt: Et lu tandos uon raro exhibut codices manuscriptos Italicj.
Bethteem Judmm , non est minima inler ptincipes versionis. Sodales meos ac compresbyteros taceo
Juda : exte enim exieiPtinceps, qui . egai populum monachos, quamvis nonnulli ex eis, nemine recla-
meum Israel. Legebat Lucifer Calariianus : __. notile mante, consultissimi habeantur in hoc eruditionis
pimferre vos, dtcenles: Paltein Itabetnus Abialtam. genere. Sed nullus a seipso, aut a suis testimonium
Chromatms Aquileiensis: Beali eslis, cum vos perse- accipere solitus est. Demum, ut uno verboabsolvam,
quunlur, elexpiobant, el dkunt omneiftalumadveisum proesto sunt manuscripti nostii omnibns reproesen-
vos pioplerjustiiiam, menttentes.Denique Cyprianus, landi curiosrs, quj de eorum probata yetuslate dubi-
et jhi: Ego libi dico, quia tu es Petius,et super utam tare voluerint.
petram mdtficaboEcclesiam meam, et porlm infetorum Dixi conservalos fuisse codices nostros peranti-
non vincent eam, etc. Yerum quid otiose, isla com- D ] quos Iial.e veisionis in monasleriis insignioribus.
memoramus, quando sulficienier a nobis alibi per- Quod ila esse nullus inlicias ierit, qui historiee eccle-
tractata lcgantur. Consul.il ergo curiosus lector an- siaslicce ac monastic_emediocriier sil peritus. Prio-
noliliones nostras prolixas vernaculo sermone scri- rem enim codicem ms. celebre monasterium anli-
ptas in ver.ionem Italicam : et illico fateri cogetur quce Corbeioeiu Francia servavit inlegrum et imma-
summam esse utilitatem editioni. lialae seu antiqu_e culalum. Alierumsupersiilem nobis tribuit monaslerii
Vulgatee,ad vindicandamab omni iniqua suspicione hujus sajicli Germani a Pratis biblioiheca veluslis-
SS. Palruin Udemin recilandis Scripluroe seutentiis. sima. Ambo hodie adservantnrin eadem bibliolheca,
Non mediocre istud emolumenium quoque nobis Corbeiensis sub numerica nota 21, San Germanensis
erit ex editione anliqua Latina, quod ex capilulis ei- aulem sub numero 15, sed de codicibus manuseriplis
dem propfixis, ac ex ipso conlextu innotescal fides haclenus.
veleris Ecclesieecirca EuchatistimSaciamentum. Ne- Coeierum moneo lectorem, me nonpulla supple-
que vero dubitare fas est, et veram corporis Christi visse in margine paginarum, quoe vel mcuria libra-
Bubslantjam, et perfectam ejus oblationem in hoc riorum, sel interpretum imperitia male posita, aut
m EPISTOLA RUGGERIl NOVARIENSIS. 7ft
omissa sunl. Multacorrexi in secundo indiee capitu- A j auclore, sed pra.&tantlssimi hujus Veicellensis Ec-
lorum , quia prurimis solcecisniis fosdiiatem sui pu- clesij_ olim episcopi Joannis Siepbani Ferrerii, les-
blice legentibus prcebebat. In ieitio indice numeios limonio , ex Vita P. N. Marlyris el episcopi Eusebii
apposui vuigares ad dlslinclionem cuj'usque capituli. ab eo scripta mutuato, patefaceie contendam. Legi-
His eigo Iruere bene\olus, et eequibonique consule tur itaque fol. 16 illius Vitc :
— Neque veio, hmc,- ahaque dum agetel, sui obli-
primam llalicce versionis editionem; in qua limeo,
ue milii multa exciderint propier scripiionem totius viscebatur : immoconslans tradilio esl, eutn non modo
fere operis properatam. At cuni plerique erudilorum ad occasionemtollendam, qua populus Ariana invidia
vehementer lmpellentium ad flnem ediiionis in causa sedticlus in eutn peccatel, sed eliain ardenti sludio va-
sinl, cur properalo opus e>.set,veniam ipsi Iribuant candi stbi ei Deo, secesshsein montes Oupm Bugget-
lapso, et mculto sermoni, quem limare mihi non lensts dilionis, el iiltta Padum ad CastiumCiedonense
licuit. (iunc dimcesis Vercellensis) divetsis-temporibus; vt,
EPISTOLA qui tol curis juvandot um aliorum gtalia distinebalur,
habetel ubi subinde se colligerct, ac sphitum e cmlo
RUGGERII NOVARIENSIS, CATHEDRALIS EUSEBIAN-E
alttalterel, mujotesqueei ad Dei gloriam proveltendam
CANONICl, ADBLANCHINUM VERONENSEM. -. vhes
g1 suppeterent.
Codicis Evangehorum Vercellenstsdesaiplio. Legitur etiamin oadem Vita manuscripta, Euse-
Vetuslissimum tandemcodicem Evangeliaiium Eu- bium, diim inhis Iocisre.igiosis elsanclismoraretur,
sebianum j'am mullis ab liinc annis a plurimis sapien- sua ipsius manu quatuor Evangelia sci ipsisse , quee
tissiini. \ins, ac eriidili^simis scnptonbus conquisi- ad Iioecusque tempora conservantur * quae quidem
lum, vota tua, yir clanissime, non solum uUnliqui- sineta Evangelia lotius postea vitee lempore ipsius
tatem speptares, verum etiam utmagis, adcoiifuma- fuisse caros comites, m ejus Yita narratun- babemus.
tionem caiholicce fidei, qjiee sacrosariclis Evangeliis Siquidem illorum temporum Clirisiiani homines, et
tamquam firmissimis propugnaculis roboratur, ve- perpetuo apud se habere , ac circumgesiare ea con-
rilaiem erueies, consequi potuerunt. sueverant, quemadmodum a mulieribus etiam facti-
Prodit enim in lucem; illumque tenes diuturna latum noYimus: ld quod de sancta Ceeciliain ])rlmis
temporum serie nulla obhvione deletum, sed 'caute, satis constat, quce ClirisliE.angelia , uti ejus narrat
studiose, ac sedula dibgentia adservatum, nuncvero, Hisioria, semper in pectoregestibat suo. lmmo idip-
D. 0. M. opitulanle, et eminenlissimo, ac reveren- sum nonnullis_id mortem usque famibare fuit, tili
dissimo D. D. Carolo YincenlioFeirerio ord. Prced. sancto Bai.nabee, ad -cujus defuncti pcctus repertum
bujusque sanetee Vercellensis Ecclesiceepiscopo vigi- C < est S. Mattheei Evangelium, IJISIUSBarnaboe manu
lanti-simo sic disponente, ac digniiaiibns, el cano- descrij)lum ; quo lemporc in insula Cypro, Zenone
nieis Eusebiani capituli anmienlibus, mea ope, ac imperaiite,eorpusejus inteiuume.i.Quamobiem pie
Iaborea suo exemplari iidelHer, et ad amussim trans- credendum existuno, hbrum bunc JII prumpiusem-
cripium. per liabuisse Eusebium, non secus atqueB.irnabam,
De vero possessore huj*ussacri yoluminis , preeter et Ceecibam: sni illum thesauri inslar duxisse; _t ex
antiquam constantissimamque venerationem, guam hoc, omnium doclnnarum, virluturp, rerumquemi-
semper ergaillud, capilulum et Ecclesia professa est, rabihum , lamquam ex Oceano, lum yenae, tum fon,
illud asservando in ipsomet sacroReliquiarum depo- tes erfluxerunl, quorum sanclos latice. cum Eusebius
silo, ubi sanetorum prophelarum, apostolorum, plu- ebibisset, deemojna, deemoniorumquemini.tros eje-
rimorumque martyrum ossa custodiuntur^ -exstant et cit, vitiorum, schismatum, hceresum tetra monstra
docunienta plurima cerlee fidei, monimentisque pu- ex Ecclesia ejecit, exterminavitque. Neque enim
blicisconsignata, ex quibus ediscimus , iibrumjqua- fructus expectare poterant alii, aut ab nisirumenti
tuor Evangeliorum a magno sancto patre postro epi- perfecuone atque prestantia, aut a sumir.a dexleii-
scopo et mariyre Eusebio el Grrecanicis htteris ante, latepenliaque artilicis, qui jnsirumento liujusmodi
divum Hieronjmum fuisse redditum. Hac ipsa igitur ]) ] usus est. Dolendum sane est, thesaurum huncnostrum
facullate Gr_ecarumliiteraruni lectionis atque scrip- injuna tempons aliqua ex parte coneumptum fnisse ;
tionis ea perfeetione Romce potiebalur, u(, 'Julius tametsi ad eum lllibatum conservandum, et integruni,
pontifex Marci successor, qui Eusebium sacropres- non semel adlnbita fuerit diligentia vel a maguis je-
byterali charactere insignivil, existimarit illum non gibus, uli aBerengano, qui librum argenteis Icnunis
sibi soli vacare, sed etiam Christiance reipubiiccepro- conlegendum curavit: quod salis adhuc preedicantilla
dessedebere; ul habeiur ex antiquissimis tabulis bu- carmina , quoesub santlissimi Eusebii elngieJe«un-
jus Vercellensis Ecclesioe, in quibus eumdem Euse- lur ; ea vero sunt :
bium, interpretem sacrorum Voluminum designatum PrcesulJncEusebiusscripsit, solvitquevetustas,
Rex Berengarmssed repaiavit ldem :
asummopontifice fuisse liaditur. Greecasenimlilteras Argentumpostquamfulvodeprompsitet auro,
non alio proposito sibi fine didicerat, quam ut per- __cclesiee,proesul,obtulit lpse luce.
feclius SacrarumLitterarum arcana dignosceret. Nec minus doleo, quod videam folium jiiium illius
Quotempore, quove loco, quem ad finem hoc opus sacri codicis religiosis quibusdam peisonis reliquia.
inchoaverit, composueril a.queperfecerit, nqn me: loco datum; guemadmodum in jnfrft _cripla syngra-
71 PROLEGOMENA. 72
pha Auguslini Ferrerii, ea lempeslale Vercellensis A. k excoecali, aut alio membro capti sint. Sed de hoc
episcopi, ac patruelis avi mei, legere esl. Quem nos sanclo nobisque charissimo codicesatis.
codicem perinde describendum curabimus, prius- Hucusque idem memoratus episcopus Jo. Slepha-
quam, autiilum diulurnitas temporis pejus efficiat, nus Ferrerius, qui, quamvis in sua pra.cel.enli hu-
aut ulla illius pars alia deperdalur : ut saltem firmis- jus sacri codicis descriplione eum posteritati, seter-
simi lestimonii loco exstet versionis; lpsa qua hodie neequememorioedandum promiserilhisverbis: Quem
utimurS. Hieronymi veraione, anliquioris. Syngra- nos proinde desctibendumcurabimus: morte tamen
pha aulem illa sic se babet: c Augustinus Ferrerius, preereplus anno 1610, antequam vita S. Eusebiiab
Dei, etApostoliceeSedisgraliaepiscopusVercellensis, ipso collecta in luccm ederelur, alteri Ferrerio epi-
ct Comes, Universis Christi fidelibus, preesentes nos- scopo, et sacra cardinalatus ptirpura insignito,atque,
tras inspecturis, salulem in Domino sempiternam. ad spectabilem venerandumque Eusebianum codicem
Novcritis, quod nuper adEcclesiam S. Eusebii Ver- in prcesenlcm memoriam revocandum incomparabili
cellensis devotionis gratia declinanles Mag. D. Jaco- sollicitudine prcedito, supremo dictante providenlia.
bus Circestensis, el Petrus Ebult de Salus, dicecesis numine, hisce temporibus curam reliquit.
Lausanensis, ad M. principem nostrum Excellenliss. Aliud quoque documentum habetur in sermone
Carolum Sabaudioeducem pro univ.rsali Helvetiorum r£ Athonis, episcnpi Vercellensis anno 752, qui inler
conventu oratores, significanles nobis, el venerando alios ad Iaudem _ancli marlyris episcopi Eusebii a
Cap. nostro , Ecclesiam sub hujussancti Eusebii in- Sanctis Patnbus et episcopisAmhrosio, Maximo,ac
vocatione in Dnibusloci Salus, Ioco dicto Nieuchen. Gregorio Turonensi composilosrecensetur. Circame-
Lausanensis dioecesis, consistere, quam homines, et dium namqne Serm. illius,ubifit menlio de concilio
incolceloci prcedicli summa venerantur devotione et coacloMediolanianno 355 (juua adnolationem Cardi-
reverentia, ob sublime sanctissimi episcopi et Mar- nalis Baronii)a Constanlioimperatore perniciosissimo
tyris Eusehii meritum. Quare, si quidde illius veste, calholiceeFidei hoste, alque eversore, sic legilur : Ad
geslis, ex reliquiis apud plebem proedictamhaberetur, quem beatus Eusebiusire disluleral, quem, quid agen-
eadem plurimum in Domino gralularetur. Nos ideo dum, minime latuerat. Deinde subdit: Nec se poluit
(ut parest) cupienles,et prcediciumdivum Eusebium conlinete, quin ad memoialum conciliumh et pro fide
patronum noslrum devolis Iaudibus ubique locorum, conlendete, sancti Evangelit cara deportanspignora.
et terrarum summa veneratione extolli, j'ustamque Idem lcstalur etiam Venerabilis Jo. Franciscus Bo-
eortim oralorum devotionem considerantes, nec non nomius, hujus Ecclesiee episcopus anno 1554,qui in-
prcclibati illius principis noslri ducis singularem erga ter ceelera, ad apparalum excogilatD translationis
proefatosoratores benevolenliam , qui nobis et capi- Q ( sacri corporis sancii mariyris Eusebii perlinenlia y
tulo nostro pro eis affecluose scripsit, et magnificum elogia ex SS. Patrum, tum Groecorum,tum Latino-
D. Stephanum , Motsein Sabaudia dominum, et suee rttm scriptis excerpta, qtiee in basilic i Eusebiana,
excellentiee capitaneum deslinavit, quoniam hujus- atrio episcopali, arcubus, tropha>is,viisque publicis
modi poslulatio ad Beali Eusebii ccdit, populique eranl apponenda, illud quoque Alhonis extahat. Ha-
praefati devotionem, eisdem oratoribus (accedenle belur demum in Vila sancti Eusebii lypis edita, num.
venerandi capituli consensu) parlem lapidis, quoi xiv, fol. 158. Sacrosancla Evangelia sua ipsius manu
Beatus Eusebius lapidatus exstilit, et morli traditus; ; descripta, fidissimorum comilum loco, assidue apud
foliumque unum Evangeliorum,anlecentum quadra- se habuit: quibus usus, vitiorum, scbismatum, hce-
ginta quatuor, super mille annos, prccfali S. Eusebiii resumque lelra monstra undiqueexterminavii.
manu propria conscriptum , et a Sacrario Ecclesicei Sed quid immoror in requirendis probationibus ,
prcedicleecum qua decuit reverenlia extractum, elar- cum tu, mi Blancbine, compertum babeas, quanta
giti fuimus : ex quo Evangeliorum libro plurima mi- sit hujus sacri codicis dignitas, quanta ej'us condito-
racula visa sunt, quee nulla polerunt tergiversatione. ris certiludo, quanla insuper fides ei habenda. Hoc
celari, et quocomnia apnd Ecclesiam nostram prcedic- duce novatorum errores eludere conare : ul, sicut
tam summa veneratione asservala iransmittimus, pa- D ] oriente sole, quidquid <Jenocturna umbrarum cali-
rique .veneratione penes eos observari affectamus. gine reliquum esf, cito dilabitur; ila, hoc sacro vo-
Has aulem noslras per secretarium, nostrumque j'us- lumine in lucem edito, et non solum in lilteraiia re-
sum subsignari, et sigilli noslri majoris appositione. publica, sed eliam in lolo terrarum orbe diffuso,
roboratas in testimonium pramissorum concessimus. omnium hcerelicorum oculi ceecutientes, catholicce
Daltim Yercellis ex palatio cpiscopali nostro, die 24. fidei agnitione illustrenlur.
Januarii MDXV,proesentibus ibidem Andrea Ferre- Faxit Deus, ul mea etiam ad maj'oremorthodoxoe
rio Palruo, et vicario noslro generali, et Ludovico) fidei confirmalionem, ad majus gloriee incrementum
deGromis,CanonicoVercellensi, testibusadpraemissai S. P. N. marlyris episcopi Eusebii, eique famulantis
vocatis, et rogatis. f loco Signi. Jo. de Ferreriis. »i capiluli, ad dignam demum tui nominis commenda-
Per hunc denique librum preecipuam quamdaml tionem compleanlur vota. Accipe igitur, praeclaris-
ejusdem sanctitatem aliquando significavit Deus, utii sime, ac semper mihi gratissime Blanchine, quidquid
etiam ip=a syngrapha superior innuit: srcpius enimi imbecilliias mca seligere poluit, quod omne tibij'u-
eveuit, ul qui, lllo lacio pcjerarunt, ii, aut stalimi cundissimum fore conlido. Vive diu, zelando fidei
73 EPISTOLA RUGGERIfNOVARIENSIS. 7.
\eritalem; ac in arduo maximoque, quod suscepisti, A idus Augusli in Cutte Regia Lustonoa, seu Justonoa,
opere, te Deusincolumem servet, ac demum ad feli- pro quibusdam preediis Angelbergce olim imperatri-
cissimum salutis eelerneelocum perducat. Vale. Yer- cis, in Italia morantis ; ex quibus liquet nondum eo
cellis die xi mensis Junii, Anno Domini1738. anno locum fuisse Berengario invadendi regni, quod
solum post mortem Caroli snbsequenti anno 888,
BLANCHINIVERONENSIS DE CODICEYERCEL- facium esl. Suntet alia diplomala nondum editaejus-
LENSI JUDICIUM. dem Berengaiii, ex quibus idem evincitur. Unum
Ego in illustrissimi canonici Ruggerii laudibus datum est anno 889, iv idus septembris, anno regni
feram, si disserlationem quoque texuerit singularem, II, alterum anno 89i, iv nonas seplembris, anno )c-
atque ea monumeiita ab omni antiquitale peiila evul- gni VII, ut alia omittaniur. jEtate vero Berengarit
gaverit, qu.r (ut ipse in epislola videlur innuere) in sic consiabililaia, nascilur mihi nunc novum proba-
arcbivo insignis capituli ad hanc diem usque adser- lionis genus, in quo fere conquiescam. Sed quoniam
vanlur; ul eorum ope sanctissimo episcopo et mar- ipsum expbcari non potesl, nisi inspeclis argenleis
tyri Eusebio laudalum codicem Evangeliorum asse- laminis ej'usdem codicis Eusebiani, a Berengario
rat vindicetque. Id, ut velitefficere, eiiamaiqiieetiam auro argentoque contexli, atque Ecclesioeprmcipi
rogo; sicut ex litteris ad eum sciiplis id me summo- •nVercellai
-g um ab ipso reverenter oblati, ipsee tabulee
pere optare perspexit. Quantam vero aniiquissimce inspiciantur Parte n hujus operis, pag. DLXXIV et
Iradilioni Vercellensis Ecclesiae fidem nos habcre DLXXV, ex quibus licebit conj'icere eum , postquam
conveniat, edocent acta illa S. Eusebii, quce Ferdi- episcopi Vercellensis patrimonium satis amplum di-
nandiis Ughellius publici j'uris fecit Tom. IVJtatim ripuerat, taclum dolore cordis intrinsecus, Eusebia-
Sacrm, col. 1030, primee edil., excodke (ut inquii) num aulograplium cum fcenoiereddidisse. Remnarro
velustissimoVilmsanctorummonasleriiNonanlulani. In ex Hadriano Valesio, qui cap. iv Adnotationum in
iis namque ita legitur: < Pugnabat autem (sctlkei S. laudalum anonymi panegyricum inquit: t Anno 886,
Eusebius)contra immanissimas bestias Arriomanilas, inler BerengariumForojuliensemducem, et Luilwar-
quceeum expulerunt de civitate, perseculione populi dum episcopum Vercellensem, Caroli Augusli a se-
contra eum excitala. Al ille, ne populus in eum pec- creiis consilr/uium unicum, oria discordiaest. Beren-
caret, quos postea delectabatur habere filios, sciens garius per vim, aut per insidias Yercellas ingressus,
scriptum, Si vos petsecuti fuerinl in una civitate, fu- multas res episcopi pro voluntate surripuii, acurbe
gilein aliam, ulira flumcnPadum transiil, el ad Cas- excessil spoliis onustus, nemine prohibeiite : sed in-
trum, quod dicitur Credonensium, perveniens, ibi sequenli anno 887 ad imperatorem venit, et magnis
tribus mensibus degens, in honorem B. DeiGenitri r„ muneribus contumeli.im ac injuriam episcopo f.ic-
cis conslruxil Oratoiium : ubi etiam adhtie longius tam luit, inimicoque saii.fecit, quemadmodum m
dcgens, EVANGELIUM Chiisti propria manu SCRIPSIT, Annalibus Berlinianis invenitur. i Anno enim 886 ,
cujus miraculum in eodem eodice quatuor Evangelio- Posl Pascha, (inquiunlj habilo genetali Papim con-
rum non solum verbis Cliristi, sed el ejusdem Palris veniu tmpetalor pei Buigundtam, obviam Notminnis
tanta virtuscoruscat, ut, si aliquis seductus a diabolo in Galliam, qui lunc Patisiis eiant, usque petventt.
falsum superoum Sacramentum fecerit, citius snper Occtsoibi Hentico Marchensi Fiancoium, quiid tcm-
eum plaga corpoiis oslendatur: ila ut, aul morte. ptts Neusltiam tenuil, rex, parum ptospeie aclisiebus,
mulcietur, aut perditis oculis spiriluale et corporale, teverlttur in sua. Discotdta inler Betengaiium cogtta-
lumen amitlat, aut ariditate membrorum, mancus vel[ tum tegis, qui Foro Juliense fruitur, el Liviwaidum
claudus efficiatur, aut invasione doemonumpene us- episcopumoiitur. Propterea Betengarius millens Ver-
que ad exitum dilanietur. _ Hisce laudalionihus,t cellinam uibem expoliate, ibique veniens, multis rebus
huicque lesti item Berengarius accedit, filius Eber- episcopi abt epiis, prout voluit, reversus esl. Et anno
hardi ducis Forojuliensis, qui admoduro juvenis in, 887, impeialor elisaica magna infirmilate adgravalur.
regern Italiec anno 888, fuit adleclus, ut constatt Poslea pat um convalescens,adAlemanniampioficiscitur:
ex sigilhs cereis diplomatum, quceipse dedit primiss jnveigens Cuilem Podonam, pto dotore, capilts incisio-
sui regni annis. lbi enim effigies cernitur hominis3 nem accepit. Ttansacto die sanclo Paschm, habitum est
imberbis, vultumque ju\enilem proeferentis, qualemi Ptacilum Wetbilinga. Ibi inier ulia Beiengaiius ad fi-
non videas in suhsequentium annorum diplomalibus. dehtatem Cmsarispervenit, magnisquemunertbus con-
Guglielmus Godefridus Leibnilius, qui ediiionem or- lutnetiam, quam in Livwardo ptiori anno commkeiat
navit, ac brevem Chronologiam anliqui caiminis pa- componendoabsolvit.
negyiici de laudtbus Berengarii Augusli (primum abI) Eusebiani codicis operculum ex argento et auro a
Hadriino Yalesio thrislianissimi regis Gallieehislo-. Berengario lege inslauratum, ex una parte Salvato-
nographo evulgati), a mense maio anni 887, exor- ris nostri ^lfigiem, ex aha S. Eusebium exhibel
ditur regnum Berengarii in llalia. Sed id minime so-. EUSEB. EPS : ad ej'us vero pedes Jaudati versus
lidis fundamentis, uli att doctissimus abbas Ludo- adscripli leguntur :
vicus Muiaiorius Parte i Tomi uRetum Italkatutn» f Pra3sullnc Eusebiusscripsit,solvitquevetustas:
Rex Bereng-Mussed reparaul ldem :
pag. 573, cui ante oculos observabantur duo diplo- Argenturaposlquam fulvodeprompsit(_.decompsit)eiauro,
niata Caroli Crassi imperatoris , data anno 887, III II Ecclesia.,proasul,oplulitipse luae.
PATROL. XII. 3
75 ' PROLEGOMENA. 76
Hujus codicis omnl cultu et veneratione prosequendi A.manifeslumest,. illic aittem esstilisse Jn codicibus
vide integumenta argcntea reri incisa Parte n Iiujus Litinis preeserlim Mediolanensis Metropoleos(in cu-
operis pag. 574 et 575, quas allegavi. jus finibusVerccllcecontinebantur) scriptis ante ini-
Igitur ex epigrammate a Berengario in Yercel- qua Ariai.orum lempora, nemini dubium esse po-
lensi codice expresso tenemus, ipsum codicem a S. test.
Eusebio fuisse exaralum : quod tesiimonjum, quo- Vide etiam Tertulfianum in libro de "carne Ghrist.,
niam illo rege proficiscitur, ad nonum Chrisli seecu- quem Romeescripsit a'd\ersus Matcionem, Apellem
lum est .cferendum. Antequam vero tollatur manus el Valcntinum : quorum primus negabat Chrislum
c labuia, unicum saltem laudati codicis locum reci- veram carnem habuisse; sequndus concedebat veram
tcnms, quem Ariani eo tempore, quo Auxentius carnem habuisse, sed yerenatum essenegabat; ter-
Mediolanensem Ecclesiam armis exercituque occti- tius cum faterelur, et veram carnem habuisse, et
paverat (Valenle et Ursacio Ecclesiam Sirmiensem vere natum esse, aiebal illum natum esse per Yirgi-
incursanlibus) dc sacio Joannis Evangelio punienda nem , alque in Virgine, al non ex virgine. Adversus
inanu sustulerunt (nerape versum 6, cap. m). Hoc enim istos hcereticos idem TertuIIianus hunc ipsum
enim flagitium, quoniam deprehensum fuit circa an- Joannis locum ciiat: c Ipse Dominus, inquit, sen-
num repaTatoesalutis 357, miram JSusebiani codicis g tentialiter et definitive pronuntiavil, quod in cante
autiquitalem oslendit, atque inolilte tradilioni addit iiatutn est, caro est, QUIA, EXCARNE NATUM EST.Sed
maximum.pondus. atictoritatis. Legebalur nempe in si de homine ian/.ummododixit, non et de semet-
landato capite III Evangelii secundumJoannem v. 6, ipso; plane nega Chrislum , et ita defende,, non et
qnod ndtum est de came, cato esl, quia de carne na- ipsum compctisSe. Atquin subjicit, el quod de Spi-
tttm esl; et quod natum est de Spiritu, Sphitus est, i itu nalum est, Spiritus est, QUIADEUSSPIRITUSEST,
t,uia Deus Spiiitus esl, ei ex Deo natus esl; ut adhuc ETDEDEOKATUS EST.JEIoculique, vel co magis in
in Vercellensi codice iiabelur. Sed impii homines ea ipsum lendit, si et in credentes ej'us. Si ergo et
vcrba, quoniam Deus Sphitus est, dolo acfraude ex hoc ad ipsum, cur et non illud supra? > etc Neque
omnibus sacris voluminibus erasere, ut discimus a Romie tanium, ant solus ista legit Teriullianus in
S. Ambiosio', qui Arianos sic compeliat in hbro de Evangelio Joannis ^ sed et in Africa Cyprianus, et
Spiritu Sancto : c Nec solum hoc loco evidenier cum illo plurimi episcopi in synodo, quee Carlhagine
sancti Spiritus Otoxnxa,hoc est Deitatem, scriptura anno 256 celebraia esl, el in qua agebatur de bap-
te&latur] sed eliam ipse Dominus dixil in Evangelio, thandis hmrelicis, ,
quoniamDeus Sphilus est. Quem locum ita expresse, Novissimus editor S. Amhrosii ad huiic Joannis
Ariani, teslificamini esse de Spiritu, ut eum e ves- (] locum, quem ex laudato Ecclesioe doctore superius
tris codicibus auferatis : atque utinam de vestris, et recitavi, hecc putavit esse observanda : c Sequentes
non etiam de Ecclesicecodicibus .ollerelis. » Dele- voees (inquit, tom. n, p. 677), quia de carne natum
baut ergo eum locum hon modo ex suis, sed eliam est, non minus absunt ab omnibus omnium idioma-
ex Ecclesiee codicibus Ariani. Alque illud facinus ad tum bibliis, quam illee, de quibus hic disputatur,
exilum feliciter perduxere; quia plurimi ex ipsis, quoniam Deus JSpititus est. Atqui dubitare nequa-
fraudulenter dissimulala hceresi, sese ab Ecclesire quam licet quin liee ullimseab Uoereticis fuerinl ex
catholiccecommunione palam subducere perdiu re- albo sacrarum paginarum eiasoe. » Scd hcecfortasse
fugerunt. Sed a vigilantissimis Ecclesiee pasloribus causa est, cur Ecclesia non restitueiit locum illum';
hcecArianortim perfidia delecta est; ut narrat idem quia non saiis exploratum habebat, utrum vere in
Ambrosius, uui etiam tempus assignat. c Eo enim antiquissimis el primigeniis Evangelii exemplaribus
lempore (inquil), quo impioe infidelitatis Auxentius exslilisset. Sed de hoc satis. Reliquum est, idqiue
MediblanensemEcclesiam armis exercituque occu- unum videtur, ut specimen characieruin impressum
Par. n, Tah. n, post pag. 1588,diligenler inspiclant,
paverat, vel a Valente atque Ursacio, mulaniibus
sacerdolibus stiis, incursabatur Ecclesla Sirmiensis, qui ex recilalis indiciis agnoscere in cod. Yercel. S.
falsum hoc, et sacrilegium veslruni in Ecclesiasticis JD Eusebii celatem recusant. Remotisslmce cerle sit ve-
codicibus deprehensum est. El for.asse.lioc etiam in tustaiis necesse est illud Evangelistarium, quod vel
Oriente fecistis. » Affirmat tamen Sanclissimus Me- ab ijisis Berengarii regi, tempotibus jam eeiale con-
diolauensis Antisles, hoc lanlo Ariauorum scelere feclum vetustas solverat, quodque inslauratione indi-
lidem Ecclesiec nec deleri, nec lahefactari potuisse. gebat, ut legilur in Epigrammate argenteo inlegu-
i El lilteras quidem (ait) poiuis.is aholere, sed fi- mento superposito, quod babet,
dem non potuistis auferre. Plus illa vos litura pro- 1 Solvitquevetustas:
Rex Berengariussedreparavitldem.
deli.it, p"lusilla vos litura damnabat: neque enim
vos poleraiis bblimre veritatem, sed illa lilura de Yerbum tandem hic addam et de imagine S. Eusebii:
libro vitoenominaveslraradebat..Eivero(inquItGer- insignior namque est, quam ut de ea penitus liceat
mo.iius hb. de vetetibus heereticis Ecclesiasiicorum silere. Berengarius in inslaurationem codicis ingen-
codicum corruptoribus, pag. 116),locumilIum, quo- tem pecuniam impendit, veterem iconam renovavit,
niam Deus Spin't«s_st, non extare anjpjius jp capile oniavit, auroque compsit : at inscriplionem, quee
ertio Evangelii secundum .oannem, cuique legenii exlabat primitus, EUSEBIUS_ EPISCOPUS,sine sancti
77 EPISTOLA RUGGERII NOYARIENSIS. 78
adjectioiie relinuit, lenax venerabilis anliquitatis. _Y nus uli licuit. Ego divinec providentioe ductu felici
fausloque a doctissimo el elarissimo viro Sci-
CL. MahilloniusTo. ltinerisi Italici p. 9, de nos-
tro Codice Yercellensi hoec scribit : In Saaaiio jdone marchione Maffeio (qui semper erit mihi cum
eximiis atque promoii.is laudibus noininandus) anno
ejusdem Ecclesim(Cathedralis Yercellarum) assetva- 1726 cum Veronte canonicum agerem, edoctus fue-
tur veteirimuscodex membranaceus,EvattgeliaSancti
ram Yercellis exlare codicem Evangeliarium lanlce
Maltltmiet Sandi Matci (lege, SS. Matthmi, Joan-
: a Euse- velustatis, ut Yeronensem nostrum xn sceculorum
et
nis, Lucm, Marct) conlinens qui Sancto
tnnc In oedibus capilulanbus a me primum
bio episcopoet maityie illo geneiosissimo, quem lan- (quem
huic Ecclesim exscni)tum , usque ad annum 173$. quo Romam ,
loperevexatuni Atiani, sctiplus, alque domi socium, et lamquam conluber-
situ con veni, semper
roncessuscteditur. Cetle membrana fere upta nalem babui,
characteres ac lanlis- quoniam ab amplissimo caj)itulo II-
esl, pene (ugientes, semideleli, luslnssimorum ac reverendissimorum canonico-
per a Romttna sctipluta degenerant. Ltlleta A ad mo- rum mihi soli facul.as facta fuerat illum edendi,
dum GtmcmA, M. htlera superne clausa a semicticuto ut in actis
capilularibus legitui), ex tenuissimis
:
inciptl atim lilletm Romanis fere similes. Codkis
menibr.inis purpuia tinclis et anreis, argenteisque
ex a
operculum argento Berengarioimperaloi e instau-
chaiacteribus exaratis confeclum , exsuperaret.
tatuin , ex una patte Salvatoiis effigiem,ex alia Sanc- j$
lutn Eusebtum exhibel, ad cujus capul hi veisusads- exorare Quare anno insequenu 1727, epistolaribus ofliciis
ct ipli legunlut : ccepi preelaudaium illusirissimum virum
Franciscum Ilieronymum Ruggerium canonicum
PrsesulLiicEusebiussciipsit,solvitquevelustas: preeslantissimum sanctoe Yercellensis Ecclesiee, ut
Rex Berenganussed reparavilidem. omnem operam in eo exscribendo codice ponere di«
In infima vero parte ad pedes Eusebii: gnnetiir. Is tandem ingenli labori se obtulit, ffic
lilleris humaiiilate piemssimis -Exemplum mecuin
Argenlumpostquamfulvo(Codex,deprompsil)decom-
psitet auro, communicavit; ut illud In lucem ederem, el mels
Ecclcsice,preesul,obtulitipse tuee. observatiombus illustraiem. Dum boec scribo, Cl.Yir
Raphael Yernazza philosophioe et sacroe theologioe
Doclis^imus quoque Montfaucoiiius die xxi Maii el In bibliotbeca-Vaticana scriptor linguoe
Yercellas ivit, atque Eusebianum codicem in Diario doctor, revolvens todices
Ilaltco , cap. 28, p. 4.4 , ita dcscripsit : Codicemve-
Gieecee, reginoe Suecorum, unum
\ signatum n. 541, in quo fere eadem
tuslissimumtbtdem (nempe in Ecclesia Caihedrab) repciit soeculi,
habentur, qu,e ex codice millenario monasterii No-
inspeximus, in chatta membranaceatenuissimaexara- nantulani superiusa nobis relatr sunt pag. 61 Pro-
Q
luin; aicbanlqueipsa S. Eusebii nianii, qui smculoIV Iegomenorum; et sunt Tieec:
flotuil, desctiplum, versionemque ex Gimcoin Lati- Scictis scriplum : Si vos persecuti fuerint in un.i
num ab eodemadoniatam. Nonnulla hinc, el ittde legi,
civilale, fugite inaliam, ulltafiumen Padum liansnf.
comperique Veisionem esse a Vulgala noslta lolo cmlo Et adCasttum, quod dicilur Cieudonensium, petve-
disctepantem. todex mullis in pailtbus labefaclatus
niens, in ItonorebeatmDei Getiitiicis Marim oralotium
pulrefactusque est; quod casu, plusquam vetuslate, cottstiuxil. Ubi eliam adhuc longius degens\
evenissedtclilabant, natrabantque diu in flumine de- hum Cltrisli Evange-
propria manu scripsit, cujus miraculutt
meisum. IIujus alphabctum dcdit idem Monlfauco- in eodem codice
qualuor Evangehorum, non solum
nius, pnmocvce oetati respondens, sed a calchogra- vetbis Chtisii, sed eliam ejusdem Patiis, lanla viilute
pho parum diligcnler expressum ct valde diversum smpissimecotuscal, ul si aliquis seduclus a diabolo
a gennina characlerum forma,qu.im ego pioluli eum fecerit sactamenlum, ciiius plcgi
falsum super
Paiieu. T.ib. n, post, pag. f-88. Oiiiit S. Eusebius
ostendilur; ita ut, aut motte mulclelur, aut
anno Chnsti 571. Quare eodex isle ommum Latino- cotporalis
peidtlis oculis, sphiluale lumen el coipotale amittat
rum bili.rurh N. T. velustissimuscensendus.est. aut andttate membtoivm mancus vel claudus efficta-
Noslrum Evangeliatium quadntplex columna J) lur, aul invasionedmmonum, pene usque ad exiluin
prima e\hibel hunc codicem Eusebianum, de dtlanklur. lntetim aulem, dumibtin ipsoXasli o cum
quo loquniiur. Ad effiiigendamejus picluram typo- dtscipults suis motaielur, faclo concilio, ete.
grapbicam , cum nativis lmeamentis suis, dcdi ope- Nunc\eio. quoniam jam multa de tam antiquo
ram, ut editio fieret ad hanc pactionem normamqiie, tam veneiando Evangeliorum codice , sanclissimi
utnempe lot liuece lolque exitus earumdem seni| er mirtyns et episcfopiYercellensis Eusebii nomine m-
essent m impresso quotin manusciipto libio;re- signito, piaefatus sum, -Qperoepreliumerit oslendere
tenla etiam summa religione eadcm orlhographia, et eodem Ilalam contineri, quoe, ut inqiut Sanctus Hie-
sphalmaiis, alque frequeniibus immulaltonibus lit- ronymus, nascentis Ecclesimfidemroboiavit, quoeque
terarum; ut Ha, quicumque voluerit hanc edilio- Latinis Patilbus primiiivis fuitin usu, sive ad con-
nem cum aulographo sedula collatione conferre, pe- firmanda fidei dogmata, sive ad tradenda morum
ricopas omnes, toiidem bueis expressas, nullonego- preecepla, atque coriestis disciplinee.Postquam enini
lio nnenial, exigatque ad normam sacerrimi Evan- ad Gehles occidenlalis 'plagoein Chrisliana rcligione
gelistaiu Ecclesiee Yercellarum. lllo nemini bacte- instilueiidas missi suntaposloli, prodiil siatim La-
7<i PROLEGOMENA. 80
tina Novi Tesl.rmenli inteipietatio , quce exemplar j^ phtfbus, cur non ad Gtmcam ottginetnteveitenies, ea,
aulograplium iideliler exhibeiet;ut ila, eiiam ad La- qum velaviliosis inieipieiibus tnale teddita, xei a
- tinorum haustus, llloe 111vilam ocleinain salientes pimsvinpioribusimpetilts emmdata
peiveisttts, vel a
aquec decurreienl. Etquam\is, teste S. Augusiiuo libians cloimitaiiiibus aut addila stint, aul~htututa,
(lib. ii de Docltina Cttttstiana, cap. 2, ... 10), qui coittgimus Hmc prmsens pra'faliuncula polhcelui
Sa iplurus ex Hebima lingua in Gi mcapi veiletutU, qualnor lunlum Evangeha, codicum Groecorumemen-
numeian possinl, Lalini autem inleipieles nullo modo dala collatione, sed veietum; qumnemulium a lec-
(ut enim cutque pt hnis fidei temporibus in manus ventt liotiis Laiinm consueltidmedtsctepatent, ita calamo
codexGimcus, el aliquantulum facultalis stbi uinusque lemperavnnus, ut his tanlutn, qum sensum vtdeban-
hngum habere videbalut, ausus est tnterpretati); ta- tur muiaie, concclis, teltqua inanete paleremur, ut
meii, ut apud Greecos septuagintaviralis versionis fuetani?. .. Magnus luc m nostiis codtctbus enor
excellcbat auctonias, ita apud Laiinos Ilala coctens inoleiit, dum , quod »1eadem re ahus Evangelista
pr.cl.ita fuil; qu.im piimum lialiPilrcs, dem alii plus dixit, tn aho, qttta tntnns putavertnl, addide-
Latiu.e Ecclesi,c scriploros, Teitullianus videlicet, tuni; vel, dum eumdutnsensumalius aliter expiesstt,
Cypii.iims, Ambrosius, Auguslinus, et alu , usque tlle, qui unum e qualuor pntniiin Jegeiat, ad ejtts
ad Giegorii Magni tempora, adhibuere. Yir. Cl. T> 3 exemplum cmtetos quoque msitmaverit etnendandos.
Matlh Pelitdter disseitatione decima in Sciipl. 111- Untle accidtl, ul apud nos mtxta sinl omnia, el in
quit : hcet tempotis ptocessu vetstones latinm pene Matco pluia Lucm alque Malthmi; rutsum tn Mal-
tnfiiti,m prodieiitit, itna lamen intet ahas, quam Au- lltmo pluia Joattms et Matci; el ttt cmtetisieliqtw-
gusltnus Itilam, HieioitymusVulgalam , Giegontts .«.._., qumaltis ptopna suni, invenianiur. Plura, iu-
Veterem nuncuparunt , quamque omnium primam quii dociiSbimusPetius Sabati.r moiiaclius ordinis
fuisse meiito suspicamur, ptincipetn locum obtmuit. S. Beuedicti e congregatione S M.iuri, 111lus S.
Uanc sub apostolorum tempotibus elaboratam multi doctons veibiS su„l pcipc.uleuda. P111110 quidcin,
opinanlur, nec sitte ahquo fundamento, ne Latina in corumjiunieio cxeinplanum, quoe intei se discic-
Ecclesia Scttpluiaium thesauro iamdiu ptivaretut. A pabant, fucic quecdam alii ni.igis sincera (111codcx
quo tuneii fueiit conciiinala, nobis incomperium Ev-iigelioiuin Eusebianus): c.i autem alnseranisince
est; licet eerlis indicus si_nisque ipsa secemi^pos- lior.i, llieionjmi judieio, quc Groeco magis erant
setab alii, iiiterpretationibus; quoinam S. Augusii- consenianea, ut diserie sigmncat sanctus doctor,
nus nos docet, inler varias Latinas versiones, Ilulam cuin ail, id sibi onus nnpositum, ul aibitei sedeat,
Iinsse proe ceeteris insigncm, quoniam sententiis cl intcr discrepantia L.iliiia. inicipictaiioius Scii-
magis eral peispicua, verborumqne tenaeior. In Q C pluraium exemplana, deceiuul qumstni illa, qttmcum
ipsh ( inqtiit ) intetpt elaiiontbusITALAcmieiisprm- Gimcaconsenltanl venlate. At \ero illa Lal:n_e in-
feialur; nam esl veibotum lenactor, cum petspi- lerprel.Utonis exemplaria , quoecum Graica consen-
cuitale senletitim. Itaque, si codirem Eusebiauum tiunt \eniatc, ipsa sunt exempl.ina quoe puiam
hac duplici dolc gaudentem oslendero, cei tum ei il, putam liultcam lepieesentant, quam coeleiis ante-
eo coutincii lialam, usurpatam in Ecclesia. Prx- ponendam, utpote verborum lcnaciorem, pronun-
terea illoe laberul_e , quibus Ilala aspersa erat, liat Augustinns. Deinde 111dheisis lnsce cxempla-
adliuc insunt laudalo codici: quaro in dubium re- ribus inulta equidem er.ml, vel a viiiosis inietpte-
vocaii nullatenus potest, quin rpse camdem Italam ttbus tnale reddtla, vel a ptasumpiotibus impenlis
jiostns oculis reproesentet. Audiendus S. Iheroii)- emendidapeivetsius, lel a libianis dormitanitbus aut
mus, qui codicem Evangeliorum Italce seu anliqtii addita, aut mulata. Hee tamen maculoe , quibus
inleipreiis, jussu B. Dama.i Papoe ad Groecamfidem aspersa erat, liieronymi eeiaie, vetus Evangeliorum
exigil : Aoiiwm opus (ad cumdem D.iinasum scri- interpretaiio, adeo lmpedimento non sunt, quomi-
bil) facere me cogis exVeteii; ut posl exetnplaiia nus nostra cetate dignoscatur, ut eiiam plurimum ad
Sctiptuiatumtoto Otbedispeisa, quast quidatn arbtter eam seceriiendam conducant. C-cterum liaud lales
sedeam; et quia inler se vaiianl, qum sinl illa, qum j) XIhas fuisse maculas exislimaiidum, ut iis penitus fce-
cum Grmca consenliantvetilale, decetnatn. Pius la- darelur vetus mterpretalio; quindoquidem \el ipse
bor, sed peiiculosa prmsumptio. El po_l pauci: quis testatur Hieronymus, se plurima rebquisse inlacta .
emm, cutnin manus volumen assumpseiit, el a sultva, ne mullum (iiiquit) a lecltonis Lalmm comuetudtne
quam semelhttbibit, vtdeiil disaepate quod leclttal, dtsctepatcnt, tla calatno lempeiavinms, ul Itis tanlum,
non slaiim erumpal in vocem, me falsatium, me ch- qumsensum vidcbantur mutaie, conectis,
tetiquama-
milans esse sacitlegum, qui audeam ahquid in veteti- nete paietemtn, ul fneianl. Itaque lam 1I.ECHiero-
bus itbrts addeie, mutare, conigeie? Adversusquami iiymi \eiba, qmbus menda, ,et maculas , quam ct
invtdiam duplex causa me consolutur, quod el tu, qui1 ea, quibus Latiiiarum inlurpreUlionum numcrum
summus saceidos es, jtetijubes; el veiutn non esse,, amplificat, debemus interjirelaii nioliius, nedtim ea
quod vaiiat, eitam maledtcoium lestimonto compto- urgere veheinenlius.
batur. St enim Latmis exemplatibus ftdes est adhi Quoniam vero laudatus sapienli__irnus Sabatier
benda, t espondeant, quibus? lot enim sunl exemptattaf quasdam pioecipuas vetcris a no\a _uiterpretatioiie
pene, quol codkes. Sm auicm venlas est qumtenda de( disciepantias in medium profcrt, experiamur ulrum
81 EPISTOLA RUGGERII NOVARIENSIS. 82
ecc omnes, quas recital, talcs sint, ex quibus proprit A Evangeiiaiio quaduplici exhibiiis,cognosci sua sponte
eolores Ilalm in codiceVercellensi aliisque in nosiro possinl.

Matlheei capile i, ver. 25. In Vulgata hodierna Matih. cap. i, 23. Codex Yercellensis, Ecce
legitur, Ecce Vhgo in uleiohubcbil;h\ antiqua autem ... go in u ... to concipiet.Supplelur ex Yeronensi et
ila legerunl olini Iieneeus, Cypiianus, Ambro=ius, CorbeieiiM, qui liabcnt, EcceVitgo in uleto cottcipiet
Auguslinus, Yigilms .apsensis, LeoMagnus, Ma\i- Et ita Tertulli.mus, lib. de Carne Cliristi, cap. 24.
musT.iurin. etc, in uteto concipiet, vcl accipict. Vide Maitianoeuni Rematquesur la Veisionltaliquede
PEvnngilede S. Malllueu, pag. 118.
Maitli. cap. II, 5. Inteipretalio vetus feiebal, in Matih cap. n,5 CodexYeicellensis, ht Betltleem
BithlehemJudmm; e Gicecoxng'laoSaiag; non Judm, Judmm. Et it.i Biixianus et San-Gerinjncnsis. Yc-
quod in \ulgata hodierna lcgitur. Iheionymus in roiiensis vero, in Bethleem civilate Judmm. S. Ilila-
Malth. n, tom. iv, col. 9, similiter legit, in Betlde- rius quoque in P_ahn. cxxxi, el S. Aiiibr. in Psal-
hem Judmm; scd inc librarioium errorem esse ad- mum x\xv, 1.guul, in BethleemJudmm.
inonet: Pulamus emm (inquit) ab Evangeltslapiimutn
edilum, skut in ipso Hebtatco legimus, Judce, non Ju-
dceoe.Hieionymo assentior, et errorem esse concedo: B I
verunitamen erior est, quo vetus inlerpretaiio digno-
scitur, et cum Grceco lcxtu magis, esse consenlanea
demonslraiur.
Matl. cap. v, 7: Beaii misiikoides, quoniam ipsis Maith. cap v, v. 7. Codex Yercellensis, Beali....
miserebilurDeus, ex Itala Yersione prodiibsecolligitur setic tebtlur Deus. Yeion. et San-Germ. Beali
c\ Hilario , Ambrosio, Augusiino, Chromaiio Aqui- miseticordes, quta (San-Geim. quoniani) ipsis miseie-
leii nsi, auctore opeiis impeifecii, S. Valcriano et btiui Deus. Yide laudatum Mamanceum, pag. 12
alus. ejusdem operi-..
Mattli. capite v. Iiem cl versum 22 eju.dem ca- Mattli. cap v, 22, Codex Yercell. Omnis qui ira-
pitis, Omnis, qtu hascUut ftalti stto sine causa, e scitur fialii suo sine causa. El iia \eion. Brix. ct
Giceeo, Ttagb bpydlbp.tvog TM("-Se.ow avxov ei/ri : nam Coib. Lcgebal in codicibus La.inis S. Augustinus ,
plenque P.iires anliqui, Ircnoeus vidchcel, Cypria- at in Gioecisnon iuvcneiai, nt lcfcrt lib. i, Relrac.
iius, Hilaiius, Plulastiius, Augustinus, S. Pauliims, tap. 19. Contra \ero S. Hieionymus ni Xialih.Lum
auclor ojtens unpeifecii, Gregmius M. panterad- lnc, aufeni jubel xb sinecausa e.\ Latiuis codicibus,
'C
dunt, stne causa. in quihus irrepserat, veiamque lectionem leneri, in
oplirni» bbris servatam. Eamdem rem animadverlit
Cassianus Insiiiution. lib. vm, cap. 20.
Mallli. cap. vi, i.. Et paler iuus, qui videt in abs- Matih. cap. vi, _. Codex Vercellensib, et San-
condito, vel tn absconso,reddet ttbi m palam, ad eam- Gcrm., et paler tuus, qut videl in absconso, teddel libi
dem pertmet \ersioncm, tesie Auguslinn, qui bb. n in palam. Veron et paier tuus, qui videl le in absconso,
deSerm. Dom. m monle, ait: Mutta Lulttta Exem- leddel hbi tn palam. i.rix., et palet luus qui videt in
'
plana sic habete; sed quia, inquit, in Grmcis, qum absconso reddet tibi m manifesto.
prioia sunl, non inventmus,palam, non pulavhnus hic
esse altqutd ditserendum: in Gieccotamen hodierno
est, KKoSoio-ei<ro_iv xS>favepu.
Matib. cap \i, 11. Yulgata velus legebal, Panem' M..tlh. cap. vi, 11. Codex Vercellensis, Panem
noslium quoiidianuttt da nobis hodte; et ita legisse' nosltum coiiidianum da nobts hodte. Et ita Yeronen-
constat Tertulli.inum, Cypiianum, Ambrosium , Au- sis, Bii _. et Corb.
gustinum, Cliroiiiaiium, Sedulium. Proeter bos, Hie-
rouyimis, lib. n in Epist. ad Tnum diserle asserit,J>
secundumLalinos inteipretes sctiptum esse , PanemL
iKKtrum quotidianum; sed nielius inGtwco haberi,\
P.inem nosirum eKiovo-iov, id esl p>mcipuum,egregium,t
pecuharem . Et posl pauca : Quidam , inquit ,.
eKiovo-iov existimant.... panem dklutn , quod super
omnes ova-iagsit: et Comm. in Matth. Quod nos su-
persubstanlialem expressimus, in Gimco habelur
-TT_(.T.(7--V.
Mai.hcoicapilexx, e. 28.Post hcec vcibaversus28: : Mallhcei capile xx. Codex Vercellensis post ver.
venitministraii, sedminisltat e,, 28 hoecaddit: Vos aulemqumiilis de pusillo crescere,
Skul Filius homittis11011
etdaie animamsuatn redempttonempt o mullts, hjec se- et de majoie minotes esse. Initanles aulem, et io-
qnuntur in ms. Colberlino, ut el in aliis exemplaii- gali ad cmnam, n ... recumbe... in locis e .. nenlto-
85 PROLEGOMENA. 84
bus veteris iulerpretalionis, qucequidem desideran-. \_iib...,ne forte claiior te su ...,veniat; ... cede... s
tur in Yulgala bodierna Evangelii ju\la Matlhceum: qui ad cmnamvocavilte, dicat tibi: Adhuc deorsum..
Vos aulem qumnlts de pusillo crescete, et de majori cede: et confunda lem in locoin ... tioti tecubu ..
minor (1.mmoies) esse. Intranles aulem, et 1ogati ad 1is, el supervenerilhumilioi te, dicet libi, qni le ad cm-
cmnam, noltterecumbeie in locis eminenlioribus, ne nain vocavil: Accedeadhuc supeiius. Et etii hoc libi
fotle clatior te supetvenial; el accedensqui ad cmnam ulilius. Yeron. Fos auletn qumtitisde pusillo crescere,
vocaviite, dical tibi: Adhuc deorsum accede: et con- et de minoremajotes esse.lnttantes autem, et rogati ad
fundatis. Si atttetniccubuetis in loco inferion, el su- cmnam, nolile rccttmbeiein locis eminenliotibus, ne
peivenetit humilior te, dicet txbiqui le ad cmnamvo- forle clarior te supeivenial; el accedens, qui ad cmnam
cavit : Acccde adhuc supetius. El eril libi utilius. vocavit te, dicai tibl: Adhucdeorsumaccede: el con-
Juvencus ciutcm, cum , ad conscribendam versibus fundatis. Si aulein in lcrcoinfeiiori recubueris, el su-
historiam Evangelicam, codicem Mattlueisecundum petvenetit humilior te, dkel ttbi qui ad cmnam vocavit
velerem interpretationem b.iberet, liunc secutus co- le : Accedeadhuc suisum. El erit hoc tibi ulilius. Pa-
dicem, quidquid in veteii inlerpretalione legebaiur, lia liabentCodicesCorbeieii.,S.in-Germaiien. etalius
carminibus Lalinis sic reddidit: Monasleiii Sancti Andreoe secus Avenionem. Exstat
Hominisnalussic cunctannnis.rat, B quoqueidem assumenium in 2 Luinis codd. biblio-
Obsequiosoluspropriopiamunera gpstans, tliecooBodleianee,el in quibusdam \eleiibus libiis
Pro niultisqueaimnaiiipreliososanguineponit. VersionisSaxoniceeapud Var. Lecl. Millu: item apud
Ad\os e\ minunisopibustranscendere\ullis,
Et sice summislapsi, comprenditisimos. S. Hilinuin hic, num. 12, el apud S. Leoneni Ma-
Si \os quisque\ocat ca_n_e con\ivia ponens, gnum in epist. ad Pulcheriam Augustam.
Coinilmslii summisde\ itet ponere membra,
Qmsuuesapit vemet forsansi nobilisaller,
'J urpiler eximiocogetur cedere cornu,
Quemlumorinllalicordisper summalocarat.
Sm contentusenl mediocriaprenderc coenae,
Inferiorquedelnncsi moxconvivasiibibit,
Ad potiorapudenstransibitstratalliororum.
Ilcec profccto Juvenci carmina manifeslo esse ar-
gumento debent, poetam in conscribenda evangelica
historia usum fuisse codice Lalino, ])Iane nostro si-
mili,quique veterem inteiprelalionem reproesenlaret.
Marci cap. m, 5. Observanda in his Marci Evan- Marci cap. m, 5. Code\ Vercellensis, Et chcum-
gclii veibis antiqua Latina Itala interpretalio: Ei cit- C spicteits eos cttm iracundia,^ dolens super cmcilatem
ciimspiciciiseoscumindtgnationesuper emoitua Ulonim: cordts corum, ail homini: Extende manum tuam. Et
cotda,dixilhomini: Exlendemattutn luam. Etextendit, exlendit; et restilula es. inaiitis ejus, skut el alia. Ve-
et testtluta esl inaitus ei, skut et aiteta pro quibus ini ron. El ch tumspicienscos cum ha,htdi ... cmcitaie
Yulgata legimus : El circumspicienseos cutnita, con- cordis eoium, ail hotnini: Exlendeittanum tuam. E.
ttislalus supei cmcilalecoidis eoium, dicil hotnini ... extcndtl; el teslilula esl manus ejus, sicut atta. Biix.
el leslituta esl ntantis Uli: qucemagis conrinunl cuni El cticumspkiens eos cumha, contrislalus(est) in cm-
Greeco,ubi sic b.ibelnr : Kal Ktpt&e-^aptvogavxavg : cilatem cotdis eorum, dixit homini: Extende manutn
f/cr' bpyng,o-v)lwKOvp.tvog eizixn Koipiio-eixngvvpSivg : tuam. El extendil; et restiluta est manus ejus. Yin-
vvxav, liyu xa kvOpinza..... vvi VTZoraxtcxv.Ov v. ytipi dob ... cum indignalione,conltistalus est supet emot-
VVXOJ d; v.c)))7. tua coida eoium...iesliluta esl manus ejus slatim.
Corb. quoque habet, et testiluiu est maitiisejus slaliin.
Gal. et iesliluta est manus ilhus sanitali, sicutalteia.
Marci cap. x, 17. Quidamadgenkulans, dicebat:: Marci cap. x, 17.Codex Vercellensis, untts genibus
quce his redduntur verbis in Vulgata nostra, Procur- prostiaius togabal eum, dkens. Yeron. quidamadge-
1etts quidam, genuficxo anle eutn, rogabal eum. D niculans,iogans eiim, et dicens. Vidc variantes lec-
liones Grrecilexlus apud Millium.
Marci cap. x, 58. Ym"et aliud e NovoTestamenlo) Marci cap. x, 51_.Code_Vercell. poleslis ... baplis-
exemplmn, quo planum fiat, lren.ci interpreiem,, mum, quod ego bapiizor, baptizati. El ila Veron.
Scripturoe versieulos ex Latino codice vetens Inter- Yindobonensis aulem et Brix. poteslis.... baptizare
pretalionis descripsisse? Ireneeus lib. i, cap. 21, n. baplismum,quo egobaplizor.
2 , ita ex Evangelio Marci laudat eumdem v. 38 :
AU.COTSE xt j3«jrT_<7fi« o eyii;.!)>_,|3K.TT_£S-
.VK£,
J3K7TT__-S
O-OVI. %
Ille vero his verbis transfert, Poteslis bapiisma
9
(al. baptismum)baplizari, quod ego habeo baptizatii
qucepariler ab antiquiori \eisione prodiisse Colber-
tinus codex indicat, Po.eslis baplismum baptkaii,
qttcmego bapiizaii habeo.
Marcicap. xii,2iubiYuigata liabet, Viduauna pau- Marci cap. XH, 11. Codex Vercellensis, una vidua
85 EPISTOLA RUGGERIINOVARIENSIS. 86
permisil duo ininula, ferehat vetus versio, .... misif
t /j_niisi. minuta duo. Vindob. una vidua misit ara duo.
mraduo. Veron una viduamisilmra (minUla)duo.
" Marci Marci eap. xm, 15, CodexYercellensis, qui mper
cap. xm, 15. Qui in superioiibus, non des-
cendah quce' ila in1 Yulgata' nostra e\primunlur", ett leclumfuerit, nohdescendat.Corb. qui in superiotibus,
ne descendat. e non descendant.Yeron. etBrix '
ijuisuper lectum,
_. i
Ut plus inesset ponderis huic rudi Judicio meo,, Matih. cap. vi, 18. In Vercellen., Veron. elSan-
alque innotesceiet ltalce versionis genus saceirimii Geimanen. addilur, in palam, ut in Groecolexlu.
codicis Yercellarum , in medium proiuh hos uuiver- Maitb. cap.x, 25. Vercellen.,Corheien. et Btixian.
sos Eyangeliorumlocos, quos Sapieniissimusdomnuss Beetzfbul. Grseci quoque codices legunl, B5E)>..SOU),
Petrus Sabatier in Praf. generali allegavit ex Palri- quod Clialdaiceest, Deussqtdium.'
bus' primitivis, atque ex codicibusmss. veiierandee j ' Matlh. cap. xxi, ~v. 51. Vercellcn., Veronen. et
antiquitatis, ad exprimendam imagincm anliquoeLa- Gnrbeien. Dkuni ei: novissimus.El ita veleres non-
tinoeItaloetransl.itionis. Nihil ab eo pr.estari poteratt nulli codices Graeci et Laiini hoc loco ferfebant,
in hoc gencre doctius alque Iucidius; quoniamipse_ proutCanlabrig. Groeco-Lat.Gophl.Armen. Leichest.
omiii.i, quaiaffert, loca varianlia, non leviler atlin-- B et Paris. 6, apud Millium. Al nostra oetale libri
git, mullo minus temere, aul ex preejudicalisnotio- Groeci, et Lalini lypis vulgali legunt, primiis. Oritur
nibus; sed lnspeclis collatisque Groecis exemplaii- id c\ tianspositione versiculorum 29 el 30, in hunc
}JUS,exploiala eliam Latinoium indole, in consibuml nitidnm: Pater accedensad prinium, dixil: (29) Fili,
jnsuperadhibiiis operibus SS. fialrum aiitiqinorum,, vade hodie, operare in vinea mea. At ille respondens,
singulis denique summa cum diligentia pensil.ilis,, ait: Eo, Domine; et non ivil. (50) Accedensaulem ad
quecin liujusmodiinquisiiione lucis quidpiam fcene- alleium, dtxit simihier. llle autem respondens, ail:
raii posse videbantur. Cum enim in Pal.cslra hac_ itolo. Postea pmnilentiamotus, abiil. Quis ex duobus
•mullumesset yersatus, et
explorate subinde ipsi _on- fectl votuntdtetnPatiis? Dicunt ei: Novissimus.Hcec
starel de luculentis testimoniis a se prolatis, nill ceile oralionis disliibu-.ohanc responsionem postu-
mirum,si iu iisdem allegandis numquam cespilaveritt lal; codices quidam':ipudHieronym. Vers. Arah. ac
vir maximus. Sed quoniam ex multis labeculis, qui-- Sax. Hilar. Aug. Cod. Const. quo usus est Erasmus,
bus ltala in codicibus modo respersa est, ita veteremt etc Yulgalee ordinem servant, et tamen ferunt,
quasi formam aliquibus videlur amisisse, vix jam utt nbvissimus,non, primus: idque ex eo oritur, quod
ipsa cognosciqueat; et simulacrumdumtaxat aliquod1 animadyerteiites aliqui, in explicalione paraboloe,
iiisuperibribus locis adumbratum, nobisqbe relictumi G publicanos et meretrices queebominum genera^no-
excellentem ejusdem Italoe
*putant:
_t». ego" .M i 1 . )' „- mine alterius filii iiiniuintur, proeferricoeleris, quos
pulclintudi-
nem nerum m Patnbus quccram; alque nativam ef- major halu filiusindicat, yelutiPharisoeis, censuerint
jigiem, post tanlum virum, Jn primigenio Groeco ) mendum esse in textu, legendpmque, novissimus,
lixtu cuno.ius cbntemplal)or, ut nullain a uie patiarr scilicet allerfilius, non, primus, hemp6 majornatu.
diligenii.cpartem desiderari ad Yercellensis cvange- At minime dicitur esse natu maj'or is quem primO
liani codicis illustrationem. En ergo sylvam aliaiumi Ioco adit Pater, neque natu minoriile, quem secundo
parallelarum leclionuiii, quas ego collegi'ex PP. ett "conieiiit. Contra pdiius parabolee ordo posiulat, ut
Coniment. quasque hiclibens in medium1affero. pater prius vocaverit natu niinorem, fl.igitiosorum
v Joan. i honiinumfigurarii, deinde vero maj'orem,quo Phari-
cap.' xix, 31' Vercellen. 'et Veron. cmna
puta. Sic vocein r.vpao-r.ev-n reddit \elus interpres,, seei significabantur. Ita CI. Calmet in Comment. ad
et oplimequidem: nam parasdeven,inquit Augustintis > hnne locum. '
in tract. 120 in Joaui). cmnampuiam Judmi, Laiihe' Mattli. cap. xxn, v. 13. Vercellen. . . te illum.. .
usiiaiius apud nos, vocanl. Hiijus nomiuis menlio estL bus, et ma. . . bus, et milti. . . Supple lacunam ex
etiam apud TertuHianum*,hb. v adversus Marcionem i Veron., lollite illum pedibus, el manibus, el millile,
cap. 4. . el'c.t.oibeien. (ollileeum, ligatis pedibus, el manibus,
I>
Liic. cap. i, 29. Vercellen.... sa au.. . , «.. el miiftte, e\c. Brixian. alligate ei pedes, el niatius, et
mdil.. . la es<.'SuppIelacunam ex Yeron. elBnxian. tolliie eum, el mitliie, ptc. S.Irenseus tolliteeuniff pe-
Ipsa aulem,\t vidit eum,'mota'est (Brixian/.miafa i dibus,etmanibus,etmtltite, etc. Et ita Lueiler Galari-
est). Groebusliabet, "H§EtSoOcrK SiexapkxOn,
'
hoc est,, tanus in Iib. n pro S. Athanasio, omissa tamep proe-
iila autem videns, 'tutJfaiaest. >' positioue a. Conciniieiat ei S. Ambrosius in'Apgl.
Luc. cap. ix, 4. Veicellen. et inde exite, confor- David cap. iv,'pag'.'099. At heque Viilgata, neque
miler Grceco, vai htiOev &,ipye<$t, id esl, el inde> versiones Cojiluica, Syriaca, Arabica, atque iElhio
extte, Yeroh. et inde ptoficiscimini,ut codex Corb. picAj neque Sancths Augiisiiniislegunt Iicec yerba,
Luc. cap. "xxiv, v. i&. In Vercellen., A*dronen,, tapite illutn. Codex C-tntabr.gensis lamen, pedibus,
Corbeien. el Brixian. deest, sumensreliquias, deditt, el mattibuseapileeum.
eis': nee habelur in iextu grccco. Mallli. cap. xxin, 23. Vercel., plena sunl rapina
Matth, cap. vi, 14. Verba, deticta veslra, desuntt et inlemperaniia. Gr.rci codices multi apud Millium
In Verceilen., Ycron., i_rixian.cl'lexlu Groeco. cum 'Yulgata conseiitiunt: at lypis s'ulgati_Icgtint,
87 PROLEGOMENA. 88
Ti\>OVG-IV i%vprcvyrig,vai a/paatag : id CSt,pletli eslis A invenhe. Brixian. etin menon invenietqukquam. Yer-
(1. sunl) tapina elinlemperantia, ulYeron. siones Syr. Golli. /Eth. Armcn. et SS. Gieg. Nys-
Joan. cap. vn, 25. Verccllen., quidam Htetoso- sen. Atlian. Basil. aliique Groeci Patres, et Codd.
lynulm. Yeronen. quidam ex Hieiosolymilanis. legunt, Kaiiv ipol ovy tvp-ho-ei ovSiv.El quidam Lalini
Bnxian ex Ierosolymilis, et ita textus Greecus, Patres, nempe S. Ambrosios Iib. n de Fuga Sceculi
iv.xav 'lepoo-o")vp.ixav. cap. 4, et S. Gregorius MagnusHomilia 39, in Evan-
Joan. cap. VJI, 55. Vercellen. el Veronen. gelia habent, el in me non invenielquidquam.Yerum
numquidin dispersionemGrmcorumilurus est (Veron. idem S. Ambrosius in libro de Tobia, tom. i,
incipiel ire) et docere Grmcos. Textus Groecus ha- pag. 601, ei in inesuumnon invenilnihil:quam lectio-
bet, E-S" TJJVSiao-Kopav xav 'E)>.VWV p.i)\ei KOptveo-Oai,nem etiam explicat in laudalo Iib. de Fuga Secculi,
v.aiStSao-xeiv xovg"E)/\V.V«J: Numqutdin dtspetsionem cap. 4, ii. 24. S. ..ugustinus quoque in lib. JI de
Grmcorumilurus esl, cl doclurus Grmcos,id esl Eihni- Nupliis et concupisceniia, lom. x, parl. 1, pag. 307,
cos Gentesve per loium orbem dispersas et diffu- el in me nilnl invenit.
sas. Sic enim plerique interpretintur dtspersionetn: Luc. cap. III, 13. Vercellen.--Vi/«7plus exegeritis,
sunt iamen qui putanl, ipsos Judeeosinielligendos qttam quod conslitutumesl vobis.Veroncn. Nihil am-
esse, qui exlra Judccam degebant et censebantur B plius exigatis, quam quod constiiutum est vobis. Gdt.
disporsi; quoniam et regiones, ubi sicdispersi dege- elBnxian. quat/tconsiituluinest vobis, exigalis. Groe-
buit, di'ebanlur dispersiones. Ila Sivo-nopanovTou CUSferl, M.Siv Tt)iovrtapa xb h~ia.xtxv.yp.ivov vp.lv
dhpersio Ponli, appellabatur regio Ponti, in qua npao-o-txe,Latine reddendus, Nihil atnphus, quam
eiant JudiCi.Yox illa Diao-Kopv dispersio, in pluribus quod constilulitmest vobts, cxigatis. Grcccumenim
Sciipiuroe locis usurpatur pro significando exilio Kpao-o-a, frequenler usurpatur tpvnexigete: xpio-o-exe
Jiidceorum iu diversis orbis icgionibus , a qno Deus id esl extgalis. Hanc enim significationem hanet ver-
lovoe.ilurus erat eos abquando, ut procdicilur. bum Gr.ecum, a quo
npa/xoptg, exactores.Graecidi-
P-al.cxLVI,V.2: xagSiao-Kopvc xov'io-^.cv.X eKio-/tvai\et. cunt, inquit Agellius, lib. xv, c. 14,
tlo-tKpa\\axbp.t
dtspetsionesIsiaehs congregabil.Ilaqtie (aiunl) dib- vpyvpmv,exegit me pecuniam: sed et ipse Vulgatus
persiones illoeGeulium , quoeGroccorumnomine in- Inteipres Kpv-/xopa, reddidit exactorem, Luc.
tordum significanlur, eiant diverseeoibis regiones, cap. xu, versiculo 58. Simililer
cap xix, 23, illud
per qu.is sparsi eranl Judeei, ut loqtiitur Tobias <7uvro.&.av eizpa%avvxb, inlerprelalur CMHl«Slllis
cap. xili, 5, quia Deus Siicnreiptv ripvg ev avxolg. utique exegtssemUlatn.
Eigo cx isiorum sentenii.), dicebant Judeei: An lbit
ad Judeeosdispcrsos inler Genlcs, ei doctutus Genlesu Luc. cap. v, 14. Vercellen. cum S. Ambrosio. Ut
sil in leslimoniumhoc vobis.Ycron. Ut sil in teslimo-
"E)3-nwg, e os nempe qui inler Genliles liabitant?
nium .. vobis.Coibcien. Ulsilin leslimoniahoc vobis.
Joan op. x, 26. Vercellen. Yeronen. et Brixian.
Mnlii Groecicodices legunt : Ul sil tesiimoniumhoc
post meis, addimt, sicut dtxi vobis, juxla lcxttim vobts, °lw n
GriPCUlll: Ouyap eo-xeb/.xdv KpoSkxavxav e/Aav,vv- papxvpwvxovxovp.iv.el ita Maicion apud
S Epiplianium elTeilullian.
O&gevKOV vpXj.
Joan. cap. xn, 20. Vercellen. Etant qutdatnGtmci. Luc. cap. IX, 5i. Vercellen. Veronen. el Brixian.
Et ila Yeronen. et Corbeien. Gentiles lsti, "E)>weg in fine addunt, sicul (Biixian. skutel) Helias fecil,
crant Pioselyti, non cx Judeeis, sed cx Gentibus ut lextus Grceeiis,'ngwi u'ltag £7.otv.<7e,id cst, quem-
nali. Omnes lere populos de non Israelilica Genle, admodum el Elias fecit. Consentiunt Versiones Ara-
E).)wagGtmcosappellabant Judoei;'Et)-nvio-xvg, Helle- bica, Peisica, Syiiaca, jEtbiopic.i et Gojhica. Ye-
nisias \ero, Jud.eos, qui GroecaBiblia in Synagogis relur Grotius, ne hjec ablata sinl a libranis, quod
legcbant. Vide lamen quoe diximus paulo sup. ea Marcionitis favere crederenl: qua de re vide Ter-
cap. vn, v. 35. tullian. lib. tv, pag. 540, conlra Marcionem.
Joan. cap. xiv, 10. Vercellen. Sed Paler qui in tne Marc. cap. n, 14. Vercellen.Veronen. elCorbeien.
inanel, tpse loqutlut, el opera, qum egofacio, ipse fa- 1) vidit Jacobum Alphmi, et ita Giacci libri plerique.
cil. Yeron. Paler aulem in me manens, ipse loquitur. Canlabiig. vero Gi3)Co-Lal. et Leicest. et Paris. 6,
et opera , qumego facio , ipse facil. Corbeien. Paier et abi Codd. teste Yiclore Aniioeheno, vidtt Jaco-
autem, qui in me manet, ipse loqiiilut , el opeta, qum bum filiinn Alphmi. Brix. Gal. el Mm.Levin Alphmi.
facio , ipse factt. Bmian. Sed Patet, qui in me ma- Oiig. lib. i, contra Celsum negat, hunc Levin esse
nel, ipse factt hmc opera. Sanctus Ambrosms in Aposlolum. Alii iegunt, vidil Mallhmum pubtica-
lib. in de Fide, cap. 2, 'pag*. 513 : Palet autem, qui num; pio eo quod in Vnlgala, et in pleiisque
in me manel, ipse facit opera, el opeta qumego facto, Codicibus, tam mss. quam impressis Groecislegitur.
ipse facil. Ilcm in lib. iv, cap. 6 , pag. 533 : Pater Levi publkanum. Fallilur cum Orig. Grotius, qui
meus, qui in me manet, ipse toquitut, et opera qum pulat Levi fortusse ipsum fuisse mancipem portorio-
ego facio,ipse facit, et ila ui lib. v, pag. 575, omisso rum; Mnttlneumvero illius \icarium : et conviviuni,
tamen, ineus. Paria habet iu lib. de Incarn. Domin. de quo S. Matihoeus, non in Matihceidomo, sed in
Sacram. cap. 8, pag. 722. Levi fuisseinstruclum.
Joan. cap. xiv, 30. Yercellun. el in me nihil habel Alaic. cap. xiv, 61. in Vercellen. ante benedicli,
89 EPISTOLA RUGGERII NOVARIENSIS. 90
deesl, Dei, el lta in S. Hilario, lib. vi de Tiinitate. A Maitli. cap. \j, 19 ct20. Vercellen., Veron., Cor-
lom. n, pag. 170, itemque in Tc\lu Giapco. bcien., Bii\. et San-Gcnn.uicii. exteiminal, el iia S.
Matlli. cap. vni, 31. In Yercellen., Yeron. ct Bn- Cypri.m. m lib. de Oper. et Eleemos. pag. 305, el in
xian. deesl liinc, et lta in Textu Gioeco. lib. ui ad Qu>r. S. Ambros. in Iib. n de Spir. Sanct.
Mattli. cip. xi», 50 In Vercellen. post verbum, p. 655, U S. Augiistin. in lib. n de Serm. Dom. in
'
denlium, addilur, el dtxit. In Eiixian. \ero, ait ULs monte, tom. m, part. n, pag. 217.
Jesus, coiiloiiniier plensque Grjccis Exemplanbus. Matib. cap. vin, 18. Post \cibum jussli, m Yer-
Matlb. tap. _\\i, 18. Yercellen. el Corbeien. Et' cellen. et Yeionen. addtintur veiba , disapulos suos,
porlw inferni (Ci.ibeien. infetorum) non vinccnteam. et ua m \eisionc Coptica , in S. Hilaiio, et in S.
Textus Greecus babet, vvi _u)a. vSov ou /axio-- Ilieronymo. ln Cod.San Geimanen. vero , discipulis
Xva-ovo-iv vvxng• Et porlm infen non pimvalebunlei. suis.
Matlli. cap. xvi, 20. Li Vercellen., Veionen. et'< Milth. cap. x, 29. Verccllen., Yeionen., Cor-
Corbeien. omiilitur, Jesus: nec legiiur in codicibusi beien. et Brnian., sine volnttiaiePaltis leslit, et iia
bene multis, cum Grcecis, tum Laiims, rel.ilis a versio Arabici. S. Iienoeus in lib. n contra ILcreses,
1.1111.in Var. Lect. ipsumque iiomen abundare in tom. i, p.ig. 154, Tciiullianus non semol, No\atia-
'
Vulgala, quaniplnres arbitrantur. B nus de Tiinit.ite, cap. 8, S. Cypiianns in Episl. 55,
Matlb. cap. xvm, 19. Vercellen., Veron., Cor- j'ux(a Pamelium, (19. Oxon.) S. Hilaiius in Iib. iv
beien.,Sm Geimanen. et Brixiaii.,..<.>_..i.amendtco de Tiimiatc l'>m. n, pig 76, aliique.
vobis, et ita Grceci codices multi ac mss. L.itini Maiib. cap. \m, 15, Yercellen. aures et oculos
fere triginta qu.ituor, et plures editioncs apud Mil- eotum gtava. Ycion. et auies eotum obsltue, el ocu-
lium. los eoium grava S. Ireueeus, el auies eotum oblura,
Matlli. cap. v eodcm , Ye.cel'en. et Corbeien. si el ocutos eorum excmca.
duobus convenerit. Veionen., San-Geimanen. et Matth. cap. xiu, 47. Yercellen. teiim missmin
Biix. si duobusex vobis coineneiit; et lta S. Cypria- mati, qum ex omni generepiscium c Supjile la-
nus p. 41, et iu bb. in Tcstimon. n. 5, ct S. Am- cunam ex \cron.el Biixian. qui babent, relim missm
hrosius in lib. de Insiitut. Yiigin. cap. 2, pag. 252. in mati, qum ex omni genete pisciumcbtlcgit. San-
Mallh. c.ip. xix, 1. Ycrcollen. ct Yeionen. ctitn Gernianen. leitm missmin tnare, qum ex omni genere
loculus essel Jesus. Coibeien. quoque, cum loculus ptscium collextt. S. Anibrosius in Iib. de Virgmilate
essetJesus, et ita S. Ililar. cap. 19, pag. 243, .... missom mare, etc. et in lib. v
Mattli. cap. eodem, 10. Yercellen., Veronen. et llex.cm. cap. 6, pig. 83, .... missoin mate, quod ex
S. Germanen., causa viri, el ita S Ambrosius in (C omni geneie ptsciumcongiegavtt.
hb. de Virgimtate cap. 6, pag. 220, et in lib. de Matth. cap. xm , 48. Vercellen. cum aut
Exhortalione Yirginiiatis cap. 3, pag. 282. ess ta, eduxerunt eam ad htus; el sedenles eleg...
Maltli. cap. xxvi, 11. Vercellen. non... p_>.ha- tunl oplimos pi s« Veron. cum aulem esset
bebi... Snpple lacunam ex Yermi. Corbeien. et mtplela, eduxetunl eam ad hlus , el sedenteseleyerunl
Brixian. qui babent, non semper habebilts.et ila duo oplimos pisces in vasis suts. San-Geim.u.en., cum
Greeca Excmplaria, nec non aliq. Suecorum reginee autem esset implela, duxetuni eain ad liltis; el seden-
mss. bibl. el Sixtina edilio. tes oplimos elegerunl in vasts suis. Bnxian.; cum au-
Matth. cap. xxvi, 61. Yercellen., Corbeien. et tem impleta esset, eduxetunl eam ad litus, et sedenteg
Brixian. mdificate, et iia Groecus lexttis, et plerique elegetuni bonostn vasis suis. S. Amhrosius in lib. v
mss. S. Augustini m lib. n de conseusu Evangelisl. Hexaem. cap. 6, pag. 85, cumauiemesselimptetum,
Joan. cap. i, 50. Yercellen., Yeron. et Brixian. duxetunt id ad lilius, el sedentes elegetunt opttmosin
majota hoium, et iia Gra^c. pti^a TOUTMV, nempe, vasts suts.
majora his. Mailb. cap. xv, 26. Vercellen. Veronen., etCor-
Matth. cap. i, 16. Vercellen. et San-Germanen. r beien., non licel accipete, et ita S. Ambrosius in
cuidesponsata Vhgo Matia, genuit Jesum. Veron. cui & Euarral. m Psalm. XJLIII, pag. 907, Brixian. quoque
desponsala erat Vttqo Maiia. Vitgo uutem Matiagc- habei, accipete. Peis. iiem Vers. el S. Hilarius Ie-
nuit Jesutn. S. Gaudentitis in Serm. 8, pag. 95, cui gunt, non licei, etc. E GrcecisS. Basihus Seleucus
desponsata Vhgo Mmii, qum genuit Jesutn. Codex babel il\to-i,pio, _o_.
Veronensis in tertia lessaradecade Manam Vhginem Joann. cap. ni, 16. Yercellen. vosagua bapthabo
in censu generalionuni ponit, cum Saucto Ililano : i'i pmniienliam.iYeron. vos aqua bapltzo in pmntlen-
crgo nulla deest generalio. itam. G it. in pmntlenlia. Terlullianus pag. 228, vos
Matih. cap. m, 11. Yeicellen., qui autetn venit. sola pmniletxtialiiigo.
Veron. San-Germaneii. et Brhian , qui anlem posl Joann. Cap. v, 44. Yercellen. etglotiam ab unico
me venil, et ila S. Cypiianus in lib. i, Testimon. noii qumniis? Yeronen., et Itonorem ejus, qui est so-
adversus Judeeosad Quirinum, cap. 12, pag. 545, S. lus, tton qumtilis? S. Hilarius, et Iwnoremejus, qui
Hilaiiusin Tract. in psalm. c.vni, tom. 1, pag. 290, solus esl Deus, non . equiritis.
et S. Ambrosius in Apologia David altera, cap. 8, Luc. cap. x, 22. Vercellen., et nemo novilquis est
pag. 722. Paler, nisi Fthus, elc. Yeron., et nemonovit Palrem,
91 PROLEGOMENA. [92
nisi Filius, cl que vit Ftli nisi Paler, etc. \•yquoniamconsummalutn etal vinum nupliarum; et ita
Sanclus Irenceus in lib. n conlra Hoeresestom. i, S. Gaudenllus in Sermon. vm, p. 88 et p. 97, con-
pag, 122, nemo cognoscilPalretn, ntst Fihus, neque sule Cl. Galeardi Editionem. Vcronen. el vinum non
Ftlium, nisi, Pater, elc. Itabcbanl, quontam finitumetal vinumnuptiaium. Coi-
Mattli. cap. III, 9. Vcrcellen., et nolile existimate. beien. , el vinutn non habebanl, quoniam consumma-
Veronen. et Brixi.in. et nolile prmfene vos. Codex tuin esl vinum nupliat um.
quoque regio-Gallicanus S. Hilaiii tracl. in Psalm. Jo mn. cap m, 36. Vercellen. qui in dkto inobau-
LXV,relatus ab ediloribusjS. Mauii tom. i, pag. 201, diens est Filio, S. Cyprianus in lib n adversus Ju-
habet, ptmfene, etc. dceoscap. 27, pag. 361 , qui diclo non audiens est in
Matih. cap. v, 11. Vcrccllen., cumvosmaledicent, Filium. Quidam ms. cod. ejusdem operis S. Cypria-
et perscquenlut, el dkent omne justitiam. Ve- ni in loco cil.ilo habel, qui iti dtclo inobediensest Fi-
ron., ruiii vos maledt quenl cenl otnnema- ho. Veroncn. Coibeien. el Brixian. qui aulem non
lum advetstimvos pt opterjustitiam. San-Germanen., credit Ftlio. S. Augustinus in Enchirid. deFide, Spe,
mutedkenl, et peiscqttenlut, el dkent otnne maium et Cliant.ue,. tom. vi, pag. 209, qui autem non credit
adveisum vosptopler juslittam , et ita S. Ambrosius in Filium.
in lib. i de Offic. Ministr. cap. 16, pag. 17, ctin ]" \\ Joan. cap. vi, 58. Vercellen qui me misit, Pa-
lib. II, cap. 3, pag. 75. Ililarius quoque diaconus, liis. Yeronen., Nec enim descendide cmlo, ut faciam
sub Ambrosii nomine vulgalus, in commeut. in volunlatem meam, sed voluntatemPatris, qui me mi-
epist. S. Pauli ad Rom. pag. 52, cumvos petsequen- sit. Ambrosiaster in epist. ad Roman. cap. 14, «
tur, et dicenl omne malum adveisumvos pi opterjus- pag. 104 : Non enim descendi de cmlo, ut faciam vo-
titiam. Ilem Brixian., peisequentur. luntalem meam, sed voluntalem ejus , qui misit me
Malib. cap. x, 10. Yercelien. neque vhgas; el ila Paliis.
legunl Steph todd. 10. Bodl. 4, Vesul. 1, Hunt. 1, Joan. eap. xn, 35. Vercellensis , Veronensis , et
Usser. 2, Laud. 2, aliique quamplurimi velustissimi, Corheiensis, Adhuc modicumtempus. Brixian. Adhuc
de quibus lale Millius. Huic lecnoni consenlil eliam modicumlempoi's.TexlusGreecusquoqueaddit xpovov,
Lucas cap. ix, 5. id est tempus; quoevox In Vulgala aliisque codicibus
M.ilth. cap. x, 42. Vercellen., peiibit mercesejus. nonnullis dcsideralur.
Vermi. peribil nteices sua. "Yulgata Ilalica initio le- Joan cap. xiv, 7. Yercellen., Si me cognovistis,el
gebil, petibil meices veslra, inquil Millius in Proleg. Palretn meum cognovislis.Veron. et Corbeien. si cog-
pag. 42, cum S. Cypiiano. Hodierna .leclio, Marci novislisme, et Patrem meum cognovislis. S. Augusli-
esse vidclur, huc jam olim Iranslala. (C nus in Joan. Evangel. cap. 14, Traci. 71, el72, lom.
M.iith. cap. xni, 13. Yercellen. ul videnles non lii, par. 2 , pag. 683 , si cognovistisme , et Palrem
vidcant, el audienics non attdiant. Yeion. et Sm-Gcr- meumutique cognovislis.Erasm. et Gall. mss. item-
m.inen. ut videntesnon vtdcant, et audienles audianl, que S. Ireneeus in lib. IV, contra hcereses habent,
ei non intelliganl. Corbeien., ut vidjities non videanl, si cognovislisme. Et ila S. Hilarius in lib. vu deTri-
el audienlesnon audiattl, nequeinlctliganl. S. Irenccus, nilaie, lom. n, pag. 202.
ut videniesrnm videanl, et audknles non audianl, in- Joan. cap. xiv, 10. Ve.cellen., Veronen. etBii-
telligenlesnon iitlelltgant. xian., non cied.s? et ila S. Hilarius iJi lib. vn de
Mallb. cap. xvi, 22. Vercellen. pt opitius Hbi, Trinitate, lom. ir, pag. 202, el quidam mss. cod., S.
Domine, non erit islud., el ita S. Hilanus ui lib. vi Ainbios. in lib. l Exposit. Evangel. sec. JLue. p.
de Tiiniiaie lom. n, pag. 162. Yeron. absila te, pio- 1267 . S Augustinus vero in Sormon. ad Catecbu-
pitiuseslo, Doinine, tion erti isltil. Biixi.in. ptopiints meno5,wtom.IV, pag. 559, annon agnoscis?
eslo tibi, Doinine,etc , etila S. Hil.irius, loco lau- Joan. cap. xvi, 14. Veicellen. Iwnotificavil;et ita
d.ilo, in quodam codic'eYaticano ; itemque in Com- S. Hilarius in lib. iu de Trinitate , tom. n, p. 47 ,
meni. in liunc Mallboeilocum. Bnxian., clatifical.
M.ilth. cap. xvn, 20. Vorcellen., genus Dmmonii. . D Joan. cap. x\, 22. Yeron., hoc, et ita S. Ambro-
Veionen., gentisDmmoniorum.S Ambrosius quoque. sius in exposit., P_alm. cxvm, pag. 1092.
in epist. 42 piim elass., pag. 9o9 , et in epist. 05,, Joan. cap. xx, 23. Veieellen., _i cujus temiseiilis
pag. 1026, addit, Dmmonioium. peccata, lemissaeiuntilli, si cujtts tenuetitis, tenebun-
Matlb. cap. xxv, 41. Vcrcellen., quodpmavit Pa- lur. Ycion. et qitotum detinueritis, delenta erunt, et
tet meus. Veron. et Corbeien., quem paravil Pateri' ila S. Ambrosius inlib. deExhorlalioneViigin. cap.
meus. S. Iienaus in lib. m, conlia liccrese» loin.i, , 5, el hb. I de Poenit. cap. 2, pag. 391, Gat. ... re-
pag. 221, et in lib. iv , pag. 273 , quem pimparaiitt mittenlur eis , el quorum detinueiilis , delenla sunt.
Pater meus, el ita leclio antiquoeversionis Italicce,, Biixian. si cui renmeiiiis peccala , lenhtlunlw ei, si
qiiam edidit Cl. P. doinnus M.irtianccus. cujus detmueiilis , deiinebuntui. S. Cyprlanusln Epi-
Matlh. cap. xxv, 29, Yercellen., Yeronen. et Cor-- stola 75 , pag. 202 , si cttjus temUtenliirUli, et
beien., quod habel, aufeietui , et ila S. Hilarius ina si cujus leiiuentis, lenibunttir.
Conimeiitar. m Matlhceum,cap. 27. Luc. cap. i, 50. Verccllen., in smculotum smcttla.
Joann. cap. n, 5. Vercellcn. et vinumnon habebant, t, Veron., in swcula smculorum.Corbeien. et Brixian.,
93 EPISTOLA RUGGERHNOVARIENSIS. 94
in piogeniemet progeniem, Gat. in progenie el proi Anasio. Item S. Irenoeus in lib. iv contra Hoereses
getties.DuoBibliaLal. regineeSuecoium mss. in pt 0- o- tom. i, pag. 277, et S. Ambrosiusin lib. v, de Fide
genieset piogenies. cap. 7, pag. 567, misit eis.
Luc. cap. n, 53. Vercell., Veroncn., Corbeien. et Matth. cap xxiv , 36. Yercellen. et Brixian. ba-
Brixian. post verbum etat, habenl Joseph, pro, Pater er bent, nequeAngeli cmlorum,neque Filius. Yeron. et
ejus, xb Joscph irrepsit ex margine, ul conjicit Mil- 1- Coibeien. nequeangeli cmlorum ( Corbcien. sednec,
lius in Proleg. pag. 44. etc.) nec Filius:e\ S. Maico qui, cap. \ui, 52, ad-
Luc. c ip. n , 34. Vercellen., conliadtcitur, el itaa dn, neque Ftlius. Iloec \erba apud Maithreuui inde
quidam JIISS.codiccs et editiones S. Hieronymi ini) transl.ita legunlur in codice quoque Canlabrigensi,
Episl. 120 ad Hedibiam. Chrysost. Paiis. cod. 6, ahisque noonullis relaiis in
Luc. cap. iv, 1. Vercel. ct Ycron. ab Jordanen. .. Var. Lecl a Millio. SS. Hilanus, Amhrosms, Angu-
Brix. abJordane, etita S. Amhros. in lib. i deSpir. stinus , Theophylactus eadem verba hoc loco inler-
Sanct. cap. 9, pag. 618. pretantur: hinc tamen non juie collegeris , illosea-
Luc. cap. v, 20. Vcrcel., Yeron. el Corb. remissa a dem in suis libris habuisse. Ill.i quippe ex Marcomu-
suttt. Bri\. dimissasunt, et ita S. Ambr. lib. in dee tnabantur, ut Arianis responderent. Animad\erlit
Fide, cap. 2, pag. 4£9. g S. Hieronymus, hcecnon fuisse in libris Oiigenis ct
Luc. cap. ix, 22. Yercellen., el posl lettium diem,, Pierii. Habentur tamen in Veteri Vulgala •Marii.m.r-i.
et ita Tertullianus pag._455 , Veron., et posl dtes s Locus liic magnarum liiium seges fuit Catholicosin-
ttes. ler el Aiianos; cum iiiex eo falsocolligerenl, Deum
Marc. cap. vm, 58. V_rcellen.,Veron. elBrixiau., , non esse Jesum, cum aliquid essel, quod illius noti-
confundel eum; el ita S. Ambrosius in lib. mi liam fugeret. Huic objectioni occurrens S Ambrosius
de Fide, cap. 13, tom. n, pag. 5i<3,et S Augustinus 5 lib. v de Fnle, cap. 8 , ait: Veleies Gimci codkes
in SpeculodeEvangelio, secundum Maicum, tom.m,? (Mu ci) non habenl:. Quod nec Ftlius scit; i sed non
part. 1, pag. 764. miiumest, ti et hocfalsatunt, qui Sciipluiasintetpo-
Marc. cap. xiv, 56. Vcrcelien , non eiant mqualia _ laveiedtvtnas. £o-.-_.im codices omnes Groeci el La-
lesthnoniaeorum. Gra_cus,~K_/_ , tini, qui nostra celate supersuni, m.inu exaia i et
'__«_vi p.apxvpiv.iov/.
ycKV,qui ad vcrbum soml, ^tmquatia lestimonianonj typis editi, uno consensu boecapud Marcum legunt,
erant. et multi eiiim apud Matlhceum. Agnoscunt proelcrea
Luc. cap. n, 22. Veicellen., et cum expleli essent. ceeien Patres.
S. Iienjcus in lib. VII conlra Hceresestom. i, pag. Joan. cap ni, 6. Yercellen. addit, quia de catne
187 , cutn impleliessettt S. Ambrosius in Iib. n de. Q ( nalum est. Veion. quontamde caine nattim est. Tcr-
Abr.iham tom. i, pag. 335 , cum dies quadtaginlas lullianus in libro de Carne Christi cap. 18 , Ambro-
complerentur. sius lib. ni, cap. II de Spiritu Sancio, ct codex
Maitli. cap. v, 4. Yeicellen. , hmreditaleposside- Evangeliorum vetustissimus in Bibl. Bodl. similiter
bunl tenam. Brixian. hmieditabunl lenam, et ila addunl, quiadecaine natumesl.
Sanctus Irenceus in lib. "in contra Hoereses, pag. Joan. cap. iii, 6. In Veieellen. addilur , quia Deus
210, etS. Cypiianusin lib. iu Testimon. cap. 5 , sphilus est, et ex Deo nalus est. In Corbeien. quia
p. 375. Detts Spttitus est. §>.Ambrosius in bb. iu de Spiritu
Matth. cap. v, 7. Vercellen rebitur S.incto, tom. n, p. 677, hahet, quoniam Deus sphi-
Deus. Suppletur lacuna ex Veronen. et San-Germa- ttts est.
nen., qui babent, ipsis miserebituiDeus, et ita Sanc- Joan. cap. u, 57. Yercellen. in fine versus addit,
tus Ambrosius ir. lib. de Offie. Ministr. cap. 10, si accepenl homo coipus filii hoininis, quemadmodum
p. 17. panetnvilm,habebitvitatnin eo. Yetus codex Greeco-
Matth. cap. x , 25. Vercel., Veron. el Corbeien. Lalinus Cnntabrigensis , octavus Henrici Stephani,
post llla verba , fugile in aliam , i)abenl quod si in Yicioiiims Afncanus siimliler , aliique PP. legunt,
aliam (Yercellen. in altetam) persequentui vos, fugiteJ) _Dquemadmodumin meeslPater, el ego in Patte. Atnen,
in aliam ( Corbeien. hi alteiam ). "NonnulliGroecico- anten dtcovobis: Ntsi accepetiliscorpus ftlii homtnis,
dices m.inu exarali, de quibus Millius in Yar. Lect. siiui panem vi'm, elnisi bibetilis ejus sanguinem ,
simibter posl illa verba fugile in aliatn, heec addunl, non habebttisvnam in vobis. Qui manducat meam
quod si perseculivos fueiinl in alleta, fugilein aliam. catnem, et btbit meum sattgutnem, habel vttammter-
S. Ambrosius quoque in libro de Fuga Soecul.cap.4, nam.
pag. 425, quod si ... aliam persequenturvos , fugite in Mare. cap. vi, 11. Yercellen. addit, Ainen dicovo-
aliatn, ei,ita versio Saxoniea. bis: temissius enl Sodomis, el Gomotisin dieJudtci,
Maltli. cap. xxi, 57. Yercellen., Veron. el Cor- quam civiiatiilli. Biixian. Amendtco vobis: loletabi-
beien., Filium suum unicum , et ita S. Irenceus, S. lius ettt Sodomisaut Gomoiisin dieJudicit, quatn illi
Amhrosius et Lucifer Calaiilanus. Brixian. pariter civitaii, et lta in versiculi hujus finc addit Textus
habei, ftliumsuum"unigenilum. Grcecus,Amendico vobis: toletabiliuseiit letrm Sodo-
Matlh. cap. xxi, 57. Yercellen. el Vei'onen. misit moium et Gomonhmorumvt dieJtidtcii, quam _/.. Ct-
illis, et ita Lucifer Calarilanus in Iib. n, pro S. Alha- viiati. Quoetamen ex Maiiboeicap. x , 15 , dcsunipta
95 PROLEGOMENA. 96
sunl, nec inoptimis codicibus Groecisquamplunbus A in Brixian., super eum: El ita in aliquibus mss. Div.
leguniur. Bibl. S. Hieronymi.
Marc. cap. xv,3. Yercelleii. addit in fineversiculi, Marc. cap. n, 17. Vercellen et mm. sed peccalotcs
Ipse autein nihil lespondebal, et ita ingens librorum in pmniientiain.Greecicodices mulli addunt hocloco,
Groecoiumnumerus hoc loco^A.T.fSeOU.EV vKt/phaxa, ad pmnilenliam. Plures vero non. VideMilliumhic.
hoe est, Ipse attlem ttthil tapotidti: item Complut., Assumenlum est quod cx Mallliceicap. ix , 15 de-
Vecbel., Arm., _4_tliiop, aliique jilures libri. Addi- suniplnm est.
disse \identur Libr.nii. Luc. cap. ix , 56. Post aniinas, additur homhium,
Luc. cap. wiv, 13. Vercellen. cui nomenAmtnaus. inVeicellen., Veron. et Brixian., el ita in S. Cypria-
Vcron. nomine Clcophas, et Aittmaus. Coibeien. no- no pag. 211, elin S. Ambrosio , lib. i de Pceniten-
mitte Ammaus el Cleophgs. Vide S. Ambrosmm in tia, cap. 16.
Comment. in EvangeViumSancti Lucceheic, qui tam Mauh. eap. v, 52. In Yercellensi, et Veronensi
insignis vari.inlis Lectionis memi.iit, ac nostris co- desunt \erba : el qui dimissamduxeiit,adullerat.knim-
dicibusalios la\enles libios alferi. adveitil Sanctus Augustinus apud Millium, veiba,
Mallh. cap. \in, 20. In Verccllen., Veronen. et el qui dimissamduxetit, adulletal, in quibusdam La-
Corbeicn. post verhum nidos , addilur, ubi tequies- B E linis codieibus non legi. Desideranturetiam in veteri
cant. Et ita in Ambrosii Hexaem. lib. vi, cap. 8 , codice Canlabrigensi Groeco-Laiino.
pag. 131. Maltli. cap. vi, 10. Deestin Vercellen. et Veron.
Matih. cap.xvi, 13. Vcrccllen., Yeron.,Coibeien., ikut, et ila in Terlul. pag. 151, et in S. Augustin.
Saii-Gernianen. etBihun. Quemtnc, et ita S. Hila- lihiv, conlia duas Epist. Pelag. lom. x, part. 1,
lius Tiaci. in psalm. cxix , lom i, pag. 419 , et S. pag. 483.
Amhrosius in lib. de Incarn. Dom. Saciam. cap. 4, Matih. cap. xxin,v.l4. In Veicellen. et Corbeiensi
pag. 709. desideratur versus 14, in Brixian. vero v. 13, post-
Matih. cap. xxn, 4. Yercellen., Yeronen. ct Bri- poniiur v. 14. Antiqui codices hoc loco dissident.
xian. et saginaia occisa suni, et ila Lucifcr Calaiita- S. Chiysoslomus, Euthymius, Theophylacius, au-
niisinlib.ii, pio S. Alh.uiasio. Sai.-Geini.uiei). et[ clor opeiis imperfecti in Mallhoeum, Gr_eeicodiccs
saginata mea occisa, elc. typis \ulgati el tnaiiu exarati pleiique, loco mo-
Maltli. cap. xxn, 45. In Vercellen., Yeronen., ett venl v. 15 et poal 14 transferunt. Alii pr.Tpoiiunl,
Biixian. , atldnur, in spitilu. Et ila habenl S. Cy- omittunl penitus alii, ul Cantabrig. cod., Grocco-
piian. jrag. 202, acS. Ambros. Iib. v deFide cap. Lat., Colb. 2, Sax., coitd. mss. Arab. et quidam an-
8, el lib. ui de Spir. S.inc. cap. 15, pag. 687. ( tiqui codd. Lat. apud Martian. et Brug. beic. Non
C
Mulih. cap. x\iv, 7,Ver(ellcn. ctYeronen. pet lo- legunt ipsuin Ongenes, ct Sanclus Hieronymus, et
ca omnia. S. Cypiianus, per singula loca. apud canonem Eusebii tiibuilurcap. xi, v. 52Lucce;
Miltli. cap. xxvi, 70 In \ercellen. p<>slverbum , quamobrem fil conjcclurce Iocus, illum e Luca in
dicis, adililur , nec novi; m Yeron. neque inulligo;; Malth.rum fuisselranslaium.
in S. Cyprianopag. 636, ncquenovt te. M.itth. cap. xxu, v. 64. In Yercellen. Yeron. Cor-
Maith. cap XAVII, 28. Yercellen. cl indueiuiil eumi beien. el Biixian. deesf vox, Dei, et ita in S. Hila-
luntcam purputeam, el clamydemcoccineamchcumde- rii lib. ide Trinitate, lom. n, pag. 20, et in Sancli
detunt ei. Yeioneii., el induetuni tunkampurpuieam,, Ambrosii bb. n de Fide cap. 12, pag. 490.
el clatttydemcoccineamcircumdedetunlei. S. Anibro- Malih. cap. xx\n, v. 9, in Yereellen. et Veroncn.
sius in exposit. Evang. secund. Luc. lib x , tom. i,, deesl, Hktemiam. Lucas Brug., Jansen., M.ildon.,
pag. 1526, clamydemaulemcoccineaminduitur a mi- Baron. aiunt nullius proplielcenomen ab evangelista
litibu-i,elpurpmeam iunicatn. beic posilum fuisse, suffectumque librarii aibitrio
Joan. cap. xi, 59. Yercellen., soror Lazaii; omis- Hicremiam, relictum deinde antiqtiitatis ohsequio.
sis veibis illis, quimottuus fuerat. In Veronen. quo- Sunl tamcn Graeci codices, aique Synaci, Arabici,
que deest, soror ejus, qui tnoiluus fneral. El ita in S.. D; cl Persici apud Yar. Lect. Milln, item S. Aug. hb. iu
Ambros. enan.in Psalm. xxxvn, pag. 841. de Consensu Evangel. cap. 7, et quidam Lat. codd.
Luc. cap. vi, 21. Yercellcn., Beait, qui estuitis •s in quibus minime legilur, sive ii desciipli fuerint ex
nunc, etsiiitis, elc. Veron., Beati qui nunc esmiunt i. vetustioiibus, a quibus illud aberat, sive erasum ab
et siliuni; quia ipsi saturabunltti. Corbeien., Beati li iis fucrit boc nomen,*quippea loco alienum.
qui nunc esiiriunl, el siliunl; quia saiutabunlur, el itaa Joann. cap. vm, v. 1. In codice Yeicel. et Biix.
S. Ambrosius in hb. n de Offic. Minislr. cap. IV, desunlduodecim priores versus hujus capitis. Haben-
pag. 74, et in lib. i de Cain et Abel, cap. 5 , pag. ;. tur m Coib. Gat. et Mm. In Veronensi aulem duoe
192. paginee, quibus continebanlur, fuerunt abrasoe;
Lue. cap. x, 7. Yerccllen. qumab illis apputtuniur. limlii a<l!iucapparent in codice. Porro in codicibus
S. Augiisliniism Iib. de Opere Moiiachorum,tom.\i,i, Gra'cis, latinisque quampluribus ipsa S. Ilieronymi
pag. 480, qumab ipsis sunt. eeliledesiderabanlur, ut ipse testatur lib. n contra
Marc. cip. i, 10. In Yercellen. posl verbum , des- s- Pelag. cap. 6, per heecverba : In Evangelto secun-
cendetitem,addilur, ineum; in Corbeien. super illum; i; dum Joannemin mullis et Gtmcis, el Latinis codicibus
97 EPISTOLA RUGGERII NOYARIENSIS. 98
non invenitut de adultera muliere, etc, eosqtie versi- A
J taxal narritionem hanc non ferebat, Proesto illi eial
culos non lcgunt GroeciPalres pleriqtie. Ex intcr- C.intabiigensis codex celebeirimus ac vetustissimus
prelibus in Catena Groecacollectis, tribus nempe et apud quem olim h.oe 1'g-ebalur. Libri omnes, quibus
viginii, nemo hos explicavit. Omisere Ongenes, S. usus est R<ibei.iis Stepltamis, non pauciores qu.iin
Cliryoostomus, Noimus, ccelerique. Assent Mct.do sexdecim , cdni bmnes, innumerique manu exarati;
natus inter Grcecaexemplana , quo_ipse consuluit, pleiique eoium, quos vidit Miliius, illam exbibc-
nullum fuisse, in quo hoecnarralio Iegcretur, pr.vtcr bani. Latinos codices, in quibus ea desideralur, so-
unum dumlaxat, Leontii commenlaria continens; los Yercel. et Brix. novimus Quod ad Syriacos,Aia-
imo Leonlius ipse in commentariis, jirorsus illim bicos, Copticos attinet, plures fortasse sunl qui eam
preeierit, Greccusque lexlus hujusmodi commenlariis ferunt, quam qui oniisere.
addilus, obelis hoc loco nolatur, ut inlelligas, apo- GIJ_CIPatres Joannem inlcrpretali, locum bunc
crypliam esse nairaiionem. Codices alios laudat proeieneio, sivc quod perspicuus magis essel, qu.un
Millius, liac nirratione caientes. Illam Armeni o bi- explicatione mdigeret, sive quod ijisorum in libus
hliis suis perntus dele\ere. Syriaca \crsio in Poly- non habeietui. T.itianus, qui anno circiler 160 Josu
glollis pansiensibus ac Londinensibus, ac veiu, Clinsti fl'imii, 60 posl Joauins e\.uigelislee obitum,
ver.io Golhic.i Ulpliilcenon ferunt. I et Animonius aimo leime 220 Jesu Cliristi, et 120
B
Yetusti quidam Grceci codices lllam hoc loc > i.on posl Joannem scnbens, iiarralionem agnovcie cano-
habent; sed alii ad calcem capilis xxi Lucre, ut Cod. nicam el in Evangelici concordia ab ulroque conc.n-
Leireslr. apud Millium etPath. 6, apudKuster.; alii naia, ex qua desumpsil Euscbius tabulas suis cano-
ad calcem Evangelii, ut codd. Reg. 1879 et 18S5; m nibus mseiendas, recitavere. Illam omnino excipil
isonnullis a rehquo texiu peculianbus notis disungui- S. Hieronymus hb. n contra Pelagianosj, quippc
lur; apud a'ios codiccs in ora libri legitur, vel inmo- quam conira ipsos Pel.igianos torquei. Non semel in
ribus Iil eiis descnbitur. Euthymiu-, imiio sccculi\it libiissuis ea uuiur S. Augustinus, nempe liic, Tract.
florens, lllam in commentarns inteiprelatur; at in 52 et lib n de Adult. conjug. cap. 6 et 7, et libio
libris optimec notoe desideran vel obelo distingui de \era et fals.i Pc-iiiten. cap. 13, et cpisl. olim 55,
asscril; quapropler, inquit, adscripta videnlur, vel nunc 155, et lib. dc Consensu Evangelisiaium,
addila. S. Chry-OSlomus,quem paiioni Imjus naua- cap. 10 et ahbi. Yetus Aposioliearum Cnnslitutionum
tioms recitant, inLnin.i quidem veisione Homilice auctor lib. n, cap. £4, cjnsdein meminil, itemque
LXln Joannem mulieris adulterje meminit, minime Synopsis Sancto Athanasio adscnpta, uii et S. Am-
tamen in Gr.cco, ubi illud habet dunlaxat, (|tiod Pha- brosiuslib. III de Spiritu Sanclo, cap. ilem et lib, vn,
risjei a Jesu quopsiveie, 1'ceret ne uxorem quaiibet C(" cpisl. 58, et lib. i\, epist. 76, ceeterique Latini Pa-
ex c.nisa repudiare. tres pro opporlunitaie. Concilium denique Tridenli-
Narrat Eusebius Hisl. Eccl. lib. m, cap. 59 seu niiiiisess. 4 de Script. Canon. cum omnes singulas-
ullimo, Papiam Joannis evangelistoediscipulum sen- que res in exeinplanbus Yulgatce conientas, Canoni-
lentias orationesque quamplures ex aposloloium casesse pronuntiaveiit, loeurn bunc eum eecteiis in
ore collegisse, quoe m Evangelioium libiis non lege Canonem exccpil, eumdemque uti auihenticum, Cn-
banlur; inter coeteras vero el illam histonum de mu- tici jrlerique erudilissimi, etiam Heterodoxi, ut Cal-
lieie, mullorum flagilwrum accusala apttd Dominum. vin., Gomar., Selden., U\oi., Hebr., lib. cap. 11,
Qumhislotia, inquil Eusebius, i>.Evangelto sccundmn Millius in Not. in N. T. aliique aniplccluntur, inquit
Hebtmos coittineiur. H.ec Eusebn veiba eiuditis qui- Calmet ad hunc locum.
busdam scrupulum injecere, procsensne de adulteia Unde autem fit, ut Libri veleres Yercel. etBrix.
n.uralio ex Joanne pnmum, an ex Papia in0reniinul- aliique, proesertim Groeci, Imnc Iotum non ferani"?
lius liomine, an deuique habeatur ex Ilebieeonim S. Augusliuus lib. n de Conjug. adult. cap. 7, fa-
evangelio, quo uti constat, incerla quainplura et ctum essc ail, ut nonnulli modicmfidei, vel pothts hti-
apociypha continebaniur. Pugnat pariler in lllius mtci vetm fuiei, ciedo, metuenles peccandi impunila-
sincenlaiem ingens vanaium lecti.num numerus, J) j letn dati mulietibus suis, illud, quod de adulietm ht-
quee m duodecim prionbus capilis hujus veisicuhs, dulgenlia Dommiis fecil, aufetrent de codkibus suis ;
quamin cceleiis Evangelii hujus locis frequenliores quasi perinissionempeccandi ttibuertl, qui dixit: jam
inveniunlur, ut videre fas est apud Sixtum Sen. deinccpsnoli peccate. Alii censuere ex E\angehose-
hb. i Grol., Bez., liammond., Joan. Cleiic, CajV cundum Ilcbioeos in Joannis Evangelium migia-se,
lan. Ilis adde groocarum et oiienialium Ecclesia- sive a 1'apia in ora libri descriplum, deinde in tex-
rum consensum, quarum mulus In libris desidera- lum hreps'sse. Hisce conjecturis locum fecere verba
lur, teste Selden. Uxor. Ilcbr. lib. iu, cap. 11 Ist. Eusebii qucerccitavimus. Al non satis Iiquet litrum
sunt, quoein liujus HistorioesinceriUtem objiciuntur de mulicre hac adtiltera eo loco agai Eusebius, il-
abllaereiicis nostroecetatis. lud dumtax'11 scribens, narratam a Papia hhtoriam
llis respondemus, codices codicibus, Grjecis Gree- de multere, multoium flagtttorum accusala apud Do
cos, Laiinos et Oricntales, Laiiivs et Oiiemalibus minum, qttmhisloria tn Evangelio secundum Hibimos
opponendo. C libris Groecis septem et dereni, quos conitneicliti. Non menunit Eusebius inulieiis de
habebat Theodoius Bcza manti cxaiatos, unus dtuj- adulicrio du.il.ixal dcLitee; quam narialiuucm in
99 PROLEGOMENA. 100
Evangelio secundum nebrceos recitalam fuisse nullo A Luc. eap. xxiv, 56, in Veicellen. et Veronen.
argumento discimus. deesi Dicit eis: pax vobis; ego sum, nolile limere.
Grotius, qni eam primilus a Joanne descriplam Porio e,i veiba, Ego sum,noltte timere, in Grcoco
ncg.it, ait, traditam discipulis viva voce ab aposto- qunquo desiderantur. At ea Iegunt versiones Cop-
lis; atin Evangeliis omissam, quod lacile inde ca- lica, Syiiaca, Persiea, Arabica, __3lhiopica, Ar-
Itimnia arripi posset traduccndi Cbristianos apud mena, ete. et SS. Ambrosius et Augustinus.
magistratus, qu.tsi evertentes publica judicia, qui- Maltb. cap. VII, v. 15, Yercellen. et Veronen.
bus slare videlur reipublicee salus. Contra defendit quain lata el spattosa esi via. S. Hieronymus in epi-
Millius Prolog. 25, 252, 253 el 892, narratam a scri- slola 148 , in uno ms. quam lata et spaiiosa via est.
ptore Evmgclii secundum llebrceos ex eorum fide, In edit. veroVeron. tom. l, pag, 1095, quatn spatiosa
qni ab apostolis didicerant; variisque adjunclis or- vta. S. Ambros. in exposil. Evang. sec. Luc. lib. iv,
natam, uli plerumque in liis rebus usuveml; descii- pag. 1544, lata et spaiiosa, relate ad viam. Unlis ms.
piam deinde a Joanne iti Evangelio ex accuralissima S. Augustmi de Serm. Domin. quam lata poita.
venlale, quippe cujus rci teslis ipse fuerai, sprelo Mallb. c.tp. viu, 25, vciba disciptdi ejus desunt
vel iguoialo prorsus Evangelio secundum IIcbr_cos. iu Yercellen. et Corbeien , elita in nonnulbs reginoo
Deinde, cum sciolus aliquis eam nairalionem Joan- R Suecorum m^s. Lalinis Bibliorum Sacr.
ms Evangelio ex Evangelio secundum Hebroeos ad- Malih. c. x, 19, inYercellen. et Veronen. omit-
ditun pulavent, adjeclo veru nolasse, veluti du- tuniur verba quomodo,aut , et ila in S. Cyiprianiepi-
bi.un, ab aho demum audaciore expunclam. Ita sen- stol.i 56 ad Thibariianos, de cxbortatione Martyrii
sim in Groeciscodicibus desiderari incospisse; cum- pag. 129.
que noimisi uti apocryphus locus habereiur, effusa Matih. eap. xi, 2,Yercellen. miltens di... pul.
passim licenua corruptam, et minori obsequio stu- s suos, supple lacunamex Veronen. et Brixian. mit-
dioque, qn.im reliquas Evangelii partes fuisse de- tetts dtscipulos suos. Codex Canlabiigensis Gra_co-
sciiptam. Ilinc vero orlas tam mullas varias leciio- Lalinus h,ibet,.H...e..sper disciputos si.os.Coiisenliunl
nes, qucelmcloco inveniuntur. Ila Calmet. versiones Goinica, Armena, Persica, Syriaca. Misso-
Joan. cap. xu, 47, deesl primo loco, non in Yer- rum a Joanne discipulorum numerum non tradunt
cellen. Yeron. ctBiixian. elita in S. Ambrosio. Juvenctis , Ambrosius, Hilarius , de quihus Mill.
Joan. cap. xin , 52, desunt verba si Deus clati- Proleg. 587.
ftcajus est in eo, in Vercelleu. Yeron. ei Corbeien. et Mattli. cap. xvi, 21, in Vercellen. et Corbeien.
ita in S. Ambrosii lib. iv de Fide, cap. 10, pag. 545, dcesi, scribis, et ila in S. Irenceo.
et in libro v, pag. 571, num. 115. < Malih. cap. xxm, 4, in Yereelien. el Veron.
G
Joan. cap. xiv, 15 , in Yerccllen. Gat. Mm. et desunt verb,), el impoitabtlia, et ita in vcis. Syr.
Brixitn. deesl, Paliem. Yeron. babet, ab eo pelie- Pers. Aiab. .E.l.iop. atque In SS. Iien. ct Ambrbs.
titis, el ita S. Amhro.ius in lib. v deFide, cnp, 5, Joan. cap. i, v. 27, in Yercellen. deesl, qui se-
p. 565. cundo loco, et ita in S. Cypriani operibus. In Ve-
Joan. cap. xvu, 18, Vercellen. Veron. Brixian. ron debunt verba, qui anle me factus esl, et ila in
haheiil primo et seeundo loco, in 'hunc mundum, el veis. J-ihiop. Copt. et aliis codd.
ita S. Ambrosius. Joan. cap. v, 36, in Vercellen. omiltilur, qum
Luc cap. iii, 25, inYercellen. etYeronen.de- ego facio, et ita in cxemplari Vat. S. Hilarii lib. vi
sideralur, qtd fuit Mulhalim, qui fuil Amos. Divus dc Trimtate. Iu Veron. deest Untum, ego, et ita in
Irenccus conira Hocresescap. 55, pag. 355, et cod. S. Hil.irio, tom. n, pag. 152.
Yeron. non agnoscunt in Genealogia Domini secun- Joann. c. xi, 37, deest in Vercellen., Veron. et
dum Lucam, nisi septuaginta duas generalione=. Brixian., nati, et ita in
lla ex plerisque melioiis notoe
Nunc sepiuagiuta et sex numeranlur. abquoe nec non m quibusdam mss,
exempl.iribus Groecis,
his geneiationibus addilitiee tunc lemporls putaban- div. Bibliolhec. S. Hieronymi.
lur. Adeaiur S. Ambros. lib. m Exposit. Evangclii J
Joann. cap. x\m, 21, deesl, secundo loco,
secundum Lucam, numero 15 pagina 1518, ilemque
in et Veron. itemque in S. Hilarii
nuin. 16 eduionis Mauriiue, qui pariter Yeron. co- unum, Yercellen.
mss. lib. \iu deTrinitate, tom. n, pag. 217.
dici favere videlur.
Luc, cap. iv, 4, verba, in monlem excelsum,de- Luc cip. ix, 23, Yercellen. Abnegetsemelipsum
sunt in Yeron. atque m Groecis quibusdam cxem- el sequalur me, omissis illis verbis et tollat crucem
suam quoltdie. Yeronen. Abneget semelipsum,et su-
pWibus, itemque in duobus regince Suecorum mss.
relatis iu div. Bibl. S. llieronymi. Desunt quoque in blata ctuce sua sequatur me. Yetusli codices mulli
Vccellen. Verum pio illis habet, Ilietusalem, el sia- ajyud Mill. Yar. Lect. non iiabenl quotidte. Ahqui
iuil eum supia pinnam temph. eti.im tolam hanc pericopam, lollal aucem suam
Luc. cap. \n, 51, veiba aii autem Dominus, de- quoitdte, omittunl. At ferunt versiones Syriaca, Go-
sunt ni Vercellen., Yeron., Corbeien., Gal. et Mm., lhiea,.Yulgatael Latina qucedamexemplaria.
el ila in Grcccis nonnullis exemplaribus et in qui- Luc. cap. XII, 27, in Yercellcn., Yeronen. et
busdam mss. div. JJibl. S. Hieronymi. Yindobonen. posi lilta, additur, agtt, et ita legunt
10! EPISTOLA RUGGERIINOVARIENSIS- 302
etiam quoedameditiones S. Auguslini in Speculo de ^interpretatisunt:
_ qusecumquevultis ut faciant vobis
Evangelio secundum Lucam. homines bona, etc, sed in GtmcoEvangelio, unde in
Luc. cap. xn, 51, ante regnum, deest ptimum, Laihtum itanslalum est, non lcghur, bona.
in Vercellen., Ycionen., Corbeien., Mm., Gat. et Joan. cap. i, 3, Yercellen., Yeronen., Corbeien.,
Brixian., et iia in aliis antiquis Bibl. Iiem in et Brhian. cum hac inlerpunctione legunt, et sine
lcxtu Grccc. et in S. Augustini Speculo de E\ angeho illo faclum e._ nihil. Quod faclum esl, elc.,'cl ita
seciindum Lucam tom. m, parl. 1, pag. 771. Sanctuslrenceusinlib. in contra Hocresesinaliquibus
Luc. cap. xn, 31, desunt verba, et justitiam mss., Tertullian. ihlib. adversus Hermogenem, S.
ejus, in Yercellens., Yeionens., Gal., Yindob. et Cypiianus in lib. n Testimon. adversus Judoeos ad
Biixian., etita in antiquis Corbcien. Bibl. in Grcec. Quirinum cap. 3 , pag. 352, S. Ililanus in Jib. i de
elin S. Auguslini locojaudato. Trinilaie, tom. n, pag.7, el lih. n, pag. 37, et S. Am-
Luc cap. xn, 35, Yercellen., el sint lumbi, etc. brosius in lib. ni de Fide, tom. n, ],ag. 504.
Yeron., Corbeien., Yindob. et Bri\ian. stnt aulem Joann. cap. i, 26, Vercellens., YeronCns., et
lumbi, ctc S. Iienceus in lib. iv contra llcereses Bn\ian., stat, et ua S. Cyprianusin lib. nad\ersu&
toili. i, prg. 278, sinl tgitur lutnbi, clc. JuJoeos, cap. 19, pag. 359. S. Ambrosius in hbro de
Luc. cap. xxiv, 52, Omissis verbis illis, loque- •j, Cain et Abel pag, 198 , et in epist. 55 prim. cl.iss.
telur in via, et, habet Yercellen., cum adapeiiebat no- pag. 921.
bis Scnplutas, ^eron., cum apernel nobis Sctiptutas, Mailh. cap. ix, 2, Vercellen., Veronen., San-Ger-
etitaS. Ambros.inlib.de Inslil. Virg. cap. 11, manen. et Bnxian., constans esto, et ila S. Uil.irius ,
pag. 206, elin liuarr, m psal. xxxvm, p. 8i9: etOrosius. S. Cypiianus vero pag. 644, habet bono
Luc. cap. xxiv, 46. Desunt verba, el sic opoi- attimoesto.
tebat, inYercellen., Veronen., Gatv et Mm., et ita Joan. cap. i, 27, Vercellen.,Veronen.3 elBrixian.,
iii S. lren. lil). 111conlra Hcereseslom. i, p.ig. 206. venU,et ita S. Ambrosius in lib. v de Fide, cap. 19,
Marc. cap. xiv, 62, in Yereellen. et Bnxian. pag. 595 , et in hb. dc Pairiarch. Benedic. cap. i,
posi, vtrtulis , deest, Dei, el ila in Groecole\lu, in pag. 519, S. Cypiianus habet, venicns.
aniiquis Corbeiensibus bibliis, in pluribus mss. di- Joan. cap. vi, 5,VerceUen.,a._ P/.!..!);jo,Yeronen.,
vinocTlibliolhec-C S. Hieronymi et in S. Augustmi ait Phtlippus, Biixian. dtcit. , ete., S. Augustintis in
hh. III de Consensu Evangelistarum lom. m, part. Seimon. 2 de Tentaiione Abrahce lom. v, part. i,
2, pag. 114. pag. 65, ait enim Philippo.
Matili. cap. xxi, 31, Vercellen, cedunt, Joan. cap. i, 14, Yercellen., Veronen., Coibeien.
supple lacunam e\ Brhiano, qui liabet, ptmcedunt, Q | etBrhian, gratia et vetilate, et ita S. Hilanus in
et iti S, Ireneeus in lib. iv coniia Haereses tom.), lib. i de Trimtate, nnm. 10, Greepus quoque textus
pag. 257, ct S. Zeno Yeronensis in lib. n tract. 14, et S. Irenoeus in lib. i contra He.reses, tom. i,
de Juda, juxla (idem aliquorum codd. et editionum. pag. 42, habenl, veritate.
Matth. cap. xxvi, 28, Yercellen., effundtlur, et ita Joan. cap. n, 19, Vercelien. solvde hoc templum,
Groeciistextus. . , ~ et in ttiduo resuscilaboillud, Veronen. solvile hoc lem-
Titulus Evangelii S. Lucce, in Vercellen., et Cor- plum, el in iriduo illud suscilabo , Brixian., deslruite
beien. Evangeltum secundum Lucanum , Veronensis hoc lemplum, elc. S. Ireneeus in Jib. iv contra Hee-
habet, Evangelium secundum Lucan., Gat. Evange- reses, tom. i, pag. 300 , solvite hoc lemplum, et in
lium cata Lucam, Brrxianus Evang. sec. Lucan. In ttibus diebus sttscttaboUlud. S. Cypiianus iu lib. de
libro quoque Qualuor Evangeliorum, cujus -\arias Montihus Siua et Sion adversus Judoeos pag. 494,
lectiones dedit Calmet, ad calcem commentarii in desttuite, etc.
Apocalypsim, dicilur Lucanus. Joan. cap. x, v, 56, Yercellen.quoniamblasphemal-
Joan. cap. xiv , 19, Yeicellens., Veronens. , et Yeronen. et Mm., quia blasphemal. S. Cypnanus
Brixian.,.i(.e6ift'sme,et ita Grcecus 6eapeZxe,vtdebttis, habet, quoniam, etc In uno ms. ejusdem Sancli Cy-
si veibum illud supponatur infuluiosecundo, (quod ]) ] priani legitur, blasphental; in altero, blaspliemavtt.
simile babel proesenti, quia ego vivo, _w)vivam , re- Joan. cap. x, 58 , Yercellen. qtwmam in me est
surgam a morte. Et vos vivetis, non Interficient vos Patet, etc. Yeronen. et Corbeien., quta in me est Pa-
inimicijiostii. tet, el ego tn eo ,\Brixian. vero, quia in tne est Paler,
Luc. cap. xv, 13, Vercellen., vivens, et jta S. Ire- et ego tn eum. S. Cyprianns, quoniam in me est Paler,
nceusin lib. iv contra Hcereses, tom. J p. 280. et ego in illo.
Mallh. cap. vn, 2, Yercellen., Yeronen. et San- Joan. cap.xi, 11, Vercellen.,-suscito, Veroncn.,
Germanen., judicabitur de vobis , et ita Tertull. Coibeien. et Brixian., suscitem, Gat., exsuscitem,et
pag. 556. n ita duo mss. divm. Bibiiotliec S. Hieronymi. Nota
Malth. cap. VII, 12, Vercellen., Veronen. et San- tamen , quod unus habet, suscilem, expuncla prrc-
Germanen. addunt, bona, et ita S. Cypiianus p. 424, positione, ex, secundis curis.
S. Auguslinus de Civilate Dei lib. xiv, cap. 8, p. 556, Luc cap. i, 70, Vercellen. per os ,Sanctorum P...
omillit, bona ; subdi. lameii, propter consuetudinem h rum su supple lacuuam ex Brixian., per os
locutionis nonnulli interpretes addtdetunt bona; et ita Sanclorum Ptophelarum suorum, Veronen, per o$
105 PROLEGOMENA. 504
Sanciotnm suotum Prophelaium. Corb.ien. pet os A Quod veto pollkilus esl illis (Ciirislus Apostohs)
sanciotumptophelarum. Tertulliaiius pag. 187 etl88 se factuium ipsos piscatotes hommum;nec id vetbis
pct os Propheiaium. solummodo dixil, sed le ipsa cumulate prmsiilit;
Luc. cap. n, 14, Yercellen. in exc.. sh, supple lanlamqne ets l im ac polcnliam indidil, ut libios
Iacunam cx Gat. el Brixi m. qui habenl, m cxcelsis, consciibaent aiqne edetent; utque hoium hbrorum
et ila S. Irenoeus in lib. ni contia Iloereses, lom. i, tanla esseiauclontas. ut otnmutn tatn Gtmcotutnquatn
pag. 186, el S. Hieionymus in lib. i comnieniauo- Baibaioium linguis convetsi, a cunctis ubique gen-
riim in Isaiam cap. 2, tom. iv, pag. 54. ttbus sltidiose edtscetenlia ; ct ea qum in illis conli-
. Luc. eap. ii, 14, Veicellen. super lcrittm , et ila nenlur, Dwina esse ctedeienlur otacttla, quanlum id
unus ms. S. Hieronymi lib. i Commeniorioium in valet ad Divinilalcm ejus peispkue declaiandam.
Isaiam cap. 2. Idem Eusebius in fragmenlo, a Joanne Grabio
EPISTOLA
Gr.ice el Latitieallato in ipsius Nolis ad Spie.Ie-
AD
BLAJSCIIINI JOSEPU, s . R I. COHITCM DE IHDS
ET HOIILSTEILN, EWSCOPUH G-l.CE_\SEM. gium Pairum, sccc n, p.ig. 252.
Josepho S. R. I. cmniti dcThuim ct Hohesiein epi— Ou vai vaff okngxng al/ovpivng i/)apKei xb ovopas
copo Gtncensi oplimo JosCjd) Blauchinus Yero- j3 vai b )byogxug xav vjOpimav -hvyug vaxvvya'C,ei, SLV
nensis , preshytcr congiegationisOiatoiii Romaiti T ._ vvxovjtvpaSoOeiang xov tvuyyeliovypvovgKUVXOLO.
fehcilalem. y)axxrii'))nvr/rjxevvi (jap@upaptxaQvOtiang,tlgi^vvov-
Solent nonmilli, Prccsul sapieniissime, inlerdum cxbvxeJCVCJL xotgeOvtcjivife/acjxxtg-hp.ipagvnpvxxopevhg.
quasdam Sanctorum Patrum nimis urgere senlen Loquitur Eusebius hic de Joanne filio Zebedoci,
lias, aiunlque, slalim ac Geiilibus E\angehi lumen cujus el notnen (ail) per untvetsum oibem celebiaiur,
illuxit, cl Grocci piriler ac Laiini, Barbanque .tb et docliina liominumanhiws collustrai, liadtlaipsis
aposiolis ni Chiisti doctiina sunt uisiituii, iniiu- Evangeln Scriptura, qumin omneinlinguam, Gimcam
meras pene Dniuaium Scripiui.iium cxoitas esse paritet etBatbatam iranslaia est, el ul ontnesGcntes
\ei.iones, qtiaium duclu,.id omiuuni populorurn exaudianl, quoiidteprmdkalur.
hausius, salulaies aqux decuncrent eloquiorum
Dei. Quamvis autem apostoliccc pia_dicaiionis sc- S. Joannes Chrysottomus Hom. LXXX.al. LXXXIin
mma, coelesiibus lllis laiicibus irrorata, liisi.irgrani Malihocum, ju\la Edit. Monifaucon. Tom. \n,
siuapis, -iltierinl ,in unilalem lidei, sapienlioe et pag. 767, Lil. B.
scienlios niysteiiorum ejus, cum piimum in Gcniibus "OTIS- itbpvn yvvh e)uiov l\%iyetvev oi/iv ~)ertpov
'
jacla sunl ab illis Dominici agn satonbus, quibus in '-' Ttvof, 5t_5s/« vvSpav Ttvpbvxav,xovxortavxegVSOVCJL
mandaiis cral, ul, etmies in mundum unnersuin vvxvxnv oivovy.iv ,v, voXy^pbvog xao-ovxog SiilSe, vvi h
jirccdicarenl E\aiigelium omni crealurcn, jamque sub yvhyn xov yevopivovov/ epupuvOn' «),)«vai Hiptrvi,
Ncionis imperio divinum Legis procconium ultimas vvi 'ivSot,vul 2/vOui,vuXQpv/tg, vvi Svvpopaxui,vaX
fere mtindi regio.es pervasisset, ul P.mlus ad Ro- TOTMV MK./S-OV yijog, vvi o_xvg Hpexvvivvg vhcjovgot-
manos (cap. i, v. 8) scnbens est gi.tlulatus; limu vovvxtg, xb iv 'iouSc-K ytvbptvov)aOpaiv oiviu.rtupk
meias lamcn, immo naiiorium pene univeisarum •yvvui/bgKtTtopvevpivng Tteptfipovo-i.
vein.iculas jam tum exstilisse versiones, mihi per- Quodaulemmeielrix oleutne[[udetitin domoleprosi,
snadere, vi\ ac ne vix quidem possum. Neque san- duodecunvitis ptasetdilnts , td per orbemcantattl om-
cioium Patruin meiitem arbitior asscutos omres nes, ac posl tantum iempotis tei geslm menioiia non
sciiploics illos, qui, ad proecmiceploeopinionis de- minuttui : sed Peism, Indi, Scythm, Tltraces, Sauio-
fensionem, nonnulla eortimdcni l.siin.onia in mc- mathm, Mauri, qui Btiiaiinkas insulas htcolunl, quod
dium protulere, quce nihil faciunl ad lem, \el qtice in Judma m domo quadam, nec palam a metelnce fac-
opus liabenl ahqui non hyperbolici interpielatione. lum est pimdkant.
Volo bic, vir eruditissime, pra>ci|iu>saffene locos, S.
Joannes Chrysoslomus Homili.i n apud alios i in
in quibus ipsi magnam vim positam pulant, scd ta- rj
S.Joannem Evangelistam, juxta edit. Monlfaucon,
men qui meo judicio niliil coiicludunl. Tom vni, pag. 10, lit. B.
Eusebius Pamphilus in Oratione de Laudibus Con-
stanliiii, "Edit. Mogunt. MDCLWII, pig. 662, ht. Ap' ov/.ei/bxag TCUVXV icQiaOniveXva,vvi rifuvio-Oo
C D. xDeov;ti/oxag, vvi vvxv )byov' v)V ovxv xov ISiiixov
To 8EtTtayyeDacjOvi, VVL)bya piv ehtelv, epya §i V.VL '
vypapuvxoj OUMJ v))v vai Svpoi, vvi IvSoi, vvi
TtovncjviVJXOVC v)dag' avOpiiKoiV vvi xocrvvxnvvvxolg QipcjVL, vvi&iOioKtg, vai p.vpia txepa e'6vn,elgTJJV KV-
kptxhv xe vai SvvupivKuparjytiv, &._•/vi ypafvg cjvv- xav p.exv<ou)-ovxtg yiaxxvv xv Ttvpk TOIJTOU §bypvra
XV\O.L, vai (3.6)ou_KupvSovvai,va\ Ttavxagtlg XOCJOVXO eiaayOivxa,epaOovovOpaKOL ftupGapoifiiocjoftiv.
vpuxvvui.,ok -/c6' 6) .. xhg ohovpiv/igrtvvxoiv•fiiio-cj/i Postquam locutus fuitidem SanclusJoannes Cliry-
xt vvi 'E))/.v_,-V Ttucj1 soslomus de Pyihagoncis el Plalonicis disciplinis,
BapSvpoiv p txuSu'))op.ijug,jtopo
xoigeOvto-i peitxucjOai,vul TtiuxevecjOui Otia eivvi )oyia hccc subdit: Annon juie tlla exslincla penilus clelela-
xu iv av-vig vvxa&tQ-nyiva,bo-ov___uTtodti^ivevuoyh que stinl? Cetle juteac tnenlo, itl tatio postulabal. Al
xijg v.vxovOebxmog-^ non stc illa, qumad rudem tllum el ilhtieralum perli-
10. EPISTOLA BLANCIHNIAD EPISCOPUM GURCENSEM. 106
nent : verttm Syti, JEgyplii, Indi, Pctsm, JEllttopcs, A _. fivxog xov evvyye)iovi> xoigypipfivo-ixav iSSop.h/ov-
innumetatmqueahm Genles, dogmala ab illo htduclatn xu Suo•j),acjcjav,v.uieOjav,KSUVKTOV lcTt pvdiovpyivv,
linguam suam liansferentes, baibnii hcel essenl, phtlo- ri pnacnv, i. 7r_.oo-9j.yjiv vvxa. K«vyap p.tvg,
VTtop.tLvoi,
sophaii didicerunl. . /ai Bevxipagyliixxng eTteyeipncjixig voOevcjaL xk
Sanclus Hieronymus in Commentar. in psalmum (3t©t5., vi)iyytxo eu9u. VKOxav vDav e§Sop.h/ovxo.
LXXXVI : Domhiusnarrabit in Scripluris populotum : yi)a<7cjdv h paSiovpyia.avxn.
in Scnpluris Sanctis. Qum sciiptura populis omnibus lgittit fides Clutstianoium eslincut iosa, 111siinplki
legilur, hoc esl, ut omnesintelligant. late, et 1ecnludine cotdtS toiam Dhinam Sciip'uiam
Idem Prcef. in quatuor Ev.ingelia ad Dainasum : recipete coimtela , ntaxitm veto docVmama Patttbus
JPImleimillo (utquit) eos codices, quos a Luciano, el tradilam. Dicla cnitn Evangeltca et aposlulua scimus
Hesychionuncupalospaucoium hominutn assetit per- univeistm deptavan nonposse.... eoquod Evangehum
-versa conienlto, qttibusulique nec in lolo Vettii Ins- septuagmta duatutn linguaiumel Geniiumtttletis con-
liumento post LXX inleipteles emendare qutd Ikuil, stgnaiumsit. Quaie fieti nequil, utvel dettacitone ,
nec in Novo profuit emendasse: cum mutlatum Gcn- vel addttione a sceletalis conumpalur. Nam ttcel quts
liutn hnguis Sct iptuiaanle translala, doceat, falsa esse, unius vel allerius lingum libtos falsate conatelur; im-
qum addtta sunt. g] probitaslamen ista detegerelut,el redarguetelur ab ahis
Sanctus Augusltnus hb. n de Doctiina Christiana. sepluaginta lingiiis.
cap. 5, ail: Exquo faclutn est, ut eliam Sctipluta Venerabilis Beda lib. 1 Hisl. Anglorum, cap. 1.
Divina, qua tanlis moibis^humanaruinvoluntalumsub- Brilannia in pimsentijuxla numerumhbtoium, quibus
venitur , ab una lingua profecta, qua oppoitune potuit Lex Divtna sctiptaesl, quinque Genlium hnguis uniim
per orbemteirantm disseminati, pei vaiias inleiprelum eamdemquesummmveitlahs, ac veimsubltmilalh scien-
linguaslonge latequeinnolescerclGenlibusad salutem. liam sctutalur, el confitetttr : Anglorum videtkel,
B. Theodoietus Sermoue v de Natura Hominis Britonum , Scolotum , Ptctonntn el Lalinoium , qum
medtlalione Sctiplutatum cmleiis omnibus esl facla
pag. 5SS , Lit. C. D., Lut. Paris. MDCXLII.
communis.Nullo il artificio (conversamscihcet fuhse
TivegxhgZxou/.hg alpicjtag TtpotjxKXtvavcji, xivtgxov Sacram Scripiuiam) ex Bedoe verbis cilalis me col-
•£xaytipixov xriv SLSKCJV.VHKVvpaxvvovtJL, xivtg v.oxkxavg
ligere posse faleor , inquii Henricus Wurlhon pag.
WAxavogTto)ixevovxui vby-ovg, T.VE,-T .V VK evtivov _66 Auct.ini de Sacns Scripl. vcrnaculis.
l,vyypafutjuv TtolixeiavhcJK-Ko-avxo; kX)k xovxav p.iv En, pioesul doctissime, pra>cipuateslimonia, quoe
. xav Soyp.axav OUSEVK §_SKOVK)OV hpiv £iTtS£t_KtSUVJJ- mtellecla , vel nimium vexata, a nonnulhs
' perpeiam
o-tcjOt •hp.tig Se , TCOV a.Ttoo-xo\L/dv vvi jtpofnxtvav neoteneis afferuntur ad asserendam illam
• C , \eitio-
Soypuxavxb vpkxogivapyag tKLtiei/vvu.ev Kacja ykp . num numerositatem in Genlibus, quoe nec suff.aaio
'
vfhliog xavtiexav )byav kvuK)tag vaVh'ESpviavfavh' nititur antiquorum, nee manuscriptorum rodieun.
ov p.bvoveigxhv __))hvav pexeS)hOn,kTlk vai dg xhv
inspectione. Quoniam veio triphcis generis sunt dicta
'Vapuiav v.aiAiyvKxiavvai nej-cr-ov vuX'lvSt_vv.a.i'A/_- Patrum
, qucerecilavi, ad prinium revoco cum Cl.
p.tviavvaX'ZvvOav vai
vuXZuvpop.uxav, <7U)),J.SSJJV etTretv, Palre Le Long hina ex S. Joanne
Chrysostomo, tcr-
eigKKUKg xkg ylaxxag, -«__•V KKVXV. xk eOvn v.tyiprip.ivv.tium ex Theodoreto, quartum ex Veneiabili Beda ,
StKTe)et. quoene versionis quidem popularis mentionem ullam
QuinamhodieseclmSloicmptmsident, quinam Sla- faciunt. Ad secundum, alia duo ex S. Hieronymo ,
gititm doclrinam tuentur , ubi sunl qui ad leges Pla- et tertium ex Augustino Multas quidem inde vcr-
lonis civitatesgubement,qui conscriptam ab eo reipu- siones nonnulli colligunl. Esto illis
lemporibns exsii-
'blicm foimam amplexi sint ? Al nullam profeclo dog- lerint pluiimee sive Gia^cee,sive Lalmoe, tum etiam
malutn istorumdocloiemnobisostendete poteiitis. Nos' Syriaca , etc. verum niulto minoie
uumero, quam
auiemvobisAPOSTOLiC-EPROPnETic_c_CE DOCTRIN_E vim1
quol ex his locis volunt infeiri. Ad postieiiium de-
eliobur manifesteostendimus.Univetsa enim, qumsub nique leslimonia desumpta ex Eusebio
Ccesarcensi,
sole est tena his setmonibus referta est. El Hebraica1j) et Anastasio Sinaita : sed non inde conficitur ,
quod
17
hngua, (ZK_ iSpaiavfavh), nonin Gtmcoiummodo lin- velle videntur 1II1scriptores, quodque ralio credere
guatnversaesl,sedeliaminRomanoium, etjEgypliotum, non siuit, nullam fingi posse naiionem Chiisiianis
Persarumque, el Indot um, et Armenorum, et Scylha- imbulam doctrinis, in cuj'us idioma textus sacer 11011
rum ac Satmalorum, alque ut semel dkam , in lin- fuerit tianslalus. Auctor preefationisBibhorum Poly-
guas otnnes , quibus ad hanc diem%Nationes ulun- glottorum Pansiensium , autumat cxslitisse vel a
inr. temporibus S. Hieronymi Arabicam ahquam versio-
S. Anastasius Sinaita in libro , qui inscribilur , b$v- nem librorum quorumdam Sacrec Scripturoe, in pri-
ybg, Vimdux, cap. XXII. mis libri Job. Scribit enim : Hinc maxhnam mutuct-
OuxouvTi-.tm.'KKtpitpybgEortv6 y_pLdXLVVLO-p.bg, v.ui tur commendationem, quod sancli Hieronymt smculo
Seov,ev «!r)oTJ7Tt yKt evOvxnxL vuptiiug SiytoOKi,vuil qttidam e Sacris Lttteits hac littgua (Arubiea) scripii
' repeiirentur, quoium aiixitiolibrum Job in septingentts
V/OJUV TTKCKV ypuohv,v.aiy.k)>icjxv xvg §L$vcr/u).L/ug
v.i f/-_>yup evayyeXLvuX, vvi krtocrxo)ivaioiSap-evoxi1 feime, el oclinqenlisvctstbus, ui ex pimfixa Ituic hbio
kvbOevxoi dcji OTJSmhOivxogv.vX ypu. prmfalionemantfeslutitebl, testiluil. En S. Hicronyini
PATROL. XII. ' - *
' PROLEGOMENA. 108
jO?
verba : Hmc autem (nostra ) tianslatio nulluin de ve- A, ..ssimusLeLongcap.2 BiW.Sacroepag. 15.)hujus-
teiibus sequilur inleiptelem; sed ex ipso Ilebrako, modi aucioii, qui ducenlis et amplius annis post
Atabtcoque,et intctdum Syto, nuiic veiba, nunc sen- Clnysostomi obitum res ab ipso gestasabsque ullo
stts, nuncsimul ultumqueiesonabtt. Sed scite Wallo- veterum monumenlodesciipsit, fules est babenda ?»
nus prnlegom, 14, § 17 : -Vo?iloquilut, inqtnt, hic Quoniam vero aln \olunt , Biblia Veteris et Novi
Sanctns illo loco de vetsionealiqua Atobica, hcet cjus Testamenli ex Greecoidiomate in Armenum a Moyse
veiba pnmo aspeclu lale quid innueie videniur: loqui- Grammatico, Da\ide philosoplio. et MamprseoAr-
lut enim, ut vetbaejus penitiiismluentiliquet,de tians- menis circa temporaArcadii imperatoris ftiissetrans-
lationesuaLalina, quam ex Hebtmoiiaduxeial, el hoc lala, audiamus sentenli.e hujus auctores, quos idem
tantum hinuit, in hbio Job Hebtako vocabulamulta Le Long allegal : Hac eademtempestate(seilicel Ar-
Aiabica occuttere. cadii imperatoris) floiuil eliam in Annenia celeber
jEthiopicam quoque Bibliorumversionem (ab ho- qutdam Heremila , diclus Mesiobus, vh plane etudi-
dierna diversam), temponbus aposioloium adorna- Jisstmus, et vtgeniopetsptcax,quicnm Atmenarum,lum
tam fuisse plei*iquescriplores asseiuerunt. Eos lnter Ibeiaium quoquelilieiatum chmacletes accaratisstme
Pelrus Victor Cajelanus , Paiadig. de hngua JEthto- pwnus exptessit, ac poslens singulate Itocbeneficium,
picu , pi(;. 160, ubi ait: Piimum quidemde Uhus an- ]_ g quolot tiansaclis smcuhseoium majotes expetlesfue-
liquilaie non est quod dubiteinus; quattdo , jam inde tant, deiehquil. Isigtttti , el Isaac Armenorum Pa-
usque a Chtisii temponbus, el aposloloiutn, erat inat cltaplures in Armentaetudietunl dhcipulos; quos
sacet ptophciiatum coniexlustslo idiomateMthtopico et Athcnas ad Gimcamlingtiam, ahasque facultates
in manibus Emtucltiilltus i egimCandacisconsctiplus. adtpiscendasntiserunt.Inler eosautetnmaxmieomniutn
Ad hoc ve>o siabiliendum, Victor Palmce auctoiita- piofeceiunl ttes, videhcelMOYSES cognomtnalusGram-
lcm mille et quingeutorum annoium, postquamhcec matuus, DAVID phtlosophus,el MAMPR/EUS, qui poslea
gesla fingunlur , in medium .iffert: quod qu.inli \a- pleiosque hbros, ac ptmsetlim Btblioiuiii Veleiis et
leat, cequibonique leclons judicium eslo. Adeantur NovtTeslamentiex Gtmcoidiomaletn Aimenumtrans-
Jo. Millius in Pioleg. pag. 121, et Renaudolius ferendo, suam ipsotum linguam mitum in modutnto-
cap. II, de peipetuoEcclesimconsensu, etc. pag. 92. cupleiatunt.IIoccex lustorico Carmine Niersesis Ghel
Aimena panter Bibliorum versio jactalur conein- de regibus Armeiiiee num. 490, apud Ciemenlem
nala snb Eeclesioe nascenus exordio, ex Giceca, vel Galanum, pait. lustor. ConciliationisEccl. Armenee
cx Syrainterpretatione.«lllud neutiquam est prajter- cum Romana, cap. 7, n. 12.
eundum (ail Jo. Milliuspag. 152 Proleg. in Novum fiem aliter narrat Vilee B. Mesropeescriplor, qui
Tcst. Grcecum),quod nos per litteras monuii, in Ar- G £ in litulo ej'usdemYitrevocatur CORICN. Legiiur circa
menica , ceeteraque omni litleiatura oiientalilonge iniiium : Mestopamapud se slattdsse viginii duos li-
veisatissimus Ludovicus Pickius doclor Sorbonicus: bios VetetisTestamentittansfetrein Atmenicutnset-
Vcisio, iitquit, Aimenka esl anliquissima, el ex genio monem, cui discipuli sui Joannes, et Joseph in eo
suo ila e)),.vt?£t,ut de va boad vetbum Grmcat efeiat; auxihum dabanl.... lllis lempotibus legnabat Theo-
uude ex ipsa ;ws esl tesltluendi otiginale Gtmcum, dosiusjunwi. Narrat poslea, quod cogiiaveiintambo
uttde piofiuxit. » Sed res noia est (inquitGiegonus beati, Isaac Armenorum paniarclia , et Mesiojia,
ScholiaslesSynis apudWallonum, proleg. 15, § 15) sum natialionts sctipluiam exlendere, elaugae mter-
quod, etiam si codices e\ Gicccotranstuleiint Airne- ptetaliones et scttpia , secundum efficienltamDei;
ni, tamen cum Syriaco postea contulerunt suum propteiea tnisetunl duos ex dhcipuhs in urbem Edesim
exemplar, et illud singuhs in locis concoidare fece- Ezttac, el Joseph, ut ex Syt otmn lingua Sanctas Scri-
runt. J Siveautem ex Giceco,sheex S_,riacoexem- ptuias interprelanles in linguam Aimenicam, hltetas
plari ipsa pioiluxeiit, procul dubio nonesl.an._e commendaieni sumregioni: illi autem euntes, pcrfece-
anliquit.tlis. ut aliqui puiant. Sixtus Senensis lib. vi runl jussa , ete. llcec exsciipta sunt ex codice Ar-
BibliolbecceSancicc annotal. 152, sciibit, S.Joannem meuo bibliotbeceeregiee, qui Sanctologium inscribi-
ChiysostomumNovuinTestamenlum,el PsalmosDavi- % Q tur, j'tixta versionem Oskan Varlabied, i. e. episcopi
dicosin hnguom Atmenicamttanslttlisse.Ki Umen e Aimem, auno 1<369,factam.
veteribus ld refert nemo, anie Georgmm Alexandriee Eadem pene refert Moses Chorenensis , lib. m,
Paliiarcham ( qui claruit an. 620 ), in Yitt ejusilem cap. 55, pag. 430, Hist. Armence, Amslelodami an-
sanclissimi docloris. Chiysostomus, cum in Cucu- no 1695, editce ex veisione Schroteri : Miesropus,
snm Armenur- oppidum exsulaiet (inquit laudatus dtsposiloArmenoalphabelojuxta illubticilaiemsylta-
Geoigms) invcnU,tatgtenleDeo, quosdamex its Gtm- baium, qum esl in Gtmco, ultetius ntanum admovit
cescientes;quosNohutnTesiatnentum,etPsalleiium in ad inleipielaiionem,consulloinitium faciensa Prover-
veinacutamipsonun httguutnconvetieteeffectt, ul no- bns, compleviltllos, et viginti duos icvelatoslibros , et
iiiiatn Saom Scuplium obiineteitt.Potro sciiptor iste, Novum Teslamentum,tiansfundeiein Hakanum (i. e.
juxta Photium, piceler histoiioefidem narrasse quoe- veletem Atmenum) sctiiwneinipse, et discipuh ejus
dam visus est. Ei consiai exPalladii dialogo de vita JoannesEkelensis, et Joseplms Balnensis.His omnino
Chiysostomi, Geotgtnmsua, ul plunmum, fabulis m- accensendus est {jJeigil Schroterus) ipse Moses
tciltxtis, desciipsisse. . Quceiiamigitur (inquit doc- Choienoiisis Miesiopiquoque discipukis nuili secun-
109 EPISTOLA BLAKGHQOAD EPISGOPDM GURCENSEM. 110
dus. qui citalo loeo, modestiee ergo , nomen suuin __ lallegabanlAngustiniim, qui lib. n de DoctiinaChu's=
leticuit; sed ad Isaacum Bagratidem scribens , tiana cap. n, Laltnorum mlerptetum in finitam variela-
se excusat (lbidemcap. 6S, p. __6), quod ptoltxioiem lemmemotat. El paulo infra,num. 16, inquit : Qui
Haicanm gentis histotiam ei exhtbeie non poiuetit; Scnptutasex Hebtma hngua in Gimcumvetletunt, nu-
quia senex, elvaleludmaitus, et mintmeotiosus ab in- meiati possunt; Latini autem interpretes ttullo modo.
letpielnltonibus,el sanclioribusveibts. Id quod iueunle _*.enim cutque pt imis fidei temportbm in manus ventt
sooculov, mortuo Chrysoslomo , circa annum 410, codexGrmcus, el ahquanttilumfacultatts sibi utnusque,
e\enii. Hanc sententiam conlnmat Theodoretus, qui littgumItabere vtdebatur, ausus est hiletpietaii, Varias
versionem Armenam , suo tempore adoinatam asse- quidem olim fuisse Latmas Saciorum Bibliorum in-
ruil; uipote qui anno Chrisli 423 ordnutus est ept- leipretat'ones ego quoque aio, atque delendo in
scopus, et pioinde versio illa adhuc superstes attigil epistola ad doctissimum virum Antonium Fraiiciscum
nuiiceeiaiem 1500 annorum: ita Schroteius. Nullus Gorium. Veliemenlius tamen non sunt urgenda allata
est sane Theodoreti locus , si haecdicunlur de iis , SS. Hieionymi elAugustiui testimonia, neque exis-
quee scripsit seunone 5, pag. 555, Cutaiionis Gimca- timandum, vurios, qui tunc lemporis exslabant Sa-
iumaffeclionum, ubi agatur de Sacroe Scupturee vei- crce Scnpturee codices, fuisse omnes a yariis diver-
siombus, _ed de dogmatibus chrisliaiiee religio- B ] sisque interpretibus exaialos Diversitas illa, de qua
nis. PP. Iocuti sunt, orta videtur, ul jjlurimum, ex anti-
Punica item jactaiur versio, jam usui'ecepia fem- quariis, librariisque, qui inter desciibendum unam
potibus S. Augu>4iriiapud nonnuIIasAfncoeiialioiies: eamdemqueversionem, suo singuli arhilratu queedam
ejusque antiqunalem plurimi saiis assertam volunt addere, aut delraiiere, vel mutare sunt ausi. Si
ex quodam ejusdem S. Hipponensis episcopi loco qtiando enim ignolum verbum, aut obscuia loculio
ciica finem cxpositionis in psalmum cxvm, ubi ait : codicum IatiDorum exscriploribus occurrebat, ipsi
Otnnes octotws veisus m Hebraicts codicibus ab ea, GieecummNovo Foedeie adibant exemplar, quamvis
qum illts pi opomlur, iilleia tnctpeie, ab eis,quiillas tw- utrumque Iuiguam parum callereni, nec idoneum
vetuttl hticias, nobisindicalum cst, quod noslnvel La- haberenlingenium. A textibus originahbus diligenler
tme, vel Punice, guos ABECEDAIIIOS vocant, psalmos coliaiis haurienda, ac repetenda erat genuina vitia-
facere consueveiunl.Verum lbi non loquitur S. Doc- toe loculionis, verbique obscuri senteiilia, ut Putres
lor de Psalmis Davidicis, sed de Canlicis, seu Canli- docuere. Audiaiur Divus Atiguslinus, qui in lib. n
lenis Abecedariis. Psalmum eju.modi conli.i Dona- de Doclnna Chrisliana, eap. 11, has Latmis homi-
tislas a se conscnptum n.emorat lpse Sanctus Iib. u nibus regulas liaclit : Conita ignota signa proptia
Retiacl. cap. 20. Preeteiea, st tempoie tlhus vetsto\G magttum lemedtum est, inquit, httguaium cognttto. Et
Pumca Aftts usitala fuisset, tnenlionem ejus jacere ille Latinm quidem littgumJiomines, quos nunc instruendos
iton intetmtstssel; cumm hbits de Docttina Chiistiana suscepimtts, duabus alits ad Scnptutarum Dtvinarum
ex ptofessodoceat,qumprmsidiastbi coinpaiat e debeat, cogmttonem, opus habent, Hebtma scihcel, et Grmca,
qui Sactatum Liltetatum inlelhgentiainconsequtvehl. ut ad exemplaiia ptmcedeniiarecunalui, si quam du-
Iia Gietserus lib. n DefensiomsConlroveis. Bellai- bttaiionem altuletit Lalinoruminletpreltim infituta va-
mim, cap. 15, p. 81_. itetas.... proptei diversitatesnamque , ut dictum est,
Explosisergo lotomniutii linguis nunquam enaiis inlerpielum, tllatutnltnguatum est cognitio necessatia.
versionibus tempore apostolorum, videamus, j)reesul Et cap. 14 ejusdem libri, ail: Namque aul ignolum^
doctissime, an in eumdem impingant la'pideui, qui verbumfactt hmteie lectotem, aul ignota loculw. Qum,
Ecclesioenascenlis exordio innumeras putunl Latmas . .. ex altetus linguts ventuttl,aut quwrenda sunt ab ea-
exstitusse utiiusqne Fcedens translationes, usui fu- i um httguarum hominibus, aut emdetn lingum, si el
luras Ecclesiee Genliuui 111impeno Romano domi- otium est, et ingeiuum, edtscendm,aul plut mm inler-
naluree. Quamvis a>item,ut mquit Plinius lib. m, prelumconsulenda callatio esl, etc. Pluitmum hic quo-
secl. vi, Italta, numine deum elaia, spatsacongregatel que juvat mleipielum nutitetosttas, collaits codictbus
mtpeiia, nlusque molhret; et totpopulorum dhcotdtas» D ] inspecla, atque discussa. Item, ubi supra, cap. 15 :
feiasquelinguas,seimoniscommeictocotutahetct; mibi Sed quoniam, et qum sil ipsa senteniia, quamplutes
tamen pro eerto est, non adeo nigeniem fuisse Sa- inleipieies pio sua quisque[acultute, atque judkio co-
crarum Scnplurai um Laune versai um, qucc Eccle- nantur etoqut, non appaiet, nist in ea lingua insptcia-
siis inseiviebani. numerositatem. Fueie nonnulfi, lur, quam itilcipie<atilui,elplei utnque a sensu aucloiis
qui, ut de confeienda edendaque antiqua Latina devtus abenat mleipies, st non stl docihstmus; aut
Ilala Yindobonensis rodicis translalione omnis tuus hnguaium illatum, ex qutbus m Latinam Scttpluta
conatus irnius crederetur, quasdum SS. Hieionymi, petveml, pelenda cognuio esl; aut Itabendmmtetpteta-
et Augusiimproiuleie sentenlias, ex quibus demultis ttones eoium, qui se veibts nimts obsttinxeiutil; non
pnvaiis c_dicil)us, tui simihbus, conjecluia fieri guta sufftciuni, sed ul ex eis vetilas, vel enot detega-
posset: aiehantque, doctoiem Maximum in Procf. in tur ahoi um, qut non tnagts veiba, quam sentenlias in-
iv Evangclia scnbeie adDamasum Pupam,si Laitnis terptetando sequi malueiunt. jtaque recurrendurn
exemplaitbusfidescstadhibeiida,t espondeanlqutbus?lol erat ad textum pnmigenium, quando interpretaliones
enimstwtexemplatia pene,quol codkes. Sanctum pariter ^seu" exemplana) inter se <iissidebant : sed fucre
' 1? 112
111 PROLEGOMENA.
quamplures, qui, utriusque linguee fere prorsus A ficavit. Hinc demum Auguslino, qui nihil inppte,
ignari, nulloque habiio interprelum, seu exempla- nihil nisi reete scribit, scribere forsitan licuii, La-
rium deleclu, difficiliora et obscuiiora Italee ver_>io- tinos inlerpretes numerati non posse. lta laudatus Cl.
nis loca ausi sunl corrigere, expungere, vel assu- Sabatier, cujus eonjecturam ego vehementius urgebo.
meniis augere : el quee lectori moram afferre pote- Varias exstilisse SS. Hieronymi et Augustini cctate
rantinEvangeliis, ea, facla veluti quadam Harmonia, versiones ego quoque non semel asserui in tomo i
alteiius Evangelistee stylo, veibisque illustrare. Vindkiarutn Canonkatum Scripturatum, atquein hoc
Hinc varioe, discrepantesque unius ac ejusdem anti- Evangeliaiio Quadiuplici, nisus auctoriiale SS. PP.,
qui mterpretis sunt exortee lectiones; qtieeSS. Hie- et proeseitim Hilarii, Hieronymi, et Augustini, qui
ronymo et Augusiino in causa fuere, ut quererenlur libro n de Doctrina Christiana cap. 14, dum varias
ulrique de tanta Latinorum inierpretum numerosilate. pro iisdern emendandis regulas tradit, maximum ha-
Quamvis enim, inquit doctissimus Sabatier in Preef. hendum esse codicum ab eodem interpreie deriva.
Generali (De Bibliotum Sact otutn Latints versiombus torum deleclum docet: Nam, inqnit, codktbusemen-
anliquis, §2). lextus primigenii diserepent inter se dandis piimitus debel invigilare solettia eotum, qui
aliquando lectiones, vanisque dissideant verbis, al- Scripluras Divinas nosse desiderant, ut emendatis non
que eliam senleniiis, unum tamen eumdemque pri- B emendalt cedant, ex UNOdumtaxal INTERPRETATIONIS
migenium esse lexlum constat : quidni igitur genere venientes.Et in eodem hbro, cap. 15, num.
pariler unam eamdemque primum fuisse Scrip- 22, In ipsts INTERPRETATIONIRDS, Iiala cmterts prmfe-
lurarum interpretationem dixerimus, quamvis va- ralur; nam est vetboium tenactor, cum petspicutlale
rieu in codicibus cccurrant discrepantiee, quae senientim. Al, ubi S. Hieronymus atbiter sedit, B.
varias interpretationes, a variis elaboratas inler- Damasi jussu. ut (post exemplaria Scriptutaium Novi
pretibus, significare videanlur? Nimirum varioe illee Teslamenti loto oibe dtffusa, qum inler se vat tabant)
forsitan discrepantlse, aut ah oscitanlium negligentia qum essenlitla, qum cum Gimca consentiebantverilate,
librariorum, aut ab audacium temeritate eruditulo- decemeiet; ne mullum, inquit, a lectionisLatium con-
rum sunt profectce; quorum alii somniculose descri- sueludine discieparenl, ila calamo lenvpetavimus, «_
bendo hanc interpretationem, verba et; sentenlias his tanium, qum sensum videbanlur tnutare, cotieclis,
viiiarunt; alii veio, quoe minus intellexere, aut reltqua manere patetemur, ul fuerant. Itaque illa exem-
mendosa putaruiil, aul arbilratu suo mutaverunt. platia, quce dicit lol pene fuisse, quot codkes, ex uno
Certe, si id inler exscribendum primigenium Scrip- dumtuxit interpielaiionisgenere \eniebani; quando-
lurce texium, cnjus vel litterulam mulare nefas esse quidem tote\empluribus Italoernirerorruptis, quibus
debuerat, contigit; quanto magis contingere poluit G mederi volebat, minime consuluis&el,si ea varii ela-
in exscribenda interpretalione, eujus, cum non tanta boias^ent interpretes. Prj_terea discrepanles lec-
esset aucloritas, quanla lexlus primigenii, minori tiones Evangeliortim, quas ipse Hieronymus, prce-
adhuc cura, minorique religioneest descripta a libra- seriim in commenlario in Malihccum, recilat, non
riis, et eruditulis, qui mulare, addere, delrahere, diveisos interpretes arguunt, sed exemplana diversa
glossulas inseiere, rehgioni non habuerunt? ejusdem interpretis. Demum, cum usque ad hanc
Pieeterea variarum potest esse alia lectionum ori- diem insigniores bibliotliecee singulari. dihgentia
go, eaque purior atque ulillor. Sicut enim librarii, et pervolulee servaverinl quamplura fragmenia illius
erudituli, oscitantia, el.emeritalepiimigeniamtrans- anliquissimoe interpietationis, quam tanto in pretio
lalionem nonnunquam viliarunt;ilaeruditi, siquando liabuil Augustinus, tuique coeterusesse posihabendas
primum dormitasse agnoverunt interpretem, quod pronuntiavit, cur aharum omnium forluna adeo dis-
nemini non conlingit, cum errare, et fulli humanum, par fuit, atque dissimilis? Privalis, dicet aliqais,
el a nemine alienum sit, quoe minus rette versa usibus inserviebant. At non omnes. Italcc quidem
crant, casligariinl, el vcrbis, sentenliisve obscuris apud Latinos exceliebal auctoritas; sed lamen alice
lucem dedere. Hinc factum est, ut quce \arioeviden- queedam fuerunt veisiones, quibus Italam postha-
tur esse a variis elaboratre scriptoribus Scriplurarum D
; buere nonnulli Patres. Quoniam vero paucee erant,
intci prctationes, aliud forsitan nibil sinf, quam varia primum neglectoesuntln forulis labulariorum, deinde
ejusdem interpretatiouis exempla, jiro librariorum inleriliim passee. Si pene innumeroc credi volunt,
negligentia, ignorantiu, ac lemeritate, sed et erudi- quei fieri potu't, ut omnes deperditce dicanlur, et
torum casligatione discrepantia. Hmc forsan Hiero- sint. Non levis esi hoec difficultas, nec facilis ad ex-
nymus, toi exemplaria pene, quot codtces, scnpsit; pediendum est nodus illis, qui volunt nimis urgere
qu.c tamen paulo mflatius scripla sunl: hinc cum SS. Hieronymi et Auguslini sententias, quas reci-
idem Hieronymus novamadornasset Novi Teslamenti ta\i. Hujusmodi lamen uodusnullo negolio solvclur,
inleipretitionem, idque a pluribus reprehenderetur, si lot Latinos inlerpretes minime exstitisse creda-
sanctus Doclor malevolis, qui se, suamque rodebant mus. Sed de hoc alibi. Ne autem amplins alicui ea
ct carpebanl versionem, iis respondil verbis, quibus cogitatio veni.U in meniem (post tot litteratissimos
non lam a se novam Seripluraeinterpretationem ela- homines, qui de Vindob. cod., ejusque Itala versione
boratam, quam veterem emendalam, et a maculis, mibi scripserunt) ipsum exemplar mcertee versionis
vitiisque, quibus lahorabat, expurgatam fuisse ligni- esse, el fruslra me illud edendum, le collatore, sus-
115 EPISTOL _ BLANCHINIAD EPISCOPUMGURCENSEM. 114
cepisse^ omnibus indnstricemeceralio comperta sit A J Groec iid xhv vvp.fnv; quod proprie sponsam signi-
ex consequenii locoium parallelorum prolatione: ficat. <
quceloca, qui allentius perpenderil, cum luos labo- Luc cap. xviii, 7. Yindobonen., Vercellen., Vero»
res merita cuniulabii gloria, tum meceediiioni, quam _. . nen. patienliam habens. In hodierno codice Groeco
mereri possit, laudem liluli non invidebit. Multa est, vui yavpoOvydveV avxoig, et palientiamhabens.
quidem el maxima debeo CI. V. Nicolao Forlosice Olim legtbat mterpres Latinus, y.uvpoOvyhcni,palien-
Aug. bibliolhec.ecustodi pnmario,qui incomparabili liatn habebtt tn illis.
diligenlia Latinos non solum codices sacros ex Yin- Luc. cap. xx, 35. Vindohonen. et Corheien. ne-
dobonensi thesauro collegit, collectosque in indicem que ducunl uxotes, Brixian. neque uxores ducunt.
ordme suo dislribuil, atque ad me misit; sed evan- Quidam etiam mss. div. Bibl. S. Ilieron. habent
geliarium etiam, de quo loqmmur, explicuil, alque juxta Groecum, nequeducunluxores.
desciipsit; critico insuper el historico adjecio judi- Marc. cap. n, 19. Vindobonen., Vercellen. et
cio. Utinam totus ille codex, cujus ego variantes Brixian. Filii sponsi, Greecus lexlus, TOUvuyyw^or.
Iectiones evulgo, a te, sapientissime preesul, ali- Et ita habetur Matth. cap. ix, v. 15, etLuc cap. v,
quando in lucem edatur. Opus sane incompaiabile, v. 34.
ct immortalnate dignum; sed hominum dumtaxat, B I Murc. cap. \n, 5. Vmdobonen. et Corbeien.
qui multum progre»siomsfecerinl in leclione Lali- habeul, nisi pugillo lavetint. Grcecuspro, nisi ctebro
i)0)umPatrum primitivorum, imo oetalemconsump- laveiml tnanus,fert, "EcS-v y.hvruypj.vvfyavxaLxkgytipug,
seiinl, manibuscontrectandum.En indolis Vmdobo- OVYetrOiovo-i, id esl, nisi pugiltum lavetint.
nensis codicis lestimonia clariora. Marc cap. x , 40. In Vmdoboneii., Vercellen. ,
Murc. cap. vm, 10. Vindobonen., Yeronen. et Corbeien. et Veronen. deest, TO vobis. Et ila , illud
et Coibeien. Magedam.Vulgata S. Marei bic narrat, vobis, abest a Syro, et a codicibus Grcpcis.
Cliristum per mare Tibeiiadis navigasse Dalmanu- Luc. cap. xii, 38. Yindobon. Sivenetil vespeitina
lltam. S. Malthceusvero cap. xv, 59, el plura Latina Iwra vigilia, Veron., Corbeien. et Mm. si veneritves-
S. Marci mss. habent venisse Magedan. Syriacus pet tina vigilia. Vetusti codices nonnulli apud Millium
quoque, ae Aiabicus, et Greecuqucedamvetusiissima hic ferunt, 'Etntepivrifv)u/h , hoc esl, vespeilinavi-
exemplai ia legunt, Magedan. gilia, pio, secunda vigilia. Et iia legebat Marcion,
Lue. cap. xn, 35. Desunl verba, in manibusvestris, teste Epiphanio.
in Yindobonen., Vercellen., Gat. etBnxian. et ita in Luc. cap. xi, 13. Vindobonen., Veronen. et Cor-
Gr.eco textu, in anliquis Corheiensibus Bibliis, et in beien., bonumdatum. et ita cod. Cantabngien. S.
quibusdam ahis Latinis mss. in S. Irencei Iib. iv C *- Ambrosius in lib. i de Spir. Sanct. cap. 5 , pag.
conlra hceresestom. i, pag. 278; in S. Cypriani bb. 614, etnonnulli codices EvangehisecundumLucam,
de Unitate EcclesiceCatholicee,pag. 260 et 266. ut refert idem S. Ambrosius in dicto loeo , et Mm.
Marc. cap. viu, 15. Yindobonensis pro, Hetodh, Spmtum bonumdatutn. Brixian. Sphitum Sanctum,
habet, Herodianotum. Grccci codices nonnulh, vi- et ita versio Persica. Didymus, et versio Syriaca ,
dendi apnd Millium bic pro, fetmenlo Hetodis, le- Sphitum sanclilatis. ___lliiopicavero habet, bonum
rnnt, K«. x._ <%vy-ng 'ttpatiiuvav, hoc esl, fetmentutn datum Sptritus Sancli.
Heiodtanorum;neque spernendum. Luc. cap. xi, 50. Vmdobonen. etVeronen. usque
Luc,- cap. x, 15. Yindobonen. et Veronen. quid ad generalionem islam. el ita Lucifer Calaritanus.
usque m cmlum, Brixian. qum usque in cmlum. In Yercellen. usquein genle hac.
Groecocodice hodierno Matiheeuset Lucas non dil- Luc. cap. xvin, 14. Vindobonen., Veronen., Bri-
fcrunt : igitur \ulgattis mlerpres in GrcecaMaitheei xian., Corbeien. etGat. magis, quamille Pharismus;
versione legebai, yh eeo?ovpwov,numquid usque in et Ha versio Syr. et S. Cypnanus in lib. de Orat.
cmlum,quomodo se )ii quodam excmplari legisse Domin. pag. '265 : S. Ambros. quoque in bb. i de
testutur Beza. Cain et Abel, cap. i\, pag. 199, magis, quam Phari-
Luc. cap. xn, 8. Vindobonen., Corbeien. et Mm. I" smus.Mm. inagis ab illo
confilebitiitin tllo, el ita, j'uxla Greec.S. Augustinus Marc cap. vi, 3. Yindobonen., Vercellen. , Yero-
in Speculo de Evangeho seeundum Lucam lom. nt, nen., Gat. et Mm. Nonne hic (Gat., Mm., et Vindo-
part. i, pag. 770, et in Seimone 71, de verbis Evan- bonen. iste) esl fabti fihus '. Grceci codices nonnulli
geln Malth. 12, toin. v, pari. i, p. 401. habent, Ovy ovxbgeort TOU xi/xovog. Ita codd. aliqui
Luc. cap. -xn, 43. Vindobonen. et Veronen. Do- veleres, teste Erasmo, Colb 8, Paris. 6, Arab. _E-
minus ejtis. Quidam mss. hbri Div. Bibl. S. Hiero- tbiop., elc quoeveiba reddi possunt Latine, Nonne
nymi, ju\ta Groecum,habent, Domtnussuus. hic esl fihus fabri, vel artiiicis? Grceca cnim vox ge-
Luc. cup xii, _5. Vindobonen., Veronen., Cor- nericaest, el quodhbet artificum genus signiueat.
beien., Gat. et Mm. pro, servos, habenl, pueros, et Certat Origenes lib. vi conlra Cejsum, nullo Evau-
ita, proyviusGreecoverbo, habeni qnidam mss.'codd. geliortim loco doceri, artem ullam exercuisse Jesum,
Div. Bibliolh. S. Hieronynn. qu.mquam Josephus faber fuit; dicens, OuSapou
Lnc. cap xn, 55. Yindobon. el Veron. soctus in Ttiovtv xuig ivvtrtaivig ftpoyivoivEuayye)ieovxi/xav
tponsain<,etc, Cunt, Groec Siaytpio-OhtTovxut lnc. cod, ?*)«_•o 'ineovcvvvyiypuTtxat.Plenque tamen corfic^
115 PROLEGOMENA. 116
manu exarati, omnesqne lypis vnlgati, Patrcs.etA Vciicumstanlibusmecum, Corbeien. sunl quidam Itic
interpretes, uno assensu , Jesu/n fuisse fabrum do- chcumsiantiumme. S Ambros. in lib. m de Fide
cent. Matlhaeuscap. xm, 55, fert: Nonne hic est fa- tom. ii, cap. 12, pag. 514, quod sunt quidam chcutn-
bn filiusl stanltum.
Luc cap. xn, 59. Yindobon., Gat., l{m. et Bri- Luc eap. xi, 2. Vindobonen. el Brixian. Fial vo-
xian. novhsimumquadtaniemreddas, Veionen. donec luntas (Yindobon. volumptas)ttta, sicut in cmlo,et m
eliam ieddas novissimumquadrantem, Corbeien. no- tena, Vercellen. Fiat voluntas lua , Yeronen. Ftat
vissimumquadranlem.S. Iienseus in lib. iconlra Hoo- volunlaslua in cmlo, cttn teyia. Groeci quamplures
reses tom. i, pag. 104, donec teddas novissimumqua- lum editt, lum manu exarali, legunl, Ftat voluntas
drantem. lua; stcui in cmlo, et in teua. Vulgatu, plurimique
Luc eap. XIII, 8. Yindobonen. pertnilte mit- codices oplimee noleeha>c\erba omittunl, quemad-
Mtn cophhmmsieicoiis, Vercellen. et Brixian modum Origen. lib. de Piece, qna de re videndus
et miilamcophinumstetcoiis, Veronen. etCorbeien. Mill., Yar., Lect., hic, elS. Augustinus. Postremus
remtlte el mtttamcophinum stercorh, el ita S. jn Enchindion ad Laureni. cap. 116, advertit, Oia-
Paulinus, S. Amhrosiusin hb. n , de Posnil. cap. 1, tionc Dominiea apud Lucam quinque dumtaxat pe-
pag. 415, et in lib. i deJacob, etVitaBeuta, cap. 1, B B litiones coniineri; septem \ero ajiud Matlhaaum.
pag. 445, necnon S. Augustinus. Luc cap. xr, 2. ln Vindobonen. post, Pater , ad-
Luc, cap. xvu, 9. Yindobonen. etVeronen. qum dilur, sancte , qut m cmhses , in Vercellen. et Cor-
sibt impeiata sunt, Yeicelleu. et Bnxian. qum pim- beien. sancle.qui es mcmlis, in Yeronen. et Ibixian.
cepta sunl ei, Corbeien. sibi. et ita quidam mss. div. noster, qui es incmhs (in Gal. nos.ei), et ita in Sanclo
Bibl. S. Hieronymi , S. Ambros. m Exposit. m Ambrosio. In Mm. sancte. Verba illa, noster, qui es
psalm. c-Vin, lom. i, pag. 1179 , habel, qtioditnpe- in cmlts,jarn ante Ongeuis tempora irrepsisse , ap-
lalumest ei. parel ex ejusdem libro, Ktpi ~£,jyjhg
pag. 57.
Luc. cap. xvn. 18. Ymdobonen. non est in ilhs, Luc cap. xn, 11. In Yindobonen. , Yercellen. ,
qui redttet, et giatias agetet Deo , Yercellen. ex his Veionen., et Corbeien. additur, et Hietico. et ita in
non esl invenlus, elc. Veronen. e% ilhs non est, qui Colb. 2, apud Mill. xhv hpivw.
ledhel, el gialias agerel Dco , Corbeien. ex illis non Luc cap. \, 20. Yindobon., vobh snbjecti sunl,
etat, quiteditet, et gratias ageiel Deo. S. Ambros. in Yeronen., spmtusmalignivobtssubjeclisnnt, Brixian.,
lib. i de Cam et Abel cup. 9 , pag. 199, non fuit ex Dmmoniavobtssubdila sunt. Ambiosiasler in Epist.
ilhs, qutiedttet, et gtalias agetctDeo. ad CorinthiosI cap. 12, pag. 154. .Dmmonia vobis
Luc cap. xix, 8. Yindobonen. si qutd alkui frande G C subjecta sunt
abslnli, Corbeien. et Rri.ian. ftaudavt. Sanctus Luc cap. XJII, 25. Vindobonen., Yeronen. et
Ircnoeusbabet, el si citjus qmd ftaudavi. Sanctus Bnxian. Domtne,Domme. Geminatum , Domme, es.
Ambrosiusin }ib. n dc Cain cl Abel tap. 4, pag.214, Matthcei.
si cui ahquid fraude absluh; et lta Chrysologus. Luc cup. xxi, 17. Vindobonen., Gil. elBrixiun.
Luc cap. xxn, 51, Vindob. expelivit, ut vosvettit- omnibushontinibus. elita S. Ambrosius , seu Beicn-
let, Corbeien. el Biixian. , expeltvtt, ut vos venlttei, gaudus in Expositione in Apoealypsin, de Visione
etc. Veron ivit, ut let. S. Hilanus in lib. IV, tom. n, pag. 557.
x de Trinitate. lom. n , pag. 348, expeiivit, ut vos Luc cap. x , 41. In Vindobonen. , Yercellen. ,
centerel; ejusdem vero S. Hilarii codex Colbertinus, Yeronen. et Corbeien. desunt verba, solliata es,
et alii non deierioris nol<o,ventilet; et lta S. Am- el iuibarts erga pluiima. et ila S. Ambrosius in
bros. in lib. in de Interpell. Job cap. 5, pag. 659 , Enarr. in psal. 1, pag. 757, m Exposit. psal. cxuu,
nec non Ambrosiaster in Epist. ad Roman. pag. 77, pag. 1107, et in Iib. i. Exposit Evang. sec Ltic.
S. Cypr. in lib. de Orat. Domin. pag. 271, expelivit, p. 1268.
ui vos vexaiet, etc. Luc cap. x, 42. Hic versus deesl in Vindo-
Luc cap xiii, 27. Vindobonen. nesciounde sitis , D 1 bonen., Vercellen. cl Veronen. atque in S. Am-
Veronen., iwsciounde eslis. ct ita S. Amhrosius in biosio
lib. l de Caiu et Abel cap. 5, pag. 192. Luc cap. XIH,55. Vindobonen. omitiit, desetla.
Luc cap, xiv, 12. Vindohonen. et Corbeien. ne- Porro Gre.i codices mulli non ferunt, deseria ,
que vicinos, nequediviles; Vercellen, neque (taites epnyog; neque S. Cyjirianus , neque Iibn vettics
luos, sed nec vicinos,nec dtvites; tte (otte el tpsi te in- Latim, neque versio Copiica, et Armena. Quadeie
vileni;Veronen. neque(miies , neque^cognatos, neque' vide Grot. Brug. Mill. Additum videtur ex v. 5_ ,
vuittos, neqne divi\es;ne [otte el ipsi le \einviieitt,, cupitis xxiu Evangeln Sancii Matlbcei.
Brixian. ne foite el tpsi leinvilentle. S. Cypiianus ini Luc. cap. xvi, 21. InVindobon., Yercellen., Ye-
lib. III Tesiimoniorum ad Quinnun) cap. 2, pa,g. r.nen., Gat., Mm. et Bnxian. desunt verbuilla , et
372, neque[taltes , nequevicinos , neque diviles; ne" nemoillt dabal. et ila in quibusdam mss. div. Bibl.
fotte etiltijtetnvitentie. S. Hieron. et in Proolut. S. Gaudeni. episcop.
Marc cap. vm, 59. Vindobonen. quod sunt qui- Brixian. ad Benhol. ut animadvcrtit Cl. Paulus Ga-
dam cncumslantes, Veronen. quod sunl quidam dee leardus pag. 10 , num. 2 , quem consule: codices
117 EPISTOLA BLANCHINIAD EPISCOPUMGURCENSEM. ...
quoque Greecinon pauci apud Millium, et Erasmum A_ Marc. cap. 7, Vindobonen., Corbeien., Gat. ct
non hahent, et nemo ilh dabat, itemque Latinmum Brixian. Dei summi. et ila quidam mss. div. Bibl. S.
quamplurimi. Addita hcecpulantur ex capitis xv, Hieronymi.
versiculo 16, proesentis Evangehi, ubi de Prodigo Luc cap. xi, 31. Vindobonen. et Gat., plus Sato-
filio sermo est, saturari cupiente porcorum siliquis , mone htc, Brixian. plusquam Salomone hjc. In qui-
el nemo illi dabat. busdam codicibus div. Bibl. S. Hieronymi habetui ,
Luc cap. xvn, 29. In Vindobonen. etCorbeien. plus Salomonehic.
deest, ignemde cmlo. etita inS. Iren. Ibid. Yercel- Luc cap. xu , 58. Vindobonen. et Corbeien. ad
len. etperdidil omnes, et ita idem S. Iienceus. magtsHalum. et ita S. Ambiosius in lib.de Tobia
Luc cap. xx, 56. Vindobonen. et Coibeien. {nam cap. 9, pag. 601. Brixian. adJudicem.
suni simtles angehsDei, quia, elc. S. Hieron. in lib. Luc cap. xin, 34. Vindobonen.... gallina pullos
conlra Joan. Jerosol. tom. n, pag. 429 , sed erunl sub alas suas, Yercellen., quemadmodumgatlina
sicut angeliDei, quod, etc sub atas suas , Veronen. gallina, Brixian. gallina
Luc cap. xxi, 15. In Vindobonen. Vercellen. et pullos suos. S. Ireneeus m lib. iv contra Heereses
Corbeien. desunt verba illa , et conhadicete omnes. lom. i, pag. 281 gallina pullos suossub alas.
Et ita m S. Cypr. lib. ad Forlunatum, de Exhorta- B B Luc. cap. xvm , 30. Yindobonen. , Veronen.
lione Martyni cap. 10, pag. 555. et Coib. , rectptal septtes. et ita S. Cypr. et S Am-
Luc. cap. xii, 7. Desunt verba, sed et, in Yindobo- hros.
nen. et ila in S. Augustini lib. 22 de Civitate Dei, Luc. cap. xix , 9. Vindobonen. filius est. Sanclus
tom. vp, pag. 681. Cypr. habet, quaniamet hk filius est Abrahm.
Luc cap. xu , 42. Verbum , putas , omittilur in Luc. cap. xix, 22. Yindobonen., Vercellen., Ye-
Yindobonen. , Yeronen. , Corbeien. et Brixian. et ronen. et Gotbeien. toilo melo. et ila S. Am-
ita in S. Ambrosiilib. i de Poemt. cap. 9 , p. 401. bros. in lib. de Tohia cap. 19, pag. 615.
Luc cap. xvn, 10. Deest, onwiia,m_Vindobpnen., Luc cap. xix, 23. Vindobonen. , Yercellen., Ye-
Vercellen. et Veronen. et ila in S. Cypr. Iib. III , ronen. et Brixian. el ego. et ita S. Ambros. m lib. de
Testim. ad Quii. cap. 51, pog. 582. Fide Orthodoxaconira Ananos, tom. n, pag, 557, et
Luc cap. xix, 26. Yerba, et abundabit, desunt in in lib. de Tobia cap. 19, pag. 613.
Ymdobonen., Vercellen., Corbeien. et Brixian. nec- Luc cap. x.i, 10. Yindobon., nam surge{.
non in Grecco textu , et m regince Suecorum vetus- Bmian., exsuigel. S. Cypr. in lib. ad Fortuna-
liori ms. Evang. Latino. tum, de Exbortatione Maityni cap. 11, pag. 354.
Luc. cap. xix, 8 Deest, Domine, in Vindobonen., C exsuiget entm gens super gentem,et tegnum super te-
et ila *m S. Iren. lib. IV contra Hcereses, lom. i , gnum.
pug. 242, el in S. Cypr. lib. de Oper. et Eleem. Luc cap. xxn, 3. Yindobonen., Veronen., Gal. ,
pag. 55. Mm.et Brixian.. Scarioih. et ita quidam mss. lib.
Luc cap. xxn, 11. In Vindobonen. , Veronen. et div. Bibl. S. Hier.
Gorbeien. deesl, domus; et ila in S. Ambrosio. Luc. cap. xxu, 2. Vindobonen., Veronen. , gt
Marc cap. v, 1. Post frelum, deest, matis, in Brixian. pro Jesutn, habent, eum. et ita habetur in
Yindobonen. Veronen. el Brixian. et itu in God. qmbnsdam mss. Laiims bihl, regince Suecorum.
Cantabrig. Greeco-Lat. Marc cap. xn, 29. Ymdobonen., Deus veslet, Yer-
Marc cap. v, 11. Deest, magnus, in Vindobonen. cellen., Veronen. etCorbeien., Dens noster. etita S.
el Yeronen. utin Verss. Goih., Copt. et Pers. Hilarius in lib. lxde Trinitate tom. n, pag. 276. el
Marc cap.xn, 50. In Vmdobonen. deest, man- unus regmoeSuecoiuin ms. lih. diviuce Bibliotlrecco
dalum. el ila in aliquibus mss. S. Cypr. de Oratione S. Hieronymi.
Dommica. Marc cap. xn, 52. Vindobonen., benedixhti, Ma-
Luc. cap. xii , 50. Vindobonen., Veronen. , gislei, in vetilate, quod unus sil Deus , ticc esl alitis
Corb. , Gat. el Brixian bapthma. et ila S. Cypr. B I pimtet illum. etila S. Hilanus in lib. xide Tiinitate
p. 640 tom. n, pag. 276.
Marc. cap. xm, 19. Vmdobonen. et Gat., ttibula- Marc.-cap. xm, 52. Yindobonen. et Yercellen.,
tiones tales, et ita duo reginee Suecorum mss. div. Bi- et hota, et ila S. Hiluiiusin hb. i de Tnnitatetoni. ir,
blioih. S. Hieronymi. pag 19.
Luc cap. xxu , 12. Vindobonen. , Veronen. , Sed jam satis multa piofudi, ut ostenderem in
Corbcien. et Brixian., vobisostendet. et ila S. Am- Evangehaiio Vmdobonensi antiquam Lalinam Italam
bros. contineii. Subtexam nunc miegram ejusdem codicis
Luc cap. xix, 12. Vindobonen. , Veronen. [ett descripiionem, a Cl. Forlosia concimiaiam, unacum
Biixian. homoquidam dives. et ila LuciferCa- Iiltens, quas tu mecum ab illo acceplas communi-,
laiii. casli. Eas edo m lticem, utmemorem metuoium of-
Luc cap. xxi, 15. Yindobonen. et Brixian. non n ficiorum omui tempore fulurum i-tlh.ec edilio polli-
possittt.et ita quidam codex ms. S. Cypr. in lib. add ceatur. Homuiem ex ipsis agnovi tui studiosissimum,
Foitunalum de Exhorlatione Martyrii. alque amantissimum mei.
119 PROLEGOMENA. 120
Descriplio ejusdem codicis Yindobonensis lacia a A 1 fuit appellata : alqite id dd ettm, qui sequilur modunt.
Cl. Viro Nicolao Foilosia Aug. bihlioihecje cus- A folioptimo ad fol. septuagestmumquinlvm, Evan-
lode primario. geliumsecundum Lucain , quem sempei in Lucanum
Codcxisie ms. iheologicus,latinus est, membrana- veisutnlegimus.Hocaulemincipitin codtceab illh vetbis
veis. sepiitni, sin aulcm rulvosrever-
ceus, purputetts, lilterh quadralis ex at genlo, in-foho. capilis decimi,
Conslat in pimsentia foliis cenlumquadragintael duo- tetur, elc Quod initium , fotle quod esset deletum ,
bus. Ejus ainplitudo est instar ejus, quod cmavimus mendose ab hnperito dcinde stipplelum est ad liunc
Sinautemavos, elc Desinttad capiltsvigesimi
pto cltaiaclerum specimine, exemplaih. Membranm modum,
rubro infeclmsunt colote , non tamen ex mquooiimes, terlii, veisum decimumin ea veiba, constanter accu-
sed pt o cujusqitedui itie, attt tenuilale: earutnpleimque sanles eum.
adeo sunt subiiles, ul eas non agninas pelles, sed vesi- A folio sepluagesiinosexlo ad ultimum sequitur,
caiutn esse ptttes ntembianas.Fotia exultaque sctipia Evangeliumsecundum Mareum, aveibis capitis se-
smil patte : qumhbet pagina qualuotdecim coniinet cundi, vers. septimidecitni, Sani medicum, sed qui
lineas : linea veio htteras ad viginli prmter ptopler. male babet, elc In noslra Vitlgata habelut , sani
Fonna htterainm quadtala: emque omncscx argenlo -„ medico. Desinit in ea capith decitniquarti, veis. tri-
liquefaclo, exceptis iis, quibus Dei,Domini ,aut Jesus gesitnisextt verba, Abba Pater, possibilia omnia libi
nonten scriptuinest, qumsunt ex attro : prout mem- sunt.
btana lenacior, aut paratior, iluvividius colorem,aul Ad cducendamhlleiatum formatn unum atque alte
litterarumsplendoiemservat.Prmterlioscequatuotdecim rum adhtbui delinealoiem; atcum id ex mea sententia
vetsus, in stttnmapagina (quadralts etiatn , ut dicilur, mininte prmslarent, eo quodcompliori sempeiforma
Itltetis, sed minoiibus ) a patte sinhlra sctiptum esl, eas reddetent, ipse improbmhuic opermtnanutnadmo-
sectindum, adexleraaulem, e regioneEvangehstatum, veie non lefugi, el pelluctda chuila ila excepi, ut
noinenLucanum , aut Maicum, ciica quod lineolm exemplum ipsum propius altiijhse videar. Ciussiotes
aliqttotinscribunlur. Quod aulem Lucmnomenad La- etenimlillerarum duclns sunl, sed id accidisseophwr
ttni paltonhnici formam m Lucanum perpeiam vetle- ob soltttiatgenti crassiUidinem,qumnon palitut duci,
lil , id calligrapho condonandum. In quaterntones quemadmodumsciiplotis vultmanus aul mens.
digeslum fuisse codicemapparel ex hujusmodi nolis Exhibet exemplat codtcismanusctipti paginam al-
Q. XLHI, etc qumnoimadfmemcujusquequaletnionts leram folii cenlesimiex Evangeliosecundum Marcum
\n hna pagina vhuntur. cap. vii, vets.4.
Est aulemcodexNeapoli hucaspoilatus ; ac peilinuit pG Quod , si hoc Cl. Vho Blanchiniosalis fuetit
paclo
ad bibliolhecamPaliutn AuguslinianotumS. Joattnis
faclum, eiit id mihi tam gtatuin , quamquodgratissi-
de Carbonaria. Monaslerioea relkla fuetat acaidtnali mum.
Setipando , qui in concilio TtidenlhiosanclmRomanm
Ecclesimlegalimunus obivil. Ismutlos maximi ptelii Cels. R. I.
S. principi JosephoComiliThunioSanctce
codkes ex legato acquisiveral a Jano Pairhasio. In
Gurcensis Ecclesiee episcopo, Nicolaus Forlosia
fionte paginmprimm, Setipandi, vel Panltasii manu ex animo S. P.
in alih eliam otim ohsequenlissimo
(qum appatei) sciiplum legilur ,
annorum circiter mille; adeoui ea ralione quinli ,vel
sextismculihabilusjatn lum fuerit. Benigne tu quidem, ut soles, celsiss. princeps,
codkis descriptionemnon ingralatn Cl.
Inilio cujusquepaginmmajoih formmlitleia, eaque quodEvangelki
viro Blanchiniofuhse, signiftces: apprimenamqueid
exteiius, picta est; quamvis cx intetmedih dtctionis
gt atum , el quas par esl , Itabeo qralias; sed nolhn
esseconligeiit. Sic etiaminiiiates litteim cnjiisqiiever-
sicuti gratidiotes. gralim id apponi mihi, quod merito tuis paruetim
jttssis , el illi fueiim commodeobseculus. Jam, nec
In fitte inembrorum, aut petiodorum nulla distinc- minoricetleattitni alactitale sludebo, in petquirendis,
tionumsigna, pimtei aliquanlttlumspatti majoris, acl" uli mandas , Latinis, si'qui sunt, Sacrm Scriptuim
ne id quidetnsemper.Litlermomnesmqueittler se dts- codkibus, quicumqnedecempiiotibus Chthlianm reli-
tavt, nulla habilaunius diclionisab altera dislinclione, gionis smctilh sciipti , in Aug. hac bibliolhecaserven-
nhi imo. Ad fincmperiodi, aut veisiculi, nullumappo- tut. Unam solummodomihi veniam peleie, necesse
sitttm est punclum, sed luitlumpost inienoguttonem est: ne scilicel , tam ptopete id ame pimslari posse
unicum appingitut, neque id semper: qttmres ad anli- pulel Blanchinius. Ille eienimammno Italim cmloas-
quilatem facere vtdentur.UbiDtvina nominascriplaex suelus, (ligoiisregionh hujusignarus, el quod polh-
auro sunt, ad tatus postiemmtitleim puttciumexauto simumesl, biblioihecmnosltminscius , vix intelliget,
adscriptum, ornalus gralia. Dolendum, quodinilio , tam essc perhkmem adeuntibusingiatam , el itthospi-
fine, el inteimediis quoquefotih sil quoquecodex mu- tam , quam msiate jucundam. Cum pi imum igitur id
tilus. fieri poteril , id me curalurumrecipio, ac si quid ad
Continetaulem, quodejus superest, Evangeliaduo, ejus rem ,quod(aciai, reperero,erh iniliivobh,obtempe-
qum sanctorumLucm el Marci dkunlur: et quidem lasselam gralutnquainquod gralissimum.Sic te, Cel-
jttxia eam ediiionem,qumAnliqua Italica a Paltibus ehs. princeps,pro Ecctesim lumincremenloDeusopii»
12! EPISTOLA BLANCHINI _D EPISCOPUM GURCENSEM. 122
mus servet, acoptata iua secundet. Vale. Vmdobonm,a. >xHohendoilT. Membr. soec \n, conlinet Vet. el Nov.
d. x. cal. Apiilts , 1746. Test.
Celsiss. S. R. I. principi Josepho Thunio -Gurcen. (Neap. Membr. soec.xi).) continent Vettis el Nov.
episcopo Nicolaus Forlosia S. D. obsequentissime. (Neap.Membr.seecxiv). j Test.
sunt bcne mul-
Simul ac acris hiems ptmcipitare, et ver appetere Codices posteriorum seeculoium, qui
cmpil, nthil mihi fuit ptius, quam ut mattdatis luis, li, nulli hic adnotantur.
Celstss. princeps, pateiem. Latinos iiaque mcrorttm
Celsiss. S. R. I. principi Josepho Thunio Gurcensi
hbroium codkes, qui in Aug. hac bibliotlteca servan-
ad 67. Blanchinii episcopo, Nicolaus Forlosia obsequenlissime
tur, petlustiavi, quosque oplata fa- S. D.
cere repeti, eos adnoiavi, el httic ephlotm pro indicio
adscnplos, ad te millo. Quod si quid ex ejus usu fue- Mea ttbi, Celsiss. piipceps, parendi sludta, el ge-
lil, crtt mthi giathsimum; ut, si qum loca cum tle- nium in hujusmodi, quos Cl. Blanchinius expelii,
meiilina ediitone collala voluerit, td per otium ptmslaie labonbut, nisi saiis probata hactettus vobis esse con-
non dejugiam. Ejus igitur explorare sit labor, ac tui fidet em, ea facile suuderent postremmad te, quas dedi,
jubere. Stc te Deus pto Ecclesim ium bono, el meo B litietm Inhs etenim non [iiistra innui, si qum ma-
;)i_es.dioseiue. incolumcm.Vaie.Vindobonm,a. d. lx. nusctiplorum loca c_>..fen.cum Vulgata edilione o-
hal. maii, 1746. pottetel, ttte id pimstiturum. Ea sane ratione, qua
Ex Aug. biblioiheca Ceesarea Vindobonensi sacro- possutn, me libi obtuti. Talein aulem inceplate labo-
rum Bibiiorum codices juxlu ordinem V. C. Gen- lem, dtultu^que perduraie, in quo incubare oculos,
lilotii. propius adtnovendi, el figendi causa, opus sil, mihi
fete yvaKL, non hcel, pet peclotis, quam patior, im-
.
L. Quinquagesimus code Theol. Latinus esi, litem-
bectltilatem. Sacios itaque codtces conferendi onus
branaceus, antiquissimus, sub finem socculi vm
necesse esset, quatn exsolvere ne-
aut initium i\, htteris rolundis scriptus sunipli- suscipienii, fallere
queo, fidem. Al s. foite heic lepeitanlur lum dimce-
bus Rudonis Abbatis S. Vedasti Alrebatensis ab
seos ecclesiasitciduo, quorum dtligeniimid commiltere
A. Chr. 795, usque ad A. 815. Hic vero descriptus eisme libenler, in captandis fugknlibns litleris
a Lambecio lib. n Commeniarior. a pag. .02, ex possis,
retnlit Jacobus Le Bibl. Sacr. prmsto futurum piomillo. Plutibus, excusandi mei
quo excerpta Long, aut
> Tom. i, pag. 556, conlinet Biblia Sacra uiriusque gtalia, abstmeo, ne de ttta ergame benevolentia,
de ea, qua apud Blanchinium vales, ad ipsi persua-
Teslamenti. Codicem totum luiitosum f il_o appel- dendutn
ait nec adeo ld veium esse ne- C auctoritate, dtffiderevidear. Equidem le etiatr.
luii, Geirtilolius, ul illt persttadeasid, qnod maxime ex animi mei
: nam ahcubi lilteras, si oculos inten- rogo,
gat fugientes sententia optarem, ptmstate non posse, et dividimesse.
das, pterumque assequare.
Biblia Sic te, Cetsiss. ptinceps, D. 0. M. diu hicolumem
__--.iv II- i •-,_ lconlinent
\<LXIV. Membranaceus anni 1341.1>Vetens et Novi _,, . seivel. Vale. Vindobonm, a. d. vi, non. Junii, 1746.
/ XCIV. Membranaccus soec. xiv). \ Xestamenii. Heec sunt, quee ex oplimo. el loi go rerum usu
" exercitalissimo bibliotbecario
XCV. Membranaceus secc x. codex mutilus con- mecum, humanissime
tinet prophelus. princeps, communicasti, ut inlelligereni, me tanti
\iii amicitias tno munere fuisse aucupatum. Audivi
CL. Membranaceus scec. x, continet quatuor Evan-
a maximis viris, quique id facilhme nosse poleiant,
gelia. in Yindobonensi thesatiro codd. mss. niillum aliud
CCLIX. Membraii. soec x, continet Acta Apostolo- exempMim supcresse illius versionis Iialicoe, quoe
rum, Epistolam Jucobi, et Ep Pelri primam. piopagala, quasique pcr manu. tradila luii, et suni-
CCLXXX. Membr. soec xi, mulilus continet Salo- mo sitidio retenta in plerisque Latims ecclesiis, us-
~monis Proveibia, et librum Sapieniioe. que ad tempora S. Gregoni Magni. Stcernmus ille
CCOXLHI. Membran. seec xi, contniet quuluor -*codex iu pluteis lutitubai. Tu vero in eo conferendo
Evangelia. piimus omnitim navasti operam; ut ego collatos
CCCLXXXI el CDLVIII. Mcmbranacei seec. xiv, loeos in bocce Evangcliurium Qtiadrujdex inferens,
ambo conlinenl Biblia ulriusque Teslametiti. cum Christiana rep. communicarem. Yelim lumen
CDLXXXY. Membran. soec. xn, continet Psalte- ex le audial CI. Forlosia, qnantum ego niihi con-
rmm Davidicum cum Canticis Isaioe, et coeteris. scius sim, et prohtear me sibi quoquedeberc; quam-
DXC. Membran. scec xn cotuinet aliquot Yeteris que beaium me futurum pulem, si mihi leferendae
Test. libros, et quatuor E\angelia. grulirc polestas detur. Luieras luas \alde expecto,
DCLXXXVH.Membr. A. 1247, conlinet Vetus et vir sapieniissime; nec mihi quidquam gratiu» .icci-
Nov. Test. dere poterit, quam si me tibi aliquid tua cuusa la-
DCCLIX. Membr. scec xui, conlinel Vet. et Nov. cere jubeas. Novi le, mei esse amaniissimum. Nnnc
Test. vero et alii ex scripus istis inielligenl, quanta inter
DCCLXXYI. Membram scec. xiv, eonlinet Nov. Te- nos voluntatum, ac studioium conjunclio sit. Vi\e
stam. diu. prcesul humanissime: vive. et con.enesee in
12J PROLEGOMENA. 121
studiis tuis. Coniempsisli adhuc juvenis ea omnia, A Aprccstiti
pi in parle n, versa huj'us editionis. Pos-
quoevulgo eliam a senibtis maximi fitiiit. Deum, el teritulis
te potius adjuvandce studio, ut me velie-
Ecclesiam tuam unice cogitas. Alia omnia contem- m menter, et seepiuses cohortatus, efficiam, ut in proe-
nis, quoniam fluxa, el caduca sunt. Noslri omnes te ci cipuasej'usdemEvangeliariilecliones incumbam, quce
salutant. Saluta mihi tu isthic D. Forlosiam. Ad abeunt a; a nostra editione Vulgata : sique ac ratione
cum scribere nunc non licet per occupationes : scri- cathoiicce
c Ecclesiae juvari causa poterit, ut ccrle
bam autem propediem. Vale, et de Sacris Litteiis potesl, p inpgnopere spero fore, ut neque te officii lui
oplime mereri, quando id vel uni tibi maxime licet, in ii me cohorlando, neque incomparabilis libeiahtatis
nc desislus. His quuntum studii, dihgentioeque ad- JOAKNIS J V , Portugalliee et Algaibiorum regis in ad-
hibueris, tanlum le Gurcensi Ecclesioe, publiceeque j'uvandnpceniieat.
j't En ergo praecipuorum locorum
uiihlaii, cui semper consulere studuisli, elaigilum F Florilegium, quod ex SS.Pairum Anlebieronymiano-
esce cognovero. Ex /Edibus Yallicellanis, non.s rum r openbus dihgenler exeerptum.nunc ad lemiito.
'
Apr. 1747. A
Antequam vero ordiar lexere eorumdem collationem,
s
scire te volo, fuisse nonnullos, qui, in Veronensico-
EPISTOLA d Joannis capitei, versu 15, ubi legitur: Qui non
dice
BLANCIIINI ADMUSELLIUM. BC exsangume, nequeex vohintalecainis, nequeexvolun-
tatevhi, sed exDeo natus est, velust_ehujus leciionis
Clarissimo et benemerentissimo viro Joanni Fran- .
ignoratione, sunl arbitrati, codicem nostrum ab hre-
cisco Musellio sauctoeYeronensis Eeclesioecano- jeticis fuisse Lubricam mibi faleor hanc
corruptnm.
litco arcliipresbyieio Joseph Blanclunus Yeronen- esse defeiibionem. Nam eos
ego quanii faciam, nn-
sis presbyler congregationis Oratoni S. Plulippi
runt,-quicumque me norunt. Res lamen ipsa snbigit
Neni de uibe salutem et vitam.
me, ut dicam eos reprehendendi saeerrimi eodicis,
Annus jam agilur xv, ex quo, pro singulari tuo de paulo j quam par erat, cupidiores fuisse. Si enim, na-
Sacris Litteris benemeiendi studio, auctor mihi tus . est, ip=inusquarn forte alibi legerant, non staiim
fuisti, ut codicetn illum purpureum celeberrimoebi- confugiendum
. eis erat ad illud ut dicerent, in omni-
bliotheceeDD. canonicoium amphssimi capuuli Ve- bus 1 Painbus scriptum, nati sunt. Quod si voluni, ut
ronensis, cujus jam ego pars ima lui, tu vero, ar- iego alictijus \eleris scriptoris proferam tesiinionitim,
chipiesbyier prcestanlissime, summum es caput, et. ai quo illius leciionis mentio fiat, jure quidem id po-
decus, typis ederem, alque illustrarem; quoniami Stulant. i Nam Yeionensi codici ego quideniplur mum
exhibet antiquam Latinam Italam translationem, j'umi itribuo, non lantum tamen, ut satis sii, «UTO? _W.Pa-
inde ab apostolorum temponbus usu receptam, cce-- C tre=illitislectionis testes habeo locupleles, Irencum,
terisque prcelatam (ob verboruni lenacitaiem, cumi Teitulhanum, Jo. Chrysostomum, Augustinum,
perspicuitate seiiieiitioe) fere usque ad oetatem i Vigihum Tapsensem , et Joannem Dumascenum.
Saucti Gregoni Magni. Quure, cum tua volunlas3 Libel smgulorum verba proferre. S. Irenccus, lib nt
maximeelcgis vim, pio summu tua non modo aucto- contia Uocieses luculenler demonstrans, unum et
ritate, \ei'um etiam sapicntia, ohtinere apudme de- eumdemesseJesumChrisium,UnigenitumDeiFilium,
beal; scius velim, me iia animatum, ita paratum essee verum Deum, ac verum horninem, capile xvi
Ubi hac in re, ut in omuibus aliis libenter obsequi, i, ( Pag 204, col. 2, num. 2, hl. o), ila in-
ul non delrectem. ediiionem suscipere , agere, etit quit: - Potuerat diceie Matihceus,Jesu veto geneta-
piceslare, quoquo modo possum. Nosti observan- i- « lio stc eiai: sed preevidens Spiritus Sanctus de-
tiam meam, postquam etiam Yerona discessi, ut inn ti jiravatores, et preemuniens contra fraudulentiam
lianc Congregationem Sancti Phihppi Nerii me con- i- « eoium, pei Maliheeumail: Cltthlt atitein geneiatio
ferrem : semper enim tibi oplemperavi, alque una la « stcetal; et quoinam hic esl Emmanuel : ne forte
fui, sallem commercio lilterarum; in quibus non ego ;o i tantum eum hommem piilarenius, (twn enim ex
quidem luam vocem audio, neque lu meam, sed oe « voluntate catnts, neque ex volunlatevtti, sedex vo-
quoe
voci subest res, eatn nilulominus percipio, Nquam mD TJ « lunlale Dei, Vetbumcaio factum est); neqnejrhum
lany istic cinomcum ageiem. Tot annorum fapsus, s, « qmdem Jesum, alterum autem Chrisluin suspica-
lantaque loeomm intercapedo, obsequium erga le « remur fuibSe,sed unumet eumdemscircmusesse.i
meum null.uenus imniularunt : immo ipsumaugetur ur Et cap. xix (P. 212, col. 2, num. 2, .... m), ejusdem
in dies, ad summumque perduciiur, aiclnpiesbyler er libri, ut probet ex Scripiuris, eumdem Jesum
ter colende. Cum ituque mliil liubuerim antiquius, is, Cliristum verum esse Dei Filium e\ Deo Patre
nihilque exspertavenm magis, el observaverim dili- li- genitum, et verum hominem filtum e\ Vhgi ie
gentius, quuni ut fuma ad le colendum animi mei lei nattim, Esaiee (cap. mi, 8), ac (cap. x\n, 9) Jeremice
ire geminos piofeit locos, et ail: _ Piopter hoc geneia-
propensio ahquo publico tibi paleret officio, en ture
libens uunc obsequor voluntati; quam ego semper ler « tionemejus quts enanabill quoniam homo est, et
la- « quis agnoscel eum? Cognoscit autem illum is, cui
tanli facere soleo, ut eadem mihi loco jtissioms ha-
beatnr. Descriplionem tamen codicis Evangeliarii irii i P.iler, qui esl in ccehs, ie\elavil : ui iniellg.it,
at- « qiioniam IS, qui non ex loluntate catnis, neque ex
Veroiiensi« , v vel vi seeculo exaiati, hcic non al-
^exam, quoniam hber penes vos est, atque id jam am « voliinlate viii naltts es. filius hominis, hie cst
125 EPISTOLA BLANCHINIAD EPISCOPUMGURCENSEM. 1?0
j Chrislus Filius Dei vivi. sliem cap. xxi (Pag. 217, _A tam exageranler inculcavit non ex sanguine, necev
col. 1, n. 5), ostensurus, Spinium Dei per apostolos carnis votuntate, aut viri natum; nisi quia ex ea erat
annuntiusse, ex YirginenatumesseEmnianuel, insi- caro quim ex concubitu natam nemodubilaret ? elc._
gnem Es>>i_e recitat propheiiam"', pravamque. et hee- Paria habet idem Teriulltanus in eodem libro de
reiicum adversariorum inierpretationem confutat, Carne Cliristi cap. 24, ubi locum, dequoscribo, ad-
dicens : «Piopter hoc enim , el de frucln venlris versus Ebionem affert : « Ideo t inquit t eliam Mar-
. ejus regem promisit, quod erat proprium Yirginls ejonem prospiciens (Spiriius Sanctus): Ego sum, in-
« preegnantis; et non de fructu lumborum ejus, nee quit, Deus, et alius absque me non est. Et cum alias
t defnictti renum ejus, qnod est propnum viri ge- idipsum eodem modo dicit, nescio quas illas Valen-
« nerantis, et mulieris ex viro conceplionem facien- tinianorum oeonum genealogias pnlsat. Et, non cx
. lis. Circumscnpsit igitur genitalia viri in promis- sanguine, neque ex eainis, et viri \oluniate, sed ex
e sione Sciiplura : lmmo vero nec commemoratur; Deo nalus est. i Sanctns quoque Joamies Chrysoslo-
« quoniam non ex voluntale \iri eiat, qui nasceba- mns ad eamdem lectionem noslri Evangeliani Ve-
« lur. » Dem veram ejusdem j.rophetee senteniiam ronensis (in aliquo proinde Groeco exemplari a se
explicat, et confirm.it ali>s lum I>tnielis, tum Esaico repertam, leclamque) videtur respexisse, cum in-
proplietiis, atque ita concludil (P. 217, c. 2, n. 7): ]B quil : Aia TOUTOJ_"._-) . yiyovev v. yivvncrig, vv.ieoi/vZv
t Propter hoc aulem et Da.iiel proevidenscius adven- hyiv, VUL VTtepSuLvovcru xhvhyexipav' xb yiv ev yvvuv/bg
c tum, lapidem sine manibus abscissum advenisse yevvnOmvi,hyiv cjvviSaivt' xb Si yh e vlyvxog,ynSi
« in huiiGmundum (hoc est enim, quod stne mtni- e/ OelhyaxogavSpbgi. cjapvbg,u)Xiv. Uvtvy.vxog'kyiov,
« bus) significabal(cap. xxvui, Dan. u, 54);quod, xhv vKep§vivovo-p_ hy-vgvai xhv y.iX)ovuavTtpou,vufuvti
« non operantibus Iiumams manibus, hoc est, vno- ytvvncnv,hvhyiv eyt))evi/ Uvevyoxog yopi^tsOvi. ldeo-
« nim illorum, qui solent hpides caedeie, in hunc que duplex (Chj jsli) genetaiio fntl; el ottm similis
e muiidum ejus adventus erat; jd est, non operante nosltm esset, et qum noslram exsupeiaiet. Elenitn ex
« in eum Joseph; sed sola Marii coopeiante dtsposi- mutieie nasci nobiscompelit; nasci autem non ex san-
« tioni. Hic enim )apis a terra ex vn lule el arle con- guine, non ex volunlale viri, et carnts, sedex Sphiiu
« stat Dei. Prop(er 1)OG aiuem et Esaias ail. Sic dt- Sancto, geneialionem nos exsupeiantem, el fulmam
« cit Dorn-mus:Ecce ego millo in fundamenla Sion pmnunhal, qum ex spintu nobh concedenda etat. Et
« laptdempretwsum, eleclum, sumtttum, angulaiem, jjt heeele\iora sinl, quoniam jion manifesta, locum
< honortficitm; uti non ex voluntate viri, sed e\ vo- ceile, qtiem subjiciam, coiuiliare aliquam huic epi-
« luniaie Dei, adventum ejus, qui secundum hpmj- stoloe graiiam, ac pondus coniioversee leclioni, vel
« nem esl, intelligamus. i Demum lib. v, cap. 1, C | apnd fastidiosos eestimalores, poiest. Itaque S. Au-
luculenteroslendil, Valentinum, acEbtonem, qui In- gu .tinus in lihro Confessionum vu, cap. 9, ait: « Et
curnationem Filn Dei ex Maiia Virgine , Spuim piimo volens oslendere mihi, quam resistas super-
Sancto operanle factam respuebanl, manere in veteri bis, bumilibiis aulem des graliam, et quania miscii-
Ad.r-damnalione, atque )ta concludil : t Non enim cordia lua denionstraia sithominibus via bumihtatis,
« effugitahqtiundo Adum manus Dei, ad quas Pater quod Yerbum tuum earo factum est, et habiiavit
« Ioqnens, dicit. Faciamus homtnem ad hnaginem, inter hommes; piocurasli mihi per quemdam ho-
i el siniihtudinemnosliam. Et pioplcr hoc in fine mmem, immanissimo lypho lurgidum, quosdam Pla-
« non ex volunlate carnis, neque ex volunlate \iri, tonicorum hbros ex Greeca Iingua m Latinam ver-
<}sed ex plucito Patris manus ejus vivum perfece- sos ; et ibi legi, non quidem his verbi», sed hoc ldem
« runt homiuem, uti fiat Adam secundum lmaginem omnino nmltis, et multiplicibus suaderi ratiornbus,
« et similiiudiiiem Dei. i Vide ergo, \irCL, an ii, quod \n prh\cipio eiat Vetbum, et Veibum eiai apud
qpi pulani lectionem Veronensis Eyangeli.ini nullo Deum, el Deus eral Vetbum, Hoc eial in pnncipio
veteri testimonio lullam es.e, veritali Iitent. Sed apud Deum: omnia pet ipsum facta sunt, et sine tpso
plucet alia quoque lestimonia proponere, acin primis factum est nthil, Qn,odfaclum esl in eo, vila est, ei vita
lnsigjiemquemdum Terlulliani locum, in quo tamen. ]D eiat lux hominum, el lux in lenebns lucel, el tenebrm
qui se veierum scnptorum quasi medicos esse glo- eam non compiehendeiunl. Et qnia homims anima,
riarilur,laienlia ulcera jjnoplimis quibysqqccodicibus quaimis lestimonium perhibeat de lumine, non cst
non apparentia) deprehendunl, Legi(ur itaque aq*hunp tamen ipsa Iumen, sed Verbum Dei, Deus, est lu-
moduni in libro de Carne Christi cap. 19, ubidisserit men verum, quod illumniatomnem hominem venien-
adversus Yalentmianos : « Quid est ergo : Non ex tem in hunc mundum. Et quia in hoc mundo eral,
sangtnne, neque ex voluniate carms, neque ex vo- et muiidus per ipstim fuclus e&t,et mundus eum non
hininie viri, sed ex Deo nalus est? Hoc qmdem capj cognoyit. Qpia vcro in sna propna venit, et stii
tuIoegopoliUbptir, quum adulteratores ejus obduxe- eum non recepernnt, quoiqtiot autem receperunt
ro. Sic enim scriplum esse contendunl : Non ex san7 eum, dedit eis potestatem fihosDei fieii, oredentibus
gumc, nec excamhvolunlate, nec ex _>.!_,sed ex Dteo in nomine ejus, non lbi legt. Item ibi egi, quia
natusesll Intelligimus ergo ex conctibitti nativi- Deus Yerbum, non ex carne, non ex sanguine, non
tulem Domim negatam, quod sBpi. voluntts viri, et ex voluniale \iri, neque ex voluntate eainis , sed ex
carnis, lipn cx vnhae parlicipalione. El quid ulique Deo natus est : sed quia Vei bum caro factum esi,
127 PROLEGOMENA. 12S
et hahitavil in nobis, non ibi legi. » Auctor quoque A pla l sunl. Porro magno numero codices hanc addi-
Dialogorumde SS. Trinitate, qui Vigilius Tapsensis lionem t non habenl.
creditur (utostendi in EnanalionePsetido-Allianasiana Luc cap. vi, 55, Veronen., super gialos, el malos.
in Sytnbolum, quam Veronoe edidi), ad probandum ""Becc ""1 leclio referri videtur ad codices, quibus usus esl
nomen oelerniPatiis esse in Filio, ac Spiritu Sanclo, 'Tertullianus in lib. iv conlra Marc cap. 17, in qui-
alterum eorum, qui colloquunlur, videlicet Oilho- bus 1 post \ersum 56, hoc assumentum h tbebatur, qui
doxum, ita dicentem in palccslram inducit : « Sed pluil \ super bonos, et malos, el solem suumotiri facil
ex Deo nalum esse (Chrislum) Joannes teslatur : In tsttperjuslos, etinjuslos; quomodo ethabebat Greecum
sua venil, el sui eum non recepetunl : quotquol autem iexemplar, quod adhibuii aucior homiliarum Clemen-
j eceperunl eum, dedit eis poleslalem filios Dci fieii, tinarumi Homil. 5, § 57.
ciedenlibusin notnineejus, qui non ex sanguine,neque Luc cap. x, 15, Veronen., usque in infernum. In
ex volunle catnis, ttequeex voluntateviti, sed ex Deo 'Grceeo fonle eadem verba occurrunt, eag «Souw-
natus est. Huic tandem accedit etiam S. Joannes Da- xu§L§uOhcr*i, usque in infernum.
mascenus, qui lom. i, lih. m, de Fide Orthodoxa, Luc eap. xu, 55, Veronen., el ita ftet. Gat., Mm.,
cap 7, pag. 204, edit. Parisiensis P. MichaelisLe- Vindobonen. et BrKian., el ita fit. *__ ila, addunt
quien ord. FF. Picedicat. 1712 ait: KP. b Abyogo-kp\B ctiam nonnulli codd. Greeci, et \ersio .Eihiop.
bxpir.xageyivexo,ev Tlveiyuxog uyiov, vui Hi.vpLugxhg Murc cap. I, 11,Veron., in quobeneptacititmihi,Bri-
ayiugatvKKpOivov, vvi QioxbvoVvui yeo-ixngQeovvvl xian.</...mihibenecomplacuisli.Grcceicodicesimpressi,
vvOpiiTtavxp~oyvxii^tL, b ybvog§i),uvOpoiKog , ovv e/. ct manu exarati quamplures, cum Maltlieeoconsen-
0i)hyaxog,ntKiOvyiag,. trvvuftiugkvtipbg,i. ytwhutag lientes, hubent, in quocomplacui.Vulgatcefavenl Lu-
evnSbvov, ev xn ky^pvvxayhxpaxhgUvpOevov trv»,WfOtig, cas, et major bbrorum numerus.
k)V e/. Jlvtvyuxog kyiav, vuXxhg rtpaxng xov A.tSuy Marc cap. vi, 55, Veronen., el convenenml
ytvio-tag, qu.e Groeca verba laudatus dociissimus Uhtc. Greecusquoque texlus addit, el conveneruntad
editor Latme_itareddidit : « Quocirca Yerbum caro illum.
« absque ulla mutaiione de Spirilu Sinclo, et Sancla Malth. cap. xn, 51. Veronen., qui autem in Spiii-
« Maria semper Viigine, Deiqtie Genitrice facttim lum Sanctumblasphemaverit,non remtllelurUUpecca-
« est : deique ct hominum mediator existil solus ille. lum, Corbeien. qui atttein in Sphitum Dei blasphema-
« in homines bcnignissimus, non ex volunlate , aut_ vetit, non lemitteliir ei, Brhian. Spirilus aulemblas-
« coiicupiscenlia, aut congiessu \iri,aut generatione. phemia non remilieturItominibus.S. Alhan. in lib. de
t cum voluptate conjtincia, in intemerato Virginisi Trinil. Tom.i.pag. 981, qui auletn blasphemaveiilin
« utero concejitus, sed de Spirilu Sanclo , ar prima, C Spinlu Sancto non remiltetui ei, et in fragm. secun-
« illa Adami produclione. > dum MattheeumTom. I, Part. u, pag. 1169, blasphe-
Matib. cap y, 1, dcest, Jesus, in Yeron. elBrixian. mia aulem in Spirhum non remittelurillis.
el ita in texlu Groeco, necnon in plensque Latinis3 Luc. cap. xn, 58, Veronen., et st venerilvespettina
mss. veiusiioribiis VaticanoeBiblioihecee. vigtlta, el ila mvenetit, beati sunt; quoniamjubebit il-
Maltli. cap. IX,28, in Veron. deest. vobis, et itai los discumbere, el ininistiabtt illis, Corbeien. si vene-
in Gr.cco exemplari, ac in nonnullis vetustioribus li- ih vesperthtavigiha, el ita invenerit, bealisunl ; quia
biis Evangelioium. jubebil illos discumbere,et tiansiel, et inintsirabileis :
Matlli. cap. xxi, 4, in Veronen. Corbeien. et Bii- si secunda, et si tettia, beali suttt, Mm., el si venetil
xian deest, tolum. et ita in Grcccismelioris notce,, vesperiinavigilta, el ttainveneiit, beali sunl setvi ttli;
et in Lalinis reginccSuecorum mss libris. quiajubebil illos dtsciimbere, et transiens mhthtrabil
Joan. cap. i, 12, Yeronen., ctedentibus,juxta le\- illts : el st venetil tn secunda vigilia, el si in lertia, el
tum Grcecum,xoig Ttio-xtvovo-Lv. itainvenent, beati,elc.Vindobon.,etsiveneritvespertina
Joan. cap. vi, 58, Yeronen. tiitio per Palrem;; hora vigilia, et ita invenerit, beati sunt... quia jubebit
el ipse vivit per me. Groecus,Sik xbvrtKxipu..per Pa- illos discumbere, el transkt, el minisliabil ilhs : et si
tiem. _Dsecunda, el si teilia, beali sunl. Eliam in codice Ca-
D
Joan. cap. xv, 6, Yeronen. el Corbeien., etaruit,- !,- tholico, quo hic usus est Marcion, ante versum 58,
propius Grcecoie\tui. ila legebatur, vvi ikv e)0r>iv TJiio-KtpLvffSiavri val
Luc, cap. u, 54, Veronen., Hic posiius est in ca- l- evpy ovxa, yavupioi elcjcvbxi kvv.v).LveL a.!>xo!>g.voi
sutn. ct ita textus Grcecuseig TtxdcjLV, id est, in cu-
i- HOavTCUV §iuvovho-eivvxoig. Atque hoc assumenlum
sum Casusaulem ii>i ponitur pro exiiio, quta IS, qui ri non esse, putat Millius, sed genuinam D. Lucaelec-
cecidii, facile ab hosie oppnmitur, el ccnsetur per- tionem p. 55, in Proleg. eam namque firmanl leclio-
ditus : ita, lesutrectio, pro, salute; quod, quierectusIS nem exemplar Vulgatce(antc Hieronymum) Irencei
steteiii, salvns videatur. interpreiis, Ambros.m Com. in Luc hb.vn, cap. 2, et
Luc. cap. IV, 8, Veronen., Vudepost me, Salanas; s; Melhodhjs Oral. 5, de Convivio Vhginum. Yerum,
sciiptum esl cntm : Dominum Deum luum adoiabis. s. cum imtialia versiculi htijus eadem sint, quoeversus
GreeCUSlegil, "titKyt OKLcra yov, Soxovo:yiypuKxoi OL pioxime subsequentis; atque item poslrema ejus
yuo, etc. hoe esi, recede a me, Salanas; scriptum esl ;s. verba, sint eadem ipsa, quceversus immediale proe-
cmm-,etc. qure verbr. ci MaltluBtcnp. iv. 10. dogum* n* cedeniis; prrore t3sdmod»»m frcill fiCMUfn eMBvidetii!'f
129 EPISTOLA BLANCHINIAD EPISCOPUM GURCENSEM. 130
ul is'a e corpore texlus jam olim excideiint, lam in A Matth. cap. xvi, 19, Veronen , Coibeien. et Bri-
Grceos, quam in Lalinis exemplaribus manuscriptis, xian., et qumcumque...erunt ligata... etqumcumque...
5n quibus totus veisus 58, Vulgatee editionis ab An- erunt soluta, elc. et ita S. Ambrosius in hb. i, de Pce-
tiquario preeteimissus est. HoecMilhus. mtent. cup. 7, pag. 599. Tertull. in lib. de Pudic.
Mutlh. cup. i, 25, Veronen. Corbeien. et Biixian. cap. 21, legit, solula. S. Cyprian. el qttm... erunt ti-
el non cognovileam. et ita S. Ambros. in lib. de In- gala... el qumcumque... etunl soluta, etc Pacianus
stit. Virg cap. 5, pag. 257 el 258, nec non in Ex- quoque conlra Tractatus Novalianoium in epist. 2,
posil. Ev.ingelii secund. Luc. pag. 1281, et S. Gre- habet, solula erunt.
gor. Magn. in lib. vm, cap. 7, Beali Job. pag. 286. Matth. cap. xvi, 24, Veronen, et Sun-Gcrmanen.
Matth. cap. m, 5, Veron., semitas Dei nostri et ita abnegel se sibi. S. Irenoeus in lib. m, conlra Hccreses
S. Ireneeusin lib. ni, contra Hereses. lom. i, pag. 210, neget se. S. Hilarius in commen-
Matth. cap. iv, 15, Veron. et Bihian. in Caphat- tar. in hunc Mutthoeilocum, juxta tiesmss. codd.,
nautn maiitimam. el ita Iiala versio, leste Millio m abnegetseipsum stbi, et ita S. Ambrosius in Epist.
Proleg. Novi Testamenii pag. 51. LXIII,prira. class. pag. 1040. In lib. aulem n, de Poe-
Matth. cap. xxvn, 6, Veron., in loculum. et ila nitent. cap. x, png. 437, hahel, abnegel semelipsum
S. Ambrosius in psalm. LXI,num. 13. B sibi.
j>
Joan. cap. xii, 1, Veronen., eiat Lazarus, qui Matth. cap. xu, 9, Vercellen. Ftli David. el ita
fuil motluus. Brixian. eral Lazarus, qui fuerat moi- S. Irenceus.
tuus. Greeeus,\k$upogb xtOvnv.ag,Lazarus, quifuetat Matth. cap. xxn, 10, Vercellen. et Veronen. quot-
moituus. quot inveneiunl. et ita S. Irenccus, el Lu.ifer Calari-
Luc cap. ii, 2, Veronen., Vercellon., Corbeien. lanus in lib. n, pro S. Atlianasio. Cod. Corb. quos-
el Gal. secundis curis, professio. Millius in Proleg. cumqueinveneruttt.
pag. 52, ait, piofiteii, non, desctibi, vertit Latinus Matth. cap. XXII, 50, Veronen., ln resutreclione
interpres ex Greeco, kKoypvfta-Oui: et professio, auiem nequenubunt, neque uxotes ducunt. Sanctus Cy--
v.Koypufhver. % voces haud vulgati jam usus, sed prianus quoque pag. 209, habet, autem. S. Ahibros.
rcvera censnales, ut ab eruditis nolalum, el quasi in lib. i, de Virgin. cap. 8, pag. 1..9, in 1esurrectione
lechmcoe. Ettquidem elegantius, inquit Boysius, «. aulem neque nubent, neque uxoies ducent. S. Zeno Ye-
profiierentur, quam, ul descttberenlur, hoc prceserlim ronensis in lib. i Tracl. 5 de Continentia, pag. 49,
in loco, ubi, TOhtaypufea-OuL, non ad censuni agen- neque nubunt. Grjecus texius, non nubunt.
te% sed ad eos, qui censentur, referlur. Sic, UKO- Joan. cap. xm, 18, Veron. et Brhian., super me.
ypufh, eos, qui censenlur, respiciens, est proprie, G et ita S. Ambrosius in Enarr. in psal. XL,p. 876.
ptofessio. <• Joan. cap. xvi, 9, Veron. et Coibeien., WOH cre-
Luc. cap. v, 14, Veron., offers munus. Tertullia- dunt. Quidam mss. libri in div. Biblioihec S. Hie-
nus pag. 420, offer munus. S. Augustinus in lib. ronymi habent. non credenl.
VIcontra Fausium, Tom. viu, pag. 206, offer munus Joan. cap. xvi, 12, in Veronen. posl verbum,
luutn. polestis, addilur, ca, in Vercellensi atitem, illa. Et
Matth. cap. v, 11, Veron. el Brhian. eritts. et itain S. Amhrosii lib. m, de Spir. Sanc. cap. 14,
ita Tertull. pag. 144 et 494, S. Cyprian. in Epist. pag. 6S7.
26, pag. 84, et Hilar. Diac. in commenlariis in Pau- Luc eap. i, 59, Veion., Corb. el Biix., Judmm,
lum, sub Ambrosii nomine vulgatis, Epist. 5, ad Ro- etiia S. Ambrosius in lib. m, Evposit. Evang. se-
man. pag 52. cund. Luc p. 1315.
Matth. cap. v. 25, Veronen. et Yercell. offetes. ct Luc cap. ii, 37, Veroiiem et Yercellen., annoium
ita plerique mss. libri S. Augustini in Encbirid. de LXXXIV; S. Ambrosius in libro uuico de Yiduis cap.
Fide, Spe, et Charitate, el in lib. xxi de Civitate 4, p. 191, oclogintaet qualuor annotum, et in Ej.ist.
Dei. class. i, p. 968, annorum octoginlaqualuor.
Malth. cap. vm, 12, .Veron. Vercellen. et San- D Luc cap. iii, 1, Veron. et Vercell., Judmm, et ila
Gcrmanen., ibunt. et ita S. Irenseus in hb. iv, contra vetus inlerpres, tesle Millioin Proleg., p. 52.
Heereses tom. i, pag. 281. S. Cyprianus vero in lib. Luc. cap'. v, 10. Yeron. Vercellen. et Corbeien.
i adversus Judceosad Quirinum cap. 25, pag. 548, vivificans, et ita S. Ambrosius in lib. \i, Hexaem.
habet, exibunt. cap. 8, p. 153.
Mutth. cap. xii, 7, Veron. Corbeien. et Brix. quami Luc cap. vn, 42, Yeron., Vercellen., Corbeien.,
saciificium, et ita aliqui mss. libri S. Ireneei lib. iv, Gat., Mm. el Brixian., a vento moveri? Unus Valica-
contra Heereses. ntis, et duo reginee Suecorum mss. codices in div.
Matth. cap. xv, 26, Veron. et Vereellen et dareJ Bibl. S. Hieronymi, vento movpi?
cantbus, et ila S. Hilar. in comment. in hunc Mallh. Lnc. cap. XVJ,6, Veron. et Corbeien, accipe litte-
locum, et Tertul. adversus Marcionem in lib. iv,.,. rasluas, et ita S. Gaudenlius in Serm. xvm, p. 202.
cap. 7. Marc cup. m, 27, Veron., Mm. el Brixian., alli-
Matlh. cap xv, 52, Veronen. et Vercell., el non. gaveiil, et ita S. Ambrosius in Exposit. Evang. sec'
habent escam, et ita S. Ambrosius. Luc. lib. u, p. 1507.
J-i MIQLEGOMENA. ._§.
M..rc. cap. m, SS, posl, soror, deest, mea, in Ve-.A qui est in coilis.Forle hocassumentum exstabat ci.um
iun. el Brixiun. et ila in Graecis pleiisque exemph- in codicibus Ambiosianis; nam S. Amhrosms, ex-
ribus, ei in uno legince Suecoium ms. hhro, telalo in ponens hunc locum Muiihcei,cap.x, 35, ail: Atque
div. B)bl. S. Ilieronymi. ua scttplum esl, non solum in eo hbro, qm secundum
Murc cap.x, 17, Veion. pimcunens, e! ita S. Au- Matthmumscnbilur, Evangelti Domim Jesu, sed eltam
gustinus in Speculo de Evangelm secundum Marcum, tn eo leclum esl, quem secundumLucam i epenmus; ut
Tom. 111,Pait. i, p. 765. scias, non otioseid posutsseuti umque.
M-ilh. cap. xxiv, 31, Veron. huic \ersiculo addil, Malih. cup. x, 29, Veronen. addit, qui esl incalu,
Cum cmpethtl aulem Itmcfieii. lespiche, el levate ca- et ita S. Irenceus in lib v contra Hseieses, cap. 22,
ptta veslta, quoniam adpiopiat redemplio veslta. Cod. Coibeien., qui incmiis est.
Sancius Lucas capite xxi, versiculo 28, et vetus Mat- Joan. cap. xn, 25, in Veron. post, antmam suam,
iheei codex Canlabrigiensis Giceco-Lai. apud Mil. hic primo loco additur, in hoc mundo. In S. Cypriano
addunt simihter, His autem fieri mcipienlibus, respi- autem p. 199, 557, 516 et 518, inhoc smcuio.
cite, el levale capila veslia, quontam appropinqual re- Luc. cup vu, ll,in Yeron. post verbum, ejus,
demplio veslta. additui, mulii. xbmuld, irrepsisse videtur ex v. 12.
Matih. cap. xx\i, 27, Veron., accipite, et btbiteex B \ VideMilliumm proleg. jiag 44, col. 1.
hoc, et lta S. Ambiosius in hb. iv de Sacrument. Marc cap. i\, 40, in Veron. Gat. et Brixian.
cap. 5, p. 571. jiosi, aqum, additur, frigidm. Et lta in aliquibus
Muttli. cap. xxvi, 53, Veron. etBrixian. xu mttha, ediuonibus S. Augusl. Specul. de Evang. sec Maic.
S. Augustinus in lib. de Spiniu ei Litiera, cap. i, Mutih. cap. xi, 8, Veron. et Brixian. mollibus
tom. X, pag. 85, Legas (mquit) eliam duodectmmtl- vesttmeniis indulum? et ila S. Ambrosius in lib. v
ha legionesangeloium pio Chrtsto, ne paleielm, pu- Hr-xaem. cap. 25, p. 109.
gnare poluhse, nec lamen faclum. Item cap. 55, pag. Mattli. cup. xv, 52, in Yeron. et Coibeien. ante,
121, ail: Hinc ex Evangelto, el ex Lege qumdampo- inBiix. vero posl voeem, lurbmx additur, huic. In
suimusin setmonis hujus exordto, sicuti decameh u an- S. Ambr. 1. v Hexaem. c. 25, p. 114 , legitur. hujus.
silu pei foiamen acns, el de duodectm mdltbus legio- Matth. cap. xvm, 20, Veron. et Vercellen., ibi et
tium angelotum, qui poluerunl, si vellet, pugnate pto ego. Et ila S. Ambros. in lib. de Mystenis cap. 5,
Cluhto qumomnia facta non-sunl. Vide lom. x, pag. 352, et Yictor. Yitens. Histor. Yand. Edil.
Edit. Mauiin. p. 85 ell2.. Rnin. p. 56, cod. Coib. habet, ibi ego. Et ita S.
Luc cap. i, 3, Veronen. Placuil el mihi, el Spi- ' Amhros. iu hb. n, de Cain et Abel cup. 2, p. 208,
tiiuiSancto. Et ita velusti quidam Groecilihri, ESogeG el in Episl. 63 piim. class. p. 1023, cod. San-
vify.oi vui xa Uvtvyaxi kyia, hoc est, vtsum et mihi, Germ., ibi sum et ego.
et Spitiiut Sancio. II.ec forle a Marcionitis expuncta, Matth. cap. xx, 23, in Veron , Vercellen. et Cor-
qui pariem Evangelii Lucoeadmittentes, partem lepu- beien. addnur, Jesus. Et ita m S. Ambros. lib. v
dialiant. Conlra lpsos agit S. Iren. in lib. m,cap. 14. de Fide cap. 5, p. 562.
Luc cap. I, 34, Veron., Ecceancilla Dommi, con- Matth. cap. v, 48, in Veron. et San-Gcrmanen.
tingal mthi secundum veibum luum. Ilunc ordinem post, eigo, addilui. et, sicul in S. Ambros. lib. ni
pariler servanl versio Syriaca, Arabica, Persica, et de Oflic Mimstr. cap. 2, p. 110.
__Sthiopica,nec non S. Ambrosius in Exposil. Evang. Matth. cap. vn, 15, Veron. et San-Geiman. post,
secund. Luc. Cod. corb. versu 58, babel, contingat attendite, addnnt, vobh. Et Ha Tertull. pag. 203,
mihi. Et ita S. Amhr. in Episl. class. 1, pag. 967. 217 et 218; S. Ambros. ni lib. u de Spir. San.
Luc cap x, 1, Veron. et Brix., Designavit autem cup, 10, p. 655, et in lib. viHexaem. cap. 6, p 127,
et alios septuaginia. Grcecaquoque exemplaria quam- ctcap. 8, p. 132.
pluia, Syriaca versio, Coptica, Arabica, S. Iren_eu«, Malth. cap. vm. 20, Veionen. Yercellen. el San-
S. Anibiositis, Teriullianus, aliique mulu, legunj German. caput suum. Et iu S. Ambrosius Hexaem.
dumlaxai, sepluaginia, non, sepluaginla duos. Iidem D 3 hb. vi, cap. 8, pag. 151.
illi lamen, qui in libris suis habuere, sepiuaginta, (a- Matih, cap. ix, 15, in Veronen. Vercellen. et
lentur discipulos fuisse duos et septuaginta; nt vi- San-Germanen. post, jejunabunt, stdiiii\ir,inillis dte-
dcieest apud Yar. Leet. Mil. hic,eiMaldonat.etGro- bus. Etita inS. Ambr. Ep. 52prim. class.,pag. 915.
lium,et Seldei.um in lib.udeSynedriiscap.9, art. 8. Matih. cap. xxi, 37, Veron. foisitan vetebunlur.
Luc cap. xi, 4, Veron. et Corbeien. addunt, sed Et ila S. Ambrosiuo in lit), n de Poanitent. cap. v,
ttbera nos amalo. Yindob. et Bnxian. sed etipe (Bri- p. 424. S. Ireneeus, foite verebuntui. Corbeien. ve-
/xian.) erue tws amalo. Groeciquoque quamplures libri rebuntui ulique. Biixiin. revetebuntur, ut quidam
tum editi, tum manu exarali legunl, sed hbeta i.os a cod. Claiomont. in loco laudalo S. Irenoei.
malo. Yulgala tumen, plurimique codices optimoe Joan. cap. m, 36, Veron. seeundo loco habet,
iioicehcecverba omitiunt: qua de _re videndus Mil. vitam mlcrnam. Et ita mullce edit. S. Augustini,
Var. Lect. bic, ei S. Augustinus. Joan. cap. xvi, 35. Veron., Corbeien. et Biixian.,
Luc cap. xii, 9, Yeron. Qui autem negaverit me in hoc autem mundo. S. Cyprianus in lib. de Bono
coiam hommibus,negaboet ego eum coram Pahe nteo, Paiienlice p. 516, in mundo auletn.
i5_ EPISTOLA BLANClllM AD JSPISCOPUMGUftCENSEM. M
Luc cap. vii, 44, in Veron. et Brixan. post, la- A A.ct Biix. anie Dei.s, deest, eos, et it. in Syr. et Pers.
ciymis, addilur, siris, et iia in S. Ambrosii Epist. Mit-h. cap vi, 15, Yeron. Vercellen.ei Corbeien.
42 class. 1, p. 919. oniitlunt, Amen, el ila veius liber Canlabiigiensis.
Luc op. xxn, 6, in Veron. et Vindob. addilur, aliique quampluies Groeci, et Lalini, codd duo mss.
eis, in Coiheien. et Brix. illh. Addimenlum est ex in div. Bibl. S. Hieron., Tertulliunus, S. Cyprianus,
Matih. cap. XII,38. S Auguslin. el versio Syiiaca : euque vox addila
Luc cip. xm, 10, Veron. ht una synagogaium. videtur ab altera, quam a Maliheeinianu, poslquain
Yerbu, i« mia synagogatutnexplicationem margina- in lilurgicis precibus in flne Dominicee Orationis
lem jralal Millius : sed id mihi mmtis airidel, cum nsmpari ccepil. -.
in omnibus Grcccis codicibus repenalur. Bnxian. Malth. cup. vi, 34. In Yeron. et Yercellen. deest,
in quadatn synagoga. ergo, et ila_m S. Cypr. pag. 221, et in S. Auguslin.
Luccap.xiv, 25, in Veron., Corbeien. ctBrixian. lib. n,deSerm. Dom. _iimontelom.ii,parl u,p.222.
anle smpes, additur, chca. et ita in S. Ambros. Mutth. cap. VII,27, in Veron. et San-Germ. deest,
Enarr. in psil. XL,pag. 877. et, primo, sccundo, el terlio loco, el ita in S. Cypr.
Luc cap. xvi, 9, post, tabetnacula, additur, sua, Matth. cap. ix, 13, in Veron deest, enitn, et ita
in Yeron. et i>a in S. Ambrosii lib. ni de Offic B I in S. Ambrosn lib. i de Prjeuilenl. cap. 12, pag.
Mimslr. cap. 22, pag. 140, el in lib. i de Abraham 405, et in Exposil. psalmi cxviu, pag. 1101.
cap. 5, p.>g.295. Matth. cap. IX, 18, in'Yeionen. et Vercellen.
Luc. cap. vm, 13, Veron. et Corb. addunl, Do- deest, Domtne, et ita m aliquibus reginceSuecorum
mitte, et lta S. Ambros. in hb. i de Cuin el Abel mss, libiL relatis in divini Bibltolh S. Hieionymi.
cap. 9, p. 199. Matlli. cap. xi, 10, m Veron. Vercellen. el Sun-
Marc cap. i, 24. Veron. Corheien., Mm. et Bri- Germanen. deesi, enim, et ita in Sancto Ambiosio.
xian., scio te, etc , et ita S. Ambrosius in Episl. Matlb. cup. 3L.HI,37, omiililur, iilh, in Yeron.
class 1, pag. 880. Vercellen. et Corbeien. et ita in Groecis melioris
Matlh. cap. i, 25, in Veron. el in San-Germa- notee, et in Latinis mss. regio Yalicauis divinoe Bi-
nen. desunl verba, suum ptimogenilum, ut in S. Am- blintliecceS. Hieionynu.
bros. el S Gregor. Magno. Matth cap. xvi, 11, in Ver. et Vercel. dcest, vo-
Joan. cap. \n, 55, in Veron. et Brix. desideratur, bis, eiiiain S. Ambros. lib. l de Poenit.c.15, p.411.
ut in quam plurimis mss. codicibus. Matth. cap. xix, 29, in Veron. Yercellen. et Cor-
Mattli. cap. iv, 4, Yeron. et San-Germanen. beien. deesl, aut uxoiem, et ita in S. Ambrosii de
vetbo Dei, et ita S. Ambrosius in lib. in dc Yirgin. ^<- Offic Minist. lib. n, cap. 2, pag. "i\, et m Exposit.
cap. 4, pag. 174. el in Episi. 65 pnm. elass., pag. in psalm. cxvm, pag. 1059.
1026, nec non inlib. i de Cam el Abel cap. 5, p. 191. Malth. cap. xx, 4, in Yer. deest, meam, et ila in
Matlh. cap. vi, 53, in Yeron. deest, primum. duobus legince Suec mss. divin. Bib. S. Hieronymi.
et ita m S. Ambros.i do Cain el Abelfcap. 4, p. lSS- Malth. cup. xxi, 12, ATeron.,in tcmplnm,omisso,
Muttli. cap. VIII, 29, omittitur in Veron. et Sun- Det, el ita ubique Novum Teslam. , et Oiigenes.
Germunen., hutc, et ita in S Ambrosn Expositione Matth. cap. xxn, 2, m Yer. Corb et Brh.deesl,
1-salmicx.m, pug. 1056, et iu Expositione Evangcl. factutn, et HainS. Iren. 1. IVconl. Hcer.lom. i, p._H9.
secund. Luc pag. 1285. Malih. cap. xxn, 21, Yeron. Vercellen. et
Joan. cap. xxi, 7, deest, Petro, in Yeronen. el Corbeien,, reddite, qttm, omisso. etgo, el ita Ter-
ita in duobus mss. lib. div. B.bl. S. Hieronymi. tull. pag. 94, 97, 358, 559, 499, 522, et S. Ambro-
Joan. cap. xxi, 15, \erba, plus his, omittunlur in sius in Epist. class. prim., pag. 872, nec non in lib.
Veron. Vereellen. el Corbeien. et ita m Sancti Am- de Benedict. Patiiarcli. cap. 8, pag. 521.
brosii Apol. David cap. 9, pag. (.92. - Matth. cap. xxu, 50. Veron. et Brixian. Angeli,
Joan. cap. xxi, 15, Veionen. et Ye>cellen. uiique? omisso, Dei, et ita S. Zeno YeroneiiMS.
Dotntne, et ita S. Ambrosius in loco citato. v^ Mutth. cap. xxiv, 21, deest, lunc, in Ycron. et ila
Joan. cap. xxi, 16, Veron. omcttlas ineas, el ita in S. Iren. lib. IV conlra Moereses tom. i, p. 274.
S. Ambrositis in Prologo iib. v de Fide p. 551. In Joan. cap. i, 21, in Yeron. ante, Hehas, deesf,
hb. vero n de Spir. S. cap. 15, pag. 662, habetr quid ergot etna in Coptica versione.
agniculos meos. Joan. cap. vi, 59, m Yer. et Biix. deest, Patiis,
Luc cap. xxiv, 45, desunt verba IHa, tetlia die, et Ha in S. Amb Iib. n de Fide Resur. p. Il57.
in codice Ve)on. et in Sancto Iren. Joan. cap. vii, 57, in Veron. dcesi, ad tne, et ita
Marc cap. i, 2, verba, anle te, omittuntur in Ve- in S. Cypnani lib. i, ad\ersus Judceos ad Quirinum
ron. et Vercellen. et ita in quibusdam Graecisexem- cap. 22, pag. 548.
plaribus," in versionibus Syriaca, Coptica, Persica, Joan. cap. x, 29, In Yeronen. et Vercellen. de-
el JSihiopica, in S. Ireneeo, in Origene, nec non in esi, ..ie_.s,"etila. in S. Ambrosii Truel. de Tnniiate
aliquibus mss. Lat. div. Bibl. S. Hieronymi. pag. 528, in lib. v de Fide cap. 11, pag. 576, et
Murc cap. x, 6, in Veron. et Corbeien. deest, in lib. i de Spirilu Sanclo cap. 2, in fin. p, 007,
ctcalurm, elittun Syr etPcrs. Ibidem m Vei\,Corb. uec non in lib. m, cap. 16, pag. 689.
_3o PI10LEG0MENA. i;6
* Joan.
cap. x, 57, deest, mei, in Yeroiien. et Ver A 1 sius in Exposit. Evang. secund. Luc. lib. v, tom. i,
cellen. et ita in S. Cypiiano. pag. 1377, quomam luc est eleclusDei.
Joan. cap. xi, 45, Oniilliiiir Jesus, in Veronen., Luc cap. xi, 4, Veronen. et Corbeien., debita
Gal. et Mm elita in nonnullis Groeciscod. nec iion nostra, el ita S. Ambrosius.
in quibusdam Lat. mss. divin. Bibliothec.S.Hieron. Matth. cap. m, 17, Veron. de cmlo; et ila S. Hi-
Joan. cap. xn, 40, Veron., Gat. et Mm. et inlelli- larius in tract. in psalm. cxxxun, lom. i, pag. 565.
gant cotde, omisso, non. Et ita S. Ambros. in lib. Mallh. cap. vi, 17, Veroncn. cl Yercellen. vos
III de Spirilu Sanclo cap. 22, pag. 699, et corde in- aulem, cum jejunatis, ungutte capul veslrum, el fucietn
lelligant, omisso pariter, non. vesham lavale, et ita S. Ambros. in hb. de Elia ct
Joan. cap. xni, 26, deest, ego, in Veron. et ilai Jejun. cap. 10, pag. 546 ; cod. San-Germ., vos au-
in S. Ambrosii Sermon. 27, pag. 429. tem, cuin jejunath, ungtte capita veslta, et faciem
Joan. cap. xiv, 28, deest,«.i^rte, inVer.,VerceIlen. vestram lavale.
el Corb. et na in S. Cypriano, p. 16i, 545, et 465. Matth. cap. \i, 18, Veronen. et Vercellen., ne pa-
Joan. cap. x\u, 18, deest, lu, in Veronen. et. realis homhiivus jejunanles, sed Patti veslro et
Vercellen. et ita in Ambrosiaslro in Epist. prim. ad[ Paler vester... teddet vobis. S. Ambros. in lib. de
Corinfh. cap. 11, pag. 147, et inEp. ad Cor.il cap.. B J Elia et Jejunio, cap. 10, pag. 546, ne parealis Iwmi-
11, pag. 147, el in Epist. ad Corinthios. 11, capite. nibus, quia jejunalts, sed Patii vestro el Paler ve-
3, p. 175. sler teddei vobis. San Germanen , ut non vtdea-
Joan. cap. x\, 17, deest, meum, primo loco in mini hominibus jejunantes, sed Palri vestto et
Veron. et ila in S. Iren. contra Hcer. tom. i, p. 351. Pater vesler reddetvobh.
Luc. cap. n, 21, deest, puer, in Veron. et Bri- Malth. cap. vi, 23, Veron. et tunc jutabo, ct ita
xian. et ita in Grcecis melioris notoe codicibus, et S. Hilar. in lib. 9 de Tnnil. n. 65.
in uno regime Suecor. ms. relato In div. Bibl. S. Matih. cap. vi, 55, Veron. el San-Germanen.,
Hieron. in allero autem secundis curis addilus est ptmslabunlur vobis. Yercellen., et omnia hmc ptmsta
Luc cap. v, 7, deest, pene, in Veion., Vercel- sunt vobis. S. Ambros. in lib. i de Cain el Abel
len., Corbeien., Gat. et Biixian., et ila in nonnullis> cap. iv, pag. 488, ptmsto sunt vobis.
reginee Suecoruni mss. t Matth. cap, vii, 27, Y7eronen.Vercellen. el San-
Luc. cap. xxxi, 3S, Veron. , conmotam, superef- Germanen. el facta est ruina ejus magna, et ita S.
flueniem, et ita 8. Ambrositis in lib. de Ofiic Mi- Cyprian., Brixian. vero, el facta niina ejus magna.
nist. cap. 31, pag. 43, omisso, et, ante, supereffluen- Mailh. cap. x, 22, Veronen. et San-Germanen.,
lem, quee conjunctio abest etiam a Vercel. et Corb. ** C omnibus lioininibus, et ita vetusta Corbeiensis Biblia,
Marc cap. n, 5, posl, peccata, deest, tua, in Ve- et S. Angusiinus in Speculo de Evangelio secundum
ron. et ila _induobus rcginoe Suecorum mss. divin. Maith. tom. m.part. 1, pag. 758.
Bibl. S. Hieronymi. Matlh. cap. xi, 12, Veron., legnutn cmloruinco-
Marc cap. n, 25, deest in Veronen., Vindob., gitur, et cogentesdtiipiunl illud, etila S. Ambrosius
et Brixian., Dominus, et ita in quibusdam mss. re- in lib. l de Cain et Abel cap. 4, pag. 188, item
lalis in divina Bibliolh. sancti Hieronymi; Yercel- in Enairatione in ps. XLIII,pag. 902, el in Epist.
len., Coib., Gal. et Mm. habent pro, Dominus, eum. 63, prim. class., pag. 1046. Vercellen m co-
Maic. cap. x, 6, Vcrouen. el Corbeien., Ab initio gilur et cogentes detipiunt illud; San-Germanen.,
enm (Corbeien. autem) masculum, el feminamfectt deiipiuntillud.
Deus. Syius, Pei_a, el Velus Cantab. dumtaxatfe- Maltli. Cap. xi, 38, Veron. accepenl el secatus
runt, 'AiroSe kpyjhgv.xitjtag,id est, ab initio mascu- fuetitme.GoTbei&n.accepetit,..elsubseculusme fuetit,
lum et feminam fecit Deus, non aulem, vxio-tag. S. Hieronymusin Episl. CXLV, ad Exuperantium, lorn.
Marc. cap. xm, 6, in Veronen. el Gat. deest^. i, pag. 1073, habet, luleiit el sccutus ine
quia, el ila in S. Cypr. lib. ad Fortun. de Exhortat. fuetit.
Marlyr. cap. 11, pag. 334. I
D Matth. cap. xn, 1, Veronen., Corbeien. etBrixian.,
Malth. cap. xxn, 30, Yeron., Coibeien. el Bri- Sabbalhis; S. Ambrosius in Exposit. Evangel. se-
xian., sunt, el ita Greecus texlus, et duo reginoe cund. Luc hb. v, lom. i, pag. 1565, Sabbatha.
Suecorum mss. divin. Bibliothec S. Hieronymi. Matth. cap. v, 25, Veron., Vercellen. et San-
Malth. cap. xxiv, 15, Veron., slans el ita Italica, Germanen., in tritkum; S. Ireneeus, inter fiumen-
Grcecoaddicla, lesie Mdlio in Proleg. p. 51. lutn; S. Ambrosius m lih. III Hexaem. cap. 10,
Joan. cap. i, 13, Veron., sed ex Deo natus est. Et pag 49. inler triiicmn.
ila S. Irenreus in libris contra Hoereses, Terlul., Matih. cap. xvn, 12, Veronen., Vercellen. et
S. Jo. Cbrys., Yigil. Tapsensis, et alii. Corbeien. quanta voluerunt, el ita vetus Italica, teste
Joan. cap. I, 13, Veron. satignine, et ita omnes Millioin Prolegom. pag. 55.
mss. cod. S. Hilarii lib. l de Trinitate num. 10. Malth. cap xun, 3, Veronen. et Vercellen skul
Joan. cap. i, 34, Veron. quoniamipse est Dei fi- pueri; Corbeien. sicut infans htc esl. S. Ambros in
lius eleclus, Vercellcn.. quontam hic esl eleclusfilius Enarrat. in Psalm. xxxvi, pag. 800, sicul puet hle.
Det; Corbei.n. </«i«lacest electus Dei. S. Ainbio- Malih. cap. xix, 12, Veronen., Vctcellen. ct Cor*
157 EPISTOLA BLANCiHNlAD EPISCOPIJMGURCENSEM. 15S
beien. babent, spadones, primo, secundo, et teriio A et ita S. Hilurius in Tract. in Ps. cxxxn, t. I, p. 515.
loco, elila S. Anibrosius in lib. deYirgimtalc cap. vi, Mattli. cap. xxu , 29, Veronen. crealuta vilis, el
p. 220 , el in lib. de Yiduis cap. xm, Teittillian. ita S. Cypnanus in Epist. 63 ad Ceecilianum.Vei-
pag. 147,158, 542, 525, 534, 543, sunt spadones,qui cellen luta
seipsoscasltaverunt, etc,ctita S. Ambrosius in Epi-t. Matth. cap. xxvi, 41 , Veronen. ul non veniahs,
72, 2class.,pag. 1075. S. Cyp. in lib. de Oralione Dominicap. 270, ne veniaiis.
Mallh. cap.xix, 17, Veronen., si vis invilam mter- Mutlh. cap.xxvi , 52 , Veronen. accipiunt, et itu
nam venhe, etc; elilaS. Ambrosius in lib de ofhciis Lucifer Calarilanus in lib. de non paicendo in Deum
Minislrortim cap. xi, pag. 15 , Vercellen. , m vtiam delinqueniibus.
venire, conformiter S. Cypriauo pag. 595 San Ger- Millh. cap. xxvi, 64 , Veronen. cum nubtbus, etc.
manen., ad vilam venhe , et ila Hilarius diaconus, Yercellen. cum btbtts; et na S. Ambrosius m
qui et Ambrosiaster dicitur, >n Episiol. ad Roman. hb. de Joseph Patiiarclia cap. 12 , pag. 506.
cap. 7 , pag. 66. - Matth. cap. xxvi, 73, Yeron. et Vercell. loquela
Mattli. cap. xx, 50, Veronen. miserere nobis; tua shnilis esl. Lectionem hanc genuinam existimo;
et ila S. Ambiosius in lib. v de Fide cap. 8 , p. 569, submotam vero fuisse a Notariis cx Vulgata , ctim
Mittli. cap. x\i, 24 , Veionen. cl Vercellen. unutn B interpreia.nentum , 5.)o'v o-etrot.f, magis proburent.
veibuin, qtiod, et ita S. Ambiosius in Iib.deBenedicl. Etforte e margine Maici, migravit m Evangelicum
Patriarch. cap. vm, pig. 524. ipsius coi.textum. Quamobrem verba tam in-.igma
Matth. cap. xxi, 32, Veronen. et San Germanen. ex hoc Malth. loco in Maicum inveeta credtderim;
in regnoDei, et ilu S. Zeno in aliquibus editionibus. cum in isto ea non Iegant Cuniab. et versio Copt.
YTercelIen...Regno Dei. Corbeien., iniegno cmlorum necagnoscat Eusebius m lib. iu Dem. E\ang.
et ita S Irenceus. Malih. cap. xxvi, 75, Veronen. et Corheien.,
Matlh. cap. xxi, 54, Veronen., Vercell. et Cor- amarhshne, el ila S. Paeiunus contra tractatus Nova-
beien. ad colonos,et iia Luciter Calaritanus in lib n tianorum in Epist. m.
proS. Atlianasio. Matlh. cap. xxvn, 4 , Yeionen. et Yercellen. pec-
Matll). cap. xxi, 39, Veroneu. et Vercellen. coloni, cavi, quod iradidenm, etc, etua S. Ambrosius in
el ita S. Ireneeiisin hb. IVcontra hcercses, tom. ,i , lib. n de Pcenit., cap. 4, pag. 422.
p. 277, et LueiferCalaritanusin l.npro S. Alhanasio. Matlh. cap xxvu , 59, Yeron. et Vercellen. ttans-
Matth. Cap. xxi, 39 , Yeronen. et Vercellen, occi- euntes. S. Ambrosius in Enarr. in Paalm. XLHI,
derunt et ejecerunlexlra vineam, et ila Lucifer Calari- pag. 911 , qui ttanstbanl.
tanus ex Marco. C Mailh. cap. xxvn, 46, Veron. lama zaptani? ct
G
Mattb. cap xxi, 45, Yeronen. et Corbeien. fructum,, ita velusiior regince codex in div. Bibholb. S. Hieio-
el itu aliqui mss. codiees S. Irencei. nymi. Verceilen. lema zahihani? San-Germanen.,
Matth. cap. xxn, 12, Veronen. etCorbeien. venisti;; zabacthani ?
et ita S. Ireneens, et Victor Vitensis in His'or. Vand. Matth. cap. xwin, 7, Veronen., Vercellcn. et
pag. 79 , Edil. Ruin. Corbeien., dixi, et ita S. Augtislinus ; Bnxian. dixtt.
Malth. cap.- \xm , 6, Yeron. pritnum lecubilum ,p Joun cap. i,4, Veronen. m eo, et ita sancius
S. Cyprian. in lib. m Testimon. adversus Judeeosi Hilanus m lib. l de Tnnitate, tom n , pag. 7, et lib.
cap. 5 , pag. 574 , priinum recumbendilocum. n , tom n , pag. 57; Vercellen., Gat. et Mm.,..../._,
Maith. cap. xxm, 58,Yreron. relinqutiur , et itai et ua S. Cypnanus in lib. n Testim. adversus Ju-
S. Irenceusin Iib. IVcontr.i hoereseslom i, p. 281. dceosad Quirinum cap. 3, pag. 552.
Mutth. cap. xxiv , 16 , Veronen. et Vercellen. in. Joan. cap. i, 8 , Veronen. et Vercellen., lumen; ct
inontibus,S. Iieneeus in lib. v contra hcereses, lom. ila S. Iien. in lib. in contra beereses tom. I, p. 189.
i, p. 522, et S. Cypnanus in hb. de Exhortaiione3 Joan. cap. i, 16, Yeronen., quoniam de plemtu-
Martyrii num. 11 , in tnonles. dine, etc; et ita S. Ambrosius ni bb. iv de Fide cap.
Malth. cap xxiv , 46 , Veronen. et Corbein. quetn. D * 11, pag. 548. Duo mss. et ahquee editiones ejusdem
veniens, etc; et iia S. Ililarius in Iib. ix deTrinilales S. Ambrosii m Eiposit. Psal. cxvm, unde, etc
tom. u , pag. 510. Veicellen , quia de plenitudine, etc
Matth. cap. xxv, 55 , Yeronen. ad dexlris suts m- Joan. cap. i, 18, Veron. Gat. et Mm. nhi unige-
dos auiemad stitisins , Corbeien. , ad dexleram suam, ttitus, etc; et ita S. Ireneeus, in hb. iv contra heeie-
hmdos ctuiemad smtslrani. Sanctus Cypnanus, add ses, tom. i, pag 2S5, S. Ambrosms , in bb. ni de
dexletam, hmdosvetoad stitistiam. Fide cap 3, psg. 501, in lib. de Spir. Sanct. cap. I,
Malth cap. xxv, 40, Yeronen. unihorum ftaliuumn pag. 605; in Epist. 22 prim. cluss., p3g. 875, et iu
meum minimoium Yeicellen. unt horum ftatiuumn Sermon. 12, pag. 406, Vercellen. nisi unkus.
meorutnminhnorum.S. Ambrosius, in lib. v de Fidee Joan. cap i, 26, Veronen. ego quidembaptizo vos,
cap 14 , pag. 582, in Epist. i, prim. class. pag. 755 5 Vercellen. ego bapiizo vos, Gat. baptizo vos. S. Cy-
et pag. 961 , in Epist. 70, secund. class. pag. 1065, i, prian. in lib. n Te.limon. adversus Judoeos cap. 19
necnou in lib. 1 de Abraham cap. 5, pag. 295 , uni .. p. 359 , ego quidem baplizo; sed alius ej'usdemS. Cy-
horum mtnhnotum. Corbeiei), uni ex minimis istis, priani ms. Codex addit, vos.
PATROt. XII. 5
139 PROLEGOMENA. 140
Joan. cap. i, 52, Veronen., descendentemde caelo, __ \ Mss.codices relali in div. Bibl. S. Hieronymi.
ei manenlem, elc; et iia Vercellen. etS. Ambrosius Luc. cap. 1, 55, Veronen., Abtaltae ; et ita S.
in lib. m de Spir. Saijct. cap. i, pag 665. In lib. autem Irenceus.
de Myster. cap. 4 , p. 551, habet, descendentemde Luc cap. ii, 28 , Veronen, in manibus, Brixian.
caelo etmanentem , elc S. Hieron. quoque in in manus suas , et ita S. Ireimis in lib. I conlra hce-
Gomm. in Is. lib. iv, cap. 11, pag. 156, et manenlem. reses tom. i, pag. 40.
Joan. cap m, 18, Veron. el Yercell. tertio Ioco Luccap. n, 52,Veron., adrevelalionemoculotum.
habent,noncredidil; elitaS. August. in Joan.Evang. Quidam mss. codices S. Irensei, in revelalione ocu-
cap. III, Tractal. 15, tom. m, parl. 2, pag. 589. Sic lorum.
etiam legilur in antiquis CorbeieeBibliis, juxta Grce- Luc cap. iv, 7,Veronen. et Yercellen.si procidens
CUm, TtiKLUXiVViV. adoraveth anle me; Brixian. s. piocidens adoiaveris
Joan. cap. III , 20, Veronen., ne arguantur ; S. me, et ita S. Amhrosius in Enarr. in Psalm. xxxvi,
Iienccus,Jie liaducanlui. tom. i, pag. 797, et in lib. l de Cain et Abel cap. 5,
Joan. cap. iv, 15, Yeronen., Yercellen., Gat.,Mm. num. 17 , et alibi, nec non aliqui mss. libri in div.
et Brixian., btbertt; el ita S. Cyprianus pag. 228. Bibl. S. Hieronymi.
Joan. cap. v , 4, Veion., Yercel., Gat. et Mm. , IB Luc cap. \i, 55 , Veronen. amale, et ita sanclus
in nalaloiia, Corbeien. in nataloriam , et ita S. Am- Ambrosius in lib. de Tobia cap. 16 , pag. 609.
brosius in lib. de Mysteriis cap. 4, pag. 330. Luc cap. vii, 47, Veronen. remhsa sunt
Ibidem Veronen. et Vercellen., lenebaiur, et ita quia , et ila S. Ambrosius in lib. de Isaac et Anna.
S. Ambrosius in loco citato. Gat. elMm., lenetelur. In lib. veron, de Poenit. cap, 8, pag. 431, dhnis-
Joan. cap. v, 45, Veronen. Vercellen., Corbeien., sa sunt, elc ; sed in Episl. 41 class. i, p. 953 t
Gat. elMm. accepistis, el ita S Ambrosius in lib. i de remissa sunt, elc. Codex Brixian. dhnUlunlur
Spiritu Sancio, cap. 13, pag. 628. quia.
Joan. cap. vi, 69, in Veronen. addilur, dixit; in Luc. cap. xvi, 7, Veronen. ailet illi, YerGellen.f
S. Cypriano , diccns. dixil autem el huic; S. Gaudentius, et ait illi.
Joan. cap. vi, 70 , Veronen. quoniam lu es filius Luc cap. xvin, 14, Yeronen. et Brixian. dicoila-
Dei; Corbeiensis, et sanctus Cyprianus, quoniatn que, Gat. et Mm.amen dico, el ita quidam mss. codi-
tu es filius Dei vivi. ces S. Cypriani.
Joan. cap. vu, 15, Veronen. et Vercellen. lilteras Luc. cap. xxiv, 49, Veronen. el Corbeien. promhsa;
novit,eic.etila S. Amb. inl. ndeFidec 9, pag.485. et ita S. Ambros., inlib. n de Spirit. Sanct. cup. 2_
Joan. cap. vn, 25, Yeronen. et Vercellen., milti G { pag. 638.
hascimini, etc, el ila S. Ambrosius in exposit. Marc cap. xn, 51, Veronen., secundum simileUli,
Psalm. cxvin , pag. 1092. Vindob., shnile huic. S. Cyprianus in lib. de Ora-
Joan. cap. vn , 59, Veronen. el Corbeien, Itonori- tione Dominica pag. 271, et secundumsitnileliuic.
ftcaius, el ila S. Ambrosius in lib. de Incaru. Do- En, Muselli doclissime, a me exceiptaium ex
min. Sacram. cap. \i, pag. 714. Yeronensi Evangeliario proecipuarum lectionum,
Joan. cap. x,58 , in Veronen. et Brixian., vel queerum SS. Patnbus concordant, insisne spicile-
et ita S. Ambrosius in lib. de gium.Vale, Veronensis Ecclesice praesidium, et de-
opeiibus, etc, Mys- cus. Deus Optimus Maximus votis diu obsecundet
teriis cap.2, p 327; et in Exposit. Ps. cxvm.p. 1118. meis ; efficiatque, ut patrioe seius intersis, quoe te,
Joan. cap. xn , 13, Yeronen. , Vercellen et Cor- post incomparabilem proesulem Joinnem Bragadi-
S. Ambiosius in lib. i. Ex- num, de restilula Ecclesiustica disciplina, el de sa-
beien., flotespalmatum. crisli.ierisopiimemeritum, veluti patremcolitet ve-
posil. Evang secund. Luc lom. i, pag. 1497, medullas neratur. Amoremmihi tuum, cujusequidemmemoria
palmaiuin; el ila auctor Quoesl. Yel. el Nov. Te.ta- valde recreor, eupio conserves, e(, si parpari referre
nient. quocsl. 82, in Append. 5 t. S. Aug. nov. edit. vis, amorem non vulgarem. Muntis hoc eritoinnium
' Joan. cap. xn,27, Veronen. el Vercellen., luiba- munerum pieesianlissimum; quod ego, quoniammei
erga le animi ipsemilu consciusstim, quasi debitum
iur, el ila S. Amb. in hb. n, de Fide cap. 5, pag. 477. _>e\specto. Si quid est, in quo amplissimo atqueillus-
Joan. cap. xn , 40, Yeronen. , sanabo eos, et il__ si trissimo capitulo tuo opera mea usui possit esse , id,
ipse inlelhgerc poluero, mea sponte suscipium :
S. Ambrosius. sin secus, a te admomlus efflciam; ut quisque DD.
Joan. cap. xii,4i, Yeronen. el Corbeien. majes- canonicorum, esse eorum apud me plurimi volun-
latem ejus, et ita S. Ambrosius. tatem, intelligal. Doctissimum, atque Cl. virum co-
mitem Oitolinum Otiohnium , cujus sapienliam atque
Joan. cap. xvi, 15, Veron. quaeaudit, S. Ambro- ingenium Roma eliam mirata est, salula meis verbis
sius in lib. v , de Fide cap. ll, pag. 575 , quaecum- plunmum. Audio nobilissimumAntonium Muselhum
que audit; at in lib. n, de Spir. San. cap.ll, p. 656, •ex fratrfe nepolem luum, quod in anliquis moribus,
atque in Ecelesiaslica diseiplina te dignum se pree-
habei, quae. stet. Qtianii nuuc luam laudem facit, quce Deo eliam
Joan. cap. xv, _ , Veronen el Veicellen. adfetet maxime curce esl, tantum in dies niagis magisque
Corbeien. Mm. el Brixiun., udfctt, elita S. Hiero- enitalur. In omnibus cupio similem esse tui. Ilerura
vale.
iiymus: ServaluSautem Lupuslegit, adfeiet.
Luc cap. i, 17, Veionen., Vercellen. el Cor-
beien. , incredibites, et ita duo reginoe Suecorum
EUSEBII VERCELLENSIS

CDI VJffllS VHfflOBB ITAMM EIEMPMRIBPS COILATM.

INCIPIT EVANGELIUM SECUNDUM MATTH/EUlVf.


CODEX VERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
CAPUT PRUiUM. L tem- • • • it A. . • CAPUT PRIMUM. •
_. Liber gene- it N. . . . as. . . .
ralio Christi ft- autem genuit Sal-
lii Da. .'.-... lii Abr. 5. mon. Salmon autem
2. . . .... Abra- genuit Booz. Booz
ham. . . . it Isaac. autem genuit Obed
. . . . uil Jacob. ex Ruih. Obed auiem
.... autem genuit genuit Jesse. Jesse
.... etfralres. ... a
3. . . . Judas autem . . . . Da em
. . . . it Phares, et Za- Re
ra de Thamar. Pha- •
res . . . em genuit Es-
rom. Esrom ge- ....... .
nuitA. ... .
CODEX CORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
a I. Deus-fecit Adam. Adam genuit Setli: Seth genuit Liber generationis Jcsu Cbristi fili David. Fili
Enos -Enos gpnuil Cainan: Caiuangenuit Maleleel: Ma- Abraham. Abraham genuit Isaac* (AAC) Isaach au-
leleel genuit Jered: Jared genuit Enocb : Enochgenuit tem. genmt Jacob. Jacob auiem genmt Judam. et
Ma.husalem: Mathusalagenuit Lameeh . JLamecligenuit franes ejus. Judas auiem. genuil Pliares el Zaia ex
Koe . NoegenuitSem : Sera genuit Arrjhaxad: Arphaxad "Iliamar Phares .mtem.
genuit Sala: Sala genuit Eber: Eber genuitSerucb Phaleg . Pha- tem. genuit Eziom Ezrom au-
leg genuitRagau : Ragaugeiiuil Serucli: Abraliam. genuit Aram. Arajn antem genuit Aminadab.
genuil Aminnbad
Naehor: Nachorgenuit Thara : 1hara genmt autem. genuil Naasson. Naasson autem.
genuit Salmon. Salmon autem genuil Booz. de Ra-
Liber geneiatiojiis Jesu Chrisii, filii David , filii chab- Booz aulem genuii, Gbel[h] ex Ruth. Obet[Ii]<"
Abraham. Abrabam genuit Isaac, Isa.icgeiiuit Jacob. auiem genuit Jessae. Jessae autem genuit David Re-
Jacob autem gemnt Judam , <etfiatres ejus. Judas gem. David autem Rex. geiunfSalo <•
Phares. " et Zaraex 'Jbamar. Pbares monem, ex ea
autemgenuit quae fuit Uiiae. Salomon auiem genuit Roboam. Ro-
auiem genuit Esrom. Esrom auiem genuit Aiam.
Aram autem gemiil Aminadab. Ammadab autem ge-
nuit Naasson. N.iasson autem genuat Salmon. Salmon2 autem genuit Booz de Rachab. Booz genuit Obed «ex
Rurti, Obed aulem genuil Jesse. Jesse genuit David regem. David autem rex genuit Salomonem ex ea
quoe luit Urice. S.ilomon aulem genuit Roboam. Ro-
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS,
1 genuit Phares, Phares autem 8 David.Davidgenuit Salomonem
BLANCHINIjNOT-E.
a Integram istam seriem priorum Palriarcliarum , iereum appareat abrasa, eamrestiluimus.
coiisonam Hel.raicae veritati, exhibet ms. Codex S. * Ubi oceurrilnola»(AA),litterse
Germanensis; modo quo illam edidimus ante sacrum sunt. eousque aure*a_
contextumEvangelii secundum Matthceum : quee se- a Et hic abiasa liiit aspirata,
ries addita videtur ab Aniiquis. ut generationum nifeste .queeetiagjnum JJW-
oi'.dotexeretur ab Adam usque ad ChrisUun. id est, apparet in Codice, unde seam rcstummus '
a primo Adam, terreno homine, ad secundnm el coe- quod et alibi faciemus appositis «jicinis,
lestem hominem, de quo Ajiostolus ad Corinthios <•In codice rarissime littera
inlercipitur in fine
scnbebat. linece, ut sequenti .conlinuetur- Cum Antiquarius va
h In fine videtur abrasa h. scripium enim erat ma- cuam potius membrampn in _ine yneee reliuauere
nifesle Isaach, ut el in sequentibus locis; unde pari- soleal, ne htteram dimidiet.
1.5 EUSEBII VERCELL. EVANGELIUMCUMVARIIS COD. COLLATUM. M
CODEXVERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
genuil Sadoc. au . . . .
8. . . . Asaau- Sadoc autem Acb ....
. . . genu. . . Josapbat. genuit Acbim, 15. genuit Elium.
Josapha't. . . ge- Aclum atiiem Elmni autem
Joram geriuit Eliud gemut Eleazar.
autem genu . . . Oziam. 15. Eliudaulem Eleazar autcm
9. Ozias aut. . . genuit genuit Eleazar. genuit (a) Matlhan. f
Joatham. . . atbam Eleazar antem 16. Matlhas aulem
auteni genuil Achaz. gentiil (a) Matthan. f geniiit Jacob.
Acbaz au. . . m genu- Malllian aulem Jacob autem
10. il Ezecbiam. Eze- genuit Jacob. genuit Joseph,
. . . as autem genu- 16. Jacobaulemgenu- cui de-
it Manassen. it Joseph; cui de- sponsala erat
Manasses autem sponsata Viigo Virgo Mana.
genutt Amon. Maria genuil Virgo autem
Amon autem genuit Jesum, qui dicitur Mana genuit
11. Josi.im. Josias aulem Christus. Jesum ....
genuit Jechoniam 17. Omnes ergo gene- 17. Ergo gene-
et fratres ej'us rationes ab Abra- _raliones ab
in trans ham iisque ad Abraham usque
tione B David, genera- Babylonis. adDa\id
12. Et post. . . mi- liones xnn. Et post iransmi- generaliones
gia. . . . bilo- Et a D.ividusque 12. graiionem Babylo- sunt \IIII.
nis Je. . . . ge- ad transmi- nis Jecomasge- Et a David usque
iiiiii Sala grationem nmt Salatmel. ad transmi-
Salatliiel autem Babyloms, Salallnel auiem. grationein
genuit Zoroba- generationes genuit Jeroba- Babylonis
15. bel. Zorobabel sunl quat- 13. bel. Jerobabel generaliones
autem genuit tuor- autem genuit sunt
Abiud. Abmd decim. Abiud. Abiud XHII
aulem genuit Et a ivapsmigra- autem genmt Et a transmigra
Ebacbim. tioue Babylonis EUachim. tione Babylonis
Eliaclnm autem usque ad Cbrislum Eliacliim autem usque ad Christum
genmt Azor. generationes 14. genuitA. . . generaliones
!_. Azor aulem sunt quattuor- suut xiin.
CODEX CORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
hoam autem genuit * Abiam. Abias autem genuit boam autem gerniit Abiam. Abiaautem genuit Asa.
Asa. Asa aulem genuii Josajdial a. Josaphai aulem Asa auiem genuit Josaphat. Jnsaphat autem genuit
genun Joiam. Joram auiem genuii Oziam. Ozias au- Joram. Joiam aulem gemiit Oziam. Ozias auleni ge-
lem genuil Joaiham. Joaiham .itnem genuit Achaz. nuit Joatham. Jo.uha i>atilem genuit Acbaz. Acliaz
Acliaz autein gen>iitEzeclnani. Ezeclnas .niiem ge- auiem genuit Ezec c iam. Ezec[h]ias autem gcnuit
liuit M.niasseii. Manasses autem genuit 2 Amos. Mauassem. Mantsses autem gemut Ammon.Ammon
Amos aulem gemiii Josiam. Josias aulem genuit 3utem genuit Josiam. Josias atilcm genuit Jeeboniam
Jeclioniam etfiatres ejus ni lrausmig>aiione Baby et fraires ejus. in Iransmigralione Babylonis. Et
loms. El post traiismigralionem Babyloms, Jeclio- post transmigiaiioiie Babylonis. Jechonias geuuit
nias gentnt Salatlnel. Silatlnel autem genmt Zo Salathiel. Salalbiel autem geiiuit Zuiob.ibel. Zo-
robabel. Zoiobabel auteni gcntiit Abiud. Abmd au- roliabel autem gettuit Abiutli. Abinih auiem ge-
tem genmt Eliaclnni. Eliaclnm auiem genuit Azor. nnit Eliac[li]im. Eliac[h]im auiem * genuit Azor.
Azorautem genuit Stddoc. Saddoc aulem genuil Azor autem genuit Saddoc[h]. Saddo.[h] autem
Aclnm. Aclnm autem genuil' Eliud. Ehud autem genuil Achim. Acbim autem genuit Eltuiti, Eliulh
geuuit Eli izar. Eliazar aulem genuit Maithan. Mat- aulein genu.l Eliaztr. Ebazar autem genuit (a) Mat-
than autem geiiuii Jacob. Jicob auiem gcnuit Jo- tlian f. Maitlian autem geimit Jaeob JJCOI).'niiem
sepb * \irum Mari.e, deqtii nalus esi Jesus qui vo- genuii Joseph viruin M.rriae, de qua natus esl Jesus,
cattii Chri-tus. Oinnes ergo generaiiones ab Abia- qui dicitur Clnislus.
ham nsquead David ge.ier.itiones XIIII.Et a D.iud Omnes ergo generationes ab Abrabam usqtie ad
usque ad transmigralionem Babvloms generationes David. geiieraiioues r|uattuordecim. El a David
xnii. El a tiansmigratione Babylonis usque adCbn- usque ad iransmigraiioiiem Babylonis. generaliones
tum generaliones xim. quailuordeciin. Et a transmigraiione Bahyloms us-
que ad Cbristum generalioues quattuordecim.
VARIANTESLECTIONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 Abiud.Abiudgenuit Asaph.Asaphgenuit Josaphat Eleazar c
2 LegeAmon. * Joseph,cui disponsalaVirgaMariageuuit Jesum,
a Achimgenuit Eliam: Eliumaulemgenuil Eleazarum. ete. f qui,
BLANCHININOT/E.
11Eanidem reiinel lectionem ms. Cantabi igiensis d Uncini semper indicanl abrasam /..
et voliimine aspiralam
Luc. in, ubi ex Malihoeo, ex Regum se- cujus adlmc apparent in codice vestigia.
riem ge leratiunum lalsanus aliquis descnpsit : ToO c lia prlma manus posuer.it in ms. San-Germ.,
faoufoS, xov'ktrkf,utxovAStouS. Pro Amon, idem ms. qund eiiiendalor albjuis mutavit hoc modo : Aclwn
eode\ legil Amos, dim nosiri mss. Lalim. autem genuit Eltacltin : Ehachtn autem, etc. De ine-
h Appaiei maiiileste abrasa luteia A, quuii m line mendaiis sic memendaia scriptitans :
vocis Joaiha restituiiiius. 1 Insignem hauc variantem leciionem non oblite-
c Aura.a est aspirata h. uti el in sequenli. ravil emendator ; licet aliam vulgatam supplevciit
in margme codicis.
(o) Ita et textus Greecus, uaxOkv.
145 EV .NGELIUMSECUNDUMMATTH/EUM. 1.6
CODEX YERCELLENSIS. CODEX YEBONENSIS.
dccim. P Omnes naque gene- salvum faciet
18. Cluisti autem gene- a pe . . . . lationes ab Abraham populum suum
ratio sicerat. 22. Hoc usque in adventum a peccatis
Cum desponsa- Jesu Chnsli eorum
ta esset maier generaliones sunt XLII
ej"usMana Jo- Clirisiiaulem geno-
sepb, priusquam per («) Eseiam f Pro- ratio sic erat. . . . . est
convenirent phetam dicen- 18. Cum es«et a Domino
inventa est lem : despousata Mater per (a) Eseiam -J-
in utero ha- 25. Ecce . . . go ej*usMaria Jo- 22. Piophetam
bens de Spiri- in u . . . ro con- seph. . . . in utero dicentem :
tu Sancto. cipiet . . . pari- liabens de Ecce Yirgo
19. Josepb aulem et hli . . . et Spiriiu Sancto. in utero con-
vir ejus cum vocab. .. nt Josepli autem 23. cipiel.etparietfilium,
esset homojus- nomen ej'us Yir ejus cum vocabunt
et
tus, nollet Enimanuel, esset homo jus- nomen ej'us
eam traduce- quod est in 19. tus, et nollet Emmanuel,
re, voluil eam . . . rpraeta- eam traduce- quod est in-
occulte Novis- re, voluit tacite terpretatum, Nobis-
tere. . . . . s. illam dimittere. cum Deus.
20. Haec cogiian- 21. . . . autem 20. Heeceo cogitan-
te eo, Angelus .... omno le, ecce Angelus 24. a somno,
Domini apparuit .... prae- Donnni apparet .... feeit sieutprae-
ei in somms di- nge- cepit ei Ange-
cens : Joseph fi- lus Domim:
bD d noli li- etaccepitconjugemsuam
mere accipere et noii (b)cognovilf
Mariamconju- Mariam conju- 25. eim. donec
gem tuam; quod gem tuam; quod pepeiit Filium,
enim in ea nas- enim ex ea nas- et vocavit
ceiur de . . . . 25.'vil nomen ejus ceiur, de Spirilu nomen ejus Jesum.
Sanclo .... Jesum. Sanclo esl.
21. elau CAPUT II. 21. Pariet aulem CAPUT II.
um 1. Cum ergo naius filium, et vocabis Cum eigo natus
nom esset Jesus ui Be- nomen ejus 1. esset Jesus in Be-
Jesum tblem civitale Jestim. tlebem civitatem (c)
sal Ipse enim r Judeae, f tn die-
(c) Judaeae f mdie-
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
Cbrisiiautemgeiieralio sic erat (Juum esseldespon Christi aulem generatio sic. erat cum esset dis-
sata m iler ejiis M.iriaJo.eph, anlequam conveniient ponsaia maier ejus Maria a Joseph. anlequam con-
mvenia estin uierobabens de Spimu Sancio. Josepb venirenl. lnveuta est ui utero liabens de Spintu
auiem vir ejus quum essel " jtistus, ei nollel eam tra- Sancto. Josepli autem vir ejus cnm essel liomo
ducere, volmi 2 occulie diiniiieie eam. Hiecauiemeo jtistus, et nollet eani traduceie, voluit occulte di-
cogitante, ecce Augelus Dominiin sonmis appaitiitei mntere lllam. Haec autom eo cogitmte ecce An-
(licens: Josepb flli Davidnoli lunereacciiiere Mariam gelus Domini m soninis apparmt ei dicens. Jo-
conjugem tuam; quod enim 3 iu ea iiatuui *est a, de sepb hli David ne timueiis accipere Mariam conju-
Spiriiu sancto esl. Panet auiein (ilitim,el vocabis geoi tuam. quod eniui ex ea iiascelur de Spinlu
noinen cjus Jesum : ip^e enim salvunt faciet populum Saneto est. P.tnet autem blium el voc >bi<-mxnen
siiimi a peccatts eorum. Hoc auiem loiuni lactum ejus Jesum. Ipse enmi sal.um faciel popul.nn suum
est, ut adimpleieiurqiiod dicium e-,1a Domino per a peccatis eornm. Hoc aulem loium lacium esl ul
b Piofetam duentcm : 1cce wrgo iu utero concipiel adimpleielurquoddiciumest a Dominoper.a) Esaiam
el parict liluiin et° \ocabit noinen ejtis Eniinaiuiel; f Proplieiam. Et.ce Vngo in uiero babebit et pariet
quod i st liiierpretaluin, NoliisctimDetts. Evurgens .llium et vocabunt nomen ejus Emmauuel quod est
aittem Josepli a son uo lecil sicul pv.eceper.il ei An- intei pretatum Nobiscum Deus E .surgeii1-auteni Jo-
golus Domini. et accei n conpigem suam, et nou seph desomno teeit sicut piaecepu ci Angelus Domi-
coguoMie.mi, donec peperit liliuui' suum primoge- ni. et accepit conjiigem suam et non (b) cognovit
niiuin h, el \ocavit nonieii ejus Jesum. Quum ergo f eam. donec pepeiit filium suum primogeniluiii. et
nauisesset Jesus ni Beibleem * Judae, in die- vocavit nonien ejusJe.um.
Cum ergo natusessei Jesus in Beihleem (c) Judecae
VARIANTESLECTIONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 homomstus 6 EsaiamProphelam.
1 taeitelllamdimiltere 6 vocabunt.
3 ex ea nascetur 7 fllium,et voca\it.
4 vocabit 8 civitateJudaeae.
BLANCHININOT_4S.
a Cyprianus, ex illa natum fuerit. Lib. i adv. Ju- habeal et frattes. Forte occasionem hujus errons
doeos,sect. 7. ti Uere voluit exscnptor Codicis, omitlendo has vo-
b Monet Hieionyinus lib.iCoinmenl. inMatiheeum ces, suum prnnogeniium.
hic quosdam graviler er>'.isse: Ex hoc loco, inquit, < Litiera eappaiet adhuc integia in Codicc, quam-
qmdampetveisissiinesuspicaniutel ahos fihos hubutsse \is .ib aliquo abrasa.
Manam, dkcntes : piimogeniium non dkt, ntst qv.i

(a) addunt Fseunn; et iu codex Cantabngiensis. 'Hcraiov.— (b) Ita et cod.gGant. [eyvu. (c) Ita et
texlus Grcecus, xhg'iovSaiag.
147 EUSEBII VERCELL. EVANGELIUMCUJI VARHSCOD. COLLATUM. 158
CODEXYERCELLENSIS. CODEX YERONCNSIS,
bus Hcrodis Re- le enim exi- bus Herodis re- ci ex-
gis: ecee Magiab el Rex, qui re- gis Orienie iet Princeps, qui re-
Oriente vene- gat populum venerunt (a) gat populum
runt Hieroso- meum Islra- in Hiero- meum Istrahel.
2. lyma, dicenles : bel. solyma, f Tunc Herodesoe-
Ubi est qui natus 7. Tunc Herodes oc- dicentes : culte vocavit
est Rex Judaeo- culie vocavit 2. Ubi est qui naius 7 ad se Magos,
rum ? Vidimus Magos, et dili- eslRex Judaeo- et diligenter exqui-
enim steHam genler exqui- rum ? Vidimus sibit ab eis tem-
ejus in Orien- sivit ab eis tem- enim stellam pus, quando ap-
tem, et venimus pus. . . . pa- illius m Orien- paruiteis slella;
adorare eum. ruit eis slella : tem, etvenimus 8. et misitillosin
3. Audiens aulem 8. et misil illosifi adorare eum. Belhleem, dicens:
Herodes Rex tur- Belhlem, dicens: 3. Audiensaulem Ite, el mterroga-
batus est, el om- Ite, inlerroga- Rex Heiodis, lur- te diligenter de
nis Hierosoly- te diligenter de batus est, et om- puero: et cum
... m.i cum tpso. Et puero : et cum nes Hierosoly- liivenerilis,
.... gavit invenerilis, ma cum illo. renuntiaie mi-
omnes piinci- nuntiate mi- _. Et congrega. . . hi, ut et (b) ego ve-
pes Sacerdotum hi, ut el (b) ego veni- niam, et adorem
et scnbas popu- am, et adorem Sacerdotum eum f.
li, et inlerroga- euni f. et Scribas popu- 9. Ojn cum audis-
hit ab eis ubi Christus 9. Qui cum audis- li, et interroga- sent regem, abie-
b. nascitur? Ad illi sem regem, abi- vit ab eis runt. Et ecce
dixeiunt in Be- eiunt, et ecce ubi Cliristus stella, quam vi-
llilem Judaeae: slella, quam \i- nascerelur. deranl in Orien-
sicenimscrip- deiant in orien- Ad illi dixerunt ei, te, antccede-
lum est per Ese- lem, antecede- 5. in Bethleem civitalem bat eos, usque
iam Prophetam bat. .... ve- Judaea: sic emm dum ve-
dicenlcm : dictum est per nit, (c) et slelit
6. Et tu Bethle- pra. ... * ... . 6. Propbetam: supra
em Judaeae; er. Et lu Betble-' puerum f.
non es mmi- 10. Vjdentes autem em Judaea, 10. Videntesaulem
ma inler prin- stellam gavi- non es mini- stellam gavisi
cipes Juda. Ex si sunt gaudi- ma inlerprin- sunt gaudio
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
bus Herodis regis^ ecce Magi ab Oriente vene- f in diebus Herodis Rcgis Ecce Magi ab Orienleve-
runt Hierosolymam, dicentes: Ubi est qui natns neruut Hierosolyma dicenies. Ub! esl qui natus est
esl R_x Judaeorum? Vidimus enim Blellam ej'us Re\ Judaeorum Yidimus enim stellame.iis in oricn-
in ciien.e, el venimus adorare eum. Audiens au- lem i>el venimus adoiare eum. Audiens aulem Ik-
lem Jleiodes rex turbatus esl, et lomnisHieroso- rodes i*x lurbalus est. et omnis Hierosolyma cmn
lyma ctim illo. Et^congregans omnes pr.ncipes sa- illo. Et conjgregavitomnes principes Sacerdotum oi
cerdotum >ei*cnbas popul., et .iiterroga\ il ab eis Scribas popuh et requisivil ab eis ttbi Clinsius na-
ubis Chrislu. i.nsceret.ir'. At ilh dixerunt in Be- sceretuiv Al illi dixerunt ei in Bethleem Jude°.ie
tbleem Judae; sic emm scriptum esl per Piophe- sic eiitm scnbtum est per Proplietam.Eltu Bethleem
tam : Et lu Bel.deem * lerra Jud.ieorum, a numquid Jude c ae non es minima inter pimcipes Juda. e\ le
miiim.a es in "prindpibus Juda ? Ex te enim exiit emm exiei Pi inceps qui regai populum nieum Sd d
dux, qui regeipopulum meumIsrael. Tunc Herodes4 rael.
dam vocatis Magisdiligenler didicit ab cis tenipus TunoHerodesocculte voeans Magos.diligenter ex-
slellaequae apparuil eis : elmiitensillosm Betlileem, quisivit ab eis lempus quando app.iruit eis stella et
dixit: lie, _i ii.lerFo_.aie ddigenter de puero : et inisil eos in Belhleem dicens. eunlcs requiriie dili-
quuii) inveneriiis, reiiuntiaiemihr,utet ego "veniens genter de puero et cum invenenlis renumiate miln.
adoremeum. ,_uiquum audissent regem abieronl, et utet ego vemens adorem eum. qui cum audissent
ecce stella , quam viderant in Oriente, anieoedebat regem abierunt etecce stella quam videranl in On-
eos, usquedum e veniens slaret supra, ubi eral puer. enic e m antecedebat eos usque dum venit el ste-
Videntes autem steliam gavisi sunt gaudio lit -supra ubi erat puer. Yidentes aulem stellam ga-
visi sunt eaudio
YAR1ANTESLECTIONESCIODICISMS. S. €ERMANENSIS.
1 congregavitouinesetc. 4 OccultevocavilMagoset diligenterexquisivit....quan-
a NascilurChnstus? do apparuitejs stella.Etmisit eos.
5 BethleemJudaeae non es minimainter principes Ju- " Yeuiam,et
da... exiet pnucepsquiregat. 6 Vemtet stelit f supra puerum.
BLANCHININOT^E.
a Eodem modo Iegit secundus codex GreecusRo- 0 Et hic pariterelittera manifesla est, uuamvis
herli Stepliani; et iia cuni inleirogatione, numquid, gjarumper derasa.
etc, legendum putat Grotitts m iins Annotaiionibus d llanifeste rasa est litlera d, cujus apparent
ad huuc locum Maxthoei.Laiini autem Patres , Hiia- vestigia.
rius, Ambrosius el Leo Magnuslegunt ut codex ms. 0 m. littera abrasa , vesligiis tamcn apparen-
Sau-Geimanensis : Nones inttnma, etc. libns.
"b*LiU.m apparet,'quamvis atirasa. f Ita Iegit Versio Latina in ms. Caniabrigiensi.
(a) Ita ettextus Groecus,tLg'ltpoo-b)vya.(b) Ila passim Latine solelreddere A*iliquuslnlei'pres, eumGree-
«cuslexlus oratioiiem «eciit aonstis, ul bic: "Ort<t>; Y^yailOuv-itpotrxMWoi «Owv. — (c) Ita el C0(i.Canl,
JLat.ei lexlus Groecus, ITOVW TQVTTKI5IOV.
m EVAWGELIUMSECUNDUMMATTHJEUM. 150
CODEX VERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
o magno valde. trem ejus, et magno valde. abiit in Aegyp-
11. Et inlrantes (a)'»\ abiitin Aegyp- 11. Et inlrantes{-.)in - lum, et eratibi
domum, f \ide- 15. tum, et erat ibi domum f, inve- usque ad con-
runt puerum usque ad mor- nerunl puerum summationem Herodis :
cum Mariam tem Herodis: cum Maria ut implere-
matre ejus, et pro- ut adimplere.- matre ejus, et pro- tur quod di-
cedentes ado- tur quod dic- cidenies ado- ctum est a Domino
raverunt eum : lum est a Domino raverunl eum: per Prophetam
el apertis then- per Propbetam et apei lis then- dicenlem:
sauris suis obtu- dicentem: saurissuis optu- Ex Aegypto vo-
lerunt ei mune- Ex Aegypto vo- lerunt ei mune- cavi filium
ra, aiirtuii, ilius, cavi filium me- ra, aurum, lus, meum.
12. et murra. Et ad- 16. um. TuncHe- 12. et murram. Et ad- 16. TuncHe-
moniti in som- rodes, ut vjdit monili rodes, ut vidit
nis ne redirent quoniam de- ad Herodem, per quoniam _e-
ad Herodem, per lusus esl a Ma- aliam viam re- lusus est a Ma-
aliam viam re- gis, iratus est gressi sunt in gis, iratus est
gressi sunt in valde; et misit, suam regionem. valde; etmisit,
. . . . am regionem. et occidit om- 13. Quicum reces- et occidit om-
13. Qui cum reces- nes pueros, sissent, ecce An- nes pueros,
sissent, ecce an- qui eranl in gelus Domini ap- qui erant in
gelus Domini ap- Bethlem, el in paruit in som- Bethleem, et
paruit in som- omnibus re- nesJoseph, di- omnibus fi-
nis Joseph, di- giombus ejus, cens : Surge, iet nibus ejus ,
cens: Surge, _t a bimatu et in- accipe puerum, a blmatu et in-
accipe puernm, fra, secundum et matrem ejus, fra, secundum
et mairem-ejus, tempus quod et fuge rn Aegyp- tempus quod
et fuge in Aegyp- exquisierat et
tum, esto .bi 17. exquisierat
tum, et esio ibi a Magis. usque a Magis.
usque dum di- 17. Tunc adimple- Tunc adimple-
cam tibi. Fuiu- tum est quod est enim luni est quod
rum est enim dictum est ut Herodes diclum est
ut Herodes per Hieremi- qucerat pue- per Hieremi-
quaerat pue- am Prophetam rum lstum per- am Prophelam
rum islum per- dicentem: dere. dicentem :
dere. 18. VoxinRha- \k. Surgens autem Vox iu Ra-
14.. Stirgens autem pia audila Joseph, ma audila
Joseph a som- est, fletus, accepit pue- 18. est, ploralus,
no, accepitpu- etululatus rum, et ma- et ululatus
erum, el ma- multus: Ra- 15. trem ejus mocte,et multus: Ra-
COD££ CORBEIENSIS. GODEXBRIXIANUS.
magno ralde. Et jntrantes domum jnvenerunt pue- magno valde et inlrantes (a) in domum viderunt
rum cum Maria ajatre eius. et procidentes adora- puerum cum Maria matre ejus. el procidentes ado-
verunt eum _ et apertis thesaurjs suis *oblulerunt raveruni eum. et aperlis thensauiis suis optule-
eiiiiunera.aurnm, thus, £1 murwm. Et j'esponso runt ei muneia aumm t <lbus etmurrametadmoniti
..ccepto in somnjs ue redirent ad Her-odem,per per «omnium ne rednent ad Herodem per aliam
abam vjam reversi sunt jn regioneni suam. Qui viam reveisi sunt in regionem suam. Recedenti-
quum recessissent, eccc angelus Domini apparuit in bus aulem illis. ecce Angelus Oomini apparuit Jo-
somniS|Joseph, dicens. Surge, el accipe puerum, et seph m somnis dicens. Surge el accipe puerum et
matrem ejiis , el (uge 111Aegyptum , et esto ibi us- matrem ejus et luge in Aegyplum et esio lbi nsque
qneduniidiiam tibi. Fulurum est emm ut Herodes dum dicam libi. fulurum est enim ut Herodes -quae-
2
quaerat puerum ad perdendum eum. Qui consiir-3 rat puerum perdere eum. ille aulem surgens accepit
gens, accepit puemm et malrem ejus nocle, 4 et puerum elmalrem ejus noete. elabiilin Aegyptum.
secessitm Aegyptum, <eierat lbi usque ad obi- eterat ibi usque ad obitum Herodis. ut adimpleretur
lumHerodts: ut adimpleretiir quod dietum est a quod dictum est a Donnno per Prophetam diceiitem.
Domjnoper Prophetam dicenlem: "Ex Aegyplo vo- ex Aegypto vocabi filiummeum.
cavifiliummeum. Tunc Herodes \idens quoniain Tunc Herodes videns qtiod delusus esset a tegis.
illusus esset a Magis, iratusest valde, et mittens oc iiatus esl vehemenier,
cidit omnes pueros, qui erant jn Betbleem 6, et m Et mitlcns occidilomnespueros<jui erantinBcth-
ommbus finibus ejus , a bimatu et mfra, secundum leem et in omnibus finibns ejus a bimatu et inlra.
tempus quod exquisieiat a Magis. Tunc adimpletum sccundum tempus quod exquisieral aMagis.
esl quod diclum est per Hieremiam Propheiam di- Tunc adimplelum esl quod dictum est per Hiere-
centem : Vox in Rama audila est, ploratus et ulula- miam Proplietam dicentem. Vox in Rama audita est.
lus': Ra ploratus et ululalus multus. Ra-
VARIANTES LECTIOJSSES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 Admomti 8 Ut vidit...est
3 istum perdere. Surgensautem Joseph 0 Judaeae, et omnibusregionibus
3 abut " nml.us .
4 consnmmationem
BLANCHINIWTM.
a,Abrasa aspirata et apparente.
(a) Iia el textus Greecus,slt xhvetntev.
1S1 EUSEBII VEBCELL. EVANGELIUMCUMVAUIISCOD. COLLATUM. 152
CODEXVERCELLENSIS. CODEXVERONENSIS.
chelploians quod dictum cbel plorans quod dictum est
filios suos, est per Prophe- fihos suos per Prophe-
et noluit con- tam : . . . . con- tam : quo-
solari, qui- Qiioniam(b) Na- solaii, quia niam (b) Na-
a non sunt. zoreus f voca- non sunt. zoreus f \oca
19. Defunctoau- bitur. 19. Defuncioau- bilur.
tem Herode, - CAPUTIII. tetn Herode,
ecce apparuit CAPUT III.
ecceAngelus
Domini npparu- 1. In illisantem Angelus Domini 1. In illis (c)
it lii somnis diebus \enit Joliannes in somnisj diebus f \enil Johannes
Jo^eph in Baplislaprae- Josepb in Btptista prae-
20. gypi ns : dicans in de- 20. Aegjplo, dicens: 2. dicans in de-
Surgo, et accipe seiio Judeae, Surge, el accipe seitoJude.e,
pueium, et ma- 2. et dicens : Pae- pnerum, et ma- et dicens . Pae-
trem ejus, et \a- nileniiam a- irem ejus, et va- nilentiam agi-
de in lenam gile: adpropin- de in terram te : adpropin-
Isliahel: defunc- quavil enuii I.trabe! • defun- quavit enim
tus eslenim, rcgnum Cae- cli suntenim, regnum Cae-
qui quaerebat 3. loium. Hic esl qui quaerebant lorum.
animam pue- emm de quo aiuinam 5. liic est
21. ri . . . Et surgens dicium estper 21. . . Et <-urgens enim, dequo
accepit puerum, phe- accepit puerum, dictum est per
et mairem ejus, tam dicentem : et matiem ejus, Eseiam Propbetam : (d)
et \enit in ter- Vox cl.iman- et venit in ler- Vox claman-
iam Istrahel. tis >ndeser- ram Islrabel. tis in deser-
22. Audiens autem to : Parate vi- 22. Audiensaulem 10 : Par.ile viam
quod Archelaus am Domini: rec- quod Arcelaus Domini: re- '
regnarelm las facite semi- regnaret in ctas factte semi-
Judea pro Hero- tas ejus. Om- Judaea pro Hero- las Dei nostri.
de palte suo, ti- nis vallis de patre suo, tt-
liiuit illo ire; implebitur, muii lllo ire :
et admonitus et omnis et admonilus
in somuis, se- mons et col- in somms, se-
lis humilia- cessit m partes
bitur ; et erunt 23. Galhleae. Et
omnia pra- venit, et habita-
23. vit in civilate, va in direc- vit (a) in civilatem f
quae vocalur la, elaspera quae vocatur
Nazarelh; ul in vias pla- Nazareth; ut
adimplerelur nas; elvide- adimpleretur
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
chel plorans filios suos, elnoluitconsolaii,quia non clielplor.insfiliossuosetnoluiiconsolariquianonsunt.
sunt. DefunctoauieiiiHerodeecce appaiuii AngelusDomini
1
II. Defunctoautem Herode, ecce apparuilAngelus in somins Joseph in Ae_>y|iiodicens suigens accipe
Domini in soimiisJoseph in Aegypto, dicens: Surge puerum el malieni ejus. el vade in terram I-.rahcl.
el accipe pueium.et matrem ejus, et vade in teriam defuncti sunt enim qui quaereb mt animam pueri.
Israel deluncti sunt enim, qui quaerebani animam Qui surgeiis accepil puerum et mairem ejus. et \e-
pueris. Qui surgens accepit pnernm, et matrem ejns, iiii in tenamls a drahel. Audiens au>em. quod Ar-
elvenitinteri.imlsrael.AudiensautemqiiodArcliplaiis chelaus legnarei in Judaea pio Herode p.itre stio
3
regnaiel in Judaea pio Herode paire suo, tiniuit illo tiuiuit llluc tre. Admointus autem in somnis. seces-
iie :el admoniius in somnis sece-.su in paries Gali- sit in partes Galileae. Et vemens habitabit (a) in ci-
laeae4. Et venieus habitavit in ci.iiaie, ijuae \ocaiur vitatem f quae vocatur Nazarelh. ul adimplerelur
N,i7are(li:ul adimplcrelur quod diclumest per s Pro- quod diclum est per Propheiam. qtioniam Nazarctib
phelam : Quonitm Nazaraeusvoeabilui.In diebusillis \ocabitnr. In illis aulem diebus venil Jobannes Ba-
venit Jobaiines Bapnsla praedicans in deseito Ju- ptisla. praedicans m deserto Judae et dicens paeni-
daeae, et dicens: Paeniieiiiiairiagite: appropinqua-
0 lentiam agite. adpropinquavit pnim rtgnum Caelo-
vit enim regnum Caelorum. Hic estenim, qui dicttis riim. Hic est enini de quo dictum est per Esaiim
est per Esaiam Prophet.im dicentem : Vox clamaiuis Piophetam dicentem.Voxclainaniisin deserloparate
in deserlo : Parale viam Domini : reclas facile se- viam Dominirectas facite semilas ejus.
mitas ejus.
VARIANTESLECTIONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 AngelusDomiuiapparuitJosephin somnis 4 Et vemt, et
s Ecce
perdere. Et surgeus c Prophetast.
* llluc 0 de quo dictumest
BLANCIIININOTJE.
« Abrasa d, cujus remanent vestigia. Lectionem(amen ms. Corbeiensis,quam edidimusin
i>S. Hieronymus veram lectionem hujus loci asse- sacro contextu, reperit Lticas Briigpnsis m antiquis
rii Codicims. San-Germanensi: ait emm lib.iCom- codicibus.Videej'usdemvarhniei lecliones novi Tes-
mcnl. : Nunc autem plutahler Prophetas vocatts,os- tamenli.
lendtt se nonveiba de Scriptuiis sumshse,sed sensum.
(a) Ita el lextus— Gieecus dg rtb)iv. — (6) Textus Grcecus W&pvZag.— (c) Deest auiem, et ita in God.
Cauiabrig. Lalmo, (d) Secundiscuris additur, dkentem.
155 EVANGELIOMSECUNOUMMATTH^EUM. 154
CODEX VERCELLENSIS. CODEX YERONENSIS.
bitomnis 8. ra ventura? fa- 4. Ipse autem Jo- el nolite
caio salu- cite ergo fruc- liannes habuil praeferre
. . . rem Dei. tos dignos phe- vestitum. , . vos, dicentes :
_. Ipse aulem Jo- 9. nitentiae. Et no- Patrem habe-
hannes. . . . lite exislima- camellorum, mus Abra-
bat re, diGenlesin- et zona pelli- liam. Dieo
stium de pilis ler vos : Palrem cia ciica lum- enim vobis,
camellortim, babemtis Abra- bos ejus : esca quoniam po-
et zona pelh- Ii.im. Dico emm autem ejns lens est Deus
<ia circa Ium- vobis, quoniam erat lucustae, e\ lapid bus istis
bos ej*us: esca potens est Deus ex et mel <ilve suscltare fi-
autem ejus lapidibus isiis slrae. lios Abrahae.
erat loctista, sus . . . . e fi- 5. Tunc exie- 10. Jam enim
et mel silves- Ii bant ad eum securis ad radices
trae. 10. Jam ex Hiero- arborum posi-
5. Tunc egredie- ris ad radices solymis om- ta est. Omnis er-
bantur ad eum arborum posi- nis Judaea, et gn arbnr non
omnis Hiero- la esl. Omnis er- omnes qui latiens fru-
solyma, ei om- go arbor, quae morabinlur ctum bonum, ex-
nis Judea, et non facit fiuc- ciica Jordanem ; cideiur, et in
omnis conli- tum bonum, ex- et baplizaban- ignem miltetur.
nis region . . cidelur, et in ig- lur. . , . 11. Ego quidem ba-
6. Joidanis; et nem miltelur. 6. danen, con- ptizo vos in aquam
baplizaban . . 11. Ego quidcm bap- fitehtes peccata inpaenitentiam:
ab illoin Jor- lizo vos in aqua sua. qui autem post
danen, co . . . . in paenitentiam : 7. Videns autem mevenii,
ten qui autem ve- multos Pliari- forlior me
nil, foruor ine saeorum, el est, cujus non
esl-,cujus non Sadducaeorum sum digiius cal-
sum dignus cal- veuieiilis ad ciamenta por-
ciamenia por- Baptismum suum, lare: ipse vos
7. saeorum, el tare : inse vos bap- dixit eis : Pro- bajiiizivit
Sadduceorum, tizabit in Spiritu genies vipera- in "^piritu....
venientes ad Sancto, et igni : lum, qms de- 12. qm habet venli-
baptismum su- 12. habens \enti- monstravil vo- labnun in ma-
urn, dixit illis : Pro- labrum in ma- bis iugere ab nu sua: et
geniesvipera- nu sua : et mun- 8. ira (a) futura?f peimunda-
rum, quis de- davit aream facite ergo iru- vit aream
monstravit vo- . . . am : el congre- 9. clum dignum suam: et congre-
bis fugere ab i- gavit tnticum peanitentiae; ga\it inticum
CODEX CORBEIENblS. CODEX BRIXIANUS.
'
Ipse aulcm Jobannes habebat yeslimentum de pilis Ipse autem Johaniies babuit vesiimenium de pilis
camelorum, el zonani pclliciani ciici lumbos suos : camelornm el Zonain pelliciam riica luinbos ejns.
esca autem ejtis erat locustae, et niel sylvesire. esca aulem ejus erat liicusta etmel silvesn^ae Tunc
Tiinc a exibat ad eum Hieiosolyma, et omms Judaea, exiebant ad eum Ilierosnlym 11>et omnis Jud.iea. et
et omnis regio circ. Jordanem ; ei bapiizabantur in oiiiius regio Joidani-. et hapt.zahanuir ah lllo ni
Jordane ab eo, cmifilenles peccaia sua. Videns au- Joidane confitenies peccal.i sua. VidenSaiiiein mul-
tem 3 multos Plnri.aeorum, ei Sadducieoiuin, vc- losPharisaeorum et Sadducaeormu venientes ad ba-
nientes ad baptismimi suum, dixilcis: Progemes vi- pljsmum suum dixit cis. Piogenies viperaium quis
perarum, quis denionsiiavit voiiisfugerea fuiuiair..? demonsiia\it volns fugeie ab ir.i veniuia. facite
4
Fame ergo fructum diguum poeniiPiiuae. Et eigo iiucttim dignum p.iimienii.ie ci nolne prop-
ne velilis dicere i iia \os : Patrem habemus Abra- lene \os diceules tpiia Patiem b ibeimis Abia-
ham Dico enim vobi1-,quoniam potcns est Deus ex b im. Oico enim vobis qu a polrns est Deus e . lapi-
lapidibus istis suscilare films Ainalioc. J.im enini se- (l.bus istis siisiitaie filios Aliiaine. J.im enim secu-
cuns ad ° radicem aiborum posila est. Omnis ergo ris ad radiies arboruin poiila est. Omnis eigo arbor.
."ilior, quje non facit fnieium bontim, excidetur , et qtice non f.icit fructum bonum excidi iur et in ignem
in ignem mitteiin. Ego quidem vos bajtizo m aqua mitielur. Ego quideni biptizo .os m aqua in paeni-
iii paenileniiam :qui aulem post me * \enturus est, leiitiam quu autem post ine vt nii foitior me est cujus
fortior me e»t, cujtis non stim dignns calcianienta noii sum dignus calci unenli portare ipse vnv. bapii-
poriare: vos bapiizabit ni Spintu Sancto, et igni. zabit ni Spirilu stncto et igm . habens ventilabrum
' Cujus ipseventilabrum in manu sua : el permundabit in manu sua. et purgabit aream suam. el congiega-
aream stiam : et congregabit tnticum vit irit c icum
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
' Habuitvestimenlumsuum * Et nolite praeferre vos, dtcentes
" Exiebautad eumex Hierosolymis,etomnes qui mora- i Eadices
banlurcircaIordanem,coufltentespeccatasua; et baptiza- 6 Veuil
bantur ab iilom "*Habensvenldabrum
2 Johannes
BLANCHININOT,E.
a Abrasa est littera a. c Abrasa allera litterat.
h Abrasa m.

acjd, elc> vers. 16, in cod. Cant. recentiori manu describunlur.


(a) Hinc, usque ad verba illa, VUXUSULVOV
185 EUSEBII VERCELL. EVANGELIUMCUM VARIISCOD, COLLATUM. 1S6
CODEX VERGELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
in horreo, pa- cut columbam in horrco suo, vox de caelo
leas autem com- venienlem in paleas au- dicens (b) ad eum; f
buretigni in- 17. ipsum. Et ecce tem combu- Hic estFilius
extinguibili. vox de caelis ret igni in- meusdilectus,
13. Tunc venit Jesus dicens (b) ad eum: f exiinguibili: iu quo bene
a Galilaea in Tu es Filius 13. Tunc venit Jesus complacui.
Jmdanem ad meus dilec- a Galileeaad
Johannem, ut tus, in quo . . e- Jobannen, ut
baptizareiur ne com .... bapiizarefur CAPUT IV.
U. ab eo ; et probi- 14. ab eo in Jor-
bebat eum Jo- danen . . . , 1. Tunc Jesus
hannis, dicens: eum Johannes, ducius est
a
Ego te debeo CAPUT IV. dicens: Ego in Deseftum
bapiizari, et tu 1. TuncJesusductus a te debeo ab Spiritu,
vcms ad me? est in deser- 15. baptizari, ettu ut templaretur
15. Respondensau- to ab Spiritu, ut verusti ad me? a Diabulo.
lem Jesus, dixit il- tempiaietur Respondens au- 2. Et cum
li: sine modo: sic a diabulo. lem Jesus, jej'unassel
enim decet nos 2. El cum jejunas- dixit ei: XL. diebus,
implere omnem set XL. diebus, sme modo: sic et XL.noctibus,
justuiam. Tunc etxL. noctibus, enim oportel nos postea esuriit.
dimisit eum. Et 3. poslea esuriit. Et implere omnem 5. Et accessit
cumhapiiza- accessit ad eum juslitiam. ad eum tempiator,
retur, lumen temptator, et 16. Tunc dimjsit eum, et dixit llli :
ingens circum- di_.it ilh: Si hli- Et baplizato Si filiusDeies,
fulsit de aqua; us Dei es, die ut Jesu, confe- dicut lapides
itaut limercnt lapides isti (iant stim asceudit de isli panes
omnes qui ad- 4. panes. Ad ille aqtia. Et ec- fiant.
16. veneiant. Et respondens ce aperti sunt ei _. Cui respondens,
baplizato Jesu, dixil: Scnplum caeh: et vidit dixit Jesus :
confeslim ascen- . . . Non in spirttum Scriptum est:
dit de aqua, et ee- . . lo pane_vi- Dei descendenlem (a) Non in pane
ceaperli sunt ei bet bomo. de Caelof tantum vivet
caeli: el vidit Spiritum sed in omni sicut columbim homo, . . . ,
Dei descenden- venienlem m verbo (c) Dei. f
tem (a)de Caelofsi- ipsum. Et ecce 5. Tunc adsum-
CODEX CQRBEIENSJS, GODEX BRIXIANUS.
in horreum suum, paleas autem comburet igni suum in horreum paieas autem comburet igni
inexstinguibili. Tunc veuit Jesus a Gal.Iaealn Jorda- inextinguibili. Tuuc vemt Jesus a Galilea ad Jor-
*
nem ad Johannem, ut baplizaielur ab eo. Jobannes danem ad Jobannem. ul baplizarelur ab eo. Jo-
autem prohibebal eum, iiicens . Ego a le debeo ba- baiincs autem prohibebat eum dicens Ego opus ba-
piizari, et lu venis ad me? Respondens aulem Je- beo a le bapnzari el tu venis ad me. Respondens
su. , dixil ei : Sine modo : sic cmm decel nos im- amcm Jesus dixit ei Smemodo. sic eium ojioitelnos
pleie omnem justtliam. Tunc dimisil eum.s Bapliza- impleie omnem justitiam. Tunc dimisit enm.
ttts autem Jesus, confesiim ascendit de aqua. Etec- Et ba])tizalus Jesus. eonfestim ascendit de aqua. Et
ce aperli sunt ei coein et vidit Spnilum Dei descen- ecte apeiu sunt ei caeli. et vidu spinlum Dei descen-
deniem 3 sicut columbam, el venientem super se. dentem sicut eokmib.imet .enientem super eum. Et
Et ecce vox de coelis * dieen*.: Ilic est Filius meus ecce vox decaelis dicens lnc est Fibus meus dilectus,
dilectus, m quo B mibi complacui. in rjuo bene complacuiipsumaudne. Tunc JPSIISduc-
III. Tuuc Jesus ductus est m de.ertum a Spiiitu, tiis.-.tiii De^ertoabSpiritu ul temtaretura Diabolo.
ut tentarelur a diabolo. Et quum jejunassel quadra- Et ciim jcjunasset quadraginla diebus et quadra-
gmta 6 diebus, el quadraginta noctibus, poslea estirnt. ginta noclibui. poslea esuinl. ,
Et accedens lenlator dixil "* eir Si filius Dei es, dic El accedens ad cumtemtator dixit. Si filius Bei es.
ut lapides lsti panes fiant. Qui respondens dixu: dic ut lapides isli panes fiant. Cui respondeus Jesus
Scnpium esl: Non in pane solo vivet bomo, sed in dixii. Seribtumest. Nonm panesolo viveihomo sed in
oiiini verbo, quodprocedit deoreDei.Tunc assumsit omni veibo quod procedit de ore Dei.Tunc adsum-
VARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 Etj)rohibebateum Johannes,dicens * Adeumdicerts
2 lit cumbaptizareturJesus, lumenmagnumfulgebal-de 6 In quobene placui,ipsum audtle*
aqua; ita ut tiinerent omnes*qm congregalieraut. ]it ba- * Aceesstlad eum tenlator. et dixit
e lc. " Cui respondensJesusdixit...m paueXantum...in omni
ptizato Jesu, confestim,
s De coelo...vementemin ipsum verboDei.
BLANCHINlNOTiE.
n Uodesunuerit Interpres Latinus bujusmodi ver- Illa clarit.s, )dem credi potesl quod lumen magnum
ba vix nobis coiijieere lket :quia in Groeois, quee fulgens )n aqua",dum Jesus Ijaptizaretiir, ju\ta,codj-
primasunt,non habentur. Codex ms.San Germanen- cem *
flostfum nis.
sis letinet solus addilamentum islhoc, at, ni fallat flilarius, itb. .x de Triiut., «mm. 20: Sic est
iiosopinio,hocij)SumIeg_ssevide.iirpresl.yier Jm-en- Ftlius meus dtleclus in quo Leneplacui, Itunc audite.
cus.Libro eniiii prion Evangelic.fiHistoricesic h.ibet: Ita eum legisse fidemlacit ms. CoIberlinus.Cypri.vnus
Heeemeniorans,vitreas penelrabatfluminisundas, 'autem, 4n quo benesensi, ipsutn audile.
Surgenti raamfeslaDei praesentaadaret, etc.
(a) Audunl de coelo; et ita cod. Cant., h. xov ovpmov.(b) Addunl ^d eum. cqm cod, Cant. ttpot «VTQV.
(c) Bm^-qmd wocedit 4e sre^ ila el in «od. >Cant,fir,^l mh
1.7 EVANGELIUMSECUNDUMMATTII/EUM. 158
. ODEX YERCELLENSIS. CODEX YERONENSIS.
5. in sanctam Salanas . Scrip- psit eum Diabo- ei Jesus:
civitalem, et tum est emm : lus in sanctam Yade («) retro
slattiii eum DominumDeumtu- civitatem, et me f Satanas:
supra pinnam um adora- statuiteum Scnptum est
tempb, et aitil- bis, et ipsiso- supra pinnam enim: Dominum
6. li: Si filiusDei es, mit- li servies. templi, et Deum tuum
te te deorsum. 11. Tunc... liquit dixit ei : adorabis, elillj
Scriptum est eum.... Si filius Dej soli servies,
enim: et es, milie te 11. Tunc reliquid
Quia ange- deorsum. eum Diabolus;
bs suis man- et ministra- 6. Scriptum et ecce Angeli
davit, ui bant ei. est enim : accessertint, et
custodiant \i. Cum audisset Quod Angelis minisirabant ei,
te, et in mani- autem Jesus suis mandavlt 12. Ciim audisset
bus tollant te, quod Johan- de le , ut in aulem Jesus
ne forte of- nes traditus manibus lollant quod Johannis
fendas ad la- cst, secessil in te, ne forte traditus est,
pidem pedem 13. Galilaeam, el .... lapidem secessil in
tuum. relicla civita- pedem luum. Galilaeam:
7. Ail illi iterum Jesus. teNazaieth, ve- 7. Ait illi iterum : 13. et relicta
Scnptum est: nit, et babilavit Scriptum est ; ci\itateNazarelh,
Non temptabis in Capharnauni Non teniptabis venit, et habitavjt
DominumDe- maritima, in Dominum Denm in Capharnaum
um luum. finibusZabul... luum. mantimam,
8. Iterum adsump- 1_. et Nepthahm : ut 8. lterum adsump- in finibus Za-
sit eum Diabo- impleretur sil eum Diabolus 1.. bulon et Neplalim :
lus ni moiitem quod dictu... in moniem excel- ut impleretur
excelsum val- rat per Es„.. sum valde: et quod per Eseiam
de : et ostendit «ei Prophetam: ostendit ei omnia Prophelam
omnia regna 13. Terra Za.... regna Mundi, diclum erat:
Mundi, et glo- el lionorem Terra Zabulon,
riam eorum, 9. eoium, et el Terra
9. et dixit illi _ Haec dixil illi: 15. Neptali, . , . maris
omnia tibi da- ........ Haecoinnia trans Jordanen (b)
bo, si procidens (b) Galilaeae f gen- tibi d.tbo, Galileae f
adoraveris me. 16. tium,populus si procidens gentium, populus
10. Tunc aitilli Jesus : qui sedebat adorabeiis me. 16. qui sedebat
vade relro in tenebris, 10. Tunc dixit in lenebris,
CODEXCORBEIE*\SIS. CODEX BRIXIANTS.
eum diabolus in sanclam -ivitiitcm, et statuit eum psit eum Diabolns in sanctmi civitatem. et staiuil
supra pinnam temph, el di_.il ei: Si films es Dei, eum supra pmiiam lemph. et _ixil ei. Si filius
mittele deoisum. Sciijituin est enun: Qtna angel.s Deies, niilte te ipsiim deor.um. Senbtum est enim
stns mandavit tle te, «t in nianibus lollantle, ne qma Angch- sujs mindavil de te. ut m mani
"
forie offendas ad lapidem pedem ttium. Ait llli 8 bus (ollant te. ne qtiando offendas ad lapidem pe-
Jestis: Rursum scnptum est: $011teniahis Domiuum dem tuum. An illi uei.im Jesus Scribium esi. Non
Deumtiiuiii.Iterum assumsu eum DiabolusmJiionlem lemptabis Dominum Deum tuum. Itcrum adsuiu-
excelsum valde: el ostendit ei i.ninn regna Mundi, et psit eum Diaholus in montcm excelsum valde. Et
3i>;loiiameorum, etdixiillli: IJaecomiiia tibi dabo, osiendil ei omma regna Mnndi. et glonam eontm.
si*cadens ador.iveiis me. Tunc dicit ei Jestis : Ya- Et dixit llli. llaee omiua libi dabo si procidens ado-
de a relro Satanas . Scriptum est emm : Dominum ravens me. Ttinc dixii ei Jesus. Yade Salaua scnb
Deuin luum adorabis, et illi soli servies. Tunc s re- lum est _nim Dominum Deum luum adorabis. ei
liquiieuin Diabolus: et ecce Angeli accesserunt, et illirsoli seivies. Tunc reliqmt eum Diabolus,et eece
ministraban. ei. Quum autem audissct Jesus, -quod Angeli aecesseiunl elmmisirabani ei. Audiens au-
Joliannes tiadiius esset, sece__sitinG.altl.ieam: et lem Jesus quodJoliaiuies iradiiusest secessit in Ga-
relicla uvitaie Naz.ueth, vemt, et habita\it in Ga- Jileam. _t jelrct.i civiiale h Nazaieth. veint el babi-
phaj nau.n maritima, m finibus Z.ibulon, et Neplit- tabit in Capbaniaum marjtimam in finibus Zabulon.
halim : nt impleretur quod dictum £Sl per Esaiam etjNeptalim c»
Pioplietam : Terra Zabulon, et terra Neplii.i-im, Ut adifflpleretur-quod diclum est per Esaiam Pro-
via maris trans Jordanem Galilaeae genlium, fetam dicentein. Terra Ztbclon et let.a Neplh.tlim.
populus •qui sedebatln tenebris, Yja maris uans Jordanen (b) Galilea a f geiiuum.
populus "quisedebatin aenebris.
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 Alapide 4 proeidens
a IterumJesus: Scnp.uni est 5 _iscessitab eo
3 honorem
BLANCHININOT.E.
a Exemplar Cantabrigiensecum duodecim Greecis, c Hic iiilerrupimus lineam, queealioqui in Codice
brtio-ayov, relro me. Eodem modo legehat Hilarius, estintegra, obsequentem htleiam, quceexporrigitur
et alu anliquioies Latinoelinguoebommes. Jn maigine quasi novum principium.
1 Extnta n., cujus appareni veBligia. a Exfnta est e finalis, qupj adhuc apjiarel»

(a) Additutro me, ita _t (M Cant. Lat, et Gruecns, ^ bnlm «ou, Jn CojJ. f ercell. 4m\4 -we. — (b) Ila e.
pod. Canl, r«V)w«f. .i
159 EUSEBII VERCELL. EVANGELIUMCUMVARIIS COD. COLLATUM. 160
CODEX VERCELLENSIS. CUDEX YERONENSIS.
lucem (a) vide- Zebaedei, et lucem (n) viderunl f Zebedaei, et
runtf magnam: Johatmem magnam : (b) Joliaiineii
et (_>)qui sedebant f fratrem ejus qui sedebant f fiatrem ejus,
in umbra in navi cum in regione in navicnla
mortis, lux or- Zeba . . . eo pa- umbrae mortis, cum Zebedaeo
ta est illis. ti e suo, refici- lux oi la patre ipsorum,
17. Exinde coepit entes retias est eis. reficientes relia
Jesus praedica- suas: et voca- 17. Exinde coepil sua: et vo-
re, eldiceie : Pe- 22. vil illos. Ad illi, Jesus praedicare, cavit eos.
nilciiliam agi- relicta nave, el dicere: Illi autem,
te : adpropinqua- et patre, secu- Pacnitenti.im agite, 22. rehctis reliis
viteuim reg- ti sunt eum. adpropinqiiavit enim suis, et patre suo,
nnm Caelorum. 25. Et circuibat Jesus regnum c.ielornm. seculi sunl eum.
18. Cum transiret lotam Galilae- 18. Ciim ir.tnsirei 25. Et circumibat Jesus
aiiten. Jesus se- am, docens in autem (c) secundum lotam Galilae-
cus mare Gali- Synagogis eo- mare Galilaeae, am, docens in
. . ae, vidit du- rum, et praedi- vidit duos synagogis eo-
cans Evangeli- fratres, Simonem, rum, ei praedi-
um Regni: et qui dieitiir caus evange-
curans om- Pctrus, et An- lmm regni: el
dream fratrem nem languo- dream fratrem sanans om-
ejus milten- rem, el oinnem ej'us, mitten- nem languo-
tes reliam infirmitatem les retiam rem, et omnem
in mare, erant in plebe. in maii, infu mitatem
enim piscato- 24. El abiit opinio erant enim in
les. ejus in totam piscalores, 24 opinio ej'us
19. Et ail illis Jesus: Syriam, e. . . ptu- et ait illis: in totam
Venile post leruut 19. Vemte post Syriam, et oplu-
me, el faciam nes me, et faciam lerunt ei om- -
vos fieri pis- tes variis lan- vos fieri pi- nes male haben-
catores hoini- guoribus, tor- scatores homi- les, variis lan-
20. iuim. Ad illi con- menlis adprae- 20. nnm. Ad illi guoribus, et lor-
tinuo, relictis hen ,os, et qui coniinuo relietis mentisconprae-
retiis suis, se- Demonia habe- relus suis, se- bensos, et qui
cuti sunt eum. bant, et luna- culi sunt eum. daemoma habe-
21. Et piocedens licos, el paraly- 21 El praecedens bant, et lunaticos,
inde, vidil a- ticos, et (d) omnes f inde, vidit el paralyticos, et
lios duos fra- curavit: alios duos fra- 25. (d) omnes f cmavit:
tres, Jacobum 25. et sequebanlur tres, Jacobum et sequebanlur
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
lucem vidit * magnam : et sedenlibus in regione lucem viriit magnam. el (b) qui sedebmt. f in
et umbra mortis, lux orta est eis. Exinde eoepit Jesus regione et umbra morlis. lux orta est illi.. E\in-
praedicare, et diccre : Poenileniiam agite : appio- de coepit Jesus piaedicareet dicere paeniuntiani
pin(|ua\ilenim rcgnttm Coeloium.
2Ambulaiis atilein agile adpropinqu lvit enim rogntiniaCaeloruni. Cuin
ju.ta mare Galilaeae, vidil duos auiem iian-.irei (c) juxia niaie Galileae vidil
fi.ilres, Sinioiiem , qm vocatui Peirus , el Andream duos fraires. Simonem qui vocalurPe rus. etAndre-
fiatrem ejus, mitlentes reiia in maie, er.ini onim am fiatrem ejus mitientes reiiah in mare. eiaut
piscaiores, et atl illts: Venite posl me, etfaciam vos enini piscatorcs. ei ait illts. Venite posl ine et ft-
fien piscaiore-. bouiinuni. At illi continuo reliclis ciam vos fieri piscalores bominum. At llli coniinuo
reiibus 3 sectiti sunt etim. Etprocedens inde, vidit reltctts reiibus secuti sunt eum.
alios duos liaires, Jacobum Zebedaei, et Johaiinem Et procedens mde vidit alios duos fialres Jacobum
frairem ejus , in navi cum Zebedaeo paire eoium , Zcbedei el Job.miiem fratrem ejtis m navi. cum Ze-
reficientes retia sua : et voca\it eos. Illi auiem sta- bedeo pttie eoru>ncomponentes retia sua et vocavil
tim lelictis 4 retibu-) el jiaire, secuti sunl eum. Et eos. Illi auiem statim relicta navicula et patre «uo :
ciicuibal Jesus lotamGalilaeam, docens in Synagogis secuti sunt emn. Et circtiibal Jesus totun Galileam.
eoi uin, et praedicaiisE\angelium Regni. et" sanans docens m synagogis eoriim. el praedicans evange-
oninem l.uiguoreni, et omuem infirmilatem in po- lium tegni. et saiians omnem languorem et omnem
pnlo. Et abni c opinio ejns in lotam Siiiam , et ob infirmuatem in populo.
tulerunl ei omnes male habentes, variis laugtioribiis, Et abiit opinio ejus in totam Syriam. el optulerunt
et tormenlis comprehensos, et qui Demonia habe- ei ouines male habentes variis languoribus et lor-
bant, el lunaticos, et paralyticos, et 7 curavit eos : nieniis conpr c ebensos et qui daemonia habebant.
et secutae sunl et lunaticos. el paralyticos. et curavit eos. el se-
cutae sunt
VARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 viderunt niagnam. Qui sedebat m regione umbiae *>reiiis suis et patre suo
morlts 8 curans
2 Cumtransirelautem 6 fama
3 suis 7 omnescuravit.Et sequebanlur
BLANCHININOT^E.
n Extrila est m finalis, quce adhuc apparet. 0 Extrila est a apparente vesligio.
b.Hic panler exlrita esl m linalis.
(a) lla et cod. Cant. .I.ov.— (b) Ita et cod. Cant. (v.al)ot vaOnytvot.— (c) Deest Jesus etiam in cod. Gant.
— (d) Ita et cod. Cant. rtkvxug.
161 EVANGELIUMSECUNDUMMATTH/EJJM. 162
CODEXVERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
eum lurbae rabuntur. eum lurbae rabuntur.
mullae a Galilaea, 7. Beati .... sen- muliae. . . .<. 7. Beati miseri-
et a Decapoli, et c a Decapoli, et cordes, quia
ab Hierosoly- ab Hieiosoly- ipsis mise-
mis, et a Judae- rebitur Deus. mis, et a Judaea, rehitur Deus.
a, trans Jorda- 8. Beati mundo el trans Jorda- 8. Beati mundo
nen. corde: quoni- nen. corde: qtio-
CAPUT V. am ipsi Deum vi- CAPUT Y. niam ipsiDeumvi-
debuni.. debunt.
1. Videns autem 9. Beali paci .... 1. Vidensauiem 9. Beali pacifici:
Jesns turbam, as- quoniani filii. turbam mullam, quoniam (ilii
cendil, m mon- Dei vocabun- ascendil in mon- Dei vocabun-
tem, et cum se- lur. tem, etcum se- tur.
disset, .... e_se- 10. Beati, qui perse- dissel, accessc- 10. Beati, qui perse-
runt ad e .. . ctiiionem pa- runt ad eum cutionem pa-
s, liutiiur prop- discipuli ejus, tiuntur prop-
2. el aperuit os ler juslitiam : 2. Et aperuit os ter justiliam:
suum, et doee- quoniam ipso- siium, ct doce- quoniam ipso-
bat eos, dicens: rum est reg bat eos, diccns: rum est le-
3. Beali pauperes num caelorum. 5. Beali pauperes gnumcaelorum.
spiritu: quoniam 11. Beali estis cum :
spiniu quoniam 11. Beali eritis cum
ipsorum est reg- vos (_i)maledi- ipsorum est re- vos maledi-
numcaelorum. cent, et peise- gnum caelorum
4. Beati mites : quo- quenlur, et >t. (a) Beati, qui Iugent: quenl. ....
niam ipsi he- dicent f omne quontam ipsi
reditale pos- consolabun- cent f omne
sidebunl ter- lur. malum adversum
ram. -5. Beatimites : \ os (c) propter
5. Beati, qui lugent: 12. (c) justinam: f gau- qunniam 12. justitiam : f gau-
quoniam ipsi dete, et exulta- ipsi possi- dete, et exulta-
consolabun- te, (|iioniammer- debunt ter- le, quomam mer-
tur. ces vestra co- ram. f ces vestra co-
6. Beati, qui esuri- piosa est (d) in cae- 6. Beati, qui esu- piosa est (d) in cac-
itnl et siliunt lo. f Sic enim per- el
riunt sitiunl lo. f Sic emm per-
j'ustitiam: quo- secuii sunt justiliam : quo- secuti sunt
niam ipsi satu- piophetas, qui niain ipsi salu- et prophetas eos, qui
CODEXCORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
eum turbae muliae de Galilaei, et"• Decapoli, el de pum turbae mtiliac. a Galilea et Decapoli. el ab
Hierosolymis, ei de Judaea, cl de trans Jordanem. Hierosolyniis. et a Judaea. et de trans Jordanen.
IIII. Videns autem Jesus tuibas, ascendit in mon- Videns aulcm turbas ascendit in monlem. et ctim
tem, et quuni sedissei, accesserunt ad euni disciptili sedissel. accesseiunt ad etim discipub ejus. ct apc-
ej*us, ei 2 apericns os suum doceb tl eos, dicens: riens os suum docebat eos dicens. Beaii pi/upe-
Beati pauperes spiriiu :3quom.iin lpsorum est re- res spiriiu quoniam ipsorum est regnuni caelo-
gnum coelorum. Beaii mites : quoinam ip-i pos- rum. (n)Beali qui ltigunt qiiomam ipsi consolabun-
sidebuut terram. Bean, qui lu-jenl: quomani ipsi tur. Beili inatMieti quoniam ip=i hercditabunt tei-
consolabuniur. Beati, qui esuriuttt ei silnint j'u-n- ram. f Beali qui esununl et sitiunt juslitiam quo-
tiam: quomam' ipsi siturabunttir. Beati niisericor- uiain ipsi saiuiahimtur. Beati misericordes quoiiiam
des ; quoniim ipsi miseiicordiam consequ.-niur. ipsi miseri h cordiam consequentur. Beati mundi
Beaii b niandi corde: quoniam ipsi Deumvidebuiu. coide quoniam ipsi Deum videbuni. Beili pacifici
Beali pacilici : quoniam filii Dei vocabuntur. Beatt, quoniam ipsi hlii Dei vocabunliir. Beaii qui persecu-
qui pcisecntioneii)pititmtur propler jusliliam : quo- lioncm patiunmr propter jusiitum quomain ijiso-
niam ipsorum est regnum coeloium. Bean esiis runi e-.l legnum CEelorum.
qmiiii 6 maledi\erint vobis , et persequuti vos fue- Beatientis. cum exprobi'a\eriiitvos.etpeisequen-
rint, et dixeriut omne malum adversum vos inen- tnr. el dixerint omne malum adveisum vos mentien-
lienles, piopter me : gaudete, etexsulttle, quomain les propler me. gaudeie et exultale. quoniam mer-
merces veslra copiosaest 7in ctiehs. Sic enim perse- ces vestia copiosa est in caehs. Sic enim perseculi
quuti sunt prophetas, qui fue- sunl prophetas.
VARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 Decapoli,et abHier... etaJudaea,eltrans Jordanem 6 vosodiobahuerinthomines,maledicentet
2 aperuit omnemalum ad\ersum persequen-
lur,etdicent vos propter
7 erant ante vos.Nohle gauderecum benedixennt justit.am
3 uiansueli \os
4 lpsisnnserebiturDeus a s ic
omneshomines;c emmfaciebantPseudoprophetis patres
b niundo eorum.Yos,etc.
BLANCHININOT.E.
a Concordant Hilarius et Leo Magnus, qui legunt, c Assumentum istud ms. cod. San-German. huc
quoniatn ipsis misetebitur Detts; sic quoque Juven- translalum fuit e Lucee capite sexto, versu 26 ; con-
cus presbyter in sua Hist Evangel. sule locum.
1 . . . Extnte sunt illoetres lilteree, cor.
(a) Quartus el quintus verstis in .cod. Canl. Gr. et Lat. etitain lexlu Greeco transponunlur, ut in codd.
Yeron. etBnxiano.—- (6) Isla. . . quent cent, supplentla sunt, maledicent, petsequentur, di-
cenl, juxta cod. Cantabngiensein, qut legit. S.&.Eow.v bvuSicrovcjiv.Cod. Brtxianus, petsequen-
lur.—(c) Ila et cod. Cant. evv/tvSixuiotjvvng. qni paiiter omittit mettitcules,— (d) lta etcod. Canl. iv xa ovpuva
165 EUSEBH YERCELL. EYANGELIUMCUMVARIIS COD.-COLLATUM. 101
CODEX YEUCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
eranl anle vos. - nec transeat fueiant ante vos, lum el lerra,
15. Vos eslis sal ler- caelum et tdr- patreseornm. jola unum,
rae. Quod si sal ra, jota unum, 13. Vos estis sal. . . . vel unus apex
evanuerit, vel unus apex evanueiil, in non praeter-
quo sallielur? non praeler- quo salielur? ibit a lege, do-
ad mhilum va- ibil a lege, do- ad nibilum va- nec omnid
lel (a), nisi ul mit- nec oninia let(a), msiut mit- fiant.
ta'tur foras : el con- 19. fiant. Qui enini latur fons : et con- 19. Qui enim
culcetur ab ho- solveiit unum culcelur ab bo- solventunum
mmibtis. de mandatis minibus. de mandalis
54. Vos estisluxliu- istis mimmis, 14. Yos estis lux hu- istis minimis,
jus mundi. Non et docuerit jus mundi. Non et docueril
potest civitas sic homines, poiest civitas sic homines,
abscondi su- minimus vo- Stipra montem minimus vo-
pra monlem cabilur in reg- posita abscondi. cabitur in re-
15. sita. Neqtte ac- no caelorum: Neque accendunt gno caelorum:
cenduntlu- qui auiem fece- 15. Iucernam, el qui aulem fece-
cernam, et po- rit et docue- ponunt eam stlb nt et docue-
nunl eam sub rit sic, mag- modio, sed rit sic, hic ma-
modium, sed nus vocabi- supra cande- gnus vocabi-
super cande- tur in regno labium, ullu- lur in regno
labrum, utlu- caelorum. 16. ceat oniiiibuB caelorum.
ceat omnibus 20. Dicojautem vo- qui ni domo 20. Dico autemvo-
qui m domo bis, nisi abun- sunt. Sic Iu- his, quia nisi ahtm-
16. sunl.Sic luce- dabeiit jusli- ceatlux vestra daveril j'usli-
at luxvestra tia \estra jdus coram homi- tia vestra plus-
coram homi- quam Scriba- nibus, ut vi- quam Scriba-
nibus, ul vide- rum, et Pharis- deant opcrave- rum, et Phari-]
anl opera ves- eorum, non slra bona, el seorum, onon
tra bona, et intrabilis in magmficent intrabilis in
m.ignificent regno caelo- patrem ve- regnum caelo- -
patrem ves- rum. strum, qui est rum.
trum, qui est 21. Audislisquia in caelis. 21. Audistis quia
in caelis. diciuin est ab an- 17. Noliteputare diclum est an-
17. Nolile putare tiquis : Non oc- quia veni liquis : Non oc-
quoniam ve- cides : qui au- solvere le- cides, qui au-
ni solverele- lem occide- gem, aut pro- tem occide-
gem, autpio- rit, reus erit phetas : non rit, reuserit
phetas : non judicio. veni solvere, judiclo.
veni solvere, 22. Ego autem di- sed adimplere. 22. Ego autem di-
sed adimple- covobis : quod 18. Amen dico eo vobis : quod
18. re. Amen omnes, qui iras- vobis, donec omnis qui ira-
dico vobis, do- citur fralri tianseat cae- scitur fratri
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
runt ante vos. Vos estis sal terrae. Qnod si sal qtu iuerunt anle vos. Vos estis sal leira. Si autem sal
evanuent, in quo salielur? ad iiilulum valetultia ', latuuiiilueiit m quo silielur. ad nibiluni valebii ullra
nisi ul miitatur foras: el conculcetur ab hominibus. nisi utmiti.uur foras et conculcelur ab hominibus.
\ os estis lux 2 mundi. Non potesl civiias abscondi Vos eslis liix mundi Non polest civ)ias abscondi
supra moiiiem posita. Neque aeeenduul lucernam, supra moiitem constitula. Neque accendunt lucernam
et ponunt eam sub modio; sed super candelabrum, el ponunt eam sub modio. sed super candelabium.
ut luceat ommbus qui in domo sunt. Sic luceat ul luceai omnibus qui in domo sunt.
lux veslra coram hominibus, ut videant veslra Sic luceat lux veslra coram bomimbus. ul videant
s
bona opera, el glorificenl patrem vestium, qui opera \eslra bona. etglorificent paltem veslrum qut
in coelis est. Nolile putare quoniam veni solvere in c telis est. Nolite putare. quoniam veni solveie
legem, aut prophetas: non vem solvere, sed adim- legem aul proplietas. non veni solvere sed adim-
pleie. Amendicovobis, donecliansealcoelumeueira, plere. Amen dico vobis. donee transeat eaelum et
jota ununi, aut unus apex non praeienbil de a lege, do- terra. jota tinum vel unus ajiex. non praeienbil a
nec4omniafianl. Qui ergo soheritunum mandalis lege. donec omnia fiant. Qui enim solverit unum de
isiis minimis, et docuertt sic homines, nnnimus vo- mandatis istis miiiimis et docuent sic homines miiii-
cabitur in regnocoelorum . qui autem fecent et do- mus vocabilur m regno caelorum.quiauiemfeceru. ct
cueril, * luc magnus\ocabilur in regno coelorum. iia docuerit. hie magnusvocabilur. 111 regno caelorum.
Dico emm vobis s qhia nisi abundaverii justitia ves- Dicoenim vobis. quia nisi abundaveritjustitia vestra
tr.i plus quam Scribarum, et Pharisaeorum, non in- plusquam Scribarum et Pharisaeorum non inlrabitis
trabms in regnum coelorum. Audistis quia dictum in regno caelorum. Audistis quia dictum esi anliquis.
est Gantiquis : Non occtdes : qui autem occidenl, Non occides qui aulem occiderit. reus erit judicio.
reus erit judicio. Ego autem dico vobis : quia omnis, Ego autem dico vobis quia omnis qui irascilur
qui irascitur fratri fralri
VARIANTES LEGTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 valet, nisi 4 haec
6 sic, magnus
s~hu.us
8 magmficent 6 est:Non
BLANGllINIEOIM.
(a) Post valel, deest ut.ro .*et ita in Cant., Gr. et Lat.
165 EVANGELIUMSE€UNDUMMATTII/EIM. rl66
CODEX VERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
suo sine cau- 26. Amen dico libi, suo sine cau- 26. Amen dico tibi,
sa, reus erit non evies in- sa, reus erit non exies in-
judicio. Qui au- de, donec red- judieio, Qui au- de, donee red-
tem dixeritfra- das novissi- tem dixentfra- das usque ad nobissi-
tri suo, racha : mum quadran- tri suo , racha: mum quadrantem.,,
reus erit con- 27. tem. Audts- reus eril con- 27. Audistis quia
cilio. Qui au- lis quia dictum cilio. Qui au- dictum est (a) :
lem dixerit, fa- est (a) : Non moe- tem dixerit, fa- Non moecha-
lue : reus erit 28 caveris. E. o tuae : rdus erit 28. beris. Ego
gebennae ig- autem d gebennae ignis. autem dico
23. ms. Si ergo vobis: qu 23. Si ergo vobis . quo-
offeresmunus n is,qui offeres munus niam omnes, qui
tuum ad alta- viderit muli- tuum ad alta- viderit mu-
re, etibi reme- erem ad con- re , et ibi reme- lierem ad con-
moratus fue- cupiscendum moratus fue- cupiscendum
ris quia frater eam, jam moe- risquia fraier eam, jam moe-
tuus habet ali- catus est eam tuiishabetali- chalus est eam
quid adversum in corde suo. 24. quid adversum in corde suO.
24. te : relinqtte 29. Quod si oculuStu- te : relinque 29. Quod si oculus
ibi munus lu- us dexter scan- ibi munus luus dexter scan-
um anle alla- dalizat le, erue luum ante al- dalizat te, erue
re, et vade pri- eum, el proice tare, el vade, eum, el pioice
us reconcilia- abs te : expedit prius reconcilia- abs te: expedit
re fratri tuo : enim tibi ut " re fraltiluo: enim tibi ut
et lunc veni- pereat unum et tunc ve- pereat unum
ens offers mu- membrorum niens offers mu- membrorum
nus tuum. tuorum, quam nus tuum. tuorum, quam
25. Eslo consenti- lotum corpus 25. Esto consen- quod corpus luum
ens adversari- luum eat m ge- tiens adversa- totum eat in ge-
o tuo cito dum liennam. rio tuo cito cumes hennam.
es cum illo in 50. . . . dextera ma- cum illo in 50. Et si dextera ma-
via : ne forle n. . . . tua sca. . . via : ne forte nus tua scan-
tradat te adver- d . . . at te, . . . tradat te adver- dahzat te, abside
sanusjudici, et . . eam, et pro- sarius judici, el eam, et pro-
judex tradat le mi- . . . . s te : . . judex tradat Jte mi- ice abs te : ex-
nislro : et in car- dit nistro : et in pedit enim tibi
cerem milta- ut pereat unum carcerem mit- ut pereat unum
ris. membrorum taris. membrorum
CODEXCORREIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
suoasinc causa, reus erit judicio. Qui autem dixerit suo sine causa reus eiit judicio. Qui autem
fralri suo : racha : reus ent cnncilio. Qui autem ' dixent, fratri suo rac h a. _reus erit concilio. Qui
di\erit fratri suo, fatue: reus erit gelienuae ignis. atitem dixeiil f.ilue. reus erit gehennae ignis. Si
Siergo offers munus luum ad altare, et ibi rccor- ergo offers munus tuum ad altare. et ibi recordatus
datus (ueris quia frater tutis habet abquid ad- fueris. quia (raler tuus habet aliquid ad\er_um le.
versum te : relinque ibi muniis luum aute altare, relmque ibi munus ttiiim ante aliare c et vade prius
et vade prius reconcihari fralri tuo : et lunc ve- reconeiliare fratn luo. et tunc veniens offeis dmunus
mens ' ofler niunu* tuum. Esto conseniiens ad.er- tuum . Esto consentiens adversario tuo cilo, dtim es
sario tuo cito dum e_ in via cum eo : ne forte tradat in via cum illo. ne forle tradat le adversarius j"udicie
te adversaiius judici, et judex tradat te ministro : etjudex tradatie minislio. et m carcerem inittans.
et in carcerem nnttaris. Amen dico tibi, non exies Amen dico libi non exies mde donec leddas nobis-
inde, donec reddas novissimum quadranlem. Au- simum quadrantem.
distis quia dictum esl anliquis : non moechabens. Audisiis quia dictum e.t (a) NonnioecaverisLEgoau-
Ego autem dieo vobis : quiaomnis, qui videut mu- temdicovobisquiaommsqui videritmulierem adcon-
herem ad concupiscendum eam, jam moechaliis est cupiscendumeamjaro moecatus est eam m toidesuo*
eam in_corde suo. Quod si oculus tuusdexter scan- Quodsi oculus tuus dexter scandalizat te erue eum
dalual le, erue eum , et projice abs le: expedit enim el proice abs te. e.pedit enim libi. ul peieat unum
3 ul pereat unura membrorum luorum ,
4 quam lotum membrorum luorum quam lolum corpus tuum ndila-
corpns tuum miltaiur ni gehennim. Et st dextra tur m gelieniiam. El si dextera manus tua. scanda-
manus lua srandalizal le, abscide etm , et projice hzat te. abscide eam et proice abs te. expedit enim
abs le ; expedit° libi ut pereat unum membrorum tibi ut pereat unum membrorum
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 dixeril. falue * eat
* offeres 0 emm
8 tibi
BLANCHININOT.E.
Kliouem moao legunt omnes Latini Fatres antt-
causa, radenda esse et obhteranda in textu Evange*
quiores, Cyprian. Teslimon. lib. m, num. 8, p. 64; lico.
in in
Hilarius, Comment. Maliheeum; Augustinus de h Hic apparet manifeste abrasa aspirata //.
Sermone Donnni in monie lib. i, cap. 9; Hierony- c expuncta est m finalis, quae apparet.
mus denique lib. II adversus Pelagian. et lib. i Com- d Extrita est s finalis.
ment. in Mattheeum, ubi docet duo hcee verba, sine e Extnta est altera «*.
(a) Post diclum est, deest anliquis. Et ilarn cod. Cant. et Gothico.
167 EUSEBII VERCFLL. EVANGELIUM CUM VARIISCOD. COLLATUM. 168
CODEX VERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
luorum, quam non potes iinum tuoium, quam capillum al-
totum corpus capillum al- totum corpus - bum facere,
luum (a) eat f in ge- bum facere, tuum (a) eal f in autnigrum.
hennam. aut ntgrum. -rehennam. 37. Sit autem ser-
31. Diclumeslau- 37. Stt autem ser- 31. Dicttim est au- mo vester, est,
lem: quicum- mo vester, est, lem : quicum- est : et non, non :
que dinnserit esl: non, non : que dimiseiil rjuod aulem
uxorem suam, quod autem uxorem suam, abundaniius est,
det illi repudi- amplius est, det illi repu- a malo est.
32. um. Ego autem a malo esl. 32. dium. Ego au- 58. Audistis quia
dico vobis, (b) Qui- 58. Audislis quia lem dico vobis, (b) dicttim est: Ocu-
cumquedimi- dictum est: Ocu- Quicumque dimi- lum pro oculo , (d)
serit uxorem lum pro ocu- seril uxorem denlem pro
suam, evcepla lo, (d) dentem pro suam, e.cepla t9. deniem. Ego
causa forni- 59. dentem. Ego causa forni- autem dico
calionis, facit auiem dico caiionis, lacit vobis, non re-
eam moeca- vobis. non re- eam moechari (c). sistere malo;
33. ri. (c) Iierum sistere malo; 35. Iterum audistis Sed si quis te
audisiis quia sed si quis te quia dicium est percussent
diclum est ab an- percusserit antiquis : Non m dexliam
. . . . : Non in dexteram perjurabis: max)llam ttiam,
...... abis : red- maxillam.prac- reddes aulem praebe illi et
des aulem ve illi et sinis- Domino juramen- simstram : Et ei,
Domino juramen- -40. ... am : Et qui 34. ta tua.Ego au- 40. qui vull
34. ta tua. Ego au- .... lt le ... . tem dico vobis, lecuni ju-
tem dico vobis, dicio non non jurare om- dicio conten-
non jurare om- d ....... . nino, neque dere, el tutiicam
nino, nequae per caelnm, quia. tuam tollere
per caelum, 35. thronus Dei desideiat, dimitle
quia trhonus remitle ei et est : neque ei et pallium :
35. Dei est: neque 41. palleum: etqui per teri am, 44. El quicumque.
per terram, le angeaiiave- quia scabillum te angariave-
quia scabellum rit mille passus , est pedum ej'us : nt nnlle passus ,
esl pedum ejus: vade cuin llio (e) neque per vade cum illo (e)
nequae per adhuc f alia duo. 36. Hierosolymam. adhuc f alia duo.
Hierosolymam , 42. Omni pelenti quia civitas 42. Omni peteuli
quia civitas te, tnbue : et vo- est magni re- te, da ei: et vo-
est ma . . . re- lenti muiua gis : neque per lenti muluari
56. gis : neque per ri a te, ne aver- capul liuim j'u- a le , ne aver-
capm tuum ju- teris le. rabens, quia taris te.
raveris, quia 45. Audislis quia non potes uuum 45. Audistis quia
CODEX CORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
luorum, quaml lotum corpus tuum cat in gebennam. tuorum qtiam lotum corpus tuum mittilur in geben-
Dictum est autem : qtiii|uiuiique dimisent uxorem nam. Dictum est aulem. Quicumquedimisent. uxo-
suam _ det illi 2 libellum repudii. Ego autem dico rem suam. det ei libellum lepudii. Ego auiem
vobis : Quia oninis, qui dimiserituxorem suam , ex- dico vobis Quia omnis qtti dimiseru uxorem sutm.
cepia fornicalionis caussa , facil eam moechari: et excepta fornicationis causa. facit eam moecbari. el
3 lterum audtstis quidimissam duxent moecbaiur. Ilerum audistis qu.a
qui dimissam duxerit, :adtilterai. 4 : reddes dicttim est nntiquis Non perjurabis. reddes auiem
quia dictum est anliqiiis Non peijurabis
aulem Dominojuramenta lua. Ego autem dico vobis, Domino juiameula tua. Ego autem dico vobis non
non jurare omnmo, neque pei coelum, quia tlironus jurare omniiio. nequc pei caelum quia tronus cst
Dei est: neque per terram.quia scabellum est j.edum Dei, neque per lerram. quia scabellum est pedum
ejus : neque per Hierosolymam, quia civitas est ma ejus. neque per Hierosolymam quia civitas est liia-
gni regis : neque per capul luum jura\eiis, quia non gni regis. neque pei caput tuum juiaberis. quii uon
potes unum capillum album facere, aut mgrum. Sit putes unum capillum album faceie aul nigrimi.
autem seimo vester, est, est: b non, non : quod au- Sitaulem sermo vester esl. est. non. non. quod a-i-
lein his abundanlius esi, .1 malo est. Audisns quia tem abundaniius est norum. a malo esl. Audistis
diclum est: Oculum pro oculo, el denlem pro dente. quia dictum est Oculum pro oculo. etdentempio
non resisiere malo; sed si denie. Ego aulem dico vobis. non resisteie nialo.
Ego aulem dico vobis 6, dexteia
quis te percussenl in maxilla lua, praebe sed -.i qms le percusseru in dexteram maxillam
illi ei alleram : Et ei, qui vult tecum judicio con- praebe ilh el alteiam. Et ei qui voluerit lecimi judi-
tendere, et tunitam tuam lollere, dimiite ei el pal- cio contendere. et tuincam tuam tollere remnte ci
lium : el quiquumqtie te anganaverit mille passus, et palleum. et qiiicumque te angariaverit mille pas-
vade cum illo 7 alia duo. 8 Qufpetit a le, da ei: et vo- sus vade cum lllo duo. Omni petenti te da. el vo-
ienlt a te mutuari, ne avertaris. Audistis quia lenti mutuati a te ne avertaris. Audistis quia
YARIANTES LECTIONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 quod ">et
* repudium 6 in maxillamtuamdexteram, praebe illi et smislram
s moechatur 7 adhucalia duo.Omniqm
* iurabis : sed reddes Domino 8 averlaste ab eo_.
BLANCHININQTJE.
(a) Ita et cod. Cant. uTttlOri —(b) Post uofcis,deest quia, ut in cod. Cant.—(c) Deest, et qui dimhsam diixetit,
adulleial. Et ita in cod. Caui.'—(d) _iiled..!.c.n. deest e.,ulin cod. Cani.—(e)Ita el cod. Cani. Lat. elGr. _T_.
109 EVANGELIUMSEGUNDUMMATTH.EUM. ^ 170
CODEXVERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
dictum est: Di- Paler vester cae- dictum est: Di- 48. ciunt?Eslo-
liges proximum lestis perfec- liges proximum le ergo et vos
tuum, et odies tus est. tuum, et odies perfecti, sirut
inimicum inimicum Pater vester, (b)
44. tuum. Ego au- CAPUT VI. luum. qui in caelis est '•
tem dico vobis : 1. Attenditene jus- 44. Ego au- perfectus est.
Diligile. . . nim. . . tftiam vestram tem dico vobis: CAPUT VI.
cos vestros, taciatis coram Diligite inimi- 1. Adtendite ne
b. . . . acite hominibus, ut cos vestros, justitiam vestram
h. . . . odiunt videamini ab eis : bene facite faciatis coram
vo. . .: et o. . . alioquin merce- hiis qui odiunl hominibtis, et
(a) pro cal. . . . dem non ha- vos : et orate (a) videamini ab cis :
antibus, et per- bebitis apul Pa- pro calum- alioquin merce-
• niantibus, et per- dem non habe-
sequenlibus vos : f trem vestrum,
45. ut sitis fihi qui est in cae- sequenlibus vos :f bitis aput Pa-
palris vestri 2. lis.Cum er- 45. ut sitis fihi trem vestrum,
qui est in caelis: go facis elemo- patris vestri, qui in caelis
qui solem su- symam , noli tu- qui in caelis est: 2. est. Cum ergo
um oririjubet ba canere an- qui solein facies elemosy-
super bonos le te, sicut hypo- suum oriri jubet nam noli tuba
etjnalos: et plu- critae faciunt super malos canere ante
et super juslos in synagogis, et bonos: et te, sicut hypo-
ct injustos. et m vicis, ut pluit super justos critae faciunt
46. Si enim diligi honorificen- et injustos. in synagogis,
tis eos ^jui vos tur ab homini- 46. Si enim diligi- et m vicis, ut
diligunt, quani, bus. Amen dico tis eos, qui honorificenlur
mercedem vobis, habent vos dibgunt, ab hominibus.
habebitis ? non- mercedem quam merce- Amen dico vobis, (c)
ne et publica- suam. dem habebitis ? peiceperunt f merce-
ni hoc faciunt ? 3. Te autem faci- nonne et publi- 3. dem suam. Te au-
47. El si salulatis enlem elemo- 47. cani hoc fa- tem facientem ele-
fralres vestros synam, nesci- ciunt? Et si mosynam, nesciat
tantum, quid at sinistra lua salplalis ira- simstra lua,
amplius faci- quid faciat de_.- tres vestros quod facit dex-
tis?nonne et th- 4. tera tua: ut sit tantum, quid tera tua : ut sit
nicihocfaciunt? elemosyna amplius faci- 4. elemosyna
48. Estole ergo vos tua in abscon- lis? nonne et tua in abscon-
perfecti, sicut so, et pater tu- Eilmici hoc fa- so, et pater tuus,
CODEX CORBEIENSIS, CODEX BRIXIANUS.
dictumest; Diligesproximum luum, et odies inimi- dictum est.autem Diligesproximum tuum et odiesinimicum
cum tuum. Ego aulem dico vobis : Diligite inimicos luum.Ego dico vobis Diligttei nimicosvestros.
veslros, benefacite his qui oderunt vos : et orale pro benedicite maledicentibus vos. benefacitehisqui vos
persequentibusl,et calumniantibus vobis : utsilis filii o*dtunt.et orate (a) pro calumniantibus vobis et per-
palris2 veslri qui in caelis esl : qui solem suum sequentibus vosf ut sitis filii patris vestri qui in cae-
oriri facit super bonos et malos : et pluit super Iis est. qui solem suum oriri facit super bonos et
justos et injustos. Si enim 3 dibgatis eos qui vos malos, et pluet super justos et injustos.
diligunt, quam mercedem habeiis? nonne et publi- cedem S) enim diligalis eos qui vos diligunl. quam mer-
cani hoc faciunt ? Et si salutaveritis fratres vestros habebitis. nonne et publicani hoc faciunt. Et
tantum , quid amplius * facietis ? nonne et elhnicl si salutatis amicos vestros tantum. quid amplius fa-
hoc faciunt? Esiole ergo B vos perfecti sieut et citis. nonne et genliles hoc faciunt. Estote ergo vos
6
Palervesler caelestis perfeclus est. Atlendite 7 ne perfecti sicul Pater vester caelestis perfeclus esi.
et a
Adtendite ne elemosynam vestram faciatis co-
jtisliliam vestram faciatis coiain homimbus,
videamini ab eis: alioquin mercedem non habebitis ram hominibus. ut videamini abeis. alioquin. mer-
apud Patreiti vestrum , qui in coehs est. Quum ergo cedem non habebilis. aput Patrem veslrum qui in
facis eleemosynam, noli tuba canere ante le, sicut caelis est.
hypocritae faciunt in synagogis ,s et in vicis, ut8 Cum ergo faeis elemosynam noli luba canere ante
honorificentur ab hommibus. Amen dico vobis, te. sicut hypocritae faciunt insynagogis et in plateis
receperunl mercedem suam. Te autem facienle elee- ul honorificenttir ab hominibus. Amendico vobis. (b)
10 mercedem suam. Te aulem faciente
mosynam, nesciat sinistra lua" quid faciat dextera perceperunl f nesciat
tua : ut sit eleemosyna lua in abscondito, et pa- elemosynam. sinistia lua quid faciat dextera
ter tuus *•>
tua, ut sit elemosyna tua in absconso, et pater luus
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
• eis qui vospersecunlur, et calummanturvobis 7 ut
a jubet " et in plateis et in vicis
3 dihgitis B perceperunt
4 facitis?Nonneet gentes haec » manustua sinislra
• et... sicutPater vester quiin coelisest, perfectus est 11 absconso...
• autem
BLANCHININOTiE.
a Extrita est a. h Exlrila est a.
(a) Juxta ordinem textus greeci, vrtep TSViTtvpea^ovxav (vy.ag)x«l S.wxovrwvvyag.— (b) Ila etCanl. Lat.
juxla texlum Groecum , 6 lv TO.Sovpavols.— (c) Ila et Gant. Lat.
PATROL.XH. 6
171 EUSEBH VERCELL. EVANGELIUMGUMVARIIS CQD.COLLATUM. 172
CODjSXVERCELLENSIS. CODEXVERONENSIS.
us, qui videl enim pater ves- qui videt te enim pater ve-
in absconso, ter, quid opus in absconso, ster, quid vobis
reddet libi in sit vobis, ante reddet tibi in opus sit, ante-
palam. quam petatis pala. quam petatis
5. Cum aulem ora- 9. ab eo. Sic aulem 5. Et cum ora- 9. ab eo. Sic ergo
tis, noh erilis orabitis illum. tis, non eritis orabitis.
sic. . - . ypocri- Pater noster, sicut hypocritce, Pater noster,
tce, qu. . . mant qui es in caelis: qui amanl qui es in caelis:
slare in syna- sanclificelur slare m syna- sanctificetur
gogis et in an- nomen luum. gogis et an- nomen tuum.
gulis platearum 10. Adveniat reg- gulis platearum 10. Adveniat re-
stantes orare, num tuum. Fi- stantes orare, gnum tuum. Fiat
ut videanlur at voluntas tua ut videanlur volunlas tua
ab bominibus: in caelo, et in ter- ab hominibusr in caelo, .et in
amen dico vo- 11. ram. Panem nos- amen dico vo- 11. terra. Panemjio-
bis, habentmer- trum cottidia- bis, perceperunl mer- strum cottidia-
cedem suam. num. . . nobis cedem suam. num da nobis
6. Tu aulem cun. 12. hodie. Elremit- 6. Tu autem eum 12. hodie. Et dimjt-
oras, intra in le nobis debi- oras, intrain te nobis debila
cubiculum lu- ta noslra, sicut ,et. . . . cubiculum tuum, nostra, sicut et nos
um, et cluso 15... debitoribus.nostris. et cluso ostio, remitlimus debitori-
oslio, ora patrem Et ne nos inducas ora patrem 15. bus nostris. Etne nos
tuum in abscon- in lemptatio- tuum in abscon- inducas in lemplatio-
so ; et pater tuus nem. Sed libe- so; et paler tuus nem. Sed _ibe-
qui videt in abs- ra nos.a malo (a). qui videt te ra nos a malo {«).
conso,reddet 14. Si enim diuuse- in absconso,reddet 14. Si enim dimise-
tibi in palam. ritis homini- libi in pala. riiis homini-
7. Orantes autem, bus peccata eo- 7. Orantes autem, bus peccata eo-
nolite mullum rum : dimittet nolite multum rum : dimillet
loq. . , -sicut elh- vobisPater ves- loqui, sicut eth- vobis et "Pater ves-
ni. . . Pu . . nl ,enim ter qui est in nici. Putant enim ter qui est -in
quod. . . mulii- 15. caelis. Sin.autem quod in multi- 15. caelis.Si autem
loquio suo au- non remiserit . , . loquium suum non remiserilis
dianlur. hominibus: exaudiuniur. hominibus
8. Nolite ergo simi- nec Pater ves- 8. Nolite_}rgo_simi- peccata : nec Pater ve-
liare illis. Scit ter remittet lare eis. Seit sterremittet
-
CODEX'CORBEIENSIS. €ODEX BRIXIANUS.
'
qui videl in abscondito, reddet tibi *".Et quum quividetin absconso. reddet libi in manifeslo. Et
oratis, non entis sicut hypocrilce, qui amant in cum oratis. non eritis sicut hippcrilae qui amant in
synagogis et in angulis platearum stantes orare, ut synagogis et in angulis platearuufsiantes p.rare. ul vi-
videantur ab Iioiniuibus : amen dico vobis, rece- deanlui ab homimbus. amen dico vobis quia perce-
perunt mercedem suam. Tu autem quum orabis , perunt mereedemsuam.
c Tu autem cum oras intra in culjiculiim luum et
intra in cubiculum luum, elclauso ostio, ora patrem
luum in absconso; et paler tuus qui videt in abs- elaudens oslium luum ora palrem luum in absconso.
conso, reddel tibi. et pater luus qui \idet in absconso reddet Jabi m
V. Orantes autem, nolite multum loqui,3 sicut manifesto. Oiantes autem. no.itemultum loqui sieut
ellmici. Puiantenim quodin multiloquio suo exau- etbnict. Pulant enim quod in multiloquio suo exau-
dianlur. Nolile ergo * assimilari eis. Scit enim pater "diuntur. Nolite ergo similare eis. Scit enim pater
vesier, quid vobis6opus sit, antequam petatis 6 eum. vester quid opus sit vobis anlequam petatis eum.
Sic ergo orabitis : Pater noster, qui es ni ccelis : Sic ergo vos orabitis. Paler noster qui es in caelis.
sanctificelur liomen tuum. Vemat regnum tuum. Fiat sanctificelur nomen tuum. Ad\enial regnum ttium.
voluntas tua, sicul iu ccelo, elin leira. Panem nos- Fiat voluntas tua stcut in caelo et in lerram P.inem
trum a colidianum da nobis hodie. Et dimilte nobis nostrum colidianum da nobis hodie."El demitle nobis
rlebita nostra , sicut et nos dimntimus debitoribus deb)ta nostra. sicul et nos dimiiiimus debitonbus
nostris. Et ne inducas nos in lenlalionem. Sed nostns. El ne nos inducas in temptationem. Sed
libera nos a malo. Si enim dimiseiitis hominibus libera nos a inalo (a). quoniam Juum est regnum.
*
peccata eorum : rlimittet et vobis Paler vesler cce- et virlus. et gloria m saecula. Amen. Si enim
lestis.delicla vestra. Si auteni non dimiserilis bomi- dimiseinis hommibus peccala eorum. dimittel vobis
njbus: necpater vester dimittet et Pater vesterqui m caclis est. Si autem non dimi-
seritis hominibus peccata eorum, nec pater dimittet
VARIANTES LEGTIONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
* absconso ;B-.abeo
3 m palani.Orantesautem nolitemultumloquib 6 eum
3 in mululoquioexaudiantur ' ' dimiltitvobiset Pater vester quiin coelisest.
4 simdareeis ,
-JSLASCHINIWTM.
° Vulgatam hanc lectionem apud Cyprian., Am- lv xa accedit ms. noster San-Germanensis.
fuvtpa
bros., Auguslin. elalios; mutavit Hieronymus in JDehac voce, palam, consule Augustinum lib. n de
.. supetsubsiantiulem;sedverbum quotidtamm, .emper "Serm. Domini in monte; et Tb. Mareschalli obser-
retmuii Ecclesia m Oratione Dominica. vationes >nVersionem Gotliicam.
""» reddet c Deficitin_Codiceheec pericope.
Cyprianus, — ttbtpalam.
. V V _ Propiusad.Gr^cum
* _L
, («) DeestAmen, etiam in _od. Canl.
~
173 EJANGELIUM SE£UND.UMMATTHJIUM. 174
CODEX Vj-.RCELLE-.SIS. CODEXVERONENSIS.
vobis peccata zale autem vo- vobis peccata aulem vobis
vestra. bis thensauros vestra. thensauros
16. Cum autem je- in caelis: ubi 16. Cum autem je- in caelo: ubi
junaiis, nolite neque erugo," junalis, nolite neque erugo,
fieri sicul hy- neque tinea -fieritsicut hy- neque tinea
pocritae tris- exterminat; pocrilae tri- exlerminat;
tes. Exierminant et ubi fures nou stes. Exterminant et ubi ftires non
' *
enim facies effodiunt, el' enim facies effodiunt, et >
suas, ut pa_re- 21. furanlur. Ubi suas, ut appa- 21. furanttir. Ubi
ant liomini- enim est then- reanl bomlni- enim fuerit .then-
bus jejunan- saurum tuuni, bus j'ejunan- saurusluus,
tcs. Amen ibi (c) erit f et cor tes. Amen' ibi (c) erit f et eor >
dico vobis, (a) ha- tuuni. dico vobis, (a) tuum.
bent merce- 22. Lucerna corpo- habent meVce- 22. Lucerna -corporis
dem suam. • ris lui est dcu-' demsuam." lui est oculus tuus.
17. Vos. . . tem, cum lus tuus. Si~ocu- 17. Vos autem, cum 23. Si enim oculus
jejunalis, un- lus luus sim- jej'unatis, uh- tuus simplex
guite_caput' plex esl: lolum guite caput fuerit, lolum
.esirum, et (ar corpus tuum vestrum, et fa- corpus tuum luci-
ciem vestram lucidum est. ciem vestram dum erit. Si au-
18. labatej ne pa_- 23. Si autem oculus 18. lavate, nepa- tem ocnlus-tuus
realis homi- tuus nequam est; reatis homi- nequa fueril.:
nibus j'ejunan- totum corpus nibus jejunan- lotum corpus tuum
les, sed pairi ves- tuiim te- tes, sedpatri ve- tenebrosum esf.
tro, qui est m nebrosum stro, qui est in Si ergo lumen,
absconso: el Pa- est. Tenebrae absconso : et Pa- quod in te est,
ler vester, qui tuae quantae ter vester, qui" tenebraesunt:
videl in abseon- sunt? videt in abscon- ipse tenebrae'
so, reddel vo- 24. Nemp potest so, reddet vb- quantaesunt'?-
bis in palam. duobus dbmi- bis in palam. 24. Nemo potest*
19. Nolite tliensau- nis servire : 19. Nolilevobis duobus domi-
. . . re yobis' aul enim imum ihensaurizare" nis servire :
thensauros rin terra: odiet, et alte- thensauros in terra : aut unum odiet,
ubierugo^et rum amabil : ubi erugo, et et alierumamavit:
tinea exter- aut unum pa- tinea exter- aut unum pati erum,
minat: et ubi tietur, et allerum minat: et ubi e't'allerum cbntern-
fures effodi- contemnet. lures effo- nei. 'Non ^iolestis
uiil, et furan- Non potestis diunt, el furantur (b) Deo servire',""
20. lur. (b) Thensauri- Deo servire 20. Thensaurizale
CODEXCORBEIENSIS. CODEX BRIXMNUS.-
vobispeccala vestra.Quumaulemjejunatis.nolitelieri vobis peccata Yestra. Cum aufem jejtmatis nojite
sicuthypociilae trisies.Ex*terminanteuimfaciessua_, fieri sicut hypocritae tristes' Exteiniinant eiiim
ut pareitnt hommibus jejunaHles. Amen dico vobis, facies suas ut pareant boininibus'jejunanies. Ameu
quiareceperunt mercedem suam.l Tu autem,quiim dico vobis. (a) perceperunt mercedem suam. Tu
jejunas ,'unge 'caput tuum, et faciem tuuui Ia"va,iie autem jejunans ungue caput tuum. et faciem luam
-videaris homimbtis jejunans, sed palri tuo, qtn est lava. ul iion videans hominibus^jejunans seH patri
in" absconso : et Paier 2 luus, qui videt in absconso, fuo qui est in absconso.
leddet tibi. Nolite lliesaunzare vobis thesauros in Ei Pater tuus qui videt in absconso. reddet libi.
terra: ubi aerugo, et tinea 3 exterminat. et ubi fures Noliie thensaunzare vol)is thensauros super lerram
effodiunt,e_furantur.Thesaurizate autem vobisHlie- ubi tinea el erugo exlerniinant-et ubi fures effodiunt
saurum in coelo : ubi neque aerugo, neque tinea ex- el furanlur(6).
terminat; 6et ubi fures n6n effodiunt, * uec furaniur. Thensaurizate autem vobis thensauros in caelo.
'
Ubi emm est ihesaurus tuus, ibi est ct cor luum. ubi neque'liiieaneque erugb exierminaril. et ub)kfu-
Lucerna coiporis tiuest oculus tuus. Si 8 fuerit Tes non effodmnt effurantur. U,bi enim fuent
oculus tuus simplex : totum coipus tuum luci- Ihensaurus vesler. illic (c) erit f el cor vestrum.
,dumerit. Siautem oculus tuus nequa fuenl: totum Lucerna corporis est oculus. Si ergo fperit oculus
rorpus tuum tenebrosura erit. Si ergo lumen, quod3 luus simplex. totum corpus tuum lucidym erit. Si
iii le est, tenebr te sunt : ipsae lenebrae quantae autem oculusluus nequam fuerit. lotum corpus tuum
eruni^Nemo potest duobiis"dominis servire : aut tenebrostim erit. Si ergo lumen quod in le est. lene-
enim unum i0 odio habet^ et alterum diligit: aut " hrae sunt. ipse tenebrae quanlae sunt.
Tirium sustmebit, et alterum contemnet. Non po- Nemo potest duobus dominis servire. aut enim
ctestisDeo servire unum odiet. et altei um diliget. aut uno obediet. e't
alterum contemnit. Non poteslis Deo servire
VARIANTES LECTIONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
, * Vosautemcumjejunalis,ungite capitavestraj et fa- 6 fuerit
eiem^vestramlava.ej ut.fionv^ideaniiniiominibus jej"unan- 78 ent
sed Patn jvestrp,qui,' etc.
tej., veslef... Si ergo oculustuus smiplexfuedt _
"""4 vobism palam 0 8 sunt (i
3 exterminant 10 odiet... diliget _ _ ;
4 thesauros 11aut enimunumpatietur
' P.I.
C.RLANGHINI NOT.E.!
(a) Ante habent, deest quia. Et ita in -cod.-Cant. — (b) fline usque ad vers.^7 cap.; vm omnia desunt in
cod. Cant. Gr, teste Milltom append,— (c) Ita texlus Greecus, eax«L
175 EUSEBH VERCELL. EVANGELIUMCUMVARIIS COD. COLLATUM. 176
CODEXVERCELLENSIS. CODEXVERONENSIS.
et Mamonae. ria sua vestie- et Mamonae. nec Solomon
25. Ideo dico vobis, balur sicut 25. Ideo dico vobis, in omni gloria sua ila
ne cogiletis unus ex islis. ne cogitetis coopertus est, sicut
in corde ves- 30. Quod si faenum in corde ve- unum ex islis.
tro quid man- agri, quod bo- stro quid man- 30. Si enim faenum
ducelis, neque die est, et cras ducelis, neque agri, quod ho-
corpori vestro in clibanum corpori quid die est, et cras
quid indualis. mittitui, Deus induatis. Nonne in iguem
iNonneanima plus sic vestit: quan- anima plus est mittitur, Deus
esl quam esca : to magis vos quam esca : et sic veslit: quan-
et corpus quam modicaefidei? corpus plus est to magis vos
vestimentura ? 31. Nolite ergo sol- qnam vestimenlum ? modicae fidei?
26. Respicite vola- . . citi esse, di- 26. Respicite vola- 51. Noliteergo sol-
tilia caeli,quo- c . . . . : Quid tilia caeli, quo- liciti esse, di-
niam non se- ocabi- niam non se- centes : Quid
runt, neque mus, aut quid runt, neque manducabimus,
metunl, neque bebimus, aut metunt, ne- aut quid bibe-
congregant quo operie- que congraegant mus, aut (a) quid f
in horreis: 32. mur? hec e . . . in horreis : openemur?
et pater vester gente i- et pater vester S2.h_ec enim gen-
caelestis pas- runt caelestis pa- les inquirunt.
cit illa. Nonne pater vester, scit illa. Nonne Scit autem
vos magis plu- quod horum vos magis plu- paler vester,
ris estis illis? omnium in- res estis illis? quoniam horum
27. Qui enim potesl digetis. 27. Quis autem omnium indi-
adicere ad islaturain 33. Quaerite ergo polest vestrum 33. getis. Quaerite
suam cubitum primum reg- adicere ad ergo regnum
28. unum ? Et de ve- num Dei, etj'us- staluram suam Dei, el jusli-
slimeiuo sol. . . tiliam ejus: cubiium unum? tiam ejus:
cili eslis ? et omnia haec 28. Et de vestimento et haec omnia
Considerale praesta sunl solliciti estis ? praeslabunlur
lilia agii quo- vobis. Consideraie 34. vobis. Nolite
modo crescunt : 34. Nolite sollici- lilia agri quo- sollicili esse
non 1 . . borant, ti esse in cras- rnodo crescunt: in crastinum.
n. . . • eunl . • lem tinum. Cras- non laborant, Crastinus
29. dico . . vobis, quia tinus enim neque neunt. enim dies
nec Salomon dies sollici . . . 29. Dicoautem sollicitus
in omni glo- erils vobis, quoniam erit sibi ipse.
CODEX CORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
l
et Mammonoe. Ideo dico vobis, ne solicili silis et Mammonee.
animae vestrae quid manduceiis, neque a eorpori Ideo dico vobis. ne cogitelis aniinae vesfrae quid
vestro quid induamini. a Nonne anima plus esl manduceiis. aut quid jjibalis. neque corpori vestro
quam esca : et corpus quam \estimenlum? Res- qmd induamini. Non nc anima plus est quam esca.
non serunt, neque el corpus quam vestimentnm. Respicite volatiliacaeli
picite volatilia coeli, quoniam
metunt, neque congrcgant m horrea : ct pater ve- quoniam non serunt neque metunt. neque congre-
slcrcoelestispascit illa. Nonnevos magis pluris estis gant in horrea. el pater vester caelestis pascit llla.
l
illis ? Quis autem vestrum cogitans polest adjicere Nonne vos magis plures estis lllis. Quis auiem ex vo-
ad slaturam suam cubitum unum ? Et de veslimenio bis cogitans polest adicere ad slaturam suam cubilum
quid soliciti estis? Considerate lilia agii quomodo unum. Et de vestimentum quid solliciti estis. Consi-
irescunl: non laborant, neque nenl. Dico autem defateliha agri quomodocrescunl nou laborant. ne-
vobis, quomam nec Salomon in omni gloria sua que neunt. Dico aulem vobis. quia nec Salcmon
cooperlus est sicuthodie nuum ex islis. St aulem foe- iu omnigloria sua coopertus est sicutumim ex istis.
num agri, quod esl, ct cras in * cbba- Si autein foenum agri quod hodie est. et cras in ch-
num mittitur, Deus sic veslit : quaulo magis vos 6 banum mittiiur Deus sic vestit. quanto magis vos
minimae fidei? Nolile ergo solicili esse, dicentes : inodic a e fidei. Noliie ergo solliciti esse dicentes
'
aut quid bibemus, aut quo Qnid manducavimu-aut quid bibemus, aut (a) quid f
Quid manducabimus,
operiemur? haec enim his ommagenles inquirunl. Scit operiemur. Haec enim oninia geutes inquirunt. Scit
enim patervesler, quia omnibusindigetis. QUJSI ite enim pater vester caelestis. quia horum omnium iu-
aulem primum regnum Dei, et justitiam ejus et omnia digelis. Quaerile ergopi imumregnum Deiel justiliam
haec" adjicienlur vobis. Nolite ergo solicili esse in ejus. et h_ccomnia adicientur vobis. Nolite ergo co-
crastinum.Crastinusenimdies9soliciluseiitsibiipsi. gitare in crastinum. Crastinus enim dies de se ipse
VARIANTESLECTIONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 cogitetisin cordeveslroquidmanducetis,aut quidbi- 6 modicae
batis ' qmdoperiemur?Qmmaenimhaec gentes quaerunt.
2 veslra Scttaulem....horumommummdigetis.
* plus est quamindutnentum? 8 praeslabunturvobis.Ne-ergo-eogitaveritis de crastino.
* multo s lpse prose cogiiabit'i.
15in ignemmilletur
BLANCHININOTJE.
a deest o. Sic infra concordat saepius cum ms. Codice San-
h Cypnan. Crastinus enim dies ipse cogitabiisibi. Germanensi noslro.

(a) lla el texlus Graecus,™ (rtepi§alap.tO«).


177 EVANGELIUMSECUNDUMMATTILEUM. 178
CODEX VERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
Suffrc ante porcos: bufucit diei ante porcos:
mahlia sua. ne forte con- malilia ne forte con-
CAPUTVII. culcen. . . s pe- sua. culcent eas pe-
1. Nolite judica- dibus suis, et dibus suis, et
re, ut non ju- conversi. . . CAPUT VII. conversi dis-
dicelur de vo- dirum. . . . 1. Nolile judica- rumpant vos.
2. bis. In quo enim 7. Petite, et. . . . re, ut non ju- 7. Petite, et dabi-
judicio judica- lur vo dicemini. turvobis : quae-
veritis, judica- rite, et inve- 2. Iii quo enim rite, et inve-
bitur de vobis : nietis: pulsa- judicio j'udica- nielis: pulsa-
el in qua men- le, et apeiietur beriiis, judica- te, et aperielur
sura mensi fue- 8. vo. . . s. Oinnis bilur de vobis : 8. vobis. Omnis
ritis, metietur enim qui pe- in
et qua men- enim qui pe-
vobis. til, accipit: et qui sura mensi fue- tit, accipit: el
3. Quid autemvi- quaent, inve- ritis, metietur qui quaerit, mve-
dis festucam nit: et pulsan- de vobis. mt: et pulsanti
in oculo fra- ti apcrielur. 5. Quid autem vi- 9. apenetur. Aul
tris lui: el tra- 9. Aut quis ex vobis des festucam quis ex vobis
bem, qucein liomo est a quo in oculo fra- homo a quo
oculo tuo est, petit filius ejus tris lui: et petet filius ejus
nnn eonside- panem, num- trabem in panem, num- -
ras? quid lapidem oculo tuo qmd lapidem
4. Aut quomodo porriget ei ? non vides ? porrigit ei ?
dicis fratri 10. Aut si. . . em 4. Aut quomodo 10. Aut si piscem
tuo : Sine eici- pelit, nuroquid dicis fratri petil, numquid
am festucam serpentem luo: Sine ei- serpentem
de oculo tuo : et 11. porrigitei? Si ciam festucam 11. porrigit ei? Si
. . . ecce trabis ergo vos cum de oculo tuo : et ergo vos cum
est in oculo luo ? sitis mali, ecce trabis silis mali,
5. Hypocrila, ei- nostis bona da- estin oculo luo? nostis bona da-
ce primum filiis 5. Hypocrita, ei- ta dare filiis
trabem de ocu- . . . . is : quan- ce pnmum vestris: quanto
lo tuo, et tunc 10 magis pa- trabem de ocu- magis paler ve-
videbis eice- ter vester, lo tuo, el lunc ster, qui in
re festucam qui est in caelis, videbis festu- caelis est, da-
de oculo fra- dabit bona pe- cam de ocuio bit bona peten-
tris tui. tentibus se. fratris tui. tibus se.
6. Nolite dare sanc- 12. Omnia ergo quae- 6. Nolite dare san- 12. Omnia ergo quae-
tum canibus, cumque vul- cium canibus, cumque vul-
neque miseri- tis ut faciant neque miseri- tis ut faciant
tis margari- vobis hommes (a) lis margari- vobis bomines (a)
las vestras bona, ita f et vos tas vestras bona, Ita f elvos
"
CODEX CORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
Sttfficitdiei malitia sua. cogitavit. Sufficit emm diei malilia sua. Nolite j'udi-
'
VI. Nobte judicare, ut non judicemini. In quo- care ut non judicemini. In quo enim judicio judica-
quumque enim judicio judieaveiiiis, s judicabimini : veritis, juditabmiini et in qua mensura mensi fueri-
et m qua mensura mensi fuernis, 3 remetielur vobis. tis. remetieiur vobis. Quid autem vides festueam in
Quid aulein vides festucam in oculo Iratrt» tui : et otulo fralris tui. et in luo oculo trabem non vides.
trabem in oculo luo non vides? Aut quomodo dices Aut quomododicisfiatri tuo Sme eiciam festucani
frairi luo : Sine ejtciam festucam de oculo tuo : de oculo luo. et ecce trabis in oculo tuo. Vpocnta
el ecce trabis est in oculo tuo? Hyj.ocrita, ejice eice primum- trabem de oculo tuo et lunc videbis
primum trabem de oeuio tuo, ei" tunc videbis eicere festucam de oculo fiatris tui. Nolue dare san-
ejicere fesiucam de oeulo *
Iratrts tui. Nolite dare ctum canibus neque misentis margaritas vestias
sanclum canibus, neque mittalis mtrgaiiias ves- ante porcos. ne quando conculcent eas pedibus suis.
tra. ante porcos: ne foite conculcetil eas pedibus et conversi dirumpant vos. Petite et dabitui vobis
suis, et conversi 5 dirumpanl vos. Petite, et dabiiur quaente et lnvemetis. pulsate. et apenetur vobis.
\obis : quoerite, et invenietis : pulsale, et aperieiur Omnis enim qtn peiil accipit et qm quaerit inveniet.
vobis. Omnis enim qui petit, accipil: et qui quaent, el pulsanti aperieiur. Aut quis est ex vobis bomo.
iiivemt: el pulsauti apeiietur. Aul quis est ex vobis quemsi petient filius ejus p.uiem. numqmd lapidem
homo 6 quem si petient filius suus panem , numquid porngit ei. Aut si piscem petit. numquid serpentem
laptdem porriget ei ? Aut si piscem petit, numqmd porngit ei. Si ergo vos cum si|_ismali noslis bona
'
serpenlem 8porngit ei ? Si ergo vos quum silis mali, dala dare filiis vestris. quanto magis pater vester
nos.us bona dare filiis vestris; quanlo magis pater qui in caehs esldabitbona petentibus se.
vesler, qui m coelis est, dabit9 bona peteniibus se. Omnia ergo. quacumque vullis ut facianl vobis ho-
Omnia ergo quaecumque vuitis ut faciant vobis iio- mines (a). sie f etvos
imnes, 10el vos
YARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 quo 6 a quopetit hhus ejuspanem
a judicabilurde vobis: 7 pornget
8 eadem 8 bonadata
* misentis 8 bona
s corrumpant 10 ita
BLANCHININQT-SS.
(«) Addunfcbona: et iia Cyprianus de Orat. Domiu. Ibidem additur, ita, juxta teytum Grcecumoi..*.->.
579 EUSEBII VERCELL. EYANGELlt.\_ CUMVAR.IS COD*.COLLATUM._ 180
CODEX VERCELLENSlS. CODEX VERONENSIS.
facite illis. Haec bor bona ma- facile illis. malos fructos
est enim lex, el los fiuctusfa- Haec est enim facere, neque afhor
Prophelae." cere : neque ar- lex, et Pro- mala bonosffuctos
13. Intrate per an- bor mala bo- phelae. 19. facere: Omnis
guslam por- ( . nos frucius . 13. Intrate per an- ergo arbor,
tam : (a) quamf la- 19. facere : Omnis gustam por- quae non lacit
ta, et .spatipsa arbor,'quae non tam : (o) quam f la- fructum bonum,
est via, quae lacil fructum la, et spatiosa excidetur, et
ducit ad per- bonum, exci- estvia, quae in ignem mit-
ditionem, ct dilur, et in ig- dueit ad per- 20. tetur. Itaque
mtilti sunl nem mittetur. ditionem, et ex fructibus
qui intrant 20. Igitur ex ffuc- multi sunt eorum cognqscetis eos.
per il libus eorum qui intrant 21. Nonomrfis",
14. angus t . . . . cognoscetis^. 14. peream.Quam qui dicit mibi
ta est via, quae 21. eos. Non om- angusta porla, Domine, Domine,
ducit ad vitam : ms, qui dicil et arcta est via , intrabil in rer
el pauci sufii, mihi, Domine, Domine, quae ducit ad gnum eaelorum :
qui inveniunt intrabit in reg- vitam : etpauci sed his, qui
eam 1 . ; num caelorum : sunt, qui inve- facit voluntatem
15. Adtendite a fal- sed qui facit niunt eam I _ Patris mei,
sis prophetis, volunlat .... 15. Attendite yobis qui in caelis est,
qui veniunt Patri .... a falsis prophe- ipse inlrabitin
ad vos in ves- in caelis est, lp- tis, qui veniunt regnum caelorum.
litu ovium,( se inlravit in ad vos In ve- 22. Multi mihi
ab intus autem regno caelo- stilu ovium, dicent in illa
sunt lupi rapa- 22. rum. Miil- inlus autem die : Domine,
16. ces : a iructibus li dicent mihi sunt Iupi rapa- Domine, non ue
eorum cognos- in illa die: Domihe, 16. ces : a fructibus in nomine luo
cetis eos. _ Domine, non ne in eorum cogno- prophetavimus, et
Numquid colli- nomine_luo scelis eos. in nomine tuo dae-
gunt despinis^ prophetavi- Num colligunt monia ejecimus,
uvas, aul de tribo- . mus, et in no- de spinis uvas, et in tuo nomine
17. lis ficus ? Sic om- mine tuo dae- aul de tribolis ficus"? virtules mulias
nis arbor bo- monia ejeci- 17. Sic omnis arbor 23. fecimus? et
na bnnos fruc- 23. mus ? Et tunc di- bona bonos fru- tunc jurabo _ t
. us facit: mala cam ilhs: Quia ctos facit: mala illis: Quia non nobi
. utem arbor non npvi vos : autem ai bor vos: discedite
. ructusmalos discedite a me malos fruclos a me omnes
facit. operarii. . . iqui- 18. facil. Non po- qui operamini
18. Non potest ar- latis tesl arbor bona iniquitalem.
CODEX CORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
facile illis. Haec est enjm lex, et Prophetae. In- facite illis. Haec est enim lex et Prophelae. Inlrale
trateper
" angustam portain : quia la\a porta, et spa- perangustam portam. quia lata porla. etspatiosa \ia
uo!_a via, u,u_ieducit ad perditionem, et multi quae ducit ad perdilionem el multi sunt qui intrnit
sun. qui intrant pe'r e.im. Qnam angusta 2 pon.i, per eam. Quam angtista porta et arla via quae ducit
et arcta via, quae ducit ad vitam: et pauci sunt, ad vitam et pauci sunt qui uivenitini ean).
8 Adtendite auteih a falsis prophetis. qui veniunt
qui invehiunt eam! Alteridite a falsis piopheiis,
qui veiiiunl ad >fosin 4 vestimeniis oviuffl, inliinse- ad vos in \eslitu ovium. mtrinsecus autem sunl lupi
cus autem sunt lupi rapaces : a Iructibus eorum rapaces. a frucltbus eorilm cogno'scetiseos.
cognosceiis eos. Numquid colligunt de spmis uvas, Numquid eolliguni de spmis uvas aul de tnLolis
aul de iribulis ficus? Sic omnis^aibor bona fru- ficus. Sic omnis arbor bona Iructus bonos lacit. iiiala
clus bonos facit : mala autem arbor 6 fructus ma- autem arbor fi uctus malos facit. Non polest aibor
los facit. Non potesl arbor bona fruclus malosfaeeie: bona fructus malos faeere neque arbor mala fruclus
neque arb6r mala fructus bonos facere . Omnis ar- bonos facere.
bor, quae non facit Iructuni bonum, excidelur, et in Omnis enim arbor. quaenon facit fruclum bonum
7
ignem miltitur. Ex fructibus eorum cognoscetis eos. excidelur et in lgnem mitielur Igitur a fiuctibtis
Non onii.is, qui dicit niihi, Domine, Domine, 8inlra- eorum conoscetis e6s.
bit in regnum coelorum : sed 9 qui facit volnnialem Non omms qui dicit milii DomineDomine intravit
Palris mei, qui in coelis est, lr>ipse intiabit in re- in regno caelorum. sed quifaeit voluntatem Patiis
gntim coelorum. Multi dicent mihi in iila dte : Do- mei, qui in caelis est. Multi milu dicunt in illa die
mine, Domirie, non ne in nomine tuo prophe- Domuie. Doniine. nonne m tuo nomme prophe-
tavimus, et in nomine tuo daemonia ejecimus, et tavimus. el in tuo nomine'' daetnonia ejecimus.
in luo nomine Virtutes multas fecimus? Et lunc et in luo nomine virtutes mullas fecimus. Et tunc
11confitebor illis : Quia numquam novi vos : dis- confuebor illis Quia nAii novi vos discedile a me
qui
cedite a me qui operanuni iniquitaiem. operamini miquitatem
VARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 estvia , 7 mittetur. Itaque
s est porta 8 inlroibit '
s vobis 9 hi qui faciunt
4 vestitu ovium,iutus 10ipsi intrabunt
*<bouaarbor bonos, etc. 11dicamllhs: quia nonnovi vos
malosfruclus

0 «5fJlellenisHcl.
) Vtiljjata JLaUnaverVit, °uw, supiens 6Tt, P""
181 _ EVANGELIUMSECUNDUMMATTHJEUM. 182
CODEX VERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
24. Omnis, qui audil masset Jesus ver- 24. Qmnis ergo, qui mirabantur
verbamea, et ba haec, mira- audit verba mea lurbae super
facit ea, simi- bantur lur- haec, et facit doctrinam ej'us.
lis est viro sa- bae super doc- ea, similis est 29. Erat enim
. . .enti, qui ae- trinam ejus. viro sapienli, docens eos
. . . cavit do- 29. Erat enim do- qui aedificavit sicut potestatem
mum suam su- cens eos sicut domum suam t habens, non
25. prapelra : des- potestatem ha- supra 'petram: sicut Scnbae, et
cenditpluvia, bens, non sicut 25. descendit plubia, Pharisaei
advenerunt Scribae eorum, flaverunt venti, eorum.
ilnmina, flave- et Pharisaei. advenerunt
runt venti, et flununa, et
offenderunt CAPUT vm. onenderunt CAPUTVIII.
in domum illam, l.Et descendent. . in"domum illam,
et non cecidit: e et non cecidit: i. Et descendente
fundala enim nt fundata enim eo de monte,
erat supra pe- erat super secutae sunt
tram. 26. petram. Et omnis, 2. eum turbae
26. Et omnis, qui au- 2. leprosus qui- qui audit verba multae: et ecce
dit verba mea dam veniens, mea haec, et leprosus quidam
haec, et non fa- adorabat eum non lacit ea, veniens,adorabat
cit ea, simihs dicens: Domine, si similis est viro eum dicens :
est . . iro stul- vis, potes me slulto, qui aedi- Domine, si vis
to, . . . . edifica- 5. mundare. Et ficabit donium potes me mun-
vit domum su- extendens suam supra ha- 3. dare. Et exten-
am supr. . . . manum Jesus, 27. renarn : discendit dens manum te-
27. renam : et des. . . tetigit eum, di- pluvia, flaverunl tigit eum Jesus,
ditpluvia, . . . cens: Volo mun- venti, advenerunt dicens: Volo
nerunt.—. . . . dare. Et conti- flumina, et mundare. Et
mine., nuo munda- offenderunt in confestim mundala
rtint venti, et ta esl lepra ejus. domum illam, est lepra ejus.
offenderunt in 4. Et ait illi Jesus: vi- et cecidit, et 4. Etaitilli
domum illam, de, nemini di- facta est ruina - Jesus : vide,
etcecidit, etfac- xens: sed vade, ejus magna. nemini dixeris :
la est ruina ejus oslende te sa- 28. Et iacium sed vade, osten-
cerdoti, et of- est: cum con- * de te sacerdoti,
magna.
28. Et faclum est: fers munus, summasset Jesus et offers munus,
cum consum- quod piaece- verba haec, ad- quod praecepit
CODEXCORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
Omnis ergo qui audit verba mea * haee, et facit ea, Omnis ergo qui audit verba mea haecetfacil ea a
assimdabiiur viro sapienti, qui aedifi.avit domum similabo eum vfro sapienti. qui aedificavit domum
suam supra peiram2,et descendtt pluvia,el venerunt suam supra petram. et descendit pluvia. el venerunt
flumina, et flavernnl venti, et irruerunt in domum fiumina. et flaverunl venli. et inpegerunt in domum
illam, et non cecidit : fundata enim erat super pe- illam. ct non c eciditfundata enim erat su <=pe-
*>
tram. Et omnis, qui audit verba mea haec, et non tram. Elomnis quiaudit verba mea et non facit ea.
facit ea, similis s erit viro slulto, qui aedificavit siunlabilur vuo stulto. qui aedificavit domum suam
domum suam super arenam *: el descendil pluvia, snper harenam. el descendit pluvia. el venerunt
et venerunt flumina, et flaverunt venti,*" et irruernnt flumina. et flaverunt venli. et inpegerunt 111do-
in domum illam, et cecidit, et fuit ruina ejus mum illam et c d ecidit el facta iiiina ejus magna.
magna. Et factum est. cum consummasset Jesus verba haec.
Vn. Et factum esl: quum consummasset Jesus admirabunttir ttirbae. supei doctnnarn ejus. Erat
verba haec, admirabanlur turbae super doctrinam enim docens eos sicut poteslalem habens. et non
ejus. Erat enim docens eos sicut 6polestatem habens,' sicut Scnbee eorum. Descendente autcm eo de
et non sicut Scribae eorum, aul Pliarisaei. monle. secutae sunt eum turbae multae. Et eece
Cum autem descendissel de monle, scqnutae sunt leprosus quidam vemens adorabat eum dicens. Do-
eum turbae multae : el ecce leprosus 8 \eniens, ado mme si vis pules me mundare. Et exlens e manum
raviteum dicCns: Domine,sivis, potes me mundare. Jesus. teligit eum dicens Yolomundaie. Et confestim
Et extendens • manum, tetigit eum , dicens : Volo mundata est lepra ejus. Etait illi Jesus Vide nemini
mundare. Et confestimmundataesl Iepra ejus. Et ait dixeris. sed vade ostende te sacerdoti. el ofler mu-
ilii Jesus : Vide, nemin. dixeris: sed vade, oslende nus. quod praecepit
te sacerdoti, et offer munus, quod praece-
VARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 mea, et facitea, simihsest Bfaetaest
8 petram.Deseenditpluvia;flaveruntventi; advenerunt 6 et Phansaei. ,
et m etc. ' Et descendente eo de monte
3 est offenderunt domum,
flumina, 8 quidamvemensadorabat
4 mans : descenditpluvia;flaverunt venli; advenerunt 8 Jesus
flumina,et offenderuntm domum,etc.
BLANCHININOTiE.
* Sic in Codice. Lita est m finalis. d Extrita est o.
* Extrita est a. e Excidere
c Aijtiquario excidere Ires illae liltera? yer. Antiquario lilteree den.
183 EUSEBII VERCELL. EVANGELIUMCUMVARIIS COD. COLLATUM. 181
CODEXYER.CELLENSIS. CODEXVERONENSIS.
pit Moyses, in 10. Audiens autein Moyses,in le 10. Audiens aulem
tesLimonium Jesus miratus stimomum illis. Jesns miratus
ill est, et sequen- 5. Post baec autem, est, et sequenlibus
Post ., libus se di.il: cum introisset se dixit:
5. cum ititrois- Amen dico vo- Chafarnaum, Amendico vobis,
scl Capharna- bis, quia in nul- accessil ad eum non inveni
um, accessit lo tantam quidam Ceiilurio, lantam hdem
ad eum qui- fidem inve- rogans eum, in Istrahel.
d lm Centu- niiiilslrahel. et dicens : 11. Dico aulem
rio, rogans eum, 11. Dico aukm vo- 6. Domine, puer vobis, quod
6. et dicens: Domiue, bis, quod mul- meus jacet multi ab oriente,
puer meus ja- ti ab oriente, in domo para- et occidente
cet in domo et occidente lyticus, et male venient, ct
p iralyticus, venien .... torquetur. recuinbent
et male toique- cumbunt cum 7. Ait illi Jesus : cttin Abr.i-
7. tur. El ait Abiaham, el Ego veniam, bain, el Isac,
illi Jesus: Ego \e- Isac, et Jacob et cuiabo et Jacob in
niens, cura- in regno eae- eum. regno caelorum:
8. bo eum. Et res- 12. lorum : filiau- 8. Etrespondens 12. filiiautem
pondens Cen- tcm regui ibunt Centuiio, ait illi : rcgni hiijus
tuiio, ait illi : in lenebras Domine non ibunl in tenebras
Domine, non sum exleriores: i- sum dignus nt exteriores : ibi
dignus ul in- bi erit fletus, intres snb le- enl fletus,
trcs sub tectum et stridor den- ctutn meum : sed et slridor dentium.
meum; sed tan- tium. tantum dic ver- 15. EtdixilJesus
tum dic ver- 15. El dij.it Cenlu- bo, et sanabilur Centurioni :
b nabi- rioni : Vade, si- 9. puer. Nam et Valde, sicut cre-
9 am et ego cut credidisli ego homo sum didisti fiat libi,
homo sum sub fiatlibi. Et sana- sub polestate Et sanatus
potestatem tus est puer ex il- constitulus, est puer ex
constitutus, la hora. imbens sub illa hora.
habens sub me 14. Etcum venis- me milues, et 14. Et cum vcnis-
mililes, et dico set Jesus in do- dico huic: Vade, set Jesus in
huic: Vade, el vadit; mum Petri, vi- et vadit; et domum Petri,
alio, Veni, et ditsocrum ejus alio, Yeni, el vidit soerum
venit; et servo jacenlem, et fe- venit; et servo ejus jacenlem,
meo dico, Fac bricilantem: meo dico, Fac el febncitantem :
hoc, et facit. 15. etteligit ma- hoc, ct facit. 15. et leiigit manum
CODEXCORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
pit Moyses, in teslimonium illis.' Quuma aulem in- Moyses in testimonium illis. Post haec autem
troisset Capharnaum, accessit ad eum Cenlurio, cum introissel in Capharnaum accessit ad eum
rogans eum, et dicens: Domine, puermeus jacet in Centuno rogans eum et dicens. Domine puer meus
domo paralyticus, el male torquelur. Etaitilli Jesus: jacet in domo paralyticus. et male torquelur. El
Ego ' veniam, et curabo eum. Et respondens Cen- ait illi Jesus. Ego \eniens curabo eum. Et res-
turio, dixit: Domine non sum dignus ut mtres sub pi.ndens ei Centurio ait Doniiue non sum dignus
tectum mcum: sed tanlumdic verbum,et sanabuur ut intres sub teclum meum. sed laiitum dic verbo
puer meus. Nam el ego homo sum sub * polestatem, et sanabitur puer meus. Nam et ego homo sum
habens sub me milites, et dico huic: Vade, et vadil; liabcns sub potestalem meam nulites et dico huic
et alio, Veni, et \enit; et servo meo ", F.ic boc, et Vade et vadii. et alio Veni. et veniet et seivomeo.
lacil. Audiens aulem Jesus miraius est, etsequen- Fae hoc el facit. Audiens autem Jesus miratus est. et
libus se dixil : Amen dico non inveni divil sequentibus se. Amen dico vobis. nec in
6 lanlam fidem in Israel. Dico vobis,
aiitem vobis, quod Israhel tantamfideuiinveni. Dicoauiemvobis quia mul-
multi ab orienle, et occidente veinent, et recumbent tiabaorienle et occidente venientetdiscumbeiitciim
cum Abraham, et Isaac, etJacob in regno coelorum : Abraham et Isaac et Jacob in regno caelorum. filn
iilii aulem regui ' ejicientur ni lenebras exteriores : autem regni hujus expellentur in lenebras exierio-
ibi erit fleius 8, et stridor deiiliuni. El dixit Jesus les. ibi erit fletus el stridor denlium. Et dixit Jesus
Cenluiioni : Yade, et sicul credidisli fiat libi. Et sa- Centurioni Vade et sicul credidisti fiat tibi Et sana-
nalus est puer 9 m illa hora. Et quum venisset Jesus lus est puer in llla hora. El cum venisset Jesus in
in domum Petri, vidit socrum ejus jacenlera, el fe- domum Petri vidit socrum ejus jacentem et fcbrici-
briiicanlem: el tetigit ma- tantem et h tigit ma
VARIANTESLECTIONESCODICiSMS. S. GERMANENSIS.
4 Post haecautemcum 6 in nullo tantam,etc.
5 quidam » hujus ibuntm
8 venienscurabo 8 oculorum
*•sub poleslateconstitutuset habeo B ex lllahora c. Et conversusCenlurioin domumsuam
8 dico, Fac hoc eademhora invenitpuerumsaaum.Et quum, etc.
BLANCHININOT.dE.
« exlrita est aspirata h. additi posl versum 13 • Et reversus Centurioin do
h foneexcideie Antiquario priores litteree te. mum suatn in illa hora, invenil puerum sanum.
c Observat Lucas Brugensis in Nolisad varias lec- Unde certum exslatipsa non temere fuisse scnpta ab In-
tioncs cditionibus Gieecis Evangelit secundum Mat- lerprete Latino ms. codicis S. Gennani. Gon.er ista
shocum,in nonmlllis exemplaribu. Grcccisheec esse cum veibis Lucoecap. vn, vers. 10.
185 EVANGELIUMSECUNDUMMATTHJEUM. .m
CODEX VERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
num ejus, et re- pes foveas ha- ejns, et remi- Vulpes fobeas
misit eam fe- bent, et volu- sit eam febris, habent, et volu-
bris, et surre- cres caeli ni- et surrexit cres caeli nidos
xit et minis- dos ubi requi- et ministrabat eis. ubi rcquiescant:
trabat eis. escant: filius 16. Vespere filius autem
16. Ye^pere autem autem homi- autem facio, hominis non lia-
facto, oplulerunt nis non habet optulerunt bet ubi caput
illi multos dae- ubi caput suum illi mullos suum declinet.
monia haben- reclinet. daemonia 21. Alius autem
tes: eteiciebat 21. Aliusautem dis- habentes: et discipulus ait
spiritus inmundos cipulorum eieciebat spi- illi: Domme,
verbo: et om- ait illi: Domine, per- nlus immundos permiile milii
nes male haben- milte mihi pri- verbo, et omnes primum ire, et
17. lescuravit: ut ad- mum ire, et se- male habentes sepelire patrem
impleretur pelire pDtrem 17. curavit: ut 22. meum. Ad ipse
quod dicttim meum. adimpleretur ait illi: Sequere
est per Eseiam 22. Et ait illi Jesus : Se- quod dictum est me, el remitte
Prophelam, di- quere me, et per Eseiam Pro- mortuos sepelire
centem : re .. . ille mor- phelam, dicen- mortuos
Quia ipse in- tuos: sine mor- lem: Quia ipse soos.
firmitates lui sepeliant infirmitales 23. Et ascendente
noslras sus- mortuos stt- nostras accepit: eo in navicula,
cepit: el lan- 23. os. . . . ascen- el aegrimonia secuti sunt eum
guores nos- dentem eo in nostia porta-~ discipuli ejus:
tros porla- naviculam, tavit. 24. et ecce molus
vit. secuti siint eum 18. Yidens autem magnus factus
18. Yidens autem discipuli ejus: Jesus lurbas esiin mari,
Jesus turbas 24. et e .. e motus multas circum ita ut navicula
multas cir- magnus fac- se, jussil (o) di- opeiiretur
cum se, jussit (a) lus est in ma- scipulos suos f fluclibus,
discipnlos su- ri, iia .. . . avi- ire trans ipse vero
os f ire trans cnla operlre- fretum. 25. dormiebat. Et
19. fretum. Et ac- tur a fluclibus, 19. Et accedens accesserunl (b)
cedens qui- ipse vero dor- quidam Scriba, discipuli ejus,
dam Scnba, • 25. miebat. Et acces- ail llli : Ma- et suscitaverunt
ait illi: Magis- serunt (b) et sus- gister, sequar le, eum, dicentes:
ter, sequar te, ciiaverunt quocumque Donime, libera
quoeumque eum, dicentes : ieris. nos, peiimus.
icris. Domine, libe . . .. os, 20. Dicitei 26. Auillis
20. Dieit ei Jesus : Vul- 26. perunus. Ail il- Jesus: Jestts :
CODEXCORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
num ejtis, el' dimisit eam febris, et surrexit 2 et mi- num ej'us. et dimisit eam febris et surrcxil. el mini-
nistrabat eis. Vespere auiem facto, obtulcrunt ei 3 slrabat eis. Vespcre autem facto
omnes male habentes :et ej"iciebatspiritus verbo : et
omnesmaleliabeii.es curavit: ut adimpleretur quod (Pciitl hk integra pagina codicis, qttam foitasse te-
dictum est per Esaiam Propbctam, diceruem •4 Ipse cens compactoi ant non habutl, aut exintam ne-
infirmilales nostras accepiuet aegioiaiionesportavit'. glexil ntugnopostetitalis damtw. Sequtlur auietn, ul
YidensauiemJesus^lurbasmtiliascircumseJussitire pTtginasequentilegitut.)
transficlum.El accedens unus Scnba,ail llli : Magi-
stef, seqnar te, quoquumque 6ieris. Etdieitei Jesus :
Vulpes loveashabeni, et volucres caeli nidos ubire-
quiescant: filius auiem hominis nbn habet ubi ca-
put' reclinet. Alius aulem de discipulis ejus aUilii:
Domine, 8 peimiile me primum ire,et sepeiirepatiem
meum. Jesus autem ait illi: Sequere me , et di-
mitte mortuos sepelire morluos snos.
"VIII. Et ascendente eo in naviculam, secuti sunt
eum diseipuli ejus : el ecce 10 9 motus magnus factus
est in mari, ita ut navicula operiretur fluctibus,
""•et suscitave-
ipse vero dormiebal Et accesserunt
runt eum, dicenies: Domine, la salva nos, perimus.
Ellsdicit
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
7 suum
I 24 remisit 8 CuirespondensJesusdixit
confestim 9 tempestasmagnaorta est
3 daemomahabentes, et verbo ejiciebal daemonia, et
curabalomnesmalehabentes 10 llla a fluctibusoperiretur
4 quialpse... et aegnmonianostra portavit 11 discipuhejus
5 turbam multamcircum se jussit discipulis suis ut 11 hbera
irent... El accessitad eumquidamscriba, et ait llh 13 ait ad illos : Qnid
6 vadis.Dicitllli
DLANCHININOT/E.

(a) Addit d.sc.pti.os. Et ila codi Gothicus, TGV.y,a.0mks. (b) Post accessetunt, deest ad eum. Et ita
in icxtu Giceco.
187 EUSEBII VERCELL. EVANGELIUMCUMVARIIS COD. COLLATUM. 18.
"CODEX VERCELLENSIS. CODEX YERONENSIS.
lis : Quid timidi 31. Daemonesau- Quid timidi
modicae tem rogabant pascentium.
estis, estis, modicae 31. Daemonesaufem
fidei? eum, dicentes^: fidei ?
Tunc surgens, Si eicis iios, m.l- rogabant eum,
Tunc surgens, - dicenles : Si
impera , le nos in gre- imperavit ven.o eicis nos, mitte
to et marf, et gem porcorum. et mari, et nos in gregem
facta est tran- 32. Et ait illis: fie. Ad facta est tran-
illi exeuntes porcorum.
quillitas mag- quilliias magna. 32. El ait illis
27. na. IUi autem abierunl in 27. Illi autem lio- Jesus : Ite.
homines mi- porcos, et ec- mines mirati Ad illi exeun-
rati sunt, dicen- ce Impetu affi- sunt, dicentes : tes abierunt
tes: qualis.... il totus grex qualis e .t in porcos, et
hic, quod ven- per praeceps lnc, quod ecce impetum
lus el mare ob- in mare: et mor- venti et mare abiit totus grex
. . iun .... tui sunt in a- - obaudiunt ille per praeceps
28. Et cum quis. eum ? in mare : et
set trans fre- 33. Hi auiem qui 28. Et cum venis- morlui sunt
lum in regib- eos pascehant sel trans fretum 33. in aquis. Hii
nem G ..... . soe- fugerunt: et in regionem autem qui eos
norum, occur- venientes Gerasenoi um, pascebant fu-
rerunt ei duo in civitatem , occurrerunt gierunt: et
. . . monia lia- ave- ei duo homines vementes in
bentes, de mo- runt omnia, daemonia ba- civitate, nontia-
numenlis ex- et de his, qui dae- bentes, de verunt omnia,
euntes, pericu- monia habe- monumentis et de bis,
losi nimis, ita hant. exeuntes, nimis qui daemonia
ut nemo pos- 34. Et ecce lola civi- penculosi, ita habebant.
s . . . transire tas exiit obvi- ut nemo pos- 34. Et ecce lola
per viam iliam. am Jesu: et vi- sit transire_ civilas exiit
29. Elexelania- so eo rogabant, per viam illam. obviainJesu.
verunt, dicen- ut transiret 29. Et cfamabant, et viso"eo
les: Quid nobis, a finibus eo- dicentes: Quid rogabanl eum,
et tibi, Jesu fili? rum. nobis, et libi, ul transiret a fi-
. . . . nisti hoc Jesu fih nibus eorum.
. . . te tempus CAPUTIX.
Def? Venisti CAPUT IX.
. . . . ere"nos? •I. Et ascendens ante tempus tor- 1. Et ascendeus
30. E . . at.autem non in naviculam quere nos? in na\icula
longe ab ill . . , transfreta- 30. Eiat autem transfretavit, et
porcorum vit, el venil in non longe ab vemt in civi-
mul . . . . um civitalem eis grex porco- tatem.
pascenlium. 2. Judeae. Et op- rum multorum 2. Et ecce op-
CODEX CORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
eis Jcsus : Quid limidi estis, modicae fidei? et mari. et facta est tranquillitas magna. Illi aulem
Tunc * surgens, imperavit ventis et mari, et facla hoimnes mirali sunl dicentes qualis est hic, quod et
est tranquillitas magna. 2 Hommes atnein illi miraii venti el mare oboedmnt ei. Et cum venisset trans
snnt, dicentes :a qualis est hic, quia venii et mare fielum in regionem Gera«enorum. occurrerunl ei
obediunt ei? El quum venisset * trans Iretum duo daemoma habenles de monumentis exeuntes.
in regionem Gerastnorum , occurrerunt ei duo saevi nimis. lta ut nemo posset transire per viam
homines babentes " daemonia , de monnmentis illam. Et exclama\erunt dicenles. Quid nobis et libi
exeuntes , saevi nimis , ila ut nemo posset Jesu fili Dei Venisti huc ante lempus torquero nos.
tiansire per viam illam. Et ecce clamaverunl, di- Erat aulem non longe ab eis grex porcorum inulto-
centes : Quid nobis, et libi, 6Fih Dei? Veiiisti' buc rum pasceniium. Daemones aulem. rogabant eum
ante lempus lorquere nos? Erat autem non longeab di<entes Si eicis nos. jube nos ire in gregem porto-
illis giex porcorum muliorum 8 jiascens. Daemones rum. Et ait illis Ite. Al illi exeunles. abjeruut in
auiem rogabant eum, dicentes: Si ejicis nos hinc, gregem poicorum. et ecce impelum fecit tolus giex.
iiiittc nos in gregem poreorum. Et ait lllis 9: Ite. At per praeceps m mari. et mortui sunt in aquis. I?i
illi 10exeuntes abierunt in poicos, el ecce impelu autem qut eos pascebant. lugerunt. el \enienios in
abiit lotus grex 11per praeceps in mare : et mortui cnitalem. nmitiaverunt omnia. et de his qui daeino-
suntin aquis. Pastores autem lugerunl: el 12venien- nia habebant.Et ecce tola civilas exiit ob\iam Jesu.
tes in civitalem, nunliaveruntornnia, el dehis, qui et videnleseum rogabant ut tratibiret a finibus eoruin.
daemonia ia habuerunt. Et ecce tola civitas exiit ob- Et ascendens m naviculam trarisfietavil. et vemt in
viam Jesu: et 14viso eo rogabantf ut transireta fi- civitatem suam. Et ecce ob-
nibus eorum.
IX. Et ascendens in naviculam transfretavit, et
venit in civitatem u suam. Et eece of-
VARIANTES LECTIOMS CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 exurgens imperavitvento 9 Jesus
s Ilh autem hommes 10 euntes
> quis est hic, qnoniam 11 praecipitansse
4 Jesus *? epntes
» daemoniahabeptes... periculosinimis 13liabebant
« Jesu ** cumvidissenteum, rogabanteum
* venisliante « Judaeae, Et ecceobtulerunt
? pBsee*it_um. Dwpio..j&
189 "EVANGELIUMSECUNDUMMATTHTEUM. 190
CODEX VERCELLENSIS. CODEXVERONENSIS.
lulerunt ei re peccata, tunc tulerunt ei tuum, et vade
paralyticum ait paralyti- , paralyticum in domum
jacenlem in co : Surge, et tol- j'acentemin tuam.
Iecto. le grabattum lecto. Et videns 7. Etsur-
Videns aulem luum, et vade Jesus fidem rexit, et_,
Jesus fidem il- in domum tu- illorum, dixlt abiit in domum
lonim, . . it 7. am. Et surgens, paralytico : suam.
paraly lico: abiit in domum Conslans esfo* 8. Hoc viso
Constans eslo suam. fili, remissa „ turbae timue-
fili, remissa 8. Videntesautem sunt tibi peccata runt, et hono-
sunt tibi pecca- turbae limue- tua. rificaberunt
ta tua. runt, et hono- 3. Quidam autem Deum , qui
3. Quidam aulem . . . . ica\erunt ex Scribisdixe- tantamdedit
de Scribis di- Dominum, qui dedit runtintia hominibus potestatem.
xeruijt intra talem potesta- se; Hic blasphemat. 9. Et, cum tran-
se: Hic blasfe- lem homini- 4. Etcumvi- siret inde
mat: quis potest 9. bns. Et, cum disset Jesus_ Jesus, vidit
lemillere transiret in cogilationes eo- hominemseden-
peccata, nisi inde Jesus, vidit rum, dixit: Ut tem in taeloneo,
unus Deus. bominem se- quid cogitatis Mattheum nomi-
4. Videns aulem denlem in le- mala in ne. Et ait
Jesus cogitatio- loneo, Mattlie- cordibus vestris ? illi : Sequereine.
nes eorum, di- um nomine. 5. Quid est faci- Et sur-
xil: Ut quid Et ait illi: Seque- lius dicere : gens secutus
eogitatis ma- re me. Et sur- Dimissa sunt 10. est eum. Et
la m cordibus gens secutus libi peccata (d); factum est
5. vestris? Quid est eum. aut dicere : recumbente
est faci . . . . us, 10. El faclum est Stnge,etam- eo in domum,
dicere : Remis- recumben- 6. bula ? Ut ecce mulli
sa sunt libi le eoin domo, sciatis au- publicani,
peccata tua; ecce mulii pu- tem, quoniam et peccatores
aut dicere: bhcani elpec- filiushomi- venerunt, et
Surge, el am- catores recum- nis habet po- recumbebant
bula? bebanl cum lestatem in cutn Jesu,
6. Ut seiatis"auleni, Jesu, et cum lerram dimit- el cum disci-
quia filius ho- discipulis ej*us: tendi peccata, pulis ejus.
minis potesla- 11. Et videnles lunc ait para- 11. Et videntes
tem habel super terram Farisei, dice- lytieo : Surge. Pliarisaei,
remitte- bant discipu- tolle lectiim dicebant _i-
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
ferehant ei paralylicumjaeeniem in leclo. Et videns tulerunt ei paralylicum jaeentem in leclo. Et videns
Jesus fidem lllorum, dixil paralylico : ' Confide fili, Jesus fidem illoium. dixit paraiytico. Constans esto
femittuntur libi peccata tua. s Et eeee quidam de fili. dimitiuntur tibi peccata lua. El ecce quidam de
Scribis dixerunt mtra se : Hic blasphemal. Et quum Scribis di .eruiu mlia semenpsos. Ilic blasphemal.
\idissel Jesus cogitaliones eorum, dixit: Ut quid Et videns Jesus cogitationes eorum di_.il. Ut quid
cugiiaiis4mala in eordibus vestris ? Qmd est 3 lacilius, cogitatis mala m cordibus vestns Quid est emm
dicere : Dimiltuhtur libi pecchta lua; aut diceie: facilius dicere Dimittunttir tibi peccala lua. aut dieeie
Surge, el ambula? Utahlem sciatis, qtiia filius bomi- Surge et an.bula. Ut scialis autem quoniam filius
nis habet polestatem in terra dimitiendi peccala, tunc bominis habet polestatem super terram dimiltendi
ait paralytico : Surge, 5 lolle lectum luum, et vade peccaia. tuhc ait paralytico Surge. tolle lectum luuin
in domum tuam. Et s surrexil, et abiil in domiim et vadein domum tuam. Elsurgensabnt in dointim
suam. Yidentesautem turbae timuerunt, efglonfi- suam. Videntes autepi lurbae admiranles limuerunt.
8
caverunl Deum, qui dedit potestatem lalem bomi- et magnlficaveruht Deum. qui talem dedit potestatem
nibns. Ei, quum transirel inde Jesus, vidit homineih hominibus. ,
sedentem 9 in telonio, Matlliaenirinomine. Etaitilli: Et ctifiitransiret inde Jesus vidil hominem seden-
Sequere me. Ei 10secutus*est enm Et factum c-tll tem in lojoneo Mattheumnomine Et ait illi. Sequere
discumbenle eo in domo, eccemtilti publicani el pec- me. Et surgeris secutus est eum. Et (actuni est
caiores 12venientes, discumbebanl eum Jcsu^ et di- djscumbenlejio in domo. ecce mulii publicani et pec-
scipulis ejus. Et videiiles Pharisaei, diceljant, et calofes. veiilenles"(liscumbebantcum Jesu. et Disci-
discijiu- pulis ejus. Et videnles Pharisaei dicebant distipu
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMAI.ENSIS.
1 Constansesto fih, remissasunt a. ' hononticaverunt
2 Qmdamautemde... se . Blasphemat. 8 tantam
3 enim 9 ad teloueum',
4 Ilemissasunt 10 surgens
0 et 11recumbente
6 surgens abiit 12 venerunt, et recumbebantcum 3esu, et cum
BIANCHININOT.E. • J r_
> i -- , V) \
a Eamdem invenies lectionem apud sanctum Leo- et apud Hilarium Commentar. in Matth.
nem Magnum, Serm. 60 de Passione Domini H, sed

CR)Post peccatq, omitiit tw» et ita cotj. Gant, h$,


191 EUSEBII VERCELL. EVANGELIEJM CUM VARIISCOD. COLLATUM. 192
CODEXVERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
lis ejus: tui non jeju- scipulisej'us: jej'unare f
Q cum pu- nanl ? Quare Ma- quandiu
blicanis et pec- 15. Et ait illis Jesus : gister vester cum illis
catores recum- Numquid pos- cum publica- est sponsus?
bebant cum sunt fil. . . nis et pecca - Venient
Jesu, et cum dis- si (a) jejuna. . e f toribus man- autem dies
cipulis ejus. Et quandiu cum ducat? cum aufe-
videnles Fari- ili. . . . stspo. . . 12. At Jesus retur ab eis spon-
saei, dicebant sus ? V . . nient audiens, au: sus: et tunc
discipulisejus: atttem dies Non est opus jejunabuni(-j)
Quarecum cumaufe. . . . sanis medicus, in illis diebus. f
publicanis et . . . . ab eis. . . . sed male ha- 16. Nemo aulem
peccaloribus unt: et henlibus. commntit scissuram
m. . . . ucat? jejniiabunt (b) 15. Euntes autem panni rudis
42. ElJesus....spondens, in illis diebus. f discite quid in vestimen-
dix. . . . s: Noit 16. Ne m sit: tum velus:
esl opus sanis co. . miltit com- Misericordiam lollileiiim
medicus, sed missuram pan- volo, et non fortiludinem
malc haben- ni rudis in ves- sacnficium. ejus a vesti-
13. tibus. Euntes timentum ve- Non veni vocare menlo, et
aulem disci- tus: tolht enim justos, sed pejor fil scis-
te quid esl: Mi- plenitudinem peccatores. 17. sura.Neque
sericordiam ejus, et pejor fit 14. Et lunc mitlunt vinum'
volo, et non 17. scissura. Ne- accesserunt novum in
sacrifi mitlunt ad eum disci- utres veteres,
Non . . . num novum puli Johannes, alioquin-rumpentur
ni vocare. . . . in utres vele- dicentes: ulres, et
tossedpecca- res, alioquin Quare nos, vinum effun-
tores. r . . . . untur el Phansaei, delur, et
14. Tunc accesse- utres, et vinum jejunamus utres peribunt.
runt ad eum peribit. Sed vi- frequenier: Sed v>num
discipuli Johan- . . um novum discipuli autem novum in
nis, dicentes: in ulres no- tui non je- ulres novos
Quare nos, et vos mittunt, junant? mittunt, et
Pharisaei, je- et ambo ser- 15. El ait illis ambo servabanlur.
junamus fre- vanlur. Jesus : Num- 18. Haec illo
quenter : dis- 18. Hacc n qmd possunt loquente
cipuli autem le ad lllos, ec- fih sponsi (a) ad eos, ecce
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
lis ejus: Quarel cum publicaniset peccaloribusmandu- lisejus. Quarecum publicaniset peccatoribus mandu-
cat Magistervestei?AtJesus audiens, ait; Non est opus catMagisler vesler. Jesus autemaudiens ait illi^.Non
! valeniibus medicus, sed male habentibus. Euntes
s opus habent s.tni medicumsed male habenle-. Euntes
auiem discite quid est: Misericordiamvolo, et no'n autem discite quid estMisericordiamvoloetnon sacri-
sacrificium.Non enim veni vocare justos, sed pec- ficiiim Non enim veni vocare justos. sed peccatores.
caiores 4.Tunc accesserunt ad eum discipuli Joannis, Tune accesserunl ad enm discipqli Johannis dicentes
dicentes : Quare nos, el Phansaei jejunamus fre- Quaie nos et Phansaei jej'unamus frequenler. disci-
quenter : discipuliautem lui non jejunanl? et ail illis puli aulem tui non jejunant. Et ait illis Jesus Ntim-
Jesus : Numquidpossunl filii sponsi jejunare quam- quid possunt fibi sponsi (a) jejunare. f quamdiu
diu cum illis est spousus ? Venient auiem dies quum cum eis esl spunsus. Venient autem dtes. quando
aufeteitir ab cissponsus : et lunc jejunabunt". auferctur ab eis sponstis. et tunc j'ejunabunt. Nenio
X. Nemo autem immiliil commissuram panni ru- am>m commiltil commissuram panni rudis. in
dis in vestimentnmvelus : tollit enim c pleniiudinem vestimenio veleri. tollit enim plenitudmem ejus a
ejus a vestimento, et pejor scissura fit. Neque' mit- vestimcnto etpejor scissura fit. Nequemittunl vinum
tunt vinum novum in utres veleres, alioquin rum- novum in uires veteres alioquin rumpenlur utres.
pcntur utres, et vinum effundetur et utres peribunt. et vinum effundetur et utres pereunt. Sed vinum
Sed vinum novum in utres novos miliunl, et ambo novum in ulres novos nuituni et anihoconservanlur.
conservanlur. Haec illo loquenie ad eos, ec- Haec illo Ioquenle ad eos. ec-
VARIANTESLECTIONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 Magistervestercum 0 in illisdiebus.
9 sanis e fortiludmem
8 sit: Misericordiam 7 rumj.itvinum,utres et
> ad pcenilentiam". volo,quamsacrificium,
BLANCHININOT.E.
« Consenliunt Grreca exemplaria, ubi addilur voto, non sacrificium, juxta exemplar Corbeiense.
elgp.txavaiav,id eslin pmttilcntitim.Sed cunosiusob- Quod similiter apud Augustinum reperics lib. n de
servandiim est vanantcs lectiones codicum nostro- Consensu Evangelist. num. 61. ln textu quidem'
rorum mss. inveniii apud S. Hilarium , et apud S. Evaiigelico,Jlf.sei*c_>i-.-(.m volo,et nonsactificium; et
Augustinum : Hilarius emin in capul x Matthceilegit deinde lii recitata Prophetica sententia, Misetkor-
primum , Jlfisencorrfiainvolo, quam sacrificium, ut diam volo,quam sacrificium.
ms. codex san-Germanensis;et postea, Mtserkordiam
(a) Ita et cod. Cant. vwreve.v. — (b) Addunt in illh diebuset ita cod. Canl. h sxs.vei.*tw op.ipm, ae
Vers. Saxonica ex Marco , aut Luca,
193 EVANGELIUMSECUNDUMMATTH.__UM. 194'
CODEXVERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
ce princeps nis et turbam pnncepsunus 24. Reeedite.
unus accessit, tum. ltuan- accessilnomineJai- non est enim
et adorabat tem, dicebat. rus, etado- puella mortua,
eum, di . . . ns (a): 24. Recedite: non rabateum, sed dormit.
filia me . . . o- est en. . . . o. . dicens (a): filia mea Et deridebant
do defu . . . a tuapuel. ., sed modo defuncta 25. eum. El cum
est: sed . . . ni, dormit. Et de- est: sed veni, ejecta esset
inpone ma- ridebant eum. impone manum su- turba, (.)
num s . . . r 25. Sedcumej'ec- ' per eam, et vivet. venit, f
eam, et vi . . et. ta esset turba (b), 19. Et surgens et tenuit ma-
19. Et surgens venit, f et lenu- Jesus, seque- num ejus. El
Jesus, se . . ueba- itmanum batur eum surrexil puella.
lur eum, cum ejus. Etsurre- cum discipulis suis. 26. Et exit fama
discipulis su- 26. xit puella. Et 20. Et ecce mulier, haec in univer-
20. is. Et ecce exiilfama quae sanguinis sam terram
mulier, quse haec in uni- fluxum habebat illam.
sanguinis versam ter- xn. annis, 27. Et iranseunle
praefluvium ram illam. accessit inde Jesu, se-
habebat xn. 27. Ettranseunte relro, el teligit cuti sunt eum
annis, acces- inde Jesu, secu- vestimentum duo caeci, claman-
. . it retro, et ti sunteum ejus. les , et dicentes :
vesti duocaeci, cla- 21. Dicebat enim in- Miserere nostri,
.... nlum. manles: Mise- tra se: Si tetigero fili David.
21. ejus. Dicebat rere nobis, tantum vestimen- 28. El (c) venit in
enim inlra se: 28. fili David. El (c) < tum ejus, salva ero. domum, f et
Si tetigero venil in do- 22. Adille accesserunl ad
veslimenlum • nm (d) duo f
mum, f et acces- conversus,
ejus, salva ero. seruntadeum (d) videns eam, caeci. Et dixtt
22. Ad ille conver- duo f caeci. Qui- dixit: Constans illis Jesus: Cre-
sus, videns eam, hus ait Jesus : Cre- esto,filia, ildes ditis quod pos-
di . . . t: Constans ditis quod pos- tua le salvam sum haec face-
es . . oiilia, fides sumhocface- fecit. Et salva re?Dicuntei:
lua te salvam re vobis? Dicunt facta est mulier Utique, Domine.
fecil. Etsalva ei ; utique , Domine. ex illa hora. 29. Tuncletigit
facta est mu- 29. Tuncietigit 23. Et cum ve- oculos eorum,
lier ex illa ho- oculos eorum, nissel Jesus dicens : Secun-
25. ra. Etcum dicens : Secun- in domum prin- dum fidemve-
venisset Jesus dum fidem cipis, videns li- stram conlingat
in domum vestram fi- bicines et turham 30. vobis.
principis, vi- 30. at vobis. et sta- tumultuanlem, Et aper-
dens tubici- tim aperti sunt dicebat. ti sunt oculi
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
cel princeps unus accessit, et adoraba' eum, dicens : ce princeps unus. veniens adorabat eum dicens. Do-
Domine.filia mea mododefuncla est: sed veni, im- mine fiha mea modo defuncta cst. sed veni impone
pone manum tuam super eam, et vi\et. Et surgens manum tuani super eam et vivet.
Jesus, sequehatur eum ,a et discipuli
3 ejus. Et ecce Etsurgens Jesus. secutus est eum cuni discipulis
mtilier, qucesanguinis fluxum 4patiebatur duodecim suis. El ecce mulier quae sanguinis fluxum patieba-
annis, accessit relro, et letigit fimbriam vesiimenti lur. duodectm annis accedcns retro teiigit fimbiiam
ejus. Dicebat enim mtra se: Si tetigero tanium vesli- vestimenti ej'us. Dioebat enim mtra se St tetigero
incntum ejus, salva ero. At Jesus conversus, et vi tantummodo veslimentum ejtis salva ero. Jesns an-
5
dens eain, dixit: Confide filia, fides tua le salvam tem conversus et videns eam dix.it. Constans osio
fccit. Et salva lactaest mulier exill.i hora Et quum ve- filia fides tua te salvam fecil Et salva facta e.t mulirr
msset Jesusin 6domum cujusdam principis, et vidisset ex illa hora. Et veniens Jesus in domum prin-
libicinesel turbamtumulluantem, dicebat.Recedite : cipis videns tubicines, et tuibam tumultuanlem.
non esienimmorluapuella, sed dormit, Etderidebant dicebat eis. Discedite. non esl enim mortiia puella.
enm. Et quum ejecla esset turba, ' et lenuit manum sed dormit. Et inridebant eum. Cum autem ejeeta
ejus. Et surrexit puella. Et exiil fama haec in uni- esset turba. intravit et tenuit manum ejus. Et
versam terram illam. Et transeuiile inde Jesu, se- surrexit puella. Et exivit fama haee in universam
cuti sunt eum duo caeci, clamanles, et dicentes : tcrram illain. Et transeunte inde Jesu secuti sunt
Miserere nostri, fili David. 8 Quum aulem venisset eum duo caeei. clamanies et dicentes. Miserere
domuin , accesserunt ad eum caeci. Et dicit eis nobis fili David. Yeniente aulem eo in domum. ac-
Jesus: Credilis quia possum hoc facere vobis ? Di- cesserunt ad eum caeci illi. Et ait illis Jesus Cre-
cuni ei: Ulique, Domine. Tunc tetigit oculos diiis quia possum hoc facere vobis. Dicunl ei Utique
eorum , dicens: Secundum fidem vestram fial vo- Domine.Tunc Jesustetigit oculos eorum dicens. Se-
bis. Et aperti sunt cundum fidemvestram fiat vobis. Et aperti sunloculi
VAUIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 quidam 8 domumprincipis.
princeps
s cumdiscipuhssuis. 7 accedenstenuit
3 habebat 8 etvenit in domum,et accessenintad eum caeci de-
* vestimentumejus. precantes.Et dixitillis:
6 Constansesto
BLANCHININOTiE.
(a) Posl dicens, deest Domine, ut in textu Grseco.—(b) Juxta cod. Cant. e)0av. — (c) Ita et cod. Canl. y.«i
spxexM«__•..v o.x.w, xs(.7rpQQ-nlOov. — (d) Addunt, duo. Et ita et cdd. Cant. Svo.
£95 EUSEBII VERCELL. -EVANGELyUJtj. ,CUMVARHS COl). COLLATUM. 193
GODEXYERCELLENSIS. jCQDEXVERONENSJg.
oculi eoruni,: 36. Videns aulem illorum : gelium"regni,
*et commiria- turbas, miser- et comminatus et curans omiiem
tus est illis Jesus, lus est quod es- est illis Je- languorem, et
dicens: Videte senl vexati, sus, dicens : omnem infirmi-
ne quis sciat. el... cenles Videte ne tatem r et niulti
31. Illi autem.exe- sicul oves aon quis sciafl. secuti sunt eum.
untes, diffama*- habentes pas- 3i. llli autem 36. Videns autem
verunt in lo- torem. exeuntes', di- turbas, misertus
lam terram 57. Tunc dixj.t dis- famavejunt est illis: quod
illam. cipulis suis : eum iii tota essentyexati,'
32. Egressis autero Messis quidem terra illa.' etj'acentes
illis, ecce opiu- multa, opera- 32. Egressls sicut oves non
lerunt ei h. .- ri autem pau- autem ilhs, habentes pastorem.
minem mu- 38. ci.^Peiiteitaque ecce oplule- 57. Tuncdicitdisci-
lum et surdum, Dominum messis," runt ei homi- pulis suis fMessis
daemonium ut m... t.at ope- nem mtitum quidem multa,
habenlem. rar.. ossuos et surdum, operarii 'aulem
53. Et ej*eclodae- ad messem su- et daemonium pauci. Rogate
monio, locu- 55. habenlem. Et ergo Dominum
tus esl.mu.tus^, CAPUT X. ej*ectodaemonio, messis, ut mitlat
et miratae 1. am. Et con- loculus esl mulus, operarios.in messem
sunlturbae, vocatis xn. et miratae sunt suam
dicentes : Quia discip... s su- turbae, diceutes: CAPUT X.
numquam sic is, dedit eis p,o- Numquam*" 1. Et cpnvoeatis
apparuit in lesiatein spirituujii laliter apparuit duodecim discipulis
Islrahel. ' immundorum, in Istrahel. suis, dedit ilhs
35. Et cireumibat Jesus ut eicerent 54. Pharisaei autem "~ polestatem spiri-
. In "• tuum immundorum,
civitates om- eos, et curarent dicebant
nes el castel- omnem lan- Belzebiil rege ut eicerenl eos,
la, docens in guorem, et om- daemoniorum et curarent omnem
synagogis nem infirmi- eicit hic dae- languorem, el
eorum, et prae- tatem. mones. omnem irifirmitalem *'
dicans evan- 2. Duodecim au- 3S. Et circuibajl in plebe. '
gelium reg- tem Aposto.o- Jesus civitates 2. Duodeeimautem' *
in, et curans rum haec sunt omnes et ca- Apostolorum
omnem inttr- nomina. Pri- slella, docens nomma sunt haec.
milalem : et mus, Simon, in synagogis Primus , Simon,
multi secufi" qui dicilur Pe- eorum, et qui dicitur Peirui,,
sunleum. trus, et Andre- praedicans evan- et Andreas
CODEXCORBEIENSIS. CODES BRIXIANUS.
oculi eorum : et comminalus est illis Jesus, dicens : eorum.
Videle ne qtiis sciat. 110autem exeuntes , diffamave- Et comminatus est jllig Jesus dicens. Videte ne
4
runteum in tola terra illa. Egressis autem illis. quis scial. Uh autem. exeuntes _diffamaverunleum
2 in tota lenaiila. Egressis autem illis ecce obtule-
,qcce oblulerunt ei bominem mmum etdaemomum
habeniem. Et ejecto daemonio , loquulus est mutus, runt ei hominem mutum i>daemonium habentem ,
et miratae sunt turbae, dicenles : Numquam sic3 Et ejeclo daemone. Ioculus esi mutus. et mi-
apparuil in Israel. Pharisaei autem dicebanl: Iu ratae sunt turbae dicenles. Numquam apparuit sic
prmcipe daemoniorum ejicit daemones. ^Etcircuibat in S c rahel. Pharjsaei "autem dicebaot Inprincipe
Jesns civnates omnes et castella, docens in syna- daemoniorum eicit daemonia. Et circulbat Jesus ei-
gogis eorum, et praedicans evangelium 4 regni, et vilales omnes el casiella doccns in synagogis eorurn
curans omnem langnorem, et omnem liifirmiialem. et praedicans evangelium regm". et cuiaos omnem
Vidons autem tui bas, nusertus est eis ; quia ' erant languorem et omnem infirmiTalem/Videns aulcm
vexati, et jacentes sicut oves non habenles pas- lurbas miserlus est eis quomam erant vexali et ja-
lorem. Tunc dicit discipuhs suis : Mes»is .quidem cenles sicut oves non habentes pastorem.
multa, operarii autem pauci. Rqgate.ergo Dominum Tunc dixii discipulis suis Messis quidem multa
messis, ut miltat opeiarios in messem suam. Et operani aulem pauci. Rogale ergo Doininum mes-
convocatis duodecipi discipulis suis, dedit illis po- sis. ut mjttal operarios in"me_semsuam.
,lestatem 6 spiriluum immqndorjim , _utejicerenteos, Et convocans dtiodecim discipulos suos. dedit lllis
el cufarent omnem .languorem, e_t_omnemmfirmi- potestatem. spirituum immundorum ul eicerent eos
tatem. Dupdecjm autem Apostolorum nomina sunt et eurarent omnem languorem et omnem infirmila-
~haec..Primus, Simon, qui.cognoniinalusesliPetrus, lem. JDuodecim auiem Apostolorumnomina sunt
et Andreas haec. Primus Simon qui dicitur Petrusfet^Andreas

.'VARIANTESLECTIONES CODICISJiIS. S. GERM4NENSIS.


1 totamterram illam. Egredienlibus
' ' dens autem Jesus
*
2 et daemoniuttf >> J 8 essent
p' 3 surdum, 6 ejiciendispintus immuudos,et curandi omnemvale-
Belzebulprincipe.... daemonia». J ""
* iu
{_ infirmitalem populo: et multi seguti ^unt,eum.-Vi- tudinem, et omneminfirmitatemiu popiilo.
-i' 9LANCHININOTiE.
a Belzebvb, non Belzebul, legendum monet Hie- Beelzebutlegebatur in exemplaribusTLatinis.
h .Extrita est sequens vox , surdum, quae adbuc
ronymus lib. de Nomin. Hebrai. Ex Johanne. non Inftne
eigo nominis, inquit, b littera legenda est, l, apparel.
c Exlrila est d.
musca enim zebub.ocBft»'. Igitur temppre Hieronymi
__7 EY^GEL1U.M&ECUNDI)M MATTH.EUM. 198
CQDEX^EfrGELLENSIS. CODEX yERONENSlS. -
as frater ejus. te, moriuos _sps- 3. frater ejus. Jacp- late,leprosus
3. Jacobus,Ze^e- citate, lepro-_* bus Zebedaei. mund.ile, dae-
dei, et Johajj- sus mun. . ale, et Johannes monia eiejte,
nis.fr3ter ejus,, daemon. . . . frater ejus, Phi- gralis accepislis,
Philippus ,.el Bar- eicite, gratis lippus, et par- gralis dale.
tholomaeus, accepistis, gra- tholomaeus , 9. Nohte possidere
etMatthc. s. tis dale. et Mattheus aurum, neque
publicanus, 9. Nolite possj.de' publicanus, argentum, neque
. . . Jacobtis Al- re aurum, ne- et Jacobus pecuniam in*
pbei, et Judas Z,e- que argeiilum,, Alphei,etJudas zonis vestris :
lotes, el Thomas, (a) neque pecuni- Zelotes, et Tho- 10. non peram in
4. et f Sim. . .. . ha- am in zonis* mas, (a) et f viam, netjue
nanaeus, et Ju- 10. vestris : nqri 4. Simon Cananeus, duas lunlcas,
d rioth? perani in viam ,* et Judas Cariolh, neque cal-*
. . ui et tradidit neque duas tu- qui tradidit ciamenta,
eum. nicas, neque' eum. neque virgam
5. Hos j{,ii.migit calciamenta , §. Hos xn. #)isit in manibus _
Jesus; praecipi- neque virgas Jesus, praecip.iens vestris : dignus
ens eis, (b)tel f dicens: in maniljus eis, (b) et f est enini qge-
In vi- veslris : dignus dicens : In rarius (c^merce-
am gentium est euim opera- viam gentium dem f suam.'
ne abieritis,, rius (c) mercedeni f ne abie.ritis, e_l 11. In quamcura-
el in civilati- suam. in civitatibus que enim civi-
bus Samariia- 11. In quacumgue ci- Samaritanqi um tate intraverilis,
norum ne in- vitatem intra- ne inlraverhis : inlerrogate,,
6. traveriiis : sed veritis, inter- 6. sed potiiis ile quis in ea digpjjis
potius ite ad -o- rogate, quisin ad oves, quce sit: et ibi ma-
ves perdilas ea . . . gnus esl: ( perierunt dqmus nete donec ",
domus Istra- et ibi manete Islrahel. 12. exeatis.Jn-
7. hel. Etinj.es au- donec exeatis. 7. Eunlesautem trantes aulem
tem praedica- 12. Intranles ajitem praedicale, dicentes : in domum,_sa-.
le, dicentes: Qma in domum, sa- Quia adpro.p.inqqa- lulale eam _
adpropinqua- lutate eam di- vit regnnm cae- dicentes : J.ax
vit regnum centes : Pax huic lorum. huic domui.
8. caelorum.Jn- 13. domui. Et si^ue- 8. Infirmos curatc, 13. Et si fuerit
flrmos cura- rit domus illa morluos susci- domusilla
CODJEXjCORBEIENSIS. CODEXJ.RIX1ANUS.
frater ejus. Jacobus Zeliedaei, et Johannesfraterejus, frater ej'us. Jacobus Zebedei. etJohannes fralor ejus.
Philippus, et B.iniliolomaeus,Thoriias, et Matthaeus Plnlippus et Bartiiolomeiis^Thomas el Maltheus pu-
1
puhlicanus, JacobusAlphaei, ct -Thaddaeus , Simon .blicanus.Jacobus Alphei. et Lebbeus. qui nominatur
Chananaeus,elJndas Scano,tli, qui eum tradidit.
2
Hos Taddeus. Simon Cliananeus. et Judas Scariotes. qui
duodecim misitJesus; praecipiens_eis, dicens : in etlradidil eum. Rosduodeeimmisit Jesus.praecipiens
viam.gentiuin ne abientis, ei ju civitatem Sainarila- -eis (/>)et f dicens. in .viam gentium ne ahierjlis. et in
norum ne a iniroientis :,sed ite ponus ad oves * _civiiaies Samaritanornm jie mtraneritissed po.tiiisile
perditas domusjsrael. Euntesauiem praedieate, di- ad oves quae penerunt domus Israhel. Etinies au-
dicenles : Quia appiopinquavit regnum coelorum. tem. praedicate dicentes. Quia adpropinquavit re-
Inlirmps curate ,'mortuos suscitate, lepj-osos mnn- gnum caelorum. Jnfirmos curate leprosos mundaie.
*
date, daemones ejicite , ,gratis accepistis, gratis daemonia eicile gratis accepistis graiis dalp. Noliie
dale. Nobte possidere aurum , neque argentum,_ne- possideie aurum. neque argcntum. neque pecuniam
_que pecuniam in zonis vestris : non peram ,in viji, in ^onis.vestns. Non peram in iviam.,neque duas tu-
neque duas tjtmcas , neque calciamenla , neque vir- nicas. nequeicalciamenla. nequeyirgam. ' dignus est
gam 6: dignus emm est operanus jnercede ,sua. _n enim operanus (c) mercedem f suam.
quamquumque autem civilatem 'introieritis, jnter- ln quacumque autem civitatem aut castelHim in-
rogate, quis 8_ibidignus sit: et illic manete donec Iroierjtis. lnterrogate. quis in ea jJiguus est. et ibi
exeatis. lntiaotesautem indomum.-sjilulaie^eam di- manete. donec exeatis. Introeuntes autem.in domum.
" 9 domui huiq. Si auidepi fuerit .dpmus salutate eam.dtcentes. Paxhuic domui El si fueiit
-centes : Pax
illa domus illa
VARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 /udas Zelotes,et Simona. .6 in.manibus,vestris:
s et 7 aut castellumintraveritis,
3 intraveritis: P In ea dignuscest: et ibi
9 huic domui.Et si tuerit domus
^auaepenerunt
'rdae_io_i-r
fiLANCHININOTM.
a Nihil simile reperire potui inter varia.nles olec- pellat; nonnulli aulem codiees habent Lepbmum.
tiones Gr_ecas aut Latipas Noyi .Testameiiti; -sed Unde ergo derivatum jsit in-cbd_Gem,San-Germ.Jno-
neque a'pud Augustinum , qui libro secundo de Con- ' men istud Judas Zeloies, _nimis_dhuc mihi' comfier-
sensu Evangelistarum dicit Lucam non djs^repare .tum.IPrreserliiYicum Simondicatur ZelotesLuc. vi,
a MatlhaeoJn nomimbus Apostolprum, nisi in^no- 13. non Judas aliquis e numero.^iscjp.tilqrujp.
mine Judm^Vacobisqmm^%aUti&te'Thctddmum ap-

(a) Addunt, et, utcod.Gant. vui. — (b) Hic quoque additur el, etiam in cod. Caut r«_. («) Ita el cod.
Cant. p.wOov.
199 EUSEBH VERCELL. EVANGELIUMCUM VARHSCOD. COLLATUM. 200
CODEXVERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
digna, veniet vos in concili- digna, pax vestra vos in concili-
pax vestra su- is, et flagella- veniel su- is, et in synagogis
per eam : si autem 18. bunt vos: et an- per eam : si autem suis flagella-
non fuerit te reges et prae- non fuerit digna, 18. bunt vos : elaput
digna, pax ves- sides (a) slabitis f pax vestra reges et prae-
tra ad vos re- propter me, in ad vos re- sides (a) slabitis f
vertetur. lesiimonium vertetur. propter nie, in
14. Et quicumque illis, et gentibus. l&. Et quicumque leslimonium
non recepe- 19. Cum autem tra- non recepe- illis, et gentibus.
rit vos neque, dent vos, noli- rint vos, neque 19. Cum aulem tra-
audierit ser- te cogitare quit audierint ser- dcnl vos, noli-
mones vestros : loquamini: da- mones vestros : te cogilare quid
exeunles foris bilur vobis in exeuntes foras loquamini. da-
de domo vel civi- illa hora, quid de domo illa vel Jjitur enim vobis in
late, exculile loquamini. civitate, exculite illa hora, quid
pulverem de 20. Non enim vos pulverem de loquamini.
pedibus ves- eslis qui loqui- pedibus ves- 20. Non enim vos
tris. mini, sed Spiritus tris. estis qui loqui-
1.. Amen dico vo- Patris vestri, 15. Amen dico vo- mini, sed Spiritus
his: Tolerabili- p_uiloquitur bis :.Tolerabili- Palris veslri,
us erit lerrae in vobis. us erit lerrae loquilur in vobis.
Sodomorum 21. Tradet autem Sodomorum 21. Tradet autem
et Gomorrae- -fraterfratrem et Gomorre- frater fratrem
orum in die in mor.em, et orum in die in morlem, et
judicii, quam Pater filium : et judicii, quam Pater filium: et
illicivitati. insurgent fili illi civitali. insurgent fili
16. Ecce ego milto in parentes, 16. Ecce ego mitto in parenles,
vos sicut oves et morte eos vos sicut oves et morte eos
in mcdio lu- 22. adficient: et in medio lu- 22. adficient : et "
porum. Estote eritis odio om- porum. Estote eritis odio omnt-
ergo pruden- nibus gentibus ergo pruden- bus hominibus
tes sicut ser- propter nomen tes sicut ser- propter nomen
pentes, el sim- meum : qui au- pentes, et sim- meum : qui
plices sicul co- tem perseve- plices sicut co- aulem perseve-
lumbae. raverit usque lumbae. raberit usque
17. Allendite vobis ad finem, hic 17. Et adtendile vobis in Unem, hic
ab hominibus. salvus erit. ab hominibus. salvus erit.
Tradent enim 23. Cum autem Tradent enim 23. Cumautem
CODEXCORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
digna, veniet pax vestra super eam : si autem non digna veniet pax vestra super eam. si autem non
fueril digna, pax vestra ad vos reverletur. Et qui- fuerit digna. pax vestra ad vos revertelur. Et qui-
l vos,a neque audient sermo- cumque non receperit vos. nequeaudietit sermones
quumque non receperit
nes vestros : exeuntes foras e _tra domum vel civi- vestros exeunles h foras de domo vel de civitate llla
tatem, excutite pulverem de pedibus vestris 3. Amen exculite pulverem de pedibus veslris. Amen dico
*•
dico vobis : Tolerabilius erit Sodomae et"Gomorrac vobis. Toler.tbilius erit. terrae Sodomorum. et Go-
in die judicii, quam illi civilali. Ecce mitto vos morreoium. in diejudicii quam illi civnati.
sicut oves 6 inter lupos. Eslole prudenies sicut ser- Ecce ego. mitto vos sicul oves in medio luporum.
T
pentes, et simplices ut columbae. Cavete autem Estote prudentes sicut serpentes et simplices sicut
ab hominibus. Tradenl enim vos in 8conciliis, et in columbae. Caieleautem <= vos ab lns homiiiibus. Tra-
synagogisa suis flagellabunt vos : et ante praesides dent enim vos in conciliis, et in synagogis suis fla-
et reges slabilis propter me, in testimomum ipso- gellabunt vos. et anle praesides et reges ducimini
rum, et genlium. Quum autem tradent vos, nolitc propter me in tesiimonium illis et gentibus. Cum au-
solliciii esse qtiomodo aut quid loquamini: dabitur lem tradiderint vos. nolite cogitare quomodo ant quid
enim vobis in illa hora, quid loquammi. Non enim loquamini dabitur enim vobis in iilahora.quidloqin-
vos eslis qui loquimmi, sed Spirilus Palris vestri, mini. Non enim \os eslis qui loqmmini. sed Spiritus
8 frater
qut loquilur in vobis. Tradet : enim fratrem Panisveslriqui loquelur m vobis.Tradetautem.frater
ad mortem, et pater filiuni et insurgeut fihi in fratrem in mortem. et Patei filiuin. et insurgent filn
10 moite eos afficient : et erilis " in parentes. elmorte eos adficient. et erilis odio om-
parenles, et
odium omnibus propter nomen meum : qui autem nibus propternomenmeum qui autem perseveravcrit
perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Quum usque in finem bic salvus erit. Cum autem perse-
VARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
* receperint..., audierint 8 ante reges et praesidesstabitis projvternomenmeum
• de domovel civitate in.... llhs etgenlibus. Cumtradidermtautcm vos, nohte
8 intestimoniumilhs. cogitare
4 terrae Sodomorumet Gomorraeorum 9 autem.... in mortem
B ego 10morti
6 in medioluporum.Eslote ergo.... 11 odioomnibushominibus
' sicutcolumbae.Attenditevobis
BLANCHININOT^E.
0 lita est vox autem. c vocula illa vos videtur lita ab exscriplore duabus
h Cyprianus legit siabith ut duo mss. codices lineoiis quasi abundans in textu.
nostri.
(o) Ita eicod. Canl. Gr. ei Lai. axaMcrtoOs.
201 EVANGELIUMSECUNDUMMATTILEUM. 202
CODEXVERCELLENSIS. CODEXVERONENSIS.
persequenlur nebris, dicite persequenlur bis in lenebris,
vos in civita- in iumine : el vos in istahi dicite in lumine:
tem istam, fu- quod in aure civitatem, fu- et quod in aure
gile in aliam. (a) audislis, prae- gite in aliam. (a) audilis, praedicate
Quod si in alte- dicate super Quod si in 28. super tecta. Et
ram persequen- 28. tecta. Et noli- aliam persequen- nolite timerc
tur vos, fugite te timere eos, tur vos, fugite eos, qui occi-
in aham. f qui occidunt in aliam. f dunt corpus,
Amen dico vobis, corpus; animam Amen dico animam au-
non consum- aulem non pos- vobis, non con- lem non pos-
mabitis civi- sunt occide- summabitis sunt occidere :
tatcslslrahcl, re: sed potius civitates Istra- scd polius
donec vcniat eum timele, hel, donec ve- eum limete,
filius hommis. qui potest .... niat filius bo- qui potest ani-
24. Nonest discipu- mam et. . . . minis. mam el corpus
lus supra ma- pus perdere In 24. Non est di- perdereinge-
gistrum,neque gehennam. scipulus super liennam.
servus super 29. Nonne duo pas- magistruni, ne- 29. Nonne duo
25. dominum(b).Salisest seres asse ve- que servus su- passeres asse
discipulo, ut sit . . . nt: el unus per dominum (b). veniunt: et unus
sicut magis- is non ca- 25. Satis est di- ex illis non
ter ejus; etser- .... super ler- scipulo, ut sit cadit super ter-
vus sicut dominus . . .m sine vo- sicut magister ram sine volun-
ejus. Si pa- .... tale Palris ,ejus; et servo sicut tate Patris ve-
trem famili- 30 tri?(c)sedet dominus ejus. stri, qui est in
as Beelzebul capilli capitis Si patrem fa- 50. caelis ? (c) sed
vocaverunt: . . . . tri f nume- milias Velzebul etcapilh cajnlis
quanto mag . . . " sunt om- vocaberunt: quan- vestn f numerali
doniest . . . os 31. nes. Nolite er- to magis dome- sunt omnes.
26. ejus? Ne ergo mere: mul- 26. sticos ejus ? Ne 51. Nolile ergo
timueritis eos. • . . . . melio- ergo limueritis timere : multo
Nihil enim oper- passe- eos. vos meliores
lum est, quod Nihil enim oper- estis passe-
nonreve .... tum, quod non re- ribus.
bitur; occul- velabitur, et oc- 32. Omnisergoqui
tum, quod n . . . cultum, quod confitebitur
27. scietur. Quod non scietur. me coram ho-
dicovobis . . . 27. Quod dico vo- minibus, conli-
CODEXCORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
autem persequcntur vos in civitate ista, fugite in quenlur vos in civitate b istam. fugite in aliam. Amen
aliam. a Quod si in aliam perseqnenlur vos, fugile dico vobis non consummabitis civitates Is ° rael. do-
in alteram. Amen dico vobis, non consummabitisci- nec veniat filius bominis.
vitates Israel, donec veniat filius hominis. Non est Non est discipulus super magistrum. nec servus
discipulus super * magistrum, nec servus supcr donn- super dominum suum. Sufficit discipulo ut sit si(ut
num suum. Sufficit discipulo, ut sit sicut magister magister eius et servo sicut dominus ejus. Si patiem
ejus; el 2 servo, ut sit sicut dominus ej"us.Si patrem familias Beelzebul vocaverunt quanio magis domes-
familias Beelzebul vocaverunt : qu.mlo magis do- ticos ejtts Ne ergo tnnueritis eos. Nihil esl enun oper-
mesticos ejus? Ne ergo timuentis eos. Niliiiest enim tum quod non revelabitur. et occultum quod non
3
operlum, quod non reveletur; et occultum, quod scietur. Quod dico vobis in lenebns. dicite ln lumine.
iion4manifesielur. Quod dico vobis in lenebiis,dieite et quod in aure audilis. praedicate super tecta. Et
B
in lumine : el quod in aure auditis, praedicale iioliletimere eos qui occidunt corpus. animam autem
super lecta. Et nolite liniere eos, qui occtduut non possunt occidere. sed polius limete eum qui po-
corpus; aniinam auteni non possunt occide- test et animamet corpus perdere in gehennam. Non-
6
re : timeie ergo magis eum, qui potest et ani- ne duos passeres asse veniunt. et unus ex lllis non
mam et corpus perdere in geliennam. Nonne ouo cadet super terram. sine voluntale Patris vestn,
p.isseres asse vaeneunl: elunus ex illis non cadet 7 vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt.
in terram sine .oluniale Palris vestri, qui in coelis Nolite ergo limere mullis passeribus meliores estis
est ? sed et capilli capitis omnes 8 numerati sunt. No- vos. Omnis ergo qui me confessus fuerit coram ho-
lite ergo timere :9 mullis passeribus meliores estis minibus. confi-
vos. Omnis ergo quiineconfessus fuerit coram ho-10
VARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 satis est 6 sed potiuseumtimete
2 et servussicut 7 super
3 revelabitur,neque 8 dinumerati
4 sciatur. 9 multoenimvosmelioresestis passeribus. .
8 audientis, 10fuent, confiteboretego eum
I__
BLANCHININOT/E.
a Consentiunt Grreca exemplaria non pauca, et b Iittera m notata est litura ab exscriplore.
nonnulla Latina velustissima. Vide Lucae Brugensis c expuncta est littera d. f
variantes lecliones Novi Testamenti in cap. x Matth.
(a) Addunt, quodsi etc. usque, in aliam. Et ita cod. Cant. Grxcus, euv ok ev xn u))-n Siavovo-Lv vp.ag
ftvytxe tigxnv a)lnv, cum eodem Cant. Lat—(b) Post Dominum, deest SM......
Etila iu Cod.Cant.— (c) Ita et
cod. Caut. kX).uv.a.ial xplxts tng y.tfakngvptav, e Luca.
PATROL.XII. _ 1
203 EUSEBII VERCELL. EVANGELIDMCUMVARIISCOD. COLLATUM: 204
CODEX VERCELLENSIS. £ODEXVERONENSIS
tur me, non tebor ct ego suam, et secutus
33. Patie meo, qui est me dignus. 53. eum coram Pa- fuerit me, non
est in caelis : 39. Qui mvene . . . tre meo, qui est me dignus.
Qui autem ne- animam r- est in caelis: 39. Qui invenit
gaveril me del illam : el gui Qui autem animam suam,
coram bomi- perdideri negaberit perdet illam:
nibus, negabo el ego anima me coram lio- et qui perdide-
eum coram am pr minibus, negabo rit animam stiam
Patre meo, qui me, inveniel el ego eum . propter me, in-
est in cielis. 40. eam.Quireci- coram Patre veniet eam.
34. Nolite arbiira- pitvos, mere- meo, qui esl in 40. Qui recipit
re quia veni cipit : et quire- caelis. vos, me recipit:
miltere pacem cipil me, reci- 34. Nolite arbitrari et qui me reci-
in terram : non pit eum, qu . . . . quia veni mit- pit, recipiteum,
veni pacem misit. lere pacem in qui me jnisit.
mittere, sed gla- 41. Qui recipit .... terram : non M. Qui reeipit
55. dium. Veni phetam in . . . veni pacem prophetam in
enim separa- mine pro . . . miltere, sed nomine prophe-
ad- lae, mercedem 35. gladium. Veni tae, mercedem _
patrem propbetae, ac- enim separare (a) prophetae acci-
fili- cipiet: (c) et qui re- filium f adversus piet : (c) et qui
.... adversus cipit juslum patrem suum, recipit juslum
matrem suam, in nomine et filiam adversus in nomine justi,
um jttsli, mer .... matrem suam, mercedem justi
sus so- idem j'us . . . et nurum adversus accipiet. f
crum suam: cipiet. f socrum suum: 42. Etquicunque
36. et inimici ho- 42. Et qui . . . . 36. et inimici homi- potum dederit
minis, domes- nis, domestici. uni ex minimis
tici ejus. .. ...... ejus. islis caficem
37. Qui diligit patrem 57. Qui diligit aquae frigidae
aul malrem palrem, aut ma- tanlum in no-
plusquam me, trem plus quam mine meo :
non est me dig- tanlum in no- me, non est amen dico vo-
nus ; (6) et qui di- minediscipu- me dignus : (.) bis, quia .(rf)non
ligil (ilium li : amen el qui amat peribit merces
aut (iliam jilus .dico vobis, quia (d) filium aul filiam sua. f
quam me, non non perivit suam plus quam
est me dignus. f merces ej'usf. me, non est me di- CAPUT XI.
58. Et qui non ac- 38. gnus f.
CAPUT XI. El qui non
cipit crucem
suam, etsequi- 1. Etfactum esl, acceperit crucem 1. Etjaclum est,
CODEX CORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
minibus, et ego confitebor eum coram Patre meo , tebor et ego illum coram Patre meo qui in caelis
qui est in coelis : qui autem negaverit me coram ho- est. qui aulem negaverft me coram hominibus ne-
minibus^et ego negabo eum coram Patre meo, gaboetego eum coram Palre meoqui estin caelis.
qui est in coebs. JMite putare quia veni pacem mit- Nolile arbitran quia veni mitlere pacem super
"teie super lerram : non veni pacem mittere, sed lerram. non veni pacem mittere sed gladium. Yeni
gladium. Yeni enim 2 dividere filium adversus patrem enim separare liominem adversus patrem suum. et
suum, el filiam adversus malrem suam ,3 et socrum filiam adversus matrem suam. et inimici hominis do-
adversus nurum suam : etinimici hominis, domes- mesticj ejus.
tici ejus. Qui4amal palrem autmatrem super me.non Qui diligit patrem aut matrem pltts quam me.
"
est me dignus : et qui amat hlium aut filiam super non esi me dignus. (b) et qui diligit filium aut filiam
me, non esl me dignus. Et qui non 6 accepciit crucem plus quam me. non esl me dignus. f Et qui non ac-
suam, et sequultis me fuerit, non est me dignus. cijnl ciucem suam et sequitur me. non estme di-
7
Qtn amat animam suam, perdel illam . el 8qui per- gnus. Qui inveml animam suam perdei illam el qui
didenl animam suam propter me, inveniet illam. perdiderit animam suam propter me inveniet eam.
Qui suscipil vos, me suscipil : et qui me suscipit, Qui recipit vos. me reeipit et qui me recipit re-
suscipil eum, qui me misit Qui suscipit propheiam cipit eum qui me misit. Qui recipitpropbeiam in no-
in nomine piopbetae, mercedem prophetae accipiet: mine prophetae mercedem prophetae accipiet. (c) et
et qui lecipiljustum in nomine jusii, mercedem jusli qni lecipit jusium io nomine jusli mercedem justi
accipiel. Etquitnmmque polum dedeiit uni ex mmi- accipiet. f
misjstis calicem aquae fngidae tanlum in nomine Et quicunque potum dederit uni ex minimis istis
°
meo : amen dico vobis, non perdel mercedem calicem aquae frigidae. lantum inuomine discipuli
suam. amen dico vobis. non perdet mercedem suam.
XI. Et faetum esl. Et facttiro est.
VARUNPES LECTJONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 negaboet ego eum 6 aceipit...etsequitur me,
* separare "' mvenit
3 et nurusadversussocrumsuam : 8 eam. Quij?ecipit(siccpnsequenler)
' diligit....plusquam 9 penbit merees ejus.
8 plusquam
BLANCHININOTiE.
(a) Itaet cod. Canl. vlbv, e Luea. — (b) Hrec, et qui, etc, usque ad me dignus, desqnl in cpd.<Cani. Gr.
el Lal. — (c) Hsec, el qui reciptt, etc, usque ad, accipiet, desunl jn Cant, ,Gr. el Lat. — (d) Ita et cod.
Canl. ou p.i)~krtoknxaL b [uo-Obgavxov.
2P EYANGELIUMSECUNDUMMATTIL-EUM. , 206
CODEXVERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
cnm consum- .... oepit Jesus di- cum consum- scandalizatus.
masset Jesus, cere ad tur- masset Jesus (a) 7. Abeuntibus
praecipiens bas de Johan- verba haec, f autem illis,
xu. discipulis ne Bapiisla: praecipiens xn. coepit Jesus
suis, transiit Quid existis in discipulis suis, docere ad
inde ut doce- " deserlo vide- transiil inde turbas de Jo-
ret elpraedi- re ? arundi- ut doceret et hanne Baptista:
caret in civi- nem a ventis praedicaret in Quid existis
tatibus eorutn. 8. agilari ? Sed quid civitatibus eorum. in desertum
2. Johannes aulem existis videre? 2. Johannes autem videre? arun-
cum audisset hominem mol- eum audisset dinem a vento
in carcere libus vestitum"? in carcere 8. moveri? Sed
opera . . . ., mit- Ecce qui moi- opera Chi isti, quid existis
tens (6) di pu- libus vestiun- mittens (6) discipu- videre? homi-
3.1. s suos f, ait: T-u lur in domi- los suos,f nem mollibus (e)
es, q. i ventu- bus regum 5. et ait illis : vestimentis f in-
ru ... s , a ..... . 9. sunl. Sed quid Euntesdiciter dutum _ Ecce qui
um expecta- existis vide- Tu es, qui ven- mollibus vestiun-
re? pr . . etam? • turus es, an
mus. , tur in domibus
4. Respondens Ulique . . . alium expeclamus. regum sunt.
autem Jesus, vobis, ecc. . . . i. Respondens 9. Sed quid existis
dixit lllis : Eun- plusqua. . . . autem Jesus, videre? prophetam?
tes renuntia- prophe ait illis : Eun- Dico vobis etiam
te Johanni quae 10. Hic est (f) tes renuiitiate plusquam pro-
audistis, et \i- de quo di. . . . Johanni, quae pheiam
5. detis. Caeci vi- est. Ecceego (c) auditis, et 10. Hic est (f) de
dent, (d) et claudi mitto an- videtis f. quo scriptum
ambulant, le- gelum me- 5. Caeci vident, (rf)" est. Eece ego
prosi mundan- um anle et claudi mitio angelum
lui, et surdi iaciem me- ambulant, le- meum ante
audiunt, etmor- am, et paia- prosi mundan- faciem tuam
tui resurgunt, vit viam tur, et surdi et paravit
et pauperes tuam an- audiunt, et viam tuam,
evangelizan- tele. mortui resur- ante te.
6. lur . . . . atus 11. Amen dico \o- gunt, et pau- 11. Amen dico
. ui in me bis, non sur- - peres evan- * vobis, non
. . . n fuerit rexil inter 6. gelizantur : surrexit inter
scandaliza- natos mulie- Et beatus, natos mulierum
7. tus. Abeunti- rum maj"or qui in me propheta major
.... utem il- Johanne non fuerit Johanne Bap-
CODEX CORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
quumconsummasset Jesus, praecipiens duodecim di- cum consummas_et Jesus praecipiens duodecim di-
scipulis suis, transiit inde ut docerei*et praedicaret in scipulis suis. transiit inde ut doceret'et praedicaret.
civitatibuseorum.Johannes autem quum leclau.us, in clvilalibus eoruin.
esset in caiccrem , audit de openbus Clnisti, misit Joliannes auiem. cum audisset in Garcere opera
duos e\ discipulis suis ad Jesum, dicens : Tu es, qui Clinsli. miltens (b) discipulos suos. ait illi. Tu es
venlurus es, an alium exspeciamus Respondens au- qui venlurus es. an alium expoclamus. Etrespon-
temJesussdixitilIis: Euntes renuntiaie Jolian'ti quao dens Jesus ait illis. Euntes renuniiale Jolianni quae
audistis el vtdistis. Caeci vident, claudi ambuiant, aiulHtis et vidisus. Caeci vident claudi ambulant.
leprosi muntiantur, surdi audiunt, mortui resur- 3 leprosi iiiundaniur surdi audiunl moitui resurgunt
guut, pauperes eiangehzaniur : el beaiusest, qui pauperes evangelizantur. et beatus esl. qui non lue-
nOn fuerit scandalizatus ui me lllis aulem abeun- rit scandalizaiiis ni me. Ilhs autem abeuniibus coe-
tibus, GoepitJesus dicere ad turbas de Johaune * : pil Jesus diceie ad turbas de Johaniie. Quid existis
Qmd exlstis in deseruim \idere? aiundmem c vento in desertum videie arundinem a vento meveri. Sed
agilatam' Sed qtiid exisiis videre? homineni mol- qnid existis. videre hominem mollibus (e) vestsinen-
libus vestilum? Ecce qui mollibus \estiuntur m do- lis f indutum. Ecce qui mollibus vestmntur in do-
niibus regum simt. Sed quid existis videre? pro- mibus regum suut. Sed quid exislis. videre pro-
s dico vobis , el plus quam prophe Enam dico vobis et jilusquam prophetam.
phgiam? Eliam 8 phetam.
tam., IJic esl 7 enim de quo scnptum esi. Ecce mitto Ilic cst enim de quo scnbium est. Ecce ego nuito
angelummeum anle laciemtuam, qui praeparabit angelum meum ante faciem tuam qui praeparavit
viam tuam ante te. Amen. dico vobis, non surrexit viam tuam anle tc. Amen dico-vobis non surrexit
9
inler natos muberum major Johanne inter natos mulierum. maj*orJobanne Bap-
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 cuiu-audissetm carcere^operaChristi, mittens duos " a ventomoven?
ex_discijHi_is suis, mandavitad Jesum, dicens * et ego dico vobis, plus quam
2 ait ' estde
3 qui ui me non 8 ego
4 Baptista: 9 Propheta maior
BLANCHININOT___.
(a) Addit, vetba hmc, etiam Cantabr. ej,cod. Etfangeliorum,in Coll. Gonyiili. etCaiiapud Mfllium-Jiic.et
eap. vn, vers.26.— (b) Cod Cant. Gr. etLat. et Gota. 8LUp.uSnxava.vxov.— (c) Ita et textus Grteeus
a.y.ovtxivai pltTttxt. —(d) Addunt ter conjunctionem et, primam et alteram cum lextu Grreco, tertiam cum
cod. Cant. _-/«..—(e) Addunt, vestttnenlh. El ita texlus, Graecus lp.axioig.—(f) Post hic esl, deest enim"
ut in cod. Canl. -
_07 EUSEBIIVERCELL. EVANGELIUMCUMVARIISCOD.COLLATOM. 208
CODEXVERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
Baptista : qui et dicunt: Dae- tista: qui au- nes neque
autem mino. . monium ba- tem minor esl minducans,
est in regno 19. bet: Venit fili- in regno cae- neque "bibens,
caelorum, us hominis lorum, major et dicunt: Dae-
m. . r est il- manducans ejus cst. monium habet:
12. lo. . . d. ebus. . . et bibens, et 12. A diebus 19. Venit filius
hannis Ba. . . dicunt: Ecce autem Johan- hominis man-
. . ae liomo vorax, nis Baptislae ducans et
. , m co- et potator, pu- usque nunc, hibens, et di-
gitur, etcogen- blicanorum regnum caelorum cunt: Ecce
tes deripiunt et peccato- cogitur, et cogen- homo vorax,
13. illud. Onmes rum amicus. tes diripiunt et potator,
enim prophe- Et juslifica- illud. pubhcanorum
lae, et lex, usque ta est sapien- 13. Omnis enim et peccalorum
ad Johannen, tia a filiis suis. propheta, el anucus.
prophetave- 20. Tunc coepit in- lex, usque ad 20. Tunc coepit
14. runt : et si vul- properare ci- Johannem, pro - improperare
tis scire, ipse vitatibus in phetaverunt: civitalibus
est Helias, qui quibus faclae 14. et si vultis in quibus fa-
venlurus sunt plurimae scire, ipse est ctae sunt plu-
15. est. Qui habet virtutes ejus, Helias, qui rimae virtutes
aures audien- quod non ege- venturus est. ejus, quod
di, audiat. rint paeniten- 15. Qui habet au- non egerint poe-
16. Cui autem si- tiam. res audiendi, nitentiam.
milem aestima- 21. Vae tibi Coraza- audiat. 21. Vae libi
bo generatio- in, (b) et f Bedsaida : 16. Cui auteiii si- Coiozain, (b)
nem istam ? Si- quia, siin Tyro mile aestimabo et f Belsaida :
milis est pue- et Sidone fac- generationem quia, si in Ty-
ris sedentibus tae essent vir- istam ? Similis ro et Sidone
inforo, et ad- tutes, quae fac- est pueris se- factae essent vir-
manlibus tae sunt in vo- dentibus in tutes, quae fac-
invicem, e. . . . bis, olim in ci- foro, et cla- taesunt in vo-
Iicioet cine- mantibus ad bis, olim in
47. mus vobis, et rem paenilen- invicem, di- cilicio et
non saltastis: tiam egissent. 17. cenles : Canta- cinere paeni-
lamentavimus (a) 22. Amen dico vo- bimus vobis, lentiam egissent.
vobis, f et non :
bis Tyro et Si- et non salta- 22. Verumtamen
planxistis. done remis- stis: lamenlavi- dico vobis :
18. Venit enim sius erit in mus ((.) vobis, f Tyro et Sydoni
Johannes neque diejudicii, quam et non plan- tolerabilius
manducans, vobis. 18. xislis. Venit erit in die
neque bibens, enim Joban- judicii, quam
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
Baplista : qui aulem minor est in regno coelorum , tista qui autem nunor est in regno caelorum maj*or
maiorestillo.A diebus autem Johannis Baptistae us- esl lllo.
coelorumvim el violenti *• A diebus aulem Jobannis Baptistaeusquenuncre-
quenunc.regnum palitur,
rapiunlillud.Omneseiiimproplieiae,ellex, 2 usque ad gnum caelorum vim palilur. et violenti rapiunt illud.
Johannem, prophetaverunt: et si vultis recipeie , Omnesenim prophetaeet lex. usquead Johannem
ipse esl Elias, qui venturus est. Qui habel atires au- prophetavei unt. etsi vultis percipere ipse estHelias
diendi, audiat. Cui autem similem aeslimabo gene- qui veniurus esl. Qui habei aures audiendi audiat.
rationem lstam? Similis est pueris sedentibus in Cui autem adsimilabogeneralionemistam. Similis
foro, 8 qui clamantes coequalibus dicunt: Cecinimus estpueiis edentibus ni foro et clamantibus ad al-
vobis, et non sallasiis : lamenlavimus, et non plan- terutrum dicentes. Cantavimus vobiset non saltastis.
3_istis.Venil enim Johannes neque manducans, ne- lamentavinius et non planxistis. Venit enim Johan-
4
habet. El vemt nes neque manducans neque bibens et dicunt Dae-
que bibens, et dicunt: Daemonium
filius hominis manducans et bibens, el dicunl: Ecce monium habel. Veuit aulem filius hominis. mandu-
liomo vorax, et polator vini, publicanorum et pec- cans el bibens. et dicunl Ecce homovorax. el po-
calorum anucus. Et jusiificata est sapientia a filiis lator vini. am>euspublicanorum et peccalorum. Et
b
suis. Tunc coepit exprobrare civitatibus in quibus juslificata esl sapientia a flliis suis. Tunc coepit
iaclae sunt plunmae virlules ejus, eo quod non ege- exprobrare*civitalibusin quibus factae sunt plurimae
6
rint poeinleniiam. Vae libi Corazain, et Bethsaida: virtutes ejtis quia non egerunt paeniteutiam. Yae
quia, si in Tyro et Sidone olim factae essent virlules, tibi Chorazain. Yae libi Betsaida quia si in Tyro et
quae' factae sunl in vobis, in cilicio el cinere Sydone faclae fuissent virtutes quae factae sunt in
poenilentiam * egissent. Ye.umtamen dico vobis : vobis olim utique in cilicio et cinere. paenitentiam
Tyro et Sydonae tolerabilius erit in die judicii, egissent. Verumtamen dico vobis. Tyro et Sydoni
quam vobis. lemissius eritin die judicii quam vobis.
VARIANTESLEGTIONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 diripiunt k Jesus coepitinerepare
s scire, ipse _ c Corozain
3 et clamantibusad invicem,et dicentibus:Cantavimus 7 Sidoniremissius
4 venit
BLANCHINIJNOTiE.

(a) Addunt, vobis. Et ita textus Gr_ecusvp.Lv. (b) Ita et cod. Cant. -/.«...
209 EVANGELIUMSEGUNDUMMATTHiEUM. 210
CODEXVERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
23. Et tu Caphar- 27. Omnia mihi 25. vobis. Et lu Pater : quoniam
naum, num- tradita sunt Capharnaum, sic ftiit bene-
quid usque in a Palre meo. numquid us- placilum ante te.
caelum exal- et nemo no- que ad caelum 27. Omnia mihi tra-
taveris ? (a) aut f vit Filium, exaltaberis ? (a) dita sunt a Patre
usque in infet'- nis) Pater : ne- aut f usque
' meo.
num descen- que Patrem in infernum Et nemo novit
des. Quia, si in quis novit, discendis. Filium, nisi Pater:
Sodomis fac- nisi Filius, Quia, si in neque Patrem
tae luissent et cui volue- Sodomis factae quis novit, nisi
virtules, quae nt Filius re- fuissent (htc fue- Filius, et cui volue-
faclae sunt velare. runl omissa ab an- 28. rit Filius revelare.
in te, forlae , 28. Venite ad me liquaiio vet- Venite ad me
mansissenl us- omnes, qui ba, virtu- omnes, qui
que in hodier- laboratis, tes, quae fa- laboratis, et
num diem. et onerati ctae sunt) in onerati estis,
24. Tamen dieo vo- eslis, etego te, forle man- et ego reficiam
bis, quiaterrae vos refici- sissent usque in 29. vos. Tolhte
Sodomorum 29. am. Tollite hodiernum dicm. jugum meum
reniissius erit jugum me- 24. Amen dico super vos, et
in die judicii, um super vobis, quia discite a me,
quam vobis. vos, et disci- terrae Sodo- quia mitis
25. In illo lempore te a me, quia morum remis- sum, et humilis
respondcns milis surn, siuserit in coide: et in-
Jesus dixit: Con- et hunulis die judicii, venietis re-
fiteor tibi, Pa- corde: et in- quam vobis. quiern animis
ter, Domine cae- venietis re- 25. Inillotem- 30. vestris. Jugum
li el terrae, quiem ani- pore respon- enim meum
quia abscon- mis vestris. dens Jesus di- suabe est, et
disti baec 50. Jugum enim xit: Confite- honus meum
a sapienti- meum sua- or tibi, Pa- leve est.
bus, et pru- ve est, et onus ter, Domine
dentibus, meum leve Deus caeli CAPUT XII.
et revelas- CAPUT XII. et terrae, quia
li ea parvu- 1. est. In illo abscondisti 1. Inillotem-
26. lis. Ita-Pater : tempore haec a sapien- pore abiit
quoniam ilJesus ....... tibus, etpru- Jesus per sege-
sic f. . . t pla- co (.) dentibus, et tis (b) sabba-
cilum an- tis f : discipuli revelasti ea lis f: disct-
te te. autem ejus 26. parvolis. Ita puli autem
CODEXCORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
Et tu Capharnaum , J numquid usque ad coelum Et lu Capharnaum quae usque ad caelum exaltata
exaltaberis ? usque ad infernum descendes. Quia, si es usque in infernum descendes. Quia si in Sodomis
in Sodomis factae essent virtutes , quae factae sunt factae fuissenl virlutes quae faclae sunt in le. forle
in te, 2 forsitan mansissent usque in huncdiem. Ye- mansissent usque m hodiernum diem. Verumlamen
rumtamen dicovobis, quia 3 Sodomaeremissitis erit dico vobis quia terrae Sodomorum. remissius erit in
iti die judicii, quam vobis In lllo tempore 4 ait Je- die judicii quam libi. In lllo tempore respondens
sus : Coufilebor tibi, Deus , Paler coeii et lerrae , Jesus dixit Conlitebor tibi Pater Domine caeli et
qma abscondisti haee a sapientibus, et prudenii- terrae. qui h abscondisti haec a sapientibus et _pru-
bus , et revelasti ea parvulis. Iia Pater : qma 5 sic dentibus. et revelasti ea parvulis. Ita Pater quoniam
tibi placuit. Omnia jnilii tradita sunt a Patre meo. sic complacuit m conspeclu luo. Omriia mihi tradita
El nemo Gcognoscil filniin, nisi Pater : nequePairem sunt a Patre meo. Et nemo novit Filium. nisi Pater.
' cognoscit
quis , nisi Filius , et tut \olueiil Filius neque Patrem quis novit. nisi Filius. et cui voluerit
revelaie.\enite a_nieomnes,quilaboralis, et onerati Filius revelare. Venitead me omnes qui laboralis
et
esti_, ego vos reficiam. Tollite j'ugum meum su- et onerati estis, et ego vos icquiesceie faciam. Tol-
per\os, et discile a me, quia milis sum, et Immilis lite jugum meum super vos, et discite a me quia mi-
corde : el lnvenietis requiem ammabus veslris. Ju- tis sum. et bunnlis corde. et invemetis requiem
guin enim meum suave esl, et onus meum leve 8. animabus vestris. Jugum enim meum suave est et
9
XII. IH lempore illo abiit Jesus sabbathis per se- onus meum leve est. In illo lempore abnt Jesus (b)
getem : discipub autem ej'us sabbatis f per segetes. discipuh aulem ejus
VARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 quae usque in coelumexaltaberis,usque in a 6 novit
2 forte mansissentin hodiernumdiem 7 quis novit... et si cui
3 terrae Sodomorum 8 est.
4 respondensJesus dixit: Confiteortibi Pater, Domine, 9 per segetes sabbathis
c quomamsic ftut beneplacitumante te.
BLANCHININOT^E.
a Hanc lectionem codicis San-Germanensis reperit duplex intelligentia, ete. Consuleej'nsdemComment.,
S. Hieronymus, dicilenim : In altero exemplari ie- lib. n, in cap. xi. Matth.
perimus : et lu, Capharnaum, quse usque in cos- bSie.
lum exaltata es, usque ad inferna descendes. Et est
(«) Addunt. aut. Et ita cod. Gant. Lat. et Gr. n. —(b) Ila el textus Grrecns, xoZgukSSacn. >.
211 EUSEBII VERCELL. EYANGELTUM T3UMVARIIS COD. COLLATUM. 212
CODEXYERCEI.L__.NSIS. CODEX VERONENSIS.
esuiientes ejus esurienles sabbatum
coeperunt coeperunt violant, el
evellere spi- 6. Dico aulem vo- vellere spicas, sine crimine
cas, el mandu- bis, qu ...templo et manducare. 6. »unt ? Dico
2. care. Far ..... major esl bic. 2. Pliarisaei autem vobis,
autem viden- 7. Si enim scire- aulem videnies (a) quia sabbato
tes ....... . dixe- lis, quid est: Mi- illos, f dixe- major esl hic.
runl sericordiam runt ei: Ecce 7. Si enim sci-
Discipuli tui volo, etnoii discipuli tui retis, quid est;
faciunt quod sacrificium: faciunt quod Miseiicordiam
non licet . . . numquam non licel eis volo, quam
cere sabba- condemnas- facere sabbalis. sacrificium :
3. lis setis innocen- 3. Ad ipse dixit numquam coh-
se dixit eis: 8.tes.Dominusestenim(c) eis: Norile- demnasselis
Non legislis sabbati fil.... gislis quid innocentes.
quid fecit Da- ho . . inis fecerit David, 8. Dominusest
vid, cum esu- 9 de tra- eum esuriret enim (c) sab-
r . . it ipse . . . . , venit ipse, etqui bati filius hominis.
qui cum illo gam cum illo eranl: 9. Et inde transiens
4. erant: quomo- 10 ecce 4. quomodo in- venit in synagogam
do mtrav. . . ... mo (d) erat f ibi troivit in do- 10. eoium. El
in domum D. . , ... num ha- mum Dei, ecce homo (d)
et panes propo- .... a.. idam, et panes pro- erat f manum
sitionis man- et inte positionis inan- habens aridam,
ducavil, qu. . s ducabit, (b) et interroga-
non licebat. . quod f non banl eum, diceu-
. . manduca- sabbatis cura- licebat eis tes: Si licet
hisqui re ? ut accusa- manducare, sabbalis curare?
cum illo erant, renteum. neque lus ul accusarent
nisi sace 11. Ipse autem di- qui cum illo 11. eum. Epse
bus? xit illis: Quis eranl, nisi autem dixit
5. Aut non ....obis, quiha- solis sacerdolibus ? illis: Quis ex
tisin. ...,..• b m, elsi 5. Aut non le- vobis, (e) habel f
sabb ceciderit in gistis in le- ovem unam, et (f)
foveam sabba- ge, quia sab- cecideril in f fo-
to, non tene- batis sacerdo- beam sabbalis
tes iu lemplo ea, non tenebit
CODfcXCORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
1 esuriebant et eoeperunt spicas evellere, et esurientes, coeperunt vellere "spicas et mandueare.
manducare. Phaiisaei aulem ! cum vidissent illos, Pharisaei aulem videnles dixerunt ei. Ecce disci-
dherunl ei : Ecce diseipuli lui ...ciunt quod non puli tui facuint quod non licet facere m sabbuo.
licet 8. Jesus vero respondeus ait jllis : Non Ie- Ad ille dixit eis Non legistis quid fe.it Da\id
4
gistis quid fecerit David, quando esnnsset ipse, quando esuriil ipse et qui ciim eo erant quonio-
et qtii cum eo erant : quomodo intravit iu donium do iitlrabitni domum Deiet panes proposilioms man-
"
Dei, ct p-anes proposilionis edidit, quos non dueavit. quos non iiceb.il ei manducare. neque ln's
licebat ei manducare, neque eis qui cum illo qui cum lllo eranl msi solis sacerdolibus. Aul non
erani, nisi solis sacerdotibus?aulnon legisiis ni lege, legisiis in lege qtiia sabbatis saceidoles in lemplo
quoniam sabbalhis sacerdoles in templo 6
salibaibum sabbalum violant. et sine crimine sunl. Dico auieni
violant, et sine crimine sunt ? Dico enim vobis, quia \obisquia templo maior est Inc. Si autem sciietis
esla hic, quam templum. Sienim sciielis,quid quid est Miseiicotdiamvolo quam sacrificium niini-
'maj'tis
sit: Miseiieordiam volo , quam sacrificium: nuin- quam condemnassetis innocentes. Dominus est enim
quini condemnassetis iniiocentes. Dominus emm est eliam sabbati hhus hominis. Et transiens inde u.iit
8
sabbathi fihus hominis. Et inde transiens venii iu in synagogam eorum Et ecce. homo (d) erat f ibi
synagogam ipsorum. El 9 ecce eral ibi quidam ha- manum habens aridam. et interrogabanl euui dicen-
bens maiium aridam , el interrogabani
' eum, dicen- 10
tes. Si licei sabbalis curare. ul accusarent eum.
tes: Si licet sabbathis curarc ut actu^arent eum. Ipse autem dixit eis Qtiis est ex vobis bomo qui
Jesus autem ait illis : Quis de vobis homo, habens habet ovem unam et si c b ecident sabbalis in lo-
ovem, si cecideiitsabbatho in foveam, nonue appre- veam. nonne tenebit
VARIANTESLECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 esurientescoeperuntvellere spicas, 8 iransiensmde Jesus... eorum
s videnteseos, 9 ecce homoerat lbi manumhabens
3 eis faceresabbathis.At ipse dixit eis : 10Ipse autemdixit lilis: Quisex vobishomohabet ovem,
4 cum et st cecident m foveamsabbatho, nonnetenebit eam et
> manducavit, levabil eam? Quanlomagts meliorest homoove? *etc.ul
6 autemvobis,quia sabbathomajorest hie in Vulg.
* est
BLANCHININ07M.
n Notal idem Hieronymus parliculam hic Iegendum" mim templi teneat.
ul adverbium : Hic, inquit, non pronomen, sed adver- h Extrita est a.
bium loci est, quod major templo sit locus qui Domi-
(a) Addit illos. Et ita cod. Cant. avxok- El forte etiam Vercell. habebanl eamdem Lectionem. — (6) Ita et
cod. Cant. Lal et Gr. — (c) Ante sabbati, deesl etiam. El ita in cod. Cant. — (d) Addunt, eiat, ut textus
Groecus v?v.— (e) Iia el cod. Cant. eVei.— (Q Dee>4s?.. .ea, utin cod. Cant.
213 EVANGELIUMSECUNDUMMATTH^UM. 214
*
CODEXVERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
bit eam et le- tus, in quo eam et levabit ? elegi, dilectus
12. vavit?Quanlo bene placu- 12. Quaiito niagis meus, in qud
magis melior it (b) anima mea f. meltor est Komo bene placnil (b)
est homo ovi? Ponam spinlum ove? Itaque anima mea f.
Ilaque bcet sab- meum su- licet sabbatis Ponam spintum
.. atis benefa- per eum, et 13. benefacere? meum super
cere? judicium Tunc eum, et
13 ihomi- gentibus ad- ait homini: Ex- judicium
xtende nuutiavil. tende manum gentibus adnun-
num luam. 19. Non con- tuam. Etexten- 19. liabil. Non
lendit tendet, ne- dil manum suam, contendet, ne-
m siiam, que clama- et restituta que clamabit,
tituta vit, neque est ei sicutt neque audiet
.... sicut et audiet ali- altera. aliquis in pla-
altera. quis in pla- 14. Et exeunte. teis vocem
14. Et exeunles Pha- teis vocem Pharisaei, con- 20. ejus :
risaei, consi- 20. ejus: harun- silium faciebanl arundi-
lium faciebant dinem quas- adversus eum, nem quassalam
adversus eum, satam non ut eum per- non confringet,
ut eum _perde- confrin- derent. et linum fu-
15. rent. Jesusautem get, et linum 15. Jesus autem migaotem
sciens secces- fumigan- sciens secessit non extinguet,
sit inde: el se- tem non ex- inde: donec eiciat
quebanlur tinguet, do- Et sequebantur victoriam ad
eum mulli, et nec eiciat eum multi, et 21. judicium : et
curaviteos. (a) in victoria curavit eos. («) Om- in nomine
Omnes autem judicium : nes autem quos ejus gentes spe-
quos curavit f 21. et in nomi- curavilf prae- rabunt.
16. praecepii eis, ne ejus gen- 16. cepit eis, 22. Tunc
ne divulga- tes spera- ne pervul- oblalus
rent illum. bunt. gaient il- est ei homo »
17. Ut adimplere- 22. Tunc oblatus 17 lum. Ut ad- daemonium
tur quod dic- est ei homo dae- impleretur habens, cae-
lum est per E- monium ha- quod diclum cus, et mutus
seiam prophe- bens, caecus, est per Ese- et surdus, et
tam, dicenlem .* et mutus, et cu- iam prophe- curavit euni
18. Eccepuer ravit eum ita tam, dicentem : ita ut lo-
meus, quem ut loqueretur, 18. Eccepuer queretur, et
elegi, dilec- 23. et videret. Et meus, quem viderel, et
CODEX CORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
hendens elevabit illam? Quanlum ergo differt homo eam. ellevabit de fovea. Quanto magis melior est homo'
ab ove ? Itaque licet sabbathis benefacere, aut non ? ove. Itaquelicet sabbatisbenefacere. Tunc ait hommi
Tunc ail ad hnminem : Ponige manuni luam. Et Extende manum tuam. Et e .lendit. el facla est sana
extendit, 4 el facta est sicut altera. Et 2 exeuntes sicut etaltera. Etexeuntes mdePhansaei. corisilium
inde PhSrisuei, consilium fecerunt adversus eum , ut fecerunt adversus eum ul perderent eum. Jesus au-
3 perderent illum. 4 Quo cognito Jesus. secessitinde: tem sciens. secessit mde.
°
et seculi sunl eum niulti, et curavit illos. Omnes Etseculae sunteum lurbae multae. et comminatus
autem quos curavit comminalus est eis, ne eum est eis ne manifestarenl eum. Ut adimpleretur. qnod
manifestarenl. Ut impleretur quod diclum esl dictum estperEsaiam piophetamdicenfem.Eccepuer
per Esaiam prophetam, diceniem : Ecce pner meus quem elegi. dilectus meus m quo bene corir-
°
meus , quem elegi , dileclus quem suscepit anima placuit animae meae. Ponam spintum meum super
mea. Ponam spinium meum super eum, el judieium eum. et judicium gentibus adnimliab.t. Non con-
gentibus adnuntiabit.
7
Non contendet, neque clama- lendet neque clamabit. neque aud)et quisquam in
bit, neque audiet quisquam vocem ejus in plateis: plateis vocem ejus. harundmem quassatam non cou-
calamum quassatuni non confringet, et linum fumi- iringet. et linum funiigantem non extmguet. donec
gans non exlinguet, 8 donec ponat judicmm ad vin- eiciat m victoiiam judicium. et in noniine ejusgenles
cendum . et in nou ine ej'us gentes sperabuut. Tune sperabunt.
oblaiusest ei 9 homoquidam daemonium habens, cae- Tunc oblalus est ei homo daemonium habens
cus, surdus et mutus, et sauavil illum ita ut 10surdus caecus et mulus el cu a ravit eum. ila ut loquereluf
audiret, et videret, et loquerelur. Et el videret.
VARIANTES LECTIONESCODICISMS. S GERMANENSIS.
1 et restituta 6 nieus. m quobene complacmtanmiaemeae.
s eieuntes Pharisaei... faciebant ' ahquis in plateis vocemejus.Arundinemquassalam
3 eum perderent. 8 donec ejiciatvictonamad judiciamb ^
4 Jesus aulemsciens...et sequebantur. ; 9 hoinodaemonium...caecus etmulus, Pt curaviteum
8 curavit eos omnes.Et praecepUe)s ne prbvulgarent 10 mutus loqueretur, et \ideret. Et stupebant lh eum
eum.Ut adimjileretur
BLANCHININOT.E.
a abrasa. sunl penitus duse litler_e. b S. Hilarius : Donec cum ejiciat vicloriamya_?ju-
dicium.
(a) Addunlur verba, omnes autem , quos curaiit, lit in cod. Canl. Lat. et Gr. rtkvxag Se ovg iOepkrcsvo-ti).
~(b) Itt. el lextus Gr^scus v.ibv%nj*w.
'
215 EUSEBU VERCELL. EVANGELIUMCUM VARIISCOD. COLLATUM. 216
CODEX YERCELLENSIS. CODEXVERONENSIS.
slupebant om- 28. vestri. Si autem audiret. erunt vestri.
nis turbae, et iu spiriluDei ego 25. Et slupebant 28. Siautemin
dicebant: Nnm- eicio daemo- omnes turbae, spiritu Dei
quid hic est fi- nia, utique adpro- et dicebant: eicio daemonia,
lius David? piavil in vos Numquid hic utiqueadpripiavit
24. Pharisaei au- regnum Dei. est filius in vos regnum Dei.
tem audien- 29. Aut quomodo David? 29. Autquomodo
tes, dixerunt: potestquisin- 24. Pharisaei potest quis in-
Hic non eicit trare in do- autem audien- trare in domnm
daemonia mum fortis, tes, dixerunt: foriis, et vasa
nisi in (a) Beclze- et vasa ejus Hicnon ei- ejus diripere,
bul f principem diripere, nisi cit daemones nisi prius ipsum
daemoniorum. prius alligave- nisi in (n) Belze- alligaberit for-
25. Jesus autem sci- rit fortem ? et bul f pnncipem tem ? et lunc
ens cogitatio- tunc domum daemoniorum. domtimillius diripiet.
nes eorum, illius diripi- 25. Jesus aulem 30. Qui noiKSl me-
dixit eis : Om- 30. el. Qui non sciens cogilatio- eum, contra me
nem regnum est mecum, nes eorum, dixit esl: et qui non
divisum con- conlra me est: eis: Omne regnum congregat mecum
tra se, desola- el qui non con- divisum contra dispargit.
bilur: et om- gregat mecum, se, desolabitur: 51. Ideo dieo vobis:
niscivitas, dispargit el omnis civi- Oirine peccalum
vel domus di- 31. deo dico vo . . : tas, vel domus et blasphemia re-
visa contra Omne pe . . divisa contra mitletur homini-
se, non slavit. tum et hlasphe- se, nonstabit. bus; qui autem
26. Si Satanas Sa- mia remilte- 26. Si enim Sa- in Spirilum san-
tanan eicit, tur hominihus. tanas Satanan ctum blasphema-
adversum 52. Etquicumque eicit, adversus beril non remit-
se divisus esl: dixerit ver- se divisus esl: tetur illi peccatum.
quomodoer- bum contra -quomodoergo 32. Et quicumque
go stavit reg- filium homi- stabit regnum dixerit verbum
num ejus ? nis, remitte- 27. ejus?Quod contra filium ho-
27. Quod si ego in Be- lur ei: qui autem si ego in Bel- minis, remittetur
elzebul eicio (b) dixerit contra zebul eicio (b) ei: qui autem di-
daemonia f, fi- Spiritum sanctum, daemonia f , xerit contraSpiri-
lii vestri in quo non remilte- fili vestri in quo tumsanctum, non
eiciunl? Ideo tur ei, nec in eiciunt? Ideo reniiitetur ei.ne-
ipsi judicis erunt lioc saeculo, ne- ipsi judices que in hoc saeculo,
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
mirabantur omnes turbae, et dicebant : Numquidhic Et stnpebant omnes turbae et dicebant. Numquid
eslfiliusDavid^Pliarisaeiautem^audien.es hoc,dixe- hic esl filius David.
runt: Hicnon ejicildaemonia nisi ins Beelzehubprin- Pharisaei atilem audientes. dixerunt. Hic non eicit
cipem daemoniorum.sVidens autem Jesus cogitatio- daemonia. nisi in Beelzebul. principem daemonio-
4
nes eorutn, dixit : Omne regnum divisum " ad- rum. Jesus autem sciens cogitationes eorum.
versum se, destituetur : et omnis civitas, vel domus dixit eis Omne regnum divisum adversum se-
divisa 6adversum se, non stahit.' Si ergo Satanas ipsum. desolabitur. el omnis civilas vel domus
Salanamejicit, adversum se divisus est 8: quomodo divisa adversus se. non stabit. Et si Salanas Sa-
ergo stabil regnum ejus ? Quod si ego in9 Beelzebub 10
lanan eicit. adversus semetipsum divisus est quo-
ejicio daemonia , filii vestri in quo ejieient ? modo ergo slabit regnum ejus. Quod si ego in Beel-
Ideoque judices erunl vestri. Si autem in spirilu "
zebuleicio (b) daemonia.f filii vestri in quo eiciunt
Dei ego ejicio daemonia, ulique adpropinquavit Ideo. ipsi j'udices erunl vestri. Si autem ego m spi-
super vos regnum Dei.Aut quomodo poleslla ahquis ntu Dei eicio daemonia. uiique praevenit m vos re-
introire in domum forlis, et vasa ejus diripere, nisi gnum Dei. Aut quomodo potesl. quis intrare in do-
prius "alligaverit ipsum fortem? 14 et lum domum mum forti. et vasaejus ditipere. msiprius alligaveni
illius diripiet. Qui non est mecum, adversum me fortem et lunc domum ejus diripicl Qui non esl me-
est : et qui non congregat mecum , 15 spargit. Ideo cum. conira me est. el qui non congregat inecum
dico vobis : Omne peccatum etblasphemia 16remit- spargit. Ideo dico vobis Omne peccalum et blasphe-
tunlur .lominibus; qui autem in Spiritum Dei bla- mia. remittelur hominibus. Spintus autem blasphe-
sphemaventnon remittitur ei. Et quiquumque dixeril mia non remittetur hominibus. Ei quicumque dixeril
verbum adversus lilium hominis , remiltetur ilb : verbum adversus filium hominis. remittelur ei. qui
qui autem dixeril contra Spiritum sanclum, non " autem dixerit adversus Spiritum sanctum. non re-
remittilur ei, neque in hoc saeculo,ne- mittelur ei. neque in hoc saeculo
VARIANTESLEGTIONESCODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 audientes,dixerunt: 10Ideoipsi
* Beelzebul 11adpropiavitin vobis
* Sciens 12 quis mtrare
* eis: 18 alhgaveritfortem?
" contrase desolabitur: 14 contra
o contra t">dispargit.
» Si enim - 16 remittunturhominibus. Et quicumquedixent verbum
8 Beelzebul contra
9 ejiciunt? 17remiltetur
BLANCHININOTM.
(a) Textus Gr_3cusBe.).ee<.i_..,utcodexYercell.',Yeron. non geminate.—(b) Ita et textusGraeus,™ duipbviu.
217 EVANGELIUMSECUNDUMMATTHJIUM. 218
CODEX VERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
que in fnluro. demnabitur. neque in futuro. de Scribis, et
33. Aut facile . . . bo- 38. Tunc responde-. 33. Autfacite Farisaeis,
. . . m bonam, runt ei quidam arboiem bonam, dicenles:
et fructus ejus Scribarum, el fructum ejus Magister, vo-
bonos : aul faci- el Pharisaeorum, bonum. aut fa- lumus aiiquid
te arborem ma- dicentes: Ma- cite arborem ma- a te signum
lam, et fructus gister, volu- lam, et fruclum videre.
ejus malos: ex mus a te signum ejus malum : nam 59. Jesus aulem
fructu enim 39 au- ex fructu arbor respondens ait
arbor cognos- tem respon- cognoscitur. ilhs : Generatio
cetur. dens ait illis: * 54. Progenies vipe- mala et adultera
34. Progenies vipe- Generatio ma- rarurn, quomodo signurn quaerit :
rarum, quomo- la el adultera sig- potestis bona et signum non
do polestis bo- num quaerit: et loqui, cum sitis dabilur ei, nisi
na loqui, cum signum non mah? Ex abun-
- signum Jonae
sitis mali? Ex a- dabilur ei, ni- dantia enim cor- Prophetae.
bundantia si signum Jo- dis os loquitur. 40. Sicutenim
enim cordis nae Prophetse. 55. Bonus enim ho- fuit Jonas
os loquitur. 40. Sicul cnim fu- mo de bono in venlre
35. Bonus homo it Jonas in ven- thensauro profert ceti lribus
de bono then- tre ceti tnbus bona : et malus diebus, et
sauro bona pro- diebus; et tribus homo de malo liibus nocti-
feret: et malus noctibus: ita tliensauro profert bus : sie erit (a)
homo de malo erit (a) et f Filius mala. el f Filius
ihensauro homims in cor- 56. Amen dico vo- hominis in
mala proferl. de tenae tri- bis, quoniam corde lerrae
56. Dico autem vo- bus diebus, et omne vcrbum tnbus diebus
bis, quoniam tribus nocti- otiosum, quod et tribus nocti-
omneverbum 41. bus. Yiri Ni locuti fuennt bus.
otiosum, quod nevilae resur- homines, reddent -1 Yiri Ninevitae
loeuti luerint gent m judi- ejus rationem surgent in ju-
homines, red- cio cum gene- in die judicii. dicio cum ge-
dent de eo ra- ralione ista , 37. Unusquisque ncratione is-
tionem in die et condem- enim verbis ta, et condem-
57. judicii. Unus- nabunt eam : suisj'ustificabitur, nabunt eam :
quisque enim quia paeniten- el verbis suis qma paeniten-
ex verbis su- tiam egeruiit condemnabilur. liam cgerunl
is j'tistificabi- in praedica- 58. Tuncadierunt in praedicatio»
tur, aut con- tione Jonae. eum quidam nem Jonae.
CODEX"CORBCIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
que in fuluro. Aut facite arborem bonam, et neque in futuro. Aul facite arborem bonam. et
lriiclum ejus bonum : aut faeite arborem malam, iiudum ejus bonum. aut facite aiborem malam.
et fruetum ej'us malum : ex fiuclu 4 enim omnis ar- etfructum ejus malum. ex fiuctu cnim arbor, dinos-
bor agnoscilur. Progenies viperaium, quomodo po- cilur. Progenies \iperaium quomodo potestis bona
testis bona loqui, quum sitis mah? 2Namexabundan- loijui cum <_tismali Ex .tbundantia cnim conlis. a
os
tia cordis unusquisque loquilur de ore suo mala. loqmlui. Bonus liomo de bono liicnsauro cmdis
Bonus homo de bono thesauro piofert bona : el ina- profert bona. et malus homo. de malo lliensauro.
lus homo de malo lliesauro profeil mal.i. Dico auteni profert m.tla Dico auiem \obis. qtioniam omne
vobl1-,quoniam omne verbum onosum, quod loquuli verbum otiosumquod loeuti fueiint honunes reddenl
fuerint homines, reddenls de eo r.uionem ui die ju- de eo lalionem in die judicn. Ex verbis enim tuis
dicii. 4 Lx veibis enim luis justiiicaheiis, et ex ver_- juslifica b veiis. el ex verbis tuis condemna b veris.
bis tuis condemnaberis. Tune responderunl ">illi qui- Tunc responderuiit ei quidam. de Sinbis el Plia-
d.mi e\ Scribis Pharisaeoium, dicciues : Magister, risaeis. dicentes. MagisUr. volumtts n te signtim vi-
volumus a te signum videre. 6 At_ille respondens ait dere. Jesus autem nspondens ail ilbs Geneiaiio
lllis: Generatio mala etadultera signum quaeril : et mala. et adultera. signum qu_crit. cl signum non
signum non dabitui ei, msi sigiium Jonae Proplieiae. dabilur ei. nM signuni Jonae Propbeiac. Sicut eiiim
Sicut enim fuil Jonas m venue ceii inbtts diebus, et fuit Jonas. m ventie c coeti. tribus diebus et tribus
tribus noctibus ; sic 7 et Filius hominis eiit m corde noclibus. sie crit Filius hominis in corde terrae tri-
terrae tribus diebus, et inbus noctibus. Viri h Nini- bus diebus et tiibus noctibus. YniNini\itae suigent
viise surgent in judicio cum 9 hac generatione, et in judicio. cum generalione isla. et condemnabunt
damiiabunt lllam : quia poeniteiitiam egerunt in eam. quia paenitentiam egerunt. in praedicatione
praedicatione Jonae. Jonae.
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 enimarbor cognoscetur. 5 ad Jesum quidamde Scnbiset Pbarisaeis,
" ex abundanliaenim cordisos loquitur. Bonus,ete. 0 Jesus autem
8 pro eo ' ent et
* unusquisqueenim ex verbis suis,justifieabitur,aut ex 8 Ninevitae
verhissuiseondeimiabilur. 8 generationeista, et condeninabunleam:
BLANCHININOTM.
a Parlicula illa cordis abrasa est, sed adhuc ma- h v pro b usurpata.
nifesla. - c o in coeli esl abrasa.

(a) Addunt et. ut cod. Cant. v«i,


213 EUSEBII VERCELL. EVANGELIUMCUM VARIISCOD. COLLATCM. 220
CODEX VERCELLENSIS. CODEX YERONEfiSIS.
Et ecce plus hic ra magis quam Et ecce plus lius pejora ma-
quam Jonas. Sa- priora. Sic erit hic quam Jonas. gis quam
42. baRegina generaiioni 42. Regina austri priora. Sie
austri resur- buic pessimae. resurget in eril generationi
getin genera- 46. Hae. . . . oque. judicio cum huic pessimae.
tione ista in le. . a. . . . urbas, generalione 46. H-Cceolo»
judicio, et con- ec maler isla, et con- quenle ad tur-
demnabiteam: ej'us et fratres demnabii eam : lias, ecce mater
quia venit ab stabanlforis, quia venit ejus et Iratres
ultimis parti- querenles ab ultimis stabant foris,
bus terrae au- loqui cum eo. partibus terrae quaerentes lo-
dire sapienti- 47. Dixitautem audire sapientiam qui cum eo.
am Solomonis, unus illi: ecce Solomonis, 47. Dixit autem ei
et ecce plus hic matertua, et et ecce plus quidam : ecce
quam Solomon. fralres tui bic quam So- mater lua, et^
45. Cum autem im- stant foris lomon. fratres lui foris
mundus spiritus quaerentes 45. Cum aulem slant quaerentes
exierit ab ho- te videre. immundus spi- loqui lecum.
mine, ambu- •48. Respondens ritus exierit 48. Ad ipse
lal per loca autem Jesus, di- ab liomine, respon-
arida quairens xit illi, qui se- ambulat per dens, dicenti
requiem, et cum Ioqueba- loca anda et sibi, ait : Quae
44. non invenit. Tune tur : Quae est deseria quaerens est mihi mater
dicit: Rever- mater mea, requiem, et non mea, et fratres
tar in domum aut qui sunt 44. inveniet. Tunc 49. met?
meam, unde fratres mei? dicit ; Reveriar Et exten-
exiiet. Et veniens 49. . . exteridens in domum, un- dens manum
invenit vacan- manum ad de exivi. Et in discipulos
tem, et mun- diseipulos veniens si inve- suos, dixit:
daiam, et or- suos, dixit: nerit vacenlem, Ecce mater
45. natam. Tunc Ecce maler scopis mundalam, mea, et fralres
vadit, et adsu- mea, el fratres 45. etornatam. Tunc 50. mei. Quicttm-
mit secum HII. 50. mei. Quicum- vadit, el adsumit que enim fece-
spintus alios nequi- que enim fece- secumaliossep- rit voluntatem
ores quam se; nt volunia- tem spiritus Patris mei,
et inlrantes tem Palris mei; neqtuores quam qui in caelis
habitant in ea : qur in caelis est, se; et intrantes est, ipse meus
et fiunt novis- ipse meus Ira- habitaiii in eo : et frater, et
sima bomi- ter, et soror, et fiuni novissi- soror, et mater
nis illius pejo- et maier est. ma hominis ll- est.
CODEXCORREIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
Et ecce plusquaml Jonas bic. Reginaaustris exsurget Et ecce j.lusrjuam Jona hic. Regina austri. surgel in
in jtidiciocum liacgeneralione, eidamnabiteam: quia judicio. cum ^eneratione ista et condeirinaa vit eam.
\enil in finibus lerrae audire sapientiam Salomoms , quia venit a finibus terrae. audire sapientiam Salo-
el ecce plus quam Salomon hic. Quum aulem spiri- nionis. et ecce plus Salomone hic.
lus immundus exieril ab Iiomine, a perambulat jier Cum aulem inmundus spiiitus exieril ab homine
4
loca arida ct deseria desiderans requiem , ct non ambtilat pei Ioca arida. quaercns requiem et non
in.eniens. Tunc dic l : Revenar in * domum meam, imenil. Tuncdicit. Revertir in domum meam. unde
niideexivi. Et veniens si 6 invenerit \acaulem, et exi\i. Et veniens invenit vaeantem scopis tnuiida-
mundatam. 7 Ttinc vadet, et assumet seplem alios lam. et ornaiam. Tuiic \adit et adsimnt alios sep-
spiiitus nequiores se ipso; intranles habitabuut ibi: tem spiritus. nequi h liotes se. et inirantes l.abilaut
et fiuiit novissima bominis illius pejora * jirioribus. ibi. et fiunl novissmia bominis illius. pej'oia prion-
Sic erit etgeneratioiii huic pessimae. 9 Loquenle eo bus. S'cerit ei gcnerationi huic pessimae. Adliuc eo
ad turbas, ecce mater illius et iratres stabant fonss lofjiiciitead turbas eccemaler ejus et fratie-. siabanl
10desiderantes loqui cum eo. At ille j-espondens fons quaerentes loquiei.Dixilauiem ei quidam ecce ma-
dixileis qui seciin)lo(|uebaiilur:Qu_3est matei mea, ter tua. el frati estiii.foi isslantquaei entesloqui tecum.
11aut qui sunt Iratres met?Eiextendens manum 12ad Adilleiespondens, aitdiceiili sibi.Queesl mater mea
discipulos suos , dixil: Ecce mater mea, ei fratres et qui sunt fratres mei. Et ex.endens manum suam
mei. Quiquumque cnim fecerit voluntatem patns mei, superdiscipulos suosdixit. Ecce maier mea el fratics
qui in coehs esl, 1Shic mihi el frater, et soror, et mei. Quicunnjiieenim fecerit volunta.lem Patris mei
mater est. qui in caelis est ipse meus frater et soror et maier est.
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 Jonahic est. - mtranteshabitabunlm eum:
2 surget... lsla, et condemnabit...a finibus 8 magisquaaipnora.
8 ambulat 9 Haee loquentead
4 quaerensrequiem, et non invenit. 10 quaerentes
8 domiim,unde loqui, ete.. ul Vulgalausquediceutisibi.
11 elfratres mei?
6 invemtvacantem,scopismundatam,etornatam. 1! in discipuhssuis,
' Tuncyadil, etadsum.lsecum...nequioresquamse.Et ls lpse meus frater,

BLAM.HINI EOTM.
a condemnavit.v pro b usurpala.
b ti in nequitiores, lila est a libiayio lineola transversa.
221 • EVANGEii-M SECUNDUMMATTHiEUM. 222
COI.EX YERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
CAPUT XIII. CAPUT XIII. 6. terrae. Sole
l.Eo die(n)exiil f Jesus(_>) 1. Eodem die (a) aulem orto
et sedebat se- 6. habebant radi- exiit f Jesus (b) aestuaverunt
2. cus mare. Et cem, aruerunl. seeus mare, ' el quia non habe-
congregatae 7. Alia autem ceci- et sedebat. bant radicehi ariie-
suntturbae derunt in spi- 2 Etcongregatae 7. ruiit. Aha autem
ad eum, ita ut nas : et creve- sunt ad eum ceciderunt in spi-
in navicula. . runt spinSe, lurbae, ila nis: et creverunt
ascenderet, et suffocave- ut in navicu- spinae, et suffocave-
et omnes tur- 8. runtea. Alia lam ascenderei, 8. runl ea.
bae stabant vero cecide- et sederet, Alia vero
runt in ler- el omnes lur- ceciderunt iu ter-
3. cutus est ad ram bonam : bae stabant ram bon^m : et da-
eos mul. ..... et dabant fruc- 5. in liltore : et bant fructum, quae-
parabo ttim, quaedam locutus est dam cenlensimum,
cens : centesimum, ad eos inulta alind sexagensimum,
Ecce exiit qui aliut LX. aliut in parabolis aliut vero tricen-
seminat semi- 9. XXX. Quia ha- dicens : 9. simum. Qui habet
4. nare. Et cum bet aures, au- Ecce exiit se- aures audiendi,
seminat, quae- 10 Et ac- minator seminare audiat.
dam cecide- cedenles dis- semen suurii. 10.Et acce-
runt secus cipuli ejus di- 4. Et cumsemi- dentes dis-
viani, et vene- xerunt ei : Qua- nat, quaedam cipuli ejus dixe-
runt volucr. . , , re in parabo- ceciderunt se- runt ei : Quare
et comede- . . . loqueris cus viam, et in parabolis lo-
runt ea. . . . . . ad eos ? venerunt volu- queris ad eos?
11. Ad ipse respon- cres caeli, et 11. Ad ipse respdn-
dens ait illis : comedefunt ea. dens ait illis:
Quia vobis da- 5. Quaedam aiilent Quia vobis dalum
tum esl nos- ceciderunt irt esl nosse misleria
se mysterium pelrosa loca, regni: illis autem
fegni : illis au- ubi non liabe- non est datum.
tem non esl bant terram _ 12.Quienim_
12. datum. Quienim multam; et con- habet, dabiiur
habet, davilur tinuo exhorta ei, et abundabit:
ei, et abunda- sunt, quianon qui aulem ndn
vit: qui autem habebant babet, et quod
non habet,etq__dl_abetau- altitudinem habet
CODEX CORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
XIII. ln illa die * egressus est Jesus, et sedehat In illo autem die exiens Jesus de domo. sedebat
juxtamaie. El congregatae sunt ad eum turbre mul- secus mare. El convenerunt ad eum turbae niuliae.
tae,a ita ut ascenderet in nrivem et ibi sederet, et ita ut naviculam aseenderei sedere el omnis tmba
oninis turba m litlOre stabat: el loquutus est ad eos st.tbat )•) litore. H loctiius esl eis multa in parabolis
imilta in paiabolis, diccns : Exnt 3 senun.itor semi- dicens. Ecce exiit qui seniinat seininare. El dum ^c-
iiire semen suum. El dum seminat, quaedam cecide- mjnat. qtiaedam fcd aecidentnt seeus viatn. elavene-
ruut secus viam, et \enerunt \olucres coelt, et co- iuntvolucresei comedeiunt ea. Aba .mlem c aeti-
mederunl ea. 4 Aha vero ceeiderunt super petrosa denml in petrosa. ubi non haliebal terram multam et
loca ubi non erat copiosa terra : et •" confestim continuo exoria sunf quia non habebant allitudiur-m
nata sunt. Orto auiem sole aestuanles arueiunt leriae. Sole autem orto. esluaverunt. et quia non
eo quod non haberenl radicem Alia aulem ce- habebant radicem aruprunl. Alia auiem cecidenint
ciderunt in spiiiis : et B ascenderunt spinse, et in spinis. et ascenderuni spinae el suffoCavenini ca.
suffoctverunt illa. Alia autem ceciderunt in terram Alia vero b^ 1 eciderunl in leiram bonam. et dab.uit
bonim : et * ederunt fruclum, almd cenlesimum, 8 fructum. aliud centesimum. alitid sevagesimum.
aliud sexagesimum, aliud vero tncesimum. Qui h..- abud tiioesimum. Qni liabeiaures audiei.di audiat c
bet aures 9, audiat.Ei accedcntes disCipuli dixerunt Et actedenics discipuli ejus dixenmtei Quare in pa-
ei: Quare in parabolis loqueris ad eos. 10 Quibus rabblis loqueiis feis. Ad ille respondens ail lllis.
respondens ail: Quoni.im vobis dalum est 51scire Qnia vobis dalum est nosse myslerium regni caelo-
arcana Dei : illis aulem non esl daium. Qui enim ha- rum. illis autem non cst dattim. Qui enim habet
bet, dabitur illi, et abundabit: qui aulem non habet, dabitur ei. et abund.ibit." qut aulem nou babel. et
YARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 exiit... secus n dabantfructunr,qhaedam
8 ila ut m navieulamascenderetet sederet... 8 et
2 qui semmatseminare.Et 9 audiendi, audiet.
4 Quaedamautemcecideruntin loea pelrosa, ubl 10 At ipse respondensait illls : Quia
5 continuoexorta, etc, ul Vulgala. 11nosse mystenumregni: illis
6 creverunl
BLANCHININOT___:
a ain caeciderunt,extrita, uti et infra. dem ibi litleras fuisse, sed deleise benitus suht. nec
b a extrita. ullum superesi.
c Lomis isle est vacuus b ebdiee, et videtuf fiii- vestigium
— (b) Deest de dojityBifamin cdd. Canf,
(a) Ita et cod. Cant. 'EtjalOev.
225 EUSEBII VERCELL. EVANGELIUMCUM VARIIS COD. COLLATUM.
CODEX VERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
feretur ab eo. audierunt. auferelur ab eo. _>, et justi cupierunt videre
45. Ideo in paravo- 18. Vos ergo audi- 15. Ideo non in pa- quae vidislis, et non
lis loquor illis: le parabolam rabolis loquor illis : (a) viderunt; et audire quae
ul videnles seminantis. ut videntes non vi- vos audistis, et
non videant, \9. Omnis qui au- deant, et audienles non audierunt.
et audientes dit verbum audiant, et non in- 18. Vos ergo au-
non audiant. regni,et non lellegant : ne quando dite parabolam
14. Et tunc inple- inlellegit, ve- 14 convertantur.Etluncf 19. seminanlis. Om-
tur prophe- nil malus, et in illis sermo Prophe- nis qui audit
. . . a Eseiae dicen- rapil quod se- tae dicentis: (b) Vade verbuin regni,
lis : (b) Vade dic po- muiatum est et dic populo huicf; et non inlellegit,
pulo htiic f ; aure in corde illi- aure audielis, et non venit malus, et
audielis, et non us : hic est qui intellegetis : et viden- rapit quod semi-
15. inlellegelis. In- secus viam tes videbilis, et non natum est in
crassa cor seminatus 13. videbitis. Ingrassa- corde illius: hic
populi bujus, 20. est. Qui aulem tum est eniin cor estqui secus
aures, et ocu- supra pelra populi hujus, et au- viam seminatus csf.
los eorum seminalus ribus suis graviler au- 20. Qui autem su-
grava : ne quan- est, hic est, qui dierunt, et oculos pra petrosa lo-
do converlan- verbum au- suos gravaberunt: ne ca seminatus
tur, el sanem dit, et conti- quando oculis videant, est, hic est, qui
16. eos. Vestri nuo ctim gau- et auribus audiant, verbum audit, et
auiem beati o- dio accipit il- et corde inlellegant, coiitinuo cum gaudio
culi qui vident, 21. ium : sed non et convertantur, et aceipit illud :
et aures quae habet in se ra- sanem eos. Incrassatum 21. sed non habet
audiunt. dicem, sedest est enim cor populi in se radieem,
17. Amen dico vo- temporalis. liujus, ct aures eorum sed esttempora-
bis, quod mul- Facta autem tri- obstrue, et oculos eo- lis. Facta autem
ti prophetae bulatione (c) vel f ruin grava : ne quando tribulatione (c)
elj'usti cupie- persecutione convertantur, et sanem vel f persecutio-
runt videre propter ver- illos dicit Domiims. ne propler ver-
quae videtis, bum, continuo 16.Vestriautem beati ocu- bum, continuo
et non audie- scandaiizatur. liqui vident,et aures scandalizantur.
runt; et au- 22. Qui autem in quaeaudiunt. 22. Qui autem in
dire quae au- spinis semina- 17. Amen dico vo- spinis seminatus est,
ditis, et non tur, hic est, qui bis, quod multi prophetae hicest, qui
CODEXCORBEIENSIS. CODEXBRIXIANUS.
el quod habet auferelur ab eo. l Propler hoc in pa- quod habet auferetur ab eo. Propterea in paraholis
rabolis loquor illis : ut videntes noh videanl, et au- loquor eis. quia \identes non videnl et audientes non
dicntes 2 non audianl, neque intelligani. Et lunc audiunt neque intellegunt. Et adimple a retur in eis
implebitur in illis prophetia Esaiae dtcentis : Vade propbelia Esainedicentis audilu audielis. et non in-
el dic populohuic; 3aure audielis, et non intelligetis: lellegelis. el videntes videbilis. et non videbiiis. In-
et videntes 4 non videbitis. Incrassalum est enim Crassatum est enim cor populi hhjus. et auribus
cor populi hujus, ct auribus giaviter audierunl \ graviter audierunt. eloculos suoscluserunt.nequan-
et oculos suos cluserunt : nequando oculis \ideant , do oculis videanl ei auribus audiant. et corde intel-
el auribus audianl, el cordeitrteIlig.ini, etcomer-
6 legant. et converiantur. et sanem eos. Veslri aulem
tanlur, ct sanem cos. Vestri aiiiem beati oculi qui heati oculiquia videni.et aures vestraequia audiunt.
vident, et aures vesirae quae audiunt. Amen dico Amen dico vobis. quia multi propheue ei justi. cu-
vobis , quia intilii prophetae et justi cupierunt pierunt vidcre qnae vos videtis. et non viderunt et
videre quae ' videtis, et non viderunt; et audire audirc quaevos audtiis. et non audieruut. Yosergo.
quae* audilis, et non audierunt. Vos ei go audite pa- audite parabolam scminanlis. Omnis qui audil \er-
rabolam seminantis. Oiniiis qui audit veibum regni, bum regni. et non intellegii. venit malus. el rapil
el non iiitelligii, venit malus, et rapu quod semma- quod seminatum est in corde ejus. lnc esl qui secus
tum est in corde ejus : hic est qui secus viam semi- viam semmatus esl. Qui auicm supra petrosa semi-
nalus est. Qui auiem super petrosa seminatus est, natus est. hicest qui verbum b meum audit el con-
hic cst, qui verhum audit, el conlinuo cum gaudio tinuo cum gaudio-accipit illud. non habet aulem in
9 accepit lilud : non habet in se radicem, scd esttem- se radicem sed est temporalis. Cum aulem facia fue-
poralis. Facta aulem tnbulaiione el persequutione rit Iribulaiio (c) vel f perseculio propter verbiim
\erbum conlinuo scandalizalur. Qui aulem continuo scandahzalur. Qui autem in spinis est semi-
10est seminatus ,in spinis, bic est, qui
propter
nalus hic est qui
VARIANTES LECTIONES CODICIS MS. S. GERMANENSIS.
1 Idcircoifi 0 quia vident, et aures quae
2 audiaut,et non intellegant; nequandoconvertantur. "" vosvidetis, et audire
Et lunc 8
8 audituaudietis 9 audislis,
illud:sed non
4 videbitis,et non aspicietis.Ingrassalumest cor 10accipit
in spinisseminalur
0 audierunt; ne quando
BLANCHININOT.E.
a Dure illae Iittersere, in adimpteretur, li._esunta b Particula illa, meum, extrita est.
librario lineola transversa.

(a) Ila et COd.cant. Iva $),eTtovxeg v.aikvovovxeg


p.np)iitaiJL,— p-rtvovatri,vai p. ko-vvae-L,
f-rjrcoxtertLO-ptyaa-i'
yat xbxt TtknpaO-no-txaL:
cui concinit et Vercell. (b) Addit vade el dic populo huic; etiani eod. Caut. rtoptv-
Onxtv.aieiTtexa)«<_ xoixa, cx Esaia. — (c) Ila et textus Gra.cus«.
225 EVANGELIUMSECUNDUMMATTHJIUM. 226
CODEX VERCELLENSIS. CODEX VERONENSIS.
verbum au- crevisset her- verbum audit, seminavil zi_a-
dit, et sollici- ba, et fructum et per solhcitudi- nia in triti-
tudine saecu- fecisset, tunc nem saeculi hu- cum, et abiit.
li, et volunta- apparuit (b) ziza- j'us, et volup- 26. Sed cum cre-
tes divitiarum, 27. nia. Acces- tates divi- visset herba,
suffocalver- serunt autem tiarum, suffo- et fructum fe-
vum, et infruc- servi patris caiit verbum, et cisset, tunc
tuosus fil. familias, etdi- sine fructu efli- apparuerunt (b) zizania.
25. Qui vero in ler- xerunt ei: Domine, cilur. " 27. Accesserunt
ram bonam nonne bonum 25. Qui vero in ter- aulem servi
seminatus semen semi- ram bonam se- patns familias, et
est, hic est, qui nasti in agro minalus est, hic dixerunt ei :
audit verbum, luo? Unde er- esl, qui audit Domine, nonne
et intellegit, (a) go habet ziza- verbum, et in- bonum semen
tunc f Iructum 28. nia ? Et ait illis : tellegit, (a) seminasli in agro
adferet, et ta- Iiumicus ho- lunc f fructum tuo ? Unde er-
cit aliut1 qui- mo fecit hoc. (c) adferet, et go habel ziza-
dem C. et aliut Dicunta et ser- facit alium 28. nia?Etaitil-
quidem centen- lis : Inimicus
sexagesimum, ""vi f , Vis, imus, homo hoc fecit. (c)
aliut xxx et colligimus sunum, aliut
24. Aliam paravo- 29. ea?Dixiteis: sexagesimum, Dicuntei servi f,
lam proposuit Non: ne forte aliud vero tri- Vis, imns, et
illis, dicens: colligentes eensimum. Qui colligimus ea ?
Simile est reg- zizania, era- habet aures 29. Ad ait illis :
num caelo- dicetis (d) simul audiat. Nolite : ne forte
rnm homi- et f triticum. 24. Aliam parabolam colligentes ziza-
iii, qui semi- 50. Sed sinite utra- proposuitillis, nia, eradicelis (d)
navit bonum que crescere dicens : Simile simul el f tri-
semen in a- usque ad mes- est regnum cae- 50. ticum. Sed sinite
25. gro suo. Cum sem, et in lem- lorum homini, utraque crescere
autem dormi- pore messis qui seminavit usque ad messem,
rent homi- dicam messo- bonumsemen et in tempore
nis, vemt ini- ribus: Coiligi- in agro suo. messis dicam
micus-ejus, te primum 25. Cumautem messoribus : Col-
el supersemi- zizania, et col- dormirent homi- ligite primum
navit zizania bgale ea fasci- nes ejus, ve- zizania, el alligale
in triiicum , culos ad com- nil inimicus ea fasciculis ad
26. et abiit. Sed cum burendum, ejus, et super- comburendum,
CODEXCORBEIENSIS. CODEX BRIXIANUS.
**
verbum audit, et solicitudo saeculi istius, et lallacia veibum audit et sollicitudo saeculi hujus et falla-
divitiarum,s suffocat \erbum, et sinelructu efficitur. cia divitiarum suffocat verbum. et sine fructu a m
Qui verointerrambonamseminalusesl, hic est, qui eidcitur. Qui vero in tcrram bonam seminatus
audil verbum, et intelligit, et fructum a aflert, et facit est. lnc est qui audit verbum et inlellegit. et fru-
aliud quidem centesimum, alrud autem sexagesi- ctum affert. et f.icit. abud centesimum. aliud auteni
mum , porro aliud vero tricesimum. Aliam para- sexagesimum. ahud tricensimnm. Aliam parabolam
holam proposuit illis, dicens : Simile factum est proposuit eis dicens Simile est regnum caelorum.
h
regnum coelorum liommi, qui seminavit bonum se- homini qui semina bit bonum semen inagio suo.
men m agro suo. Qnum autem dormirent bomines, Cum autem dormireni homines venit inimicus cjus
venit inimicus ejus, et superseminavit zizania in * et supersemuiavit zizania in med)o tri ° tttci et
medio tritici, et abiit.s Quum autem crevissct herba, abiit. Cum aulem crevissel herba. et fruclum fecis-
et fiuclum fecisset, tunc apparuerunletzizania. Ac- set. tunc apparuerunl et zizania. Accedentes autem
cedentes autem servi 6 patrisfanulias, dixerunt ei: servi patris iamibas. dixeiunt ei. Dominenonne bo-
Domine, nonne bonum semen seininasti in agro luo? num semen seminasti in agro luo. Unde ergo babet
Unde ergo habet zizania . Et ait illis : Inimicus ho- zizania. Ad ille dlx.il eis. Inimicus homo hoc fecil.
mo hoc lecit.' Servi autem dixerunt ei, Vis, imus, et Servi autem dixerunt ei Vis ergo euntes colligimus
colligimus ea? Etait: Non : ne forte colligentes zi- ea. At ille ait eis Non. ne dforte colligentes zizania
zania, eradicetis simuls cum eis et triticum. Sinite eradicetis (d) simul et f tri tticum. Sinite utraque
utraque crescere usque ad messem , et in tempore crescere. usque ad messem. et in tempore messis di-
messis dicam messonbus : Colligite primum zizania, cam messonbus Colligile primum zizania et alligale
et alligate 9 ea in fasciculos ad comburendum , fasciculos. ad comburendum ea.
VARIANTES LECTIONES CODICISMS. S. GERMANENSIS.
1 saeculiet voluptasdivitiarum Gpatris familiae, et
s suffoeant 7 "Oieuntei servi, Yis,
3 aliud sexagesimum,aliud 8 simul et triticam.Sed sinite
4 m tnticum 9 eafasciculos
* Sed cumcrevisset
BLANCHININOT_E.
a m in fructum, derasa est a correctore. c Una ex duabus t exlrita est a correctore.
">>Seminabtt, pro se»una-.f. d Et hic quoque una ex duabus t extrita est.

(a) Ila et cod. Cant... .ot_.-—(b) Aule zizania deest et, ul in cod. Cant. — (c) Ita et cod. Cant. liyovaiv avxa
o_§ovXo_. — (d) lla et cod. Cant. apa, v.ai.
227 EUSEBII VERCELL. EVANGELIUMCUM VARIIS jCOD. COLLATUM. 22S
CODEX VERCELLENSIS. CODE^ VERONENSiS.
triiicum au- 34. Ha nia triticum autem locutus est
tem congre- . . tus est congregaie in Jesus in para-
gate in horre- Jesus in paravoiis . . . horreum meum. bolis ad turbas :
51. um meum. Ali- .... paravolis non lo- 51. Aliam parabolam {<_) el sine para-
am parabolam (a) quebatur eis: locuius est f bolis non lo-
loculus est f 55. ut adimplere- illis dicens : quebatur eis:
eis dicens : Si- tur . . uoddic- Simile est 35. ul impleretur
mile est reg- era . . per regnum caelo-. quod dictum
num caelorum Pro .... etam rum grano erat per Pro-
grano sinapis, dicenlem : Ape- sinapis, quod phetam di-
quod . . . . pi- riam in para- aecipiens homo cenlem: Ape-
ens homo se- bolis seminavit in riam in para-
minavit in a- os meum, agrum suum ; bolisosmeum,
grum suum : eruciua- 52. quod mini- ructuabor
52. quod mini- bo abscon- mum quidem absconsa aqle
mum quidem sa ante consli- estommbus constitulionem
est omnibus tutionem mun- seminibus: mundi.
seminibus : 56. di. Tunc, cum atitem 56. Tunc, dimissis
cum autem dimissis tur,- creveril, ma- lurbis, abiit
creverit, ma- bis, abiit in do jus fit omni- in domum: et
jus (it omni- mum : et acces- bus boleribus, accesserunt
hus holeribus, serunt ad etim et fit arbor ad eum disci-
et fit arbor disciplili ejus, talis, itaul puli ejus, di-
tanta, ilaut dic . . . es : . . . . volucres caeli centes : Enarra
volucr . . . cae- . . rra n . . s veniant, et nobis parabo-
li veniant, et parabo habitent in lam tntici et
liabitent in r . . tritici et ziza- ramis ejus. zizaniorum agri.
. . . is ejus. niorum agri. 35. Aliam para- 57. AdJesus
35. . . . liamparabo- 57. Ad Jesus respon- bolam locu- respon-
. . . . m dixiteis. dens ait: Qui lus esteis. dens ait: Qui
estreg- semin .... bo- Simile est seminat bonum
num . . aelo- num se , regnum caelo semen, est Fi-
rum fermen- Filius homi- rum fermenlo, lius hominis.
to, quod accep- 58. nis est. Ager quod acceplum 38. Ager autem,
tum mnlier autem, estiiic mulier abscon- est bic mun-
abscondil in mundus. Bo- dilin farinam dus. Bonum
farinam men-