Vous êtes sur la page 1sur 629

Ambroise (saint ; 0340?-0397). Sancti Ambrosii,... Opera omnia.... 1845.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGI.E

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHEQA UNIYERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OEGONOMIGA,

0MNIUM 88. PATBBM, BOCTORUM SCRIPTORUMQUE


-
EGCLESIASTICORUM

QUI AB MYO APOSTOLICO AD USQUE INNOOENTII :IA


FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QVM
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PE
PRIORA ECCLESIJE S^ECULA,
JUXTAEDITIONES
ACCURATISSIMAS, INTERSE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS
DILIGENTER CASTIGATA;
COMMENTARIIS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ;
OMNIBUSOPERIBUSPOSTAMPLISSIMAS EWTIONES QUJETRIBIJS KCVISSIMIS SjECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA,
INDICIBUS
PARTICULARIBUS SINGULOS
ANALYTICIS, SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS,DONATA ;
CAPITDLIS
1NTRAIPSUM TEXTUM RITEDISPOSITIS,NECNON ETTITULISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOKEM
DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS,ADORNATA J
OPERIBUS
CUMDUBIIS TUMAPOCBYPHIS, ALIQUA VEROAUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAMPOLLENTiBUS, AMPLIFICATA J
DUOBUSINDICIBUS
GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTEROSCILICET-RERHM, QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUEPATRUM IN QUODLIBET'THEMA SCRIPSERITUNOINTUITU CONSPICIATUR; ALTERO
SCRIPTURiE SACRJE, EXQUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ETIN
QUIBUS OPERUM SUORUMLOCISSINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCR1PTUR&
TEXTUS COMMENTATI SINT.
EDITIO OETERISQUE
ACCURATISSIMA, OMNIBCSFACILEANTEPONENDA, SIPERPENDANTUR ! CHARACTERUM NITIDITAS,
CHART/EQUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,.PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUU TUM"VARIETAS
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBiQUE 1NTOTO OPERISDECURSU CONSTANTEI^- T^S,
PRETIIEXIGUITAS
SIMILIS, , PRjESERTlMQUEISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA,,' ^^//
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPTJSCULORUMQUE HACTENUS HICILLIC SPARSORUM , PRIMUM I
AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EXOPERIBUS AD OMNES jETATES.,LOCOS, LINGUAS [ ** f^~\i.
I&, \
FORMASQUE PERTINENTIBUS, COABUNATORUM. ' | £p

SERIES PRIMA, V \
IN QUAPRODEUNTPATRES,DOCTORESSCRIPTORESQUE
ECCLESIJELATINJB
"L,
A TERTULLIANOAD GREGORIUMMAGNUM. \
ACCURANTE J.-P. MIGNE, @Mt$mm QCWtyUtWXW IN SINGULOS SCIENTI
EGCLESIASTICJE RAMOS EDITORE.

PATROLOGLE TOMUS XVII.

S. AMBR0SII TOMISECUNDlET DLTIMIPARS POSTERIOR.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


1N VIA DICTA D'AMBOISE,PRES LA BARRlfcRE D'ENFEK,
ou PETIT-MONTROUGE.

1841
SANdfl

MEDIOLAWEMSIS EPISCOPI

OPEEA OMMA.

EDITIO PS^I ALIIS OMNIBUS COMPLETA, QUARUM INSTAR HABERI POTEST;

ADMANUSCRIPTOS
CODICESYATICANOS,GAILICANOS,BELGICOS,UTC., HECNONAD VETERES
EDITIONES,MAXIBIEYEROADBENEDICTINIANAMRECENSITAET EMENDATA ;

KOTISLECTIONIBUSQUE TEXTUISUBJACENTIDUS,
VARIANTIBUS, CONTINENTER
ILLUSTRATA;

VARIIS
INSUPER QVIEVELOMISERE
OPUSCULIS VELNE MEMORAVERE ERUDIT|.
QUIDEM
LOCUPLETATA.
BENEDICTINI,

TOMI SECUNDI ET ULTLMI PARS POSTERIOR.

'
VENIT APUD EDITOREM,
JN VIA DICTA D-AMBOISE,'PRfcS LA BARRlfeRE D'ENFER,
" .. : OTJPETIT-MONTROUGE.

1845.
ELENGHUS OPERUM

QJLE IN HAG POSTERIORIS TOMI PARTE CONTINENTUR.


: i

De XLII Mansionibus filiorum Israel. Col. 9


Commentaria in Episiolas B. Pauli. 45
Traclatus de Trinitate. 509
Tractatus de Fide orthodosa. 549
De Dignitate sacerdotali libellus. 567
Libellus ad Virginem devotam. • 579
Sermones S. Ambrosio ascripti. 603
Epislolse ex Ambrosianarnm numero segregatee. 733
Precaliones duas ante Missam. 751
Expositio in seplem visiones libri Apocalypsis. 765
De Poenitenlia Iiber unus. 971
De Spiritu sancto libellus. 1005
De Goncordia Mallhffii et Luca^ in genealogia Ghristi. 1011
De Dignitate conditionis humansglibellus. 1015
Exorcismus. 4019
Acta S. Sebastiani. 1021
Liber de vitiorum virtulumque conflictu. 1057
De Vocatione gentium libri duo. 1073
De Moribus Brachmanorum. 1131
Phiiosophorum breves Epistolaj. 1147
Epistolse duae de Monachp energumeno. 1154.
Esplanalio Symboli adinitiandos. 1155
Epistola de Bde. 1159
Hymni S. Ambrosio atlributi. 1171

Gol. 272, lin. 20 (ascendendo): GAPUT XV; lege GAPUT XVI. ,


Col. 503, lin. 7 (ascendendo): GAPUT PRIMUM; lege GAPUT UNIGUM.
Col. 686, lin. 12 (ascendendo): occurit; lege occwmf. I
CoL 1031, lin. 2*: consersi; iege eonversi.

ImprimerieideVRAYET DBSURCT et C'%


sm tfe gdvres, 57, UParis.
AD IPEM SAN€TI AIBROSII

APPENDIX.

OPERAA BENEDICTIMS
COMPLECTENS IN SUA EDITIONEADMISSA.

IN LIBRUM SUBSEQUENTEM ADMONITIO.


Huncce tractalum Romani edilores primi vulgarunt. Qua vero id fecerint auctoritale, an uno pluribusne co-
diabus nixi, el rursus an prisca recentive manu exaratis, admonere supersederuni. Nos ne vel unicum manu-
scriptum usquam deteximus : nilntominus tamen cadem hcec opella argumenta suggerit, quibus ejusdem
supposilio depreliendamr. Elenim ut omillamus discrimen slyli ac iraclandi argumenti discrepanliam, in
ea Joseplium,ascriplis ipsius verbis, subinde cilalum reperire est, quod ablwrrere ab Ambrosii consneludine
negabit nemo. Sed illud omnem dubitandi tollil rationem, quod hujus Iractatus Auclor non solum Origenis
el llieronymi commentationesuicumque esl imilatus, verum etiam non raro ipsamet Bieronymi verba usur-
pavit, et locos Origenis e Rufmi translatione id lemporis vixdum edila petilos exscripsil : quni omnia nos
ad marginesindicabimus. Ccelerumde Auctore hujus operis certiora forsilan traderemus,nisi liocloco cogeremur
tmi Romanmediiioni credere, cujus fides quam sublesla sit, vel solus tractalus de Trinit. ct liesurrect. Mort.
docere poieril. Verumtamen hoc ipsum opus, quale habelur, ea suppedital ratiotmm mcmeniaunde non injuria
illud sermonibus ad populum habilis conslare, et forle etiath Auclorem ejus monachumexstitisse subodoremur.•
Neque veroinviti adduceremurin hanc senlentiam, uleum sin minus Bedoaac Rhabani vixissetemporibus, sallem
itlorum raiionem in eo tenuisseexistimemus,quod illi in eamdem maieriam scribere aggressi, Bieronymum, aut
eum polius cujus sermonesinitio Appendicis ad quintum Operum Auguslinianorum tomum lcguntur, quemque
non pauca ex Origene mulualum conslat scepiusad verbumtranscripsere.

DEXLIIMANSIONIBUSFLLIORUM ISRAEL TRACTATUS.


1 NDHERORDM liber, de quo nunc nobis esl sermo, sunl aulemhwcad correclionem nostram (I Cor. X, II),
unus est ex quingue Moysi libris. Eo vero npmine A ut legentes et probantes quanta nobis in bac ad ler-
legimus appellari, quoniam Israeliticse plebis ex ram vivenlium profeclione immineanl discrimina,
^gyplo cgressse virorum perfeclorum numerum et quantas Iioslium insidiae, bellorum confliclationes
computationem Dei prsecepto continet. Sic enim spiriialium, marium el fluminum, mundi et volupta-
. Moysi locutus est Deus: Accipe summam universai lum pericula (Origeneshom.27 in Num. ex vers. Ruf.);
congregalionisfdiorum Israel a viginti annis el supra, iler iiostrum non segniter, neque remisse carpamus,
per domos familiarum ipsorum, omnis egrediens ad quo labenle die, in niedio deficiamus itinere, nociis
pmliandum in Israel. Itaque Dominus cum liomines tenebris obruli. Nocle enim J£gypii primogenita
a viginli annis et supra, et ad praeliandum idoneos ab exterminatore "percutiuntur (Exod. xn, 29):
numerari prseceperit, manifestum quod viros per- nocte avari anima divilis a~ dsemonibus reposci-
fectos intellexerit.A qua summa mulieres feniinese tur (Luc. XII, 20). Sed prudenter iiineri nos accin-
infirmitalisobsiaculo, servi, ulpoie, vita moribusque gentes, foniterque ad bella prseparali, de virluie ad
degeneres, jEgyptii, ut alienigense el barbari exclu- virtulem transeamus, el Dominus Deus noster praa-
duntur {Origeneshom. 1 in Num. ex vers. Ruf.). Soli cedal nos ante faciem nostram, debellans inimicos
numeranlur Israelilae, nec ii omnes; sed robore. nosiros,- porlansquc nos, ut maier [filium suum, ac
taiitum et virtuie prastantes. Sic enim scriptum est: ducens nos in die per nubem, et nocle per ignem;
Numeratio filiorum Israel cum exercilu eorum a ul tandem superalis quibusque 2 iiineris difflculta-
viginti annis et supra, omnis egrediensad prceliandum libus, adversariarumque incursibus potesiatum, pro-
in Ismel, elc. (Num. i, 45). Nec id mysterio vacal: feclionem nostram gloriose perficiamus. Mansiones
nam <!umpuerilis et lubricus sensus, vel feminea et vero filiorum Israel quadraginta et duae numero
resoluta segnilies nobis inest, vel dum iEgyptios, compulantur, quse denarii, quaternarii, el binarii
barb.irosque gerinius mores, sancio Dei ealculo nu- ratione numeri quem conlinent, multa nos mysleria
merari non meremur, In eodem deinde libro filiorum docenl. Volenles aulem id vobis, fralres, explicare,
Israel itinera, profectiones, mansionesque a finibus inluemini, obsecro, et flgitc memorioe; ne verbi
vEgypli usque ad lempus el loeum, quo Moyses de- contemplores inveniamini, nec fiat anima vestra via,
funcius est, mandalo Dei recensentur. Inquit enim : ubigrana jaclala non germinent: el veniant, inquit,
Et scripsil Moyses profecliones eorum et mansiones volatilia cceli, et rapianl ea. Percipite ergo hsec, et
eoruin, per verbumDomini (Ibid. M). Nec vero sine recpndite in cordibus vestris. Denarius numerus
^ansa Moysihoe seribere a Domino prseceplum est; myslicusesl, et non mediocriter a Moyse commen-
quia propter instructionem nostram : inquit enim datus: ad eum namque primilias, oblationesque ei
Aposlolus: Omnia in figvra contingebantillis : scripla vota refert. Inquit enim : Omnis decima terrce, el a
PATROL. XVII. 1
U AD-OPERA SANCTI AMBROSIIAPPENDIX. 1S
fruclu ligneo, Domino est: el omnis decima boum el lk ral. Inquit eniin : ab Abraham usque ad David, gene-
ovium, el omne quod veneril in numero, sub virga, raiiones quatuordechn: a David usque ad transmigra-
decima erit sancta Domino (Levil. xxvn, 50 el seq.). tionem Babylonis generationes quatuordecim; el a
Denique Jacob, Deo sibi dum ad Laban avuiiciilum transmigratione Babylonis usque ad Chrislum, genera-
suum in Mesopolamiam proficisceretur, in itinere iionesqualuordecim(Matth. i, 17): ul ostenderet quod
appafeiui pollieitus est, dicens : Omnium qum mihi venis Israeiita qui de soeculi liujus JSgypio ad
dederis, decimam decimabo libi (Gen. xxvin, 22). ccelum, veram vivenlium lerram, per lol rerum
Hanc ob causam Noe ille qui primus in veleri discrimina ct inimicqrum tentamenia, perveniie
Scriplura justus pronunliatus esi, decimus a proio- festinal, pace per denarium, juslitia per quaterna-
plasto indiiciluf, non ad oslendendam vivenlium lunc rium, eharitaleper binariuni, armari oportet. Pace;_
setateni, vel ad prasseribendum numerum hominum: quia scriptum esl: In vqcevocavitnos Deus (1Cor.vi).
sed ut aperte docerelur quod sicul denarius, nume- Juslilia ; quia dieil idem Aposlolus : Slaleindutilori-
rorum qui unitatem sequunlur, perfeciissimus esl, camjusliliw (Ephes. vij i4). Charitale; quiaehariias
ila iranquillitas In anima, finis est re vera actionum operit muliiindinem peccalorum (I Pet. iv, 8). Chri-
vitse. Ternio enim per seipsum multiplicalus nove- sius ergo ad Yirginem, Israel ad Jordanem, Christia-
narium complet, ei liies, dissidia, bellaque divinis 5B nus ad coelum pari mansionum numero deveniunl:
indical oraculis, ul palel in quatuor et quinque regi- Sed jam ipsas lsraelis Iprofecliones sigilialim consi-
bus dissideniibus, seseque mutuo impugnantibus. deremus.
Unilas yero novenario buperveniens, denarium per- Ia mansio, RAMESSESI — Profeclionnm ordo, man-
ficilj el pacem, amicitiamque designal. Novcm cnim sionumque distinclio jfiliorum Israel ex iEaypto
certanlibus regibus sapiens Abralmm quasi dechuus exeuntium ad lerram usque palribus repromissam,
superveniens pro tempestate tranquilliiatem, pro iis qui posl Deum ambulare contendunl, ad viiiu-
bello paeem, pro morte vicloriam, Deo favente, lumque profecius aspirant, propter mysieria quse
attulit. Unde el Melchisedech summi Dei sacerdoti inclnduntur in illis, scita valde necessaria sunt (Orig.
decimas essolvit. Denarius ergo numerus perfeclus hom. 27 ex versc Ruf.). Eaenim quse in populo
est, el uniialem designat. Quaienmrius quoque el patrum corporaliter gesta snnt, nedum hisloriam,
jpse mysiicus est, et in Scriplura commendalur : rerumque gestarmn seriem nobisostendiiiil; sed_in-
nam speciosam illam lucem, quai seijisam et castera struclioni nostrse sjiirilaliler inlellecla maximepro-
manifeslal, luminisque genitores soleui et lunam, ac fieiunt. Muc spcctabal Aposlolus, dum in epislola ad
prasfulgidum stellarum chorum, quse noctem, diem- Romanos dicebal : Quwcnmque scripta sunt; ad
que, menses, annosque oriendo et occidendo lerini- '£ noslram doclrinam scripia sunl (Rom. xv, 4). Et ad
nant, die quarto creata esse sermo propheiicus de- Timolheuin : Omnis Scriplura divinilus insphala,
claral. Mundi radices quatuor numeranlur, terra, tililis esl ad docendunv,ad arguendum, ad corripien-
aqua, ignis et aer. g Ei aimuaelemjiorum viees sunt dum el ad erudiendum : in juslitia, ul perfecths sil
lolidem, hiems, seslas, ver et auluinnus. Denique homo Dci, ad omne opv.s bonum instruclus (II Tim.
de lerrse fruclibus Deo oblationes annum anle quar- in, 16). Legimus ergb quod fllii Israel, posiquam
lum fieri proliibetur : Sic enim scriplum est: Frucius /Egyplus universa lanlis plagis percussa csl,tempore
lerrm ires annos erit vobis immundus, non comedetis coQieslioraculo designalo, ul ad immolandum Do-
ex eo : al anno quarlo eril omnis fruclus ejus sanclus mino Deo in soiiludinem proficrseerentur, lenam
et iaudabilis Domino (Levil. xix, 25, 24)..Nec immc- Gessen, quam ad incolendum acceperant, deserentes,
rito: quaternioni enim insnnt omnia, punclum, linea, in Ramessen urbein piimo coiiveiierunt; ihi substi-
superficies, ei solidiias, mcnsurse universoruml In- lerunl, ihique primam fixerunt mansioneni. Ra-
sunt etiam poiissimce symphonise musiesc. Deinde messes iEgypli civilas cst, ab Ilebrocis munita,
quadranguli latera oporiet esse aoqualia. ^Equaliias quando sseviente in eos Pharaone, lulo, latere el
vero mater esl juslitise, quas coeleranim viriulum paleis opprimebantur : Sic eiiim scriptum est : El
dnx est el magistra. Justilinm ergo quatcrnarius in- ** wdificaverunlcivilalesmunitas Pharaonis, Phiion Ra-
sinual. Binarius deinum nec ipse expers cst mysierii. mcssen el On (Exod. ij 11). Est denique in extremis
Legirnus enim viduam illam insigni Inude n Domino illiusregni fmibus siia, ul habetiir in libro Exodi
commendari. quse sera duo in gnzopliylncium misit (Exod. xn, 57). In hac mansione populus p.atnim,'
(Luc. xxi, 2). Samaritanus pro curatione sauciali roactalo agno, ejusquejsanguinedomorum liminihus,
Mnos erogavit nummos (Luc. x, 55). Apud Samari- ac ulrisque postibus illiiis, exlerminatoiis evaserunt
lanos biduum transegil Salvator Ckrislus (Joan. plagam : in hac jEgypws primogenita sua vidit
iv, 45): biparlitam namque significat charitalein, exiincia : in hae fnrinnm ,non fermenlalam, vasaque
Dei nempe, £1 proximi: In his duobus, dicit Domi- argenlea et aurca ab iEgypiiis muluo accepia, verhb
n us, universaLex .pendclMProphelw.(Maith.xxn, 40). Dei, sibi poi>ulus corigregarunt. Rorum quaj dicta
Mansiones igiiur filiorum Israel ab .dSgypli finibus, sunt, fratres, singula niysleriis referla sunt, ethoslrae
inque ad repfomissionis terram qundraginla duaea proficiunt disciplinaj. iln primis quia Ramesfes sc-
Moyse recenseiiiur. Sic et sanclus MattliasusChrisii cundum aliquos interpreialur commbiio iurbulentn,
generationem describens, quadmginla duas enume- qure. significat poeniienJuim: peripsam enim lurhu-
iS DE XLH HAN&IOKIBUSFILIORUMJSIUEL. ii
ieiita fu in peccatore eommolio,Til abolealur vetustas-;Adeletur, quia scriplum esl^ Vt lutum plalearum de-
peccati et inducatur novitas gratise : uthomo velus lebo eos (Psal. xvn, 45): et receperunl argentum,
affigatur cruci, et novus hoino resurgat: ul velere quod esl sermo jusli. Scriplum est enim : Argenlum
tandem deposita conversatione carnis, novitas indu- igne examinalum linguajusli (Prov. x, 20). Dederunt
«atur spirilus. Poenileulia ergo magnam commo- lateres, qui cadunt; quia scriplum est: Laleres ceci-
tionem turbalionemque gignit. Ideo propheta : derutil, et receperunl aurum (Esai.ix, 10), quodest-
Poslquam cognovi, ego ingemui (Jerem. xxxi). Qui meris bona qua servimus legi Dei. Rona ergo coni-
ergo ad -reprornissam aelernoe lia?rediialis palriam muiaiio : unde dicit Aposlolus : 3am salurali estis,
proficisci desideral, ac Domino Deo seipsum nt jam divites facti estis (lCor. iv, 8). Has nos divilias
liostiam viventem, sanciam, 4 Patri placenlem im- comparemus nobis, quihus inlelligibiles animse nostfse
molalurus accedit, debet primo adire Rariiessen, koc thesauros repleamus: sed ipse Dominus dat nohis
estcommotionem, qua; fit pef rxBiiitentiam,ihique graliam, ut ab iEgyptiis illas eripefe possimus :
suam figere mansionem. Ibi suain mansionem fixit Ideo bene dicil Aposlolus ad llebrocos: Optimum
Acliah, quando scissa vesle sua, indulo cilicio, jeju- est gralia slabilire cor (Hebr. xm, D). Bona igilur
iiaVil, dormivit ih sacco, et deniisso ambulavil ca- •mansio Ramesse.
pite (III Reg. xxi, 27). lbi Ninive Rex fixit mansio- B : lla mansio, Socom. — Secunda filiorum Israet
nem, quando surgens de llirono suo, absiulit stolam profeciio fuit in Socoth: ibique tenloria, ^Egyplb
propriam, etsaccoindutus sedil iii cinere (Jon. ra,*6). relicia, -figenies, secundam mansioiiem habuerunt.
Ibi Corinthii maiisioneiii fixerunl, quando conlrislali Ideo dicit': Profecti autem filii lsrae'1 ex Ramesse,
sunl secundum Deum : quae trislilia, ut scrihit Apo- castrametali sunt in Socolh (Num. xxxiu, 5). Intentio
siolus, Pwnilentiam in salutem slabilein operatur salicti Proj)helse Moysi,qui Dei mandato populi pro-
(II Cor. VII, 10). Deinde agni mactatio quid aliud est cessum ex ^Egyplo nsque ad Jordanem descripsif,
quam passio Christi; qui, ut Propheta dicit, tamquam non fuit singula notare Ibca ad quse ei in univefso
agnus innocens addiiclus 'esl ul sacrificelur (Jerem. itinere diverlere contigerit; scd illa tanlum in quibus
xi, 19)? Cujus 'sanguine super domorum postes aliqua mysleria facta sunt. Socoth nrbs est in mon-
cffuso, Hberamur ab Exlerminaiore; quia Christi lanis, extra terram ^Egypli; ei tamen finilima, ut
passione per sacramenla nobis parlicipata, liberamur legitur in libro Jesu Nave (Josue Xm, 7). Denique
ah eo qui hahebat morlis iinperium, idest, diatiolo, Socofkinierpretaiurlabernacula.UndeJaeobquando
ui ad Ilebraeos scribit Apostolus (Hebr. ii, 14). Ideo ab Esau qui ei a MesopotamiaTevertenli occurrii,se
in alio Ioco dicil : Chrislus ut per suum sanguinem divisit. Reversus esl, inquit Scriptura, in tabernacula
stinctificaretpopulum, exlra porlam passus esl (Hebr. G (Gen. xxxm, 17).'Ubi alia translalio habel: Reversus
xin, 12). In hacetiam mansione iEgypti primogenila esl Socolfi. Et suhj'ungit ibi: El fecit Jacob sibi do-
exstinguuniur; lioc esl, pravi carnis affecius, elde- "mos,el pecoribus suis fecit labernacula: propler hoc
sideria mala quae miliianl adversus anlmam. Exstin- vocavit nomen loci illius, Tdbernacula. Et ihi alia
guunlur vero jEgyptii, dum non agis opera ienebra- translalio dicit: Appelldvit nomen loci illius Socolh,
rtim : exstinguuntur jEgyplii durii non carnaiiter; id est, labernacula. In hac quOque mansione coxe-
sed spiritaliter Vivis: exstinguunlur jEgyptii, dum runt farinam : Dicitur enim iu libro Exodi: El fece-
impuras sordidasque cogilaliones vel depellis e runt 'ex furina subcinericiosaiymos (Exod. xn, 59);
corde, vel omnino jion recipis. Ideo quserenti: Non enim fernienlata fuil: ejecerunl namque eos
Quis me liberabit de corpore morlis hujus? respOndil jEgypfii. In hacfit insuper annorum cbmpulatio qui-
Apostolus : Gralia Dei per Jesum ChrislumDominum bus Israel fuilin ^3gypto. Inquil enim : At habilatio
nostrum (Rom. vn, 24,'25). In hac maiisione Tarina, fdiorum Israel, quahi habilaveruntipsi et palres eorum
argeritum et aurum cumulaniur. Farina, ex qua in terra JEgypti, etc. (lbid., 40). In hac tandein prsc-
panis conficilur, doclrina Cbrisii esl; quia panis cipitur ul bujus ex iEgypto liberaiionis perpeluum
Clirisius esl, dicenle Joanne : Ego sum panis vivus exstet apud eos memoriale. Inquii enim: Dixit Moyses
"
(Joan. vi, 51). Argentum, divinum designat elo- ad populum : Recordaminidiei hujus, in qua egressi5
quium : Eloquia enim Dotnini, eloquia casta, argen- estisex Mgyplo, ex domo servitutis: iu manu enim forti
tum igne examinatutn, probatum terrw , piirgatum eduxitvos hinc Dominus(Exod. xin',5).In hac demum
sepluplum (Psal. ~xi, 7). Aurum, mens bona est: solemnifasazymorurrijrilusqueazymacomedendiprse-
quse non immerilo comparatur auro : Nam sicut au- scribilur. Nam inquil: Sex dies comedetisazyma; at
rum cseteris prtestat metallis, ita inens bona in lio- die seplima feslum Domino: non apparebii ibi fermen-
mine coeleris pbtior est humanoe subsianiise porlio- laium (Ibid.. 6). Hsocquoad litteram. Quoad mysle-
nibus. Tria ergo in Ramesse coacervaniur, farina, ria vero, dicimus quod profectus filiorum Israel in
argenlum el auruin : doclrina, eloquium, et meifs: Socplh , quod inierprelalur Tabefnacula, designat
bOna: in quibus census sapienfis ConSistil: Sed inte- quod qui mansionem kabuit jriRamesse, koc esl in
flni prelioSarii commutaiionem consideremus. Filiii commotione poenilentise, debel proficisci in Socotli,
Isfael dederunt paleas quse inextinguibili eomburiin- "hocesX, in labernacula quasi per «onsideraiionem
ttfr igne, el recepefuntfarinam, In qua sapiens illai ambulare. Quod sicut ille qui alio lendil, nec firmain
muiier fermeimim abscondil. Dederunt lutum, quodl ha'bet domum, moralur ih InbeniaciiJis, Unde quid
1S AD OPERA SANCTI AMBRQSIIAPPENDIX. 16
aliudestin tabernaeulis babilare, quam peregrinari? A iter populo, ad lerram usque succcssionis eorum :
sicut Apostolus ad Hebrseos de palribus loquens le- Elnon defecit, inquit,cotumna nubisindie, et cotumna
slalur. Inquit enim : Confilenlesquod peregrini el ho- ignis in nocte, coram omni populo (Exod. xm, 22).
spiles essentsuper terram(Hebr. xi, 15): el videns se Verum quia Ethan nobis souat fortitudo; unde ad-
peregrinum in terra, dicat cum Propheta : Advena versus Jeroboam parans ise Roboam defendere :
ego sum in terra (Psal. xxxvm, 15). Consideret item JEdificavil, inquit, civitales munilas, Ethan etThecue
Apostoli diclum : Non habemushic manenlemcivita- (II Paral xi, 6), hoc esl civilatcs forlitudinis, doce-
tem (Hebr.xm, 14). Cognoscat deniquequod quam- mur quod ubi in Socoth jbujus peregrinationis, in
diu est in corpore, peregrinatur a Domino : unde mediiatiohe et exercitio bonorum operum usque in
rejiciat ea quse in mundo sunl; quia concupiseenlia finem perseverare quis siaiuerit, ascendit ad Ethan,
carnis est; quia concupiscenlia oculorum; et quia lioc est, ad fortitudinem : nuia ipse Dominus dat vir-
superbia viloe. Sequatur Apostoli consilium : Ne tutem el forlitudinem plebi suae. Hinc dicebat Apo-
tetigeritis, ne guslaverilis, neque adlaminaverilis, qum slolus : Omniapossum ineo qui me conforlat Chrislus
sunt omnia in inlerilum, ipso usu : sed ingemiscal ha- Jesus (Philip. iv, 15), inimo per nubem et ignem
bitalionemquw de cwlo esl, semper conlendens placere aperit ei viam, et fit dux [ilineris ej'us, donec videat
Deo (Coloss. ii, 21 et seq.). Subciuericiorum coclio 1B bona Domini in terra viventium. Ascendamus igitur
azymorum docet, quod expurgalo is veteri pkiloso- et nos in Ethan, ul diabolo resislamus fories in fide.
pliorum nequitise et Judocorum malitioe fermenlo , IVa mansio, Os Enora. 1— Quarta mansio dicitur
epulelur in azymis sincerilatis el veriialis. Memoria Os Eroth. Unde sequjtur : El profccii exEtlian, ca-
jugiter unusquisque nostrum teneat illud Domini stramelalisunt ad Os Erolh, quweslconira Beelsephon,
prseceplum dicentis : Intuemini el cavete a fermenlo el conlra Magdalon ( Num. xxxm, 7). Os Eroth alia
Pharismorum (Malth.xvi, 6), et apostoli ne oblivisca- translaiione dicilur Phiairoih; vicus estelsuhurhium
tur cautionem : Videle ne quis vos depmdelur per Magdali, Q versus mare Rubrum, ut habelur in libro
Philosopliiam et inanem fallacinm (Coloss. n, 8 ). Exodi. ln hac mansione indignaius Pharao quod
Deinde in Socolh indicitur compulatio annorum Israel ^Egyptum desererct, commparaio exercilu
quibus populus fuil in JSgypto : quia poenitenti di- grandi, eos insequilur, dicens : Quid fecimus, ut
ciiur quod debeat sicut hirundo clamare, et sicul dimilleremus filios Israel:, ut non servirent nobis
colunlba meditari annos ejus in amaritudinc anim»3 (Exod. xlv, 2 el seq. ). Et subjungil : Junxit ergo
suoe (Esai. xxxvm, 14) : nec de propiiiatione peccaii Pharao currus suos, elc. (/Ziid.,5). Quo vero admo-
esse sine timore (Eccli. v, 5); sed dolere, et cum rale : per Os Eroth, quod'os nohilium inlerprelatur
Piophela dicere : El veccalummeum conlra me est l2 (Uierony. ep. 127), ostendilur quod assumpta forti-
semper (Psal. L, 5). Quod non reiro aspiciat, pristi- tudine in Ethan, ascendimus in Os Erotli, quia nobi-
nas appetendo vanitates, ut uxor Loi, et ut canis Iitamur in Domino. Quod vero Os Erolh sit vicus ,
reverlens ad vomitum. Quin potius sicul semelipsum non caret myslerio : ut primo parva quoeque ca-
immundiiiiB et iniquiiati prosiituit, iia exbibeat piantur : est enim ordo ula parvis ad magna venia-
membra sua servire juslitise in sanctificalionem, ul tur : Periculosa namque semper fuit in iniliis im-
quanlum se glorificaverit et in deliciis fueril; lanlum moderata prosperitas seque ac adversilas (Orig.
errala sua corrigens elin se vindicans, seniiat tor- hom. 27. in Nutn. ex Ruf. vers.). Sicut ergo per su-
lnentum et luctum. Demumfestum et perpetua azy- burbium ad urbem progredimur, ita per ima ad
ntorum solemniias prsescribilur, hoc esl, mcdita- summa ascendimus. Denique Beelsepkon, quod est
lionis et operum perseverantia indiciiur : quia qui interprelalum, Dominus Aquilonis, diabolum desi-
perseveraverit usque in finem, hic sahus eril. Unde gnai: quia dixil, ut testalur Esaias propheta: Sedebo
Apostolus : 1n disciplina perseverate, filii Profeclio in monle\sublimi,super montes excelsosad Aquitonem
igi'ur ex Ramesse ad Socolh esl ad meliora. (Esa. xiv, 15). Est igitur os Eroth conlra Beelsephon,
III» mansio, ETHAN.— Tertia inansio est Ethan. id est, cbnlra diabolum, qui slal semper utadverse-
Nam a Socoth recedenles filii Israel, pervenerunt ^**lur euntihus in Hierusalein, quoe in ccelo est. Ideo
jn Eihan : ibique lenloria figentes, tcrtiam slaiionem. dicebat Aposlolus ; Induiie l
vos armaiuram Dei ul
peregerunl. Inquil enim : Et profecli e Socotli, ca- possitisstare adversus insidias diaboli (Ephes. vi, 15).
sirainelali suni in Ethan (Num. xxxiu.5). Ethau regio Idem quoque designatur per Pharaonem populum
esl inter ./Egyptum et soliiudincm in qua esl Pelra insequentem.
opjiidum, in cujus spelunca habiiavit Samson cum V mansio, MARAU. —Marah quinta esl mansio :
ab Allophylis infcslarelur : Ei sedit, inquit, in spe- Sic enim dicit : Eiprofecli conira OsEroth, transie-
lunca Pelrw Ethan, qui locus erat valde munilus, ut runl permedium maris in deserlum, el ambulaverunt
lesiatur Josejihiis (Lib. Anliq. cap 10). Eral aulem viain trium dierum per dcserlum ipsi, et castrametali
hoec vegio in principio solitudinis. Ideo dicil: Et est sunt in Marah. Marah locus esl in deserto Snr, lali
pars deserti. Regionis lmjus meniinil David propheta vocatusnomine ob aquarum amariludinem: sic enim
dicens: Tu siccasli fluvios Ethan (Psal. LXXIII , 15). scrihilur in Iibro Exodi: tVenerunt autem in Marah ,
In hac mansione primum apparuil Dominus nocte el non poluerunl bibereaquam de Marah(Exod. xv,25).
in columna ignis, el die in columna nubis, ostendens Amara enim erat, propter hoc vocalum est nomen
17 DE XLII MANSIONIBUSFILIORUM ISRAEL. 18
loei illius, Amaritudo. Circa hanc mansionem tria Avenitur.Yenit
. populus ad palmas : sed priusjEgyp-
sunt consideranda , profectio , mansio el operatio. tiorum plurimas sustinuit angustias. Venitad fontes;
Profectio, quia in hujus itinere filii IsraelRubrum sed prius trium dierum sitim , et aquarum amarifu-
mare sicco vesligio iransierunt: nam dicit Scriplura : diries passus esl. Nec tamen in his adhuc finis est
At Filiilsrael perrexerunlper siccum in medio maris: itineris, nec ullima laborum requies; quia et gra-
el aqua erat eis murus a dextris, et murus a sinistris, viora manenl : sed cunctorum dispensalor Deus,
Pkarao vero cum suo exercitu submersus est in aquis qui omnia suaviler disponit, inlerserit in ipso eliam
veltementibus(Exod. iv, 22) : sic enim de eo scribi- ilinere refrigeria qusedam, ut iis refota, viquerejia-
tur : Et reversa aqua cooperuit cnrrus el ascensores, rata anima promptior ad reliquos redeat labores
et omnem exercitum Pharaonis, quiingressi fuerunt (Orig. hom. 27 in Num. ex vers. Buf.). Denique ob-
posl eos in mare, el non reliclus est exeis ullus(J6.28). servandum est quod Elim interprelatur Arieles.Arietes
Mansio; quia invenerunt aquas amaras, quarum vero duces sunt ovium. Ideo duodecim fonles, et
amaritudinem sentientes, bibere nequiverunt, Hcct septuaginta palmse designant Chrisliani gregis du-
magna vexarenlur sili. Operatio; quia mandato Do- ctores ': nempe duodecim Apostolos, de quibus ila
rnini Moysesligno tetigit aquas : et quoe prius erant seribit Lueas : Etegil duodecimex ipsis, quos Aposlo-
amarse, in dulcediiiem versoe polabiles effecise sunf, B los nominavil (Luc. vi, 13), et septuaginla Discipulos
unde sitim exstinguere potuerunt. Per quse primo quos sanclus Lucas alibi meminit, dicens: Designavit
significatur nobis quod ad graiiam properantibus Dominus et alios septuaginla, et misit illos binos anle
oeeurrit Pharao cum exercitu suo, hoc est, diabolus faciem suam (Luc. x, 1). Quorum distinctionem po-
eum potestale tamforti, ut, sicut scriplum est nil Apostolus, ngens de Domini post ejus resurre-
(Apoc. xx, 9), non sit quidquam in lerra simile fa- ctionem apparitionibus. Inquitenim ad Corinijiios:
cium illi: sed landem ul Pharao cum exercitu sub- Visus est Cephm, el posl hoc nndecim, el deinde visus
mergitur in aquis vekementihus, ita et diaholus mil- esi Aposlolisomnibus ilCor. xv, l).Qui tamen omnes
tilur in stagnum ignis et sulphuris. Unde nec ideo duces el magistri sunt gregis Dominici. Quare de iis
ierreamur, ut deserlionem faciaraus. Deinde in man- scriptumesUQwiMs audit,meaudit:etquivosspernit,
sione aquae gustanlur amarae, quoniam adliuc exis- mespernit (Luc.x, 16). Hauriamus igiturnos deuber-
tentes in gratia multipllces manent irihulaiionum rimis huj'usmodi fontibus , et bibamus : carpamus
amariludines. Unde Joannes apostolus dicebat : Ego quoijue de solidis harum viclorioe palmarum fructi-
Joannes fraler vester et .parliceps in tribulaiione bus, et mSnducemus alacriler, ut lalibus cibo potu-
(Apoc.i. 9). Iinmo aposlolus Paulus dicebat: Si exlra . que relecli, validiores ad reliquas mansiones pera-
disciplinamestis,adulteriniel non filiiestis (Hebr.xxn, G gendasinveniamur (Uierqnym. ep. 127).
'8). Denique in operatione, sicul verbo' suo adest Do- Vlla mansio, MAKERTJBIUIM. — Septima niansio
minus, ut dulcescantaquae,itapracstal in tribulationi- est juxta mareRubrum : nam transito mari Rubro, et
bussuamnobisprsesenliani, dicente Propheta: Cum Marah etElim mansionibus peragraiis, bccurritile-
ipso sumin tribulatione, ul afOictionesmilescant (Psal., runi filiis Israel sinus quidam' ipsius maris (Hiir.
xc, 15). Hinc Esaias proclamal Prophela: Si iransie- ep. 127). Et quia ihi apijlicuerunt, tenioriaque erexe-
Tis per aquam, lecum sum, et flumina non cooperienlta: runl, ideo nunc ad mare castramelari dicuniiir. Dicit
el si transieris per ignem, non combureris(Esa. XLIH, eniin : Et profecti ex Elim, caslrametali sunl super
2),IdeoStep'.ianoinduIcediriem fuui-unllorrenlislapi- mare Rubrum (Num.xxxm, 10). Sedbhserva quod vi-
des : et Laurentio in refrigerium prunne..Moritoigiiur dent mare, non lamen illud inirarit, nam sulficilse-
dicit Aposiolus: Gloriamur in tribulalionibus (Rom. riiel tantum inlrasse et perlfansisse, quoriiam illud
v,5). marebaptismi nbstri figura MV(Orig. Iwm. 27. in-
VIa mansio, ELIM.— Mansio sexla vocatnr Elim : Num.exvers. Ruf.), ut Apostolus ad Corinthios-scri-
A Marah eniin recedenies filii Israel, venerunt in bil dicens : Quia paires nostri omnes baptizati sunt in
Elim : ihi suhstilerunt, et ibi lahernacula erexerunt. nubeel in mari (ICor.x, 2). Sed baplisinus eorum in
Unde dicit: Et profecli ex Marali, venerunl in Elim. D figura fuit, noslrum autem in veriuite. Et quia ba-
ln Elim vero^ erant duodecim fonles aquarum, et ptismns iierandus non est, cum scriptum sil: Unus
septuaginla arbores palmarum; e.t castramelali sunt Deus, una fides, unum baptisma (Ephes. lv, 5), sicut
itlic apud aquas (Num. xxxm, 9). Idem legitur in semel baptizari oportuit, ita et semel mare intrasse
libro Exodi : Sed pujcher ordo, felixque virlutis pro- saiis fuit. Nunc igitur pergeriti ad promissam hoere-
gressus, qui semper tendit ad opiima : ex lenebris dilatem populo iterum mare occurril, ut illud videns,
ad lucein, ex serumnisad felicilatem. Ecce filii Israel, illiusijue undas aspiciens, cauliusincedat, ne dete-
post Pharaonis ei ^Egypiiorum soeviiias, postmaris rius aliquid ei contingat.
deserlique discrimina , post triduanae silis ardorem, VRIa mansio, desertum SIN.— Oclova mansio est
elMarak amaritudines, venernnl landem ad palmas, desertum Sin. Ideo dicit : Et profecli a mari Rubro,
venerunl ad fonles. Per quod instriiimur quod quii castrametati sunt in desertum Sin (Num. XXXIII,11) :
asperitalibus praegravaniur, eos landem Isetaet amoa- sed observandum quod toia hoecsolitudo a mari Jtu»
iia 7 '°ca suscipiunl: quoniam ad requiem non nisii brp, usque ad montem Sinai appellatiir Sin ( Bier.
per laborem, et ad gaudia, non nisi pef iristia pef- ep. 127). In quafiliilsraelquinquehahueniht man-»
"
19 A» PPPIA. SANCTf AMBROSli AP-PENDIX. 20
siones: nempe niare Rubriirn, utsupra, hanc de qua, A Xa majisip,,HALUS. — Decima maiisio Halus cst;
aginius, et tres seguentes. Hsecaulem speciahs est; ad quam aDejihplia prof.ecti sunl filii Israel. Ideo
lieet cpmmuni, nomine appellatur deserlum Sin, ex dicit: Et prpfecti de Dephclia, cqstramelati sun}in Ha-
nomine loiius deserli: sicujt et Moab nomen esl ci- lus (Nimu xxxin , 15). In Expdo nec ista mansio
viialis et prpvincise. Veruni quia Sin interprelalur distincte nominalur; sed comprchepdilur sub man-
rubus, sign.ifieai nobis qiiod sicut ociava mansione sionihus a1deserto Sin ustjue ad. Raphidini." Dum
venimus ad Sin, hoc cstad rubum, in quo actuni est eniin dicit: Elprqfecta estlqinnis cpngregqliqfiliorum
de liberaliflno filjoruin Israel a seryilule iEgypli : iia Israet ex desertq Sin per caslra sua, secundwn verbum
in resurrecliorie, quse per pcl.avam inlelligilur, ve- Domini (Exod, xvn, 1); iiVnuit quod plures fuerint
niemus ad rubum, in quo agetur de liberaiipne np,- castramelaiipnes el hospiiia. Tria in bac mansione
sira aseryituiecorruptionis : quam ex;speclamus, ut geruntjir. Primo, populus Dej glpriam inlije!.ur :nam
Aposlolus dicit: Ei ipsi inlrq nos gemimus, qdoptiq- scriptum estiii Exodo.: Etlglqria Dominiqpparuitin
nem filiorumPxspectantesredemptionemcorppris nostri nube (Exod. xvi, 10): Deinde, pascitur carpibiis :
(Rom. vin, 25). Elalibi: Salvatpmn exspeclamusDp- Fqclum esi vespere, ui ibi jegilur, el ascendil cotur-
minnm nostrum Jesum Chrislum, qui refonnqbit corpns nix, et cqqperuit casira (Ibid., 15). TeriiOj cibatur
liumililatis npslrw configuratum corpori clariludinis B '. manna de ccelp. Sic enim filoyses populum alloqui-
sum (Philip. III, 20). El tune yidebimus rubumar- tur: Hic est panis quem dcdit vobisDominus ad man-
dere et non cnmburi; quia cprpusliumaniiaiis nostrse ducqndum (/6frf.,15):hoc est verbumquod cpnstiluit
morielur; sed non ponsumetur; immo resurget ad Dpminus. Per quae moneniur quod qui in decima
maj'orem .claritaiem. Dicit Aposlolus : Seminatur iif quiescit mansione, id esl iii observaiione le^is, per
ignobilitqle,surget in gloria : seminalur in infirmitqte, denarium enim numerum lex significalur, quoe in
.surget invirtute (I Cor. xv, 45). Oremijsjgilur Deum decem yerbis consistit, utscripium est: Et scripsit
ut ad ociavam mansionem venire yaleanips, vel Moysesverbahmcdecemin labulisfoideris(Exod. x xxi v,
jioiius ipsii ad nos cjlp yeiiial. 28); Dei gloriam conspicil. Quare sciscitanli Pro-
IXa tnansiq, DEPHCUA. — Nona mansio diciiur pheiaa, quis iiabilaturus in1D.ei tabernaculo, et qnis
Deph.cha: quoe in mansionibus deserii Sin lerlia in nionte sancto ejus requieiurns esset, respondelur
eomputatur : recedenies enim filii Israel a mansione quod sedulus observator legis, dum diciiur : QMI
quoe a comninuj nomine, d.esertum apppllatur, yener ingrediiur sine macula, et dperqtur j^tiiiam : qui lo-
runl ad iiane. Quare subjungil: F,tproJecti de deserto quilur veritatemin corde suo, eic. (Psjtl. xiy,'2 ti seq.).
Sin, castranieluti.suntin Dephcha (Nfipi. xxxm, 12). Et idem carne pt nianna coelesti jiasciiur, hoc est,
Hxc mausio iij ExorJo non habetur : sed a deserlo 'G preiioi-p Domini npstri Jesu Chrisli eorpore. Cujus
ad Raphidim laolum prpfeeiio scribiiur. Sub silenlio corpnsest vera carp, dicenteJoanne aposiolp : Caro
igiinr prseterilur koecel sequens mansio; quia npn meq vere est cibus, el veiuin esl nianna, non in !ypo,
ille erat hieus in qno per yerbnm Dei profcciiones.§ sed in yeriiale : Ego sj(H?,]inquii, panis vivusqui de
feriaiim Jloyses recenserei. Denique Dephcliasanitas cmtqdescendi (Joann. vi, 55). Est vera caropropier
interpreiatur (Orig. Iipm, 27 in Num. ex vers. Ruf.), yeram humaniiatem : esijpanis vi.vus prppier divi-
P.erfecfa aulem animse sanitas est qjia npn potest nitaiem. Cuni igiiur Chrisli corpus. majiducamus,
peccare, sicul peiiecta corporis sanitas esl qua non diviniiatem et humaniiatern paiiicipamus, ut Apo-
contigit iBgrotare; quod non riifi in resurreciinne stolu 1;adCorinthios fcribil(ICor. xi, 24 etseq.). Me-
Siiccedit: tunc enim, sicut djcit Esaias propheta : In rito autem beneficia hsec potiorain hpclpeo prajstan-
capite eorum laus el Imtitiq gpprelienfletep.s; fugiet lur: NamHalus inlerpretalur labpr; laboranli auiem
dolor, mcergr ei gem\lus (Esqi. LI, 11). Vides igjfur congruum esl ut Doniini appareat gloria, quo pranuii
ordinem prpfectuum. Filii Israel de pciava niansipne yisione alacrius labores sustineat. Congruum est
assequun.lu.r pppheha : el nps a resurreclipne per- ptiam ut sn|>m.inistreiurcibus, quo refecms inclioa-
fectarnanimaj etcorporis adipiscimur sanitatem, ut tum fortiusiirosequatur iter.
J.oannes Aposlplus in Apocalypsi testatiir, dicens : " X[a mansio, RAPIIIDIM. -4- Undecima mansip ppra-
Et absterget Dpu? omnemla.crynmmab pculis eorum el gitur jii IJanhidin): Ibi enim pojiulus duro fatigalus
mo.rsullra non erit, negue luctus, neque clqinor, neque, jiinere, refrigerium snmpsit. Ideo seqqUur : Et pro-
dolqreritullrq (Apoc.xxi, 4).Sed quia animoe.lang.uor fecti ex Halus, castrqmelati sunl i_nRaphidim : el non
peccalqni est unde dixif, Prophela : S,gna pnipiam erai UUcaquaadbibendum (Num. xxxm, 14). Eadem
meqm, quia,peccqv)tibi (P$ql. XL,5): lapgjjpr anjnioe jnansio spibilur, etiam in Exodo : Et castrqmeluti
est, iraest, ayarjiia esf,: ideo iinns- sunt, jnrjuli, hi Rapliidiin, lipn erat auiem aqua pppulo
' npstraa superbia
quisque nostrum cordis et pprppris, genua flectens adbibendum (Expd. xyn, 1). II*c iiiansio tiium ad-
ore,t Prprninuninpslrum ^fesijpiChrjstum , qui gamit niirabilium pperum jiroerogativa rnaxime decpra),ur.
pnjpps 'mfirmi(af,esppstras : et ,cum,prpphe.ta dicat: Primo, piirahili educiiopp iaquaee pcfra :,pQm pppji-,
Sanq met Domine, el sanqpor; sa.tvqmg, e.t salvabpr jiis nioniium asperitate cl longilndine yhv fessus,
.(Jereiv, xyii, U). Dicat pt cum pavid : Sana nie, niagnpsiiis. ard.ppe flagrabai. Veniens aulci.p Raphi-
Domine, quoniam confurbala snnt omnia ossa mea dim, visouue loco arido, aquisque carenle, adversus
(fsn/.vi, 5). Mo.ysenira^us tumullua/i cbepit (Ibid., 7). Unde loens.
SI DE XLII MANSIONIBUSFILIORUM ISRAEL. - 2-2
jnrgii in Scriptura nuiicupatus esl. Al ilje aecepla A . Pascjioeinteresse non poluisseiit, ul mense secundo
virga, pefram Domini mandato percussit: illa vero convenirent: et qui longius habitabanl, vel immundi
pereussa tam largam aquarum effudit copiani, ul po- fuerani, in secundo mense Pascka jussi suntfaeere.
pulnsac jmuenin omnem sitim exstinguere posseuf. Quod nimifum in lyjmm inlelligilur populi geniium,
Quod admirans David propkela, in kaec prorupil quse cum daemoniis fornicaioe fuerint, imniundoe vi--
verba : Quoniam percussit pelram, et fluxerunt aqum debantur in ariima salubri vero fidei confessione in
ttlorreliles inundaverunt (Psal.hxxyn, 20). Secundo, secunda naliviiaie, quasj in secundo mense purificari
memoranda conlra Amalechitas vicloria : Nam po- prsecipiuimir. Juhetur quoque in hac mansione Na-
pulp suam kic stationem ageute, Amaleckiiarum zarseis, ut vinum etsiceram non bibant, nec acelum
genles ei pbsistere, euni vexare, ^umque validp com- qnidem e vino vel sicera : nec uvam recentem come-
paralp exercitu oppuginre cceperunl. At Moyses, dant, nec uvas quidem passas (Num. vi, 2 el seq.);
consideraiis populi viribus lpngi itineris defatiga^ quod et in Proverbiis prsecipituf : Princjpes qui ira-
lione 9 jam fraclis, et ad repellendam hoslium auda- cundi sunt, vinmn non bibant; ne cum bibcrint, obli-
ciam non satis aplis, ad divinum confugere decrevit viscantur sqpientim (Prov. xxxi, 4, 5). Quid ergo
auxilium. Undeet resislendi hosti, et belli gerpndi Nazarseornm nomine, nisi ahsiinentinm coniinen-
tGtonegotio penes Josue rclicto, ipse Deum oralurus'.B tiumque vita significatur; quibus in vino Iuxuri,a
in collem secessit. Sed o mira orationis potemia ! prohibetur, in sieera omnis vnluptas terrena? Sicera
dum Moyses palmas lendebat ad coeluni, jiroeyalehaf enimex diverso.conficitur genere, sicut voluplas ex
Israel: dum vero remittebat, suceumbebat. Aaron divefsa vitiorum oritur colluvie. -Unde illi vinum
autem el Hur manus cjus iisque ad splis pccasum su- bibere dieuntur, qui ad decipiendos komines um.bras
stentantibus, adeptus esl Josue vieipriam, ui Scrii quasdam et imagines se siniulani habere virtutum.
ptura dicit: Fugavil Amqtecliel ptnnem ppputum ejus Uva passa illi vescunlur, qui propler humanos oculps
in occisionegtadii (Exod. x.vn, 15). Tertip, prudenti abslinpniioe pallorc -iiificiunlur, ut gloriam capiant
consilio in moderandis rebus pnblicis Jel|iro : nam ab hominibus. Acelum autem lii hibunt,.qjii post yiise
cernens Jelhro Moysenejus generuni ,in audiendis sanciiiaiem ip iiroeteritjs rejabuntur vitiis, pl cnr^
yulgicausisdiuiius qu.imparessetoccupari, eta dilu- ruptione veleris nequilise de.leclanlur,. Proecepjt ila-
culb usquead vesperum in kis fpmpus onnieconsunii: que Deus, ut q.ui sanctitalis induerint litulum.,
cpnsuluitui judices, tribunps,.ei aliosbelli paeisque cunctis careant viiiis, nullamque Jiujusmodi perliirr
praefectosinslitusret,qui populum jurjicarenl, causas bationem quoa siatuni mentis evertat, appetanl. In
audifent, Jiies dirimerenl et breviler levia cuncla hac mansipnp separanljir de castris leprpsi,, semi-
absolverent, rebus tantum gravibus ejus judicio re-r iG niflui, et immundi : leprpsi dpclrina, seminiffui cp^
seryalis. Guj Moyses assensit. Ideo scripium est : gitalione, immundi ppere, id es,t, Jiaeretici, scjiismar
Audivit aulem Moyses vpcemsoceri sui, el fecit qnm- tici et luxjiriosi: hi laniquam contagiosj gt njorbidi
cunique dixitei (Exod. xvm , 24). El quia Raphidim a casiris ejiciuiilur, ne cpntagione perfidioe vel mpr
laus judicii interpretalur, merilo in.ejus mansione rum suorum , yitani ppjluanj innocenlum. Deriique
petra exliibet aquani: quia petra.Chrislus eoslodienti ab anno vigesimp et supra apnumergnlur pnppli qjij
judicium suse aqtjaro grntiae exhibet: nam sciiptum ad prpaliumapti inveniunlur-: ~sedcur ab annp.vige-
est: Beqtiqni cuslodiunl judicium (Psal. cv, 5)! vinr simo, nisi quia liacoelale coiilra ununiquemqueyitio^
citur Anialech; quia judicio damnauip diahplus : do- rum bella nascuiitur. Ideoque. ad pugnain .eligunlur,
ceiur recla pojiuli administratio;quia scriptum esl ; ut Jiabeanl contra Jibidinem cpiiflictum, nec luxuria
Judex sapiens dqcet pppulu.n suuni (Eccl.x, 27) ; hic superenlur. IJic etiam ab annp vigesimp pl qqinto
estqui judicat omnia, et ipse a neniine Judica.iur Leyilis in Tabernaculp servjre niandatur, et a quin-
(I Cor. u,. 15). quagepario cuslodes, yasprum coustituuntur, ; quifj
Xlla mansio, deserium SINAI.— Dijqdpeinia man- enim per annum %Q quinljim ac yigesimum, iji qup
sio habita est in deseilo Sinaj, Idep subjungit : Et flos juventulis obpritjrf, pisi ipsa contra jinujnqiieni?
profecli ex Raphidim, cqslrametatisunl in deserto Sinai' P que, viiiprum bella significantijr .: et gyidjp.er flqjD-
(Num. XXXIII, 15). Celehratissima esj mansip ha?e ubi quagenarium, in qup Juhilpei raijpnej etiam (e.rrft
Deus descenrjitin igne, in nioniem, et Moyses puri? quiescil, nisi oeterna requies e.domila bejlp nientis
ficalo populo, Dei niapdaio in verticem montis ascen- exiiriniilnr ? Quid per yasa (abernaculi, nisi fideliuip,
dit, et cum ep Ipcutus est, ef, accepit praecepta deca- animoe fjgurantur ? Leyilos ergn ab anpo vigesinio et
logi. Ibi oslenditnr exemplar fabricoe Tabernacul), quintp taljernaculo s.eryiiml, et a quinquagenarip
ibi praaf.ipitur vicliniarum muliipliciias , vasornm cuslodes vasorum fuijit, pl yidelijcet qui adhtjc iitji
dislincjtip, indumenla Ppniificis , Sacerdotuni et Le- pugnantium viiip.rum cerlaniina per gonsensujn de-
v|tarum cerenionise. Ibi numerus populprum Levilar; Jeclationis admittunt, alioruui curam suscipere jinn
ruinque, et per singulas tribus popnli dislrihulio : prsgsuniqnl. Cum autppj lentanlium bella subpgerjnj,
olilatipnes qupque principuni 'in hac piansione de-r cuin apud se jam de inlinia jranquillifalp secnri prp,-
seriptse sunt. Duae qupqug argejiiesn luboe ad prompT liabiliter sesliniantur, lunc ,aniniaruni custofiiae rjepjj-
vepdacastra ibidem fieri jubentnr, ibjqpe pioecipilur lari poternnt: sed quis hnecpraelia sihi pprfecle su?
immundis super anima h.opiinis, qui primo mense perare p.oiest, r:umPgulus dicat-: Viieg aliqni legepi
25 AD OPERA SANCTI AMBROSII APPENDIX. ai
in membrh meis repugnantem legi mentis mem(II Cor. A sunl jomni spurciiia. In hac marisione M»yses man-
xi, 2) ? Sed aliud esl bella lorliler perpeti, aliud bellis dato Dei sepluaginta viros seniores ex populo dele-
enerviter expugnari. In illis exercilatur virtus, ne git, qui ad regendam plebem ei adjutores lorenl: Et
quis exlolli deheat, in his omnino extinguitur, ne suslinebunt, inquit, teiim impelum populi, et twn fe-
subsislat. Prseccpit dehinc lex Leviias omnes pilos res illos lu solus (Exod. si, 22). Super quos posica
carnis radere (Num. vm, 7) : quia hi qui ohsequiis Sjriritusdescendit, el projilieiaveiiini. Quod in lypo
divinis assumuntur, debent anle Dei oculos a cunctis faclum esl: quoniam Spiritus sanclus in die Penle-
carnis cogiiationibus mundi apparere, ne illieilas cosles Apostolis se infudit, ut el ad fundandam Ee-
cogitaliones mens proferat; et pulchram anima: clesiam sapienlesesseni, et ad regendam fortes : Ai-
speciem quasi pilis excrescentibus delormein red- lendite, inquit, ul in aclibus Aposiolorum legilur, vo-
dant. Post hsec jubentur etiam fieri duse tuhse, qua- bis etiuniverso gregi, in quo posuil vos Spirilus san-
rum clangore populi moverentur ad praelium. Sic ctus episcoposregere Ecciesiam Dei ( Actor. xx, 28 ).-
enim scriptnm est de his ad Moysen : Fac tibi duas Donum ilaque virlutis ccelestis qtiod olim in Moyse
tubas argenteas ductilcs (Num. x, 2); cl paulo post : el in Propbelis exsfuil, super Apostolos visibilitcr
Et cum concisusclangor increpuerit, movebunlurcaslra apparuil. I
(Ibid., 5). Per dnas enim tubas exercitus ducitur, g XlVa mansio, ASEROTH.—Decima quartamansio i;i
quia per duo Testamenla, sive per duo prsecepta cha- Aserolh consummatur : nam \\ subjungit: Et pro
ritalis ad prselium fidei populus vocalur, quoeidcirco fccti ex Sepulcris conciipiscenlim,caslramclali sunt in
argentese fieri proccipiunlur, ul prsedicalorum verha Aseroih (Num. xxxm, !17). De eadem mansione alibi
cloquii nilore refulgeant, et auditorum mentes nulla sic quoque legitur : A Sepulcris concupiscentiwprofe-
sui obscuraiione confundant; idcirco autem ducliles, c.lusesl populus in Aserolh (Num. xi, 54). Hic Aaron
quia necesseeslut hi qui veuturam vitamprsedicani, et Maria soror, eo quod Moyses jEikiopissani alieui-
tribulationum prsesentium tunsibne crescant. Bene genam duxerat uxorem, salis ei procaciier oblrecia-
autem dicitur : Cum concisus clangor increpnerit, mo- ,runt. Unde illa contagione Iejiroe illico perfusa ab
vebutilur castra; quia nimirum cum sublilior ac mi- aliorum consorlio, adisauiiatis usque lempus ejecta
nutior prsedicationis sermo tractatur, audilorum fuil. Quod novi figuram mysterii proetulit evideniem:
menles conlra tenialionum certamina ardenlius nempe quod sacerdotalis illa plebs patrum, zelo
excitanlur. Jam abhinc promoventur Filii Israel de Ckristi Salvatoris nostri adversus Ecclesiam ex gen-
monte Sina, ettranseunt in Sepulcra concupiscentioa. libns congregalam insnrreclura foret. Quo peifidise
XIIIa mansio, SEPULCRA CONCUPISCENTIJE.—Decima impura livore in Dei i labernacula non admiltenda
terlia mansio habelur in Sepulcris concupiscentias. G veniret, donec prsefinituni claruerit lempus, quo ple-
Ideo inquil: Et profecti de deserto Sinai, caslramelali nitudo genlium consummaretur, utad Romanosscri-
sunt in Sepulcris concupiscentim(Num. xxxm, 16). psit Apostolus (Bom. xi, 25). Nam lunc tantum pri-
Hsec mansio ab evenlu nomen aceepit: Nam populus slinam poterit recuperare sanitalem, cum septiformis
manna penacsus , carnes, pisces, peponcs, et alia ei Spiritus gralia ad veniam fueril suffragata. Verum
quaeapud ./Egyplios erant guloe incitamenta concu- quia Aseroth beaiiiudo'inlerpretatur, meritoa sepul-
pivil, el adversus Moysen lumult.um excitavit. Quare cris cbncupiscentise in fianc stalionem venitur: quo-
iratus Dominus, misit coturnicum prope lerram vo- niam niii carnis conci piscentias quis sepelierit, ad
lantium innumerabilem copiam, quibus eorum gu- oeternam bealiiudinemj pervenire non poierit. Id-
lam possent explere : Sed dicit Scriplura : Carnes circo inquit Apostolus], Caro et sanguis regnum Dei
adkuc erant in denlibus eorum (Num. xi, 33) : hoc possidere non possunt (lCor. xv, 50).
est, antequam digererentur, percussil Dominus po- XVa mansio , REHTJSA. — Decima quinta mansio
pulum plaga magna valde : Et liinc, inquit, vocatum dicitur Retkma. Ideo Sequitur : El profecti ex Ase-
est tiomeii loci illius, Sepulcra concupiscentim:quia roih caslrametali sunt in Rethma (Num. xxxm, 18).
ibi sepelierunt populum desideratorem (Ibid., 54). Ex Vernm quia alibi legitiir : Et post hwc profeclus est
quibus docemur, ut qui conversaiionem reliquimus fj populus de Aseroth, e:l caslrametatus est in deserlo
saeculi, et ./Egyptias ollas id est carnalium deside- Pharan (Num. xm, l|) : ne Scripturnaloca contra-
riorum fervores coniempsimus, non debere murmu- riari videaniur, atlendbiidum est quod hinc usque ad
rafe contra coeiestem panem, nec virulcnla iEgy- Asiongaber, mansiones omnes, quoedecera et octo
ptiorum appetere, quse sunt magnarum carniuro; enumerantur, omnes, inquam , sequentes ad trigesi-
sed simplicem mannse cibum, id esi, puram el cce- mam usque secundam , snb deseni Pliaran nomine
lestem vilam quoerere. Alioquin si post prcecepta,' continentur. Appellalirergb mansio hsec alibi, Pha-
Angelicam escam, mannaque coeleslis vitae, sive do- ran , communi nomine solitudinis ciini cxleris mul-
ctrinse rursus carnes ^Egyplias, quse sunt carnales lis; sed Reihma voce projiria. Scriptura in alib loco
hujus soeculi voluptates, et veluslorum concupiscen- Pharan commendat, dicens : Deus ab Ausiro veniet,
tias vitiorum appetere voluerimus, statim ira Do- et sanctus de monte nmbroso Pharan (Iiabac. m, 2),
mini percussi lorquebimur, desideria nostra verlen- Sub hoc descrto viros duodecim ad terram explo-
tur in tumulos, ut simus sepulcra dealbata, quse randani mandato Dei Moyses destinavit, qiii bolriim
foris apparent hominibus speciosa; inliis vero pleria Uvae,mala puniea , et ficiis terrse retulerunt ($timi
25 DE XLII MANSIONIBUSFILIORUM 1SRAEL. 2C
xui, 4). Sub hoc deserlo Dallian, Ahiron el Core fiii A rerum nolitia, infunditur judjciuro, quo a lemporali-
cum eorum familiis hiatu lerroe, ob sedilionem sor bus seterna, el a caducisperpelua discernuntur. Ideo
benlur. Sub hoc deserto Aaron sacerdos inter viven per Propketam dicilur : Si eduxeris pretiosum a -viti,
les mortuosque medius constiiutus, incensi obla quasi os meum eris (Jerem. xv, 19).
tione Deum indignanlem placavit, plagam cohibuit XVOa mansio, LEBNA.— Mansio decima sepiima
Sub koc deserto Aaron virga in tabernaculo aren in Lebna agitur, quare subjungit: Et profecti ex Re-
posita, miraculo et germinavit et floruit: el alia plu mon-phares, castrametali sunlin Lebna (Num. xxxm,
rima, proul in libro Numerorum lcgilur, gesta sunt 20). Hac mansione mystice docemur, quod in itinere
non tamen per singulas, distributa mansiones. Pei hujus vilae abluti corpore e.t mundi eorde esse debe-
quoemysiice doeemur quod viri-ad explorandam ube mus, ut Aposlolus ad Hebraeosscribit dicens : Acce-
rem lerram missi, et qui populum a "promissa Do- damus cum vero corde in pleniludine fidei, aspersi
mini haeredilaie desperarunt, scribarum et phaiisreo corda a conscienlia tnata, el abluti corpus aqua mnnda
rum praMulerunt imaginem : sicul enim illi a Aloysi (Hebr. x , 22). Id ipsnm namque Lebna vocis inter--
missi sunt ut fecunditatem soli consideralione solli pretatio indicat : sonat enim Laline Lebna idem
eita tractantes, populum ad ejus adeplionem anima quoddealbaiio. Non est aulem dealbalio, qua culpa-
rent: iia et isti per Legem et Propkelas, ul Scriptn B biliter dicilur et paries dealbalus, el sepulcra deal-
rarum invesligaiione Dominicum specularentur ad baia ( Orig. hom. 27 in Num. ex vers. Ruf.); sed
ventum, in quo vilam auernam consequi possent quam Prophela preealur, dicens : Lavabis me, et su-
eonsliluti sunt: sed sicut illi a spe possidendae kse per nivem dealbabor (Psal. L, 9), quam Dominus per
redilatis retraxerunt, vel ipse populus eornm reve pfophetam pollicelur dicens : Si fuerint peccata ve-
lalione a Dei promissione se alienavit : ila et isti m slra sicut phmnicium,quasi nivem deatbabo: el si fuc-
in Christum Dnmimim credereni, plebi faliaciis dis rint sicul coccinum, velul tanam candida efficiam(Esai,
suaserunt. Ideo in eos dicitur : Vmvobis qui tulisti l, 18). Hsecdealbatio ex candore judicii de Remon-
clavem scientim: ipsi non inmistis, el eos quiintroi phares, et elaritaie visiouum di) Rcllima, nbi verus
bant, prohibuistis(Luc. xi, 52). Bolrum vero quen Israelita suas pcragit mansiones , potenler ex-
retuleruni, Chrislus est Ideo in Canticis Caniico surgit.
rum dicilEcelesia deChrislo : Botrus Cypri fralernu XVIIla mansio , RESSA.— Mansio decima oeiava
meus milii in vineis Engaddi (Cant. i, 15). Malun in Ressa peragitur. Unde sitbjungit : El profectijx
punicum ob ejus ruborem sanguis Chrisli est. Und< Lebna, caslramelati suni in Bessa (Num, xxxui, 21).
Esaias : Unde fulvor vestiumde Bosra (Esa. LXUI,1)' Myslice hac mansione docemur quod quamvis profe-
Ficus ob ejus snavilalem lex evangelica : ideo jugun C cisse qtiispluiimum videalur, grandesque profectus
meuni suave esl ( Matlh. xi, 50). Per Daihan et Abi- fuerit consecutus, eum lameu lentationes non dese-
ron , qiiid aliud quam qui hserescs et sehismala Ii runl: lanlum enim jain profeceralPaulus aposiolus,
ecclesiam iniroducuni, significaniur? Ii sacerdolii ut et usque ad lertitim coelum raptns fuerit, audie-
auctoritaie coniempla, ab eo el Dei Ecclesia se se- ritque arcana ineffabilia, nihiloiiiiiius ptodigiosis ad-
greganles, alias ecclesias, aliud aliare, alios mores , huc tentalionibus urgeri se senliehal. Unde quere-
ut Apollinaris, Novatianus, et similes somniant: ei batur : Datus eslmihi slimutuscurnis AngelusSatanw,
Dei ordinaiione rejecta, propvias ronanliir slatuere ul me colaphizet (II Cor. xn, 7). Tenlationes lamen
vaniiates : hsereiicis tandem Schismaiicisque terrsE hujusmodi laudabiles esse Jacobus apostolus tesia-
deglutitis voragine, Aaron sacerdos, id esl, Chrislus lur , dicens : Omne gaudium exisiimate, fratres, cum
Dominus sacerdos in aulernnm secundum ordinem in varias tentationes incideriiis (Jacob. i, 2), koenam-
Meichisedech constiiuilur medius ad placandum que velut custodia qusedam komini adhibenlur. Si-
Deum : quia ipse sempilernum habet sacer^otium, sem- cutenim caro quainvis praxijnia sit, nisi sale asper-
per vivensad interpellandutn pro nobis (Heb. vn, 24). gatur, coirumpitur : ita et anima , iju.inlumvis per-
Arida virga Aaron quoe postea miraculo geimlnavit, fecta, nisi assiduis saliaiur tenialionibus, relaxatur
Chrisii caro est, qua? virga dicitur a propheta : [) (Orig. hom. 27 in Niim. exvers. Bnf.). Hoc autem,
Egrediclur virga de radice Jesse (Esai. xi, 1). Ilsec quia Ressa, laudabilis leniaiio inlerpreiaiur.
arida floruit, quia mortua resnrrexit. • XIX a mansio,' CALATHA. — Decima nona mansio
XVI^niflns/OjREMON-PHARES.—Decima sexta mansio Calatha dicilur : ad quam filii Israel Ressn abeuntes
Remon-pharesappellaiur. Seqniiur enim : Et profecti pervenerunl. Unde sequiiur : Et profecti de Ilessa,
exBethma, castramelali sunt in Bemon-phares (Num. caslramelflli sum in Calatha (Num. xxxni, 22). Ca-
xxxiii,19)12-Ha3eestmansiosecundaindesertoPha- lalha sonat Laline virgam, ct dominium significat.
ran, qus in nosira lingna divisio sublimis interpre- Juxla illnd : Virga mquitalis : virga regni tui (Psal.
talur : qtiia ubi quis in Relhma, quod est os viden- XLVI,7). Merito anlem post Ressa seejtiilur Calntlm :
tis, commoratus est, hoc esl, perfectam rerum quoniam ubi aninia in Ressa leniiitinnes superavit,
adeplus estintelligenliam, venil ad Remon-phares, ita forlis evadit ut asccndal Calatha, hoc esi, ul do-
koc est, ad sublimem divisionem, qna a lerrenis cce- minium acqtiirat ncdum iiifciionini soarum virliitum,
leslia, et ab ..infimis sublimia separare potest. Nec sed et toiius mundi. Huc ascenderal Apostolus,
imnieriio: nam vigorato iniclleclu, crescPnteque quando dixit: Mihi inundiis crucifixus est, st cgo
27 AD OPERA SANCTI AMBROSIIAPPENDIX. . 28
intindo (Galat. yi, li).<Casframe!eiyiur igitur et nos A ipsurnqtie cuncla referre debet, nec ab eo umquarn
iri lianc mansionem, ul carnem cum vitiis et concu- recederc [Orig. loco\sup. cil.). Deus esl princijiium
piscenliis crucifigenles, et facia ejns moriifieanles, et finis, ut in Appcalypsi scribilur : Ego sum prin-
dicamus cnm Aposlolo : Quod aulem vivoin cqrne, cipiqtn el finis, dicit Dominus Deus qui esl, el qui erqt,
in fide vivo Filii Dei (Gnlal. n, 20). el z/iji venlurus esl omnipolens (Appc. i, 8). Ideo ad
XX" mansio, ARSAPHAR. -— Mansio vigesima- esl Deum reducenda sunl omnia. Hunc ut principium
in Arsaphar. Ideo dicit : El profecli de Catal/ia, ca- reeognoscebat prophela, dum dixit: Nonne lu a
strametali sunl in Arsaphar( Num. xxxm, 25 ). Ani? principio, Dqmine Deus meus sancte (Habac. i, 12).
mosa slatio ista esl; ad ardua quippe nos invitat, Hunc recognoscehat Apostojus dicens: Flecto genua
ncmpe ad bella, elbella asperrima, et contra forlis- mea ad Palrcm Domini noslri Jesu Chrisli, ex quo
simos et ssevissimos hosles. De qnihus dicebal Apo- pmnis familia in cmlis et in lerra nominalur (Ephes.
stolus : Non est npbis lucla adversus carneni el san- HI,14). !
guinem, sed aduersus principalus el potestales htijus XXIIIa mansio, THAATH. — Mansio vigesima teriia
tvundi, adversvs lcnebrarum harum rectores , etc. est Thaaik ; ideo sequitur : Et profecli de Macelolh,
(Ephes. vi, 12). Aquibusurgeri, vimque sihi inferri, caslramelali sunl in Thaalk (Num. xxxm, 26). Ve-
idem Aposlplus senliebal; unde dixit : hifelix ego B rum quia Tkaaik longanimitatem seu tpleranliam
homp, quis me liberabilde corpore morlis hujus (Bom. laline significal, per ipsam indicatur nobis, quod
vu, 24) ? Hoc aulem , qnia Arsapkar tubae clangor, qui in via Dei proficefe, aliisque prodessecontendil,
sive lubicinalip est, quod est belli sigpum. Nec im- mulia paii, multa requanimiterperferrenecesse esl.
meriio; quoniam anima superioribtis mansiombus; Idcirco aposlolis dicitur : In palienlia vestra posside-
tol lantisque viriuiibus se cernens armaiam , conii- bilis animas vestras (Luc. xxi, 19). Ad toleramiam
neri non polesl, qnin proeedal in mediuni, et se ad nns invitat Apostolus , prsecedentium patrum ,
cerlamina nedum offerat, sed paralam se pncferat: Chrislique exeiiijilum proponens. Inquit enim :
quin el tnbarumclangor reliquos etiam cnm Propheta Ideoque et nos lanldm habentes impositam nubem
provocet, dicens : Assumite arma, sculq adduciie in teslium, deppnenles oinne pondus el ctcumstqns pec-
prmlium, sternite equos, ascendite equites, polite lan- catum, per patienliam curramus ad propositum nobis
ceas (Jerem. XLVI,4). Immo ctim alio prophela dicat: ceriamen, aspicienies in aucloretn fidei el consummar
Prwdicale hoc in genlibus , sanclificate betlum, syscfr lorem Jesum Chrislum (Heb. xu, 1). Dpminus enim
tatepugnatores,accediie viribellatores (JoeZm, 9). Hoc nosler Jesus Christusmulla erga honiines mansue-
hcllum traclarunt |3 et vicertmt paires, ut referl tudinis, lolerantise majorum, prout dilucide recen-
Aposiolus ad Hebroeos: Obturaverunt ora leonum, G senlur iu Evangeliis?„exempla, quo ejus seque-
exlinxerunt impetum ignis, iffugaverunt aciemgladii, remur vestigia, ut Peirus apostolus dicit, nobis
fortcs facti sunt in bello (Hebr. xi, 55). Plena igilur exhibuit (IPel. n, 21).
roboris ac sniiitus Iioecmansio esi. XXIVa mqnsio,TDABE;— Mansiovigesima quarla
XXIn mansio, ARADA.— Vigesima prima mansip dicilur Thare; sequitur namque : Et prpfecii de
Arada esl; ideo dicil: Et profecii ex Arsqpliar, cn- Tliaath , caslrametati suni in Thare (Num. xxxm, 27).
sirametali snnt itx Arada (Num. xxxin,24). Ha'C Thare Latine interprelatur stupor, grsece h.TKtn; ,
qnoqne mansio longis esl praiconiis recolenda. quae esl yehemeniis cuj'usdam admiralionis species,
Arada namqtie idoneum effeclum indicat. Adest ex arduariim et insolitarum rerum visione prover
puleher ordo; sed observandi sunl proficieniium tiiens. Nani cum aliqua iiispliia , naluroe vero im-
gradus, et series profeciuum inspicienda esl. Nam possibilia humano se. offerunl obi.ulu; quia in in-
ubi anima lentationes superavit, vires inferioreB vesligatione hujusmodi causse senstis deficiunt, et
premere audet: el ubi super eis imperium habere ralio succumbit, mens slupet. Quod Daniel clarius
se conspicii, adversariis potesiatibus insuliat, ea- expres^it, fliceiis : Sfupebqmvisioncm, et non eral
runique potentias nedum non tiniel, sed ad ceriamen intelligens (Dan. VIII,-27). Unde cuni paralylicum
provocai. Nunc autem de vicloria secura aseendit P qui ponabattir a qnaluor, ad solam Doijiini vocem
in Arada, id est, gloriaiur in Domino se idoneam smrexisse, lectum ih quo jacebal, lulisse, et in
efleclam, et dicit cum Apostolp : Sufficientia nqstra doiiium suam abiisse inluitus esset popnlus; quia
ex Deo est, qui et idoneos nos fecil minislrqs noyi hoc supra faculiaiem jcrat hqminis} obstupuit. Ideo
Testamenii (II Cor. IV, 5, 6). Oremus igitur Detim, dicil Isancius Lwc&s:', El stupor npprehendit omnes
ut el nos ad Arada pervenire, et ibi slatipnem Iia- (Luc. v, 26). De hod agens Iligremias propbeta,
here valeamus. njl: jS(;ep0i'et hor.ribilia faclq sunt in terrq (Jerem.
XXlIa mansio, MACELOTH. — Mansio vigesinia v. 50). Et quia in iis| ipansinnibiis multa pr.Tc'ara
securida dicilur Maceloih; idcirco siibjjmgit: E\ el ndmjrabilia edila jsunt ojiera, qupriim causas
profecli de Aradu , caslrqmetati sunt in Macelqth non pjilesl humana mpns raiione coniprehendere,
(Num. XXXIII, 25). Maceloth inlerpretatur ab initio, idep tandem veniiqr ih JUarc, Jioeesl, in stuppre;
per quod innuitur quod qui lendit ad peifecliQiieqi, sic enini interprelatur. Unde scriplum est: Stupe-
vel eam ajiquo niodo assecutnm se senlil,, qd reriim bant qulem omnes stiper magnaliq Dei (Luc. IX, M ).
initipm, a quo nniversa dependcijl, respicere, ad XXV" monsio, METcnA.-rMansip vigesimo quinia
29 DE XLII MANSIONIBUSFILJORIJM ISRAEL. 50
agiiur iii Meleha ; idep dicil: Ei prqfecti de Thqre,. ^.qui fqcil qntts Dei negligenter (Jerem.xmm, 10).
castrgmelali suiil in Melcha (Num. xxxm, 28,). Ideo djscipulus ill.e, qui ciiius Petro ad mpnumen-
Metclia Latine dicilur noya mprs. Ut autem intelli- tum prsecucurrit (Joan. xx, &), immodice cpni^
galur quse sil nova mors, est' obse.rvandum qnod mendatur. In via D.eivel festinam oportet progres.T
iriplicem morleni Iegimus in Spripluris. Una est sjopem essp, ut diabolo, qui stat semper a dexiris,
mpfs corppris, qua terrestris domus nosira kujus qtio sanpiis adversctur, coeptiiin iter impediendi
habitaiionis, ut Apostoli utar verbis, djssplyitur, spatiuni noii relinquatnr^ Nos igilur qui peccalis
et a corporis labernaculo anim.arecedit. De J4 kac mprlni, juslilise per Melcha vivirnus, npn sequamur
scribil Aposlolus: Slqtulum esl Iwminibus semel nipd,o ad palmam supernae yocationis; sed in Es-
mpri (II Cgr. y, 1). Hac Abraham et prophetse mortuj nipna curramus, festinantes ad prppositum nobis
sunl, hac niorte omnes moriemur, et sictil aqua ceriamen, Feslinanles namque pas|,ores venerunt,
effusa suppr terram, npn congregabimur. Alia niors e\. invenerunt puerum Jpsjim (Luc. n, 16).
est animae, qua peccali conlagip anima confecia XXVIl? tnqnsio, MOSEROTH. --Mansip yjgesima
moritur, jipn quidem in sui subslantia, qure niorj seplipia appcllatur Moserotk; dicit enim : Et pro-
nescil, sed in Dei vivificatrice giatia.. Nam denieriio fecti ex Esmonq, castrametqti sunt in Jiloserplh (Nunf.
peccati, Dep recedente, spiritaiem anima yilam B xxxiii, p0). Congrue nune Moierclh succedit; si-
amiltit. Unde dicil Apostoljis : Quw viyens mo/luq gnificai enim disciplinas, ttt qui festinalionem in
est (II Tim. y, 6). Mori auteni tunc per pficcaiurp Esmona sihi adscivit, eajn niodo ad comparandas
dicitur; quia anitna qum peccaveril, ipsa niprieiur disciplinas sapienter accersat: Et sit, quod Jacobus
(Ezech. xviu, 4). Morieiur autem Doniinp non nar jjppslojus jlocet, omnis hqmp velox quidem ad au^
lura; infirmitate, sed demerilo culpse, quse non est diendqtii(Jacob..l, 19). Deus disciplina; hujusauctpr
ab kac yiis recessus, sed lapsus erroris. Tertip est est: dicitur enim per proplietam : Quis ascendil in
culpse, qua carnis concupiscentia moritur, ul mens cmlum, et qccepil eam, et eduxit eam e nubibus?
Deo vival; de qua ApQSiolus: Vetus komp nqsier Qiiis transimt trans mare, et invenil eam, et afferel
sitnul critcifixusest, ut destrugtur corpus peccqli, ul eam auro electo? Non esl cognoscens viam ejus,
ultrp non seryiamus peccqto (Rom. yi, 6). Nec id neque qui cpnsideret semilas ejus : sed sciens omhia
immerilo ; riarn sicut mpriuus vila non est aniplius cognosciteam, et adinvenileani prudentia siia (Baruck.
ohooxius culpsc, sic reriatus per graiiam non debet III, 29 et seq.). Ideo ab ipso cxpeienda est, dicente
nlierius servire peccalp. De qua morie loquitiir Jacobp aposiplo : Si quis yeslrum indiget sapienlia,
Aposlolus, dicens : Morlui enim eslis, el yitg veslrq ppstulet q Deo qui dal omnibus,afflnenter,(Jacob. i, 5).
qbsconditq esl cum Chrislo in D.eo (Coloss. ni, 5). Q Hsec Deum, ejusqiie opera revelat. Doclrix, inquit
Hujusmodi mortups redargupps idem Apostolus, Saloinon, est Dei disciplina*, et electrix opeium
dicit: Si mortui esiis cuin Christp ab elemenlismundi, illius, fijus cuslodia virga eorrectipnis est. Scriplum
quid lamquqmyivenles in mundo decernimini (Cglpss. est enim : Plqgm et cprreptiones tlant sapientiam
n, 20)? Una igilur mprs e^t naturalis, alia ppep^Iis, (Prpv. xxix, 15). Legitur in Numeris hominem
lerlia spiriialis. Hanc ppslremam desigijal Melcha , qiienidam in die sabbati ligna colligenlemcompre-
quae nova mors dicitur; quia veterem iMnpyat hq- Iiensuni Jiiisse, coram Moyse et senioribus sisti
minem, ei novam facit ereaturam, dieente Apostolp: mandatum, et tandem jussu Dei morte punitum.,
Vetera transierunl, eccefqclg suni omnia novq(II (Jor. lapidibus pbruium : Morte, inquit, moriaim Iiomo,
v, 17). Ittque el nos hie mansionern faeianius, n£ lapidqbilis eum lapidjbus omnis congregqtioextra cas-
peccalis morlui, juslitise perpetuo yivamns. tra (Nifin. xv, 55). Quod in hac mansione aliqui
XXVIa Mapsio, ESMONA. — Slapsio vjgesima_scxta factum putant. Hinc Aposlolus
quoque dicebal:
E.smonanuneupatur; nam dicit :_Ei prpfecti ex Met-- Peccgiitem coxqpipqinibns argue, ul cmleri timorem
cha, cqstmmetati suntin Esmojiq (JV«m.xxxni, 29). haheani (I Tiin. v, 20). Habeamus igitur slationem
Esmpna Laline dicitur acceleratiq, qupd cpngrii.e in Moserpth, Jg i.dest, correptionum niortificatione
huic niansioni aptatur. Nam qh) anima mprip pec- fin disGi|ilina Dei coniineamur.
cati per superiorem slalipnem in noyam evaslt crea- XXVIIIa mansio, BANEJACHAM. —Vigesima ocla-
turarp, sistere apimp ppn pptest, non ptip torpere : va mansio jp Rajiejaeliam peiagilur; inquit enim :
sed ullerius prpgredi, et accelerare iter c.ontendit. El profecli de Moserpl\t, -castrametali sunl in Baneja-
Viatorihus(autem celeritas apiissima est: ea prppief cliam (Num. xxxin, 51). Qui in Dei disciplina sla?
populo patriim manducare pasclia praecipitur, pt tionem hahet, sludium omiie , omnemque operam ,
festinanter. Hinc apostolis mandatum est: Neminem ul jie rnininium quidem ex ipsa Dei iege violatum
per viam salutayeritis (Luc. x, 5). Sic Elisseuip in interpidal, sedulp impenderp debet; et ul Salvalor
Regnorum lihro Giezi injunxisse legitur : Accinge, ( ait, tie ipia unum , atil unus gpex,a Lcge proelereat
inqult, lumbos luos, et talle bacuhim tmum ir. nmnu (Matik. v, 18). p.ebel eniin iilud evaugelii ineine per-
lua, et vqde: et si inveneris aljquem, non.benedicas petuo relinerp, quo dicilur : Dicotibi, noii exiesind.e,
ei, et si benedixeritlibi quispiqm, npn resp.onq[easei donec etjqm minimum quadraiitein reddas (Matlh. x.
(IV Reg. jv, 29): pani ppiis Dej proepijfiperarnpiiani 26)? narn sieut non prius fcenoris debilmn eyacua
feslinationem exigit. MqlHicltis, inquit propheta, tur, quam tptius sortis ad minimum usque nummu-
51 AD SANCTl AMBROSIIOPERA APPENDIX. 32
lum quocumque solutionis gcnere quantitas universa A tiosior auro, quod per ignem probatur, inveniaiur (I
solvatur;* sic nec peccaii poena, nisi charitalis reli- Pel. i, 6 ). Majorpm etiam perilludacquirit gfaiiam,
quarumque compensalione virtuium, vel siriclasa- ideo in libro Sapientise scriptum esl: Probala aulem
tisfaclione dissolvitur. Non eluiturpeccatum, fratres, virtus corripit insipieutes (Sap.i,Z). Perilludin
nisi pcenis tamdiu noxius exerceatur, ut commissi medio eliam natibnis pravse lalens exerit sevirlus
supplicia erroris expendaf. Dicebat Jacobus aposlo- el lueet; idco apbstolus Paulusad Corinlhios inquit:
lus : Qui totam Legemservaverit, offendat aulem in Oporlel hmresesesse, ul qui probali sunt, mamfesli
nwo, faclus est omniumreus (Jacob, n, 10). Ponde- fiant in vobis (I Cor. xi, 19). Sincerior bonitas e
randa est quoque illa Dei sententia, qnae in Lege teiilaiionibtis"pro(lii, sicut purius argenlum eeamino
scripia est: Ego sum Dominus Deus luus, Deuszelo- ignis ; inquit enijm Scriptura : Quoniamin igne pro-
tes (Exod. xx, 5). Lex igiturDei exaclissima quaque balur argenlum, el homines receptibiles in camino ku-
censura esi examiuanda, et omni qua potest maj'ori mititatis (Eccles. n, 5). Cum igilur purior e lenla-
sedulitale servanda, ne ab ea forte exeidamus. Hoc mento bonitas veluti e camino exeat, meriio nune
nos praesens mansio docet: Ranejacham enim exco- Jelhebatlia, quoejbonilas interpreialur, succedit.
lalinnem.designat. Qui auiem legem Dei percolat, ne XXXIa mansio,' EBRONA.— Mansio trigesima prima
niinima quidem vel syllaba vel ajiexnegligenterlaba- B agiturinEbrona;!ideo dicit :Elprofecti.deJethebalha,
tur, diligenler ohservat. caslramelati sunt\in\Ebrona (Num. xxxm, 54). Justus
XXI-Xamansio, GADGAD. — Vigesima nona mansio quamvis in hac vila ad boniiatem eliam perfeclam -
haheiur in monleGadgad; dicil namque : Et profecti devenerit, haudl tamen animo sistit, nec praesenti
de Banejackam, castramelati sunl in monle Gadgad contentalur statu|; quin potius cuncla perlransiens,
(Num. xxxui, 52). Tentatio animoefideli custodia , flagranti eliam desiderio ][g ad meliora conlendit.
foiiimdo et virtutis augmenium est; nam anima Hinc David prophela dixit: Hwc recordatus sum , et
justi, nisi lenlalionibus interdum se urgeri senliret, effudi in me animammeam; quoniamtransibo inlocum
nedum in eustodianon nianerel, quin polius lam- tabernaculi admirabilis, usque ad domum Dei ( Psal.
quam gratiarum copiadiffluens relaxareiur. AMoyse iv, 5 ). Ibi vero quiescet, ibi implebitur omne ejus
sanclo doctimentum hoc clare habetur. Dum populus desiderium. Ideo1 alio in loco idem prophetadixil:
iampades el niontem fumiganiem cernerei, vocesque Sutiabor, Domine , cum apparuerit mihi gloria tua
audirel, el lerrilusaDoinino fugeiei, dixilMoyses : (Psat. xvi, 15 ). In hac viia non quies, sed perennis
Confidiie, causa enim tentandi vos venil Deus ad vus; est Iransitus. Quare sponsus in Canticis canticorum
ut sil limor ejus invobis, et nonpeccelis (Exod.x^O). ob cursus |ierniciiatem caprsehinnuloque cervortim
Dicitur quoque foiiiludo; nam anima a multiplicibus G assimilatur (Canll n, 9); unde et salit snper mon-
se lenlainenlis sepiani agnoseens, cauiius incedit, et tes, et iransilillsuper colles. Hoc nos docelmansio
majorem a Domino vinulem poslulal, dicens cum ista , quoniam Ebrona transitus esl; ul quamvis ad
Propheta : Miserere mei, Deus, quoniam mulli bel- bonitalem per snperiorem mansionem perveneris,
lantes adversum me (Psal. LV,2). Virtutis vero ang- omnia tamen sunl prsetereunda: oportel le ad nieliora"
menttim, qualenus animn teniationibus exereita pu- transire, quousqile venias ad illud bonum , quod est
rior egreditur. IIdeo Salomon in Proverbiis dicit: summum, el quod omne saliat desiderium, el in
Sicut probatur in caminoargentum el aurum, sic clecla qub perpetuo peinnaiiere debeas. (Orig. loco ch.)
cdrdaapud Doniinum (Prov. xvn, 5). Teiilationihus XXXIIR munsio, ASIONGABER. •—Mansio trigesima
animam prolicejie sanctus quoque Jacobus aposlolus secunda dicilur Asiongaber, qoo filii Israel appli-
te»talur dicens1:Beaius vir qui suffert lentationem; cuerunl; unde sequitur ; El profecli de Ebroiia, cas-
quoniam cum probutus fueril, accipiet coronam vilw tramelati sunl in Asiongaber(Num. xxxm, 55). Pos-
(Jacob. i, 12).jSnntigitur non fugiendse, sed expe,- trema filiorum Israel in deserlo Pharan statio hsec
temhr tenlaliones; uisde David jiropbeiadicit: Proba est; nam ut in superioribus diximus, plurimasam-
me, Domine, et lenta me (Psal.xxx, 2). Progre- biens mansiones illa soliludo hucusque protenditur":
diemihus ergo in via Domini leiitamenta frequentius D inler|)retaiur vero consilia viri. Et recle inlentioni
ingeruniur, ul cuutiiis, frucluosiusque incedant. Hoc quadrat: quoniam qui tanlas peregit mansiones ,-lot
nobis niansio hsec insinual; nam Gadgad tentamen- virtuium penetrayit sinus, lolcharismatum spiramina
tum interpretatur. Neigiturianlarnm copia viitutum sensit, tot se studiis perfeetionum exercuii; jam
superioriim maiisionum viator difflueret vel lahere- desiit esse puer sensibus, jam ad inensurairi setatis
tur, superiori isia mansio succedil. plenittidinis Christi pervenil, jam crevil in virum
XXXa?»flHs!'o, JETHEBATHA.—Mansiotrigesimacele-perfectum. Et ideo viri consilia adeptus est, ut curn
braiur in Jelhebalha; unde sequiiur : Ei profecli de Aposlolo dicat: Cum auiemfactus sumvir, qnmpar-
monle Gadgad, caslratnetati sunt in Jelhebalha (Num. vuli erant, deposui (I Cor. xm , ll).Qninpoiiusalium
xxxm,55). Tentatioiium experimento virtus jusii, adeptus esl consiiium, quia Salomon in Proverhiis
ut in sujieriori mansione dicium est, magis conspi- dicit: Aqua profunda consiliumin corde viri (Proii.
eaa, clariorque elucescit. Hinceiiam Peirus npo.-lo- xx, 5). De consilio isto sapieris dicebat: Sine con-
lus: Exultabiiis. nnnc, inquit; ,si opbrtet contristari silio nihil facias, el ih faciendo ne te pamiteat(Eccl.
vfiriis lentalionibiU'; ut probalio vsstrm fidei tnvlto pre- xxxii, 24). Quod^noriest illud, de quo quefitur De-
53 DE XLII MANSIONIBUSFILIORUM ISRAEL, 34
mnius, per prophetam dicens: Vwfilii aposlalm! hwc jA XXXVa manmo, SALMONA.T— Mansio trigesima
dicil Dominus : Fccistis consilium non per me, et pac- quinta habeiur in Salmona; nam sequituf : Et pro-
lum non per Spiritum meum (Esai. xxx, 1). Sed illud fecti ex Hor tnonte, caslramelali sunt in Salnwna
de quo sapiens: Cognitiosapientis tamquam inundatio (Num. xxxiii, 58). Egressus ex Hormonie popuius,
abundabit, el consilium illius sicut fons purus vitm, non rectam quam coeperat, proseculus cst\iaiu : >ed
quod custodit a malo (Eccl. xxi, 16); quia consilium Edom terram circumiens, mare Rubrum vrrsus iier
bonum custodiet te, cogitatio autem sancta servabil arripuit; ut juxta verbum Domiui, fialres suos bello
te. Uuc ergo incuncianter pergamus, el nostra hic non incesseret, nec prorsus lsederet: inquii enim :
alacres tentoria erigamus; ut Deb in loto corde nos- . Ne moveatiscontra ipsos bellum (Deut. 11,5). T01 igi-
tro , sicut David in concilio justorum , et congrega- tur viarum fatigatus anfractibus, iiianna pcriasus,
tione, confiteri valeamus (Psal. cx, 1). loculus est, inquit, conlra Deum ei Moysen.Quare
XXXIlIa mansio , SIN.—Mansio irigesima terlia iratus Dominus virulcnios leihiferosque serpeules,
esi in deserto Sin; quare subjungit: Et profecli de qui inorsu inlernecabanl, in populum immisit; unde
Asiongaber, caslramelati sunl in deserlo Sin. (Num. periil populus multus nimis. De ijuibus meminil etiam
xxxni,J6). Octava mansio supra eodem quoque Apostolus, dicens : Neque tenlemus Chrislum, sicut
nomine nuncupalur; inquitenim : Et profecti a mori ]J} quidain eorutn tenlaverunl, el a scrpeutibus perierunt
Rubro , caslramelatisunl in deserlo Sin. Sed atlen- (I Cfij". x, 9). Tune oranli Moysi pro serpenlum
denduni quod hic locus aliiis ab illo esl; ideoinfra exstinctione, respondil Deus : Fac tibi serpeniem
subjuiigilur : De deserto Sin , hmc esl Cades ( Num. wneunict pone illum pro signo: et omnis morsns videns
xx, 1). Et alibi, dum populus in hac morarelur illum, vivet (Num. xxi, 8). Fecil Moyses juxta man-
mansione, miilens nuiitios Moysos adregem Edom : datum Domini, et populus a plaga liheraius est. Ve-
El nunc sumus, inquit, in Cades civilale,-ex parte rum quia Salmona inlerpreiaturuiiihr.i, facium istud
finium luorutn (Ibid., 14). Hanc meminit David pro- mansioiii reele aptatur. Serpens nanniue ligno sus-
phcla , dicens : Er commovebil Dominus deserlum pensus, lypus et umbra Chrisli fuit pro salute nosira
Cades (Psal. xxvin, 8). Hic Maria Moysi soror diein in cruce pendentis, sicut ipse exjionit in Evangelio,
suum ohivil, mortua et sepulta esi, ulsupralegitur. dicens : Sicul Moyses exaltavil serpentem in dcscrto;
Quod Josephus quoque describit dicens : Tunc itaque ita exallari oporlel filium koininis; ttt omnis qui credit
sororem ejus Slariam finis viiw accepit, lcum quadra- in eum, non pereal; sed habeat vitam wternam (Joan.
gesimumcomplessetannum, ex quo /Egyplum dereli- in, 14). Frequentemtis igitur nos siaiionem islam,
quil: sepelierunlqueeam publice nitnis splendfde(Lib. ul aspiciamus Chrislum pro mundi salule in cruce
iv Aniiqq.cap. 4). Hic denique penuria aquoc labo-1Q peiidentem ; quoniam snlutaris est.
rat populus; quare iralus tumulluatur in Moysen : a XXXVIa tnansio , PHINON.— Mansio Iri^esima
quo peira jussu Dei mirabili virga percussa , oqua sexta Phinon nuncupatur; dicil namque : Etjprofecli
manavit copiosa; unde bibentibiis cunclis cupidilas de Saimona, castramelali sunl in Pkinon (Num. 55,
silis ablata est. 42). Linguoe moderationem inter ea quae homini non
XXXIVa mansio, HOR.—Mansiotrigesima quarta minus necessaria quam difficilia sunt, sanctus Jaco-
eslin monle Hor; dicit enim: Et profeclide deserlo Sin, bus apostolus fuso enumerat sermone, dicens: Si
hmcest Cades , caslrametati sunl in Hor monte prope quis in verbonon offendit, hic perfeclus est vir, polens
lerramEdom(Num. xxxiu, 57). Slaiionern apud Cade.s freno circumducere eliam lotum corpus (Jacob. 111,2).
in deserlo Sin filiis Israel agenlibus, Moyses ad Idu- Ecce equis frena in ora mitliinus, ad consenlieiidum
mseorum regem , ut per illius fines viam sibi una nobis, el omne corpus illorum circumferinius. Ecce
cum suo popnlo concederel, legatos misit; cerliorem et navcs, cum tam magnse sint, el a veniis validis
tameneum facluros, ut nec aquam sine prelio sibi minentur, circumferunlur a modico gubernaculo,
exhiberi poscerel. Illeveropetitioni nonconsentiens, quocumque impeius dirigenlis voluerit. Ita et lingua
nec transitum eedens, respondit: Non transibis per modicum membrum est, et magna jactai. Ecce par-
me, aiioquin bello in occursum libi exibo ( Num. xx , J) vus ignis quani magnam silvam incendil. El lingua
18). Quare populus mandalo Dei, ut in Deuterono- ignis esl, universitas iniquitalis (Eccl. xxvm, 28, 29) ;.
mio habetur, ab eo declinavit: et de Cades cgressus et cselera quse tibi sanctus aposlolus disseril ad pro-
adHormontem pervenit, et hancquam Jegimus (Ibid., positum facienlia. Si tot mala homini e Jingun iinmi-
27 el seq.), habuit mansionem. Ubi juxla Domini neani, quis illam moderaiione non indigere, dicere
proeceptum Aaron cum Moyse fratre et Eleazar filio audebit ? Ideo Sapiens id pracipit, dum dicit: Cir-
in Hor montem ascendit: ubi Moyses verbo Dei cumvalla possessionemtuam spinis, et ori tuo facjanuas
pontiftcalibus Aaron indumentis nudalo Eleazar et seras: argentum luum et aurum luum confla, et ser-
filium, cui propler selatem pontificatus obveniebat, monis tui fqc siaieram, et ori tuo fac portam et seram
universo vel mirante populo , qui ex adverso slabal, (Ibid.,'12). Verum cum statera, porla et sera pro
prolinusvesiivit. IbiqueAaron viia funcio , ad 17 lingua non facileei occurreret, dicebat idem. Sapiens:
suumque populum apposito, Eleazar filius sacerdos Quis dabit mihi super os meum cuslodiam, et super la-
pro Aaron patre suo declaralus est. Memorabilis esl bia mea signaculum (Eccl. xxn, 55.)? David vero
igitur ista mansio. propheta a Domino hoec dona prsestari agnoscens,
85 . AJ>OPFJU SAKGTIAMBROSIIAPPESOIX. 56
Dominum kis precabatur verbis: Pone, Domine, cu- j^. terras transitum filiis Israel proestare hosiiliter recu-
slodiain ori tneo , et oslium circumslanlimcircumlabia sarunl. Unde diverlentes aKeis, Moabiiarum fines
tnea (Psal. CXL,5). Linguoenioderalioin kac mansione eifcumire c.oaclifuerunl. Hinc dicitur quod in fini-
suam habel sedem. Nam Phinon oris parcimonia in- bus Moab ad orieritemvenerunt. Jeabarim verOacer-
lerpreiatur. Curemus igitur el nos nosiram hic sta- vum lapidum trariseuniium sonat, quod est Ecclesia
tionem habere; ut quse, quando, quomodo et quibus justnrum. Lapides enim iranseumes jusii sunt. li
loqtii deceat, scire valeamus: et os nosirum medile- iiamque propter corum firmilalem lapides appellan-
tur sapientiam, et lingua nostra judicium loqualur tur, de quibus Petrus apostolus scribit dicelfs: Et
-(Psal. xxxvi, 50). Ipsi lamquamlapides vivi superwdificaminidomusspi-
XXXVIIa mansio, OBOTH.— Mansio trigesima rilalis (I Pet. n, 5). Justis vero firmilas recle adscri-
seplima dieilur Oboth, quo demum filii Israel bilur, co quod ipsi nec fluctuent, neccircumferantur
applicuerunt; sequitur ergo : El profecti de Phi- omni vento dOclrinae;nnde in Evangelio domul su-
non , castrametali sunl in Obotk (Num. xxxm, pra firmam petram fundaise', in quam descendiiplu-
45). De hac mansione alibi legitur : El profecli "via,venerunt flumina,flaverunt venti, el non cecidit,
filii Israel, castramelali sunt in Oboth (Num. xxi, coniparahlur (Malth. vn, 2). Transeiinles etiam di-
11). Verum altendendum quod majora pernicio- B cuntur; quia seciindum Aposlolum, corifitenlur quod
sioraque leniamenia, quibus anima in hac vita hospileset aivenmfiuntsuper lerram (Hebr. l, 13). Dc-
impugnalur , daemonum illusmnes , magorumque nique merito Ecclesia dicilur acervus lapidum; quia
ac jiylhoiium prsesligia omnium consensu sestiman- ipsa esl columnaet firinamentuinveritatis(I Tim.m, 15).
lur. Ii namque malefieiis magicisque artibus, ul divi- Habeamus igilurjet nos slalionem in Jeabarim, ul
"nilalisculturam ab bominum cordibus eliminent, ea secundum apostolum Paulum, leneatnus propositam
effieere prolestanlur, quse divinse tanlum nalurae spem, sicitt anckoram animmlutam ac firmam, el ince-
sunlpossibilia. Unde ejus potestati perpeluo resistere dentem usque ad 'interiora velaminis (Hcbr. vi, 19);
audent. Sed tandem vaniiatibus eorum delectis, ar- ut juxta apostolum quoquc Pelrum, prwscienies ca-
libusque profligalis, virlus semper divina superemi- veamus, ne errore nefarioruin abducli, excidamus a
net.Magi coram Pharaone Moysi resislere audebant, propria firmitale (II Pel. ni, 17).
suasque virgas fieri dracones conlehdebanl. Sed tan- XXXIXa mansio, DIBOKGAD. — Mansio irigesima
dem Moysi virga Dei providenlia et virtute in colu- nona habetur in| Dibongad; sic enim Iegitur: Et
iirum versa, in magorum dracones insiliens, eos il- profecli ex Jeabarim, caslramelali sunt in Dibongad
lico devoravil (Exod. vn, 10 et scq.). Nam a Moyse (Num. xxxni, 45). Veium de hacmansionelonge di-
non errore, non prsestigiis, sed veritate isia fiebant; C versum in alio loco legi videtur; nam scriptum est:
ideo mirabilipoleniia subsistebant. Legitur eiiam in Ei discedentescx \Oboth, caslrametaii sunl in Jeaba-
Actibus apostolorum (Act. xni, 8 etseq.), Jg quod rim, in desertoqudd estin conspecluMoab, ad oricnlem
dum prsedicaret Paulus apostolus coram Sergio pro- solis. Inde discesseruitl, et caslrametatisunl in valle
consule, qui verbum Dei audire ciipiebat, resistebal, Zared, hsec ibi (IViim.xxi, 11). Sitergo (Origen. loco
inquil, Etymas magus, quwrens avertere, proconsu- cii.) in valle Zared caslranielali sunt, dices: Quo-
lem a fide. Denique dum ab Apostolo argueretur, inodo iu Dihongad? Verurn ibi locus communis, iiic
ciccus cffeclus est, ila ul circumiens, inquit,qusere- vero proprius exprimilur. Esl enim Dibongad circa
ret qui ei darel niantts. Ideo in lege eorum commer- vallem Zared, quoeest inter fines Anioniiseorum et
citim caveri praecipue jtibettir; inquil enim : Anima Moabiiarum. Mysiice vero Dibongad apiarium tenia-
quw secula fueril ventrilocjuos,vel incanlatores, ut for- tionum siguifical.|Quo doccmur quod quamvis juslus
nicelur posl eos; obfirmabofaciem tneam contra ani- perfectionis vel summse proximus existat, haud la-
mamillam, el perdamillamde populosuo(Levit.xx, 6). men ei tentaliones desuril. Quod esl divinaecautcla
Hsccslatio ad magos perdendos colitur : nam Oboih providentise, ne a recto deflectendi bonis successibus
In magos inlerpretatur. Adeamus igilur et nos ad .. ansam arripiamus. Hiuc Job dicebal: Bealus homo
Obolh, erigamus libi labernacula nostra; ul in pro- " quem corripuit Dominus : increpationemomnipotenlis
lectione Dei cceli conimorantes, non limeamus a ti- ne renuas (Job v, 17). Quodel si dum in carnesumus,
tnore nocturno, non a sagilta volante in die, non a ne- tentationes nobis amarse videntur, mirifice nibilomi-
golio perambulanlein lenebris, nec abincursu el dmmo- nus ad luluram nobis vitam proficiuni, dicenle Apos-
nio meridiano(Psal. xc , 2, 6). lolo ; Omnis guidemdisciplinain prmsenti videlur non
XXXVIII".tnansio , JEABAWM. — Mansio trigesima esse gaudii, sed mmroris:.posiea aulem fructum paca-
oclava vocalui Jeabafim; sic eniin habetur : Et pro- iissimum exercitatis per eam reddeljustitim (Ihbr. xn,
fecii ex Oboth, caslrametaii sunt in Jeabarim, in eo 11), Accedamus efgo nos, et in hanc mansionem in-
quod ultra, hifinibus Moab (Num. xxxm, 44). De hac gredi festinemus :iscientesquoda Domino interdum
mansione in alio loco clarius Jegitur : Et disceden- -eorrjpimur, necuinhocmundodamneniur.(ICor.xi,
les, "inquit, ex Oboth, caslramelali sunl in Jeabarim, M). Certam quogue spem habeamus^ quod non pa-
in deserio quod eslin conspecluModb, adprienlem so- tielur nos Deus supraidquodppssumus, lentari:sed
lis (Nuin. xxi, 11). Prbpter quod meminisse oporlet faciel cum tenlalione proventum,nt possimus sustinere
qubd Idumsei, ut in superioribus diximus, per eorum (l Cor. x, 15),
S? DE XLSi MANSIONIBUSFILIORUM ISRAEL. §8
_ XLa mansio, ELMON DEBLATHAIM. — Mansio qua- A bimus nequead agrwn, ncqucad viiieam,nequebibemus
dragesima in Elmon deblaihaim a filiis lsrael peragi- aquam de putco; viaregia transibimus (Num. xxi, 22).
tur; sicenim scribilur : Et profecii e.x Dibongad, Seon veroidoninlno ieuusans dura respondit: iimno
caslramelatisunt in Elmon debiaihaim (Num. xxxfu, Validoexercilu armaio, ad fluvium Ariioii, qua Isracl
46). Vox hsecElfnondeblathaim sicul esl dttplex, Ita iraiisitufus erat, tit viam impediret, oppugnamique
et duo indicat, nempe contemplum ficunm, hbc esi, resisleret, protinusdesccndil. Seddivina faclum cst
contempium terrenoe dulcedinis; ficus namque dul- Virtuie, ut rege in prselio extincto, Hebrsei Amor-
cedinem ostendunt. Unde Hieremias propheia vidit rhoeorum pOpfilumin occisione gladii percusserini,
ficus bonas, bonas valde (J-eretn.xxiv, 7>).Et Salva- Corumque terras vastantes depopularint. Inlerim Og
tor noster \Q esuriens, scribarum pharisseorumque rex Rasan, ul auxilium Amori liseo prsr.beret amlco,
amariludines descrens, accessil tid arborem fici; ui ingentes copias armat, qulhus Israel hostilller im-
saliem in plebe aliquam invenirel dulcedinem : et pugnalurus aggrcditur. Sed Lrael superna dimicans
cum non invenissel nisl lolia laiitum-, maledixit ei, ope, et ipsum inbello regem peremit, exercitum om-
dicens -.Numquam ex te fruclus nascatur (Matth. x\i, neni exlinxit, universam denique terram corum
19). Contemplus ergo terrenarum deleciaiionum ad subegit; unde cum insigni \icloria grandes divitia-
ccelum properanli apprime necessarius est. Nam nisi B rum copias reponavil. Quse omnia Josephus "fuso
volujitatum illecebras, et ea quoe in lerris delectare serinone perscripsit (Lib. iv Antiquit. cap. 4).
videntur, neglexerimus, ad ccelestia nos ipsos efigcre XL'IIa mansio, apud JORDANEM. —Mansio quadia-
non possunius. Ideo Aposlolus admouet, dicens : Qum gcsima secunda kabetur in campestribus Moabapud
sursum sunt sapite, non qumsuper terram (II"Coloss.ni, Jpidanem; ideo dicil: El profecti de finibus Abarhn,
2). Immo saperc lerrena, confusio esl. Ita scribit veneruhl adoccidentem Moab, supra Jordancm jiixta
Aposlolus : Gloria in pudendis ipsorum, qui ierrena Jericho; ibique castramelati sunl upud Jordanem inier
sapiunl (Pkilip. m, .9). Verum quia noslra conversa- Belltslmoii,'usque Belsachin, in bcCidenleMoab (Num.
tio in cmlisesl, qui cumChrislo surreximus (Ibid., 20), xxxin, 48). Alio in loco mansionem eamdem memi-
omni cordis alacriiate calcatis mundi illecebris, in liil Scripiura , diccns : Et distcdentes filii Israel, ca-
ejus mansionis tabemacula ingrediamur, qumsursum strainetatisunt ad occidenlethModb, tipud Jordanem,
sunt quwrenles, ubi Christus estin dexlera Deisedens juxta Jericko (Num. xxn, 1). Denique ppslrema hu-
(Coloss. in, 1) : coniendamusque sive absenles sive jus lahoriosi diulurnique filioriim Israel .iiineris a
prsesenies placere domino Deo rioslro. Moyse per verbum !Deidescfipia mansib hsec esi. lu
XLla munsio, ABARISI. .— Mansio quadragesima qua licet plurima dicta gestaque sint memoratu
prima fit a filiis Israel in montibus Abarim; G digna, pauca lameii hoecenarrabimus. Primum Balac
nam sequilur : El profecli ex Elmon deblalhaim, Moaliilarum rex cerneus filios Israel tanto prolicere
caslramelati sunt super monles Aburim conlra Nebo iucreinenio, tamque secundis eorum res prosperari
(Nutn. xxxiii, 47). Verum longe aliehum VideiUr sucCessibus, magnani rerum suarum formidinem
huic, quod alio in loco de hac niansione legilur. concepit, ul in iis qusead populum Madian praslocu-
Nam iuquit : Caslrametali sunl in valle Zared; lus est, apj)aret. Inquil enim : Nnnc iingel congre-
inde descendenles, custrametali sunl irans Atiion gaiio hwc onmes, qui in circuiiu uostro sunt, sicutJin-
in deserlo, quod eminela finibus Amorrhworum(Nittn. git viiulusmrentia^x catnpo (Ibid., 4). Quare arrnis
n, 12, 15). Ex quibus verbis videlur quod filii kaud eos palam invadefe atisus, deliberavit, ne sal-
Israel non in montibus Aharini, scd in tleserlo tem potentiores elficerentur, ad occultas arles con-
trans Arnon mansioncm post Elmon habuerint. Sed fugere. Unde Balaam magum ad se necersitum roga-
nulla est diversitas, quoniam Abarim in deserio vil, ut imprecationibus, maleficisque ejus arlibus
est trans Arnon. Quod ergoalibi sub communi, hic populum malediceret, perderetque. Quod ab illo nec
sub proprio nomine Scriptura expressil. Unde sub- suasionibus, 20 nec muneribus, divina obsistente
jungit: Est enim Arnon ad lines Moabiriier Amor- providenikv, obtinere umquam polnil; quin immo
rhscos; et ibi liabetur mons Abarim, ad cujusradices D ijiseniagiiS, Domino os ejus aperiente , bona jireca-
Juxta Amorrhseos Arnon labitur anmis. Dicittir vcro tus «sl populo, iselicesquepredixilsuccessus': Quam
mons Abarim trans Arnon, non ad transitum He- pulchrw, inquil, tnw domus, Jaccb, tabcrnacula lua,
brseorum, sed ad situm terrse sanctse, sicut inos est Israel, tamquam valtes obumbranles , tamquam korti
Moj'si in hac descriptione; nsm in libro Deulerono- skper fluvium, el velul taberiiacula tjuw fixit Domihiis
mii legilur : IIwc verba quw locutus est Moyses omni (Nnm.xXiv,5);elmfra:Benedicentes{ebenedictisint,ct
Israel trdhs Jordanem in de&erlo-ad occidentem maledicenleste maledicli sint; item : Orietur sletta ex
(Deut. i, ,J|). Moyscs lamen, Jordimeiii '.(ullaienus Jacbb^tlexsurgethomoexIsriael^Ibid^il^.Ji&hiiG^iih
transivit :erat ergo cilra ad Hebrocorumviarri, transi Madianiiariimame-re mulierum-popifliis.deserloVero
vefo ad ^terrsesancta; situm. Subitac niaiisione ad "Deo, ad iilola diverterat, ^Phinees •EIeaz'a't*filius,
SeohArnorriioePrum regem legalos MoyseVdesiina- Aarorio.ue nepos zelo zelatos prb Bomino exerci-
vit, ut erciim ^opulo per 'siias terras ebmmealurc luum, airtbquam per liceriliarn Toflhis-frassaretur
prseberet, absque biiini suorum prorsus.hcsione : iniquiias, Hebrseum el Madianitidein Temifiaih in
Transibimus,inquiunl, per lerram tuatn, non cleclina- fornieatione curtipfehensos, et ebram Moyse addu-
59 AD OPERA SANCTI AMBROSIIAPPE/VDIX. 40
clos publice evaginalo pugione peremil: cuj'usexem-.A prasnuniiaiis singulisltribtibus quo3 in illos singilla-
plo provocati plerique arreptis in fornicarios armis lim supervenlura forent, super moniem «Nebo con-
insurrexerunl, et ad interneeionero coesa sunt die sccndit, indequeamplam, oplimamque Chananseorura
illavigintiquatuorhominum millia. Quare peremptis regipnem, lerram ulique lacte et melle manantem ,
fornicariis, recoucilialus est cum populo Deus : Et patribusrepetitis etiam oraculis repromissam, monli
cessauit, inquit, plaga a filiis Israel (Num. xxv, 8). Nebo ex advcrso posilam , et oculis perluslravil, et
Insuper quia Chananoeorum lerra, ad quam filii animo consideravit, jel ut Apostoli verbis (Hebr.
Israel possidendam per verbum |Dei tcndebaut, e xi, 15) uiar, e longp saluiavil. Quo denique pe-
vicino jam prominebal, ipsique terroe sanclsc per racto, dixit illi Dominus : Ostendi lerram kanc oculis
qtiadragiuia et plures annos fugientis fere jam oras luis, sed illius non ingredieris (Deul. xxviv, 4). Et
prendebant; et quia non nisi armata manu, viribus- confesiim per verhum Dei morluus esl, et scpullus
que infraclis, illam capere ipsis prsesiabatur: idcirco in valle : et sepulcruiri ejus nemo novit usque in ho-
Eleazar sacerdos novam populi ad bellum apii com- dicrnum diern. Hic (iiiis Moysi, mansionumque po-
putationetn facere Dei mandato decrevit, in qua ptili jussu Dei in ordinem reeensitarum. Cseterum
proetertribum Levi, ad specialem Dei cullum desti- nonnulla mysiica nunc explicauda forent, nisi horum
nalam, et mulieres, sexcenla millia el mille seplin- ]B pleraqueperlracial.mil prsesenlem sparsissemus, alia
geuli triginta viri, a viginti annis ei sujira, ad bella vero in aliis Iocis exjilicassemus. Illud denique ob-
paraii, ut Scriplura inquit, numerati sunt. Alia vero servandum operoe preiium judicavimus, quod uni-
quam plurima ad religionem Deiqtie cultum , nec versis hic transitns ideo commemoralur, propterea-
non ad rem publicam bello paceque moderandam qiie omnis hic cursus consiimmandus proponiiur; ut
spectantia, Moyses EJeazarque sacerdos in hacman- ad Jordanem Dei fluvium demum pervenienles, di-
sione in ordinem redegerunt (Num. XXVI,51): quse vinse undis sapientise irrigemur; ut per omnia puri-
ne in nimis longum nostram protraherenl lectionem, ficati, promissionis terram , Deo landem miseraule,
vel quia ssepius aliis in locis ea digessimus, nune intrare, et cnm Appstolo dicere valeamus : Bonum
omittenda censemus. Silenlio lamen prsetereundum cerlamen cerlavi, cursum consummavi,fidem servavi,
non duximus, quod Moyses extremum sibi landem etjuslitiw corona quam Dominus juslus judex reddet
per vcrbum Dei inslare diem agnoscens, declarato in illa die iis, qui diligunl advenlum ejus (II Tim. iv,
sibi successore, populique duce, mandato Dei, Jesu 7, 8), reponatur nobis per Jesum Christum Domi-
Navs, prsescriplisque benedictionibus ac maledictio- num noslrum, cui cum Palre et Spiriln sancto omnis
nibus (Deut. xxxiv, 1 et seq.y, quibus observatores est bonor, gloria, etjperpetuiias in ssecula sseculo-
prasvaricatoresve divinoelegis incurrerent, nec non (J runi. Amen. j

IN SUBSEQUENTIA COMMENTARIA ADMONITIO.

Quanlum olim mullis smculis conspiratum est, ut sequens Opus sanclo Ambrosioiribuereiur; lanla consen-
sione quotquot nunc viri eruditi audiunt, illud eidemvolunt abjudicalum. Etenhn jam inde a nono smculo Hinc-
marus (Tracl. de Divorlio Lolharii, elc), Ecclesia Lugdunensis (Tom. iv Bibl. PP. part. n), conciliumAquis-
granense terlium (Ajmr 862, cap. 8), Amalarius, Prudenlius, Haymo el plures alii ejusdem lemporis auctores
mulla ex his ipsis Commenlariissub Ambrosiinomine prolulerunt. Rabbanus Hincmari syncbonus in Exposi-
tione Paulinarum epistolarum ex Palribus collecla plurimos locosin quinque priores epislolas adducit lamquam
vere Ambrosianos, qui re vera exstant in liis noslris Commentariis.Inde quoque nonmtla in priorum ejusdem
Pauli epislolarum expticationemtranslulit Sedulius, Ambrosii nomine semel ascripto. Lanfrancus eiiam in sua
Compilatione sanclo Doctori attribuil ea fragmenla , quw ex hoc Opere mutuatus est. Denique hoc Opus pro
Ambrosianoadmissum fuit a Gratiano, P. Lombardo, Ivone Carnutensi, aliisque innumeris. Verumlamen cum
iam universalis opinio Erasmo , Turriano, aliisque non usque adeo certa visa esset, illam deinceps, re peiiitius
'
examinata, uno calculo omnesproscripsere.
Quamobremaclum agere nobis videremur, si longiusin probanda re sane quam exploratissimaimmoraremur.
Non silebhnus lamen stylum Operis tantopere abhorrere ab Ambrosiano, ul plaqemirumsit tam tarde deprehen-
sam esseillam diversitatem. Sed nec levius ihler utriusque auctoris doclrinam dissidium est; quippe in Ambro-
siastro non solum occurrunt quwdam placita extraordinaria, et a veri Ambrosii opinionibus immane quanlum
discrepantia; verum eliam in asserendis doginaiibus maximecatholicisinter utrumque non salis convenit, etiis
refellendis qum Ariani objiceresolebanl, ab illo adhibenturea responsa, quibusheglectis, omnino diversa propo-
nit sanclus Doctor. Ad hmcinulile fueril id , quod nemini non est obvium,observare,.nimirum in grmca lingua
prorsus peregrinum exstitisse itlum scriplorem. Quid vero si subjungamus non tantm perspicuilatis esse, num
omnino Commenlariain Paulum feceril Ambrosius? Vermnutmaxime hujusmodi expositionemvir Sanclus edi-
derit, sallem admodum credibileesl eam Cassiodorilemporibusjatn periisse; hoc enhn conjici polest e sequen-
tibus ejusdem verbis: Dicitur etiam, inquit, beatuin Ambrosium subnotatum codicem epistolarum oranium
41 COMMENTARIA1N EPISTOLAS B. PAULI. ADMONITIO. 42
sancti Pauli reiiquisse, suavissima exposilione conipletum ; quem lamen adhuc invenire non potui, etc.
(Lib. de Inst. divin. lilter. cap. S).
In eo ergo lota difficullasest, utverus parens hiijus Operis investigelur. Placuit nonnullis compilatoremfuisse
illum, qui scissisex Ckrysostomoel Hieronymo laciniis cenloneminde confeceril. Volunt alii prologos singulis ex-
posilionibusprmfixosinepli consarcinatorisesse, potissimutnex Iiieronymo frustula multa suffurali. Altamen in
Operum eorumdemPalrmn collatione koc nequaquam deprekendimus. Conlra vero salis frcquenter animad-
verlimusab illorum opinipnibusliunc dissidere, alias explicaliones afferre, interdum non eodem modo , quo
illi solenl, Aposlolicumlexlum cilare , ac tandemsicubi cumipsis convenial, id inde factum, quod eos
qui com-
mentaria lucubrant in eumdemlibrum, ubique discrepareimpossibilesit. Neque tamcn ibimus inficias auclorein
nostrumab Hieronymo muluatum quoidamvideri, sed eum proplerea compilalorem, quoquidein sensu illi inlel-
liguut, kabendumessenon arbitramur. Ex uliis qutem qui korum Commenlariorumauclorem eruere conalt sttntj
qui eadem Bemigio allribuerunl, fruslra fuere. Etenim cum in Bibliotheca Patrum, tum in manuscriplis ncn
paucis Remigiana exslanl ab his noslris plane diversa. Non defuerunl eliam qui kanc coinmentalibnemvet
Juliani vel allerius cujuspiam Pelagiani esse conlenderent. Sed invenli sunl simililer scriptores, quibus illius
auclor viderelur liberandusab ista nota, el si quid forle quod illis hmreticis favere posset, illic occurral, hoc eo
referendum, quod cum anle exortam egrumdem hmresimille scriberet, minus caute consideratequeesset toculus.
Ullima landem, qum el communior, eorum opinio est, qui Hilarium Bomanm Ecclesiw diaconum, qui cum
Lnciferiano schismati adkwsisset, ab Hieronymo tam aspero styto exceplus fuil (Dial. adv. Lucifer. posl med.),
verutn kujusce Operis Auclorem dicunl. Al cumsint quoque a quibus huic sententiw conlradicalur, illudaccuta-
lius perpendendumest.
Observabimusin primis vix ullum veri AmbrosiiOpus esse, cujus plura exemplaria omnium mlalum ab octin- '
gentis annis reperiantur, quam hujus Ambrosiastri : sed eorum nonnulla ab atiis dissidere kaud mediocriter.-
Enimveroin bibliotkeca Corbeiensi unum kabelur tomis duobus comprehensum, quo nullum aliud, sive anli--
quitalem, sive ckaraclerum eleganliam spectes, prmslantius videre nobis licuil. Ai cum in eo Commehtaria in
omnesPauli epistolas, illa excepla quw ad Hebrmos inscribitur, sub nomine Ambrosii conlineantur, cum aliis
codicibus scriptis alque editis tantummodo in priores tres epislolas consenlit, discrepal vero in cmleras. Bab-
banus Maurusin Commenlariosuo ex Patribus cotlectoulterius progressus, ea omnianomine Ambrosiidonat,
qnm ex Ambrosiaslroin epislolas quinque priores petitatilat: sed in reliquas quidquid inseril sub tilulo sancti
Doctoris, ea in solo Corbeiensi codice reperire esl. Citanlur quoque ab Ivone Carntttensi (Decret. part. xvi,
cap. 84) ex prologo expositionis epislolm ad Philemonemverba nonnulla, qum non nisi apud Rabbahutnet in
Corbeiensicodice reperias. •
Islhmc omnia quisquis aitenle consideraveril, jam hiirari desinet niulta in Auclore noslro desiderari,
qum a Lanfranco lamquam ex Ambrosianis Commentariis in Apostolum proferuniur : facileque animadvertet
variis Paulinarum epislolarum enarradonibus Ambrosii notnenab anliquariis inditum esse. Illud insuper ad-
jiciendum esl eosdemlibrarios magna licenlia saltem in tres priores epistolas abusos esse; quandoquidemab eis
non raro longafragmenla ibideminserla fuisse probabile est, quw in veluslioribusmanuscripiis non inveniunturt
ut in variis (ectionibusannolabitur. Indeque duci potest vekemens conjectura contra lutjus Operis inlegritatem
'' ac
sinceritateni; nec expeditijudiciirem esse cognoscilur, ulrum unius an plurium anctorum lucubratio sil, affir-
tnare.
'Cmlerumsi negabimuspluriuni esse , simul etiam falendum videbitur anliqui esse commenlaloris.'Quod enim
ail (In Epist. I ad Timotk. cap. m) de Ecclesia, cujus hodie rector est Damasus, aut inlerpolatori tribui debel
(el sane illorum lemporum usum non sapit, nequesensui tiecessariutnesl), aut planutn fiet eumdemauclorem ante
annum 584, quo idem papa vivere desiit, Commenlariasua scripsisse. Hinc eliam polest id confirmari, quod
marcionislas adlmc superesse illic leslalur; quamvis, inquil (Ibid., cap. 4), pene defecerinl. Cerlum quidcm
esi ex Epiphanio (Hmres. 42) ac Tkeodoreto (Lib. i Hmres. fabul. cap. 24) tarde admodum exslinclos esse kos
hwreticos: sed constal eliam pluribus tocis haud mgreillos in Manichmorum, qui frequenlius hic memoranlur,
parles transisse. Obiter quoque observandum vidctur in hoc Opere menlionem fieri (In Episl. II ad Timolk.
- cap. m) legiscujusdam adversuseos a Domiliano promulgalm, quam in sola Collectione legum Mosaicarum et
Romanarum invenias. Illud adhuc Aucloris anliquitalem magis designal, quod patricianos (In Epit. I ad Tim.
cap. IV),quorum Pkilaslrius (Lib. de Hmresibus) Angustinusquesuperstiium meminere, non prmlermittit; cum
ulira swculmn quinlum neuliquampervenerinl. Prmterea cmlerorumhwrelicorum, quos aggredilur longe pluri-
mos, nutlus referlitr paulo recenlior. Cumquein Donatistis, Novalianis, Arianiset Pholiniunis refellendiscrebrius
atque operosiusquamin aliis incumbal, id haud dubie indicio est posleridreshmrelicos, puta Nestorianos el reli-
quos sequeniiutnlemporutn necdum emersisse, sed eorum, quos modonominabamus, kmresestunc viguisse. Huc
adde ab eo scriplore lextum Apostolisubinde citari ex aliasversione, quam qua nunc tttimur : et veleris Tesla-
menti teslimoniaex versione LZX Senum petila esse. Illud eliam eodem spectal, quod ex aucloribus ecclesiasii-
cis non nisi Terlulliani, Cypriani, ac Victorini locos adhibet, quorum ullimus Damasum mquavilantiquitate. Ad
poslremutninde similiter aslrui potest eadem mlas, quod in mgrolanliumbaplismale, aliisque capitibus non pau-
cis, ecclesiaslicamillorum lemporum disciplinam pulchre-reprmsenlel.
PATROL. XVII. 2
'
43 1
AP OPERA S. AMBROSliAPPENDIX. j U
Omniqa nabfs hic menporalqfidenlur suffragari eorum sententiw, qui liwc Opmmentariaab Hilariq edila yo-
tunl: in quam opinionemadducti fuere Auguslini lesthnonio, contra Pelagianos,ita scribenlis (Lib. iv cont. dms
.Epist. Pelag. cap.4): Njim etsic sanclus Ililarius intellexit quod scrijitum esl :In quo oiiinespeecaveruiil,
ait enini : ln quo, id est, in Adam, etcmlera quwad apices in hoc Opere legere licet. Aiqui isihwc, inquiunl,
quadrare nequeunt nhi in Iiilarium Diaconum, qui se Damaso fuhse comvumipse significal. 1-llisquidem objec-
tum fuil rebapthanles qcril.erttrgcri ab hpc Auctor.e; cum eod'em crimine Hilatlius infestus^esset: ac prmlerea
numquamAuguslinwn altribitturum fuhse huic Hilario titulum sancii, quemfaclp sckismaie, ab Ecclesiqreces-
sisse npn ignorabql. Sed respondetur eum non omneshmreticosrebapli&andosarbilralum esse, at solos Arianos.,
eqqye dislinclipne ipsum indicasse in eum opiniqneinnon alici re, sese adduclum , quqmquia iidem hwretici de
Tr.inilate non recle sentienles, forma eliam non legilhnaln baptismqleulerenlur; alqueadeo nikil yeluisse, quo-
minus hwrelicos,qui calhqlicos rebaptixftbanl, is impeteret. Secundm objectioni satisfaceresibi yidenlur, si me-
moratum hono.rislitulum argumenlo esse negaverinl sanclum Augustinumde Hilario Luciferiqnoaccipiendum .'
sed polius indidem conjiciendutn esse qut dificpnum illum secessiancmnumqitatn fecisse ab universa Ecclesia,
sprvatq nhnfrum cum ejusdein capile bealo Damaso pace el communione: aul ipsum landem priusguam e vivis^
gXfeclerel, in.gratiam rediisse cum cqlkqlicis. V.erum kujusmodi responso plane conirarius esl Hieroiiymus;
quippe.qui d.ellilaripnon l.amquamab episcopisaiiquol, aut tantuni ad. tempus,\sed ab,omni catkolica sqcietate,
qc,per imiyersumvitm curricidum separqlo.loquatur (Dialpg. adv. Lucifer. post tned.). Coplra hanc opinionem
id elimn fqcit,,quod Hi.lqrius, ulpate, RonianmEcclesiw diaconus , de eadem non quasi peregrinus.qut alienus
locutus essel. Quo enitnpgcto desuq Ecclesiq.poluissetscribere : Nunc septemjdiaconos, esse opprtet, el ali-
quantos preshyteros, ul bini siut per Ecclesias (In Episl. ad Timoik. cap. ih)? Eienim cutn, imperante Dio-
cletigno (Oplat,. lib„.n), jam basilicw qjxadraginta^essentin Urbe, npn aliquantos presbyteros, sed ulminimum
eclogmta.itiip ordinari necesseeral. i
Nec dubium esl quin hai ipsm causm.Petqvio hi menteminduxeiiinl,ul eadem CppimentariqHilario quidem ar-
rqgqrei, sed alii a Luciferianp, quisquisdemign.illefuerit. Et,sane.(Ughellus Ital. sacr. tom. i, parl. n, pag. 6)
ut. Iiilqrium sub Dqmasonon haberemus.Papiensem ephcopuip.,sanclilale et zelhin Arianos clarum, cui forle illa
pqssunl ascribi, supersunl adhuc tntillw scriptipnes, quorumquctor.eslanlum cpgnosatntur nvmine lenus, quos-
que penil.us ignoraremus, nisi eosdem.qb. alio.semel nonunai\i cqsu coniigissel. Verum licet uniyersimnegari.
ista nequ.eanl; possunt tamen illis qpponi Auguslinumcontra Pelagianos. acerrime originalis culpm. doclrinam
im.pugnantesnoii usurum fuisse iesthnonio ejus auptoris, qui sicubj eam vjdeiur agnoscere, aliquando tamen
cmiruriam prw. se ferl : quique aperle Pelagianis favere a gravissimis el.pr.obalhs.imistheologis.exhthnqlur, et
uno sallem loco manifesle Semipelagianus pronunlialur a Jusliniano e Societaie Jesu vh\o doclissimo(Com-
ment. inEpisl. ladCor. cqp. xiv). Quid si hxicadjecerimus et atios error.es,qui passim iisdem in Commenta-
riis depi:ekendunlur?..Cerledefendi non pplesteorum auclor,-quincum Origene.senserit (Ex.Eslii.Comment. in
Epist. qd Eph. cap. m) in volunlate dwmommi esse ab errore resilire. Explor.atumqupque-vlcus.est, quod
maritpfas usque essecpnlendil (in Epist. I ad Cor. cap.nn), uxore propier adulterhim repudiata, atiam ducere :
uxori aulem ab aduilero.conjuge separalw cum alio inire conjugiuni licere negat. Sed nec illq eliam salis. sana
sunt, qupd factam (In Epist. lad Cot\ cap. xi et.xiv, elinEpisl. ad.Colos. cap. m),adimaginem.Dei miUierem
esse: episcopossuperiorem presbyieris gr.adum obiinere (In Episj, adEph. cap. iv), aul diversa insiilui. ordi-
nalione inficiatur; el qumdamalia communicaikoticorum sensui minus congrud subindetradit.
Prmtereaeliamsi miilta. sint, qum ad.viudicandam kuic Operi eamdem cum Damaso anliquilalem faverevi-
deanlur, in eo quoqueoccurrunt alia, ex quibusin astalemmulto posteriprjim.iiejicipossil. TJtenimkic omiilamus.
nullum Lalinorum in Pauli Epislolas prwler.quam.Viclorini Commenlarium qgnasci ab.Hier.oivyino.inAueto,-
ribus Ecclesiasticis; minimeabJiorrei a verhimili plurima in hasce libros ex Aiiguslinp, Ckrysostomo,el-Hiero-
nymo iranslala esse; immo eliam, quod observaiu.sane dignutn esl, ex illo ipso.commentatore,cujus lucubratio
ad calcem operum ILier.onymiediia, Pelqgiiesse amutlis perkilietui:. Etenim cum sini.locinonpauci.quitoli-
a[emverbis hgantitr in ulrqqup commentario, alque.adeo allerum.ab altero mutuo.smnpshsenon sit dubium, mi-
nus probabile.exislimamusHieronymiastrum, qui lam brevisac concisus est, ex Ambrosiaslroquwdam pelhisse
quam e coiiverso.Ad kmc insuper licebil adjunger.eab.koc auctore non ininore studio probari Chrislum Domi-
num adoptione non esse De\ Filium, quam s{ post errores Eelicis atque Elipandi scripsissel (In Episl. ad
- I -
Pkitipp., cap. n).
- Iltis temporum differentiis.si addideris nonnullam in diver.sarumepislolaruin expositionibusdictionisac sen-
tenliw super eademmateriadiscrepanliam, nec nondissereudimodo fusisshne,modacontractissimeinmqttalilalcm,
eril forsilan quiejusdem manus omnia hmcCommenlariaesse dhsentiut, aut\ saltem ad quempiam hujusmodi
compilatoreni referenda aulumet, qui inmelendis variis Operibus, quorum multa inlerciderinl, aliquas temporis.
singulorum notas ita relinuerit, ul sui- pariter mn-nonnuUasadjecerit. Verum quantavis difficulias sitin as-
signanda sive Aucloris, sive Operis anliquitate, tnanu exarala eorumdem Commentariorumvolumina, sicul et
scriplores a quibus cilata expilatavereperiuntur, planum faciv.nl eisdem lempus smculp oclavo posterius adjudi-
eurlneuliquamposse.
Nondeerunl forlasse, gtii senleittiatn nostram scire avcaiil de Auclore Quseslionum novi cl veleris-T-esia*
'
43 - COMMENTAIUA1N EPlsTOLAM A!) ROMANOis. 4G
menli, quemcum Ambrosiaslroeumdein esse multi posl Theologos Lovanienscs, a quikis iidem libii in appen-
dicem Operum sancti Auguslini (Tom: III, part. i) rejecli fuere, arbiirati sunt. Verum qum hactenus
dispulavi-
mus^ salis ostendunl de hac re staluere non esse proclivis negoiii. Proferuntur qvidem longe'plvrima , quw in
utroque Opereihdem verbis, iisdemque ciiatis Scriplurm locis in oculos inctirrant: sednihil hulecolligi polest,
nisiJiiBcipsaex ulio in alliid transcriptw esse. Allamen magis probabile estl auctorenv QiiocsiioWini-,Si latnen
earuni aucior unus est, cutn sil in traclando multofusior, evAmbrosiustrierrorilinspkir.esadjecerit sibiproprios,
hujus esse-compilalorein.
Cwterum cum negari nequeulhuic Operi wtilitalem inesse suam, cumqwad kanc usque ed^lionemlocmn
inler Ambrosil.conwwntaliones obtinuerii; nec noivcilatq ejm nomine passim occurral; in'hanc Appendicem*
eo lubeiilius illud admisimus,. quo>plure&niss. cranl ad' manunv, quorum subsidio exirei miiko cor^
reclior.. Inler aliqs, autem emendationes amplissimum fragmenlhm hv ftrie'Commenlarii ephMw primmad
GorintJiios,el: in sequenlis initio reslituimus; cujus jacluranve lacinia Gommeutaril Pseudo-Hieron. resarserat
scriplor quhpiam-,
Admonendmnjnodosuperesi,Qommentariumin>Epistolam ad Hebrwosanobhesseprtetermhsum. lkud'anti-
q.uioresmss. non agnovemntneque Amerbachiusneque.Erasmus. Ciun veroab iisqni postea curam Ambrosian.
edit. suscepere, admhsum essel,, adeo.noiifefellii virosjudhiiemdilioris, ul ntquidmmejwsdem
aueloris;-cui tri-
bitunlur superiora, esse.crederetur,mutto igitur-niinus-Doclprisnosiri. Enrevera-nihit aiiud esl,
cfuanvparunv
digesta Palrum qliquol comp_ilalio,.qum cum amplior.interQ.pemR'liabaiiiMaut-&vutyaia>fuerit, ibique~singuio-
nun fmgmenlpmm aucloresie.rsgume-legere liceat, niliil esse cmismnobis vitum est;-cur eain ed.lionewnostram
recipejelur.

ILT.XIII EPTSTOLAS- BEATT FAULI

m ET>ISTO'LAM AB ROMANOS.

PROLOGUS. j taiiies uni Deo adveasuniT quamobrem negat illos


j^
25 Ut rerum nolilia li.ibeaiui-pleiiior, prineipia spiritualem Dei graliam conseculos, ac per hoc
earum requirenda sunt prius; tiine enim a potest coniirmailtjnenr eis dcesse. lii suufqui elGalatas
facilius causseratio declarari, si ejus origp/discalur: subveirerahl', nl'a traditioiie oposroJorum' recede-
cumeniin epistolsedalae modum efrntionem osten- rent": quibus ideo irasciitir Apostohis', quia-'dbcti
deriinus, poiestverurn-videri; quod dicimus. Cbnsiaf bene, facilc transducli fiieraiii*. Rbmatiis aiuein'
itaque temporibus aposloioruin Jndieos, propierca" irasci HOirdebuil, scd et" laudare" fldeiu illorum ;
quod sub regno Romano agerent, Rpmsc habitasse': quia iiulla insignia virtinuin Avidentes, nec ali-
ex quibus hi-quicredideraut, trsrdideruni Romanis quem aposlolorum , susceperanl' lhlcm Cliiistiiitu
ut Christum profitentes, Legem seivarent: Romani licet Judaico , iir verbis potius^quani in sensu ;iion
autenv audiia fama virtulum Chrisii, facilesad cre- enihrexposihimiliis fueratiiiysieriuni crucis Clirisli.
d'endiimb'fueruntr, ulpote piudentes: necimmeriio Propterea quibusdanre 'advenieiitibus', qnirecte cre-
prudenies-, qui male ihducti statitn correcii surii',-ei dideranr, de" cdenda carnecl non cdenda quocsiio-
permaiiseiuniiii eo: nes (iebaiit; el utrumnam" spesqiiseinChiiiio cst,
c Hi ergo ex Judseis,,ul datur intelligi, credenles suffl.ceret,.aul et Lox se.rvanda csse.t.
Cliristo, non accipiebant Deum esse de Deo., P.UT.] ]j Q.uatuor,igiiur^mod.is.scribit. { R.«manis.,.ai'guens
»sRt>m;edit., facittus ppletMnl-demumintelligijCum vahdam dicebant,quasi non esseliir-Liirhlo satus<phna.,
earum origines dhcaniur j alisc.vero- cl= mss; satis Ideo negal illos spmiuutenv-gratiam. consecuios. Hi
inter-seconseiitiuntvnisKquod-P-lor^, Vind: etCorb. suni qui el Galatas?stibvvrtcrant; wl a trt.ditihie Apo-
,.unus in verborunv oidine, etisa^pe elianvin senien- stoli recedentesjudaizwenii
liis-a>cseieri>coil. diser-epanl;,qtios-lamen-ob-scrip- d-lidcm. mssi Ql'(n\\i:,mdenles'hii,ignia-',
kwsccptrant
turie antiquitatcmhi-hoc- prologp,pptissimuni secuti; fidcm Chrhii, quainvh ccrruplo >sensu;'noir aiim «»
sutnus. dierani; Rom. edii'.-,-plane andieranhniyiiir4'icm;-ei:c.
i-Edil-.dll. in-marg^: efftonn in^corp:, fuerunt r e Ciiaii^mss-.-elcdil., de Judaia^in ur-bemRomam
sed-muledndiicii,staiim se- correxerunl, et-inmmrmili'• advenieniibns, sicttf cl- P'riitiUa'>ci~Aqviia, qliirecte
ineo, uipoiwprudzntes..K'iRonv. editi duo-pGStremai sentirent; edit: cum Flor., Vihd.,et,CoU); solt exhi-
incisa etiam-inveriit;' • - bent sequenlia, et utrumnamispesi.. evLex scrvanda
'. • ' '
- «-Edil. ac mss. non- pauci; hd-igitur e%-Judrms-- esset. , .
credenies, el hnprobe senlhntcs de GltrhlP,-heg&K-swi- f=Kdil. Ronr., liicniin'-cap\ti'sitnt-omnhimgc-nlium,
47 AD OPERA S. AMBROSHAPPENDIX. | 48
ab iniiio genus hominum physica raiione; hi enim A ipse tentaiiones passus esl propter spem, quam
caput sunt oinnium gentium , ul in his discant cscteri anle amore Judaismijnegarat.
universique genliles. Primus modus esl, quo se-os- Servum aulem Chrisli Jesu se profitens, aLege
lendit quid sil, et quid fuerit, el cnjus sit, quo et se exutum oslendit. Et ideo utrumque posuit, id
hsereses perculit. Secundus modus est, quo arguit est, Jesu Christi : ut et Dei et hominis personam
quod natuise ratione non se subjecerint uni Deo, et signarel: quia in utroque est Dominus, sicul et
quse inhonesia et lurpia egerint invicem, despecti Petrus aposlolus testalur dicens: Hic esJ,inquit,
ob hoc a Deo; ut gratulenlur credentes. Terlius mo,- omnium Dominus. Quia ergo el Dominus, el Deus
dus est, quod Legem spreverunl dalam; uude anle- esi, dicente David: Quia Dominus ipse esl Deus
ponit Grsecis Judoeos. Quarlus modus esl, quo docel (Psal. xcix, 3); quod haereses negant. Mareioni
Judseos exorbitasse a a Lege el promissione Dei in enim videtur odio Legis Cliristum et corpus ejus'
causa Christi, faclosque similes genlilibus; ut jitri- negai]e , Jesum profiteri: Judoeis autem el Photino
que indigeant misericordia Dei, non per Legem sa- propter zelum Legis ,| Jesum negare quod Deus sil.
lulem sperando, sed per fidem Clirisli Jesu. h Nam quotiescuiuque iaul Jesum dicit aul Cbristum;
Hinc est unde oinui industria id agit, ut a Lege aliquando Deum , aliquando hominem signiQcat,
eos lollat; quia Lex et prophelse usque ad Joan- B sicul hoc loeo inler csetera: El unus, inquit, Domi-
nem (Luc. xvi, 1(3): et in sola illos fideChristi con- nus Jesus, per quem oinnia (I Cor. vm, 6),,quoduli«
stiluat, elquasi contra Legem, 1' Evangelium vin- que ad Dei Fiiium perlinet, juxta quod Deus est. Et
dical, non destrucns Legem , sed prseferens chris- alio loco : Jesus. auiem, mquil,-proficiebat mlale et
tianismum. c Asseril enim sicChrislum promissum, sapientia (Luc. n, 52), qiiod ulique homini compe-
ut prsedicato eo cessaret Lex: non tola, quia abbre- tit. j
viatio facta Legis est, quoecompendio daret salutem; Vocalus apostolus. Propter quod Deum cognovil et
mulla enim 20"veteribus tradita sunt propter du- falelur, facius.idoneus * servus, promotum se os-
riiiam cordis illorum , ut oneri essel, quse miseri- lendit dieens : Vocalus apostolus, hoc est, a Domino
eordia Dei abbreviavit per Christum dala prseleriio- missus ad res ejus agendas. Per quod oslendit i hunc
rum remissione. Ingralus esl ergo misericordiae Dei, meritum habere apud] Deum, qui servit. non Legi,
qui vult esse sub Lege;,nam dixerat Moyses : Sic sed Christo; Dominus;esl enim Filius hominis etiam
limentes a facietis fdios Israel (Levit. xv, 51); ut sabbati (Matlk. xn, 8).
quacumque se verterent, Legem haberent, ut sine Segregatus in Evangelium Dei. Evangelium Del est
soilicitudine omnino non essenl. Igitur ut in Christo bonum nuntium Dei ,| quo peccatores ad ir.dulgen-
sine Lege spem vilse salulisque ponendam tradat, et C liam convocantur : Apostolus autem, quoniam iii
Dominum ipsum esse omnium doceal, sic incipit: Judaismolocum doctojrishabebat, utpotepharisseiis,
ideo a Judaismi prsedicatione segregalum se dicit in
CAPUT PRIMUM.
Evangelium Dei; ut a Lege dissimulans, Chrislum
(Vers. 1.) Paulus servus Chrisli Jesu. Apud vete- praedic-aret,qui quod Lex non potuit, 27 credentes
res nostros e ratioue nomina componebantur, ut in sek justificaret. Sed non contra Legem, sed pro
Isaac propler risum, et. Jacob propler calcaneum ; Legejesl: ipsa enim hoc dicit futurum, dicenle Esaia
ita et isle propler inquieludinem Saulus est nuncu- propheta : Venietex Sion, qui eripial et averlat cap-
f ex Saulo Pau- tivilalem ab Jacob; el koc illis a me lestamenlum,
patus; postquain autem credidit,
luin se dieii, hoc esl, immutatum. Et quia Saulus cum abstulero peccalweorum.
sccundum supradiclum sensum, inquietudo seu Igitur si lex Dei data est per Moysen, et prsedi-
tentatio interpretalur, hic cum ad fidem Chrisli ac- catio novse Legis Dei est; quid est quod differt, ut-a
cessit, Paulum se dicit, id est, quasi ex tenlalore Lege quam Deus dedil, translalum se dical in Evan-
factum quietum , humilemque, vel parvulum ; quia gelium Dei? Sic esl hoc, quomodo qui a secundo
pax est fides noslra. Cum prius enim lenlationes gradu accedit ad primum , et a bono ad melius. Lex
if ex inquietudine Judaismi Dei servis inferret, post D enim a Deo data est ad correciionem disciplinse;

ut in his discant cwleri, arguens ab initio genus homi- quibusdam, ex wmulationeLegis; koc est, inquietu-
num partim pkysica ralione, purtim per Legem : mss. dinej etc. !
]l Ilaedit. Amerb. etEras. cum mss.; Gill. autem
vero nobiscum faciunt, nisi quod alii reliuenl, parlim
pera Legem, alii prsetermitiunl. et Rom. edit,, Nam quotiescumqueScriptura. Sed in
Jta Carn. et alii quatuor mss.; reliqui vero et aliis|recte subintelligjiur Paulus, vel Apostolus.
>Mss. nonnulli,
edit., « Lege et propheiis in causaChristi. servus primo, tum se ostendil.
]) Cod. Pral. et Gem., Evangeliumiiincal. i Corb. codex, hoc meritum se habere.'
° Omnes edit., Oslendil... ut Ulo advenienle: mss. k Rom. edit. cum mss. nounullis quidqnid a verbo
vero plures, ul in lexlu. justificaret usque ad Igitur si lex Dei iuterjicitur, ju-
d Corb. codex , facietis filii Israel. gulayeral, quod riosj e plurihus mss. et ant. edit.
e Rom. eil\l., occasionenominaimponebaniur. restituimus. Rursus vero eadem edit. Rom. lolum
f Eadem edil., ex Saulo Paulum nuncupatum, hoc illudjquod ab eisdem vocibus Igilur-si lex Dei inci-
est, immuiatum: aliee edit. ac mss. nobiscum faciuut, piens, aliis istis terniinaiur, et quem misistiJesum
nisi quod pro immulalum, cod. Mich. legit, imminu- Chrislum, ex variis lectionibus Gill. in texlum resti-
tum; non incoinmode. tuil, jquod nos earumdem Iectionum ac ms. Corb.
s Edit. Gill. inmarg. et Rom. in texlu, cum mss. auctorilaie relinuimus.
"49 COMMENTARIA1N EPISTOLAM AD ROMANOS. fiO
Evangelium aulem Dei est, per quod myslerium Dei A hoc est, nafus: ut reverenlia ei reservala , ex hoc"
manifestitur, quod latuit a soeculisin Deo: quod est ultra hominem cognosceretur; quia ab humanse le-
Christus. Ad quod omnes invitati apophoreta dupli- gis naiiviiale dislaret, sicul proedictum fuerat ab
cia consequunliir; remissain enim peccatorum acci- Esaiapropheta : Ecce virgo in utero concipiet(Esai.
piunt, ct filii Dei fiuni: ut jam mori non possint vn, 14),ul cum novum faclum viderctur, ac laude
secundamorte. Hincesl quod Dominus inEvangelio: dignum, providentia quoedamDei circa visilationem
Jimc est, inquit, vita mlerna, ut cognoscanlte solttm humani generis fulura dignosceretur.
verutn Deum, elquem mishli Jesum Christum (Joan. (Vers. 4.) Qui prwdesiinatus esl Filius Dei in vir-
xvn, 5). lule secundumspiritum sandificalionis exresurreclione
(Vers. 2.) Quod ante promiserat. Ut probet ratam morluorum Jesu Chrisli Domini noslri. Filium Dci
a et inlegram fidei spem esse in Christo,jam prius dicens, Palrem significavit Deum; addilo autem
Evangelium ejus dicit a Deo promissum:et ut ex spiritu sanclificalionis, ostendit mysterium Trini-
eo idoneum illum sponsorem vilse doceret, prius- tatis. Hic ergo e qui incarnalus, quid esset, latebal;
quam veniret, leslimonium ei datum ostendit, paria lunc prsedestinalus est secundum spjrilum sanctili-'
atteslanlePelroaposlolo: Necenhn aliud datumest, cationis in virtute manileslari Filius Dei, cum re-
inquit, nomen subcmlo, in quo oporleat tios salvos B J surgit a morluis, sicut scriplum esl in psalmo octo-
fieri (Act. iv, 12). gesimo quario: Verilasde terraorta esl (Psal.LXXXIV,
Per propketas suos. Ut manifcslius salutarem esse 12). Omnis enim ambiguitas et diffideniia resurrec-
adventum Chrisli significaret, eliam personas", per tione ejus calcala est, et compressa; siquidem adhuc
quas promissioncm signaveril, demonslravil: ut in eruce posilum, centurio videns magnalia, Dei
quam vera et magnifica sil promissio ex his videre- Filium coiifilelur (Matlh. xxvn, S4). 28 Nam et
lur. Nemo enim rem vilem magnis prsecursoribus discipuli in morte ejus dubilaverunt, dicente Cleo-
nunliat. pha in Emmaus : Nos putabamus quia ipse erat, qui.
In Scriptaris sanclis. Uoc ad cumulum verse pro- incipiebal liberare Israel (Luc. xxiv, 21). Et ipseDo-
testationis adjecil, ulmajorem (iduciamcredentibus minns ail: Cttm exalldvcrilis Filium hominis, lunc
faceret, el Legem commendaret; sanctse enim sunt cognosceih quia ipse ego sum (Joan. vm, 28); et ite-
scriplurse, quse et vilia damnanl: et sacramenlum rum : Cum exallatus fuero a lerra, omnia Irakam ad
illic unius Dei, el incarnatiouis conlinelur Filii Dei me (Joan. xn, 52), id est ,-tunc cognoscar omnium
pro salule Iiumana, testibussignorfim prodigiis. esse Dominus. Ideo autem non dixit ex resurreclione
(Vers. 5.) De filio suo. Digntim fuit, ut quia Deus Jesu Christi, sed ex resurreclione morluorum; quia
Filium suum proprium mundo promillebat, per cla- C ( resurrectio Chrisli generalem tribuil resurreeiionem.
ros viros illum promitierel; ut ex iis quam polentis- Hsec enim major videiur virius in Chfisio el victo-
simus esset, qui prsedicabalur, posset fciri, ui Scrip- ria , ut ea poieslate operaretur morlnus, qua opera-
lurissanclis advenium ejus futurum insereret, el ut lus fuerat et vivus. Quo facto apparuit illusisse mor-
falsuni non posset vidcri, quod a sanclis pradica- lem, ut redimeret nos; unde Dominum noslrum
tum est Seripturis. huric vocat.
Qui factus est ei ex semineDavidsecundutn carnem. (Vers. 5.) Per quemaccepimusgratiam et aposiola-
Eum qui eral Dei Filius sccundum Spiritum sanc- lum ad obediendumfidei in omnibus geniibus pro no-
tum, id est, secundum Deum (quia Deus spirilus est, mine ejus. Post resurreciioneni nianifesialus Filius
et sine dubio sanctus esi), factum dicit juxta carnem Dei in virtute, graliam dedil, justificans peccatores,-
b Dei Filium ex semine David, juxla illud: Et Ver- f et apostolos nominavit, quorum se hic socium
bum caro factum esl (Joan. i, !4); ut jam unus sil dicit; nt apostolatus cum gratia esset doni Dei, non
Dei el hominis Filius Christus Jesus, c ut sicut verus'• sicul Judoeorum sunt aposloli. A Deo ergo Patre per
Deusest, verus essel ethomo:yerus autem noni Chrislum dominum hanc acceperunt poieslatem,
. erit, nisi sit ex carne et anima; utsit perfeclus. Quii ut vice Domini signis doctrinam Dominicam nccep-
enim ex oelernoDei Filius erat, ignorabatur a crea- D 1 labilem facerenl; ut virlutem, quam in Salvatore
lura : dum vull aulem maiiifestari pro humana sa- zelarenlur perfidi Judai, hanc in servis ejus a lur-
lute, visibilis dehuit et corporeiis fieri; quia el co- bis admirari videnles, veliemenlitts torquerentiir.
gnosci se voluii per virluiem, elhominem a peccatis> Teslisenim doctrinse virlus est, ut quia quod prre-
abluere iri carne , morle devicta. Et ideo ex semine! dicatur, incredihile mundo est, gestis fieret credi-
David fit, ut sicut de Deo d rex anle ssectila nalus> dibile. s Missos igilur apostolos vocat, ut prsedica-
est; iia et-secundum earnem ex rege ortum regiuini rent fidem omnibus gentibus, ut obedirent, et salva-
caperet, faclus opere Spirilus sancti de Virgine,, rentur; utdonum Dei non jam solis Judseis, verum
n Eadem Rom. edil. sola, et inlegram fidemesse. smcula natus est.
fcMss. aliquot, Dei Filhim. ex Maria. e Mss. aliquot, qui incurndtus quidem est, etlate-
e Ut sicut verus.... ex carne el anima, ex variisS bat.
lect. Gill. a Rom. edil. in lexium admissasunt, sedi f Nonnulli mss., elapostolos confirmavit.
Orhissailla, tit si perfecius, quoe nos ex eisdem Gill. e Rom. edil., Miltit igitur apostolos, itt prwdicd-
-leeiionibus ei cod. Corb. et Remig. restituimus. renl:
^ Ra mss- magnocensensu : edit. autem Dem imh<• -
JSI AD <MȣRAS". AMBBOSMAPPENMX. . 52
eiiam oinnihtis geijiibus eonecssam videretur : et A qtiia Sidlracillorun. non erat plenc; quta «x ips;j «^i
Jianc esse Dei y-ojuniaisai, «lin -Christo» <st per »mnis patemilas '(Ephes. m, 15). Sed fqtiiaftmnis
Christum omniisus miserfiatur, vacariis «efnsproedi- -dispositio sal:rtis nosiroe. a Deo quidem, sed per
caiHjbus, hoc cst; Pra twmine -ejus; skut alibi di- Ghristmvi esl, non per Legem, neqtic per flliquem
cii: Pro quo iegatione fungimur {II Cor. v, 20). prophetam, graiias quidem agere se dieit Deo, sci -
(Vers. ,6.) Snquibus estis ctvos mcati Jesu Christi. perCiiristum, tjuia fania fidel iilnrum erat profectus
Hoc est, legatione nobis fungenlibus in omnibus multortim; ut Iioc ipsum ad Dei prnvidentiam refe-
genlibus pro nomine Jesu Chrisii, inler quos estis rat perChristum. Aul enim gaudebanl robBrati-, qui
el vos viocati; qu.adonum Dei oimubus missum est, crediderant : eaHeri, uuia videbant e principes suos
ufcuni audiunt se inler caeteros v-ocalos, scirent se factos: aut certe<jui non credideront, poteranlcre-
sub Lege agere non debere; «ruiasine lege Moysi dere horum exemplo. Facile enini facit iuferior,
susceperunt cseter.e genles legcm Christi. quod fieri viderit a priore.
(Vers. 7.) Omnibus qui sunl* Romw, dileclis Dei, (Vers. 9.) Tesiis enim mihl -est Deus, tui servio in
vocaiis sanctis. Quamvis Romanjsscribai, illis tamen spiriiu tneo, in Evangelio Filii <ejus,quod sine inter-
scriberc se significal, qui jn ehari.ate Dei sunt. Qui missionememoriam Veslri facio semper in orationibus
suiH hj, jiisi qui de Dei Filio reele sentiunl? Isti B __meis. Ut «ufldeatehar,natem, Deum testemilai, cni
sancij smti , el voeati dicuaiur; sub Lege enim servii, ad quem el precem pro his faelt, non in Lege
ageuies inaie jntelligunt Cliristum : «i injuriam Deo serviendo, sed in Evangelio Filii epts, hoc est, non
Pairi faeinfll, £imi an in Christo perfeeta spes salulis in ep quod Moyses servus tradidit, sed in eo quod
sit, dnbitani. Ideo sancii tson snnt, neque vocati di- Filius dileclissimns doenil; quantum enim distat
cunlnr. servus a domino, tantum dislat evangelium a Lege :
Hraiia vobisel Pax a Deo Patrc noslro ,.et Domino non quod mala silLex, sed'quia melius est Evangc-
. Jesn Cbrhlo. Graiiam et pacem cnm iis dicit esse, liuml Deo ilaque servit in Evangelio Filii ejus,iut
-qui recte ^rediint. Gratia esl, quia a peccatis ai.so- nslendal Dei esse voluntatem, til credalur in Cliris-
' '' '
luli sunt : pax vero, quia ex inimicis reconciliali tum. |
.stint crenlori, sicuj dicit Dominus : hi quamcumque Cui et servio. QuomOdo? ln spiriiu meo, inquit,
domwn inlrokrilis, el receperint vos, dicile : Pax kuic non m circnmeisione manufaclii, neque in neomeniis,
donwi (__«<;.,'x,5). Et sit sine Ghrisio nuljam esse et sabbato, el diserelione osearum; sed in spirini,
p.icemet jpem doccret, adjeeit graiiam ct pocem non id cst, in menle. Quia Deus spiriiusest, spiiitu \e\
soliiin a Dco Patreesse, sed ei a Christo Jesu. animo poiius dehel ihi serviri; cui enim animo se'-_
Dcum 1'airero nosirum dicitpropteroiigiiiem, quin C vilur,, ex fide illi servitur. Ha-c etDomitiUs fatus est
ab ipso Minl omnia : Chri.lum autcm Dominutn, ad Samoritidem, puianlem quod in monle adorari se
quiaejus sanguine redempti, facii sumus (ilii Dci. DLMIS velii diccns : Venit Iwra, et nunc etl, quando
(Vers. 8.) Primtim quidemgraiias ago Deo meo per veri ddoraiores adorabunl Palrem in spirilu el verilaic.
Jesum Chrktum pro omnibus iobh; quia fides veslra Etenim Palcr lales quwril, qiti adorent eiim. Spirims
annunlialur in universomnndo. Finita prafaiione anle esl Deus (Joan. iv, 25^ 24). Adorantes ergo, in --pt-
-omnia gaudium suuni esse lestatur, titpole genthiin rilu et veritaie oporlet adorare; et non locus oratio-
Apostolus , qnod cum Romani regnarent in mundo, ncm commeudel, sedI devotus aninnis. Hoc esi, in
sulijecerint sefideiehrisljan0B,qu3^prudenlibusI, sae- ventale adorare in spiritu Deum spiritum el Chris-
culi humilis et stulta videlttr. Cum ergo multa liim, unum ex quo omnia, el unum p6r quem-om-
essenl ex quibus gauderel in Romanis (e erant enim nia (I Cor. vin, 6). Hos quoeril adoralores Paier.
doclriua memorabiles etbonioperis cupidi, siudio- Memorem ergo se illorum in oraiionibus suis flagi^
sique magis agendi bene, qtiam sermonis, quod non tat, ut seminet in illis charitalem; facit enim illis
longe est a religione divina), in hoc lamen primum desiderium sui. Quis lenimnon amet eum, quem an-
gaudere se dicil, quia (ides iliorum In omni ioco dit memorem sui esse? Si enim ab iis qui missi non
currebat; a quamvis non secundum regulam ab IDerant, libenter acceperanl docirinam sub nomine
auctoribus traditse veritatis, tamen quia quod ob unoi Christi, adulteratis verbis; qtianto magis ab eo,
.Deo erat, interposito Chrisii nomine , coeperant ve- quem scirent esse appstolum, et eujus verha comi-
nerari, gratulatur, sciens illos posse prolieere. Per taretur virtus, desiderarenl audire !
quod eiiam charitalem suam circa illos oslendit, (Vers. 10.) Obsecranssi quomodotandem aliquando
-quando congaudet bono ccepto illorum , et hortaiur prosperum iler habeam in volunlaie Dei, veniendiad
-nd profectum. vos. jOrationis su-.e prp.illis sensum pstendil; Deuni
JJ9 Gralias ergo agore se dicit Deo suo dumtaxal, • enim se dicil pelere, f ut veniret ad Urbetn ad pro-
aCodex Mich., Romw in cliaritate Dei. batur, <ut Dpmini gentium inclinarenlur promhsioni
b K»m. ed.il, sola, steculi hujus stulta videtur. Judmorum. I i '
0 Eademei]il.,dis«'p/tn<Bmoralis; vel.edit.etplures e Ita vet. edit. ac mss. complures : edit. vero
mss., doclrinai; quidam, dhciplina, memorabiles.At Gill.rin marg. el Rom,. in corp. cum aliismss.,pnji-
omnino legen(Junieum Carn. ms, docirina meinorabi- cipes suvs fratres sibi fqclosin fide... viderit a poliore.
/es,nisi quismalilcumVal. cod. doctrincememorabilis. 1 Edit. Gill. ac Rom., ut Romam venirel ad pro-
d Codex Remig. ista inserit: Mira enim res vide- fectuin, etc. I
53 ' CGMMEJfTARiA1N EPISTOLAM AD ROMANOS. H
feclum illorum ciim Dei voluhtate, cujus prsedicat A qum'invicehiresl; fidetiivestram 'dtquemeliih.'C'6ii_Plaii
doniim. Tunc enim profeetus adest, si quod ageri- se dicit cum illis. si apprehenaarit spifitalia''; quiei
dum est; cum Dei volunlate agatur. <)rat ergb ut quamvis congaudeat fidei illorurri; dole*attattiefi qflia
quacumque ex causa jam daretur Oecasio, qua vefii- nbri'feclairi acbipiebarii fidehi. Hoe affectii fuit Apb-
rel ad Urbem; quia occupatus erat aliisprffidicando: stoliiS, ui aliena' vitia quasi stia dblefet. Ac pef1lioe
sic prosperum iter reputans, si Deo volenle veniret; cbnsolemuf, inquit, per unaih atque 'eaimdeirifideifi;
quia provida est Dei voluntas. Prosperum "ergo iter ul luhc cbnsolatio uiia sit, si iiiiiiis fidei eTfiberentiif
est non incassum laborem itineris snbire. Ilsec rogat iri Christo; ut adfniriistratib gfaliee spiritalis; evari-
ut Deus impleat, vocando illos ad suam gratiam: gelizanfe Aposlolo; hiinc prKsiafet effecttim.
Aviditate animi lbquilur; desiderat enim illos, sciens (Vers:15.) Nbnauieniarbiifor ighofarevos, ffdires,
et illis et sibi prodesse, sicut alibi dicit: Quod est qiiid swpepfoposui ieriire dd vos, et prohibitus sutn us-
gaudiuiii noslrum el corona? Nonne vos ih adventum que udhuc; Pfbposi.ufn bl voiiimsuurii ostbridit, qubd
Domini (I Thess. n, 19)? Frucluis enim Apostoli est quidbrii scire illbs rioii afhbigit jibf eos ifaUfes',"qui
uberiorj si lucrelur mullos. Prseierea qiiia tnajus ab Ilieriisaleni' 'vel cbhfinibus fiivitdlibus caiisa sifaa
gaudiiim.est, si potentes muhdi convertantur a'd religionis ad Urbeiri veriiebant, sictit Ai^iiiliaet Pfis3-
Deum, quia quanio inimici graves suntjtantb inagis B cilla, vbiurri ejus ihsihhahtes Rbfhahis. Ciifri eriirfi
reconciliati neeessarii. Voluntali itaque ejus sic oc- ssepe vellet venire, et prohiberetuf; sic fa^iffm fet
casio data esl; ut coaclus appellaret Gsesarem, e't ut scfiliefet f_plsiQiairi; he' diu ih hiald fexercitaiioiie
1
dirigerelur ex alia causa ad urbeni Romarir, Deb vo- detenti, hori fafeiiefcbffIgeVehlur.E. ffatfes eVs vb-
lente; ut impleret propOsituni voluntatis suse. Dern> cat, iibh sblurii qulsf fehati efsint; sed et iqijTaefarit
que iri natifragio positb" astitit Dominus dicens : infer ebs, ficet pauci," Ijuf febie' sentif&t: Uridb
Noti limere; Paule, siciit ehith. tesiificalus es de m% dixit:' VocalissMbih (Rijin: i,'-7)'; Quid"tafoen est,
ilaet Roihm Si ehirii 1 gancti
Hierosolyinis, (AU. xxvir; 24): Vocath sdnciis? jam siiiit, qubriioflb
(Vers. 11.-) Desidero ehim videre tios, hi Jjl-aiihm vbcalrituf, fit .ah&ificenluf? Sed ho'e a"dDei perliiief
spiriiualein vobis ddmihisirem hd cdhfirihiinWosvos._ pfsescibniiam, qu'ia qubs scii Deul ftftufo^ s;arictbs,-
Confirmalio ha.C Ires personas fequirit, aririueiitrs jam apud illuin saiifctisunt, e't ^bcaii p'b'rmaiierif".'
Dei, adininistranlis Apbstoli, accipieniife populi. Prohibiliim tsiiheln&eclicit usijue M leifipfii dalae
Kunc efgb Sesiderii siii voliiriiateih bsteiidit, qifb1 episibise, a Deo uiiqiie, qui scierisl-idliufe'irifparaiof
naifi essei vbtd circa illos; ciirh enim dicit : Ul grd- illos",ad alias ufbes dffexit Apbsibluhi, qusb ja*hfad
liani spiiitualein vobis adniihhlrem, cafrialeri. illbs fecipieiidani vpritaiem essenl Csipaces; quaiiivis shb
scrisuni asseciilbs significat; quia sub hbmiue Chfisli G-nbmine agerent Salvalbfis, sed vliiis pfbhibebafitur
non illa quse Ghristus db'c'uer_it;fueraiit assecuii, cafha'Iib'us;-rie digiii jam essJeritacldiscefe spinftl.ia".
scd ea qiise fueraht a Jiidieis trticlita. Se aulem cu- Dehiqiie vblehtes aliquaridb iri Riiliyiiiahi ife, pfbhi-
peffe citius venife; ut 00 a'Dliae illbi tra'ditiori'ea'B§- iiti surit a saiicio Spifitu Pauliis et Silas {Acl. xvi,
tiahbfei, 6t spiriiuale illis tfadbrel dbnijfn, ut Sc- 7) : cuf, nisi jscifel adliuc affeclum deesse"? Apu*8
qiiifat illos Deo, pafiicipes illbs faeierii gratise Spin- Cofiniliibs aiiiem cbriifnorieiuf A^dsiblus, dicehie .
talis, ut iri pfofessione et fidesfia essent perfecti. Doiriirib*: Loquere, he tacuerh; qiiid fiopulus milii
Biric daliif iiiteliigi supefius ribri iideiri illbriirfi multus est in kac civiiuie (Aci. xvni, 9,10). ftoh efgb
laudassb, Sed facililaterft et voluni circa: Chrisium; btiose jifohiiiiiuhi se dicit, sed et causas iribfafurh
chfistiarios ehim Se profiicnies, srib' Lege agehant discfevit, el hbs ul se proepararerif adiiofiatns esf;
siiiiplieitfef, sictit illis"fiiefi_t trSdilum. Sarii friiseri- ut audieriies sibi gfatiarii spifiiaieiri miriistfahclam
cordia li.ei ad Hocdaia est, fi ut Lex cbsfafet; qiiod fofe, digrids se efficerent, a vitiis cafnaiilfiis a'h'stt-
ssepe jam dixi; qiiia Deus cbnSulens irifiiriiitaii hu- rierites, ad excipiendafri eam.
msnae, sola fide addita legi naliifali, hoiriiniim ge- Ul diiqueih ffucluiti habeam ei ih vdbis, sicuieiiii
niis salvafe deerevii. cwleris geniibus. Prb ulilitate cbfniriiirii cupidiirii se
Quid est iamen ui cum scfiplis illos"corrigai, e't a D vehieridi ad libs declafal, ut el lii sa.iTierif spinfalis
cafnali sehsii absifahat, prsesehtiam suairi necessa- graiise cbiisequahtiir, faiarii Ifaberiies iidei suse pfo-
riafri dicat, ut gfatiam illis spiiilalerfi minisifaret; fessioiiem ; lit lfic friiciririihabbat apud Deurri ifiinis-
cuiri ea quse scf ibit, spiriialia siiit:' nisi pfbpibr hoc lerii sui, per quod lacessil illos ad fideni fectam,
fit
qiiia alitef dicia ad aliiid sblerit fapi, siciit ab liaere- exeriiplb c_.terafu'in geriiiuih : pfbrnpiiof eiiirri
tieis iit? Ideo debidefai tit pfa.se'ris" dbcirinam qtiis ad fetri sibi tfaditam", si illi hiiilfos. videat as-
-evangelicahi sensu quo scriliit, Iiis tfadai; iife iiib seiitifi.
auciorilate lilterarum ejus non auferrelur crror, sed (Vers. 14.) Grwcis el Burbaris, saphnlibus et insi-
firmareiuf: quippecum prou'seii'squoeverbis suadert piendbus debilor sum; Debitorem' se dieit horumj-
non polerat, suaderet virtute, ut magis iilis fvrtifl- quos memoral, quia"ad fi'bbnils_iis fcst; iil bfnriibuS
ciat adiiis. pfredicafet: pef q'iiod elianf oirines sigriiiical debi-
(Vers. 12.) Id est-jsiinul consolari in vobis pef eam tores; confiteri enim crealorem Deum, exquo bm-:
a Mss. aliquot, ut cessdreht onera legis, qtiiii, elc.
SS . . AD OPERA S. AMBROSHAPPENDIX. j 56
nia, et per quem omnia, et debitushonor est, et sa- A ex genere fuerit Abralise. Nam Judsei ex tempore
lus cohfiteniis. Grsecos ergo genliles posuit, sed eos Judse Machaboei dici cceperunt', qui in causa cladis
qui Romani dicantur sive natione, sive adoptione : reslilit sacrilegiis gerilium , et fiducia Dei collegit
Rarbaros, vero eos qui Romani non sunt, quorum populum , et defendil genus suum. Fuit autem ex
a et sunt
genus adversum est, gentiles. Sapientes filiisAaron. Quamvis ergo proeponal Judoeum causa
autem illos dixit, 31 qui mitndanis rationibus eru- Patrum, lamen simililer eliam ipsum indigere dicit
diti, sapientes vocanturin sseculo; dum aul siderum douo Evangelii Christi. Si ergo et Judoeus non jusli-
speculaiores sunt, aul niensuris, aut numeris, aut ficatur, nisi per fidem Cbristi Jesu ; quid opus est
arti grammalicse sludenl, rhetoricee, aut musicse. esse sub Lege ? I
,IIis omnibus ostendit niliil hsec prodesse, nec vere (Vers. 17.) Juslitia \enim Dei revelalur in eo ex fide
sapientes esse, nisi credant in Christum : slultos iti fidem. Hoc dicit, quia in illo qui credit, sive Ju-
vero hos dixit, qui simplicitalem sequenles, harum doeusslt,.sive Grsecus',justilia Deirevelatur (Habac.
rerum imperiti sunt. His omnibus missum se prse- u,4). Juslitiam Dei tlicit, quia gratis justificat im-
dicare testatur. De Judseis autem lacuit, quia ma- pium per fidem, sine operibus Legis, sicut alibi di-
gister geniium est. Ac per hoc debitorem se profi- cit: Ut inveniar in ilio non kabens meam justitiam,
tetur; quia ad hoc accepit doclrinaiu, ut tradat: et g qum ex Lege est, sed illam, quw ex fide est (Pkil. m,
cum tradit, acquirat. 9). Quse ex Deo esl jusliiia in (ide, ipsam justiiiam
(Vers. 1S.) Itaquequod inme est, promptus sum, et dicil revelari in Evangelio; dum donat liomini fidem
vobh qui Romm eslis , evangelixare. Quamvis se mis- per quam justificelurJOslendilur enim in eo veritas
sum prsedicare omnibus dicat genlibus, promptum et juslitia Dei, dum creditet profitetur: jusfnia esi
tamen se Romanis asserit tradere Evangelium graliae Dei, quiaquod promisil,dedit. Ideo credensf hoe esse
Dei, apud quos * regni Romani capul et sedes esi. se conseculurn, quod promiserat Deus per prophelas
Ad membrorum enim ulililalem vel requiem perti- suosjustum Deum prpbat, eltesiisest justiiia ejus.
nel, si caput inquietum non fuerit. ldeo Romanorum Ex fide in fidem. Q rid aliud est, ex fide in fidem,
pacem optal, ut non multum se jactel Salanas, et nisi quia fides Dei est ineo, quod de se repromisil;
uberiores fructus habeat operis sui. et fides hominis, qui eredit promiiienli; ul ex fide
(Vers. 16.) Non enim erubescoEvangelium; virlus Dei promitieiilis in Ifidem hominis credeniis Dei
enim Dei est in salulem omnicredenti. Hocdiclo illos justitia revelelur? In eredente enim justus Deus
tangit, a quibus acceperant non rectam fidem , apo- apparet:ineoaulcmqui noncredit.injustus videlur;
stolorum lamen docirinam virlus commendabal; ut negat enim veracem Deum, qui non credit Deum
quia incredibile videbalur, quod prsedicabaiur, signa Q dedisse quod promisit. Hoe conlra Judseos loquilur,
et prodigia ab aposlolis facla teslimonio essent, non qui negant hune esseGhristum,quem.promisii Deus.
diffidendum de iis quse ab illis dieebantur, in quibus Sicut scriplum est i;. Juslus aulem ex fide vivit
lanla virtus inessel (nulli enim dubium verba virtuli (Habac. n, 4). Propterea ad exemplum prophcfa. Ha-
cedere, ac per hoc quoniam illorum c nulla visa bacuc se convenil, ul'declararet 32 °''m ostensum
erant portenla , prsedicatio illorum sine viriute Dei juslum ex fide, non ex Legevivere, hoc est, non
erat), ideoque non se dicit erubescere Evangelium juslificari hominem apud Deum per Legem , sed per
Dei, illos aiitem erubescere; quia d quod illi Iradi- fidem : vila enim ex fide non baec prsesens est, sed
derant, in reprehensionem veniebat, nec quoquam fulura; quia juslus exfide vivit, sed apud Deum.
teslimonio firmabatur, et discordabat a doclrina (Vers. 18.) Revelalur enim ira Dei de cwlo in om-
apostolica. Virtus igilur Dei esi, quae invitat ad fl- tiein impielalem el injuslitiahi hominum eonim, qui
dem, et dat salulem omni credenti, dum peccata do- veritatem Dei in injuslilia delinenl. Sieul enim in illo
nat, el juslificat; ut a secunda morte delineri non quicredit, justilia Dei|revelatur,sicut supra memo-
possit signalus mysterio crucis. Proedicalioenim cru- ravi; ita el in eo qui non credit impietas et injusiitia
eis Christie indicium est morlis eviclse, dicente apo- revelalur. Ex ipsa enim cceli fabrica iralus illis Deus
stolo Joanne :Ad hoc enim venil Filins Dei, ul solveret'|) videtur; idcirco enim tam pulchra aslra condidit, ut
opera diaboli (IJ0.rn.1_1,9),ut omnis credens non ex iis quanlus et quam admirabilis creator eorum
teneatur a morte; quia signum habet quod victa est, possit agnosci, etjsolus adorari. Unde scriplum
mors esl. est in psalmo : Cwli enarrant gloriam Dei, el opera
Judwo primum, et Grwco.Id est, huic qui ex ge- manuum ejus annuntiatfirmamenlum (Psal. xvm , 2),
nere est Abrahse, el huic qui ex gentibus ; in Graeco . Per naturalem ergo legem reum faeit genus huma-
enim geniilem significat: in Judoso vero eum, qui num; potuerunt enim |id per legem nalurse appre-
a Edit. Amerb. atque Eras. ac plures mss., et non a Vet. edit. et plures mss., quod illh tradideral;
sunt gentiles : melius edit. Gill. et Rom. cum cod. Rom. edit. cum cod. jPrat. et Gem. aptius, ut in
Mich. et Vall. negationem excludunt. conlexlu. •
b Ita vet. edit. ac mss. nisi quod pro Romout in e Codex Mich. et qusedam edit. Paris., judicium
nonnullis Roma ponitur; at neutra vox in Rom. edit. est. \
admissa est.. > .....: f Mss. Gem. ac Prat., koc esse constitutum. Infra
'• e Mss. FJor. el Vind., jiulla visa erat polenlia; vero, ubi vet. edii. cum mss., quod de se reproinisV;
Corb.j nulla vis erat potenlim. edit. Rom. sola; avad vromittit.
S7 COMMENTARIAIN EPISTOLAM AD ROMANOS. S8
hendere, fabrica mundi teslificanie, auctorem Deum Arioribus loquiiur, ut prsesenles et fuluros eorrigai.
solum diligendum , quod Moyses litteris tradidit Sed evanuerunt in cogitalionibus'suh. e Evanue-
(Deul.yi, 5) : sed impii facti suntnon colendo crea- runt; videnles enim mundum miro ornatu aptatum
torem, el injuslitia in eis apparet, duiri videntes ab eo, quem ejus opificem cognoverant, dissimula-
dissimulant a veritaie, a non falentes unum Deum. verunt.
(Vers. 19.) Quia quod notum esl Dei, manifestum El obscuralumest insipiens cor eorum. Nebula er-
esl in illis. Notitia Dei manifesla est ex mundi fa- roris texit cor illorum, quia cum creaiorem ex iis,
brica; ut enim Deus, qui natura invisibilis est, quse fecil pulchra, amplius honorificare debueririt,
etiam visibilibus possit sciri, opus faclum est ab obiusi sunt, relicto illo, hrcc sola dicentes sibi snffi
eo, quod opificem visibilitole sua manifestaret, ut cere ad culluram, quae videnlur.
per cerlum incertum possel sciri : ac per boe quod (Vers. 22.) Dicenfes enim se esse sapienles,' sittlli
cseleris impossibile est, ille esse Deus omnium cfe- facti sunl. Sapienles enim se aibilranlur; quia ratio-
deretur, qni hoc opus fecil. nes physicas invesiigasse se putant, scrutanles cur-
Deus enhn itlis manifesiavit, h hoc est, opus fecii, sus siderum, et qualilales elemenlorum, dominum
per quod possit agnosci per fidem. aulem horum spernentes; ideo 33 slulti sunl; cum
(Vers. 20.) Invisibilia enim ejus a creatura mnndi B si hacc laudanda sint, quanto magis creator illorum I
per ea qumfacla sunt, intellecla conspiciuntur. Idem Solenl lamen pudorem passi, ncglectf Dei ririsera
sensus csl, quem repeiil; ul absolutius doeeal quia iiti excusalione, dieenies per istos posse ire ad
cum perse potentia.et majesias Dei creaturoe oculis Deum, sicut per comiles pervenitur ad regem. Age,
aspiei non possint, c opere mundi intellecla. conspi- numquid tam demens esi aliquis, aul saluiis suse
ciuntur. Hoc igilur genere reos facit eos, qui sine immcmor, ul honorificenliam regis vindicet comili;
lege vixerunlet naiuroe elMoysi; consnettidine enim - cum de hac re si qui eiiam Iraciare fuerint inventi,
peceandi obruerunt legem naturse, d oblitique memo- jure ut rei damnentur majeslaiis? Et isii se non pu-
riam ejus : legera autem quse ad reformationem data lant reos, qni honorem nominis Dei delerunt erea-
fuerat, percipere noluerunl, ut duplici modo obnoxii turoe, el relicto Domino, conservos adoraut'; quasi
fierent damnationi. . sil aliquid plus, qtiod reservetur Deo. Nam et ideo
Sempilerna quoque ejus virlus el dimnilas, ita ut ad regem per iribunos aut comites ilur; quia homo
sint inexcusabiles.Ut omiiino excusari impietas non utique esl rex, et nescit quibus debeat rempublicam
possit, adjecit eiiam viriulem Dei, el divinilaiem credere. Ad Deum aulerii, quem uiique nihil latet
sempiternam cogniiam esse ab hoininibus, et stu- (omniuni enim merila novii), prornereiidum, suffra-
pore quodam hebelasse ad honorandum Deum, quem G gatore non opus est, sed mente devola. Ubicumque
et esse, et operari ad uiilitatem suam non iguora- enim lalis locutus fuerii ei, respondebil illi.
renl; ea enim ,quoe liumanis usibus evoluto anno (Vers. 25.) Et muiaverunt gtoriam incorruplibilis
gignuntur, ipsum decrevisse nulli in dubium venit. Dei in similitudinem imaginis corrvplibilis Itominis.
jEterna ergo virtus ejus Christus esl, per.quem in* Sic obcsecaiumest cor illorum , ul mojeslalem invi-
siituit, quae non erant,et manenl in eo. Cujus si stbilis Dei, quem ex hisfaciis agnoverani, f uon ho-
dudum persona agniia non est, opera lamen mani- minibus, sed quod pejiis cst, et inexcusabile ciinieu,
festa sunt: Divinitas vero, quia in opere sibi decrelo in simililndinem hominuin mularenl; ut fonna cor-
perdurant elemenla rerum. ruptibilis hominis Deus-ab his vocetur, hoc est, si-
Ul sint inexcusabiles. Muliis enim modis qui reus niulacrum hoininis : ui quos vivos hoc nomine do-
convincitur excusari non polest. uare non audent, moriuoium imagines in gloriam
(Vers. 21.) Quoniam cum cognovissentDetim; non Deirecipiani. s Quanta hebetudo, quanta stultitia,
sicul Deutn magnificaverunl,aul gratias egerunl. Us- lios sapientes.appellare ad suam damnalionem, apud
que adeo non ignoraverunl, ut faterenlur unum esse qttos. plus potest imago quam veritas; el mortuipo-
principium, a quo omnia iuilium sortita sint, cceles- tiores suni vivis! A vivo enim Deo recedenies, mor-
tia el lerrestria et inferna : et hunc untim esse qui n luis favenl, in quorum numero sunt, sicutscriplum
omnibus decreverit proprietates et officia naturali- est in sapientia Salomonis : Morlalis fingil mortuum
ter; et haec scienles non egerunt gralias-De anie- manibus iniquis (Sap. xv, 27).
a Edii. Amerb. et Eras. cum mss. haud paucis, e Mss. nonnulli et Gill. in variis lect., vere vanita-
uon facienles unum Deum : edit. Gill. ac Rom. cum tis esl hoc, ul cognoscenlesveritatein, cogitarent aliud
c;T.lerismss., JJOJJ,falentes, etc. colendum,quod nesciebantverum esse; ut dhsimulantes
h Ita vel. edil. ac mss. nisi qttod in illis habetur, ab ep, colerentidota. Et conlenebraium esl, eic.
agnoscifides, \n his, agnosciper fidem; at Rofn. edii. f Rom. edit. ac pauci nns., no« in hoinines. Infra
sic Iocum prsefert : Manifestavit se Deus iltis, dum vero ubi eadeni cum aliis edit. ac mss. aliquoi, ut
opusfecil, per quod possitagnosci. Invisibilia enim,etc. forma corrupiibilis hominis; mss. noiinulli omiituni
c Gill. ac Rom. edii. cum mss. quibusdam opere; hominis, alii efferunt ul forma corrupla filii hominis.
mss., opera, mundanw fabricw; Amerb. et Gill. cum s Vet. edit. ac propemodiim omnes inss., Quania
reliquis cod., opere; plures mss., opera, mundi.
6 Sic edit. wgriludo... apud quos plus morliti possitnl,quam vivi;
Amerb. et Eras, cum muliismss.: Gill. ei tnorlui poiiores suntvivh. Optime Rom. cdii. <.urri
vero et Rom. edit. cum aliis; obliiterando memoriain mss. aliquou ut nos in textu.
ems,
m -Ab o&ERl s. AiiMisii APPENDIX. CO
Ei wlitcrum, ~e'lqwidrupedum. et serpentium. a fiis % ^. dieuntur dehonestari; 'qtiare, hisi quia macula cor-
subjectis cumulavit ad poenam hebetudihis; ulultra . poris indiciiiifaeslpeccaii ahi'mse?'Cumenim cofpus
slulliliam e't Vanilalem sint iiujusmodi. Sic eiiimDei cbntamiiiatur, neriib 'ariibigiiahimse essepecco-iuni-.
uiajestatem el gloriam minuerurit, ril liofumk qtise '(V"ers.-2o.) Qui cohimulaverunt verilalem Dei ih
minima el parvasunt, similitudini Dei honorificen- mehdaciuhi, 'etcoluerunl ei servieruni creaturw polhis
tiam darent; prihii enim BabyloniiDeum voeavefiint quam Credlori, qui eSlbenediciiis ih smculd.Amen.
figmentum Reli cujusdaih quoridam homiiiis _nortui, Coniniutavefunt veritatfiiii Dei in riiehdacium, lioe
qui principatum ih eos dieitur eglsse. Goluefunt et est hbnieri Dei qui vefus esl, dedeiiinliis, qui rion
serpentehi draconenij quem occidil Daniel lioriib sunt dii. Lapidibus eniin et iignis, vel cseleris me-
Dei .(Dan. xiv, 26). cujus similitudinem habent. taHisaufefeiilesquPdsuiit, 'e'danlillis qiiodrionsurit,
_Egypiii autem eolebaht quadfupedem, quarii 'dice- et hoc esl imniulnre verum in falsurii. Non enini
bant Apin, in simiiiludinem vaccse; quodinaluih vocanlur jarri lapis aul lignum , Sed.Deus : hoc esl
«imitalus estHiefoboam (II Reg. xn, 28), vaccasln- servire polius crealurse quam creatori, Non eniin
sU'iiensinSamaria. tpiibus sncrificafeht Judoci; et vb- neganl Deiim, sed sefviuril creaiufbe : qub nbh ex-
lucres, quia Cofaciriasacra habebanl pagarii. Hariuri cusaniur, sed accusarittir riiagis ; quia coghoscenteSj
lamcn omniuni refumquas memoravi, simulaefaco- g] nbn liohbfant Denhi.
.nerunt _5_gyplii,et alia f|ii_enuuc dieere non esl ne- Qui eslbenediclusin saicuia.Amen;hoc est, veruih.
cesse. Hoecab his facia sunl, qui sesapienlesoestima- Deus vero ait: benedictusin swcula; quia permahef
veruntin inundo; qiiiiienihiiiivisibilem Deiimagribs- Deusi; diis aiilerii genjiiuhiad iempus impietaiis dal
eentes hbn honoravefunl isia faeiendo, nec in iis quse boiibrem; Ideb hon esl veruin: in Deb aiufeniriiariet
visibilia siiht, sriperb pbtueriint. Difficileettiina in veritas. -Hanc benediclionem iilio loeoFilio Dei assi-
majoribus pfudens, in niihoribus non sapif. giiat-,interc3ei'era dicens: Etexqiiibns Chrhiussecun-
(Vers. 24.) Propter qhodtradidit itlos Deusin iesi- dum cafhem, 'qui est snper OmniaDeus benedictusin
deria cordis illoium , 5n itnmundiliam, ui contumeliis smcula.Ameh(Rpm. ix, S). Aiituiefque ad Clirisium
afficiant corpdrd sua in seiheiipsh. Quoniam, inquit, pefllnens ; aui eadem 'dixil de Filio, quseei de P.itre. '
ad injuriam creatoris Dei figmenla el simililiidines (Vers. 26.) Proplerea tfadidil illos Deus in pas-
rerum deificaveruni, tradili suntilludehdi; etlfa- siones ignomihim.Nam feminwcoruth immulaverunt
dili nrm ut illa agereni, quoenolehanl; sed ut illa tialhfaleniusum ih euhi usum qui 'esl cpntrd tiaiuram.
perficerent, quae desiderabant. Et hic bbnitas Dei Haeeifalo Deo pfoplef idololatriam humaho generi
est; cum enim dignum fuisset suhjici illos, ut ifariei prbvenisse testalur, rit niulief niuiiefem lufpi desi-
rent quae nolebant et crnciarentuf ; qiiia licbt bb: \(] defio ad usuin appeleret. Qubdqiiidani aliter in-
niim, si conlra voluntaiein fiat, amafum el maiiihi terpreiantur, non perspiciehles virii dicti. Quid esl
est. Isti auiem averlentes se.a Deo, tradili siint dia- enim iiriiiiutare liatiirajem usum in eum usum qiii est
bolo. Tradereautem est permitlerej nori inciiafeiiut ctiiilra iiatlifam,f iiisi sublalo concesso usu aliler
immiltere; ul ea quse in desideriis cohceperant,adj uii, ui uha alqne eadehi pars Corporis uniuscujusque
juti a diabolo explerent in operfc : nefc enirn pos- iiiief se invifcem sexus aliter se ad usum prsebeat,
sent hujiismodi bonum cogitatum habere. quam crincessurii esl?|s Nam si illa est pars corpo-
- Tradili ergo sunt in immundiliam, id conluiheliis fis qhairi putant, qiiomodo immuiavefiini usum na-
afficianl corpora sila in senietipsh; Ciirripfseterita fe- turse, cum non habeant liujusmbdi usum damni a'
colat,etiam34 proesenlis temporis hi-ila sighificat;; hatiira? Supefius iamjdixernf traditbs in immiindi-
quia iradunlur nunc usqile iil conlumeliis affiehinl liain, non tamenqualiiatem bperis iihmuhdiiise ipsiiis
corpora sua. Originis enim illius nunc usque feunl Psiehdbfat, pfo qiiOriiiiicdcclarai:
homines qui dicunlur corpofa sua dehonestareinvi- (Vers. 27.) Siihiliter auleihet thasculi, reticibntilii-
cem. Cum cogilaiio animoe sil ih crimihe, cbrpofai rdli usu fe"minm,-exarseruniih desi&eiiissuis in invi-
a,Iia vet. edit. ac mss. nisi qupd in quibusdarni ]) lapis Idicilur Dens; quando faclum pulsal Deum, qui
omitiilur rtrf: Rom. aulem cdit. sic immuiavil: His; vefus est; ut quia communi nomine arbHrantur falsi
cumnlal eorum liebeiudincm, til, elfc. eiveri, sitnili tnodo Verus Deiislldbealur,ui falsus.
^ Rom. edit., quminiihica et prava sunt: vet. veroi Hoc esl immutare verutn in falstim. Sic serviemhi
edit. ul in contextu , nisi quod Eras. et Gill. ini crealurm polius quam crealori; uon enim negnnt, qui-
marg. et ms. Corb. in corp. scribuut, et prava sunt. dam !.u_or;ai!(Deum , sed serviunt creaiurm: ul enim
c Corb. co(l., imiiatusHieroboamvaccasihsiituii elt viderentur digne hmc folere, Dei hohorehihis hnpo-
in Dan; et Bethet': coeleri ac edit. riobiscurii faeiuni,, suerunt, itt iiijuria Dti kofum essei cultura. Idcirco
nisi quod itl mss. nou paucis -legitur insiruens aritt ad pmnam eorum proficit, quia coghosceriles,elc.
j'»s(t'iui(pro insiituens. Inffa vero pro Coracina autt f Ita vel. edii. ac. plufesmss. a quibus Rom. edit.
coronica sacra, quidam cod. habent Latina voce coi- hoc tantum fecedi(,quod pfima vefba sifcimmulavii,
vina sacra. nhi naturaii concessoqfieusu alilef iili : lolum vefo
<illa vel, edit. ac mss. loiige plurimi : at iijii nPn^ lbeuiii fnss. nonmilli lioc modo corilrahunt, iiisj snb-
nulli efferunl, in tiiajoribusimprudens, inminoribuss tdio concessoitsu alitei\ se ad usum prmbeat.
Sapil; Rom. cdii. sola, in minoribus prudens, inma- e Mss. nbiihfilli,.A'_IJJI
s. rffiflest pars cofporis, quain
joribiis non sapit, inepio sensu. immulttvit.Infra vefo bmnes edit. CJIJH kabeai hujus-
e Qiia; subsequuniur, cod. Corb., Remig., Colb.f. nwdi, reposuihiiis e ctiriciis riiss. citm hoh Itdbeant,
et Gill. in vaiiis leel. ila exhibeni : DantUlis quod d etc. !
non sunt, ul Dei veritas sil mendaciutn,quando o
(31 CGMMENTAR.AIN EP1ST0LAM AD M)MA~NOS. f2
cem, mascili invuiscubsiurpiludinem^pgi-ahiCs.^VC A (Vers. 29, 50.) Replelos , ail, onn.i iniquilate. ilie
manifestavit qnonvodo , -qnod $u|ief ius "de mrilien- sun.matmi.tociiliis 'est, Pt 'snhjicit iriembra iriiqn.-
busdixil , inlelligi debeat. Quando aulcm subjeeit: tatis'.d Mdlifra; impudicilia, ii.quit, 'avafiiiu, nequi-
Simiiiter et masculi, dicens, a :exarserwnl in deside- Hia,plendsinvUlia, hdmicidih, 'cdnleniione,'do'lb, ma-
riutn sui; osiendil apertc peccalum mulierum. De- lignilale, •susurraiores, detractores, Deo vdMks, 'cbn-
nique nondixil de virls quod ifnmulaveruril riatura- iumeliosos, snperbos, ebatoS;invehtores inalorum. Ga-
Icm usum in invicem; qula liujusmodi risus buic put iniquitalis malitiam dixil, cujris opus fornicai
parli concessus nonest, %cd*Iefeminis. Ei quidmi' Woneiiiposuit ^a.q'ueavaritiam. Hoecfornicatio habet'
rum, cum hodieque )ales mulieiesreperianUir; ut iiiS'e el-aduneriun.'; si enim dixisset adulleriumi *vi-
sicut illud a viris, iiaque el hoe a niulieribus silin- debatur >exfcusasseforriicatioiiem-, sicui leges Ro-
ventum? Berilque nriilieresinter se acfcusant, el viri irimite : ideb 'quod minus est poSuit, ril quod majus
similiter; manifestum esl crgo ut qui jani veri.alem fcst, inuHum e noh possit credi.
Dei immulaverunl in riiendaciurii,imroularenl etna- Deindfc adjecit, nequitia, cujus affcclus invidiam
-luralemusuni in eutn usum, perqueriitieJionestafen- parit et homiicidia, coiilehiioiiem nc dolum. Post
tur, rei facii mortis seciindoe; Quoniatn yefo aliam hpec sulijecil, malighiiate, quoegignit susufrationes
legem dare non pbtesl Satanas, nihil enini habef, ]3 Mqne delfactiones; et quoniam hoec Deo non dis-
concessa el licila in alium orumem vefsat, ut diivn plicere nnn -possuni, ait: Deo odibiles; et quifi riec
alitef fmni, quam concessa sunt-, sinl peccatum. iibiiiinibiis placeht, fojjfiiiJJe/iosos,inquil; superbos,
"">El cbmpensalionemmercedh qutmt Pporiuit, cr- elatos, invenlores, id csl, auciOres, jjja/ojttiu. Non
rorhsuiin sethetipsisrecipienles. Ilanc dicitedriipen- efgo scmper riialum. Isti aulem iniiralOfCs facti pa-
saiionem esseconlempli Dei, id est, turpitudhiem fel tris sui diaboli, idololatri_e ihalum invenefunt, per
conlariiinstionem ; hseccst enim prima causa hiijus qubd rimnia vilia in mrindo suhl nata, el pfcrdiiio
peccati. Quid ehim pejus , quid delefius c hoc pefc- tnaxima. Nam diabolus, quem bb iniiio Scripiura
ealO? Quaniuiri enihi idololah-ia perimpiiim 35 *l peccare lestaiuf (I Jonii. ii\, 8); qUamquamlyranniese
gravissimum delictuni est; la.itum et compehsalio pfoesumntioni sludeal, non tainen id ausus est pfo-
ejus horrehda, clpefsPrdida passio est. fiicri, ntdicat: Ego sum Deus. Denique inter csetersi
{Vers. 28.) Et sicaf JIO»probdvefuntDeumhaberein dixil ad Dominum : Hmc omnia mihi tradita stint
twiitiq,tradidililtosDehsinreprobumsensum, ut faciani (Lnc. iv, 6). non dicit: A me sunt; vcl, mea sunt.
ea quw non conveniunt.Proptererrores simulacrorum Ei in libfo Job potestalem sibi dari f exposeit (Job
tiadili <unt ad lurpia facienda inviceni, sicul johi I, 12). Quamfibrem pejores isii sunl, qui non lan-
difctumest. Et quia iinpunitalem hbfufii ocstimave-iC ium eienieniis, sed el iigmeniis iribuuut deilatem.
runl, incuriosum Deum jndicahles, ac per Intc nogli-. (Vers.51.)P«i'«jj(j'/J«sjiojio6_rIi_ii[_s.Qu:uilaautem
gendum. Ilinc addiiiirii est, ul riiagis ac rnagis liebe- insblenlia arrepti sunl, s ul ncc parentes suos, quos
lati, ad omniamala admiiiendafiercni prfcnipticircs; auetoresin naliviiate habehi,agnoscefent, quique se
ut facla quse hohiiriibus non aiiibigerent displicere, nalbsgaudfcrent rillosthmenper quos essecceperaiii,
Deiim crederenl ndn vindieare. Nunc euumeral oiri- cohteninebshinioc est csse sine inielleclu, sinechari-
nia mala , quse illis superaddila sunf; ul ve! sic con- tate, sed Dbi; narii erat ihillos cliaiilas carnis.Hi Dei
versi ad naluralem intellfcctiihi, intelligerenl, iratb jusiitiam cognoscentes per legem naturx (sciveniiil
Deo, hoecsibi provehisse. enim ha'C Deo displicere, sed iii animo ponefe
aPauci mss., relicto hnturali usu femineo, accensi f Ms. Corb., exposcil. Et in propheia Zacharia con-
sunl in desideriumsui in invicem. tradicere se pntal sacerdoli, non sibi vindicans potes-
h Ms. Coib. Et reciprocam mercedem... Hanc di- iaiem. Quam ob rem, eic.
cil reciprocammercedem, etc; alii uonnulli el edit., s Gill. varielaies cum ms. Corb. et Remig. ad
El tnercedem: sed alii omniufti optiine, iit ih cori- finem capilis ferme coriveniunt. Poiior tameii est ct
lextu. '
r Idemcodex, hoc peccaio,quod diabolo decipienle,]D correctior bujiis series, quain exbibemtis : Ulnec
. parenUs suos cognoscerenthonorandos ; idco insipien-
homineminortificelobnoxium? El sicut, etc. incompositos_esse dixit, nec Dei nec hominum ha-
d Ita Hom.-edit. Cum mss. quibusdam ac variis tes betitesaffechiiii.Hincest ttnde el immisericofdesessent.
lecl. edit. Gill. quihusdam lamen additis et mtttalis : Qui ehhn in suos cfttdelh est, quanto magis in alieiws!
vet. auiem edil. ac ntss. nostriconiracliusexhibcnt, Jn his ercjd omnibus conlumaces effccli, cogniiam
Malitia, Hmc etc.
e Vel. fornicalione. forhicalio, habentes Dei-justiliani, in aniino punere noluerunt,
edit. ac pttires mss., iion possiicredi. Et cwlerd quoniam qui kmcaguni,dighi sunlmorle : el nec kos
quw manifesia videntur : avariiia, nequiiia,plenosinvi- hnmunes esse a morte.qui, cnmhwc non faciunt, con-
dia, homicidiis, cotilenlione,doio,inalignitate, susuira- senliunt fadeniibns. lsth enhn non liorrentibus, nec
lores, detractores, Deo odibiles, conltlmeliosos,super- arguenlibus, illi in pejus proficittnl. Quando enim vi-
bos, elalos, invenlofes malbrum, parenlibus non obe- det honorari se ab kis, qni non sint tales, crescilin nta-
dientes.Qvanlaauteminsoleniiti.Corli.cod. posl TOJJOU litia, et glorialur fore se tatem ; idcirco dignum eit
obedieniessubjungii, insipienles, incomposilos, sine imahos pwna multandos.Omnis lamen conscieniiano-
affeciu, sine mhericordia, quicum justiiiam Dei cogno- vit Dei justitiam credilam tnunild; otculic enim quw
vissent,nonintetlexerunt guomodoqui talia agunl, digni punienda sunt , operantur. Quamodo crgo credunt
sunt morle : iwn soltiinqiii illa faciunl; sed eliam qhi isia impune
consenliuntfacientibus.Gapuiiiitquildth, et ca.iehi_.iiC Cod.Thuan. futnra, qum noii audenl publice gerere ?
el Colb.illiscorisenliunt usque ad ver-
supra. Nos vsrias Gitl. lectioftesm lextum Rom. edit. lia, jjwierejio/ji.n/ii. .esetera veroexhibeni ulin texiu.
jara receptas retinuimus.
C3 AD OPERA S. AMBRGS-1APPENDIX. 64
noluerunt * Quoniam qui kwc agunl, digni sunt _A iiujusmodi inexcusabilem fore. Nonenim juslum est,
morie), usqueadeo jtistitiam Dei cognoverunt, ut non utliuicimpuneconceaalur;qui3perhypoerisinoslen-
negent hsecomnia, quoefaciant, poenadigna et morte. ditse iion talem,cum pejor essedeprebendalur.Fallii
El non solum qui faciunt ea, sed etiam qui consenliunl enim, ut dum puiiiendussii, honore dignus appareai.
facientibus. Assensns enim parlicipalio est. (Vers. 2.) Schnus dulem quoniamjudicium Dei esl
(Vers. 32.) Quicum juslitiam Dei cognovissenl,non secundumveriialein in eos, qui talia agunt. Hoc est,
inlellexerunl, quoniam qui hwc agunt, digni sunt iioii liguoramusDeum judienturum de his in veriiale,
morte: et non solum faciunl ea, sed eiiam consentiunt quando nos ipsi de Jiis judicamus. Si enim nohis
facieniibus. Hsecomnia mala corpus est peccatorum, disptieel, quanlo' magis Deo, qui magis juslus est
cui mancipati facli sunt poteslalis ejusdem, ut fa- et opus suum zelaiur! In verilate ergo cum dicil
eiant punienda. Ilsec enim malorum eausa a Sodo- judicaturum Deum de his, lerrorem incuiit; ut quem
nritis ccepla est offensione Dei, sicul supra diclum hi pcrfidiinciiriosumdicunt, istemalossecundum ve-
esl, et in omnem prope partem mundi Tamos suos rilatem dicaljudicaturum.hoc est, verissime reddere
exlendil, iram Dei idololatria. causam nuniians, quoe secundum mensuramluiiiuscujusque, et non parcere.
prima pars esl erroris et impielaiis, quam primum (Vcrs. 3.) Exislhnclsautem hoc, o komo, qui judi-
condemnat; ut cum hsec emendata fuerint, facile R cas de iis, qui talia agunl, etfacis ea ; quia lu effugies
corriganlur et morum vilia. Sublato enim malitise judicium Dei? c Hoc est, numquid quia libi examen
semine, nequilioe fiiictus arescent; non enim dat datum est potestalis jjudieandi de malis et slupris,
arbor fructus, cujus excisaasunt b radices. 36 Nam cuin eadcm agas , et non est qui 1e ad prsesensjudi-
ideo et Moyses (Gen. xix, 24 et seq.) Sodoma. et cet, effttgies judicium Dei? Non ulique ; quia si ju-
Gomorrhse gesla memoravit, exiiiumque non (acuil, dicium Dei in mundo evasisti, quia omnis hoec po-
ut timorem poneret hujus rei viiandas. Non ergo hoc leslas et judicium ab jeo est, in futurum non evades.
vitium et conlaminatio dehonestatse vitoe ab eo Per se enim judicaturus est Deus, apud quem cessat
admittitur, qui in animo cogitat Deum. adulatio el personarum acceptio. Aut certe si jus-
Sunt quidam qui se reos non putant, si non ope- tum alicui videtur, ut hujusmodi immunis a pcena
reniur quoe mala sunt, assentiant autem iacieiiiibus. sit, dicat. Quod si justiim est ut non evadal, credaf
Assentire aulem est, si, cum possil reprehendere, Deum judicalurum; ul et quod justumesse judieat,
(aceat: aut audiens has fabulas, aduletur. Sciens verum sil, el implealnr, et Deum eonditorem mttndi
enim impurus et malignus non ignorari quse agit, et providenler et curiose operis sui merita requirere
minime se vilari, sed eliam honori esse, c glorialur falealur. Sieiiimfccitjetnegligit.malusopifexdicitur;
forte se talem : nec eonfundi poiest in bis, quando C quia per id quod negligii, non bona se fecisse, quse
videl (averl sibi, et obsecundaii ab iis, qui non sunl feciij oslendit; sed quia bona fecisse negari non
tales; et ila esi, ut qui fomilem prsebeant deliclis il- poiesl(indignum esl ehim et improbabile bonum ma-
lorum : ideoque digiium esl ut pari crimine rei ha- la fecisse), citram eorum neeesse est ut dicalur
beaniur. Sunl iiernm alii, qui non solum faciuni agere; quia contumelia ejus erit el accusatio, si
-mala, sed etiam consenliunl facienlibus; utnon so- "bonoruma se faclorum hegligens inducatur : quippe
lum faeiant, sed et talibus consentiant. Duplex ergo cum ejus nutu acprovidentia vita ipsa suslenietur
boruni esl nequiiia : non enim lam niali sunl, qui minisierio elemeutorum, sicut ipse-Dominus dicil :
faciunt, et facientihus contradicunt; a scienles enim Qui sptem suuni oriri facil super bonos el malos, et
nefaria, non illa vindicanl : illi vero tam nequissimi 3^ pluit super justos el injuslos (Matlh. v,i§). Qui
snnt, quietfaciuni, et consenliunt facientibus, ut nec ergo Ipraslat euram, non agit conservare quod fecii,
Deumlimeant; sedincrescere cupientesmala, ideoha_c ul amanles *se remuneret, spernenlesque cbn-
minime vindicant, ulsuadeant non illa esse vilanda. demnel?
CAPUTII. (Vers. •_•.)An divitias bonitalis ejus, et palientim,
(Yers. 1. ) Quapropler inexcusabilises, o komoom- el longanimilath conlemnh, ignorans quoniam bonilas
nis, qui judicas. In quoenhnjudicas alterum, te ipsum J) Dei ad pwnitenliam lef provocat? Hsec dicit, ut non
condemnas; eadem enim agis, qtimjudicas, Quoniam jam se putet evasissej, si illum boniias Dei palitur
facientcm maligua, et consentietitem facienlibus, diu peccantem : nec jpalieiHiamejus puiet eonlem-
morte dignos ostendit; ne forte bic qui facit, et non nendam, quasi non curantem rcs humanas : intelligat
consentit lacientibus, exeusarese possepniarel,docet auleni ideo a se dissimulari, "quia non in hae viia
a Itamss. ac vet. edit. nisi quod proemiilunt: lnsi- libus, anneclunt, De hh (nnus Vm hh) qui assentiunl
pientes,incomposilos,sine affectione,sine misericordia; facienlibus. Verum hitiluli sunl, e marginibus in
quoe verba ciim cod. Flor., Corh., Vind. et Kom. texlum a librariis incauiius trajecli.
c Ver. ed\t.,~glorialitr fore seialem; Rom. et mss.
' edil. recidimus. Reliunimus vero , Usque adeo...
digna sunt ctmorte, quoeverba in iisdem tribuscoil. prope
• desiderantur d
ad unum, glorialur forle, etc.
, quseque in Rom. edit. resecatis aliis Rom. edit., (acienlesenim nefaria, illa vindicanl.
usque ad Qui citmjuslitiamDei, post eumdem Scrip- e Ms. Corb., A'OJJvuti hujus rei vnpuniialem ab liis
tursc lexluin rejiciunlur. sperare,quiainjuslumestquibus examenpolestalisdalum
b Voci radices mss._aliquol adjungunt : De his estde malh velslupris hujusmodijudicare,cumsini lales,
qui fachtnt, et contradicunl ;unus, vwhis, eic. Simi- effugere.Quiasideesl,\nguit,q.dprmsensquidetejudiceli
liter eliani infra post verbiu asmiiwnl autcm facicn- effugefs tamcn fudlciv.mBci hon powrh in fttw.VQt
65 GOMMENTARIA-INEPISTOLAM AD ROMANOS. 66
judicium Dei promissum est fulurum, ut in venlura Aaccipit; A in die enim judicii Dei incorruplibilis jam
vila pceniteat illum judicem Deum a non credidisse: dabitiir Iiouof el gloria, ut sinl e tola .eteriia : ipsa
in poena enim_positus sine fructu pcenitentise, pceni- enim glorificabilur substantia, quadam immuiationc
lebil; quia non credidil judicium Dei, quod videt nieritorum. Hi crgo quoerunt viiam sclcrnam, qui
yerum. Necesse est enim ut acrius emendetur, immo nonsolum bonoe professionis sunt, sed el viloe.
pcenis perennibus torqueatur, quem palientia. lon- (Vers. 8:) IJ'S vero qui ex contentione, el qtti diffi-
ganimilas non emendavil. Sevcrissime Ioquitur, dunl verilati, obediunl autem iniquitati, ira et indigna-
sciens malignam menlem non posse nisi timore a lio, tribulatio el anguslia, hoc esl iterata angustia,
vitiis facile revocari. Diffidentes de futuro Dei judicioper Christum, ac
(Vers. 5, 6.) Secundum duriliam autem tuam, et per hoc et patientiam ejus cbniemnenles, conten-
inipwnitenscor thesaurizas libi iram in die irm, el re- duut evacuare illud, cum sit verum et stabile. 6're-
velalionisjusti judicii Dei,qui reddet anicuique secun- dunt aulem t'ni(jrut7a(t ;iniquitas est enim negare quod
diim opera sua. Impunitatem sperans pepcatorum, Deus fulurum prsedixit. Tria ergo alia jiosuit incre-
non solum durat inconvertibilis el intraclabilis ma- dulilaii «ondigna, dicens : Ira et indignalio, etan-
nens; sed adhuc acerhius peccai, securus quod non gustia. Ira est enim non ei, qui judicat; sed illi, qui
sit uliio fulura, cbr habens impcenilens, ignorans ]j B judicalur, dum fil reus. Irasci enim dicilur Deus, ul
quia iram sibi congregat in die iroe. Necesse est enim vindieaturus credalur; nam Dei nalura ab his pas-
saiviori posna ut plectaiur, immo flammis perenni-' sionibus immunis est. Etutnon soltim irasci, sed et
bus lorqueatur, qui longa Dei patienlia non solum vindicare credatur, adjecit: Et indignatio; indiguatio
se ciiiendare noluit, sed adhuc addens ad contemp- est, quam addendo 38 super iram, injuriam suam
luin exaggeravit peccala. Dies irse est peccatoribus, Deum vindicaturum significat. Anguslim vero sunt,
quo punientur; J>ideo ipsis esl ira, quia senliunt quibus seiitenlia conslrictus, tribulabilur inpcena.
pcenam in die revelationis justi judicii Dei. Revela- . (Vers. 9.) Super omnemaniniam kominis operanlh
bitur. euim, id est, agnoscetur, quod modo futurum malum. In hoc opere non solum facta sighificat, sed
negatur; ideoque cum oslenditur, quod non esse et perfidisDprofes.ionem. De incredulo enim dicit'; et
creditur,- revelatur. His enim oslendilur, quineganl, ideo super animam dixit, ut spirilualem poenam in-
quod eredentibus manifestum esl;ut confiteantur telligas.non corporalem; quia anima.invisibilibus
ciiani invili juslum judicium Dei, cum unicuique poenis arctabitur.
ieddel secundum opera sua. Numquid c non hsec Judmi primum, ei Grmci. Semper Judseum antepo-
faiebunlur juste fieri, cum viderinl mala invicem nit prserogativa Palrum , ut aut coronetur primus,
facia ulcisci? . ( aut damnetur; quia credens Iionoriiicenlior est
C
(Vers. 7.) Jis qui secundum palienliam boni operh, propler Abraham, diffidens aulem pejus Iraclandus
gloriam el konorem, et incorriiplionem , qitwrenlibus esl; quia donum promissum Patribus refutavil.
vilamwternam. Quoniam judieium Dei d justum proe- (Vers. 10.) Gloria aulem et honor et ,pax omni'
dicaium est, quale aulem bonis futurum est, decla- operanti bonum, Jv.dmopritnum, et Grmco. Quomodo
ravit: bos dicit, qui patientiam Dei scientes, partimi incredulis tria poenalia posuit, sic et fidelibus tria
ad correptionem , partim ad majorem ullionem noni magnifica, ul honorem f habeant geminum, quasi
se corrigentiiim protelari, priorum operum poeiii-- filii Dei; gloria sit pro immulaiione; pax vero, co
lenles bene versantur, freli fiducia fidei; ne diu hicj quod bene viventes quieti erunt in fuluro, nulla
posili dainnum incurrant promissoe vitse. Dabit ergoy perlurbatione commoti; quippe quia omnis homo s
eis gloriamethonorem. Et ne non hoc valde magnumt a contrariis se abstinens, apud judicem habet pa-
ad comparalionem proeseniis vitoe videretur, quia ett cem.
hic gloriosi videntur el.honorati, adjecil: Et iijtcor- (Vers. 11.) Non enimpersonarumacceptio esl.apud
ruplionem; ut ex eo alia gloria el alter honor intel-- Deutn. Quoniam ostendit Judoeum sive Grsecum non
ligerelur, quando incorruptio simul comiiabitur. InI despici a Deo, si lamen credat in Ciirislum, sed
prsesenti enim honor vel gloria frequenler amilliiur;; D acceplo ferri' ambobus justitiam fidei; sic iterum
.quia corruplibilis esl, qui dat, et quod dat, et quii . non credenles pariter reos csse, quia magis oberit
* Mss. Remig.f Corb., Thuan. et Colb.,j.oi. credi- a Rom. edit., justum prmdicavit, nunc
quale bonis
disse, qui ut terrorem fuluri judicii sui ostenderet, et
t fulurum tsl, declarat, iis videlicet.
: o Omnes edit. ac mss. quidam, tola vita wlerna:
palieiiliam nbn contemnendam, ail Tacui, numquid i
semper tacebo? Hujusmodi ergo in judicio positus sine e melius vero in aliis TOviia omittiiur. JSon autem iia
fructu pmnitebit,videns judicium Dei, quod negavit. bene quod pro glorificabilur, nonnulli cod. babent,
' fulurum; ul necbonitatispudorem kabeat deprecandi, quiaa. ' gloriabil. f Mss. haud pauci, habeant genuinum, aut Iwno-
longanimiialem Dei ridendam pulavil. Ne-
elc. - ' . rificeniiam... genuinam. Continuo vero post, ubi vet.
cesse,
h Rom. edil., ideo lapsis esl ira, qui, elc. Sequenlii edit. ac mss., gloria sit pro immulatione, pax vero eo
aulem versu ms. Remig. etCorb. heec effert: Mani- quod; nonnulJi, pax vero et honor quod; Rom. edit.
feslabilur enim quod modo fulurum negalur, ul confi- reposuerai, gloriam in imnmtatione, pacem vero eo •
teantur eiiam inviti jusium judicium Dei, videnles^ s quod, etc.
reddi unicuique secundum opera sua. Iis quidem quii s l.ouj. edil., ab adversariose abslinens... acceplcr
secundumpaiienliam, etc. est Deus.
c Nonnulli mss., non effabunlttrjuste fieri.
'
(11 AD OBERA S. AMMOSJI APPENDiX.. CS
circumcisio sine fide, et prbderit proepulium per j^habeni,
. naluraiiler quwLegh sunt, faciilnt. Gentes
fide.m : ac per hoc docet personarum acceptorem chris.iaiies dicit alio jloco : Vobisenim dico gentibus
Deum non esse. Nec enim prrerogativam geucris (Gotpss. II, 16); quia iucifeutncisi neque heomenias,
sequitur, ut diffidcniem suscfpial eausa palrum, atil neque sabbaluin , nequc escarum legem servant,"et
credentem abjiciat a se propler indignilalem paren- dwbe natura credunt in Deum el Gliristum, id est,
. tum; scd ununiquemque proprio nierito aul remu- in Patrein- et Filium;; hoc e=t euim Legem servare,
nerat, auf coiidcmiiat. Deunv Legis agnoscere. Prhna enim sapienlise pars
• (Vers. 12..).Quicumqueenhn sine Lege peccavcrunl, hscc est>,limere Deuih Palrem, ex quo sunt omnia :
sine hege etperibunt. Quomodo potest sine lege pec- el Dominum Jesum Filium ejus, per quehi .u»i oni-
cari, cum omnes simul subditi simus legi naturali ? nia, Ipsa ergo natura proprio. jiidi_io creatorem
Sed-de Moysis lege dicit, cui Judsci obuoxii sunt, sutini. ;igi«)S'"'it,non per- legem, sed per latiPiiein
diiui non- credunl: nec non et gentiles, sed jam nalura.; opus enim opilicem cernil in se.
dudu.ir;- quia adjungere se illi noluerunl. Non cre- (Vws. 15..) Hi legem non habenles, ipsi sibi sunl
denles ergo genliles diiplici genere-fiunl rei; quia lexs qui oslendunl opus legis scriptum in cordibus
neque legi dalae per ikysen assenserunt, neque suis-. Idem sensus es,t;-quia dum natura duce cre-
Clirisii gratiam receperuui: ideo dignum est ut per- g. ] dunt, opus legis oslendunt- non per liiteram, sed
eant. Igitur sicul qui sine lege peccal, peribil; ita per conscientiam. Opus autem legis estfides, quam
et qui sine lege legem servaveril, jusiifii.al.iiur. eum dietis exhibet Deo, naturali judicio ostendil.
Justitiam enim naturaliier servaus , custos legis est. semetipsum lcgem sibi esse ; quia quod mandat Jex,
Si enim juslb non est lex posiia (I Tim.i, 9), sed ullro. facit, utcr-edat in Christum.
. injustis; qui non peccal, amicus legis esl. Huic sola Tcsiimonium reddente ipsis- conscientia ipsorum.
(ides deest, per quam fialperfeclus; quia nihil illi Tesle-inieriore conscientia, sua credunt, quia conscii
proderitapud Deum abslinere a epnlrariis, nisi fidem sibi sunt eunvenire sibi, quod-credunt; congruum
in Deuni acceperit, ut sit justus per ulraque; quia est-eiiim ereaturse eiiedere et v€nerari suuni condi-
illa temporis justiiia esl, hsec aHernitaiis. torem : nec- absurdum esl, ut dominum servus
- Et
quicumque in Lege peccaverunt, per Legem a agiKh-eat.
judicakiniur. Quoniam Juda?i legem habent, in qua (Vers. -H>.}Et inter se cogitalionibus invicemaccu-*
salus illis promissa est; non credenles, vel non sanlibus, aul eiiain defendenlibusiii die-,qua judicabit
recipientes promissum, per legem judicabuntur, sub Deus occulla liominum, secundiim Evangelium meum,
qua vixerunl. Ipsa enim accusanle, posnas exsolvenl: per Jvsum Chrhtum Dominumnostrum. Quoniam Ju-
nain prope gravior Judoeoruin causa est apud eos (_ ( dseos diffidenles per Lefjem dixit judicandos fore
ipsos, qiiam gentium. Sicut euim credentes prsefe- (Lex enim illos accusabit, quoe-Christum iilis pro-
ruiiiur-; ita et cum diffidunt, pejores invenhintur: misit, quem venientein recipere noluerunt), genles '
plus enm displicet, qui quod habuil, amisil; quam auteni, qttse Lcgeui uiique iion habent, per conscien-
'
qui quod non speravil,- consequi non poluit. Iste tiam judicabunlur, si crcdcre nolueriut. Pi iiiuiin
eniin h non inlravit in regiam, ille foras missus quideni accusalores erunt genliles credentes non
e_t. credenlium gentilium; sicut Judoeisnon credenlibus
\(Vers. 15.) lYon enim auditores Legh justi suut dicif Dominus de discipulis stiis : Ipsijudices vestri
apud Dcum, sed faclores Legis jusiificabunlur. Iioc eruut (Malth. xn , 27) ; quia perfidia Jiidseorum ju-
dicil, quia non hi jusii sunl qui audiunt Legem, sed dicabitur fide aposmlorum, qui cum ex ipsis essent;
qui credunt in Ghristum, quem eadem Lex promisit r iilisdiffideniibus,credidernnt. i
Deindecosiialionibus
I
el hoc csl facere' Legem. Omnis autem non facil snis accusabuntur geililes, si compuncii creuinris
Legeni, qui non credit Legi; dnm non recipil, cui fidfcmel virtulem nolberint credfcre-:aulsid slupore
Lex lestiinonium perhibet. Qui autem in Lege non quoii.im rion consideiant, utcredanl verbis el gesds
videtur esse; quia incircumeisusest earne, credit au- Doinii.icis , defendenles se conscienlia in die judicii;
temin Cliiisluin,hicfecisse-Legeih dicilur.Et ille qui B I quia non cogitavit sej debere credere; el judicelur
sedicit-Hi Lege esse, id est, Judoeus, c audilor Le- non quasimalevolus, ised' quasi ighorans : non la-
gis fit, npns factor,; quia, non cnedit: in Ghristum men sine.pogna, fulurps; quia i^nomlicet ignorare.
scripium inLege, siculdixilPhiMppus.ad-Naihanael: Gentes enimduplieigenerestgnifteat, lam credentes
Quem-in lege scripsil 'Mvyses.el pjo.phetm, invenimus quanij iiifidos;; superius enim de ^entibus crcdenti»
3'esuni,(J'oaii.i,"b4^)? . . , , eis genlibus,
bus.»dicib:-,gost_aiiteni'Subjecii<eiiam:de
39 (Vers..l4.) Gum enim genles quw Legemnpn. qu.se non c.redunt;ut!jSicul per-conscieniiam.-suam
a' M-^s.oJiquot-., judicabunttir. Sicut gentiles a.csi est enhii-promhsionem
dmisisse,,quamquod desperamt,
tegem naiurm cuslodiant., peribttntiainen.nhi accepe- non
rinl fidein Clirisli'-;tnajpr enim causa esl soium Deuni h accephse. j
Mss. complures, npn intraviHir regnum-,
profiter-i, quod Deus-unus. sil, quam a cwterh. a.bsli- c GodexCofb. et.alii'iionnulii, quia quasdicnnthrj
nere peccatis; hwc. enim, Dei causfi esl, ilta noslra. non transfund.it ud men.lem, non fartor Irgis f:1,.s.d
lla et-Jitdrni-sub" tege agenles, a lege accusali judicq- andhor, non eiiim credit, e:c'.
btmlur; quia non recipiunl Christumin tege promis- d Rom. cdil., slupore qiiodam alienali'av'ta Dci'-,
sum, Et, s( qnmras, major dolor est genlibus; pejus non crcdiderhil, etc. | ,
(j.9. COM^LENTARIA IN EMS.TOLAMAD. ^MANOS. 70.
laudantur credenle.s, ila el prer conscientiam suani A Christp, quem omnes qupiidie collaudant ii, quos
accusenlur diffidenles. Quauivis enim sibi. yidealur fratres suos dignatus esl appellare. Ipse cnim dixil
niinime reus, qui npn credidii; quia apud se.lra.ela.re mulieribus.: Ite, el dicite^frairibus meis, quia prmcedo
islud non potuil, raiione tamen convi.ncilur; quia vos inGqtilmqm (Mqltk. xxvni, 7). Quis enim noii
iion sibi suasit verum hoc esse, T . et
' ' quod ' <•virtuium
',' - laudet eum, cujus bencfieio, viyil? Aposiolus ergo
..11,1-
lestimpiiiis vidcral conlirniari, et muUos sequh sub hac significalione, quo_posterior numero, se,d
"Puto eiiam sic posse intelligi, si tota qusestio a-de perfectior merilo est,totum yoluit comprehendi :
Judsei non nonien sibi carrialis •
gejUibus credeniibus dixisse credalur ,. quia ai.t: quod intelligenles,
Quid miki de iis, qui foris sunl, judicqr.e (I COJ^.y, Judse defendgnl.
12)? El, Qui npn crediderii, inqu.it, jamjudicqtus est (Vers. 18.) El requiesch in Lege, el gloriarh in
(Joan. ni, 18). Et, Quia non resurgunl. iinpii in ju- D.ep, et npsji voluntqlemejus, et probas utiliora,in-
dicio (Psal. i, 5). Sine lege, enim ppccantes, sine siruclus per Legem. Non magiuim,va.ldcvideri vuli,
lege et peribunl; ac per hpc ante tribunal Christi si Judxus credat; quippe cum sit inslructiis per-
slare non ppleru.nt, el reddere causas.; quia. resur- Legeni : perieulosum auleni vajde si npn credai;
genies ducentur ad gehennam. Iili eiiiin quos dicit diicem eniin habet Legem. Sed ut prscponatur, cr,e-
invicem cpgilation.ibus sui.s accus.ari aul defendi in B(dens, I njerhjUmfacjl Pairum; quja quani.yis aliquis
die judicii Dei, cbris.tiani sunt ii, qui. discordaiil a pei. se Ihireal, crubesf.it tainen in^suis.
catholica veri^ale, diyersa seritienl.es de Cliri.sto,atit (Vers,. 19, 20.) Confidhque tc ipsum ducem. esse
de sensu legis in iradi.tipn.eEcclesisc, siye Calaphry- cmcorum, lumen eorum qui.in lenebris sunt, erudil.o-.
gse, siye Novatiani, sive. Donatiani, aul caHeri hse.-. rein insipiejilium, magislrum iiifantium, iiabenlem
relici. Hoium cogilaiiones inyicem s.e accusabu.it.in formani sc.ie,nlimet v.eriiqth in Le.ge. Vera sunt hocc;
die judicii; si iniellexit quis vcram csse caihplicam quia Legis,dpcumenluni, lioc es(, erudire iniperitos,,
dociririam, et ne videretur emeiidalus, sequi npluit, ei Deo s.ubjicere profanos,: velab irjplplal/ioe cultura
erubescens al) eo quod diu lenuit rccedefe, in dip i.nipips, prprois^sipne, quse facta,es.i,per Legeni, »d
judicii cogiiaiione sua accusaliitur. Duseenim ccgi- nieliorisspeifiduciam, provpcare. Recle ergo glprin-
lationes in homine invicem se accusabunt, bona el lur in hisjggis doclor, quia forniam ir^adUveritatis.
mala. Rona aecusat malam, quia conlradixil yeri- Si, aute.m,i.on rec.ipit enni,quem,Lex promisit, frustra,
lali: mala iierutn aecusat bonani, quia non secula glQriatur de Lege, cui injpriam facit, dum Christuni.
est, ut sensit: el per hoc co.iistiluiiur reus, qui co--. sp.ernit promissuin.in Lege; et nec jam eruditor erit
giiavit, seniiens bonam et yeram esse Ecclesiam insipientium, nce niagisler; injOanlium,,_ncclumeu
caiholicani.elpermansii in hoeresivel schismale.Ejus. C ( eorui}!, qui in tenebris sunt; sed, dux omnium ho-
aulemcogiiaiionesse inyieem defendeiil,, qui semper rum ad perdilionpm.
hoccogiiavit,pulansutile40qupdsecultisest. Dicl.u- (Vers,. 21.3. Qui ergotalium docets,leipsv.mnon dor
rus est enim: Semper in cogilaiionihus nieis hoc pu layi. cejs. Hpc cst, tu qui gent.iles arguis quop'sine Lege
utile,qnod seculus suin : hsecfuit fjdes niea,,Hic levip-. et Deo sint, te ipsum non arguis : diffideus enim de
rem habebit causam, quamvis emendandum sit; qui.a Christo in Lege proinisso, in iisdem quse arguis, in-
a conseientia sua non accusabitur in d.iejuiiicii. Hoc veniris,
modo judicabunlur occulta hominum in die judicii (Vers...22,.J,Q!/j'
prmdicas non,f.uranq\um, f urarh.; c
Dei per Jesum Chrhtum Doniinum npstrum. ' facis- enini qupd priedicas, fier.i npn debere. Dum,
(Yers. 17.) Si autem lu J.udmus c.ognpminarh.. enim fidem ^Jirisiipermalam iiiierpi;el,aiionemsub-
Cognomen Judaei est, quia ex prserogaliya,parentumi ripis, negas Chrjstuni ppsirum iti Lege prqipiss.uni.
est, ut dicantur Israeliiae. El lamen si Ipluni^yeTtnius > Qui. dicis. nont tnmchandum.,tiiwcharis.(,IICprf 11,
qnod ad causam pertinet, cpmprel^enderc, cognp- 17). Adulteras autem Legein,quando yeriiajem Chri-
men Judseis h tripanito genere siguificatum debe- s.li lollis, et.menjlaciiim.ponis, Undcalio loco dicit,:
mus advertere. -Primiim.quia filii sunt Abrahoe, quii Aduller^,lqr.es/verbiDei.
per fidei suce ineritum paler po&itusps.t cun.ctarum11\ • Qui. exsec.rarisidolq, sqcrilegiumfacis,:. Sacrilegu^s
genlium. Deinde propier Jacob, qui. augmentandse. s. es, quando. Christum., quem Lpx. et pro.pjieticus
fidei gralia I.srael appellatus es,i; ccepla enim. patris3 sermp. Dftum,s.ignificant,.negas; dicitjenim, Esjiias,:,
dignitas npbiliiatur in filiis. Teriip nbn magis prop-- . Quiq.in teesl. Deits,et non.est Deuslprwler..le.T4ues,
ter Judam,;sed propler Christum; quia.ex Juda prlus5 enini Deus, elnesciebamus:Deus Jsrqel sqlvai.or(E.sai.
est secundum carriem, Judoeicognqmjnantur; quiaa XLV,li), Nuniquid J.u.dscidpDepjPjalre.dicebaiiif:,Ty
in Juda Jioc sigriificatum est, quod futurum erat in1 enhn es Deus,e.tnesciebqmus;cum tolaJLex,Dei.Pa.t^is
Gluisto. Dicium est eniui: J-udas eiil dux vester (Ju- auctorilatem pr3.dicet,exquo suntjOmnia? Sed qiiia^
dic. X;XJ18); et, Juda, te colIgudqnffratresMi,(Gen. Filius Deisemper quidem apparuji,,latpbai.autem;qi)is.
XLIX,8). Quoe lausdata Judse non probatur,sed I essel; cum post resurreclionem cognoscitur, diciiur
a Omnes.edit., de genlibus.non. credeniibus.:. mss. derivalum.
conlra prope universi excIudHnt,negalioiiem. c Rom. edit., hocest, cutn negasXlmstum._._lege
h Iiamss. plerique : alii auiem iionniilli, ac ve(. promissum, fidem. ejus. per. malam. inler.prfiialioncm
edit., iriparlito genere significandum; Rom. edhlj.,..'. snbujiis.; puis.eiiim.guod prwdicas.fier.i.nondebere. '-
71
' AD OPERA S. AMBROSII APPENDIX. ,' 72
i ii i
ei in confessione 1:Tuenim es Dcus, et nesciebamus A exslitit Abraham. Unde ait: Circumcisiolua prmpu-
Et qui putabalur in Lege lanlum Angelus, et du. lium \facta est, id est, genlili similis faclus es, nou
exercilus Domini : at cum intclligitur Filius essi credens in eum, qui id signo * circumcislonis filius
Dei, diciiur ei cum gratiarum actione : Tu enim e promissus
I
est Abrabse.i
Deus, et nesciebamus. Per lioc ergo significat quii (Vers. 26.) Si igilurprwpuliumjuslilias Legis cus-
a
ipse essel; qui apparueral quidem palriarchis ii lodiat, nonne prwputium itlh in circumcisionemrepu-
Deum, et post incarnatus est, scd non fuerat inlel tabiturl Justilia Legis fides esl christiana, sicul alio
leclus ab omnibus. loco dicit : Finis legh Chrhltts ad juslitiam omni
(Vers. 23.) Qui in Lege gloriarh, per pnvvaricatio- credenli (Rom. x, &). Ideo manifestum esi quia si
mmLegis OeMiniii/jojjorrts.^lPr^varicaiorLegis es genliiis credat in Chrisium, fit filitis Abrahse, qui
qnando sensum Legis , qui de incarnalione et divi- paler est fiolei.
nltate Christi esl, proeteris : et Deum inhonoras, dun: (Vers. 27.) Etjudicabil quod ex nalura est prwpu-
'testimonium ejus, quod dedil de Filio suo, non re- tium,\Legem perficiens, te, qui.per litleramel circum-
cipis. Ipse enim dixit : Hic est Filius metis dilectui chionem prwvaricaior esLegis. Credens gcntilis, ducc
(Matlh. Hi, 17). nalura, in Cliristum, jeoiidemnai Judseum, cui Lex
(Vers. 24.) Nomen enim Deiper vos blasphemalut B promiserat Chrislum,! et advenienli ei credere no-
inler genles, sicut scriptutn est (Esai, LU,5). Hoc dixii luit. Quanla ergo geniilis dignus esl gloria, qui per
Esaias propbela, quia Dei nomen blasphemamr in- solairi naluram intellexit auctorem, sicut dieit Pe-
!
ler gentes; quando Juda_os pro noxis suis traditos trus spostolus : Aucloremvero vitminlerfechth (Actor.
sibi non advertebanl: sed idolis suis dabant glorias. ni, 15); lanlo magis Judasus puniendus est, qui ne-
ijuasi Judoeorum Deum vicissenl in Judseis. Ita el que per naluram, neque per Legem .Ghristum agno-
tcmpore apostolorum Dei nomen blasphemabatur in vil auclorem.
Chrislo; quia Judaei Christum Deum negando, blas- (Vers. 28 , 29.) Non enim qui in manifeslo,'Ju-
phemabant et Patrem, sicut dicit Dominus: Qui me dwus esl; nequequw palain in carne, est circumcisio:
recipil, non me recipit, sed eum qui me mhit (Luc. sed qui in occullo, Judmus esl; el circumchio cordh in
ix, 48). Et ideo inter gentes blasphemabalur, quia spirilu, noii lillera : ctijus laus non ex honiinibus, sed
credenlibus gentibus Judoei suadere nitebantur ex Deo est. c Non est opscurum quia circumcisionem
Christum Deuin non credendum; ut blasphemium carnis negal laudem habere apud Deum ( nec enim
gentiumaJiidfleisvelPhoiiniauctoribussitprolecluiii. Abraham ideo justificatus esi, quia circumcisus :
(Vers. 25.) Circumchio quidem prodest, siLegem sed quia credidii, justificatus est, postea autem cir-
observes. Potest dici e conlra : Si prodest circum- J cumcisus esl), cordis autem circumcisionem lauda-
cisio, cur prselermiitilur? Sed tunc prodest si Le- bilem apud Deum esse, Circumcidere enim cor, am-
gem observes; Tenenda ergo circumcisio est; et ut pulato errore, agnoscere est Creatorem. Et quia
possit prodesse, servanda est Lex. Quid ergo pro- circumcisio cordis lutura erat, primus Moyses dixil:
hibuit quod prodesse, si Lex serveiur, oslendit? Circumcidelhduritiam cordis veslri (Deul. x, 16). Et
Videtur ergo male prohibilum, quod non per se dis- Hieremias 42 similiter : Circumcidite prwpulium
plicet, sed per alterius negligentiam frustrari dicitur. cordis vestri (Jerem. iv,; 4). Hoc dixit Judoeis idola se-
• Si aulem
prmvaricator Legis sis, circumcisio lua quenlibus; velamen estjenim circa cor, quodconver-
prmpuliuin facla est. Hoc est quod dicit, quia si Lex sus ad Deum circumeidit: quia fides aufert nebulam
servala non iuerit, Judseus genlilis efficilur. Sed cir- erroris, et tribuitperfeblauiDei cogniiioriem in mjs-
cumcisionem pro genere posuil Abrahae; quia ex lerio Triniiatis, quod|incognitum erat a sseculis.
Abrabam circumcisio : nec enim poterat oedificare, Hujus ergo circumcisibnis laus ex Deo est, occulia
quoedcstruxerat. Hoc enim ait, ut doceal tunc pro- hominibus; cordis enim meritum esl, quod aspicit,
desse ex genere Abrahoe esse, si Lex servetur, id Deus, non carnis. Nam Judaeorum laus ex homini-
esl, si in Christum eredalur, qui promissus est bus est; gloriantur enim in carnis eircumcisione,
Abrahse; quia el suum .meritum babeiil justificaii ' quod ex Palribus sit. S4Unde inter coetera ait: El
per fidem, et honore Patrum sublimantur. Omnis gloria in pudendis eorum, qui ierrena sapiunt (Philip.
enim salus in Lege de Chrislo est. Hic ergo servat lii, 19); hoc est, qui circumcisionem carnis gloriam
Legem, qui credit in Ghrislo : si autem non credit, pulant. Terrena enim sapit, qui in carne gloriatur :
transgressor est Legis; quia non recipil Chrisium, qui vero in spirilu glorialur, hujus laus ex Deo
quemLex ad justificationem venturum ceeinil, quam est;. spiritu enim non carne creditur.
ipsa dare non potuit: et nihil illi proderit dici filium CAPUT III.
Abrahse; quia hic secundum meriium filius est
Abrahae, qui fidem sequilur, per quam dignus Deo (Yers. 1 et 2.) Quid enim amplius est Judmo, aut
a Post vocem, palriarclds, expunxerat Rom. edit. missus est Abrahm.
in Deum. Ubi vero eadem, ae vet. edit. eum mss. c Rom. edit.. Non est obscurutn circumchionem
atiquot, inteltectus ab hominibus, mss. complures carnh\laudem non habere.
d Eadem edit., cumiuno aulalteromss., Undein
mclius legunt,.jjilfi/tec(t(s ab omnibus.
h Rom. edit., ac pauci mss., circumcisionh pro^ alia epfstola inter aetera.
73 COMMENTARIAIN EPISTOLAM AD ROSIANOS. 71
qum ulilitas circumchionis? Mullum per omnemmo- ^ sua fidelis est, ct omnis liomo mendax; exemplum
dum. Primum quidem quia credila sunt illis elo- prophelicum subdidit ex psalmo quinquagesimo,
quia Dei. Quamquam mulla sinl, quse ad honorifi- quo et Deum verbis suis justificari, el hominem men-
ceniiam el meritum pertineanl seminis Abrahse; dacem incredulitalis causa signavit. Ulrumque enim
hoc lamen solum aperle memoral, quia maximse legitur in libro Psalmorum, quia Deus justus el ve-
laudis eorum est, ut Legem per quam addiscerent rax est, et omnis homo mendax (Psal. LXXXV, 15).
rectuin a perverso distinguere, digni judicarenlur Mendacem hominem dicil, dum noh credil, quod
accipere;ul posthocprimum coeteia qualia sint, pos- promisit Deus; negans enim daturum quod promisit,
sini intelligi. Quoniam aulem Judoeis carnalibus, id mendax esl : et dum ipse inendax esl, mullis ex
est, incredulis, niliil proficere leslimonium generis causis Deum mend*acempronunlial, quando promis-
oslendil; ne omnes, a id esl, el credehles male tra- sis ejus non credit. Igitur omnem hominem menda-
ctasse videretur, docet mullum utile esseJudocis cre- cem dicit, qui dilfidens est de promissis Dei. Maximc
denlibus, quia filii sunl Abrahse. His enim eloquia tamen hoc ad Judseos pertinet, quorum causam tra-
Dei sunt credila, dum Legem, quse peccalis hominum ctat hoc loeo Apostolus, qui videnies Christum, ne-
obsoleverat, quasi impune peccaretur apud Deum, gaverunt luinc esse, quem promisit Deus; ac per
merilo Patrum reformatam accipiunt, et populus Dei i3 hoc mendaces pronuntianlur : Deus aulem verax
vocantur. _£gyplus quoque propter injurias illorum est, qui misit Christum, sicut promisil; et sic vincil
divcrsis plagis percuiitur : ccelesli pane cibantur, cum judicalur, quia dabit, quod dalurus negatur :
omnibus gentibus lerrovi sunt, leslante hoc Rahab cum enim non eicreditur, mendax judicatur.Iileau-
merelrice : quibus etiam Cliristus salvalor ad san- tem cum 43 dat quod judicatur non daturus, vincit,
clificationem promissus est (Josue n, 9 etseq.). Ideo ostendeus se veracem, illum autcm mendacem, qui
ait mullum utile Judaris per omnem modum, quia non credit verbis ejus. Videbil enim Dei Filium in
filii sinl Abrabse: atiteponuntur enim gentibus, sed majestale, quem negat: videbit el carnis resurre-
qui credunt. etionem, d et sciel victam esse perfidiam pollicita-
(Vers. 5.) Quid enim si quidam illorum non credi- tione et verilate Dei. Nam et Christus cum judicatus
derunt?Numquid incredulilas itlorum fidem Dei eva- est, vieil: inique enim occisus esl, el Teum fecit dia-
cuabii? Absit. h Non inquit, quia aliqui Judseorum bolum, quem jam non peccando superaverat, ulsc-
credere noluerunt, quoeDeus promisit filiis Abrahse, cundo victus amklerel, quos tenebat e.
idcirco prsejudicabilur cseteris Judoeis; ne digni di- (Vers. 5 et 6.) Si aulem injustilia nostra Deijusli-
cantur accipere quod Deus promisil fidelibus : quippe liam commendat, quid dicemus? Numquid iniquus
cum sic.facta sit promissio, ut credentibus profice- <] Deus, qui inferl iram (secundumhominem dico) absil.
ret. Igilur non indignatus Deus propler illorum per- floc juxta sensum prophelse David dicit Apostolus:
fidiam, idest, Judaeorum, dabil reliquis credentibus David autem quando peccavcrat in causa Urise Hc-
vilam oelernam, quam promisit futuram per fideni thsei (II Reg. n, 4), sciens quia promissio peccalori-
Ciirisli; quia qui non crediderunt, ipsi se indignos bus dari non potest, exorat ul justificatio verborum
fecerunt sine proejudiciocseterorum. His dictis com- Dei vincat judicium f quo judicantur ii qui peccani
mendat credentes Judseos; quia niliil obesl eis, quia (Psal. L, 6); et poenitenlem reformet sanctificans ,
multi ex illis credere noluerunt. ut det ei quod justis se daturum promisit. Ac per
(Vers. i.)Est enimDeus verax, oinnis autem homo hoc subjecit: Si autem injustilia nostra __>__ justitiam
mendax, c sicul scriptum est: Utjustificeris in sermo- commendat, elc., id esl, si quia nos pcceatores su-
nibustuh, et vincas cumjudicaris (Psal. L,6). Ut fir- mus, Deus justilicalur; iniquus erit, si vindicet. Nam
maret quod supra dixit, quod Deus in promissione si injustitia noslra ei proficerel, sine dubio iniquus
n Rom, edit., idest, et credentes, el non credenles : pleal quod promhil. Quod etiam prophelico oracuto
beue alise, ac mss. ut in textu, esl enim, el credentes \D firmal dicens, sicut scriptum est : Ul juslificeris in
idem alque, eliam ipsos credenles. sermonibus luh, et vincas, dumjudicaris. Huic autem
1 Rom. edit., Absil, quasi dicat : Quia aliqui— versui subneclunt cod. Dion. et Remig., Deum ju*
promisilfidelibus. Non inquit : quippe cum, etc. Gill. slutn promisil el verbissuh propheticus sermo lestalur
in variis lecl., Hoc dicit, quia non prmjudicabilur Ju- nec aliquorum perftdia fidem ejus minui, scd dando
dwh credentibus, ne digni dicantur accipere, quod vincere. Quod perfidi non credenles negant cum daiu-
promhil Deus cwteris diffidentibus,quia sic facta pro- rum. Dabit ergo quod judicatur, ut vincal faciendo,
missio est, ul donum graiim ejus credenlibus profi- qupd negatur facturus. Tunc vinceiur impietas, qum
ceret. dum non credil, negal vera csse, quw promhil Deus.
c Gorb. cod. aliique nonnulli, et Dion. apud Gill., Videbitenim faclam resurreclionem, quam negavit : et
sicut scriptumesl. Igiiur quoniam Deus verax esl, dat sciel viclamesse perfidiam pollicilalione el vcritale Dei.
quod promisil: koininh autein est fallere, quem lem- Hoc est quia Deus verax est, omnisautem komomen-
pora el naturw imbecillilas faciunt mulabitem, per id dax, qui negal quod fulurum est. Nam et Chrhtus, etc.
d Mss. aliquot, ul scial veram esse pollicitationemac
quod prmscientiamnon habei. Deus aulem apud quem
nihit futurmn cst, immulabilis perseverat, sicul dicil : verilalem Dei.
e Duo mss. addunt, in inferis, hoc est, quia omnis
Ego sum, el non mutabor. Omnem ergo kominem di-
cit mendacem,et verum esl; naiura enim quwfallilur, homomendax, Deusautein solus verax.
non absurde dicitur mendax. Itaque aliquando sludio, f Nonnulli niss., quo judicalur non dare his qui
aliquando etrore mendax est. Non ergo hoc de Deo peccant.
sperandum esl, qui et verus est, et benevolus, ul im-
PATROL. XVII. 3
JS AD -OPERAS. AMBROJ8IIAPPEtelX.; ffi
eral si damnaret peccantes; n quia injustitia nostra A Ideoque subjecit': Qtwrum damnalio justa csi, id
Deum facit justum, si peccanlibus nobis del, quod •est, horum hominum qui oemiilalione invidioeistud
pixmiisilsanciis. Quia quamvispeecaloressimus,re- <le, nobis interprelantur, quod supra dictumesl,
formamur iamen per_po_niienl_am; ut non jam pec- damnatio jusla eslJ Hoec enim jaelabanl Judaei, ut
catores, sed -abluli promissionem mereamur acci- doctrinam apostolicam {.riminarentur, dicentes quod
pere. Non ergo is sensus esl in verbis prophelse Da- •cum remissionem pecealorum prs_dieant,peeeandi
vid, cum dicit; Tibi soli peccavi, et-malum coram le fomilem prsebeant; ut quasl seeufi 44 homines
feci; ut justifieeris in sermonibustuis, el vincascum a de remissione, prompie peecarent: cum conslet
judicaris (Ibidem), qui malevolorum hominum prava post acceplam fidem periculosurii essepeccare, et
interprela(ione_asseritur; ut peccata Jiominum et hoc prsedici credenlibus.
mali aclus Dei jusliflcalioni proflciant et per nnala (Vers.9.) Quid e crgo?"prmcellimuseos?Nequaquam.
nostra bonus appareat, et injusliiia nostra illum Causati enim sumusJudmoset Grmcosomnessubpeccaio
Justum ostendat. Quoniam ilaque iniquus non est csse.Hoeestj-quidadliucimmoramurla.iusloquentes?
Deus, eum irrogat iram , jam non peccatis noslris Oslendimiis enim redditiscausis, tamJudssos quam
justificatur : quia si peccatis nostris justificorelur, Grsecos, «mnes reos esse, Ideoque frustra Iegeni7_er--
iniquus essel, si vindicaret: sed quia non est ini- B vari. Primum-enimjGra.cos osienditreosjuxtalegem
quus, -cum vindicat, manifestum est quia injusiitia nalurse, et nuod neque Legem Moy_is reciperentj
nostra Dei justitiam non eommendat. Si autem corn^ quamobrem pessima eorum et pergrav.ssima eausb.
niendaret, non vindicaret, quia jufetus est. Deinde etiam Judoeps oslendilreos, qui syblegeDei
Ac per hoc subjecit : sccundian homjnem, inquit, vivere videntur, ac sibi merilo patrum defenderent
dico. Absit, hoc est, absil, ne Deus iniquus dicatur ; dignitatem , ex eo | proecipue, quod proinissionem
quia hoc homlni competit, quem conslat -et errare, patrum spreverint, Dei gratiam in irritumdedueen-
cifalli etfallere. Nam Deus immutabilispcrseverat, les. Ad>quam rerri (irmandam exeinplum propheti-
necpoiesi non amafe, quseiecit. cum subdidit ex psslmo terlio decimo dicens :
Alioquiti quomodo judicabit Deus hunc mundum? (Vers. 10.) Sicul scriptum est, quia non esl juslus
Verum est, quia non erat iustum ut jjudicaret Dens •qitisquam (Psal. xra, 4' el seq.). Ah irijuslilia ccepit
niundum , si peccata ejus ipsi proficerent; ul nutu mala opera eorum enumerare, el parlimpejora sub-
ejus peccantes dum veniam consequuntur, Deus bo- jicere; ut manifestaret in his nullam spem videri,
nus viderelur : bel si uon peccareni, nori vidcretur nisi iniplorenl misfcricordiam Clirlsti, qui peccaia
iustiis; si enim non peccenl,iion habendo cui re- dimiltit.
'
C .(Vers. U el _2.) Deindeadjecit; Nonest intelligens.
niittat, non erilbonus.
(Yers. 7.) Si enhn verilas Dei in meo mendacio Vefum est, quia si iiaretnperaininlelligere^injuslus
abundavit in gloriam ipsius, quidadhuc el ego lamquam non esset. |
pcccator judicor? Manifesiutu est, quia si ad gloriam Non esl requirens, Deutn. Nec islud occulttim est,
Dei proficit niendacium hominum, ut ille solus verus quia si intelligeret jjuid prodessel, Deum qusereret:
appareat, peccatores nonsunt dicendi, qui peccant; et non sicul Asa rex Juda, qui postniulla Dei bene-
quia non voluntate, sed impulsu ejus videbunlur ficia sic depravatus'est; ut infirmitaiem pedum pas-
pecfcare rquodabsit. sus, propheia pvsesente, non qusereret Deum.
(Vers. 8.) Et non, sicul blasphemamur, el sicut Omnes declinaverunt, shnul innliles facli sttnt (III
aiunt nos quidmn dicere, faciamus tnala, ul venianl Reg. xv, 25). Nemini dubiuni. quia orimesnon qua_-
bona? c Nunc aperit quorum causaboec sollicite, el rcntes Deum, inclinantur, ut auxiliuni requirant a
cum reverenlia dispulal. Aperversis enim hocoppo- vanilale : vaniias aulem est idolutn; ideo inuiiles
nebatur, quasi hic essel sensus proedicanlium remis- fiuul. ;
sloneih peccatorum, ut facereut mala, et venirent IVOHesl qui faciat bonum, non esl nsque ad unum.
bona, hoc est, peccarent, ut remittendo illis Deus Quia neglecto Deo, (inuliles iacti sunt, bonum utique
viderelur bonus, secundum qusa supra dicta sunt: ® facere non possunl'; jam enifn depravati proficiunt
quod blasphemium appellat, et abjicit asensu divinse in pejus. i
doctrinoe. Nec enim peccare debere •fides (radit, (Vers. 15.) Sepulcrum patens'est guilur eorum,-
quippc cum judicalurum Deum proedicet; sed delin- Jam malis mancipali bonos, si posset fieri, devorarc
quenlibus consulil, ut recuperata saluje , sub lege volebant; ut sicut sepulerum palel ad recipierida
Dei vivpnles jam non peccenl. cadavera, ita et adversus bonos gullur-eonim.
' I
!
"'Quidam mss., El verum est, s. lamen ei 'proficiai *J peccanlibiisnobis det, quod promhil sanclis.
nostra iniquii'as..'Sed quia periculpsum est koc dicefe, :j Mss. aliquot, ii( sj jion pecparent,
' non liabendo
non est iniquus Deus, sijudicat; quia nonitli injusli- quod reinilteret, nonlcsset bonus., ,
tja noslra proficil, ut nobh.peccanlibits itle justifice- "Nonnulli mss., Jioc eslunde sibi quwstionemfecit
tur, id est, ul gaudeai peccatis nostris, per qum ille Appstolus. A.pervcrsfs, elc.
solus .juslus appareat. Sed abi.it, ail, secundumhomi- <| Qui^arivmss., d,epromhsione, Infra vero pro, et
nem dico, hoc esl, sensus kic homini convenil, non lioc prmdici^ Rpm. edil. reposuit, pl hop prwdicare.
Deo, quia non cadit in Deum, ut iniqttus sit, sed in 'i Mss. aliqui, Q\M ergo tenemur amplius ' ? Cau-
lipminem.Nec eniminjustitianPslrdDeumfacitjustum, sati, elc. :j
?7 . COMMEKTARIAIS EPISTOLAM AB RQMANOS. 1»
Linguis suis dolose agebant. <Quilam malis operi- Adcrunt
__ duci suo Moysi, neque prophetis parentibus
bus assueverant, quse loquebantur, in fallacia ^erant. suis, quos et persequentes opciderunt, neque apo-
Venenumaspidumsub labih eorum. Hoc dicil,^uia stolis cognatis suis.secundum carnem, quorum san-
verha hujusmodi hominum museipulasunt. Ad hoe guinem effuderunt, semper impii, et in Deum re-
onim loquiintur, ul decipiant; ul sicutper labia -ser- belles; ut per iegem damnenlur, cujus auctorilatem
pentis venenum infundilur, ita el per labia eorum comtemnendam putarunt. Sicul enim omnium nia-
dolus et circumvenliones. lorum h una est causa in malo, ita et cunctorum bo-
. (Vers. i&.) Quorum osmaledictione et amariludine norum. In istis ergo omnium similium 3rguitur ma-
plenuni est. Manifestum est quia conlra bonos mali Jum. Hsec ad Judseorumfonfusionem perlinent, qui
.semper maledicla et amara pnoponunt, in convicium sibi-et parenlibus snis testimonium ex legeferebant.
illorum prorumpentes et detraetionem. (Vers. 19.) Ut omne os obsirualur, et subdilus fial
(Vers. 15.) Veloces pedes aorum ad effundendum omnh mundus Deo. Hoc dicit, quia Judseis in pec-
sanguinem. Hocde neceprophelarum dixit, quos oc- catis constriclis,, omnis «nundus subditus fil Deo.
ciderunt impigre, ad bonum segnes, ad parricidium Nulli enim dubium est, quia pagaui obruii sunt de-
-veloces. liclisetiinpielalibus, ac per hoc lolus mundus Deo
(Vers. 16.) Conlrilio -et infelicilas in viis eorum. %prosfratus
± est, ut possitc adindulgeniiam perve-
Quoniam cilali eranladmalefaciendum,i(eripsoruni nire; quia omnis mundus Judsel eranl el gentiles, z
vel gressum tribulatum et infelicem pronunlial. quibus segregali suntfideles. Quando ergo Judseos
El viam pacis a non cognoverunt. Via pacis lenis quilegem acceperunta Deo; etquibus iacta promis-
esl el inturbata; omnis"enim bbna vita tranquilla sio est, peeeatis probat obnoxios, dubium non est
est, et actus modesli ipsi sunt pacifici, el per isfos -omues Grseeos reos-esse-nionis. Quamobfem : Omne
itur ad Deum. IIU ergo nolentes hcec scire, elegerunt PS obslrualur, ail, el subdilus fiat pmnismundus Deo;
viam tribulationum, per quam itur in gehennam. dum omnes rei probali indigent misericordia Dei,
(Vers. 17.) Non est Unwr Dei anle oculos eorum. tam Judeei, q,uam etiam Grocci.
Quohiam Imjusmodi sine sensu suril, Dei timorem (Vers. 20.) Quoniam quidem non justificabilur ex
lion habent : Iniiium enim sapienlimtimor Domini, operibus Legh Dmnis caro coram Deo. Non ideo nii-
•dicit Salomon (Prcverb. i, 7). Et non dixit timorem nime justificatos homines asseril apud Deum ; quia
Dei hos non habere, sed : Afm es(,inquil, litnor Dei legem jusiiiioe non servaverunt in procceptis :'-sed
anie oculoseorum. Videntes «nirh tam maligna opera quia sacrameutum myslerii Dei, quod in Christo
sua, et nori horrenies, limorem Dei dicuntur ante esl,crederenolueruiK. Per IiocenimdecrevilDeus
oeulos non habere. Islos omnes et prophela Hiere--? -C jusiificare hominem, non f er Iegem, quia lex ad
mias significat, dicens inler csetera : Tunc omnesht- tempus Justificat, -non apud Deum. Ideo legem ser-
surrexeruiil in prophetdtn Domini, voienles occidere vantes in lempore. -justi sunt snonapud Deum ; quia
eum. Elsequitur: Otnnisautem populusnonpermhit iides per quam justificantur homines apud Deum, non
(Jerem. xxvi, 8,4(3). Ulos ergo hmnes dicit, 45secl csl in eis.-Major enim fides esi,,qnam lex^ quia Iex
malos;elhos omnes,sedhonos.^Nequeenimquia dicit: ad nos pertinet, fides ad Deum. Idcirco lex tempora-
Oinnesdeclinaverunt,totam penitus plebemsignificat,- lem habet juslitiam, fides oelernam. Nam omnem
sed hanc partem pleb_s,sieul ei fhemoraius proplieia carnem-dicens omnem hominem significavit, sicut et
refert : In qua oihnes mali se cohdiderunt. Semper prophela Esaias ail: Et videbitoinnis caro salutare
" «11101 duo populi sunl in una plebe. Hic est ergp po- Dei(Esai. XL, 5); idest, videbil oninis liomo Chri-
-
pjUlusquem increpal Dominus sub nomine Hierusa- stum Dei,intjuo salus omnium «ontinelur. Etidcirco
lem, dicens : Hierusalem, Hierusalem, qum occidis carhe significantur, quia peccalis obnoxii sunt. Sicut
prophelas(Matth. xxm, 57). Et alio loco : Generalio, enim justilia spiritales facit, ita et delicta -carnales;
ail : mata et adutlera, 'et : Nalib viperaruin (Ibid. ut ex aetu -nomenaccipiat homo.
•xii, 59). De hujusmodi quefitur etiam pTOpheta Per legem enim cogniliopeccali: Tperfidem autem
- lilsaias, dicens : Tw
genti peccairici, semen pessimumIDabolilio; ideo sequenda fides est. Quoeest hsec lex,
'(Esai. i, _)! Permalainenjm voliintalefn, dum fru- ^er quam dicit cognitum-essepeccatum, et cognilum
ctus malos faciunt, semen pessimum sunl. El quia quomodo ? Videmus enim veteres non ignorasse pec-
sivoluerint, possunt converti, vox probat AposioJi catiim ; quia et Joseph in careerem missus est, licet
In-alia Epislola dicentis: Eramus et hos aliquando per calumniam (G.JJ. xxxix,20); et.pincerna et pi-
nntura filii irm, sicut elcwleii (Ephes.ii, 5). stor Pharaonis, causa peccati (Gen.nh, 5). jQuomodo
!(Vers.18.) Scimus autem quoniam ijuwcumqueLex ergo latebanl peecata? Triplex quidem Icx est^; i(a
loquitur, iis qui in lege tutil, loquitur. Manifeslum ul prifna pars desacramento uivinitalis sit-Dei: se-
esl quia hos increpatLex, qui etpririrum noncredi- cunda autem quoecongruit iegi naturali, quoeinler-
a ijofb. «odex, et T)lon. apud-Gill., tion cognove- iiabebunt Deum.
apud
h Ms. Gorb., Rernig.vetTliuan.', ajijmj estnomeivih
runl, inhtticiiiarum viam eligehtes; per quamitur ad
mortemsccundam,iterquo ptrgitur ad mtefndinvitam: iiin/o.
quw idcirco pax dicilur,quia nuliam perlurbationein c Idem Corb. codex , ad indulgeniiatn
habebil.Deumhabentes propiiium spreveriini, nolenles OJmj»"s periineres-
eiijiu mundus Judwi er-aiil et geniiles, ad
Scire quoniam bonw voluntath libmineshanc requiem •fqciayrPmissipvsl, peccdlis probat vbnoxios. quos
79 AD OPERA S. AMRROSHAPPENDIX.; SO
dicit peccatum : tertia vero factorum, id est, sabbaii, A Christo redempti sumus ; ut n.anu missi juslificare-
neomeniic, eircumcisionis, eic. Hoec esl ergo lex mur, sicut et ad Galaias dicit : c Chrhtus nos redeinil
noturalis, qusttper Moysenpariim reformata, parlim (Galat. m, 15), offerens so pro nobis. Permisit eniai
aucloritas ejus firmata in viliis cohibendis, cognilum se diabolo ssevienti,[sed imprsescio.Pulans autem se
fecit peccatum ; non quod lalerel, sicut dixi : tt sed Christum posse relinere, veluli accepit eum : sed
ostendit peccata quse fiunt, non impune futura apud quia virluiem ejus ferre non poluit, omnes quos le-
Deum; ne forle quis ad tempus evadens, legem illu- nebat, simul cum illo amisil.
sissc putarelur. Hoc est quod lex ostendit. (Vers. 25.) QuemproposuilDeuspropiliatorcmfidei.
(Vcrs. 21.) ATjjJicvero sine legejuslitia Dei mani- Hocdicit quia in Ghriislopropostiit Deus, id est, dispo-
feMataesl, teslhnonium4@ habensa lege el propheth. suil propilium se fulurum humano generi, si credant.
Aperlum esl quia justilia Dei sine Lege apparuil, sed In sanguine ipsius. Ideo in sanguine ipsius, quia
sino lege sabbati el circumcisionis el neoinenise et morte ejus liberali sumus; ul et manifeslarel illum
vindictse ; non tamcn sine sacramcnlo divinilaiis mortuum , et mortem passionc ejus damnaret.
Dei: quippe cum justilia Dei de sacrameiUo Dei sit. (Yers. 26.) Ad oslensioncmjusliiim suw, hocfisl,
Nam quando quos lex reos tcnebat, jusiitia Dei igno- ut promissum suuin palam faceret, quo nos apec-
vil illis, sine lege utique hoc fecit; quia in quos lex **calis liberaret, sicut ante promiserat; quod cum
vindicatura erat, hsec .donavit illis peccalum. El ne implevit, justum se1oslendit.
hoe forle coniralegem factum pularelur, adjecilju- Propler proposilum prmcedentium delicloriim, in
slitiamDeiteslimonium habere ex Lege et proplielis, patientia Dei. Sciens Deus propositum benignilalis
hocesl, quia ipsa Lex ex alia parte olim istud fu- suse quo censuit peccaloribus subvenire, lam iis qui
turum dixerat; quia vcnlurus erat, qui homines sal- sunt apud superos, quain iis qui in inferno (eneban-
varet ( Esai. xix, 20 ) : quod legi concessum non tur; ulrosque diulissime exspectavit, evacuans sen-
erat, ut peccala donaret. Ideo autem jusiitia Dei lentiam , qua justum videlur omnes damnari ; ut
dicta esl, quse videtur esse miscricordia; quia de oslenderet nobis , quod oiim decreverat liberare
promissione originem habel: et cum promissum Dei genus humanum per Christum, sicul promisil per
rcddilur, justitia Dei diciiur. Justitia enim est, quia Hieremiam prophelam, dicens : Propitius ero ihiqui-
redditum est, quod promissum est: et cum suscipit tatibus eorum, el deticloruniillorum non memorabor
coiifugientes ad se, juslitia dicitur; quia non susci- (Jerem. xxxi, 54)J El ne forle hoc donum solis Ju-
pere confugicutem iniquilas esi. doeispromisisse viderelur, per Esaiam dicit: Domus
(Vers. 22.) Justitia autemDei per fidemJcsu Chrhli. *-*mea domus oralionis vocabitur in omnibus genlibus
Quid est aliud per fidem Jesu Ckrisli, nisi quia ipsa (Esai. LVI, 7). Quamvis enim Judaismo facta pro-
Dei juslilia manifestalio Chrisli est ? Per fidem enim missio sit, sed prsescius Deus eo quod donuin ejus
prsedicationis Jesu Ghristi agnoscitur donum dudum reprobaturi essenlimpii Judsei, genles se ad perci-
promissum a Deo, vel sumilur. pieudam gratiam suam promisil admitlere, quarum
In omnes vel super omnes, qui credunl, hoeest, cemulalionein irafn missi cruciarentur impii Judsei.
In hoc tempore,,,id esl, tempore noslro, quo dedil
super omnes Judseos et Gra_cos credentes veri Dei
. Deus, quod olim promiseral dandum tempore, quo
juslitiam.
(Vers. 25.) Non enim esl dhlinclio; omnes enim dedit. Ut sil 47 juslus justificans eum, qui est ex fide
peccaverunl, et egent gloria Dei. Quia dixerat super Jesu Cbrisli. Recte ait, quia ut sit justus, dcdit quod
omnes Judseos el GrsecosDei 5>esse jusliliam, ut hoc promisil : hoc aulem promisit, justificare se ere-
probaref, adjecit: Oum.s enhn, ait, peccaverunl.Hoc dentes in Christo. Dicil autem in Habacuc: Justus
generaliler acciplendum, ut intelliganiur lam Judsei auteniex fide vivil (Habac. n, &); ut dum Dei fidem
quam Grseci; unde ait: Non esi dhtinctio; omnes habet el Christi, sit justus.
cnim hic comprehendit, eliam et sacerdotes, ut (Vers. 27.) Ubi est ergo gloriatio lua? Exclusa est.
osienderelnihilprofuisselegemsinefide.Sicenimlex Per quam legem? faclorum? Non, sed per legemfidei.
daia est, ut fides esset in lege, quse fuluram spera- Reddiia ralione, ad eos loquitur, qui agunt sub lege,
ret salutem. Quamobrem mors Chrisii omnibus pro- quod sine causa glorientur, blandientes sihi de lege,
fecit, quia ethicin sseculoquid credendum et obser- el propter quod genus sint Abrahse, videnies non
vandum est, docuit: et de inferno omnes eripuii. justifieari hominehi apud Deum, nisi per fidem.
(Yers.24). Juslificali gralh per gratiam ipsitts.Jus- (Vers. 28.) Arbitramur enim juslificari hominem
lificati sunt gratis, quia niliil operar'es, neque vi- per fidemsine operibuslegis. Gentilem dicii hominem
cerii reddenles, sola fide justificaii sunt dono Dei. pro certo haberi, quod jusiificetur credens, nulla
Per redemplionemqum est in Ckrhlo Jesu. Gratiam faciens opera legis, id est, sine circumcisione, aut
Dei in Christo esse testatur; quia voluntate Dei a neomeniis, aut veneratione sabbati.
« lidem codices, sed ostendil futurum Dei judi- JudmiquamGrwci- nl ostenderetnihilprofuhseLegem.
c
cium , ut willus peccalorimmunisa pmna sit; ne forte Corb. cod., (i/jjistHSnos redemit demaledictoLe-
Hoc esi quod lex ostendil, quia pcccammiinputa- gh, offerens se pro nobis, faclus pro nobh maledi-
reiur mwd Deum ctum. . .. Pulavil enimseChrislumposserelinere, vel-
i lulem njts., jusliliam, id est, gratianu El ut pro- ut accipiler avem.
barel, adjecit: Omnes enhn, ail, peccaverunt, lam
81 COMMENTARIAIN EPISTOLAM AD ROMANOS. 82
(Vers. 29.) An Judworum Deus lanlitm? nonne et A.plere (Mattli; v, 17). Et quia domus Dei non lanliim
gentium? Immoetgenliuin. Sine dubio omnium Deus in sola nierosolyma, sed et in ca_leris~locis fulura
unus est. Nec enim soli Judoei possunt sibi vindicare, erat, ait Zacharias prophela : Ponam Hierusalem in
quod Deus illorum non etiam genlimn sil; cum rele- omnibttsgentibiis (Zach. xn, 2): quse esl Ecclesia.
gant ab uno Adam omnium esse originem, et nnl- CAPUT IV. i
iiim advenam volentem ad legem accedere, probi- (Vers. 1.) Quid ergo dicemns invetns.se Abraham
beri. Denique aliquanli exierunl cum illis a in ere- patrcin nosirum secundum cornemFPosiquam oslen-
mum de -Egyptiis, quos suscipere jubenlur (Exod. dil non posse per opera legis quemquam jusli-
xii,28e(s_^f.), tantum ul cireumciderentur, et pariter ficari apud Deum, adjecii, nec Abraham poluisse
cum illis ederent azyma vcl pascha, nec non et Gor- aliquid mereri secundum carnem. Carnem dicens
nelium donum Dei accepisse gentilem non judaizan- circumcisionem significavit, quia nihil qusesivil
tem, et quod justifiealus sit, divino lestimonio com- Abraham per circumcisionem. Ante enim juslifi-
probatum (Act. x, 51). catus est, quam circumcideretur.
(Vers. 50.) Quoniam quidem nnus Deus, quijuslifi- (Vers. 2.) Si enim Abraham ex operibus Legis ju-
cavit circumcisionemex fide el prmpulium per fidem. slificatus esl, habel gloriam, sed non apud Deum. Hoc
In circumcisione Judoeossignificat, eo quod ex fide [j proponentis esl. ,J Nam Abraham ex fide justificalus
promissionis justificati sunt, credenles bunc esse esl, quod nulli dubium est: ideo habet gloriam
Chrislum, quem in lege promiserat Deus. In prscputio apud Deum. Sed quia qui legem servant sive 48
vero genliles significal per Cliristi fidem justificaios Moysi, sive naiuralem , juslificanlur ad prsesens ;
apud Deum. Tam enim gentiles, quam Judoeos non ne rei sint in prsesenli judicio; ideo ait: Ex ope-
aliler qtiam creden(es juslifieavit; quia enim om- ribus legis si Abraham juslificatus est, non habel
nium unus esl Deus , unaralione oinnes justificavit. apud Deum gloriam,; quia qui fecerit, inquit, legem,
Quid ergo prodest carnis circumcisio, aut quid obest vivet in ea', id est, non morietur ut reus: nec lamen
ppsepulium; quando dignitatein et meritum non facit meritum ex hoc habebit apud Deum, sed fidei causa.
nisi fides? (Yers. 5.) Quid enim dicil Scriplura ? CrediditAbra-
(Vers. 51.) Legemergo evacuamusper fidem? Absil: kain Deo, el repulalum esl ei ad jusliliam (Gen. xv, 6).
sed legem staluimus. Non utique lex exinanilur per Manifestavit non ideo Abraham gloriam apud Deum
lidem, sed-adimpletur; firmalur enim status ejus, habere, quia circumcisus esi, aut quia abstinuit se
quando quod fulurum dixit, fides islud advenisse tes- ab iniquiiate; sed quia Deo credidii, hinc et justifica-
latur. Hoc propter Judseos ,' qui putant fidem Cbristi tusesl, laudis sua. proemium in luluro conseculurus.
legi esse inimicam, ignoranles sensum legis. Non _ (Vers. &.) Ei aulem qui operatur, merces non impu-
ergo evacuat legem, cum illam cessare debere jam taiur secundum graliam , sed secundum debitum. Ab-
docel; quia tempore suo fecte illain daiam asserit, solulum estei qui legi faciorum, id est, Moysi, sub-
sed jara agere non debere. In ipsa enim lege di- jeclus est, aut naturali; non imputari merilum ad
ctum est, tempore exsolulse promissionis Iegem ces- mercedem, ul gloriam habeat apud Deum. Debilor
sare debere; Angelus enim Gabriel Danieli pro- est enim facere Iegem, quia necessilas imposita est
plieloe desiderium hujus rei sciendse habenli osten- per Iegem; ut, velil nolit, faciat legem, ne damne-
dil (Dfli!.ix, 25) , inter coetera dicens, advenicnte lur, sicul alio Ioco dicit: Qui aulem coniemnunt, ipsi
Chrisio, chrisma, id est, unctionem regalem ccs- sibi damnationem adquirunl ; quia ad prwsens rei sunl
sare, quse polesias inlelligilur. Et judiciuni , ail, (Rom. XIII, 2). Credere autem autnon credere ,
non erit amplius, quod esl lex, et tollelur sacrifi- 0 voluntalis esl. Neque cniin quis cogi potesl ad. id,
cium meum. Ideo, inquil, jiiemjj, ut sciretur obla- nuod manifestum non esl, sed invilatur; quia non
tionem vetercm cessaiuram. Quem sensuin adape- extorquetuf, sed suadetur. Quamobrem assentiens
riens Salvalor : Lex, ait, et propkelmusque ad Joan- prsemiis afficiendus est, sicut et Abraham, qui quod
nem (Luc. xvi, 16). Et quia lege Moysis cessante, non vidit, credidit.
meliora prsecepta daturus erat Deus, Hieremias pro- ] 1 (Vers. 5.) Ei vero qui noit operaiur, id est, ei qui
phela cecinit, dicens : Ecce dies venient, dicil Do- obnoxius est peccatis; qui non operatur, quod man-
minus, el consummabodomui Israel, el domui Juda dat lex. Credenti auiem in eum, quijustificat impium,
leslameniutn novuin non secundum quod dedi palribus reptitatur fides ejus ad jusliliam. Hoe dicit, quia sine
eorum (Jerem. xxxi, 51). His utique qui venientem operibus legis credenti impio, id est gentili, in
Chrisiuin ex promissione receperunt. Ideo Salvalor: Chrislum, repulatur fides ejusad justitiam, sicul et
Non veni, ait, sohereleyem aut prophelas, sed adim- Abrahse. Quomodo ergo Judsei per opera legis jusii-
0 Rom. edit., IJI eremum JEgypli, qui suscipi ju- jjoti apud Deum, sed apud mundum; ne prwsenti lege
benlur. obnoxiusvideaiur. Apud Deum aulem fidelh habet
h Corb. codex, et Remig., Nam Abraham habet graiiam. Quid enim dicit, elc.
quidem gloriam apud Deum, sed ex fide, per quem c Cod. Corb,, Thuan. et Remig., voluntaiis esi;
jusiiftcalus est; quia e.v pperibus Legis nemo justifi- quia non extorquetur, sed suadelur. Jdeo ad meritum
catur, ul Itabeat gloriam apud Deunt. El quia servan- proficil, credit enim qupd non novil, sed sperat. Ei
tes Legemjustificantur ad prwsens, ait: Si Abraltam vero qui.non operatur, clc;
ek ojjfWBfisLegh juslificaius esl, habet gloriam $ scd
85 . AD OPERA S. AMBROSII APPENDIX. j 84
fieari se putant iuslificatione Abrahoe; cum videant A in apostolis esi; quam fuii in prophetis, majora pro-
Abraham non per opera legis, sed sola fide justifi- teslalur, quoeex dono baptismalis eonsequimur;'quia
catum? Non ergo opus est lex, quando impius per non solum remissionem peccatorum accipere nos,
solam fidem justificalur apud Deum." sed justificari, et filios Deifieri profitetur; ut beati-
Secundum proposiium grqliw Dei. Sie decrelum di- tudp hoec perfeciam habeat el seeuritaiem et glo-
cit a Deo, ut cessante lege, a solam lidem gralia Dei riairi. ,
posceret ad salutem. (Vers. 9.) Beatiludo ergo hmcin circumchionetan-
(Vers. 6.) iSt'cu.et David dicit. IIoc ipsum munit tum manct, an el in prmputio? Id est, numquid beati-
exemplo prophetse. Beaiiludinem hominis, cui Deus ludo isla Abraha. tanlum filiis concessa est, an et
acceplo fert justitiam sine operibus. Beaios dieit de iis qui incireumeisi sunl? Si enim illo lempore non
quibus hoc sanxit Deus, ut sine labore * et aliqua prohibitse sunt genles accedere ad Iegem et promis-
observatione, sola fide justificentur apud Deum. sionem Abrahoe, qurfieri poterat, ul tempore Christi
Temporis ergo bealitudinem prsedicat, quo natus prohiberentur e venientes ad gratiam; quando Deus
est Christus. sicut ipse Dominus ait: Mulii justi et gratia plene incitavit ?
prophelw cupierunt videre, qum videlis ; et audire, qum Diciims enim, hoeest, si sensu legis loquimnr,
audilis , etiion audierunt (Matlh. xm, 15). B quia reputala est Abrakw fides ad juslitiam. Ab ori-
(Vers. 7et 8.) Beaii quorutn remissmsunl iniquita- gine incipit, ut omiiem tergiversalionem cavillatio-
tes, el quorum tecta sunt peccala. Beatus vir cni non nis excludat; quia qiii a capite excluditur, non habet
impulavit Dominus peccatum (Psal. xxxi, 1 et seq.). unde incipiat facere jquoestionem.
Manifesle beati sunt, quibus sine labore vel opere (Vers. 10 et 11.) Quomodo ergo repulata esl? cum
aliquo remittuntur iniquilaies, el peccata teguntur, in circumcisioneessel, an in prwpulio? Non in circum-
nulla ab his requisila peetiitenlise opera, nisi lan- cisipne, sed in prwpulio. Et signum accepit circutnci-
tnm ul credant. Reatus etiam hic vir est, cui non sioiiis signacuiumjuslilim fidei, qum esl in prwputio ;
imputavil Dominns peccalum. Remillere, eltegere, ul sil paler omnium credentium per prmputium; ul re-
et non imputare, una raiio, et unus est sensus; putelur et illh adjusiitiam (Gen. xvn, 10 el 11). Abra-
onmia enim uno modo obtinentur et donanlur. ham cum esset in praepulio, credidit Deo. Qdid cre-
Yidetur autem quibusdam triparliia ralio in his didit? Senien se habiiurum , id esi, filhtm , in quo
diclis; quia divorsis proplieta usus est verbis,, et oinnes genles juslifiearenlur per ftdem jn prsepulio,
quia a plurali numero ad sirigularem descendit. sicut et Abrabam justificaius est. Nam ciranncisio-
c Cum enim verba Dei in ubertatem graliae, quia nem signum accepit juslitise lidei: crcdens enim se
peccati diversa sunt nomina, per delictorum voca- C iilii m habilurum , liujns rei quam credidit, signuni
bula enumerare vult, laiins loculus esi; unius ta- accepit; ntquia credeiisjustificatus sii, cernerelur.
men formoe el significaiionis sunl verba; quia et Non crgo circumdsio aliquid habet dignitatis, sed
cum legit, rcmitlil: et cum remiuit, nou imputat. signum esl lanlumJQuod signum ideo accipiebant
Ad laudem enim gratioe Dei prolixius loquitur, d ut liliijAbrahoe, ul scirbnlur ejusfilii csse, qui credens
amptilicet graliam. Tres enim gradus fecil propter Deo hoc signum acceperat; ut OGmuliessent paternse
delictorum varielatem : quorum primus gradus est fidei, el crederentj in Jesum , qui promissus est
iniquiias vel impieias, dum non agnoscitur Creator : Abrahse, cujus in figura nalus est Isaac. Nec enimin
secundus, in gravium peccatorum operibus ; terlius Isaac omnes genles lienedicuntur, sed in Christo :
vero levium ; hos lamen omnes in baptismate obli- Qizir.tiojiest aliud nomendalum sub cmlo, inqtto bpor-
terari. Tribus his gradibus totius peccati corpus si1 teat salvos fieri (Actor. iv, 12), dicil Pelrus apo-
gnificavit. stolus. \
Qiiemadmodum aulem ad poenitentium personam (Vers. 12.) Et sil paler circumchionis non solum
potest perlinere, eum dicit: Beati qnorum tecla sunt eortun qui ex circumcisione sunt, sed el eorum qui se-
peccata; eum constet poenilenles labore et gemitu quuniur vesligiafidei, qum esi in prwpuiio patris noslri
remissionem peccalorum acquirere? Aut quomodo D Abrakm; Hoc dicit, quia credeus Abraham, primus
martyrio congruit, quod dicit: Bealus vir, cui non factus est pater circumeisionis, sed cordis, non tan-
imputavit Dominus peecatum; 4@ cum sciamus glo- lum eorum qui sunt ex ejus origine, sed' et eorum
riam martyrii passionibus et pressuris acquiri ? qui similiter eredunt ex genlibus. Seeundum carnem
Propheta autem tempus felix pranvidehs in Salva- enim Judseorum pater est, secunduni fidem vero om-
tpris advenlu, beatos nuncupat, quibus sine labore nium credentium. ;
vel aliquo opere per Javacrum remilluulur. et legun- (Vers. 15.) IVOJJ eiiiin per legem promhsid Abrahm
tur et non impulantur peccala.".Apostolus, tamen aut semini ejus, ut haires essel mundi, sed per jusiiiiam
propter plenitudinem temporum, et quia plus' graiiae fidei. Manifesium esl, quia neque adhuc Lex ddta
a Ronr. edifc., sola fides gratiw Dei proflcerel ad dEadem edit,, Rom. cum mss. quibusdam, ut
salutem. ainplieel donum Dei. \
h Corb. codex, etaliqua obsecralione. e NotmuUimss.,venieiilesadgloriain, Continutfvero"
e Rom. edit., Cum enim ubertatem gratim Dei, posl, Rom. edit. solos,quando Dei gralia plenius in?
quia, elc. vitavit. \
S5 COMMENTARIAIN EPISTOLAM AD' ROMANOS. 86
erat, neque jam erat eircumcisio; quando promissio._A ut promissionem mereantur accipere; quanlp magis.
jam facla est Abrahse credenti, et semini ejus, quod qui sub legenon sunt! Non ergo expedit, utsemit-
esl Chrislus a qui hominum peccala obluerel. Unde tal sub lege; ut possit compendip medelam vulneris
dicit Joannes Bapiista : Ecce agnus Dei, eccequi loi- invenire.
lil peccaliitnmundi(Joan. i, 19). Non ergo.merito ser- IVoiiei qui ex lege esi lanlum, sed et ei q.ui ex fide
vaisc legis hoeres factus esl mundi, sed fidei: hseres est Abrahm.Hoc est quod supra d.ixil: Omni.seminif
aulem mundi hoeresesl terree, quam in filiis conse- lam Judseorum, qui ulique es lege veniebant, quam
cuius est : Clirisius aulem hosres est gentium, ut gentilium, qui fidem sequunlur Abrahse, quam gen-
David cariit: Ei dabo iibi gentes hmreditatem Uiam, et lilis habuil, ut essel jusius. Sine lege enim credidil
possessioneinluam terminos terrm (Psal. xiv, 8); ipsi Abraham , ideoque magis genlilibus jungiiur; ut
enim moriemur el vivemus cum eo. firma sit eis promissio , credenlibus ei, cui credidit-
(Vers. 1-4.) Si enim qui cx lege, hi sunl hwredes,-id ipse.
est, si ii qui ex lege vel sub Iege sunt, hoeredesex (Vers,17)_ Qui est paier omnium nostrum,, sicut
lcge sunt, Evacuala esl fides, abolila esl promissio scriplum est : Quia patrem mullarum gentium posui ie
(Rom. xiv, 8). Manifestum est, quoniam si ex lege (Gen. xvn-, &). Confiimavit exemplo Legis Abraham
hsereditas, promissio quse ex fide fac(a esi ad Abra- B omnium patrem esse, sed eorum qui credunt: et sic
ham, in irrilum venit. Sed non est per Legem facta firmam esse promissionem, si fidei causa-recedatar
promissio, sed per jusiiliamfidei hsereditas; oslen- a lege; quia promissio regni coelorum juslis deputata
dil enim Apostolus quid mali sit hoereditalem spetare es(, non peceatorihus. Et qui sub leg^esunl,,sub pec-
ex lege. calosunt; quiaomnes peccayerunl,, »ec pos.se.ali-
(Vers. 15.) Lex enitn iram operalur. Ut- penitus queni et. sub ]egeesse,.etgraliam cpnsequi, sicul et
oslendat non posse justificari- hominem pe.r legem- • ad.Galatas ait:- Evqcuali esiis a Chrhlo, qui- in kge
apud Deum, neque promissionem per legem fieri po- juslificamini, agralia excidisih (Galat. v, &).
luisse : £e:K, oit, iram operaiur; ad hoc enim dala Ante eumcui credidisliDeo,-Utunum Deum oinnium
est, ut reos faceret deiinquentes. Fides gQ autem doceal, alloquilur genliles, Abraham ipsl Deo credi-
donum est misericordiee Dei, ul per legem rci facti, disse, et justificalum d esse anie eum, in quem *t
veuiam consequantur; idcirco iides gaudium opera- genies credunt; ut jnsiificenlur, ulnon sit dislantia
tur. Nee conlra : legem loquitur, sed anleponil Judsei et Grsaci in fide; qnia sublata circumcisipne
illi fidem; quia qui per legem salvi esse non pote- et prseputio, unum fiunt in Christo; uuia el Abfaham
ranl, graiia Dei salvantur per- fidem. Non cr-go Iex in prieputio credidit, el juslificatus est.
ira est, sed iram operatur peccanii, id est,,po.nam ;- Q. Qui vivificatmotiuos,et vocalea qumn.onsunt, iam-
dum non ignoscit, sed vindicat.Po.na cnim per iram quam ea qaw sunt. Hoc dicto ad fidem Abrahse gerries
generalur, ira aulem nascilurex ppccafo; acper hoc invitat; quia cum essetin pr3_pu.io,, credens Dep-,
relinqui vult legem, ut ad fidem confugialur, qusede- cujus nunc fides prsedicalur in Chrislo,, c vi.vificatus
licla ignoscil, tit salvel. est cum sua conjuge. Cum essenl enim obsolela selate,-
Ubi enimnon esl tcx, nee prwvaricaiio. Hoc dicil, seniores reviruerunt; iia ut non diffideret habiui-
quia sublalis reis de poiestate legis, data venia, rum se cx Sara filium, quain slerilem sciebat, et in-
prefivaricalionulla est; juslificati enimsuiil,> quiper- qua jam fluxus muliebris natura3 defecera.t; utper
prsevaricationem legis fuerant peccatores. Cessat hsee non cure.nl neq.ue de praputio, neque de eir-
enim factorum lex, id esl, observaiio sabbatorum, cumcisione, e.lprompti sint cirea fidem : securiquia-
neomeniarum , ciicumcisionis , escarum discretio, creduut ei, quivivificatmorluos,nec alium essequi
animalis moitui, b aut sanguinis musieloe obser- hanc habeat polestalem : et cum volueritesse,qupd
vaiio. non sunt, s.tatim ejus voluntaje subsistaut. Ideo
(Vers. 16.) Idco cx fide, vl secundum gratiam Abraham cumpater adhuc non esset, vocatus estpa-
firma sil promhsio omni semini. Firma esse non polest termultarum geniium, et credidit, securus.de Dei
promissio omni-semini, hoc est, omni homini ex' D polcntia.Utautem pater.CJirisliidem.esseDeuscrer
omnigenle, nisi fuerit ex fide; quia origo promis- derelur, cui credidil Abraham. tale signum datum
sionis ex fide est, non ex lege; quia qui sub lege est inZacharia etEHsabelh (Luc. i, 15), cum pro-
sunt.reisunl: promissio autera reis dari non potesl; missio reddilur in mundo, imminente Ghrislo, quale
ac per hoc purificandi sunt.prius per fidem,; ut digni datum fuerat in Abraham el Sara , quando signata
fiant dici filii Dei, ei sitfirma promissio. Si enimfilios promissio est; ul simili genere emortua corpora se-
Dei se dicant, cum sint rei, iioc est, sub lege, non neclute generarenl sanclum Joannem ,, sicul naius,
est flrmum; quia filii Dei liberi sunt a peccalo'. c Si fuerat et Isaac.
ergo qui sub. Iege sunt, erueiidi de sub lege surit, (Yers. 18.) Qui contra, spmn iti speiri credidit (Gen.
n Rom. edit. ac pauci mss., quia ommuni peccala ut safc'lege sint.
abluerel. d Codex Corb., esseapudeum, ut et gentescredanh-
h Corb. cod., aul sanguis mortis legeexpiandus esl. e Jla edii. Gill. inmarg/et Rom. iiv corp. cum
Remig. ac Thuan., muslellw expiandtis.- mss. nonimllis : alioe aulem 1ediT.a-cniss., jusiifica-
c Mss. aliquot, Si ergo qui sub lege sunt, erudiendii ius esl, unus judicatusesl, cum siia conjuge', duo in
sunl: nonnulli, Si ergo quasi sub lege sunl emdiendi, sua conjttge.
87 AD OPERA S. AMBROSIIAPPENDIX. 88
xv, 5). Manifeslum est, quia dum spem non habe- A flati Deum neglexeruht, discreti salvarentur, Dei do-
ret generandi Abraham, credidit Deo 51 fidem ha- minio niancipati. ;
bens contra speiri generare se , sed sciens omnia (Yers. 25-25.) Non aulem scriplum esl lanium
posse Deum. propter ipsum solum ,'quia reputalum esl illi adjusti-
Ul fieret pater mullarum gentium , secundum quod tiatn (Gen. xv, &) : sed et propler nos, qutbus repu-
dictum est: Sic eril semen luutn (Gen. 15). Hocin tabitur credenlibitsin \eum, qui suscilavitJcsutn Chri-
Genesi; oslendens enim illi stellas coeli dixil : Sic sium Dominumnoslrum a mortuis, qui tradiius est
erit semen tuum, quod credens jiistiliealus est. Cre- propler peccala noslra, el remrrexil propter jusiifica-
didil enim quod mundo impossibile videlur, dum in tionem nosiram. In Abraham forinam dalam dicit
rerum naturam non eadil, utpossinl senes genera- Jtidoeis et genlibus, ut cxemplo ejus credamus in
re, et lanta copia multiplieari semen eorum, ul nu- Deum, et in Chrislum, et in Spirltum sanctum, el
merari non possil. Ideoque preiiosa est fides, quia repulelur nobis jusliiia. Quamvis differal d quod
contra id quod scit aul videt, credit futurum : bac spe nunc crediiur, unumtamen donuin habel fides. lioe
consolatur se, quia Deus esl qui promillit; de quo ergp consequimur, quod credimus : credenies eiiim
plus senliri par est, quam humana imbecillitas capit. Chrisium Dei esse Filium, a Deo adoptamur in filios;
(Vers. 19-22.) El non infirmalus esl fide : nec con- B nihil enim ulira poluit donare credenlibus, quam ut
sideravit corpus suum jam emorluum , cumjam fere filii Dei dicantur , perfidis abdicalis. Nos enim filii
cenlum esset annorum, el emorluam mlvam Sarw. In Dei vocamur, illi autem nec servi digni sunl nuncu-
repromhsione autemDei non kwsilavit diffidenlia, serf pari! Pro infiuita enim magnificenlia sua Deus hoc
confirmalus esl in fide, dando gloriam Deo : cerlum donavit diligentibusse, quod sua dignum est maje-
kabens quia qumpromisil, polens esl et facere; ideo- state, nonquod homines mereantur; quia in dono plns
que mslimatumest illi adjuslitiam. Iloc laude dignum magis danlis quam aecipienlis consideralur sublimi-
prsedicaf Abraham; quia cum se sciret non posse , tas, et ex eo plus accipil laudis , cum parvulis ina-
infirmitatem suam fide firmavit; ut erederet se pos- gna dona largiiur per^CIirislum,quinoslri causa oc-
se per Deum, quod sciret fieri per mundi decreta cidi se passus est; ut nos, dala venia, a secunda
non posse. Magni ergo, meriti est apud Deum, qui morte erueret, id est, a pceua inlerni: et surrexit,
contra scienliam suam Deo credidit, non dubiians e ut per lfleliliam iriiimphi mortis eviclse gratiam
posse. illum, ut pole Deum , quod scit secundum nobis, juslificationis donarel, ut digni essemus dici
mundi rationem fieri nonposse. Pro certo enim habet filii Dei. Anle passionem enim qui baptizali sunl,
Deumultra raiionemmundi esse; nemo enim intraid solam remissionem acceperunl peccatorum quorum
esse dicendus est, quod creavil. Ideo hujusmodi re- G zelo isatanas occidit Salvatorem : post resurreciio -
munerandus esta Deo, quia auclori suo plus tribuit, nem vero, tam ii qui prius, quam isti qui poslea ba-
quam ipse sapil. Quod quidem nullius prelii esset, ptizaii sunt omnes jusiificalisunlper daiam formam
si omnes aeqiia senlirent: sed mullorum diffideniia 52 fidei Trinitalis, acceptoque Spiritu sanclo, qui
commendatur fides credentium apud Deum. Horla- signum est credenliuni, quod sinl filii Dei. El nt ad
lur ergo gentes a ad hanc fidei firmitalem, ul Dei cumulum nobis justificalionis proficerel, resurgens
promissionem et graliam sine aliqua ambiguilale prseeeptissuis aucloritalem tribuil; uteorumf semuli
suscipianl, securi exemplo Abralioe quia inde cre- meritis augeamus nqs, per quae gloriam adepti,
denli laus erescit, siquod incredibile est,"el mundo elari appareamus in regno Dei, hac fiducia qui»ju-
slultum videtur, credalur ; quia i>qttanto impossibi- stificati a morte teneri non possimus. Passione enim
le putalur quod credilur, lanlo magis honorabilior Salvatoris vicia mors', quse prius causa peccati do-
erit credens: et vere tamen slullum esset hoc cre- minahatur, juslificalos ab eo reliuere non audet.
dere, si sineDeo fieri dicerelur. Et ideo lanto lau- CAPUT V.
dabilior est Abrahoefides cselerorum fide; quia nul- (Vers. 1.) Justificali igitur ex fide, pacem ha-
lis signorum prodigiis attracta esl. Quoniam auterii beamus ad Deutn per Dominum noslrum Jesum
mundus certa lege et poleslate gubernatur , et regi- D Clirhtum. Pacem cum Deo habere fides facit, non
tur modo definito a Deo : c homines autem carnis lex : hsec enim nos Deo reconcilial, sublatis peccalis,
amore circa ralionem studiosi, Deum hujus opificem quse nos Deo feceranl inimicos. Et quia Dominus
neglexerunl; Deus, uterrorem auferret.eldoniinum Jesus hujus gratise mihisier est, per ipsum pacificati
se omnium demonstrarel, hoc seposse el fecisse sumus Deo : major enim fides, quam lex esl; lex
prsedicari voluii, quod mundo impossibile est; ut eniinnostra causa estj fides Dei: et lex ad prsesen-
qui hoc crederentdamnatisiis qui ratione mnndi in- tem disciplinam pertiriet, fides vero ad salulem per-
a Codex Corb., ad hanc fidei dignilatem. et omnes edit.s ut pro tmiilia triumphi: unus prw
h Nonnulli mss., quanto stullum pulalur, Iwtitia triumphi. \
c Rom. edil., Homincsautenxcirca rationemcarnis f edit. ac quidam mss., mmulosnos kac /?-
O^mnes
studiosi. duciafaceret, per quam justificemur, merilh nos au-
d Vet. edit. pluresque mss., quod non creditur, qui- geremus, per quam (Rom. edit., merithqttcaugeamur,
dam, quod non credit: melius aul edil. Roiri., qttod et landem) gloriam adepli,.clari appareamus in regno
crediiur, «nt cod. Mich.. qupd nunc credituri Dei; quia jusiificati, elc. Sed multo commodius alii
e Ita mss; pliires ac potiores : alii tamen nonnulli. cod. ut in contexU.. |
89 COMMENTARIAIN EPISTOLAM AD ROMANOS. 90.
peluam. Sed qui de Chrislo non ita sentit, ut debet, A mundi: qui audacia verborum terrenis armis contra
ad fidei prsemia nonpolerit pervenire; quia fidei ccelestia dimicant, et carnalibus adversus spiritalia ;
non tenet veritatem. et prudentes se dicere non erubescunt. Nam sicut
(Vers. 2.) Per quem el accessum-habemus per fi- peregrini horiiinis improbabilis origo in ierra aliena
dem in gialiam islain ; in qua stamus, et gloriamur in est; ita et fidei nostraa verilas peregrinatur in ler-
spe glorim fdiorum Dei. Manifeslum est*per Chfi- ris : et quia natura ejus verbis explicari non polesl,
stum nos aditum habere ad gratiam Dei; ipse enim virlutis, quoe major res est, lestimonio commen-
est arbiter Dei et hominum, qui nos doclrina sua datur.
erigens, sperare fecit donum gratise Dei, stanles in (Vers. 6 et 7.) Ul quid enitn Chrislus, cum adkuc-
fide ejus. Ideo slantes, quia prius jacuimus : cre- peccatores essemus, secundmn tempus prq impiis tnor
denles autem erecti sumus, glorianles in spe clari- tuus esl ? Vix enim pro justo quh moritur ; nam pro
latis, quam promisit Deus nobis". bono forsilan qttis audeat thori ? Si pro 53 ineredulis
(Vers. 5.) JVOJJsolum autem, sed el gloriamur in ac Deo inimicis Cbristus (id lempus morli se dedit,
tribuluiionibus noslris. Quoniam per tribulaliones ad (empus enim morluus est, quia tcrtia die resur-
oportet nos inlrare inregnumDei (Act. xiv, 21), rexit; quaiUo magis cum in illum credimus, auxiliis
ideo et in his gloriandum docel. Spei autem addila B suis muniet nos ? Ad hoc enim pro nobis morluus
tribulatio augmentum facit prsemii; index enim (ixee esl, ut et vilam el gloriam nobis acquireret. Ilaque
spei tribulatio est, quoe tesiimonium perliibet ad co- si pro inimicis mortuus esl, quanlum pra.stel ami-
ronam.Unde Dominus ail: Beaii eriih, cum vos per- cis, debel inlelligi. a Apud homines ergo, id esl, se-
sequentur, el diceiu omne malum adversuin vospropler cundum tempus mori visus est; ille enim apud in-
juslitiam Dei. Gaudete el exsultale; ecce eiiim copiosa feros pro salule animarum irreverenles et nequam
est mercesvestra in cwlo (Matth. v, 11). Contemnere spiriius judicabal. Tempora in mundo suril, ubi ori-
enim prsesentia, et quseoblectamento sunt, et in pres- lur elocciditsol, etlunaincremeiHum 11et delrimen-
sura noncedere spefulurorum magni meriti est apud lum facit, et dies et nox in slatu suo non perseve-
Deum. Ideoque in iribulationibus gloriandum est; rant; res enim quoe tempori et oelaii subjecta est,
quia tanto plus acceplurum se credil, quanto in tri- mulabilis semper est. Huic ergo lempori Chrislus
bulatione se viderit forliorem. _ morluus est, dum excessil e corpore. Uhi anlem
Scientes quod tribulatio palientiam operatur. Hoc tenipns non est et oeias, ibi non solum vivus, sed el
est (ribulationem palienliam operari, si tribula- vietor reperlus est. Hinc voluit affecium Salvatoiis
tio ipsa molum uon paliatur infirmitatis aut dubila- erga nos commendare , cum dicit : Vix pro juslo
lionis. G quis moritur: Chrisius aulem pio impiis mortuus est.
(Vers. &.)Paiientia autem probalionem. Manifeslum Si enim pro justo vix aliquis moritur, pro impijs
est quia patientia, si lalis ftierit qualem diximus, quomodo polesi fieri ut quis moriatur? El-si pro bono
firnia videliitur probalio. uno forte audeal quis mori, aul forle non audeai,
Probatio autem spem. Spes in eo qui probalus vi- quiaulrumque dilficileesse significal; quemadmodum
detur, non immerito dicitur; dignus enim seietur, videri polest, utaudeat aliquis pro muliorum impie-
acceplurus remunerationcni in regno Dei. lalibus mori. Etenim si quis pro juslo aut bono au-
(Vers. 5.) Spes aulem non confundil; quia ckariias deal forle mori miseratione quadam illectus, ant af-
Dei diffusa esl in cordibus noslris per Spirilum san- fectu bonorum operum ejus: pro impiis vero non
ctum, qui datus est nobis. Spes non confundit, dum solum, quod suadeat mori, deest; sed el quod in
stulli el hehetes a perfidis judicamur, credentesquse lacrynias provocet. Chrislus auiem morluus esl pro
mundana carent ratione; pignus enim charitalis Dei impieiaiibus popuii, et adhuc c non sui; ut omnia
habemus in nobis Spiritum sanctum datum nobis. quac.mundus diffidii, facerel credibilia. Duos ergo
Fidele enim esse promissumDei probatSpiritus san- gradus feeii, justi, et boni : quamvis eniin et juslus
ctus datiis aposlolis, et noJris, qui prseslitit; ut di- bonus dicendus.sit;tamen genera ipsa posnit, juslum
versis linguis imperitiloquerentur cum iulerprelatio- D exercitio significans, bonmn vero naiura, qui sim-.
nibus ad confirminidam spem, ut et chariialem Dei plicitalc innocens dicatur. Unde quamvis melioris
commendaret in nobis (Aclor. n, &); ut quia charos merili sit, quantum ad locum istum pertinei, justus
falli impossibile est, securos nos faceret de prornis- quam bonus ; lanien pro bono, inqtiii, forte aliquis
sione: quia et Deus est, qui promisil.et iis quos audeat mori; ul quia miserabilior causa innocenlioe
charos liabere vulipromisil; quia enim fidei iioslra; esl, ad hoc cogi Torie aliquem posse signifieai. bt-
ralionem humana verba asserere non valent nisi nique opiaut parentes pro bonis filiis mori, rion di"
virtulum lestimonio, quse cum lacent, clamant, ra- cam uxores pro bonis ninriiis. Nam si velimus de
tionabilis approbalur ad confusionem prudentium bono et juslo proponere,aliquaiidomelioreiii jusiiim

a Rpm edit., Nam dum apud komines mori videba- bilis, nonnulli mss. liahent morlalh.
tur, ille apud inferos, etc., Vet. edit-. ac mss. inler se 0 Non sui, huc mss. Corb. et Reniig. addit, siciti
-iion discrepanl, nisi quod pro irreverenies legitur pro callidis debitoribus aul lardis larde qttis fidctn
in nonnullis, reverenler. -. , ; -, siiam obligarepatialuf.
'' R.oriiiedit.je/ decrehlehlum:Infra veropro muta-
91 AD 0PERA Sn AMBR0S11APPENDIS. 32
depreliendimusy aliquandoprseponendunibonunKSi. A-Christum conseeutos nosgaudeamus :ut quia per
eniiri jnxtaDei legeto qui justus est.melior bonp est; ipsum cognovimus-Detm, glorianles in eo, redda-
sediilo qui needum.secum Iaboravit, ul amplifieam mus ei honoriflceniiam parem Deo Palri, - ipso sibi
sebonis; exereitio; enim bonum- natufse suse juslus idoneo teste prsedicante;- Ul honorifieent, iuquit,
rtieliorabit. Si aulem juxta mundum fuerit justus, Filinm, sicut konorificant Palrein (Joan. v„ 25). Post.
proeponitur illi bonus propler innocentiam, quia hu- Dei ergo Palris p.rovidenliam, et donumquod dedit
jusmodi non- esl a sine severilate justilia. Itaque per Chr-istunv, ut personam Filii nobis gralam la-
omnis nalura bona est, justilia autem legis Dei fru- ceretj quia per unum Christura redempli sumus ab
cius Gst conipeteiis naturse ;, ideoque justitia bonitas uno Deo Patre, adjecit:
esl,-unde jusli semper appellantur el-boni. Non la- (Vers.- 12.); Propterea sicul- per unum kominem
men semper boni jusli ,-quia non propter opera vo- peccdtum,in hunc tnuriplumintravit, el per peccatum
cantur boni, sed- propter innocentiam : justitia mors; sic in omneshomines mors pertransiit, in quo
enim perfecta est bonitas dum expiet opere naturoa omnei>peccaveruut, Quoniam superius Dei gratiahi
sua. bona. per Chrislum datam joslendit secundum ordinem
( Yers. 8. ) Commendal-dutem suam- charilatenv ver.talis; e nunc ipsurn ordinem-unius Dei Palris,
Deus in nobis. Sic commendat suam cliaritatem, dum- B per unum Christum Filium. ejus declaral; ul quia
adliucinimicis suisbenevolus est, el mitlit qui sal- Adam, unus, idesl, Eya , et ipsa enini Adam est,
vet eos; cum ulique non mereantur. peccavil in omnibus ;j ita unus Chrislus Filius Dei
(Vers. 9.) Quoniam si cum adhuc peccatores esse- peccatum vicit- in omnibus. El quia proposilum.
mus, Christus pro nobis mortuus esl, tnulto inagh ju- gratlse Dei erga genus humanum ostendit; ut ipsa
sliftcali ttunc in sangnine ipsius, salvi erimus ab ira per primordia peccati oslenderel, ab Adam.eoepit, qui
ipsum. Hoc dicit, quia si pro peccaloribus F-ilium primum peccavit-; ut pfovidentiam unius Dei per
suum Deusoceidipermisit, quid laeiet pro justifica- unum reformnsse docefefc,quod pef unum fueral la-
tis, nisi serveteos ab ira, idest, tutos illos prsestet psum et iractum in mprtem. Hic ergo unus est per
ab illusione diaboli; ut securi sinl in die judicii, quem salvati, hahe illi feverenliam, quam Deo Patri
cum coeperit perfidos uliio devaslare? Quoniam dei.emus, ipso vPJente. Dicit enim idem alio loco.:
enim bonitas Dei nullum perire vult, morlem dig- Qui in his servit ChrislO, placel Deo (Rmn. xiy, 18);
nissimam dedit; ul intelligenlibus Dei-graliam circa cum scriplum sit: DominumDeum taum adorabh,
se, adderet dignitalem el gloriam, h ingralis cumu- etitliisoli servics (Deul. vi, 15). Siergo' soli Deu
laret pcenam. Ingrati ii sunt qui, Deo voGante, dis- serviendum dicit, et
jGlnislo servire pra;ce]iit, in
seniiunt, Dei gratiam abnuentes, ut in proposilo G i uniiate Dei est Christus, nee dispar aut alter Deus;;
erroris et malignitalis permaneans. quando cum soli Deo serviendum f lex dical, com-
(Yers. 10.) Si enim cuminhnici esscmus,r.econci- munit&f utique Christo serviens Deo placere proedi-
liuli sumus Deo per morlem.Filii ejus, multo- magis catui. Igilur sicut per unum hominempeccalum in-
reconciliati salvi erimus in vita>ipsius. Mauifestum kunc \mundiun iniravii, cl per peccalttm mors, ita
est, quia si, ut reconciliaret nos sibi, Deus Filiuiri et pef unum Christum damnalio et mors peccali,
suum morli tradidit, quanto magis reconcilialos prsestans vitarif oelernam, quod inferius declarat.
salvos faciet in vita ipsius ? ° Non enim poterit In quo, id est, in Adam, omnes peccaverunt. Ideo
54 niinime diligere amicos, qui prodest ini- dixii-, in quo, cum de niuliere loqualur, quia non ad'
micis.Sienim mors Salvatoris profuit nobis adhuc speciem retulit, sed jad genus. Maiiifestum ilaque-
impiis, quanto magis juslificaiis vita ipsius, cum est in Adam omnes peccasse quasi in massa; ipsa
resurgit a morluis ? Quia sicut mors' ejus a diabolo enim iper peeeatum corruptus; quos genuit, omues
nos eruit, ita el vila ejus dc die judicii Dei nos-li- naii siint sub peceato. !Ex eo igilur cnncti-peccato-
berabii. res; quiai ex eo ipso sumus omnes; hic enim bene-
(Yers, II.) Non solum autem IIOG,sed>et gloria- ficium Dei perdidil, ;dum prssvaricavit, indignus
mur in Dco per Dominum noslrum Jesum Ckrhlum,'.D faclus edere de arbore vilse, ut moreretur. Mors
per quetn nunc reconciliationem accepimus. Non lan- autem dissolulio corpriris est, cuai animaa coipore
tum pro accepla salule et securitaie Deo gratias sepaTatur. Est et aliu-jmors, quse seeunda diciturin
agendas docet, sed et gloriaudum per Christum gelienna, quam nori peccalo Adsa palimur, sed ejus
Jesum in Deo, dqui dignatus est-ex-irnpiis et ini- occasione propriis peccatis aequiritur : a qua boni
micis dici nos-suos amicos; ut omnia beneficia per imiimnes sunt, tantum quod in mferno erant, s sed
i
a Omnesedit. ac plures mss., sine impietate jusiir dMss. aliquot., qui dignatns est filio suo arbilro ex
lia : magis concinne alii plures, sine severitatejusii- iin-pMs,. elc. j
lia, e quibus aliqui adjiciunt, nec severitasimmunisa 0 Ita vet. edii. et fcuncii mss. At conlra Rom.
malitia. nunc ipsam unius Dei Pairis, eic.
b Ingrath cumttlaret pwnatn, abest a'cuffeVisrffss. edit,, f Omnesedil., Lex coihnwiielChrhlo serviens Deo
al in nullaedit. rion exhibetur. dicatur : mss. yefo frequerilissimi, ul nos in
c Rom.edil. e variis lecl. Gill. hscerestiiuit: Non placerelextu.
1 ,'
enhn.... qui prodesl inimich; quse verba etiam in 6 Nonnulli mss., sed superiore, qttdsi libera puri-
cocj. Vind. Tlinan, et Remig. reperiun.ur. tale : alii aliquot, sedlsuperiora, qiiasi libera, Yall.
93 COMMENTARIAIN EPISTOLAM-AD ROMANOS. U
superiori, quasi In libera, qui ad ccelos ascendere, A-benii nolitiam Creatoris vitam suam lege refrsenare,
non poterant; sententia enim (enebanlur dala in, ne frusiretur agnitio : tertia vefo pars est docibilis,
Adam, qnod chirographum in decretis morfe Christi ut notitia crealoris Dei, et exemplufif,morum'c_eleris
delelum est (Coloss. n, i&). Seiilentia autem de- tradatur; ut discant e quemadmodumapud Crealo-
creti fuil, ut uriius hominis corpus solveretur super rem meritum collocatur. Hsecest vera et Clirisliana
lerram : anima ver-ovinculis inferni detenta exltia prudenlia.
"
paleretur. ., - . (Vefs. 14.) Sed regnavit mors ab Adam usque ad
(Yers. 13.) Usque ad tegem eniin peccatum erat in Moijsen. Quoniafn noh imputabatur peccalum, ante-
hoc mundo: peccalumautem non impulabalur, cum lex qnam lex daretur per Moysen, sieut-dixi; ipsa
non esset. In. Adam omnes dicil' peccasse, sieut usurpationis impunitate regnabat mofs, scieris sibi
supra memoravi, et.usque adlegem datam non im- illos devolos. Regnabat ergo mors securitate donii-
putalum esse peccatum; putabant enim se homines nationis suoe lam in hos, qui ad tempus" evadebant,
apud Deum impune peecare, sed non apud homines. quam in illos quieliam hic pcenas dabanl pro malis
Nec enim lex naturalis penilus obtorpuerat; quia suis operibus. Omnes enim suos esse videbai ;-
non ignorabant quia quod paii nolebanl,- aliis facefe quia qui facit peccatum, servus est peccali (Joan.>
non debebant. Nam usque adeo non ignotuni fuit-B vin, 34): impune eniiri cedere putantes,- magis de-
peccatum inter -homines, ut Jacob erini idola sua linquebant: circa hsee tamen peccala prompiiores,
apud illum qusereret socef ejus Laban, in qiio in- quce mundus quasi licita nulriebat. Quo facto gau--
ventum fuisset furtum (Gen. xxxi, 30 el seq.), gg debat Salanas, securus quod causa Adse relictum a
morte diguum judicaret: el Joseph quamvis per ca- Deo hominem in possessionerii habebal.
lumniam, lamen quasi reus clausus in carcere esl Regnabat ergo mors in eos, qui peccaverunl in.si-
(Gen.xxxix,20): et plslor, et pincerna Pharaonis ob mililudinem prmmricaiionis Adw; qui es"Cforma fu-
deliclum siriiiliter passi sunt (Ibid. xt, 5): etMoyses, turi: quod in subjectis nionstrabimus. Itaque noh iri
occisoiEgyplio, a atierrilus lege est (Exod. n, 12). omnes mortem' regnasse manilestum est, quia non
Quomodo ergo nori imputabaiur peccalum, ctfnr peccaverUnt omnes in similitudinem prsevarica-
lex non esset? aut quon.odo viiidicabalur, fiisi lex tionis Adse', id est, non omnes , contempto Deo^
scirelur? peecaverunt. Qui autem sunl qui, contempio Deo,
Lcx naluralis semper est, nec ignorabatur ail- peccaverunl; nisi qui neglecto Creatorc serviefunt
quando; sed putabatur ad lempus lantum auctoii- crealurse, deos sibi constiluentes quos «olerent,-
tatem habefe, non et apud Deum reos facere. lgnP- ad injuriam Dei ?f ldcirco.lsetabatur in islis" diabo-
rabalur enim quia judicalufus essefc Deris' genus"< G Ius, quia videbat illos imitalores suos effectos. Nain
humanum, ac per hoenon' impuiabatuf pBccatuYri. et Tlrare palerAbrahse, etNachor etLaban proprios
h quasi peecatum hon cognilum esset apod Deuiri, Deos sibi vindicabant. Et peccatum Adoe non longe
incuriosumDeunfasseTenles. Atubiauieni lexdaiot est ab idololatria. prsevaricavil-eriinvpulanssc homi-
csl per Moysen, manifestalum est curare Deuirires- nem fulurumDeum. jEslimavitenimhocmagisprofu^-
humanaSj e'l non irripune iis' futurum qui malefa- lurum, quod:dial".ofussuasit, quamquod Deusjussit,
cientes, qUacumque ex causa in prsese.iti evadunt. ifi loco Doi diAbolum statoens; unde et subjectus
Nam utique si iiitef se, magistra justitia vel natura, est diabolff. Similitef et hi, transgresso Deo, duni
peccala non inulta eensebanl;' quanto magis Deum , creaturse serviunt, peccant simili modo, non eodem',
quem mundi sclebant opificem, bocc requisilufum- quia similitu'dovsolel lfabefe aliquid dissiriiire. Nec
non debuerant ignorafe? Quippe cum Sodoma et eninrpotest dici quia ethi qui pra.ceptum accepe-
Gomorrha pef igriSmadjudieaide sint deperire (Gen. rurit rion ederidi de afbore sicut Adam fuerunt
xix, 24), quod oblivio quidem texerat; Moyses au- (G'ejt. ii, 46), qul peccaverunt, non prsevaricatd'
lemut firmarel;Deum judicem fore, scribeiido riia- Deo; sed Iri lege naturali. Qrii enim iritellexit,
nifestavit. Sed cum pfoetefmisso"Deo, figinerila crj,- sive extraduee, Sive indicio rialurali, et veneratus
perurit ifl horiorem Dei feeipere, ° depravati merite, & esf Deuin', riulli honofificentiam nominis ac maje^
pariem legis natnra'lis,-quse"prima est, calcaverunl. statisejus iniperlieris; si peccavit, quia impossibile
Quia leX naturalis" tres habet parles, cujus pfima est nori peccarp, sub Deo peccavil, non in Deuni,
hsec est, ut signilus honoretur Greator, nec ejus cla- qiiem judicem sensit: ideoque in htijusiriodi mors
ritas et majestas d alicui de' crealuris deputelur: rion regnavit. In lios-auterii, g@ sicut dixi, regna-
secunda autem pars est moralis, hoc esl, ut bene vi- vit, qui suh specle idolorum servierunt diabolo.
valuf,modesiiagubernanle;congmitenimhomini.ha- Propterea quod lex in auctoritale non erat promul-
addit,- ienebant, non incommode. Allanven melius c Corb. codex, depravati tegein menth naturatis,
reliqui mss. et omnes edit., sed' superiorf, quasi in qum d prima, ete.
libera, ubi subintellige cuslodia. Mss. aliquot, alicui prmter Filio deputelur.
a Mss. aliquot, lerritus fugit. e Gorb; ms-.-, queriiadmodum creator -meriio co-
h Omnes edit. etquidam mss.,'quasipeccaluirinon latur.
essei: alii plures nobiscunr, quasi peccatmricogriituiii 1 Idcirco imlabalur ejfeclos-,'deerat in omriibus'
non esset: Corb. solus, quia si peccatutn non esset' edit. qapd nos pfope ex omiiibus mss. resli-
cognilumapud Deum, incv,riosum Deum assererent. tuimus.
93 AD OPERA S. AMBROSIi APPENDIX. 96
gata, judicem Deuin proeseniire nequiverunt. Maxi- A seruni, lionorificantes auctorem ejus, non ulique
ma enim pars mundi Deum fore judicem ignorabat: regnavit in eos mors :Jproplerea enim regnasse di-
perpauci aulem in quos non regnavit mors; in quos citur, quia cognitio unius Dei evanuerat in terris.
auiem regnavit, postislam mortem, quse prima dir Denique sic ccepil dala1Lex: Ego sum, inquit, Domi-
citur, a secunda excepti suni ad pcenam el perdi- tuis Deus tuus, qui eduxi le de JEgyplo, de dotnoser-
tionem futurum. In quos autem non regnavii, quia vitutis': non erunl tibi dii alii prwier me; et non facies
non peccaverunt in simililudinem proevaricationis tibi idolum, neque ultath simitiludinem(Exod. xx, 2).
Adoe, sub spe reservaii sunla adventui Salvatoris in Dala igitur Lex csi, np mors regnaret; ut abolilis
libera : sicut legitur de Abraliam, quia quamvis peccatis prioribus, uni' Deo obsecundarel genus hu-
apud inferos fuerit; diseretus lamen longo inler- manum. Undc alio loco dicit idem Apostolus : Non
vallo cst; ita ul chaos esset ingens inler juslos et; regnel peccalumin vesiro morlali corpore, ul obediatis
peccatores (Luc. xvi, 26). Si inter justos et pecca- ei (Rom.yi, _2). Quo dicio ostendil eiiam nunc reg-
tores chaos ingens erat, h quanto magisinter impios, nare mortein, si Lex conlemnalur. Quod enim reg-
ul juslis esset refrigerium, et peccatoiibus eestus, num morlis esl, nisi cu^iifit voluntas ejus,dum impe-
impiis vero ardor; ut ante judicium quid unusquis- ral, ail perniciem obedienlis, cujus imperii volunlas
que dignus esset, non lateret ? Ac per hoc regnabat B I caput est idololatria. ? j
jn eosmors, quia videbatopera sublilitatissua. pro- Et tamen sic prsescribitur nobis de Gnecis codiei-
fecisse eis ad pcenam quasi inimicis. Non enim la- bus, quasi non ipsi ah invicem discrepent; quod
tuit illum ad hoc factum hominem in mundo, ul im- facit studium conlenlionis." Quia enim propria quis
perium unius Dei proedicaret, quod proevaricatus est.,. auciofilale uli non polest ad victoriam, verba legis
Satanas. adulterai; uisensumsuum quasi verba legis asserat,
Ac si inGrseco non ita caulum dicatur; sicenim ut non ratio, sed auctoritas prsescribere videatur.
diciiur scriplum, etiam in eos mortem regnasse,, c Conslat aulem porro olim quosdam Latinos de ve-
qui non peccaverunl in simililudinem prsevarica- teribus groecis translaios codicibus , quos incor-
lionis Adse. Totum enim bic conrplexus videtur, ut rupios simplicilas tenfporum servavit et probat:
quia mors, id est, dissolutio, per invidiam facla estt postquam autem a concordia animis discedentibus,
diaboli, etiamineos qui non peccaverunt, regnassei el lisereiieis perturbariiibus (orqueri quseslionibus
mortemdical; moriuntur enim, quod voti est Sa- coepeiunl, niulla immutala sunt ad sensum huma-
lanoe. Quod1si vcrum esset, non oportuii dici : niim; ul hocconiinereiur 57in Jitleris, quod homini
Regnavit tnors ab Adam u§que ad Moysen; si ab ini- videretur : undeeliam lipsi Groeci,diversos codices
lio usque ad finem regnat in omnes. Aui forte gra-1 . C habeiit. Hoc autem verum arhitror, qnando el ratio
dus fecil, ut ab Adam usque ad Moysen regnaverii, et historia et auclorilas observatur : nam bodieque
eta Moyseusquead Chrislum, a Christo vero usquei in Latinis reprehenduiflur codicibus, sie inveniuntur
ad finem; ut ad quam uiilitatem hsec loeutio profi- a veieribus posita, Teriulliano, Yiclorino el Cy-
ceret, cum nec sic Iocutus probetur. Dixit enim : priano. !
Ab Adam regnavil mors usque ad Moysen, proptcr Primum igiiur in Jhdaea ccepit destrui regnum
qnod Lex non erat manifeslaia, ut data Lege, stibi mortis, quia nolus in Judma Deus ( Psal. ixxv, 2 );
auctorilale ejus viverent, scienles quidcavereni, nej ntinc auiem in omnibus gentibus quotidie destrnilur,
regnaret in eos mors. Igitur qui anle Legem hoc; dtnn magna ex parte ex filiis diaboli fiunt filii Dei.
servavit, natura duce, quod postea Lex mandavit, Ilaque non in onmes regnavil mors, sed in eos qui
numquid poiest dici quia mors regnavit in eum ?' peccaverttnl. in simililudiiiem proevaricalionis Ada1,
Nam vide quid de eo scriptwn sit: Peccalum, inquit, sicut supra
memoravi.jAdam auiem ideo forma fu-
JIOHimputabatur, cum Lexnon essel; et adjecil : Sed! iuri est, quia jam lum in mysterio decrevit Deus per
regnavit mors ab Adani usqne ad Moysen; eo uliquei unum Christum emendare, quod per unum Adam
lempore, quo Lex non erat: et convenit ut quia au- dpeccatum eral, sicul uicilur in Apocalypsi Joannis
tequam Lex darelur, mors regnavit, in eos regnasse: U * apostoli : Agnus, inquit; qui occisusesl a conslilutione
dicatur, qui peccaverunt in similitudinem prsevari- tiiundi,(Apoc. xiu, 8). Denique subjecit:
calionis Adse, siculsupra memoravimus. Sieut enimi (Vers. 15.) Sed nonlsicul delictum, ita et donum.
post Legem datam qui idolis aut fornicationi ser- Propier quod enim formam esse dixit uniiis Chiisii
vjeriinl, conlemnenies legislatorcm, regnavit in eos> unum Adam; ne et causam Adse lalem significasse
mors ; ila et aiue Legem qui seiisum Legis proesen- putaretur, qualis et Christi est; ideo ait: Sed non
aCod. nonnulli, adoenlui Salvatorh in libera- incorruplos sitnplicitas ieinporum servavit el servat :
lionem; alii vero, et edit. hoc inier se dissideni, poslquam autem concdrdia animis dissidenlibus....
quod mss. non pauci, ac vet. edit. efferunt, ad- torqueii quwstionibus cmpil. Vel. autem edit. ac
ventu : reliqui melius, adveniui: Rom. edil. sola, mss. nobiscum faciunt,' nisi quod eocdern edii. ac
advenlus. pauci mss. pro discedenlibus habeiil dissideniibiis,
b fta Gill. ac Rom. edil. cum mss. nonnullis: minus concinne.
vet. autem edil.' ei reliqui mss., quanlo magis piis, d Ita pleriquemss. al| alii nonnulli, et omnesedii.,
et justis essel refrigerium. prwvaricatum erat: cod. veroGorb., per prmvaricu-
,c Rpm. edtl., Cpnslqtauiem hoc per quosdamLati- tionem, peccatumincreveral.
nos d'eveleribus Grwcis iranslalos olim codiccsj quos i !
-97 COMMENTARIA!N liPiSTOtAM AD ROMANOS. 98
sicul deUctum,ilit ct donum; quia in eo tanlum forma A \ stitiatn in omneshomines in juslificalionem vitm : hoc
Adam Chrisii est, quia quod unus peccavit, uims est, sicul per uniusdelictum omnes coiidemiiaiionem
-emendavil. hierueruiHsimililer peecantes, ila et in jusliiia unius
Si eniin unius delicto mulii tnortui sunl, mulio ma- omnes justificabuntur credenles. Si qui 58 autem
gis gralia Dei el donum in gralia unius koniinis Jesu condemnationem hanc generaiem esse pulani, simili
Chrhli in plufes abundavit: hoc est, si unius delicto modo el justilicationem generalem accipient. Sed
multi moriui stint, imitantes prsevaiicationem ejus; non est verum, quia non omnes credunt.
lnngis gratia Dei et donum hi plures abundavit con- (Vers. 19.) Sicul enim per inobedienliam unius ko-
fiigieiiles ad se. Plures enim graliam consequunlur, minis peccatores constiluli sunt plures : ila et per unius
quani morlui sunt delicto Adse. Unde nianifestum obedientiamjttsli conslituentur mulli. Quossupra om-
est non de hac mone, quoeomnibus communis est, nes dixil, hic plures el multos significal; plures
et non enim delictum Adse secuti sunt rion '
significasse; quia omnes omnino moriuntur, proevaricando,
tamen omnes gratiam consequunlur : neque mortem omnes: el multi jusii constituenlur perfidem Chrisli,
"
in omnes regnasse, sed in eos qui delicto Adse mor- non omnes. Non ergo in eos regnavit mors, qui noh
lui sunl, significalur, a quos in simililudinem prse- peccaveruiil in similhudinem preevaricationis Adse.
vaiicaiionis Adxdicil peccasse. Ii sunt quos dicitin j$ j (Vers. 20.) Lex autem subinlravil, ul abundaret
unius deliclo multos morluos, gratiam autcm Dei in detictum. Potcstdici econlra:Non ergooportuit dari
-piures abundare; quia etin iis qui delicto Adse mor- Legem, ne peccala increscerenl; si enim anteLegem
lui dicunlur, similiter peccantes, et in iis qui non minus peecatum est, non opus fuil lege. Plane ne-
pecciweruht in hac Adoeprscvaricalionis simililudine, eessariafuil Lex, ut ostenderel impulari apud Deum
Dei gratia abundavit: palerrio autem peccalo exOei peccala, quse impune fieri credebanlur ; ut de cse-
senlcntia erant apud inferos, gralia Dei abundavit tero scirenl quid evilare deberent. Unde Esaias
in descensu Salvaloris, omnibus dans indulgenliam, propheta : Lex, inquit, J'JJadjulorium dataest (Esai.
cum iriumpho sublatis eis in coelum. . viii, 20 ): ut quia ipsi naturoe quodammodo inserla
( Vers. 16.) E( non sicul per unum peccainm, ila sunt justitise semina, addita Lex est, cujus auctori-
ei donvm : nam judicium quidem ex unoin condemna- late el magisterio ingenium nalurale proficeret ad
tioncm, donum aulem ex muttis deliclis in juslifica- frucium justilise faciendufn. Sicul enim h nativitas
lionem. Manifeste diversum esi, quia uno Adse pec- interii, nisi nutrirr.enta habeal, quibus fota adole-
cato condemnati sunt, qui in similitudinem proevari- s.eat; iia et naiurale jusliiise ingenium, nisi habeat
' cationis
ejus peccaverunl : gralia vero Dei per -quod respiciat et venerelur, non facileproficit, sed
Christum non ex uno delicto, sed exmullis justifica- C.Tegrolat,
( et supervenienlibus cedit peccatis. Consue-
vll homines, dando illis remissionem peccatorum. -lucline eniin delinquendi premitur, ne crescat in
Hoc ad magnificentiam pietatis Dei el Christi loqui- fr.uc_uni,el per hoc exstinguilur. rrovidenter ergo
tur; ul cum delicto Adae mulli tenentur a morle data est Lex in adjulorium, sicul les(a(ur prophela:
-secunda in inlerno inferiori; donum (amen gratise sed populus ve(ercm eonsueludinem sequens mulli-
Dei, cum juslumessetplecti illos, non solumignosclt plicavii peccaia. Ipso enim usu plus ccepit peccare,
-illis, sed jusiificat. quam antea peccaverat : et sic faclum est, ut dala
(Vers. 17.) Si enim imius delicto mors regnavit Lege non minuerentur, sed abundarenl peccala:
per unum, multo magis abundanliam gralim el dona- Aposlolus eiijm ostendit quid provencril data Lege,
tionis eljuslitiwaccipientes, in vilaregnabunl perunum non quid Lex fecerit. Quomodo autem Legis vilio
JesumCkrislum. Contuendum eslunum esse sensum, crescebant peccata, qusecomminabatur, ne peccetur:
et in nullo differre: morlem enim dicitregnasse, non sed subintrasse dicitur ul abundaret peccatum? Ve-
regnare; quia qui intellexerunl per Legem judicium rumest, quiaquasi profuturainlravit, etcumhumi-
Dei, sublali sunt de ejus imperio. Regnavit autem, litale : postea autem ccepit dominari. eis, quibus
limor Dei in terris proeceperat ne peccarent, et peccabant. Oslendere
" quia sine manifeslalione legis
non erat. Superior ergo sensus est, ut quia mors reg-1P enim coepil lex abundantiam peccatorum; cum quse
navit ab Adam usque ad Moysen in eos, "qui peeca- interdixerat, plus fiebant quam facia erant..c Igitur
verunt in similitudinem prsevaricalionis Adse; multo hoc modo utabundaret delictum, data est lex; com-
magis gralia regnet abundanda doni Dei invitam mendans enim Aposlolus fidem, per quam utique
per unum Jesum Christum. Si enim mors regnavit, peccala delenlur, legem dixit fecisse, ut abnndaret
quare non magis gralia regnet, quse multo plures peccalum, sicut supra dixi; quia non data est, ut
justificat, quamhi sunt in quos regnavitmors: quanlo abolerentur peccala, sed ut abundarent: dum et
magis graiia regnare credenda est, quse confert vitam_ ante Iegem pecealores ostendil, et.post legem reos
per Chrisium? omnes tenuit.
( Yers. 18.) Igilur sicul per unius deliclum in om- Vbi autem abundavil peccatum, superabundavit
«es homines ih condemnalionem; sic el per unius ju- gratia. Manifestum est, quia cum abundaret" pecca-

- a Corb. cod., quos in prwvaricalione simttiludinh' h ldem codex Ccrb., nalivitas intepescit. .
0 Paris. quaidamedit.,
Adw peccasseasseril. 1gilur huic mundo, elc. -
99 AD OPEBA S. AMBROSIIJAPPENDIS. ; fO-0
tum, superabundavit gralia : dum donum Dei venit A ventes peccalo, morfcuioramus apud Deum; qui
ex promissione, et omnium a peccata conlexit; ul peccal enim, vivit peccato, sicut qui non peccat,
diaboli invidia nihil se profecisse doleal. Quia eniin vivit Deo. Superveniente enim graiia Dei per Chri-
cum dala esset lex ad ulilitalem humanam, id egit stum.etnosper fidemlavacrospiriiali regeneranle,coe-
diabolus, ut suadendo illicita, inverterel; ul quod pimus vivere Deo, mortuiaulem esse peccato,qui est
profuturum dalum erat, in conlrarium proficeret, , diabolus; boc est lamen mori peccalo, liberari a
dum mandala eontempta sunl, b ut non uiilitas ox peocato, fieri aulem servum Dei. Itaque morluijam
Lege, sed judicium ad vindictam procederet: tiinc peccato, non redeamus admalapristina; ne ilerum
justus alque -misericors Deus, utglorian. diaboli vivamus pecealo, etmprienles Deo, amissadignitate,
quam de triumphato homine qusesierat, exinaniret, prenam quam evasimus, incurramus.
Filium suum venlurum decrevit, qui omnia peccala {Vers. 5.) An ignoratis quia quicumque baplizali
donaret; ut major lieret lsetiiia exdono gratise,quam sumus in Ckrislo Jesu, in morte ejus baplizali sumus?
fuerat luctus ex peccato. Gaudium enim doui Dei Hoc dicit, ut sciamus baplizalos nos jam non debere
eliam bisproficit,de quibus triumphareiion potuil Sa- peccare; quia cum baptizamur, commorimurChristo.
lanas; idcirco superabundav.itgratia superpeccatum, liocestin morte ejus baptizari; illic enim omnia
quod suasit Satanas. g peccala nostra moriuntur, ut innovati deposila
(Yers. 21.) Ut quemadmodum regnavit peccatum riiorte, resurgere videamur ad vilam renali: ut quo-
in mortem, iia el gralia regnel per jusliliam in vilam modo Chrislus morluus peccato rosurroxit, ita et
wlernam per Jesnin Ckrhtum Dominum noslrum. nos per baplismum spem resurrectionis Iiabeamus.
Peccatum regnavit videndo opus suum peccaniibus Baplisma ilaque mors peccali est, uf alia sequatur
in morlem proficere, in qua gloriabatur c simiJi nativilas, quse corporis manente compagine, homi-
modo ulelgratiaregneiper juslitiam invilam oe.er- nem menle innovat, sepulta omnium malorum ac-
nam, per Jesum Chrislura Dominum nosirum; ul tuum vetustale.
sicut per Adam cceplum peccalum regnavit, ila ot (Yers. &.) Consepullienim sumus cum illo per
per Christum gratia. Sic aulem regnat gralia per baplismuinin tnortem ; \ut quemadniodumChrhtus re-
juslitiam, si accepla remissione' peccatorum, justi- surrexil u inorluh per virtulem Pntris, iia H nos in
tiam sequimur; ut videns gratia fructum se Iiabere novilate vilw ambulenius. Hoec dicens, eliam istud •
.in bonis, quos redemii, regnelin viiam aeteriiam, significal, -quod primum «sl. quia €hristus corpus
sciens nos fuluros seternos. Superabundat ergo gra- "suum|a mortuis excitavit, ipse enim virtus est Dei
tia, quia peccalum ad lempus regnavit, gratia au- Patris, sicul dicit: Solvile femplum hoc, et ego tribns
-lem in selernum. Dei enim regnum est, gratia 5S p diebus excitabo illud. Hoc autem, inquit, dicebal dc
reguante, sicut diaboli rcgnumierat, peccalo reg- templo corporh sui (Joan. n, 19 ct 21); et quia re-
nanle. Totum tamen ad Chrislum rcfert, ut omnis surrexit in novam vilani, quse jam mori nesciat.
rgral.a Dei aa Christo discatur. Ad superiorem igilur Nova aulem dicitur; quia a Christo data est, quse
sensum resporidet dicens : est disciplina chrisliaria. Ros autem baptizati con-
CAPUT VI. sepulti sumus Chrislo (Coloss. n, 12) ut de eaetero
(Vers. 1.) Quid ergo dicemus ? Permanebimusin hanc yiiam sequamur, in qua Christus resurrexif.
ipeccaio, ut grutia abundet ? Absii. Hoc est, numquid Baplisma itaque resurrectionis.pignus est, et imago;
semperpeccandum esl, uldonum Deiabundet, legens tiljani in prseceplis CJivisti manentes, ad proeterila
nostra peccaia; ut semper remissionem pcccalorurn denuoi non Tevolvamurl Qui enifri moritur, jam non
sperantes, quia Deus pius est, Christi graliam prse- peccat': mors enim finis peccati est. Namideo per
feramus ? Non utique. Ideo enim noslri misertus est aquam celebralur, ut sicul aqua sordes corporis ab-
Deus per Chrislum, ut decsetero non peccantes, et luit; ita et nos per bapiismum ab omni peccaio
merilum nobis £t Dei gratiam in uos regnare facia- spiriiualiter purgatos nos et innovatos credamus; ut
mus. Aufert enim regnum gralite Dei, et tradit pec- qnod iiicorporale «st, invisibiliter aliluatur.
cato, qui rursus redit ad veterem iioininem, id est,: Q (Vers. 5.) Si enim complantati sumus similitudini
ad riium prseteritse viise. Duabus enim ex causis mi- morlh ejus, shnul el resurrectionis erimns. Tunc nos
sericordiam accepimus; iit et diaboli regnum exclu- feliciler dicit posse resurgere, sl simililudini mor(is
defelur, et Dei irnperium ignorantibus pradicarelur, ejus fucrlmus complantati, id esl, si in baptismo
per hoc ipsum dignltate nobis qusesita. rimnia viiia deponenles, in novam vilam translali,
(Yers. 2.) Qui enim tnoriuixumus peccalo, quo- decselero nonpeccemus :per quod simul etresurre-
modo adlmc vivemusin illo ? Hoc dicit, quoniam vi- ctionis illius similes eriinus;SimiJitudo enim mortis
|
a Corh. cod., peccala contraxit. Conlinuo veropost nulli habent, et vindictal
Amerb. et mss.noi; doceal, c Mss. quidam i Simili modoetgmlia regnet, elin-
' ubiEras. ac pauci legunt profecissc
seq. edit. cum aliis mss. magis congrue, obedienles sibi facit; dum ii quibus mhericordiam
pr/ifecisse doleal. dedit, recle versanlur, hwredes fuluri per Chrhium,
h Yet. edit., nt non utilitas ex Lege, commendaiio sicul fueranl perditionis obnoxiiper Adam. Quid ergo
gratim Deij sed judicium ad vindiclam procederel: dicemus? etc. |
mss. vero elllom. edit. in noslram leclionem con-- d Rom. edit. sola, aGhristo dicalur.
veniunt, hisi quod pro ad vindiclam, illorum non-
iOi CGMMENTARiAIN EPISTOLAM &B SOMANOS. .0_i
similem proestabitresurrectionem. Quod in epistola .Aautem Chrisli foreoreditur iinmortale. U( autem
sua Joannes aposlolus o.emoral<licens : SCJJHMS quia ad promissionem hanc-veniatur, non odcdieudum
cum apparueril, similes ei eriiims(\ Joan. m, 2J), lioc dicit peccato; ne regnet in noslro mortali corpofe :
esl, ihimortalem et -gloriosiimresurge-re, Nee enim regnat aulemdumimperat. Siautem_ion regnat,iion
hoec erit simililudo, >uiniliii dislet; quia similiserit videJrilur£orpuS'lioc'«,sse morlale,quia in spe seter-
in corporis gloria, non In divinitatis natura. nilalis «st. Non pr/ipierdissolulionera dixit morlale
{ Vers. 6 el 7.) Scienles hoc qttia vetus hoino noster -corpus, sed propler -poenam gehennse; ut ille mor-
simul crucifixus est,ut destrualur cprpusfeccali, ul talis dieatur, iqui in gehennam imiitend.us<est; quia
uilranon serviamus peccato. Miilla inrieeiiieliieraf, <jui peceato obcdiunt, c morlem secundam inferni
ut baplizatosdoceatjam non debere ^peccare : ma- -non evadunt, a qua Salvalorinse credenteslibera-
xime ne ad idololalriam reverlanlur; gravissimum vit. Mortale !ergo dicens corpus, totum homiiiem
@Q enim crimen, et capul tolius ^erroris est; ne per- -signifieavit. quia qui obediunt peccato, mortalcs
dant gratiam acceptara a Deo per Clirislum. Homi- •dieuntur: Anhnaenim,inqml, quwpeccalipsa morieinr
nem orgo veterem actus pra_4erilos dicit; quia-sicut (Ezech. xvin,-•£), idest, lotushomo, nemo «niin
a novus homo per fidem «t puram vilam dicilur, d -sine corpore.judicabiiur.
ita et vetus homo per diffidentiam et malos actus.' B {Veri. 45.) Sed neque exkibeaih membra vestra
Hosaclus crucifixos dicit.idesl 'mortuds; ulcorpus «j-ajatjii^/jto.is-jjecca/o.-iOsienditdiabblumiiostrisnos
destrualur peccali, quod est cuneta «rimina. Omnia jaculis in.pugiritre; occasio *nim datur illi periio-
enim peccata simul corpus appellat, quod deslrui strapeecata;utdeserenlenos Deo,accepta potestate
dicit per bonam vitam, et lidemcatholicam. illudat el mortificet nos. Ideo membra nostra ab
(Vers. 8.) Si autem mortui sumus cum Christo,cre- OHiniopcreiniquJtatis eonfinere «tebemus, utiriimi-
dhnusquod eiiamsimul vivemuscumillo(Gatat. v, 24). icus-nostef-inermis inveritus subjieiatur^ El non 43ia.il:
Manifeslumest hos qui carnem crucifixcrunt, id esi, -Exhibeiecorpora vestra, sed menivm *veslra;* mem-
mundum cum viliis et concupisceiiliis ejus, raori bris enim minisiris erratur, hori tolb eorpore.
mundo, elcommori Cliristo, selernse -quoque vitte Sed exhibetcvos Deo, lamqunm ex morluis viventes.
ac salutari coimaginari; ul glorise Christi sirniles Mortem ignoranliam etinfideliiatem cum mala vila
elfici inereantur. Caro vero, idcst, corpus sic cruci- significat; quia vita eslcognoscere Deunifer Clni-"
figitur, si desideria ejus calcentur, h quse manente stum. Quia enim nemo ^ine paieiHe ortum sumit
in ea peccato, creanlur ex praevaficatione primi bo- vitse,omniaautem a Deo oria sunt ad vitain per
minis co_pta:in carne «nim diabolus crucifigitur; Ghrislum; idcirco qui non cognoscit parentem <un-
ipse eriim est, qui fallitper-carnem. Caro ergoali- C nium esse Deum per Christum, vitam Iiabere rion
quando mundus, id esl, elemenla, aliquando vero dicilur, hoc est, sic habelur ac si non sit : ipse
corpushominis inteJIigitur, vel jpsa anima sequcns rinim senietipsuin esse negat, dum sine pafenteDeo
corporea vilia. «ssesepulal. Itaque ignoranlia etturpis vitaiiiors
(Vers. 9 et 10.) Scientes quod Chrhlus resurgens est; vitia eum isla mortem acquirunt, non niortem
ex morluis, jam noii morilur-, mors illi uilrii non do- hanc, .quas communis csl omnibus, sed moflem
ininabilur. Quod enim morluus esl peccalo, moriuus ^ehenn-e, sicutsupra meunoravi; ut cognitio par^ntis
esl semel: quod autem vivit, vivil Deo. Securitatem Dei, et sancta conversatio vita sil, rion hsec quoe
a.lernitatis in resurrectione Salvatoris ostendil: ad occasui subjacet, Sed illa fuluri srecuii, quoe vocatur
quam venireeontingii, si riielioris viloe fuerit semu- selerna. <Juam6brem,'ex/it'&e/eJJOS Deo, inquil, p^uem
latio. Qui enim bene agendovivit Deo,hic vere vivit; cognosceiUes profecistis in saluiem; ul inhoriestse
quia seternam habel vitam. vitieTenuntianies, essetisex niorluis viverites-.
(Vers. 11.) Ila etvos existimale vosmorluos qui- @J Etmembra vestraarma juslilimDeo.Tant_i-ii"os
dein esse peccato, vivenlesaulem Deo in-Chmlo Jesu modeslia conversatioriem nostram vuJt^gubernare, ut
Domino nostro. Sic loquilur, -ut doceat non aliter aclus riosiri-justitise Dei proficierites, nonmundanse
mori posse peccato, et Deo vivere, quam iftin Chrislo D justitioe (quia mundi justilia sine fide est Ghristi,
sit omnis spes : quem Dominum noslrum appellat, sinP<jua non vila, sed mors^st) arma proebemus illi
ul nihil Legis ad salutem proficiat capessendam in ad defendendos nos : cui cum arrria^per opera hona
futuro saeculo,quando non aliler Deo vivitur, quam prsebemus, <Iignosnos facimus adjuvari ab'<.a;'-quia
per Chrislum. justitia Del indignos despicit. CJbienim justitiaDei
(Vers. 12.) Non ergo regnel peccalum in veslro fuerit, ibi habitat Spiritus sanctus ad adjuvandam
morlali corpore, ulobediaiis concuphcenliisejus. Mor- imbecillitfftem nostrafn-; sicut «nim pcccafo ^arma
lale corpus est excausa prsevaricationis Adse, ex fide prsebemus, cum male agimus : ita el juslitise, cum
a Quidam mss., novus honio per Gkrislum, id esl, quibusdafn, inorteinsecunddm; riiss. veroGem. Pfa).
qui ejus fideinhabei, purdihque vilam exefcel, novus Mich. Vall. Thuan. etJRemig. mortemsecuhdSmih-
dicitttr, elc. _ , ,
h Mss. aliquot, quw riiaiient t« ea; peccdlo enim ferni. d Nonnulli inss., sinecausqcorpdfejudicabilur.,
creantur, elc. e Mss. non "pauci, membrts ehiin, proiit
.jieccdta
c Vet. edit. cum mss: noft paucis, moflem iiiferni; dictavefirit, miriisleriierfatur, aut ininistris drhiaihr.
Gill. in marg. et Rom. edit. iri corp. curii fiiss.
103 AD OPERA S. AMBROSHAPPENDlX. 104
recie veisauiur, membra nostra cuslodienies ab A duobus Dominis servire (Mallh. vi, 24). e El in lege
omni lurpitudine. diclum est: Deus non deridetur (Gatal. vi, 1).
(Vers. 14.) Peccalum aulem vestri jatn non domi- (Vers. 17,18.) Gratias autem Deo, quod cum fuh-
nabilur ; non enim sub Lege esth, sed sub gralia. Si selis servi peccati, obedhlis ex corde in cam formam
secundiim prsecepia quse dat, ambulemus, peccatum docirinm, in qua iradili esth. Credentesaulem in Chri-
nohis dicit non posse dominari; aiis enim domiua- stum, servi facii sumus juslilim. Ejus enim dicimur
lur, qui peccant. Non enim ita ambulantes, ut proc- servi, cui obedimus, Et quia juslum est obedire
cipit, sub Lege sumus : si vero non peccemus, non Christo (et ipse enim juslilia est, el quoe proeeipii,
suftius sub Lege, sed sub gralia. Si autem peccemus, jusla sun() idcirco dicit servos nos faclos juslHioeex
1 vertimnr sub Lege, el incipiet nostri dominari pcc- corde, non ex lege; ex volunlate, non ex timore : ul
catum; quia qui facil peccalum, servus est peccali professio noslra aninii judicio promatur. Per naiu-
(Joan. VIII,34): et necesse esl ut sit sub Lege, quam- ramlenim inducii sumus ad fidem, non per legem, in
diu remissanon accipit; peccatum enim auctorftate qua forma doeirinoe Dei imperio facti sumus, qui
Legis reum facit peccalorcm : ac per boc cui data finxit naturam. In natura enim habemus, ul cogno-
remissio est, el custodit se, ne de csetero peccct, ne- scamus a quo, et periquem, et in quo sumus creati.
que peccalum ei dominabitur, neque sub Lege est. B Forma ergo doclrinoejesl, in quam tradidit noscrea-
Cessal enim circa eum auctoriias Legis, qui libera- tor naluraliter, hoc est, quod supra dixil: (JJJ Ipsi
(us est a peccalo; quos enim reostenet lex, tradili sibi sunl Lex (Rom. ii, 14); dum videnl natursesua.
suni illia peccato. Qui ergo peccatis exuius est, non esse, quod creduni; ul quod Judseis lex et proplieite
potest esse sub Lege. prscdicarunt de Christo, hoc geinilesf ex corde con-
(Vers. 15.) Quid crgo? peccabimus,quia nonsumus (idanl. Hinc gratias rjeferl Domiuo, quia cum es«e-
sub Lege, sed sub graiia? Absil. Quoniam Lex a Deo mus servi peccati, obedivimus ex corde credenles
est, ac per hoc ne forle opponeretur,c ipse sibi pro- in Chrislum; ut sei'jViremus Deo, non per legem
posuil : Si ex Deo est Lex, inquit, cur non debemus Moysi, sed per legenf naturse.
esse sub Lege. Hoe purgal, acdocet cum Dei voluti- (Vers. 19.) Humdnum dico propler infirmilalem
late, qui Legis auclor esl, a Cbristo nos liberatos de carnis vestrw.Dum infirmilatem carnis memoral, mi-
sub lege, quamvis enim recte dala sit Lex (data est nus se significat exigere ab hominc, quam dignum
enim, ul et reos oslenderet apud Deum, qui pecca- csl circa Dei eulturani. Denique subinfertur :__,- __
veruiit anle Legein; et timori e_sel, ut de csetero non Siculenitn exhibuislismembravestraservireimmun-
peccarelur) sed quia infimilalis suse imbeciUilale ge- ditiw et iniquitali, ad iniquilatem; ita nunc exkibele
nus humanum a peccatis se inhibere non poluit, fac- 'C membravestra servircjusliliw, in sanclificalionem.Ul
lum obnoxium mortis inferni; motus Deus pietatc occasionem nobis auferret limoris accedendi ad ii-
clemenlioesuae,qua semper humano generi subvenit, dem, quia quasi importabilis nobiset aspera videre-
providil per Chrislum, qua ralione desperatis jam tur, ea mensura nos Deo servire proecepil, qua prius
daretur medela; ut remissione peccatorum accepla, famulabamur diabolo: cum utique propensius debe-
eruiiaLege, quae illos habebat obuoxios, et rele- ret serviri Deo quam diabolo, quippe cum hie salus,
vali et reparati, Deo adjuvanle d per fidem, vitiis a illic damnatio operei/Ur; medicus (amen spiritalis
quibus prius ^subacti fueranl, repugnarent; ideoque non plus a nobis exigit, ne dum prsccepta quasi gra-
non peccavimus quasi Legem spernentes Dei, sed via -fugeremus, perpendenles infirmitatem noslram,
ipsius Dei quasi providentiam secuti sumus per maneren|us in mortej. Unde Dominus : Tollite, in-
Chrislum. quitj jugum tneum super vos.... quia suave esl, el onns
(Yers. 16.) Nesciiis quia cui exhibelh vos servosad ineum leve (Maltk. xi,j"29).
obediendum,servi eslis ejus, cui obedhlh, sive peccati (Yers. 20 et 21.) Cum eiiii»servi essethpeccaii, ii-
in tnoiiem, siveobedilionh ad jusliliain. Nuuc ne aliud beri fuislh justiliw. Qiiemenim fructutn habuhih lunc
profitentes, aliud faciamus, etcum Dei s'ervi dicimur, in illis, in quibus nuiie erubesciih? Nam finh illorum
. gestis servi diaboli inveniamur; proemonetet denun- 'v mors est. Manifestum<est, quia qui liber est a Deo,
lial ejus nos servos esse, cujus ct voluniatem exple- est servus peccali; dum peccal enim, recedit a Deo,
mus operibus; el non parum obesse Deum eonfileri et fil sub peccato. Quales ergo sunt fruclus peccali,
Dominum, el aclibus diabolo famulari : nam hoc e in quibus conversalfaddiscen.esbonam vitam, con-
olim Deus denotal, et accusat dicens : Plebs hmcla- fundimur, eo quod dudum lurpiler vixerimus : el
bih me honorat, cor autem eorum longecsl a me(Esai. non solum hoc, quiaet senleniia paganorum lurpis
xxix, 13). Et Dominus ail in Evangelio : Nemo polesl et fceda est, maxime[quae in Phrygia hnenta est, in
a Corb. cod., Ih enhn dotninalur, qui peccant; quia d Iia edit. omnes:, at conlra mss. ad unum voces
oinnh peccalor servusest peccati, el necesseesl esse per fidem nonadmitlunt.
sub Lege. e Rom. edit, sola, e. alibi dictutn esi.
h Rom. edit. sola, tiersaiuur sub Lege. f Ita omnes mss.! contra vero omnes edit., ex
c Ead. edit. sola, ipse sibi opposuit. Infra vero ubi corde confiteantur; Amerb., confitentur.
liaec ipsa cum mss. nonnullis,cl Gill. in marg., Hoc s Omnes edit., in quibus addhcenles; melius omnes
purgat; vet. edii. cum aliis mss. exhibenl, IIoc mssi, in quibus conversaii, addisccntes; unus abdi-
cognoscil. cantes, sed pravo sensu.
«0!. flf.MMRNTlT.Ti IN TfHIftTflf,AM-AT.RrVMANnK Jinfi
qua a nisi spurcus inlersit, sacramentum riiulum esl,, A lege naturoe, quse data est n.undo : haecLex generalis
el torpescit religio! Eccc maculis plena libertas, ett est.- Nune vero aliam proponit
specialem (quamvis
squaloribus obligata, cujus opus lurpeui mercedemi et ipsa generalisesl, seddumnon recipilur ab om-
habet: Cujus finh mors esl: finem dixit exitum vitae> nibus, fit specialis) per quam vultprobareassertio-
el aeluurn, cui aut mors, aut vita succedit. Sed hoc. nem suam; gradatim enim vult tradere veritatem.
loco mors duplex, a morte enim ad morlem trans- Dicit ergo:
itur. (Vers. 2.) Nam "qumsub viro est mulier, vivente viro,
(Yers. 22.) -Nunc vero liberati a peccalo, servi au- alligata esl legi viri. Haec lex de Evangelio est, non
. lem facli Deo, habetis fruclum vestrutn in sanctifica- ex Moyse, neque ex justitia terrena.
Aliquid ergo,
tioncin,finem verovitam wternam. Hoc esj, si acceptai duce nalura, aliquid ex lege Moysi addiscenies, per-
remissione peccalorum, bonorum aeluum semuli fue-. fecii fac.isuni per Evangelium Chrisli.
Sequenli
rimus, acquiremus sanctitatem, finem vero habebi- ergo exemplo apertius suadet Christianismum exu-
mus, id est, exilum, vitam perpetuam; a morieenim, tum csse a lege Jactorum, non ab bmni lege; nec
bac, quam finem dixit, transibimus ad vitam, qusei ulira jam expedire esse sub lege.Tie graliam Dei eva-
sine fine esf. euel reversus sub legem; quia Dei gratia liberavil a
(Vers. 23.) Nam merces peccatimors est. Quaestum _3 lege hominem, ut spiritu, id estmente, serviat Deo.
, ]}
peceati morlem<licit,J) quia per peccatum mors : ac. Sicut enim mulier, morluo viro, liberata est a lege
per Iioc qui de ca_teroabslinent se a peccalis, stipen-. viri, non a lege naturoe: ita-et hi qui gratia Dei d li-
dium accipiunt vilani selernam; quia qui non pec- berati a Iege sunt, a qua tenebantur rei; ut morlua
canl, alieni sunt a morle secunda. illis sit, ut Christianismojuncii non sintadulteri. Si
Gralia autem Dei vita mterna in Ckristo Jesu Do- enim Jex apud illos vivil, adulteri sunt, et nihil illis
mino nosiro. Sicut enim sequentes peccatum, acqui^ proderit dici Chrislianos, quia obnoxil erunt ultioni.
runi mortem; ita et sequenles gratiam Dei, id est,. Nec enim Iegis erit aduller, sed Evangelii, qui mor-
fidem Christi, quse donat peccaia, habebunt vitami tua lege junctus Evangelio, post redit ad legem ;
.eternam; ut gaudeant se ad lempus dissolvi, scien- e morlua enini lex dicitur, quando quem tenebat
les se hanc vilam consecuturos, qua_ et omni toedio ) reum, ignotum est ei, auctorilale legis cessanle.
eareat, el successionem non habeat. Quam sanctuss (Vers.^3.)Quod si mortuus fueril vir ejus, liberata esl
Simeon exoplans, petiit se hlnc dissolvi (Luc. n, 29); a legeviri; ut non sil adullera, sijuncta fueril alteri viro.
iil irel in paee, id est vita, quse nullam palitur in- Sublati a Lege, accepta remissione peecatorum, et
quieludinem. Ethoc donum a Deo perChrislum no- juricti Evangelio, non sunt adulteri Legis; quia mor-
bis dalum Dominum nostrum leslatur; ul Deo Palrii G C tua apud illos ost. Si autern servantes Legem, ac-
gratias per nullum alterum" nisi per Filium ejuss cedere se putant ad Evsngelium, rei erunl et adul-
agamus. . teri; quia viva lege junxerunt se fidei, et erunt in
CAPUT VII. utraqueadulleri.
(Vers. 1.) An ignoratis, fratres, scientibttsenhn le- (Vers. &.)Ilaque, fralres mei, et vos morlificati esiis
gem loquor. XJi animos eorum firmet in doctrina di- Legi per corpus Ckrisii. Quoniam Salvator noster
vina, exemplo humanae legis utitur; ut iterum perr corpus suum diabolo crucifigere permisit, sciens pro
ierrena suadeat coelestia, sicut el a mundi creaturaI nobis esse et contra.illum; idcirco per corpus Cbristi
Deus cognoscitur-; quia enim unius est totum, Iicett salvos nos dicit factos. Mori enim legi Deo vivere
diversaesint res, ex aliqua tamen parte sibi invicemi est; quia Lex dominatur peccatoribus. Cui ergo di-
similes sunt. S.ciunt ergo legem Romani;- quia nont mittuntur peccata, moritur Legi, hoc est, Iiberari
sunt barbari: sed comprehenderunt naturalem jus-- a Lege. Itaque per eorpus Cliristi hoe consequimur
litiam c partim ex se, partim ex Groecis: nam leges'_- beneficium; tradens enim corpus suum Salvator,
Romanis 63 ex Aibenis perlaloe sunt: sicut etJGrse- mortem vicit, et peccatum damnavit. In ipso enim
cis ex Hebrseis. Ante Moysenenim nori fatebal Lex;';' peccavit diabolus, cum illum innocentenfoccidif, qui
sed ordo non erat, neque auctoritas. Non ignoranti-- D E peccalum omnino nesciret; cum enim hoininem sibi
bus ergo legcin dicit: peccati causa defenderet, inventus esl in eo reus, In"
Quia Lex doininalur komini, quanlo tempore vivil. qup accusabat. Hinc factum est ut omnes credentes
Non est occultuin omnem vitam hominis esse subj in Christum, eruantur a lege,sublatopeccato;f quia
a Vet. edil. ct mss.
nonnulli, Nisi spurcitih inter- Romanh ex Alhenis perlaius est; alii noiinulli, par-
sii; Rom.edit. ac pauculi etiam mss., nisi spurciiies; _.fiiex Grmcis; sicut el Grmci ex Hebrwis: quamvis
iniersit; sedalii mss. multo plures, utin texlu. Rur- enim ante Moysen.... nam Leges Romanis cx Athenis
sus vero pro sacramentum mulum est, ut in edit. etl perlatw sunt.
inss. quibusdamhabelur, in aliis cod.legitur, sacra- d Mss. aliquot, liberati a Lege non erunl sub illa, a
mentummotum est, in aliis notkum est. qua tenebantur rei, nec ullra expedire esse sub Lege;
35Omnes edii. ac
pauei mss.,quia peccatum mors ;: ulmortem, etc.
melius coeteri, quia pef peccatum niors. c Iidem coA.IIortua enim Lex dicitur, cutn cessat
c Sic omnes edit. ef/mss.
aliquot : alii vero non1 ejus auciorilas. Si autem mortuus, elc.
pauci hsec.prse se ferunt _ partim ex Grwch, partimt f Mss. Carn., quia vinclum peccatum.... a quo vin-
ex Hebrmis; qudmvis anle llaysen non latueritLex: clus-est.
sed ordo non erat, neque auctoritas; nam Legh ordo1 ~ l
PATnnT,. "XVII. «
" '
407 AD OPERA SANGTIAMBROSII APPENDIS.1 108
i
yictinn peccatum, quod est diabolus, per corpus A i hi qua detinebamtir.Sdlutisumris*aL.ege,dum rcmis-
Christi,, non habet aiiclorilatcm in eos, 'qui ad illum sionem peccatorum aecepimtis; non enim jam hobet
perlinent, a quo viclus cst. Dum enim non peccal et in nos poteslalem , irifidisenim et peccatoribus do-^
occiditur quasi reus. vicil peccatum de peccaio, hoc niinatur. Lex autem morlis ideo dieta est, quia pu-
est, diabolum proprio peccato, quod in eo admisil, nit reos; mortificat autem peccatores: non ergo mala
damnavit: et chirogrophum quod peccato Adse de- esf, sed jusla. Quamvis criimnvalum sitpatientihus,
creliim erat, delevit (Coloss. _i, 14); quando abinfe- quod inferlur a Lege; sed illa non est mala , quia
ris resurrexit, data hujusmodi forma eredenlibus jusle infert iram. Ilatjuenon mala esl peecatoribus,
sibi, ut a morie secunda teneri non possent. Ac per -sed j-ista, bonis VerOspiritalis est. Quis enim dubi-
hoc mortui sumus Legi per corpus Christi; qui enim let spirilale esse projbibere peccare? Sed quia lioc
Legi morluus non fueril, reus est: et qui reus est, non poluit, u( salvaretiiominem remhtendo peccata,
seeundam morlem evadere non potest. lex fidei data esl,quse creden(es liberaret a dominio
Utsiih alterius qui ex morluh resurrexil, vt frucli- Legis; u( possent reparare Se ad vilam , quos Lek
ficemus Deo. Hoc dicit, quia idoo mortui sumus Legi, ienebat reos ad morlem. Ipsis eriim Lex mOrtis est,
ul de coeteroChrisli simus servi solius : et hoc «rit quibus iram operatur eausa peccati,
fractificare Deo. Acquirilur enim Deo, qui in graiia 1B Ila ul serviamus iwiovitale spirilus , et non in ve-
ejus manei, dignus resurrectione promissa. tuslale lilterw. Hiclegem tangere pulatur, quam qui-
(Yers. S.) Cumchimessetnus in cflnie.Gumin carne dem ad comparationem legis fidei iiiferiorem facit;
jsit, est enimin corpore, negat se esse in carne; quia non tamen inimicam judicat. Nam ideo dicit nos
hic dicitur esse in carne, qui aliquid sequilur, quod erutos a lege mortisl tit serviamus legl fidei, quoe
lege prohibetur. Igilur in carne esse multifarie inlel- nobis proesidium conjtulit salutare , quod velus lex
ligitur : nam omnis incrcdulus in carne est, id est, non potuil; ne gra_ia_jbeneficiuminanire videamur,
carnalis; et Christianus sub lege vivens in cafne est; Jegi veleri servientes.j Lex vetus non criminis uiique
et qtii de hominibus aliquid sperat, in carne est; nomen est, sed lemporis vel oelatis; senuil enim,
etqui male intelligit Christum, in carneest; et si -quia cessavit. Lex aulem spirilus ipsa estlex fidei;
quis Christianus luxuriosam babet vitam, in carne quia fides in animo^esl, nec operibus addiseitur,
est. @4 Hoc tamen loco in carne esse sic intellige- sed corde creditur : et mens ipsa intelligit natnroe
mus, quia anle fidem incarne eramus; sub peecalo snas ,esse quod credit,| nec oculis cernitur, aui mani-
enim vivebamus, Iioc est, carnales sensus sequcnles, bus palpalur : et qua.'speianlur dona, non visibilia
viliis et peccatis subjacebamns. Sensus autem carnis sunij nec terrena, sed spiritalia. Yelus ergo lex in
est, non crederespiriialia, idest, sine commixlioiie iG tabulis lapideis formaia est : lcx autem spiritus in
viri virginem peperisse, el ex aqua et Spiriiu sanclo tabulis eordis spiriialiterseribitur, ut sil eeterna :
hominem denuo nasci, et solulam aniinam a copula c littera autem legis veleris aUate eonsumitur. Esl
carnis rursus in carne resurgere. De his diffidens, et alia inierpretatio Ilegis spiriths; ut quia prior
in earae est, hinc : lex ab opere malo iuhibuii, boec aulem,cum nec in
Vilia, ait, pecralorum, quwper Lcgem ostenduntw., corde peccare debere idicit, lex spiritus vocatur; ut
operabanlur in membris nostris, nt fruclificarent morti. (otum honHiiem faciatlspiritalem.
Manifestum est quiaqui non eredit sub peccato agit, (Vers. 7.) Quid ergb dicenms? Lex peccalum est ?
et captivus trahitur ad viiia admittenda; ut fruclum Absit, Quoniam legem moriis hanc dicit, et erutos
faciatniorti jsecundse: lucrum enim tunc facitmors, nos ab ea gratulaiur, et in illa Deo servire negal;
a cum peccatur. In membris lamen dicii vitia ope- ne iniquam hanc asserere putaretur, hPc purgat,
rari, non in corpore, ne occasio esset male iractan- cum dicit: Absil. \- ,
tibus corpus; quia in maliloquio lingua arguitur, et Sed peccatutn non <cog'novi,uisi per Legem. Non
in furlo manus corripiiur, et hi dissimulanie aures ergo peccalum est Lex, sed index peccati; ostendit
increpantur,elitain cseteris, quoequamyis de corde enim el quse latebant peccata, et quia impune fu-
exeant, b Domino in Evangelio ai.estasiie (Matth. -0 tura non essent apud ]Deum. Quo comperio, homo
xv, 48); membrorum tamen ministerio explenlur factus est reus; et ideo non videtur graiias agere
operibus. Disputatio itoeetangit Jndsoos, -ei,eos qui Legi. Quis enim libenter habeat eum, qtii sibi poo-
Chrisiiani dicuntur, et sub Lege volunt viverc; ut nam imminere anivunliat? Legi autem fidei gralias
discentes carnales se csse, recedant a Lege. Vitia agit; quiaqui per legem Moysi reus factus est, per
t.imen peccatorum quse dominariin carne agenlibus legem fidei reconciliatus est Deo : qiiamvis el illa
dicit, per Legem ostendi, non per Legem fieri de- justa et bona sil; osiendere etenim imminens peri-
monsiral; index enim peccati Lex est, non geuitrix, culum, bonum est. Sell huic magis gralias agit, pef
reos faciens peccatores. quem ereptus de periculo vivit.
(Yers. 6.) Nunc anlem soluli suihus a Lege mortis, . (gg Namelconcupiscentiam nesciebam,nisi Lexdi-
'
.1 : .
a Corb. cod.,. cuin peccalur in membris."Sane vitia restitiitum est.
dicil operari, etc. c Mss. aliquot, Litlermaulem.... consummunlur...
h Domino in Evangelio atteslante,'aberat ab edii. ab errore malo inhibuii.
omnibus, et mss, nonnullis : sed ex aliis pluribus i
ifS COMMENTARIAIN EPISTOLAM AD"ROMANOS. 140
cerel in Exodo : Non concuphces (Lxod. x, 17). Non A supra memoravi; hisi quia sine limore Dei homo
discrevit concupiseentiam hanc a peccatOj sed niis- vivebat, securus quod non esset Deus judicaturus
cuii, hocsignificans, quia cum nec suspicio quidem actus hunianos.
esset istud non licere apud Deum ; cognovi, inquii, Sed cuin veiihselmaridaluin,.peccatumrevixil. Ideo
esse peccatum. Sub sua persona quasi gerieraleih dixit fevixisse peccalum, ut significaret "quia anle
agit causam. Lex itaque concupiscehliam probibel,,, vixerat: postea autem desidia jiominum morluuin
quse propterea quod obleclamenlo est,- non pulaba- sestimaium esi, cum "viveret,sicul assolet falsa fama
lur esse peccatum. Simplex enini videbaiur causa , -fieridpereg'rinis. Hocergosignificat quod in initiis
concupiscere aliquid proximi, lioc aulem Lex prodi- nohlatUerit pee&atum imputari apudDeum,hocest
dil esse peccalum : ssecularibus hauique lioiiiiiiibus vixisse : sed cum consucludo peGcaiidihoc oblilte-
a nihil tam inultum videturet placidtihi; 'quam vo- rasset, moriuuin aislimaium est; tiicrimch tumpef-
luptas. sona deficere putaieluf. Cum autehi data essel Lex
(Vers. S;) Occasione efgo accepia, peccalum per vel reformataj fevixit apudehs, apud quos hioriuum
mandatumoperaium esl in tne otnnemconcupisceritiam. sestimatum erat; cceperiirit eniin scire imputari
Omnemdicens concupiscenliam, cuncla peceata si- peccatum.
gnificat. Supra enim concupiscentiam juxta Legem JJ I (Yers. 10.) Ego aiderii riioriuus sum. Mbrtuus est
niemorat, cui .iuncca_leraaddens vitia, omnein dixit horiib; quia videt se reum esse apud Deum, qiii ante
concupiscentiam operatam ih homine inipulsu dia- se putabat noh futurum obhoxium ex his quse
boli, quem in peccato significat; ul in conlrariurii peccabat.
fieret Iiomini Lex, quse data erat, ut prodessel. Vi- Et ihvenlumesl inihi mandalum, quod efal 'dd vitam
dens;-enim diabolus auxilium per Legem pibvisum 'dalum, hoc esse ad tnoiiem. Yeium esl, qhia Lex ad
homini, quem in h conditione se lam propier pec^ vilam data est': sed ciini hoiriiheih hoh solurii de
calum Ada_,quam propter ipsius habere gratulaba- prseterito, sed et de fuiuro peccantem reum fecit,
tur, iniellcxit factum adversum se.Quem enim vidit e facta esl Lex data ad vilam, fessead_morlem : sed
faclum sub Lege, pro certo habuit de suo sublalurii ut dixi, peccanti; quia obedieniibus" piPDcil ad vi-
dominio ; agnoverat enim homo quomodo poenam tam.
inferni evaderet. Hinc exarsit iracundia adversus\ (Yers. 11.) Nampeccdirim, occasione acceptd per
hominem,ulilli Legem inveflerel; ul prohibitas ad- mandaium; seduxil me, 'el per illud occidii. Peccaluni
niillendo, Deum rursus offenderei; et denuo in \w- hoc loco diabolum intellige, qui iiuelof peccati esl.
teslaiem diaboli caderet-. Ccepit non irnperare, sed1 Hic oecasionem"per legfemiiivenit, quofhodd crude-
subtiliter fallere ; quoniam in Lege data amisit do--Qlilaiem
( sUatn de nece hominis saliarel; Ut quia
. ininium diabolus, sciens hoihinem ad Dei judiciumi fLex comminala esl peccaloribiis, hoirio@@inslinciu
de ca.tero pertinere. ejus pfohibita seinper admiflens, offensP Deo, ullio-
- Sine Lege enhn peccalum mortuum erat. Hoc du-- nem Legis incurreret; ulab eaquse illi pfbfuiura
.plici geiiere intellige.idum csi, ul et diaboluni ini data eiat, damnaretur. Quia enini inviio illo dala est
peccato scias significatum, c et hocipsum peccatum,, Lex, exarsit irividia adversus homiiiehi, utehiri am-
quod vocalur pecciuum. Mortuus enihi dicitur fuissee plius vitiosis voluptatibus maculafet, ne mamis ejus
diabolus; quia cessabat ab illusione hominis anlee evaderet.
Legera, sed erat quasi qtiielus ; securus enim eratt (Yers. 12.) ItaqueLe'x.quidemsdncta,elmandalhm
de possessione ejus. Peccatum autem mortuum esse' e' sanctuni, el justum, et bonunl. Ut nihil adversse suspi-
dixil; quia putabalur qiiod hon inipuiarelui'apiidd eionis feinaneret in Lege, sic illam commehdat, ut
Deum : ideo apud homiriem mortuum eral; quasi;i non soliiin jusiam hahc, sed et sanciam el bonam
impune peccarelur. Nani non Jatebat peccalum, sic-:- pfohuhliel. Nam mandalum Legem inlelligi evan-
ul supra dixi : sed ignorabatur hoc, quia Deus ju-i- geliciis sermo testalur. Ait enim: Si vis ad vitam
dicaturus esl. Quod cuih data Lege manifestum est U veiiire, serva mahddta (Mattfi. xixj 17).
revixissepeccatum. Quare revixit, nisi qifia anlee D (Yers. 13.) Quodergo bonutn vst,inihi morsest?
vixerat, el poslea desidia honiiriiim moituuin aesti- Absit. Yere absit; linde enim fieri pbtest, ut quod
matum est, cum viveret ? Putabalur ehim noh im- bonum esse probatur, mors intelligaliir?
pulari peccaturrij cum imputaretur. Vivens ergo proo Sedpeccaluihtitapparealpeccaturii,perbonum miki
morluo hahebatur. opefalum est mortem. Diabolum dicitper bonurii oc-
(Yers. 9.) Ego aulemvivebamsirie Lige aliquando.i. casionem accepissC; ut malum opefareiur homini-,
Quid est sine Lege, cum Lex sempei fuerit, feicut H dtim illuni seducil ad mbrtem ; quia ul ea quoe anle
a Edit. qusedamParis.jjztVi./tamenjucundnm. Non n c Rom. edit.-, et hoc ipsum quod vocatur peccatunu
satis apte. Morluus enim dicebatur diabolus.
h Ita vet. edit. a quibus hoc solo recessit Rom. i, d Yoci peregfinh subriecluhi "nonpauci toss. tioti
quod voces alio bfdine cbllocavit:' fnss. auteiii ina-
i- vera : sed parum scite. ;
e Roin. edit. sola, invenla esi Lexdata,
jori humefo ; quem in coridilionese (npniiujli sua) t) ete.
f Vel. edit. cum mss. non paucis, Lex domiriala
propler peccaiumAdwkabere gratuiabaniiit: alii vero,),
licetcorrupti, fnagis ad edit. accedunt lectiorieni, it est; Rom. fedit.cutn aliis mss., Lexcbminihatdest.
quam retinemus.
iii ADIOPERA SANCTI AMBROSIIAPPENDIX, HS
Legem male gesta sunt, per illccebram cupidinispro- A vestrh (Esai. L, 1): Adam enim vendidil se prior, ac
barentur esse peecala, et de coelero vitarenlur, per hoc omne semeni ejus subjectum est peccato.
adalaest Lex, manifestala in litteris. Tunc incensus Quamobrem infirmum esse homineni ad proecepta
est Satanas, per bonum utique; vidil enim provideri legisservanda, nisidivinisauxiliis muniatur, hincest
homini, et illicita illi suasit; ut pro vita ex Lege ei unde ait : Lex spirilalis est; ego autem cdrnalh sum,
niors provenirel. Quod quidem negligenlise humanse venumdalus sub peccaio , hoc est, Lex firmaeslet
ascribendum est, quse sic vigorcm nalura. suoain- justa, cl caret culpa : homo autem fragilis csf, d et
lirmavii cupiditale peccandi, ut suggestiones adver- paterno, vel proprio @y subjngatus delicto; ut po-
sarii reprimere non posset. Inimicus tamen, quem testate sui uii jion possit circa obedientiam Legis.
in peccato significat, ut appareat esse inimicus, per Idoo est ad Dei misericordiahi I confugiendum,
a >ul se-
Legem accepit occasionem operari homini mortem. veritaiem Legis effugiat, et exoneratus deliclis, de
Dum enim ad illicila illum suasit, apparet esse ini- csetero Deo favente, inimico resistat. Quid est enim
niicus. Quamquam et ante legemmortem homini pro- subjectum esse peccato,nisi corpus liaberevitio ani-
curaverit, excepta prima causa Adse, post Legem mae corruptum, cui se inserat peceatum, et impellat
(amen majores ei pcenas apud inferos, ubi mors se- hominem quasi captivuin deliclis, ul faciat volunta-
eunda est, adinvenit. Minus enim criminis est ante B tem ejus? Ilinc Dominus inter cselera ait: Venitdia-
Legem riianifestatam peccasse, quam posl Legem. bolus, eltollit quodseniinqtumestin coriltoruin, ne salvi
Ut fial supra modum ipsum peccalum peccans per fiant (Luc. vm, 12). Undeidem Apostolus in alia epi-
mandatum (Gen.. xv, 16). Quid est, supra modum; stola ail : Nonest nobis\colluctalioadversus carnem et
quasi datus sit modus delinqueiuibus. cum peccare sanguinem, sed adversussprincipeselpotestates, conlra
non liceat'? Sed Dei verba sunt dicenlis : Non spiritalia nequiliw in cw(eslibus(Eplies. vi, 12), quos
sunt comptela peccata Amorrhmorum (Ibid.). Per saiellites conslal esse Satanse.Nam anieproevaricaiio-
quod ostendii mensuram quamdam esse delictoruni, nem liominis priusquani se manciparet morli, non
quam cum impleverint peccatores, vila digni mini- erat liis potestas ad interiora hominis accedere,et
nie judicentur ; sicut el Pharao, h quia istum mo- cogiiationes adversas inserere. e Unde el aslulia ejus
dum impleverat, Dei virtuies et signa iu illum os- factum est, ul confabulatione per serpentem honii-
tensa sunt, per quoe cseleri terriii ad emolumenta nem circumveniret (Gen. m, 1).| Poslquam autem
vitsese exercereni, utin morluo vita discatur. Sed circumvenit eum et subjugavit, potestatem in eum
alius est modus, quem tractat Apostolus; ut osten- accepit, ut interiorem hominem pulsaret, eopulans.
dat enim plus peccatum esse sub Lege, quam fuerat se menli ejus; ita ut non possit agnoscere quidsuura
anleLegem, suprahunc modum peccalorum amplio- C sil in cpgilaiione, quid illius, nisi respiciat legem.
rem modum significat crevisse post Legem invidia (Vers. 1S.) Quod enini operor, non intelligo. Non
el astutia Satanse; ut providenlia Dei contraria fie- inlelligit quod operalur, quia yidet aliud se per Le-
vet homini, cum timore Logis minime peccare de- gem scire,- et aliud agere. Non enim quod volo, koc
buerit. Ideo Deus ut Invidiam diaboli vinceret, et ago: sed quod odi,illud facio. Subjectus peccato facit -
mulavit utiquej quod non vult.!
providentiam suam bomini ratam faceret,
ordinem, mittens Salvalorem Christumcqui etdiabo- (Vers. 16.) Si autem quod odi,itlnd facio, consen-
Ium vineeret, et statuta Dei erga hominem.firmaret. tio Legi. Probat Legem recte prohibere, quando in-
(Yers. 14.) Scimus enim quod Lex spiritalis est. vitum se hoc faeere, quod lex vetat, profitelur : et
ideo ait: Sci- naluroesuoe dicil esse, quod mandat Lex; quiaquod
Quoniam scientibus Legem loquilur,
mus quia Lex spiritalh est; nec enim se sub Lege extra facit, odiosum sibi dicit.
darcni, nisi agnoscerent istam esse spiritalem. Le- (Vers. 17.) Nunc autemjamnonego operor illud,
labulis: sed quod inhabitatinmepeccatnm. Quoniam lege vi-
gem Moysis spiritalem vocat, quaeest datain
det proliiberi quod agit, jet consentit non debere fieri
quoe quia peccare prohibet, spiritalis esl; quippe
cum visibilia et camalia coli prohibeat. Hoecadcom- ac per hoc aliudesse, cujus impulsuhsec agi decla-
1}
mendationem Legis pertinent, ne culpa forte digna rat, idesl, peccatum. Peceatum autem ideo_seraper
exercuit in nominal,f cum sciatur diabolus esse cum angelis
putaretur ab aliquo; quia severitatem
peccatores. suis; quianisi peccasset primus honio, hsecnon prove-
sub peccalo. nirent :ac perhocpeccatumest,quodeaomniafacit.
Ego autem carnalis sum, venumdalus
Hominem autem carnalem appellat, dum peccat. (Vers. 18.) Scio enifn quod non inkabilat in me,
Vehdilus sub peccalo. Hoc estvenditum esse sub pec- koc esl,incarne mea, bonum. Non dicit, sicut quibus-
caio ex Adam qui prior peccavit, originem trahere, dam videtur, carnem malam: sed quod habitat in
ct proprio delicto subjectum fieri peccato, sicut di- carne, non essebonum, sedpeceatum. Quomodo in-
cit Esaias propheta : Venditi estis, inquit, peccalis Iiabitat in carne peccatuhi, cum non sit substantia,
a Rom. edit., dala est Lex lilterh formata in lapi- d Itamss. aliquot, ad Gill. edif.; cseteri autetn mss.
ac edil., 1el paterno subjugatus deliclo.
dibus. ° Rom. edit., Primuhi aulem aslutia ejus factum
h Mss. aliquol, quiajustum islum modum. Non sa-
tis recte. est... homocircumvenirelur.
c Nonnulli mss., qui et diabohtm premeret, et ko- f Rom. edit. sola, iit scialur diabolus, efc. j
mnem liberaret.
115 COMMENTARIAIN EPISTOLAM AD ROMANOS. IU
a sed prsevaricaiio boni ? Quoniam primi hominis A animo habitat peccatum, sed in carne, quse estex ori-
eorpus corruplum est per peccatum ut possit dissolvi: gine carnis peccati, et per traducem fit omnis caro
ipsa peccati corrupiio per conditionem offensionis peccati. Si enim anima de traduce esself et ipsa, et
manelin corpore, roburtenens divinse sentenliseda- in ipsa habitaret peccalum; quia anima Adse magis
la_ in Adam, quod estb signum diaboli, cujus in- peccavit, quam corpus: sed peccatum animoecorru-
stinctu peccavit. Per id ergo quod facti causa manet, p'Ucorpus. In carne ergo habital peccalum quasi ad
inhabilare dicilur peccalum in carne, ad quam dia- januas animoe; ut non illaru permittat ire quo vult.
bolus accedit.quasi ad suam legem, et manet quasi In anima autem s si Iiabitaret, numquam se cogno-
in peccato peccatum ; quia caro jam peccali esl, ut sceret homo : nunc auterii cognoscit se, et coridele-
decipiat hominem suggestionibus malis ; ne homo eialur legi Dei.
faciat, quod pracipit Iex. (Vers. 23.)TJf/eo autemaliam legemin membrismeh
Nam velle adjacel miki. Tam bona asserit, quse repugnantetnlegi menlismea el captivum me duccntem
.jubet Lex, ut naluraliter sibi placere dicat, el velit inlegempeccali qumestin membrismeh. Duaslegesme-
facere. Perficere aulem bonum non invenio. El placet morai exquibusuriam in membrissuisvidereseflagi-
ergo quod^ Lege jubelur, etyoluntas est laciendi: lat, id est, iu exteriorehomine, qui esl caro velcorpus.
sed ul impleaiur, poiestas el virtus deesi; quia sic B Kaecesl lex adversa, h_ec repugnans animo, trahens
pressus est poteslate peccali, ut non possit ire quo illum caplivum in condilionem peccali; ne ultra in-
vull, neque valeal conlradicere;' quia potestatis ejus grediens inveniat assertorem. Alia est lex mentis,
alter est Dominus. Homo enim jam consueludine quse est lex Moysi, vel naluralis, quoe esl in animo.
peccandi gravatur, et facilius succumbit peccaio Hoec pressa est violentia peccati, negligentia quidem
quam legi, quam scit bona docere; ae si velil bona sua, quia dum diligit vitia, subjicit se peccalo, ut ipsa
facere, premit illum consuetudo, adjutore inimico. consuetudine leneretur capiiva ; dominatur enim ho-
(Yers. 19.J Non enimquod volo, facio bonum : sed mini consueludo. Quatuor quidem leges nominai :
-quod nolomatum, hoc qgo. Ssepe repetit,uldilucidet. primam legem spiritalem, quoe est etiani naturalis,
Hoc ergo est, quod supra dictum est, quia ut capti- quae reformata est per Moysen, et posila in auclori-
vus per supradictas causas" illud c cogitur facere, tate, ipsa est Dei Lex : deinde legem menlisconsen-
quod vult peccatum. tientem legi Dei: tertiam legem peccaii, quam ex
(Vers. 20.) Si atitem quod nolo, koc facio; jarn praevaricatione primi hominis in membris dicit habi-
non egooperoriltud, sed quod habilat in me peccalum. tare : quartam vero quae in membris videtur, dum
dHoeestquod jam supra memoravit, quia pressus rhala suggerit, el recedit. Sed hse legesiierataequa-
et subjugatus peccalo, non suam, sed illius perfieit {G luor videntur, cum sint duse, idfest, bona el mala.
volunlaiem. Numquid quia invilum hominem dicit Lex cnimmentis ipsa est lex spiritalis, sive Moysi,
peccare, immunis debet videri a crimine ; quia hoc quse vocatur lex Dei: peccali vero lex eadem est
-
agit, quod non vult, pressus vi poiestatis? Non uli- - quae et illa, quam in membris dicit videri, quse con
que; Ipsius enim vitio et desidia hsec ccepta sunt. tradicit legi nieniis nostrse.
GS Qma enim mancipavil se per assensum peccalo, (Vers.24,25.) Infetix ego komo, qtiis me libei^abit
jure illius dominatur; primum enim suadel, c ut vi- de corpore mortis hujus ? Gratia Dei per Jesum Chris-
cto jam dominelur. Apostolus autem ut graliam Dei tum Dominumnostrum. Infelicem hominem dicit, quia
prseferat, haecexponit de quamis malis Jiominem Ji- nascitur sub peccato. Numquid non vefe infelix est
beraverit, aut quoeexhia ex Adam irahif, quse vero homo, quiin hanc haeredilalein prsevaricationissuc-
benefieia per Christum consecnlus est;ulcuinec cessit, h hos(em seeum habens peccalum, per quod
Lex quidem subvenire potuii, demouslrarel. ad illum aditum habet Satanas ? Gradus enim fahri-
(Vers. 21.) Invenio igitur Legerhvolenti mihi facere cavit Adam, per quos ad filios ejus exspoliator as-
.bonum, quia inesl miliimalum. Legem Moysi asserit cendil, nisi clementissimns Dominus motus miseri-
voluniati susedare consensurii contrapeccaiumquod cordia gratiam suam per Chrislum dedisset; ' ut ei
in carne habilat, quod aliud cogit facere, quam quod 'j) relevatum gerius humanum remissione peccatorum
vult homo ei Lex. accepta, de cselero possil resipiscere , represso et
(Vers. 22.) CondeleciorenhnLegi Dei secundumin- damnato peecalo. Potest enim exoneratus malis et
terioremhominem. Animum hisobleetari dicit, qusea purgatus resistereadversario, polestate recepta con-
Lege tradurilur: hic est in.eriorhomo ; quia non in traillum, dum adjuvatur a Deo. "Hic quasi legem fi-
a Eadem edil. Rom., sed privatio boni. e Codex Corb., ut invicto vitium jam dominelur;
b Omries edii. signum legis diaboli.. . : . peccavit alii nonnuili, ut vitium jam dominetur.
Adam; omnesjnss. ul in contextu. f Nonnulli mss., et ipsum inipsa habitaret. Inani-
c Rom. edit. cum mss. quibnsdam, cogitur facere moautem non permittitur habilare propter arbitrium
peccaium, quod non vull. Minime male : sed tamen liberum volunlalis. Igilur in carne, etc.
aliarum edit. et mss. leetio npn est deserenda ; pec- s Iidem cod., sikabitaret, perturbaret euni, m se,
caium enim hic esl in recto
" casu, idemque sonat ac . oumino cognosceret.
- • h Omnes
diabolus. _ eiit.,hospitem secumkabens; omnes mss.,
d Corb. cod., Hoc esl diabolus, quem supra ntemo- hostemsecum habens.
i-dvit. Rursus aiitem posl versus aliquot pro viiio el 1 Ita mss. plures potioresque : alii vefo el edil.i
ilesidia, idem eod. exhibetj vitio et desiderio. utireveldtumf eie, Non sali?rectci
$15 - AD OPERA SANCTI AMBROSII APPENDIX. | _!G
dei tertiam inducit poiiorem, quam et gratiani vocat: A ritdindagari invitus. Caroaulcm quia judiciuin non
quoeex lege lamen spirilali originem habet; quia per liabet. neque capax est discernendi (est eiiim bruia
linnc iibe.ralus est homo, ut quia Moyses dedit Jegem, naiura) non pitest inimico,adilum claudere; ne ve-
deditqiie e.l Dominus, duse dicanlur : una lamcn in- niens jintro.eat, alque ahimo contraria suadeat, ac
telligatur, qnantum ad sensum et providentiam per- per hoc: Came, ait, s.r.io legi peccati. Cum enim
tinel. Illa enim iniliatrix est saluii., hsec vero con- unus honiocarne constel et anima, exilla parle qua
summalrix. Sed non hanc partem legis dico, quoein sapit, Deo servit; ex altera autem qua siolidus esl,
neomeniis est et in circumcisione et iuescis;sed legi peccati. Si aulem| bomo in eo quod factus est,"
quse ad sacramenlum Dei perlinet et disciplinam. perdurasset, non essel poteslas inimico ad carnem
Gratia ergo Dei per Christum liberatus est homo de ejus accedere, et anima. coulraria susurrare. Ul au-
corpore mortis hujus. Hanc dicil mortem, quam su- tem totus horno' minime reparatus fuisset Chrisli
pra ostendit innecem homhiis per peccalum inven- graiia| ad siatuin prisiinuni, senlenlia obsliiitdala
tarp apud inferps, quoe appellatur secunda : corpus in Adam (Gen. ni, 17); iniquum enim eralsolvere
autem morlis est cuncta peccata; mulia enim unum senlenliam jure depromptam. Idcirco manente sen-
corpus sunt, singula quasi fg9 membra uno auctore tentia, providentia Dei remedium inventum esl, ut
inventa, ex quibtis homo ereplus graiia Dei per ba- B $ redhiberelur bomini salus, quam proprio vitio omi-
pismum, siipiadiclam mprlem evasit. -Neque enim serat; e ut hic sanatus crederel quia adversarius
in carnep corpore posilus, de eo ipso ereptum se ejns devictus polenlia|Chrisli, non auderet, trans-
dieeret: sed boc corpus dixit, quod spperius per puncta sententia primse mortis, hominem sibi de-
hap^ismum et pbservaniiam Legis deslrui significal. fendere, adunaio genefe Ada1, ne ad primas criginis
Nam e( cum dicit : De corpore mortis, ostendil aliud redderelur facturam jam tolus pernianens iinmor-
corpus esse non mortis. talis. , |
Igilur ego ipse metile seryio legi Dei. Legem Dei CAJPUTYIH.
eum dicii, et Moysi sigiiifieal legem , a et Chrisli. (Vers.-1,2.) Nikil ergonunc damnalionis est iis, qui
Carne aulem legi peccali. Ego ipse, id est, qui libe- sunt in Chrisio Jesu, qui non secundumcarnem ambu-
ratus sum de corpore morlis. In corpore esi; quo- lant. Veruni est, quia nulla damnaiio esl borum, qui
modo liberalus est de corpore mortis, nlsi quiai sunt in Chrisio Jesu ,,legif Dei sollicite servienles.
liberatu. est a eunciis malis? Remissip enim pec- Lex enim spirilus vitwin Clnisio Jesu iiberavii mca
catorum onmia tnllit peccaia. Liberatus ergo des lege peccati el morlis. Securilalem fl igital bmuiui per
corpore moriis grali.a Dei per Clirislum, menle', gratiam Dei, ul de suggesiionibus diaboli non sil
vel anitno scrviolegi Dei, carne• aulein-legipeccaii, C sollicitus, dummodo spernal illos ; nihil enim obe-
id est, diaboli, qui per subjectam sibi earnem sug- runl homini apud moriem secuudam ; quia lex fidei,
geslion.es mabis ingerit aninia.. Quia ergo duplex id esl .piritus, liberavil bominem a morte secunda,
esi homo,h cyme conversus el anirno, legi Dei menlei damnato peecato : neciobe.ljnui homini, qoia rarnis
servire se dis.it; quia animus deyotus est Deo, et'- inesi Ipereaium, si inodo repugnet illi, memor JU-
recuperata sui potesiate, repugnare potest peccato, xilii Dei : sed et coronandus esl, qui peccati iu
quod per cornem operalur. Quia enim caro cprru- carnej manentis premit consili.i; magna enim soler-
pta esl, et moni subjeeia, quae sic facta erai, utt lia cst domestici hostis insidias evilare. Lex ergo
societate el conjunclione animse non morereiur; ; spiritns vita., ip.a esl Iex fidei : nani etMkiysis Iex
recepit desideria, c quorum quasi onus quoddami spiritalis est, quia prohibet peccare; non tarnen
transfcrt ad animum, ut et ipse gravetur. Sed quidI vils., quia reis morlis pcccaia remiitere non potesl,
respuit illam ? Mqrs graiise Dei. s ut vivificet morituros. II_cc vero quia ei peecare
Menle servio tegi Dei, carne autem legi peccati,, lion viill, et a morie reyocat, lex spirittis vllocappel-
sieut dictum est. Jam enim liber animus, et in con- luiirjiion per lilteram^conslans, sed spiritum; quia
sue.ludinem bonam revoeaius, Spiritu sanclo adju- corde creditur, cl spirilus est, quod creditur. Hsec,
yante , malas suggesliones potesf spernere ; yeddiiai •-D it.iqne Lex in JQ Chr;isto Jesu , hoc est. per fidem
est enim illi aucioritas , qua audeat resistere inimi- Cbrisfi, liberat eredehlem a lege peccmi et mortis.
co. Qui enim jam non est obnoxius, minime pote- L'»x peccati est, quam in membris dicil babilare,
i
a Rom. edit. sola, elCltristi. Igilur ego ipse. Qiiae respuil illam mortem? \Gralia Dei; mss. vero. ut in
autem conliimo sequunlur, rnulto coniractius colli- coniexlu, nisi quod leguntgiw, ubi nos ex ant. edit.
gtint, cod. Corb., Thuan. et Remig. inhuncniodum: reliiiuinms quid. Est autem uior. graiiw Dei mors
Qui liberatus. sum de carne. morlis juxia, inemoratum; ipsa d
Christi. I
sensutn, mente. vel animo. servio. tegi. Dei. Jam enimi Omnes ed.il., indagari in viliis; oumes mss.,t'jj-
liben animus, etc. dagari invilus. _ | •
h Rom. edil., cfli'Jieconcrelnset.animo... e Nfumulli mss., ut hicrenalus crederel. Infra vero
< Yet. edil. ae niss. quidam, quorum quasi hono- ubi omnes mss. ac vfct. edil., ne primm originh ,
rem quemdam (mss. noniiulli, qwiidaw) tr.ansfert ad! Rom.|edit. reposueratjwf prhnw, ete.
aiittiumi, ut etiam ipse generetur : coeleri vero, et f Cod. Corb. el quidani alii, nulln cril damnalio
edit. Rom. ut in coniextu., nisi quod Rom. edit. eorum , qui ckrhliani sunt. At versu sequenli Rom.
proeferl, ul etiam mereretur. Ai conlinuo post ll.om. edil. cum inss. nonnul(U. devoiione.qnimi senienles.
edit. reposuit: Sed quia.repulii illam moiiem gralia e Omnes edit., «I viinficet mortuos; omnes prope
Dei, ait: pro eo quod vet. edit. habent. Sed quid sctipti cod.,...,. tnoriiuros.
117 '
COMMENTARIAIN EPISTOLAM AD'ROMAN0S. 118'
quse suadere nitilur adversa : lex vero mortis Moysi A _ Domini a carne nostra; in eausa enim siniilis est,
lex est, quia mortifical peccatores. Nam"et in alia non in qualitaie peccati substantiie. Proptefea ergo •
epistola inter cseiera dicil de aucloritale. legis : Si similem dixit, quia de eadem subsiantia camis,
minhtralio moiiis formala in lapidibus fuit .» gloria, 0 non eamdem habuil naiivitalem; quia peccato
(II Cor. III, 7). subjectum non fuit eorpus'Domini. Expia.a est enim
Non ergo mirandum si lex spirilalis dicatur , et a Spiritu sancto caro Domini, ut in tali corpore nas-
lex moriis; eum el Evangelium eodem modo. sit. ceretur, quale fuit Adaeanle peccatum; dsola lamen
Dicit enim alio loco inler coetera : Alih odor viim ad sententia data in Adam.
vilam, aliis odor mortis ad mortem (II Cor. n,46). Misso ergo Deus Christo, De-peccalodamndvil pec-
Quos enim opinio virlnluni, aut rerum gesiarum catum, ho'c est, peccalum peccato proprio damna-
visus aut auditiis altrahebat ad fidem, his odor viloe vii. Clirislus enim cum a peccato crucifigilur, qui est
erat Evangeliuni : illis autem quorum sensum in- Satanas, peccavit peccatum in carnecorporis Salva-
flammabat facia virtus ad conlradicendum, morlis toris : quo facio damnavit Deus peccalum in carne,
eral odor a pra.dica.io fidei. Una ergo cum sit fides, ibi uiique ubi peccavil, sicut el in alia epistola ait :
diversilatem prs_slathominibus; sicut-et sol cumsit Detriumphans illos in ipso (Coloss. n, 15); id esl, in
unus, ceram solvit, lulum vero stringit. Qua ergo B J Chrisio. Nam solel dici de quocumque damnato :Tu
quis mente odoralus fuerii fidem, sic el proficiel qua eausa damnatus esl? Respondelur, ut pula, in
illi. Sed dicilur forte : Si eadem proestal hdes quaa honiicidio. Ila el peccalum in earne damnatmn est,
et Lex, cur non etiam ipsa ex parle Jex morlis di- hoc est, in peccalo , quod admisit in carne. Hoc
catur; morlificat enim non credentes? Sed non ita itaque peccalo reus faclus Salanas, amisit dominium
esl. Fides eniin data esl, quse juslificat confugientes reientarum animarum. ut jam signaios signo crucis,
ad se; ut remittat eis, quos Lex tenel reos; ul agen- in qua victusest, in secunda morle lenere non au-
tes sub fide, Jiberi sint a peccato : nain sub Jege deat. Quamobrem ad securitalem nostram hsec ira-
agentes obnoxii sunt. Qui ergo non obediunt fidei, clat Aposiolus.
non occidentur a fide, sed a Lege; quia non acce- (Vers. &.) Utjuslificatio Legis implerelitr innobis,
denles ad fidem, rei tenenlur a Lege : ideoque om- qui non-secundum carnem ambulamus, sed secundum
nes qui malo animo odoranlur verbafidei.remanenl spiHtttiii.ideo damnatum dicit peccatum , ut imple-
in morle. retur in nobis justificatio legis 71 datae a Moyse ;
Yideamus nunc quid inlersit cum dicitur lex spi- sublati enim de eonditionb Legis, facti surhus amici
rilalis et lex spiritus. Hoc iuterest, quia idcirco di- ejusdeus, justificati enim amici Legis sunt. Quomodo-
cilur lex spiritalis; quia proccepia dat, per qu;e non G ( aulem implefur in nobis jusiificalio, nisi cum datur
peccetur, quia qui non peccal, spiritalis vocalur; remissio omnium peccatorum; ut sublatis peccalis ,
hoemulussupeiiorum, id esl, eoelesiium. Lexaulem justificatus appareat, mente serviens legi Dei? IIoc
spiritus proplerea vocatur, quia Deus, cujus fides est non sccuudum carnem ambulave, sed secundum
est, spiritus est. Illic ergo verba sunt, hic res : illic spiriium; uf devotio animi, qui est spiritus, non
_quae Dei sunt, hie Deus ipse. eonseiitiat desiderio peccati; quia perxarnem semi-
(Vers. 5.) Quoniam quod impossibile erat Legis, in nal ecoiicupisceutias animse, quod inest peccatum.
quo infinnabatur per camem, Deus Filium suum mit- Si euim damn3tum est peecalum a Salvatore, quo-
lens in simililudinem carnis peccali, de peccalo dam- modo inest? Damnalum est a Salvatore. et trl-
navit peccatum in carne. Heec dicit, ul bapiizatos se- plici genere damnalum. Primo enim in loco damna-
curos reddat, quia liberati sunt a peccato. Quoniam vil peccatum, dum non peccavit, dissentiens a pec-
quod impossibileerai, inquit, Legis. Cui impossibile calo.Deinde incruce peccatum, quia peccavit, dam-
esl? Nobis scilicet impossibiie ernt mandatum Legis natum diciiur. Unde sublata ,est illi auctoritas quasi
implere; quia subjecti eramus peccalo. ObhocDeus peccaii, qua delinebat homines in infeino propter
Filium suum misit in similiiudinem carnis peccaii. deliclum Adse; ut de cauero in quibus signum crii-
Ha^c est similitudo carnis; quia quamvis eadem ]> ] cis est, detinere non audeat. Terlio damnayit pqc-
caro sii, quaeet nostra; non lamen ila facla in tnero catuin, dum irrita fecit delicta-, remissione peccato-
est el.nata, sicut ei caro nostra. Est enim sanclifi- rum concessa. Gum enim peccator causa admissi
cata inutero, et nata sine peccalo, et neque ipse in peccati damnandus essel, ignoscens autem ei dam-
illa peccavit. Ideo enim virginalis uterus electus est navit in eo peccatum. Ilaque si et nps Salvaloris
ad parlum Domhiieum, ut in sanciilate differret caroi exemplo non peccemus, damnamus peccatum.
a Mss. haud pauci, prmvaricatiofidei. e Vet. edit. cummss. aliquot, concupiscenliasani-
h Vet. edit. ac inss. aliquot, winulus superiorumi mm, quod inest peccatum-.Si damnaium est peccaium,
cmlestium; Rom. edit., wmulus spiriluum cwlestium;, quomodoinesl? Damnatum est et a Salvalore, et tfi-
casteri rnss. ut nos in texlu. plid, ei.c; edit. Rqm., coitc. anhnm, dum inest. Si
c God. aliquol, noneamdem habuil nativitatem,ex- damnatitm, est- . . . Damnatum est et a .Sal.natore
piala est enim, etc. triplici, elc. : plures vero et poiiores. mss., iipbjscuni
a Ita vet. edit. ac plures mss. : Rom. autem edit.,, facimit, e quibus Corb. pro Damnatumest et a Salva-
salva lamen senlentia lata in Adam : quee verba ini lore, elc, legendum prsebet, prasertim quod triplici,
mss. non paucls omittuntur. eic.
119 ' AD OPERA SANCTI AMBROSHAPPENDIX. 120'
(Yers. S.) Qui enim secundum carnetn sunt, qum A Deus fecerit ullra, quam sapitf homo. 0 prudeiues
carnis sunt sapiunt. Hoc dicit, quia qui suggestioni, mundi, qui puiant Deum non debere aliler facere,
quse efficitur percarnem, oblemperal; quse carnis quam facit ab eo condita crealura; ut ipse similis
sunt, sapit. Hocenima 5111suave videlur, quod se- creaturis pulelur! Slc csecati sunt, ne videant qualem
quilur, contra fas appetens usum et senlenliam erro- coniumeliam Deo faciurit. Opus enim quod in laudem
ris carnis; in carne enim mundanus error signatur suam pra_dicandain facere dignatus est, isti vitupe-
quacumque ex parie. rantes, 72 increduluni et slultum asserunt: s ae
Qui vero secundum spiritum, ea qumsunl spirilus, per hoc Dci legi subjecla esse non polest isia carnis
h seniiunl. Manifestum est, quia qui se acarnis desi- prudenlia; ad hoc enim studium suuin exacuunt, ut
deriis continet, juxta Iegem mentis vivit; hoc eiiim Dei gestis repugnent. ]
illi utile vidctur sapere, quod coiivenlal Legi. (Vers. 8,9.) Qui enimin carnesunt, Deo placerenon
(Vers. 6.) Nam prudenlia carnis mors est. c Pru- possunt. Sapientes mundi in carne sunt,h quia muntli
entia carnis peccalum est, quod generat mortem. sapientiae student, pef quam Dei legi repugnenf.
Prudentia enim ideo dicilur, cum res stulta sit; quia Quidquid enim contra legem Dei est, carnale est;
ssecularibus hominibus errores ex visibilibus con- quia ex mundo est; fotus enim mundus caro esl :
cepti sive in sensu sive in actu contra legem Dci, 2»omne enhn visibile carni depulatur; eognata enim
prudentia videnlur: maxime quia omnis induslria sunl carnis, immo elementa carnis. Ideoque qui
et astutia illorum in eo est, ul peccent. Sapere enim mundanis rebus obtemperai, in earne est.
sibi videntur, si istud diligentius curent; cum nihil Vos aulem non esiis in carne, sed in spiritu. In
stullius sit, quam peccare. Est et alia prudentia carne posili, dicuntur non esse in carne', si assen-
carnis, quae mupdanis rationibus inflata, negat ali- lienleslJoanni aposlolo, mundana non diligant; sen-
quid fieri, ut mundi careat ratione. Unde deridet tentia enim hominis suam quasi fingit naluram; ut
Yirginis partum, carnis resurreclionem. hoc appelletur, quod sehlit.
Prudenlia autem spiritus vita et pax. Yere boac est Si lamen Spiritus Dei kabitat in vobh. Hoe ideo
sapientia, qua, vilam acquirit et pacem; sequens ambigue dicit, quia inJLegem inducti, non adhuc
enim spiritalia, conlemptis illecebris viise prsesentis, perfectse erant fidei: sed spem in eis videbat per-
aeternam habebit vilam cura pace, id est, sine in- fectionis. Unde aliquando quasi perfectis loqtiiiur,
quietudine ; d ubi perturbalio et poena non est. aliquando quasi perfecturis, hoc est, aliquando lau-
(Yers. 7.) Quoniam sapienlia carnh inimica est dat, aliquando commonet; ut si secundum supra
Deo; legi enhn Dei non esl subjecla, nec enhn potest. memoraiaJ verseniur juxia legem naturse, in spiritu
Non carnern dixit inimicam, sed sapientiam carnis; Q esse dicantur; quia Spiritus Dei in eo babitare non
id est, non substantiam, sed aut malos actus, aut potest, qui carnalia sequitur.
cogilationem, sive asseveralionem, qusa nasciiur de Si quis aulem Spiriluin Cttrisii non kabel. hic non
errore. Sapientia ergo carnis est primo in loco as- estejusli Quem superius Spirilum Deidixil.nunc Spi-
trorum ab hominibusc invenia disputatio , deinde ritum dicit Christi, proplerea quia omnia Patris ,
visibilium oblectatio. Hoec inimica Deo sunl; quia Fifii surit. Hoc ergo dicit, quia qui supradiclis erro-
elementorum Dominum, et opificem mundi his coa_- ribus subjectus est, ad Christum non pertinel; Spi-
q,uant, quse fecil, astruentes nihil posse fieri, prsefer ritum eniin ejus non habet, quem ut filius Dei essel,
quam mundi continet ratio. Quamobrem negant acceperat. Duabus enimiex causis deserit bominem
Deura fecisse, ut Virgo pareret, ant mortuorum cor- Spiritus sanclus; cum aut sensum carnis habel, aut
pora resurgerenl; quia slullum est, inquiunt, ul gesta. Iiaque k per boec quse monet, ad bonam con-
a Ita vet. edit. ac plures mss.: Rom. autem edit. sludium subjeclum esse non potesl in eo quod exerci-
cum Gill. in marg. et mss. aliquot, illi sapere vide- tatur; mss. aliquot, in eo exercilalttm: Kom. autem
tur.: quidam eliani mss., itli vane videlur. edit. cum variis lecl. Gill. el mss. quibusdam , ut in
h Mss. Flor. et Gorb.; senliunt. Hi sunt qui conca- D contexlu, nisi quodin fine Rom. edit. elGill. habeui,
phcenlias carnis, errore deviclo, calcarunt: quimun- ul Deo genlesrepugnenl. \
dum prmposilum (Corb., postpositum, forte mundo MlaRom. cum variis' lcel. Gill., cod. Corb. el .
postposito) el in catne ambulantes, non secundutn car- aliis nonnullis : vet. autem edit. ac cseleri niss. quia
nem militant; el quorum gloria non ex hominibus,sed respicientesnuindum, spiritati sapientimresistunt, quia
ex Deo est. In hh ergo operibus spiritalibus perma- tolus mundus caro est. |
nentes, quw Spiritus Dei sunt, in cujus prwceptisam- 1 Rorh. edit. sola, versenlur juxta Legem, non in
bulant, sapiunl. Manifeslumest quia, etc Sed Corb. spiritu, etc j
omisso eiiatn sequenti texlu, verbo sapiuni slatim i Omnes edit. ac pauci mss., Spiriium Dei nunc
connectit Nain prudentia carnis, etc. Spirituin dicil Chrisli, quia, elc. Nos locum e pluri-
c Gill. in variis lect. et cod. aliquot, Prudenlia bus poiioribusque mss. festiiuimus.
enim carnis morsidcirco esl, quia grave peccalum esl; k Ila mss. plerique : alii vero, et edit. omittunl,
perd peccalumenim hujusmodi tnors. Prudeniia enim. qum monel; et nonnulli ac vet. edit. pro Itortatur,
Ila scripti cod. magno numero : nonnulli tamen, legunl cotnpellit.Continup vero posi ubi edit. ac mss.
et omnes edit., ubi enim perturbatio esi, el pcenaest. aliquoi, komines,non erunl iamen filii Dei vocati, nhi
e Rom. edii. ex marg. Gill. cum paucis mss., prm- sic vixerint, ne salh indigni concessonomine videan-
sumpia dispulalio. lur; Rom. edit., . . . utindigni concesso nomine ««'-
f Voci komo subjungil ms. Corb., ac per hoc non Jiiuie videaniur; mss. frequenles nobiscum laciuot,
' nisi quod prd onerantur, iion pauci efferunl honoran-
fecit.'. .;<•:-..
e Yel. edit. ac plures mss., ac per hoc legi Dei Ifoc tur. A.bsurdosensu. ',
- "
-121 COMMENTARIAIN EPISTOL\M AD ROMANOS. 1-22
versalionem borlaiur; quamvis enim bonilale Dei f\ mortem nobis hseredilalis litulo dereliquit: sed legi
eriganlur homines, oneranlur lamen filii Dei vocali, Ghristi servire nos Mebere, qui nos spiritali raiione
nisi sic vixerint, ne indigni coneesso nomine vi- a niorle supradicta redemit; buie enim debitores
deantur. sumus, qui nos earnalibus vitiis sordidatos per lava-
(Yers. 40.) Corpus quidem mortuum est propter crum Spirilus ablutos justificavit, et filios Dei fecil.
peccatum, ^spirilus vera vila propter jusiificalionem. Prius enim in carne positi, exemplo Adae vivebamus
Peccaii causa corpus morluum asserit eorum, quo.s subjecli peccalis : nunc vero liberali, reddere debe- -
deserii Spirilus sanctus, nec ad islum,h id est, mus obsequium Redemptori. Quod quidem obse-
Spiritum, necis eorum passionem pervenire. Spiri- quiumnonillidutiqueproficil, qiiinullius egcl : sed
lus enim Dei nescit peccare; ad justificationcm enim nobis vilam acquirit reiernam ; sic enim diligit nos,
datur, ut adjutorio suo justificet. Ergo quia peccare utsibi imputet, quodproficit nobis.
nescit, vita csi; mori enim non potest, quia per pec- (Yers. 13.) Si enim secundum carnem vixerilis, mo-
catum mors : ae per hoc sibi peccator oberit, non riemini. Nihil verius, quia si secundum Adam vixe-
Spiritui, quem accepit. Nec enim Spiritus eril in iimus, moriemur; Adam enim prasvaricans vendidit
causa, qui vult justificare. Signum enim justificatio- se peccalo carni depulatus. Omne enim pcccatum,
nis hoc esl in homine, ut per id quod inhabilat in B caro est; propter quod enim deforis vilia el delicla
eo, jusiificalus appareat esse iiiius Dei; non enim nascuntur ex sensibus, id est, de auditu, visu, taciu,
in ficto homine, neque in corpore subdilo peccalis odoraiu, vel gustu, carni depulantur. Oninis enim
potest habilare Spirilus sancius, sicul dicil Salomori cogitatio foras respiciens, incurril delictum ; nam et-
(Sap. i, &): si quis autem denuo carnaliter vivat, primi hominis deforis peccalum nalum est. Secun-
desertus ab Spiritu sancto, in injustitia sua morie- dum carnem ergo vivere, mors esl; orrihis enim
lur. Corpus autem dicens, lotum hominem significnt actus carnis extra Legem est. - :•
mortuum peccati causa, sicul et a propheta sub vo- Si aulem spiritu facta carnis motiificaverilis, vive-
cabulo aniihse totus homo significalur, quasi a parte tis. Corpus vult lege animse gubernari; unde oslen-
lotum ; ail enim : Aninia quw -peccat, ipsa morielur ditquia si ducc sancto Spirilu, aclus elconsilia car-
(Ezeck. xvui, &).Numquid sine cof pore ? Hic corpus nis, quse hujus mundi insligantibus posteslalibus
pro toto homine posuit, illeanimam. Et alius pro- conclnnantur, fuerint repressa, ne tigendi aecipiant
pheia carnem dicendo totum hominem significavit; poteslatem, vilam prasstari. Mortificari enim dicun-
ait enim : Videbit omnis caro salutare Dei (Esai. XL, tur, si cessent : non sunt enim, siccssant; quia
5). Et quoniam haptizato datur Spiriius sanctus, peccalum non est, si non fial.
eliam ipsius esse spiritus dicitur, Ideirco csetera G (Yers. i&.) Quicumqueeniin Spirilu Dei aguntur,
hominis ad comparationem ejus"eorpus c appellavit, Id filii suntDei. Hos dicit Spiritu Deiagi, iu quo-
prop(erea quod anima, dum peccat, caro dicatur; rum aclibus consilia principum et potestaium htijtis
Iioc euim vocatur, quod sequilur, sicut ssepe jam mundi non videnlur: in quorum.enim videnlur, non
dixi. Simili modo et Dominus cum in passione sua sunt filii Dei, sed diaboli; quia qui de Deo naltis
divinitatem suam minime formidare vellet inlelligi, esl, non peccat, dicii Joanncs aposiolps (Uoati. in,
sed hominis esse moesliliam , ait : Spiritus quidem 9). Hoc est enim quod probat Dei ftlios et diaboli.
promptus esi, carovero infirma (Mallh. xxvi, 41); Unde Dominus ad Judseos quod male agerent, et
ut in spiritu Deuni, in carne vero Iiominem signi- parrieidium cogitarent, ait : Fos de palre diabolo
fiearet. esiis (Joan. VIII, &&).-
5^3 (Yers. li.) Quodsi Spiritus ejus, qui suscitavit (Vers. 1S.) Non enhn accepisth spiritum servituth
Jesum a morlnhj habilal in vobis; qui suscilavitJesum iierum in titnore. Iloc dicit, quia accepto Spirilu
a monuis, vhificabk el mortalia corpora vestra propter sancio, a limore malorum aciuum exuli sumus ; ut
inliabitanlem Spiritum ejus in vobis. Ipsum sensum decoatero niiiil lale agamus, undeiterum timeamus.
eadem tractat ralione ; corpbra enim dixil, per quse e Ante enim sub timore eramiis, quia Lege daia,
homines significal. Et quia supra dixil propter pec-1 0 omnes rei sunl constiluli. Spiritum ergo limoris Le-
catum corpus morimor.e secunda, hic iterum propter gem dixil; quia homines peccati causa in limore
Jionam vitam mortalia corpora vivificari promisil, id consliluit. Lex aulem iidei, quse iu spiritu adoplionis
esl, lotum hominem. significatur, Lex securilatis est; quia a timore nos
(Vers.I2.) Igitur, fratres, debitores sumus tioir ernit dum donat- peccata,ac per bos securos nos
caj-jjt,tit seciiiidiiiu carnem vivamus. Rectum et ma- feeil: ac dicitur spiritus non limoris f secundum
nifesium est, non nos adinventioni Adse, qui carna- hunc modum.-•
lileregit, obsecundare debere, qui prior peccans Sed accepistis Spiritum adoplionh filiorum,-in quo
a Mss. non pauci, spirilus vero vivit.. dItaRom. edii. cum mss. aliquot, el Gill. in va-
h Oinnes edit. id est, Spiritum, ne quis edit. eum eseleris ms.s., quod
eorumpas- riis lect. Vet. autem"•
sione potest pervenire Eras. et seq. expunxerunt tie, promisit nobis. I
mss. vero prope ad unum nobiseum faciunt. e Ante enim sub limore eramns non reperilur iii
•c Yet. edit:-.et mss. aliquot, appellavit. Prmterea mss., at conlra in oirinibus edit. habelur.
quod anima : Romi edit. oblilteravil TOqubd. Haud- f Vel. edil. ac mss. non pauci, secundum hutic
i.nCommode.flielilis taihen alii niss. ul iu coniextu; inihdum, :
123 AD OPERA SANCTI AMRROSIIAPPENDIX. 424
clamamus: Abba, pater. Gralia Dei a timore liberati,. A cifigit mundum, fuluri saeculi vitam credens, ih qua
accepimus spiriium adoptionis filiorum ; ut conside- se speral cohoeredem Chrisli futurum.
rantesquid eramus, et quid donoDei sumus adepti, (Yers. 48.) Exhlimo ergo quod non sinl condignw
magna cum diligenlia vitam nostram ordinemus; passiones hujus lempqris ad futuram gloriam, qum re-
nenomen Dei Palris in nobis injuriam paliaiur, et ea velabitur in nobis. Ex'hortatio hoec ad superiora per-
omnia quseevasimus, veluti ingrati incurrarrius. Ta- tinet, per quam ostendit parva esse, quae hic pos-
lem enim gratiamconsecuii sumus, ul audeamus di- sunt a perfidis irrogari, ad.comparaiionem decreli
cere Deo : Abbd, id est, paier! ideoque commonei, muneris in fuluro sseculo. Proplerea !Lnos jubet ad
ne accepta fiducia in temeritalem vertalur; si enim omnia exiiia paralos esse debere, quia magua pro
huic voci, qua dicimus: Abba, pater, dissimilem vi- his reprornissa sunt prsemia; ul in Iribulatione con-
tam eshibeamus, injuriam Deo facimus, vocanles soletur se animus, et spe crescal. Nam et quosdam,
eum patrem. Idcirco enim boniiate suahocnobis imnio multosscimus pro prsesenlibus luciis, ad mo-
indulsit, quod super naturam nostram esl; ut quod dicum utique profuturis, quam asperos et duros
substiinlia i.ndignisumus, operibus mereamur. subire labores, et ad quoe tendunt aliquando, quia
(Yers. 16.) Ipse Spirilus reddit leslimoniuinspirilui ipsa vita fragilis est et incerta, pervenire non pos-
noslro, quod sumus filiX Dei. Bene agenlibus nobis, B sunt. Nautse pro quibus commodis tantis se procellis
el per hoe ipsum manente in nobis Spiritu sancto, el tempestalibus credunt; eum scianl in his magis
huic voci et animo nostro, *f4 ^l110 clamamus in mortem ante oculos, esse, quam vitam?Et milites
oralione : Abba, id esi, paler, Spiritus Dei lestimo- spe, prsesentis prsemii, cum incerla victoria sil, in
nium dat, dum manet in nobis, quoniam non temere gladios insurgere nori dubilant. Quanio ergo magis
dicimus, Abba, paler. Dignam enim vitam huic voci proChrislo patiendum est, ,cujus eliam prolelaia
exbibeamus; et hoc est les.imonium liliorum, si in sunt nobis beneficia: qui pro parvis maguifica, h pro
eos per Spiritum videatur signum paiernnm. terrenis ccelestia,el pro temporalibus perpetua proc-
(Yers. 17.) Si autcm filii, ei hmredes: hwredesqui- mia cum gloria pollicetur! Pro Ghristo dicimur pali,
dem Dei, cohmredesautem Ckrisii. Cum Deus pater cum nobis non illi proficiat, quod paiimur : sed quia
nullo modo mortuus possil dici, Christus autem ejus ille occasionem qua.rit remunerandi nos, hoc prae-
filius morluus dicatur causa incarnalionis, quid est cipit; ul bonus enim vel profusus iargitor causam
ut isqui morluus est, semper vivenlis haeres essedi- quserit, quomodo donet aut indignis, aut vereeundis.-
calur; cum hoeredes uiique non nisi mortuorum Deniqueut ipsa exilia tolerari possint, ipse suggeril
' .
sint 1 Sed hsec causa hunianitalis,non divinitatis est. vires. j •
Nam apud Deum qusc apud nos hasredilas dicilur, G (Vers. 19.) /VOJIJ exspectalio crealurm revelationem
donum .esl pairis in filios obedienles transfusum ; filibrum Dei exspectgt. Quoniam proeseulistemporis
ul vivus viventis hseres sit merilo proprio, non ne- passiones indignas dixit ad superveniuram gloriam,
cessitale defuncii. Unde el Domkius in Evangelio subjecit quod crealura hoc exspeclal, ut compleatur
non magis humana quam divina ratione vivam vi- numerus filiorum DeJ, deslinatus ad vitam ; nt tunc
ventibus subsiantiam suam partiium esse, licel ini demum eliam ipsa cfealura possitc liberari a servi-
parabola significavii (Luc. xv; 12) ; nec enim para- lule1corruplionis, ettcessare a vitio.
bola absurda ralione componitur. Ut ergo promptosi (Yers. 20.) Vanilati enhn creatura subjecla est non
nos ad obcdiendum DeoPalri facerel, hac spe exhor- volunlaria. In Domini et creatoris poteslale posila
latur dicensDei nos fuluros hseredes, cohseredes au- creatura, non ulique sponte subjecla cst vauilali;
tem Chrisli; ut quia spes magna proemiiest, tantoi non enim proderit sibi quod subjecia esl, sed nobis.
magis in Dei rebus propensiores essemus, posipo- Quidestergo in quo vanilati subjecla est, nisi qula
nenles curam mundanorum. Quid sit autem cohoere- quoegenerat, eaduca sunt?Operatur enim,ut fructus
dem esse Filii Dei, ab apostolo Joanne docemur; ; facial corruptibiles: corruplio ergo ipsa vaniias esl;
inter coetera enim ail: Scimus quoniam cumapparue- omnia euim quoenascuntur in mundo, infirma.caduca
rit, similes ei erimus (Uoan. _n, 2). D etcorrupiibilia,acpef lioc vanasunt.Yanasuntenlm,
Si lamen compqtiamur, ut et simul glorificemur. quia slatum suum tenere non possunl : nam cuncta
Qiiomodo cohairedes Cliristi fieri possumus declarat, , defonnata perfluxum semper in se fedeunt conlusa
dicens: Si tamen compaliamur, ut. et simul glorifice-. innaturam. 75 HoCjdlcil de his et Salomon, quia
mur. Videamus ergo quid sit compati. Compali estl omnia hcec vanitas \(Eccles. i, 2). Nec discordat ab
perseculiones tolerare propterspem futnrorum, car- his David, dicens : Verumiamen vanilas omnis homo
nemque crucifigere cum vitiisetconcupisGenliis, hoe• vivens(Ps. xxxvm, 6). Manducare enim et bibere,
est, voluptates et pompas sseculi spernere. Cumi el res mundi curarei noune vanitas est ? El. prodesl
enim hoecomnia mortua fuerint apud hominem, cru- lameii ipsa vanitas ; proficil enim hominibus nails in

a NPSjubel dcerat in eunciis edil. el nonnulliss aliii liberari a servilute corruplionis, el cessare a ser-
nrss., sedexaliis pluribus restituilur. vilio, qoidam.... el cessarel in viiio ; cod. landem
h Pro terrenis cwlestia uunc primum e eod. Flor. Cof b., liberari ab officio servitutis, et pausare. Thuan.
el Vind. admitiuntur in lextum. addit., in otio, \
. Ita omnes edit. ac mss. aliquol: nonnulli veroo i
i*5 COMMENTARIAIN EPISTOLAM AD ROMANOS. 426
c
wnndo, utper hsecin corporibus exercitati.discant A dium ; el si hoc posiium fuerit, arte sua inter
mysterium Creatoris. Ad comparaiionem enim oeler- ipsos germanos facit discordiam ; ut quafuor angulis
norum vana sunt; nam in suo bona surit, quippe cum pulsata domus , ex aliqua parte faciat ruiuam.
sinl necessaria. Propter quod uno cotisilio fugiendum est hiiic chri-
(Vers. 2i.) Sed propter eum qui subjecit ittamiii slianis;exemplum enim debent sequi sancii Simeo-
in
spe. Quaa spes sll, statim subjecit, dicens : Quoniam nis, qui sciens bellum hic geri eoulra perfidiam,
et ipsa creatura liberabitur a servilule cqrruplelm in pace dimitli se poslulavit (Luc. u, 29).Hoc est quod
tibertatem glorimfiliorum Dei. Quoniam conlradicere singuli oranles pro omnibus oramus, ut venial re-
non potest crealura condilori suo, ejus causa sub- gnum Dei (Malth. vi, 10) ; tunc enim erit liberalio
jecta est non siue spe. Habel enim in labore posita corporis nostri, id est, omnium christianorum : in
hoc solalium, quoniam habebit requiem, cum credi- corporc enim omnes significavit, quia sumus alier
deriiil omnes, quos scit Deus credituros; quorum alterius membra. Apostolus quidem quasi vir divi-
ellam causa subjecit. nus bene seniitde nobis, dieens quia ingemiseimus,
(Vers. 22.) Scimus enim quod omnis creatura inge-r uthinc liberemur, sicut et ingemiscebat Simeon:
mhcit et parluril usque adhuc. Parturire dolere esl. sed video obleciatione mundi nos teueri. Igitur per
Ipse sensus est, quia omnis creatura per quoiidia- B haec quse supra dieia sunt, oslendit quam vim crea-
num laborem ingemiscit et doletusque modo. Usque tura palialur noslri causa ; cum quaudo nos quibus
modo lamdiu significat, quamdiu legilur. Ipsa enim obsequium ejus proficit, quique Dei Spiritum adju-
elementa eum solliciludiue operas suas exhibeut; lorem habemus, ingemiscimus, ul_.hinc liberemur,
quia et sol et luna non sine labore statuta sibi im- ut promissa consequamur prsemia. Quanlo magis
plent spatia, et spitilus animalium magno gemitu ergo creatura ingemiscit, quse neque adjulorem ha-
artatur adexhibenda servitia; nam videmus illa gc- het Spirilum sancium, neque in sua causa laborat:
mentia cogi invita ad laborem. Haee ergo omnia addito hoc, quod ea quse labore suo generat.^ul ali-
exspectant requiem, ut a servili opere liberentur. menlis servorum Dei profieiant, contra fas videt
Si autem hscc esset servitus, quas ad Deura profice- idolis immolari! Unde plus dolet, et optat citiusii-
rel promerendum, gauderet, non dolerel creaiura : berari, 7© sciens hoc ad injuriam proficere Crea-
sed quia nostri causa subjecta est servituli corrup- toris.
lionis, dolet.Videt enim quoiidie opera sua interire; (Vers. 24.) Spe enim salvati sumus. Hocdicit, quia
quotidie enim a oritur el oecidil opus ejus. Recle sperando quod promisit Deus in Cbristo, nobis nie-
ergo dolet, cujus operalio non ad aeiernitaiem per- ritum feciinus, ut liberemur. Ergo in spe liberati
linel, sedadcorruplionem.Quanium ergo dalur intel- G sumus; quia non aliud futurum est, quam cre-
ligi, saiis de noslra salute solliciia suni, scientes ad dimus.
liberationem suam proficere niaturius, si modo nos Spes autem qum videtur, non est #pes. Manifestum
citius agnoscamus auctorem. Hsec iiaque scienles, est non esse spem quse videtur, sed quod non vide-
omni cura diligentiaque dignos nos preebeamus, aliis lur : ac per hoc crcdenles prsemiis afficiendi sunt;
quoque utexemplo simus, non nostra soluin mise- quia quas non videut, speranl.
ratione commoti, sed et ejus causa quse dicbus ac (Yers. 28.) Natn quod videl quh, quidsperal ? Sed
noctibus injurias patiens ingeniiscil; solemus enim si quod non videmus, speramus, per palientiam exspe-
in alienis causis propensius yigilare. ctamus. Dubium non est ea sperari, quse non viden-
(Vers. 23.) Nonsolum autem illa, sed et nosqui tur ; exspectaiiiur enim fulura. Hsec exspectalio pa-
receptacutum Spiritus habemus, nos ipsi inlra nosmet lientia est, quse multum nieretur a Deo ; utdedie in
ipsos ingemhcimus, exspectantesredemplionem cor- diem exspeclans cupial venire regnum Dei, et non
poris nostri. Post creaturam mundanam adjecit etiam dubitet, quia tardat.
nos hoc exspectare, et ingemiscere ad Deum, ut (Vers. 26.) Similiter aute.mel spiritus adjuvatin-
hinc liberemur cuncli destinatiadvilam . quia chri- firmitaiem nosirm.orationh. Quoniam superius inge-
siianis mundushic pelagusest. Sicut enim maread- B riiiscere nos, et pr-ecari liberaiionem memoravii, et
versis excitatur procellis, insilit, et tempestalem in dolore positi, aul quse louge futura dicta sunt,
navigantibus facil; ita et sseculum perfidorum con- mox fieri volumus, autciip lolli, per quse,ad meri-
spiralione commotum, perturbat fidelium menles : tum pervenianius ; el videmur iinbecilla oralione
el tanta diversilate hoe agitinimicus, ut quid prius precari, dum illi denegalur effecius. Infirma est
evitandum sil, 1 ignoretur. Si enim potestas desinit enim, qui conlra rationem postulat: ac per hoc in-
esse adversum nos, privatorum mentes exagital: si firmitatem hane a sancto Spiritu dalo nobis adjuvari
et hi compescaulur, per domesticos conflat incen-. ostendit. Adjuval aulem, quia quoeautanle petuhtur,
a Mss. aliquot, moritur et occidit. Infra vero ubi lum conlra cseterarum omniumque mss. auctorita-
nos, edit. Amerb. cunetique mss., scientes ad Hbe- tem puguat, sed et contra legitimuni' sensuin.;
rationem suam. Yerum huie auclori non hoe tanlurn poleslas enim hic ojiponitur hominibus privalis, ut
loco coniigit incongrue loqui,- _ locus clamat. - , . -
h Tres mss. verbo ignoretur addunt non enim c lta edit. Amerb., Eras. et mss> pleiique : alii
deficit, unde.nascatur iribulatio. Quo,dautem pro po- vero mss.. \wiini subditum fuerit, partim sopitum
lestas Roin. edit. subs.iluit, lethpeslas, hocnon tan- fuerit, quod Gill. et Rom. edit. praluleruut.
127 AD OPERA SANCTI AMBROSII APPENRlX. 428
\
quam peti debeant, aul sunt conlraria, non sinit fieri. j
A (Vers. 29.) Nam quos prwscivit. Istos quos proe-
JYfitre quid oremttssicut oporlet, nescimus. Infirmi- scivit futuros sibi devotos, ipsos elegit ad promissa
tatem orationis nostrse ignoraiHiam significare de- proemiacapessenda ; ut hi qui credere videnlur, et
claravil; fallimur cnim putanies prodesse quseposci- nbn permancnt in iide ccepla, a Deo elecli negen-
mus, eum non prosint. Deuique eidem Apostolo tur ; quia quos Deus elegil, apud se permanent. Est
tertio deprecanti, ut tentaiiones ab eo cessarent, enim qui ad lempus eligitur , sicut Saul et Judas ;
quia crebrse erani, diclum a Domino csl : Sufficit non de prsescientia, sed de pra_sentijustitia.
tibi gralia mea ; nam virlus in infinnitate perficilur Conformes fieri imaginis Filii sui. Hoc dieit
(II Cor. xii, 9), id est, sic meritum quis collocai, quia ideo 7? prsedesiinanlur in futurum sseculum,
dum in tiibulafionibus paliens iuvenilur. Didicil ul similes fiaiil Filio Dei, quod jara supra me-
ergo conira se esse quod peiebat. Esl el aliquando moravi.
superba et stulia pelilio, sicut fuit duorum aposto- Ul sil ipse prhnogeniiusin mutth fralribus. Recle
lorum Jacobi et Joannis, qnibus incongrua et im- prhnogenitus,qui anle omnem crealuram nonfaclus,
mensa pelentibus dictum est: Nescith quid pelalis sed natus est: ad eujus exemplum Deus homines
(Maltk. xx, 22). in filios sibi adoptare dignalus est. Est et primoge-
Sed ipse Spirilus poslulal pro nobh gemilibusine- B nilus in regeneratione Chrislus. Est et primogenilus
narrabilibus. Non humanis eloquiis poslulare pro c ex morluis cujus rialura ignoratur. Et primogeni-
nobis diciiur Spiritus Domini, sedmore naluroe suoe. tus post victoriam ascendens in coelos. Primogeni-
Cum enim quod de Deo est, Deo loquilur ; eo more tus igitur in omnibus frater nosler dicilur; quia
loquaiur necesse est, quo ille loquilur, de quo esl. homo dignatus esl nasci: Domlnus vero est; quia
Neiuo euiiii cum cive suo a alia lingua loquitur. Su- Deus noster est, sicut dicit prophela Hieremias:
perfundii eiiim se precibus nostris Spiritus datus Hic esl Deus nostei},&jiecrepulatur alius absqueeo
nobis ; ut imperitiam, el improvidentiam noslram (Baruc. m, 56).
motu suo operial; ei illa nobis a Deo petat, quoepro- (Vers. 30.) Quos aulem prwdeslinavil,illos etvoca-
sint nobis. vit. Vocare est cogitantem de fide adjuvare, aul com-
'
(Vers. 27.) Qni autem scrutatur corda, scit qnid pungere eum, quem sciat audire. Et quos vocavit,
desiderei Spiritus, quia secundumDeum postulat proi ipsos et juslificavil : quos aulem juslificavil, hos et
sanctis. Maiiifesium est quia Deo, cui nihil lacitumi magnificavit. Hoc dicif quod supra, quia quos prse-
esietoccultum, nota eslprecatioomniuin spiriiuum; scivit Deus aplos sibi, hi credentes permanenl, quia
quanto magis Spirilus sancli, qui ejusdem utiques aliier fierinon polest, nisi quos pr.vscivitDeus, ipsos
substanlioeest, el loquiiur non impulsu aeris, neque; G et justificavit : ac per hoc el magnificavit illos, ut
ut angeli, aut sicui csetera ex creaturis, sed sicutl similes fiant Filio Dei. De cseleris quos non prsesei-
competii ejus diviniiati! Deo ergo loquitur, cum no- vit Deus, non est illi cura in hac gralia, quia non
bis taceie videlur; quia et videl, cum non videatur,, prsescivit c illos futuros idoneos. At si credanl, aut
et liaecpeiit.qiiaeseiiDeoplacere, elnobis prodesse. eliganlur ad tempus; quia yidentur boni, ne juslitia
Tunc saoe pro nobis interponil se idem Spiriius,, coniempla videatur, jnon permanent ut magnificen-
cum scii nos per ignorantiain. non per jaclanliami lur,, sicul et Judas Iscarioles", aut illi septuaginla
conlraria postulare. duo, qui electi, post seandahim passi recesseruiu a
(Veis. 28.) Scimus aulem quoniam diligenlibus s Salvatore (Joan. vi, 71).
Deum omnia procedunl in bonum, iis qui secundum i (Vcrs. 51.) Quid crgo dicemus ad hmc? Si Detis
/proposiium vocalisunt sancli. Hoc dicil, quia diligen- pro nobis, quis conlranos? Manifestum est, quia Deo
tes Deum etsi imperite precati fuerinl, uon illiss nobis tesiimoriium perhibenle, quis est qui audeat
oberit; quia proposittim cordis illorum sciensDeoss accusare nos, quandd ipse qui judex est, ante prse-
1 et ignaviam, noii illis imputal, quse adversa poslu- scivit nos, et idoneos judicavit?
lant; sed ea annuil, qua: danda sunl Deum amanti- (Yers. 32.) Qui prpprio Fiho suo non pepercit, sed
bus. Unde et Dominus ait : Scit autem, inqnit,, D pro nobis omnibustradidit illum. Sic securos nos dc-
Paler vester quid vobis opus sit, anlequam petatiss bere esse fidei causa hortaiur;f ut Deum, quasi
ab eo (Mattk. vi, 32). Ui ergo secundum proposi- prsescium , antequaih ex impiis fideles essemus,
tum vocantur, quos credentes proescivilDeus fulu-- Filium suum pro nobis morli tradidisse ostendat.
ros sibi idoneos ; ut antequam crederent , sci- Quomodonon etiam citmillo omnia nobisdonavit?
rentur. Deum olim decrevisse dicit remunerandos crcdenles
i
aRom. edit., atiena lingua toquitur adventu u parlim, vocareest cogilanlemIiominemquod sit Dei,
suooperial. vocare;'partim, quid.sil kominemvocare. Vocareest
h Itaomnes mss. ac vet. edit.; Rom. vero, ci im-.- cogitanlemde fide,elc, in quibusdam autem omilti-
becillilatem. < , lur : nos vero lectioiiem omnium edit. potioruraque
c Rom. edit. cum mss. non ntillis, exmortuh,:, mss. retinuimus. ]
devicta morleadscendil in cwlos. e Illos fuittros idoiieosmss. plerique iidemque op-
quando
d Nec repulalur, sive nl mss. aliqui, non msthna- :- timirestituere. ,
bitur, alius absque eo, in lexium ex mss. non pauciss f Apierb. et Erasl cum mss. aiiquotj ut Deumj.
festituimus. Inlia vero in mss. qnibtisdam legilui ij qno prwscioj cle. <
129 COMMENTARIA1NEPISTOLAMAD ROMANOS. 130
in Chrisium. Si enim quodmajus et prsecipuum est, _. A est, quia propler te morle afficimur tola die, wslimaii.
proestiiit nobis, ul Filiumsuum verumetcharissimiim sumusvelul oves occhionis)? Sed in kis omnibussupe-
traderet propter nos adhuc impios; quare non quod ramus proplcr eum, qiti dilexil nos. Hoc scripluin est
minus est facturus credalur pro nobis credentibus in psalmo quadragesimo lerlio. Manifesttim est ergo
sibi? Jam enim parata sunt credentibus praemia; haecomnia, quaeenumeral,exitia, lribulationes,pres-
minus est enim nobis omnia cum illo donare, quam suras, et mortem, non posse conferri vel comparari
illum nostri causa morti tradere. charitali Chrisli, "qiiam seminavil in nobis. Mulio
(Yers. 33.) Quh accusabit adversus eleclosDei ? enim majora ejus beneficia habemus, quam hsec sunt
Neminemaudere nec posse judicium et prsescientiam omnia, quae videntur adversa".Si enim morimur pro
Dei in nobis retractare apertum est. Quis est enim illo, quod gravius videtur in his, et ille mortnus"est

qui possit hsec, quse Deus probat, improbare; cum pro nobis : sed ille ut prodesset nobis; nostra autem
nemo oequalissit Deo? mors noii illi proficit, sed nobis. Temporalem enim
Deus qui jusiifical (Esai. L, 8). Hoc in Esaia pro- vilam perdimus, ul nobis repeitdatur seterna. Et*
phela est, quod hic quasi suum ponit; quia nemo quid mirum si servi morianiur pro bono Domino;
est alius qui, quod probat Deus , arguat. Aut ne quando Dominus morluus eslpro servis, el malis?
forte ipse nos Deus aceuset : sed non potest quod B ] Vincunt ergobeneficia, et exbortaniui' animum ad
juslificat, accusare. perseverandum propter eum, qui dilexit nos.
(Yers. 34.) Et quis erit, qui condemnel? Chrhlus (Vers. 58, 39.) Confido enitn quia neque mors.
-qui moiiuusesl,immoqui el resurrexit, eteslindexlera Confidentia hsec de sponsione Ghristi est, qua pro-
,- Dei, qui eliam inlerpellat pro nobis. Deum, quia nos misit in tribulalione adjuvare sibi dicaiam fidem.
justificat, aecusare nos negat: Cbristumautem damna- Neque vila, neque angelus, neque virtus, neque alti-
renosnonposse;-quia eo affectu diligitnos, utniore- ludo, riequeprofundum,nequeprmsentia,nequefulura,
retur pro nobis, et resurgens, semper causas nostras neque atia creatura poteril nos separare a cknriiate
agat apud Patrem. Cujus postulatio contemni non po- Dei, quw est in Christo Jesu Dominonoslro. Hsec sunt
lesl; quia in dextera Dei est, hoc esl, in honore quod omnia, quse ad abductionem noslram a diabolo in-
Deusesi; ut de Deo Patre securi, et Cbristo Filio ejus feruntur, quse idcirco memorat, ul muni.it nos ; ut
qui judicalurusesl,inTideejusl__temur.nineesliIIud, si advenerint, confidenles de spe, el auxiliis Chrihti,
quod dicil Petro apostolo : JBcceexsposlulavitSutanas, armali fide adversus lucc repugneinus. Quid enim
ul vos venliletsicul.trilicum: ego autem rogavi pro te, si mors illala fuerit, nonne lucrum esi maxiumin
ne defwialfides lua (Luc.' xxu, 51, 52). Hoc ergo occasionem invenire, qua ciiius ealur in regiiiiin
modo interpellat pro nobis Salvator; a sciens enim _ promissum? Nequc si proesens vila promissa nobis
impudentiam et altitudinem advcrsarii nostri, cum fuerit dignilate munita, debet nos avenere ab spe
se commovet adversum nos, si non ci assentiamus, beneficii Ghristi, quem scimus, quia noii solum in
Salvator interpellat pro nobis; ne aliquid violenter futuro , sed el in praesenti proderit nohis. Nc-cqui-
praesumat circa nos, ut arcealur insolentia ejus. dem si se angelus nobis oslendat ad seduecndos
Hac causa lamen dicilur Filius interpellare, cura ipse nos, c subornalus fallaciis pairis sui diaboli, proeva-
agat totum, et a_qualissitDeo Palri; el quiaunus dici- lere debebit adversum nos;.cum sciaiuus Christo,'
tur Deus, ne Pater et Filiussingularis, vel unio pula-• ut magni consilii Angelo, nihil pra ponendum (Esai.
retur, ad personarum 78 distinctionem sic loquitur ix, (3).Neque si virtus ab aliqno facta fuerit, sicut
'
Scriptura; ut et Filium non disparem tradat: et dicilur lacta a Simone niago, qui dicitur in aere
Palrem, quia Pater esi, et quia ab jpso sunt omnia, sursum , ut populum Christi scandalizaret, volasse,
prseferat. fidem noslram debebit minuere , scientiuni Salvalo-
(Yers. 55.) Quis nos separabit a ckarilate Chrhli ?' rem nube famulante susceptum ascendisse supra
Hoc est, quis nos avertere poterita dileclione Chri- omnes coelos (Act. i, 9). Neque si in altitudinem se
sti, qui nobis tam magnaet innumera praesiititbene-- nobis oslendat, de qua dicit Joannes apostolus :
ficia? Tribulaiio? Sed non facit, quia dilectionenii _ An ignoralh altiludinetn Satanw (Apoc, n, 24) ? a de-
firmi christiani nulla vincunt lormenta. Amantis> votione nos Domini Jesri debebit auferre, quem sci-
enim plus incitatur charilas, si eum cujus sensitt mus descendisse de coelo, d ul lerrena spiritalibus
beneficia, prohibeatur amare; dum enim putant sei sociaret. Neque si per pbantasiam, qua seducere
h in merita ejus seminare, suscitant memorata be-
medilatur, profundum nobis oslendat horrore.mi-
neficia. randum, qua lerriti forte succumbamus illi: nec sic
(Vers.36, Z7.)Ananguslia?an perseculio?anfames? ? dignum esl, ul Chrisio fidem frangamus, quem sci-
an nudilas? an periculum ? an gladius (sicut scriptumj mus nostri causa in profundum lerrse descendisse*
a Mss. aliquot, sciens eiitin
polentiam; unus, im- minamus, quia ipse prior dilexit nos, ac dedit nobis.
prudenliam. c Nonnulli mss., subornatu fallacis patrh sui.
h Omnes edit. ac niss. nonnulli, immerita d Rom. edit. sola , ul lerrcna cmleslibussociaret.
ejus se-
minare, memoralbeneficia; cseteri mss. qui et potio- Infra vero ubi vet. edit. ac plures mss., crrore mi-
res,ut nos in texlu; nisi quod omilliiur in quibusdami randum, eadem Rom. edit. ex Gill. in marg. et mss,
vox mkmorata, et pro m merita in omnibus fere scri- nonnullis restituil, horrore mirandum.
bilur immeritainepto seosu. At in merila Chris.i se-
151 AD OPERA SANCTI A-MBRQSIIAPPENDlL l%&
et morte prcssa genus humanum liberasse. Neque si A i obsequium, et promhsa, quorum Putres, et ex quibus
fulura nobis spondeat, quse promisit Evse (Gen. m, Chrislussecuhdum carnem, qui est super otnnia Deus
4), assensum dabimus illi, discreii a Chrislo, quem benediclusin scecula. Ahieh. Tahta prseconia nobili-
virlute et nalura Deum eredimus et scimus. Nec si latis et dignitalis generis Judseorum el pfoniissio-
arle a et sublilitate aslutioe suse aliam creaturam httm ehumerat, utjomnibus pro his doloreni incu-
fingat ad horam, sicut finxeruiit Jamnes elMambres liai; quia uon recipiendo Salfatorem prserogalivam
coram Pharaone; inconveniens est, ut pef hsec a Patrum, et promissionis merilum perdideruni, pejo-
Deo creatore vero nos revocet, quem noh ignora- fes genlilibus lacli," quos pfius, quia sine Deo erant,
mus per Chrislum Filium suum cieaturam condi- abpnlinabantuf : propensius eniin maluiri est digni-
disse iu selernum exi.tenteto (II Tim. m,- 8). Qui- tateih pefdidisse, quam non habuisse. Ihlerea de
busdam videtur aliam crealuram dixisse de idolis; Salvalore dicit:
sed non est veriim, quia hanc debuil siguificafe, Qui esl sttper omnia Deus benedicius in swcula.
quam sub admiralione seduclionis videlur lingere Amen. Quando enirh nulla palerni nominis fit inen-
Satanas.Nam quis seducalur fideliuto ad hsec, a qui- lio, ei de Christo sermo est; non polesl differii, ne
bus recessit mauifesiato errore? y@ Sed hsec me- Deris dicaiur. Frequenler enim Scriplufa proplcr
ditalur et fingil, per qua. etiafn electos possit sedir- S 1 unius Dei professiohem, si de Deo Patre loquiliir, et
cere. Nulla ergo siint, [quse nos "possinta charilale Deo adjungil Filium, Deum Patrem vocat, et Filium
Dei separare, quoe est in Ghrisio Jesu : Deus enim Dominuiri.SiquisauleninonpuialdeGhrislodicluni:
charitatem suam in Christo nobis ostenuil, dum tra- Qui est Deus, det personam, de qua diclum est: de
dit illuni pro nobis. Patre enini Deo hoc loco menlio facta nbn est. Sed
CAPUT IX. quid hiirum, si in 'hbc loco Christum Deum super
(Vefs. 1-5.) Verilatem dico in Clirhlo Jesu, nori omnia aperta voee]loqueretur, de quo alia in epi-
menlior, lestimoniummihi pefkibenle conscietiliamea slola liutic sensum lali sermone firmavit, dicens:
in Spiritu sancto,quia trhlitia esl mihimagna, elcon- Ul in notnine Jesu\ omne genu fleclalur, cmlestiurii,
tinuus dolor cordi mco; oplabam enim ego ipse ana- terresiriutri il infernorum (Pkilip. n, 10)? Hotcsunt
tkeniu esse a Ckrhio pro fratribus meis, cognalis omnia, super quse ^DeusChristus est. Neque enim,
secundum carnem, qui suni Israelilw. Quoniam supe- exceplis his, sunt jaliqua, ut iion super omnia Deus
rius contra Judoeos loqui videtur, qui ex Lege jusli- Chrislus sit: nec poiest gehu fleciere omhis crea-
ficari se putanl : nunc ut votum suuni el affectum tura , nisi Deo. Denique Joinnes apostolus cum
circa eos osiendat; leste conscientia sua, in Christo inscius angelum ul Deum Vellet adorare, audil ab
Jesu et iu Spirilu sanclo dlcil se loqui, ut non velut G t eo : Ne feceris, quo.tiahi consefvus tuus sutn. Deuin,
inimico illorum fides haberi non possit. Ideo Chri- inquil, adora (Apoc. xix, 10). Nec Dominus uiique
stum et Spiritum sanctum, quos nihil lalei, lesles adorari se paleretur, nisi quia Deus est : si quomi-
dai: et quorum teslimoniuni reprobari non polest, nus, usurpasse dicendus esi, el peccasse, quod absit;
qui sic perhibeiit testimonium Aposiolo, dum com- cum ipse diabolum increpans, Domihum Deum add-
inendant eum virluie signorum, quse faciebant per randum, el ipsi soli serviendum osteiidat (Matiii.
illum. Quia enim tam magnum praasidium est Chri- iv, 10). Nihil ergp prsejudieatur Deo Patri, cuni
sti, et prsecipuam cbaiitaiera erga genus IiumanUm adoralur Christus ut Deus; quia cum soii Deo sef-
oslendit, et dignatione ejus gloriosa et immonalia viendum dicatur, servifur el Ghristo. Dicil enim alib
prsemia repromissa : ac per hoc dolet genus suum, loco : Qui in kh servit Christo, placel Deo (Jban. x,
quod est secundum carnem; quia incredulitate sua •_). Quid ergo superest, nisi ut Patef Deus, et FiliUs
hoc perenni et salutari beneficio se privarunt. Ergo, Deus; et nihilominus unus Deus credalur ulfefque?
oplabatn, ait, non oplo; quia scit fieri non posse, ut Sive enim Palrefn iquis adoret, sive Filium, uritim
tam honestum membruni, niillo praecedenle vilio, Deum dicitur adorare; c el servire Pairi, autFilio ,
abscinderetur h a corpore clirisliano; affectum ta- uni Deoserviiium ekhibetur. gf| Nullaigitur discre-
Tl
"^ lio est;
men et dileciionem circa genus suum ostendit. quia qui adoral Filium ; adorat fetPatrehi:
, (Vers. &.) Quoruth adoptio est filioruiu. Juste se et qui servit Patri, servit et Filio. Et ut Sine adu-
dolere probat, quando prsedicat laudem generis eo- lalione deitalis hujus confessionem csse doceret, in
rum; quia olim filii adopiali, affectum etgraiiara conclusione posuit^Ainejj, hbc est, vefuiri; ul Chri-
Dei Patris in irrilum habuerunt. Adjecit adhuc, ut stum Deum super omnia in vferitateostendefel bene-
et alios dolere prohis faciai,dicens : dictum in soecula.
(Vers. 5.) Et glorid, et leslamenla; el leghlalio, et (Vers. 6.) Non a item excidit verbiimDei. NPiie'x-
aOmnes cdit.et mss. ac pauci mss., etsublimilate; ritui sanclo, uni Deb... adorat el Palrem et Spirilum
cseteri. in quibus antiquioreSj ef subiilitale. Rursiis sanctum... servit Filio el Spiritui sanclb, etc. : reliqui
paucis interjeetis . Eras. ^ac seq. edit. cum uno vel vero, et edil. nobis; congruunt, nisi quod Rom. pro
altero mss. reposuerant, cbnveniensest; ubi nos cum et servire Pairi, posjuil , et si servilur Pairi: nec non
Amerb. et plerisque mss. restiluimus, inconveniens post nulta igilur, siibjunxit, in hh : ae demum infra
est. pro confessionemcum mss. Thuaii. substiiuit, pro-
h Rom. edit. cuin paticis mss., a corpore Chrisli. fessionem.
c Mss. aliquot, el servire Palri, aut Filio, aul Spi- \
m COMMENTARIAIN EPISTOLAM AB HOMNOS. ftl
cidit verbtim Dei dicentis . In haitt tiocabilurtibi se- A > benedicerentur omnes gehtes lerrae. Quandb eiiiin
men (Gen. xxi, 12), id est. hoc eVenil, quod dixit promissio facla cst Abralioe; ei,audivil: Quia in se-
Deus fuiurum ; u( rion Iii dicerentuf semen esse mine luo Iwnedicenhir binnes gentes terrw; ChrisUrs
Abrahoe, qui filii ejus essent secunduhi carnem : utique illi pf bmissus est ex tfaduce Isaac, in quo
sed istl qui fidem acceperiril. pef qu&m natus esl, hoc hripletum vh.femus.
Isaac, reformatam tenipore Christi,- non jarii spe- (Vers. 10.) N'onsblutn autein kmt, e id esl, Saftd,
cialem , sed gener.ilem ; u"tquod Abraham credidit scd et Rebecca lex uno coiicubiiu kabehs Isdab patris
de Isaac, isii crederent de Deo el Christo. quia nostri. Nori (ahtum ergo Sarram in 'typ'6 dicit gfehe-
nalus est Dei Filius ad salutem a humani geiteris fasse Isaac, sed tet Rebeccain uxoreni lsaac. Scd
redimendam. alia caiisa esi ift Isaac, alia iri Jacob ct Esau"; quia
(Yers. 7.) Neqiie omnesqui stint ex Israel-, l(i sunt Isaac ih figufa Salvatoris natus est,- Jacob vero et
Israelilw ; nequequia semensurit Abrahm, orimesfi- Esau duofuiri populorum Irabeht lypun.; id est, cre-
lii: sed in Isaac vocabiiur tibi ^semen.h floc <estquod deiitiuni, fet uori crfedeniium; hl cum ex uho sini,
vult inlelligi, non jam ideo dighos esse omnes, quia diversi si.it lamfen.In singulis enin. e't genus sighift-
filii sunt Abrahse : sedeos esse dignos, qui filiipro- eatur, ht hi "uhks generis dicaritnr; qui ih causa fidel
missionis sunl, id est, qtios proesciit Deus prbmis'- 2 unurii Suni, vfelperfidise. Unris eiiim Signiflfeaiufiu
sionem suam suscepturos, sive ex Judseis s sive ex hifiitis, iiori pfef iratliicehi cariiis, sed"per communem
gentibus; Iii enim digni sunt dici Israelitse, id esl, causatn";quia et ex Esaa Jafcobfilii diceiidi sunl, et ex
videnies Deum, qui credunt. Nam de Isaac uiique JacPb EsSriiihpotandi suiU filii. Nec eriim quia Jacob
omnes hi filii sunt Abrahse . quia ohinis propago laudalrir, ohiiies ex 6o hati, filii fejusmerilo dicendi
generis Judaeorum ex Abraham per Isaac esl. c Sed suiit: aul 'quia Esau displicet, 'orinVesfexfejusofigihe
quia, sicul dixi, hi sunt vere filii Abrahaji qui reprbbi Suht; cifim-videainris fet 'de Jafebb tfadQcfe
promissionem sequuntur, quoe in lsaac factae'st:ac hatos factos peffidos,- et de Esad fidfelcset Deb clia-
per hoc reliqui filii non sunt dicendi Abrahse; Abra- JPS. Nani iquodde Jachb hiulii sint perfidi, dribium
ham cnim credens, Isaac accepit propter fidem, non est; onines eniin jtfdsei hori 8j[ credehles, aut
quia credidil Deo. In quomyslerium fulursefideidesi- credeiiles ex eo habent origirifehi":et quia dfeEsau
gnaium est; ut illi essent fratres Isaac, qui eamdem Suht hbni et fideles, prob4t Job, qui est fex liliis
fidem haberent, in qua Isaacnalus est; quia Isaac Esau; quihuis, iib Abraham , h'ot_esi, nepos Esau.
in typoJSalvaioris nalus est ex promissione, ut qui (Yers. 11-13.) Nam cum )ioh'dufnhuii fuisseiil, dut
crediderit Christum Jesum promissum esse Abraha., aliquid tgissenl bbnilmvel mdluin; ut secundum elec-
hic sil filius Abrahse, frater vero Isaac. Dictum est fj | tiojtem propostfi/nt Dei mitneret, hbn ex operibus, sed
ergo Abrahae, quia tu semineluo benedicentur bmnes ~exVoiahte dittum esl quia inojoi serviel minoti, sicul -
gentes (Gen. xxn, 18); quod utique in Isaac faclum scripiurii est : Jabob diiexi, Esaii autem odib hahti.
non est, sed in eo, qui in Isaac promissus est Abra,- Iloc in Malachia liEibfelUr.- PrsescifehtiafliDei flagilkt
hse, qui esl Christus, in quo otnnes gentes benedi- in his causis, quia non aliud potesl evehire, qriam
cuntur credenles. Caeteri efgo Juda_i filii siint car- novit Derisfuturum. Sciendo enim quid unusquisque
nis, dum promissione privantur: nec deputafi pos- illorum futufus esset, dixil! Hic ferit dignuS,'qui erSt
sunt merito Abrahse, qui fidem non sequuntur; per hiinPr; et qui majof, efil indignuS. Uhlliii felegit
quam dignus exstiiil Abraham. prsescienlia,el alterum spfevit: ei in illo querii elegit,
(Yers. 8.) Id esl, non qui filii carnis, hi sunt filii proposilum Dei manet; Puia aliud noh potesl evefiire,
Dei: sed qui filii promhsionh sunt, wstimantur d in qitam quod scivit, ct propoSUitin illo, Ul salutfedlg-
semine. Aperium est quia non possunt dici filii caruis hus sil: et ih ilIo_quem Spfevit, simili nilido mariet
filii Dei: hi enim ex concupiscenlia carnis nati sunt; propositum, quod proposuit de illP; quia indignus
isli vero ex fide spiritualiter, secundum quod promis- fefil. Hoc quasi proescius^non persohatum acfeeptor";
sumest Abraha.; ut hi aestimarentur semen esse, quii nam nemineih damnat, antequam beccei : et nuliuni
crederent. j) ebrohat, aiitequam viricat. Hbc peftiiiel a'd cauSahi
(Yers. 9.) Promtssiotits enim verbuin hoc est: Ad: Judceorum, qui sibi prserogativani dereiiduht, quod
koc lempus veniam, el kabebit Sara filium. Hoc ini filii siht Abrahse : Apostolus Autem cbri-blatuf se; ut
Genesi habetur, quod proefiguratumin Ghristo est, ,' qiiia dixferat dolorein habere s'e'feofdis feoritinriiim,
ul fulurus Christus promitteretur filius Abraha., ini causa incredulitatis eofuni, quoruni adoplio erai fi-
quo promissionis verbum implerelur, ui in Christo» liorum, et legis constitutio, et fex quibus Cliristus,
a Gill. ac Rom. edit. cum Thuan. cod.. humanii a Amferb. et Eras. et qiiidam" mss., in semine.
generh redhibendam. Apertum est quia non possuhl dhi filii Dei; hi ihim,
h Iia mss. ei vel. edil. nisi quod Gill. omitlit,
eic.; Gill. et Rom. edit. cum paucis mss., in se-
Hocesl : Rom. auiem edit. adjefeto', ulsolel, se- intne; Rom., in semen. Dicil filios carnis, el filios
quenti Scriptura_.versu, et repeliia parte superioris, Dei. Hi^enim, elc: locum vero e plurimis optimis-
ista subjungit : Vuli inlelligefe uou Pmnes, qui filiii qiie mss. restiluinius.
sunl Abrahw, esse dignos, ut filii pronlhsiohis sinl, e Roiri. edii. et cod. Thuan. hinc resciderants id
id est, quos prmsciit, etc* esl Sarra. Sic eliam infra Rom. edit. sola exemeral,
c Sed quia .... qum in Jsaac facta est, in mullo> Hoc in Mdlachia habetur: quse lamen ieperiuntur irt
pluribus mss. desideraiur. cunclis mss. et edit.
136 AD OPERA SANCTI AMRROSllAPPENDIX. 136
Salvator, sieul el ipse ait : Quia salus ex Judwis est AJ omnebonum penitus oblitterari; quippe cum naiura
(Joan. IV,22); traclata Lege, invenil quia non om- non possit immutari, sed volunlas : non in omnibus
nes qui ex Israel Sunt, crediluri sunt : neque quia tamen causis; quia remanel in nattira, quod testimo-
dicunlur filii Abraha., omnes Abrahrefilios dicendos, uio sit Greatori.
sicut supra memoravi. Minuit ergo dolorem suum, (Vers. i&.) Quid ergo dicemus? Numquidiniquilas
inveniens olim prsedictum, qnod non omnes essent apud Deum? Absit. Quia enim unum diligii, et alte-
crediluri; a ut his solis doleat, qui per invidiam in rum odit, subinferl : gg Numquid iniquilas apud
iiicreduliiaie lahorant. Possunt tamen credere, quod Deum (Exod. xxxin!, 19)? Non plane, sed justus est
ex subjeeiis aperit. Incrednlis tamen prsedictis non Deus; scit enim quidfaciat, nec reiractandum csl
valde dolendum est; quia non sunt prsedeslinati ad ejus judicium. Hoc| in Malachia piopheia habelur :
vitam; proescieniia enim Dei olim hos non salvandos Jacob dilexi, Esau vh-oodio kabui (Malac. i, 5). Hoc
decrevil. Quis enim plangat eum, qui olim morluus jam de. judicio dicit; naro prius de prsescientia ait,
babetur? Sed subintrantibus gentibus, quse sineDeo quia major servieltninori, sicul et de prsescientia Pha-
prius erant, el salutem quain illi perdiderunt, acci- raonem damnavit (Gen. xxv, 23), sciens se noncor-
pienlibus, exsuscilatu. dolor : sed iterum quia ipsi reclurum : apostolum vero ;Paulum persequenlem
sibi perdiiionis causa sunt, sopitur. Prsescius itaque B ; eleirit(Actor. ix, 5),!prsescius ulique quod futurus es-
Deus malse illos voluntatis futuros, non illos habuit setbonus. Hunc efgo prsevenit aute tempus, quia
in numero bonorum; quamvis dicat Salvator illis necessarius erat; et Pharaonem anlefuturum judi-
septuaginla duobus diseipulis, quos elegeral secunda cium damnavit, ut crederetur judicaturus.
classe, qui ab illo postea recesserunt: AToim'jja veslra (Vers. 15.) Moysienim dicil: Misereborcui mher-
scripla sunl in cmto (Luc. x, 20). Scd hoc propter tus ero : el misericordiam prwstabo, cui mhericordiam
jusliiiam, quia hoc esl justum ; ul unicuique pro me- prmstilero.Ergo misericordia, mherebor, iuquit, ejus
rito respondeatur. Quia enim boni eranl, electisunt cuimiserlusero, hoc est, ejus miserebor, cui proescius
ad minislerium; et erant scripla nomina illorum in eram quod misericordiam daiurus essem, sciens con-
coalo propter juslitiam, sicul dixi : secundum prav versurum illum, ct permansurum apud me : Et mi-
scientiam vero in numero erant malorum. Dejusti- sericordiam prwstabo illi, cui mhericordiam prwsli-
tia enim Deus judicat, non de prsescientia. Unde et lero, id est, ei misericordiam dabo, quem prsescivi
Moysi dixit : Si quis peccaveritante me, deleameum posi errorem rccto^corde reversurum ad me. Hoc.
de libro tneo (Exod. xxxu, 34) ut secundum justitiam est dare illi, cui dandum esl: et non dare illi, cui
judicis tunc videatur deleri, cum peccal:juxta prse- dandum non est; iit. eum vocet, quem sciat obau-
scientiam vero numquam in libro vilasfuisse. Hinc et iG dire : illum autem non vocet, quem sciat minime
apostolus Joannes de hujusmodi ait: Ex nobh exie- obaudire. c Yocare autem esl non pugnare, sed com-
vunt, sed non fuerunl ex nobis; si enim fuissenl ex pungere ad recipiendam fidem.
nobis, permanshsent ulique nobhcum (I Joan. n, 20). - (Yers. 16.) Igitur non volenth neque currentis, sed
Non est personarum acceplio in pro_scieiHiaDei; mherenth est Dei. Recte, quia non in voluritate pc-
proescienlia enim est qua definitum habet, qualis tentis, sed in dantis arbitrio debet esse, quod posei-
uniuscujusque futura volunlas erit, in qua mansurus lur. An enim danduin sil, daniis debet judicio pen-
est, per quam aul damnetur, aut coronetur. Denique sari; nam Saul peccans cnm pelisset veniam, non
quos scit in bono raansuros, frequenter ante sunl accepit (I Reg. xv, 24) : at contra David peccans el
mali : et quos malos scil permansuros, aliquolies ignoscisibi postulans, veniam coiiseculusesi"(Hfie(j.
prius sunt boni. Unde cessat querela; quia Deus ac- xii, b). Ex boe ulique dantis Dei et non dantis judi-
ceptor personarum non est (Act. x, 54). Nam et cium sequendum est; quia non injuste judical, qui
Saul, et Judas Iscariotes ante fuerunl boni, dicenie omnes salvos vult, manente justitia; inspector enim
Scriplura de Saul : Eral vir bonus, el non erat illo cordis scit petentem^ an hac mente poscat, ut mc-
mclior in filih Israel (I Reg. ix, 2); el de Juda Isca- reatur accipere. El jquamvis periculosum sit judi-
riote dicit Petrus apostolus : Qui sortilus est sortem I" cium Dei discernere; tameu propter diffidentes, ul
minhterii hujus (Acl. i, 17), id esl, aposlolatus, h in mens eorum medelam consequi possit, ne puteiHju-
signis et prodigiis faciendis. Quomodo igitur minis- dicium Dei injuslum', dicentes : Unum vocat, et al-
ierium saluiare sortirelur, nisi esset bonus ? In sorte lerum negligit; sic arbitranles exeusari posse dam-
enim Dei judicium fuit dignum illum fuisse lempore, nandos, rebus istud potius probemus, quam verbis;
quo electus est, sicut illi septuaginta duo, quos su- ubi enim rerum geslarum exempla sunt, nemo audel
pra memoravi (Matlh. xvn, S). Ilinc est unde et Ju- queri, nec aliquam [excusationem oblendere. Duo
das posl mali tolius admissum scelus pcenitentia mo- fueriint David el Saiil, requiramus historias, qualis
tus, laqueo vitam finivil. Non potest enim in aliquo unusquisque eorum reperiatur posl judicium Dei;
a Edit, Amerb. el Eras. cum mss. non paucis, ut et prodigiis faciendis.;
hi soli doleanl: rectius lamen alise edit. et mss. ut in c Omnes edil. ac inss. aliquot, vocare aulem est
lextu. compungere; alii mss. multi bonique nobiscum fa-
b Ita edit. Amerb. et Eras. ac mss. complures : ciunt. . . t
at in rcliquis edit. et mss. non reperimus, tii signh
157 COMMENTARIA1N EPISTOLAM Al) ROMANOS. 438
ul si Saul bene se egisse, posiquam misericordiami A tur, a quo haeviridicisefiunl. Hoe etiam genere anii-
non accepit, probetur, injuslum, quod absit, Dei ju- qui medici in hominibus morie dignis, vel morlis
diciura arbitreinur: autsi David, accepia misericor- seiitenliam consecutis, requirebant quomodo pro-
dia,DeumcoiUempsisseinveniaiur,an in eo manseril,, dessenl vivis, quse in homine lalebant, apertis; ul
in quo misericordiam conscculus est, et, ul ular his cognoscerent causas segriludinis, el pcena mo-
conipendio, ulerque neeessitatem passus est regni. rieniis proliceret ad salutem viventis.
El quanta fuit neeessitas David, ut filius ejus yellel (Vers. 18.) Igilur cui vull mheretur, et quem vult
eum regno privare! In qua necessitale flens, nudo1 indurat. Dicis itaque rnihi. Ex persona contradicentis
pedc, iter faciebat; ut fugeret rex et dux populi1 loquitur, qui quasi pulel Deum, neglccta justitia,
Dei, in tanlum humilialus, ut ct in faciem sibi servo1 alicui graliosum; ut unum e duobus paribus acci-
suo maledicenli non responderet; ut per patientiam piat, allerum respuai, hoc est, unum compungat, ut
Deum sibi pfopitium faceret, per.quem regnum sibi credal : alterum induret, ne credat. Cui quidem ex
credidil reservari (II Reg. xv, 16). Saul autem nec auctoritate respondit, servala lamen justilia, ex su-
in lali necessitate invenlus; quia majus malum esl pra memorata prsescientia dicens :
inlesiinum bellum, quam externum : insuper ferens
(Vers. 19.) Quid adhuc qumritur ? Voluntati enim
quia semel et ilerum non sit auditus, cum essct in- B ejus quis reshtit? Prinium dicit, quia resisti ei non
dignus, necinprece perstitit; ut meritum sibi face- potest; est enim polentissimus ultra omnes. Deinde
ret, per quod esset dignus : sed impatiens, et de quia Deus omnium esl el parens, et ideo nulli male
Dei judicio indiguatus, ab idolis quse prius velut vult; quse fecit enim, ineolumia vult manere. Nec"
nullius momenli damnaverat, auxilium requisivit. enim compefu ei, ut injuslus sii, cujus henevolenlia
Ecce justum esse judicium prsescientiae Dei etiam laiUa
appare(, ut non solum faceiet esse, quse non
nolenlibus manifeslum est.
erant; verum ea ipsa vita seterna donaiet et gloria,
(Yers. 17.) Dicit enim Scriptura (Exod. ix, 16) ut opus ejus aliquid majestalis ejus simile haberet.
Pharaoni : Quia in hoc ipsum le servavi, ul oslendam lam providus et bonus est, ambigi non de-
Qui ergo
in le virtulem meam, el ul nunlielur nomen meumin bet
quia juslus esl.
universalerra. Alii codices sic hahenl: Ad hoc le sus-
citavi, ul ostendamin le vhiutem meam. Sive servavi, (Vers. 20.) 0 homo, lu quh es, qui respondeas
et
sive suscilavi, unus est sensus; hoc enim dicit, quia Deo! Magna est, inquit, indignitas praesumptio,
Deo in adversis, iniquum justo,
cum Pharao, quod nomen regum erat apud iEgyp- hominem respondere
malum bono;, imperilum perfecto, infirmum forlis-
lios, sicut et apud Romanos reges Augusti appellan- mortalem -
r simo, corruptibilem incorrupto, immor-
tur :'a bic ergo Pharao cum lantis malis essei reus, (
servurn nequam domino, creaturam conditori.
ut vita indignus esset; ita in malis suis perduravit, lali, se
nec se emendare voluil; aestimans aut merilo vivere, Numquid dicit figmenlum ei, qui finxit: Quid me
fecisli sic (Esai; XLV,9)? Hoc de Esaia propheta esi;
aut Deum, quem ssepe fallehdum censebal, ad vin-
hic quasi proprium ponit quo ostendit conlra
dictam dandam impotentem, audit a Deo : Ad koc quod
non posse; in poteslate
le seriiavi,utostendamin le vhiulem meam, etut nunlie- auctorem opus ejus queri
lur nomenmeum in universa lerra; ut in hoc cselerse enim aucloris.est qualem velit condere.creaturam.
"
gentes addiscerenl non esse alium Deum prseler (Vers. 21.) An non habet poteslatemfigulus luti ex
hunc, qui Judaeorum erat, et faclus cst Chrisliano- eademmassa facere aliud quidemvas in konorem, aliud
rum; quamvis et illi Chrisliani fuerint, et nos nunc vero ad conlumeliam? Manifestumest vasa aliqua fieri
simus Judsei propler Judam, exquo 83 Ohristus est ad honorem, qtise ad nsus honestos sintnecessaria :
secundum carnem; quia Judsei veteres sperando fu- alia vero ad confumeliam, quse iristrumenio sinl cu-
turum Chrislum redemptorem, christiani erant : Iinarum;"unius lamen esse subslanlise, sed differre
nam Rahab meretrix ^dicit exploratoribus missis a voluntate opificis in honore. Ita et Deus, cum omnes
Jesu Nave, qui prius Auxes dicebalur : Audilwsunt ex una atque eadem massa simus in substantia, et
hic vhiutes et plagw, qucefactm sunl in Mgyplo a Deo j) I cuncli peccatores, alii miserelur, et alierum despi-
veslro, et conlerrili sunt nimis; liment enim a facie cit non sine justitia. In figulo enim sola volunlas
veslra (Josue n, 9). h Ad hoc ergo servatus est Pha- est: in Deo autem voluntas cum justitia; scit enim
rao, ul mulia signa et plagse ostenderentur in illum cujus debeat misereri,>icut supra memoravi.
quasi jam morluum. Suscitatus autem diclus esl; (Yers. 22.) Quod si volens Deus oslendereiram,
quia cum apud Deum mortuus esset, modicum lem- et manifestarepolenliam suam, sustinuil in mulia pa-
pus accepit, ut vivere videretur; ul esset in cujus tientia in vash irm prwparath in interilum. Ipse sen-
poena et vario lormentorum genere usque ad mor- sus est, quia voluntale el longanimitate Dei, quse
tem, omnes qui sine Deo erant, metu lerriti, hunc est patientia, prseparaniur infideles ad poenam; diu
solum Deum esse cum admiratione maxima fateren- enim exspectati converti noluerunt. Ideo ergo ex-
a Ila mss. prope ad uniim : edit. vero vet. et qui- edit abscidit tfes primas voces.
dam mss., hic ergo Pharao cum tanlis malis essel b Rom. edil sola, Ad koc ergo quasi jam mortuus
reus, ut viverenon deberel, numquam futurus bonus servalus est Pharao, «(.... ostenderelurin illo. Sus*
ne se aul merito ... impoientempularet; unde Rom. citalus, etc.
PATROL. XVII. 5
«& AB OP.ERA SANGTI AMBROSIi AEPEKDK. IJA
speelati smit, ut inexeusabiles deperireni. Seivit A J U.aquemultitudine s.oloscredenlcs dicit salvari, quos
enim Deus hos non credituros. praesciit Deus. v
(Vers. 23.). Et ut osjenderet divitias.gloriw sum in (Vers. 28.) Verbum piim consummans et brevians
vasis, misericprdiw, qum pr.mparavil ad glorianu V&- in mquitate; quia ver:bumbrevialum fqciet Dominus
tienlia et longanimiias D.eiipsa est, quse sicut malos s,uper terram. Salyari hos promitlit, quos
reliquos
pra_paral ad interilum,, ita et bonps prasparat ad co- dicit per verbuni, qhod Juste definiens, Jjreviavit
ronam; bpni enini suntin quibus spes fidei est. Om- Dom.inus. super lerriirn; convenlt enim ut in solo
nes enim suslinet, sci.ens exitum singulorum; ac per nomineDpmini conditoris cons.equalur salutem crea-
hoc patieniia est, quaeillps qui ex malo corrigunlur, tura., hoc esl, per fidem ; quia sublatisrinihibus neo-
aut in bono perseverantes si.nl. pra.pa.rat a.d glo- meniis, el sabbato, circumcisione, el lege escarum,
riain. Divilia. aulem glorise sunt.dignitas mulliplex et oblaiionibus pecorhm, sola fides posila est ad sa-
proeparata credentibus. Eps autem qui ex bonis.fiunt lulem. Quse ablireviata ex Lege esl; quia quod in
mali, et in coepto nialo perdurant, praeparal ad in- fide est, in Lege I.iabelur quasi principale-Legis, di-
leritum. Hoc est autem manifesiare ppteptiam suain cente Salyatore : De ime eijtm scripsit Moyses(Joan.
in muliapatientia; quia computatur npn vindicatu- v, 4(3). Abbreviaia ergo Lege, reliqujse Judaeorum
rus, quia diu dissimulat : cum cceperit vindicare, E B. salvantur : coeteri vero salvari non possunt,-quia
1
apparebit ejus potentia; quia cum possit statim vin- per definitionem Dei spernunlur, per quam genus.
dicare, diu sustinuit, ut perfidi queri non possint, humanum salvare decrevit.
§_| ctim damnaniur. Proeparare autem unumquem- (Vers. 29,30.) Eishut prmdixilEsaias: Nhi Domi-
que es.t proescire quid futurum est. nus sqbaotkreliquhset nobis semen, sicut Sodomafuis-
(Vers. 24.) Quos el vocavit nos, non solum ex Ju- semus, et sicul Gomorrha similes fuhsemus (Esai. I, 9).
dmis, sed eliam ex gentibus. llos quos vocavii, prse- Hoc semen, quod de omnibus solum rellctum et re-
paravil ad gloriam, si.ve eos qui. prope eranl, sive servainm est ad reformaiionem generfs humani,
illos qui longe, sciens permansuros in fide. Christus esi, et doctrina ejus, sicut et ips.e dicit :
(Yers. 2S, 26.) Sicut in Osee dicit ; Vocabonon Semen est verbum Dev(Luc. vin, 11). Hoc ergp nobis.
plebem meain, plebem meam; el non dilectam, ditec - olini promiss.um, subla^tisquoe oneri erani Legis, re-
.ajii. Et- erit in loco, ubi vocabuntur non plebs mea; liquit ad redeiiipiioneni; ut daia remissione peccalo-
ibi vocabuntur filii Dei vivi. Aperlum.est biud. de runi,jil npn puniremuf a Lege, sicut periit Sodorna.
geiuibus esse prsediclum, qusprius non erat plebs Salvaiorein ergo relicfum nobis dicit ad suffragium
Dei : "poslea aulem ad opprobrium Judoeorun. mise- vitse,1quam Lcx providere non p.otuit, quem ab ini-
ricordiam accipientes vocatoesunt plebs Dei : et qui G C tip Deus nasci decrevil : qui propterea quod solris
dilecti ante noii erant, abdicalis Juuoeis, adopiati in sine peccatp invenjretur., devicto humani generis
filios, et dilecti sunt; ut in loco ubi non vocabaiHur hoste, omnium peccaia. delerei. Hoc et in Apoca-
plebs Dei, ibi vocareniur filii Dei vivi, Piins enim lypsi,Joannis habeturi : Qu.ianemo, ait, dignus in-
nusquarn vocabantur fllii Dei, nisiiri Judaaa, hoc est. yepius. esl, sive in coelo, sive in lerra, qui aperiret
Hierosolymis, ubi domus Dei erai, sieut dicit in lihruni et signacula pjus; nisi Salvator, qui vicit
Psalmo septuagesimo quinlo : ATo(«sin Judwa Deus mprlem (Apoc. y, 5)1 Hoc ergo est semen, quod
(Psai. LSXV,2). Poslea autem in proph.eiia Za.c.Iia- plim promis.sum resefvavil Deus, ut tunc fruciifica-
rise : Ponam, inquit, Hiemsaleni in omjijbu.sgentibus rei, qua.ndo omnium iam Judseofum quarii gentilium
(Zach. xii, 2).; quia ubique. iulurf erant filii Dei, et peccata repleta erant. ^Frucips a.ui.emejus"est indul-
domus Dei in. omnibus locis, quse est Ecclesia,. Hinc geniia peccai.orum; nlsi enim Chrislus fuisset; reser-
Dominus ait Judivis :. Qyiq, tollelur.,a vobisregnum, valus|(quem idcirco sempn,dicii, quia per ipsum re-
Dei; ei dabiturgentkfacientifructus.ejus(Mqlllh XM,45). pnraium est genus humanum), iuterisset progenies
(Yers. 27.) Esaias anlem clamai pro,Irsrael. Hpe di- Abralioe; co quod peccatis obruii erant, el Lex eis
cit, quiaEsaias clamat pro iis, qui:credunl in Chris- prodess.enonpoiuit. Idcirco hunc seqiiendum docet,
lum (ES<M'. x, 22). Hi enim.vere siint.Israeliia., sicui 1)
$ qui praesidium coniulit vitoe.
dicii Dominus ad Nathanael:: E.cce;ve.reI-srqeliia, in Quid ergo dicemus? Quo.dgenles qum non sectaban-
quo dolus-nqn est (Joan. i, &!:). tnr jusliliam, compreliende.runtjusiitiam : juslilidm
-Si fuerit numerus filiorum, Ismel lamqu.qpiarena, mdem qum ex fide esi. igg Quoniam justitia est ia
mar.h, reliquiw, salvw fieni. RecedeiUihus Judaais. a Lege, quoe crediia m|undo est, quoe prohibet pec-"
merito.et. promis.sione p.alrum, dum illam npn reeir; cari; idcirco gentes hon hanc justiliam dicit cotn-
piuni, hi, reliquise sunti quj cr,edei)do,in,fide prorpis-, prehendisse, quaa nalura magistra dignoscilur, sed
sjonis pa.lribus. faclfg. persistunt, lidples, effecti; a. «am justitiam quoc ex fide est Christi; Reo enim haee
Lege. enim. r.epedun.lj,qiij iii, eiim quem.Lex;soIum, yera "jusiiiia esl, el nerinanens, si agnoseatur. Quid'
adt salutem, s,ufficer.e;pr.pmisii., ppii pre.dpnt. Igilur cnini. esi tam justumj qnam cognoscere Deum Pa-
dum 1ex
aposlaise habeantur necesse est, qui Chrislum irem, quo siiiit omsiia : et Christum Filium ejus,
non recipiunt, rei sunt violaiae Lcgis.. De maxiina per= qu.eni supt, omnia|(l Cor. vm, 6)? Prima ergo

* Omnes edil., nonperiremus a Lege; omnes ms:.,, non ytunjremur, etc L


Hl C0MMEHTAP4A.V&EPISTOUM. AQ ROMAM3§. • U%
ha_e justiiia est, agnoscere Creaforem, dein.decpsto- j^ nis, et petram scandali; et qui crediderit in Ulum, non
dire quae p.secepii. Geqtes ergo quse prius non re- coiifundelur. Hoc in Esaia habetur (Esat. vm, 14;
quirebant justitiam, id est, Legem, q,use Cj.eal.ori xxvi.ii, 6).. Mul.torumrelatione comperlum est in pe-
tesiimpnium perhibebat, veniente. Chrislo, invene- tra vel lapide Christum esse significalum; Daniel
runt justiiiam superabundantem 'pl.us quara.s.criba- enim prpphela lapidem hunc dicit, qui abscissus a
rum el pliarisseorum. Qui enim lunc quod minus monle sine manibus percussit el commjnuit omn.ia
est, non sectabanlur, comprehenderunl postea,quod regna, et re.plevij ouinem terram, quod e.vid.enterde
niajus esl: Judoei autem in Lege positi, quj proficere Christp dictum est (Dan. i\,. 34). Et in Lege pelrade
magis debuerant, deterioraverunl. qua fluxerunt aquee, Chrislusa esi appellatus : Pelra
(Vers. 51.) Nam Israel sectando Legem jusiitiai, in autein, inquit, eral Ckrhtus, El Petrus apostolus in-
Legemjuslilimtioiipervenil. Perfeclio*Legis fidesesl, ter cselera ad Judseos aR : Hic est.tapis, qui reproba-
quam.gentes apprebendentes, totam Legem iniplere lus est a vobls wdificanlibus( I Cor.t, &).. Qffensio
videptur. Judoef autemdum per invidiam Salvatori ergo posita in Slon Clirisius est (Actoi\ iv, 11). Sion
npn credunt, jusliiiam qua. in Lege. mandala est, vero allitudo est, sive ciyitas ipsa Hie.rus.alem, quse
vi11dican.eS5.id est, sabbalun., circuracisionem, ejc, propter notitiam Dei npn Immerilo excelsa dicta est,
in Legera nonperveoeruni, hoc est, Legera nonper-; P in qua Salvalor a Deo Palre suo posilu.s prsedicator,
fccerunt.: etquiiion perfieiunt Legem, rei sunt juxla offensiofaclus est Judseis, dum se.Filiupi Dei prsedi-
Legem. Hic enim. implet Legem, qui a Lege,Moysi cal, natus de Spiritu sancto ex muliere. Per corpus
peryenit ad fidem Christi. autem ejus.scandalum passi sunt, et dicebant: Noniie
(Vers. 32.) Quare?-Quia honex fide, sed quasi ex mater et fralres ejus apud nos sunt ? Quomodq ergo hic
operibus : Spernenles enim fidem quse, sicu.t djxi,, dicil: Quia de cmlodescendi (Joan. v_„42)? Noleban.t
perfeetio Legis est, ex operibus Legis jusii.ficari se enim verba gestis comparare, ut perind.e agnosce-
dicebant, id est, persabbalum, neomenias, circum- rent§6non absurdum esse, quod dicebat deccelose
eisionem, etc, immemores Scripturoe diceniis, quia descendisse; quasf corpus operarelur, et non Deiis
Jjtsjus ex fideviml,(Habac, n, &). JustitiaiautemLegis latens, operibus tamen se prodens in corpore. Petra
idcirco dicitur, quiajuslo judicio DeihseeJudoeisdata ergo hsec scandalum esl Judseis et offensio :. quoape-
sunl.propler diiritjam cordis iJlorum; ul sim.uslelam ira sihe dubio corpus intelligitur Salvatoris. Ha_cex-
forte quis mprluam calcasset,, aut tetigisset aliqua cisa sine manibus, proplerea quia.sirie viro de Spiritu
morlicinia, aut si sorex in vas ruisset, imnmndum san.cto facta de virgineest.
diceretur (Levit. xi, 2,9) : quod magna cum sollieitu-
i CAPUT X.
dine observanies, ex quapumque causa incurrebant, G
ul immundj essent_ Si.autem, sangujs m.ustelsepavi- (Vers. 1, 2.). Fr.qtres, volimtas qmdem.cordh,mei,
nientum maculassel, nonlevi cura. expiandum erat, el„absecraliq,fit ad-D^um pr.pillh. in sqiulem^ tesjimo-
et uta cibis melioribus.abslinerelur. Sabbalum yerp nium enim perhibeo.itth, quod-mmulatione.mDei.kq-
el circumcisio propriam habuerunt justiliam temppre bent, sed npn.secundum,agnitionein. Quoniam a Lege
suo; quia in figura data sunt. Hbc Dominus per Eze- ^vuji eos, aufejre, credeiit.es quia, velanjen.est Ju-
cbielein prophetain oslendit; inler coeteradicais : daeis; ne hoc odip. Judaismi facere videreluri osten-
Proplerea dediiltisprwcepla non bona.(E»ech.xx, 25); dit affeetum suum circa illos, et Legi dat miiliura :
quia erant irreverentes et iufidi. In adventu aulein sed docet; lenipus jam, servandie Legisnon e.sse;.ac
Chrisli, quia salulare donum erat daturus,, per-Hie- per boc proyidere.seillis velle, testalur,,si.modo au-
remiam prcedical, dicens x.Dabottiis.Tesiamentutnnor diant illum, ac probent supin non; esse. inimicum;
vum, non quale-dedipalribus illonmi (Jerem. xxxi, 52). quandp e.l leslin.onium perhibet ilJis nobilitatis et
Uoc lestamentum Legem vocat, in quamnon perver traditionis pater.nse.,
neruiil, sicut supra memoravi. Nam cum gentibus1 (Vefs. Z.yigtwranles enini Dei jusljliam, et.suam
quoecredideranl, hanc sarcinam oliservaiionis Judsei quwrentes constiluere, justiiiwDei ijpn sunl subjecti.,
credenles vellent iraponere, lunc apostolus. PelrusTDPer ignoranliam.dicit ill.os nonj credidiss.e.io.Ghri-
ail:; Quid imponitis jugum, super cervicem.fralrum., slum , semulationem quidein. Dei habentes, sed vo-
quod neque nos, neque-palres noslri potiare poluerunt luntatem et consilium ejus. nescientes, conlra-Deum
(Aclor. xv, 10)? A tempore enira Cbrisli iiidulgentia agebant,. quem se defendere.lestabaijtur.. D,e:his.di-
dala est promissa in Lege; aitenim.Esains propheta-: cfi, qjii, npn mal.evolentia et; invidja ,. sed errore
Venietex Sion quieripial; el avertal impietalemab J,a- Chrisium. nojiireceper.unl. Quibii}.;etPelrus aposto-
cob.Ethoc illis-ame. testamentum,cum-abslulera.pec-r. lus,dicit :, Scip,,fralres,;quig per igtiP.ranliam.gessislis
cala eorum (Esai. LIX,20), hoc est, novum leslamen- hoc malum, sicufet principes veslri (Actor. m, 17);
tum a Deopromissun. inChiislo, ignorantes enimiinnc.esse, Chriistura,,quom promise-
(Vers. 55.).Offenderuntin lapidemoffensionis,,sic- ral Deus, alterum exspeclandum dicebant.Huic ju-
tit scriptum est: Ecce pono in Sion lapidem offensio.r stilias. su.as, quas ex Lege liabebant, antppQjjentes,
a Mss. nonpanei. riec.inliei;ioris.nptoe-,.esf " h
appetta- Nonnullf mss., vult/tufjerreJudmos; quia velamen
lus,ipsoApostolotestificanle: Bibebantde spiriiafHc.on- esl eh, ne qitod pdiuni.J%daiimi,e!c.
sequentepetr.a, petra autem erat Christus.
143 AD OPERA SANCTI AMBROSIIAPPENDIX. m
i
qui est Dei justilia in fide. Justitia enim ipsfeest,. A ad jusliliam, ore autem confessiofil ad sahttetn. Quse-
quia quod promiserat Deus, in ipso implevil. cumque superius lociitus esi, hic illa manifesiavit,
(Vers. 4.) Finis enim Legis Chrhlus ad juslitiam hanc esse regulam fidfei, credere Dominum esse Je-
omni credenti. Hoc dicit, quia perfeclionem Legis ha- sum,| el non erubescefe profiieri quia Deus illuni ex
bet, qui credit in Chrislum. Gum enim nullus juslifi- morttiis reducens, deduxit illum in coelum eum eor-
carelurex Lege, quia nemoimplebaiLegem, nisi qui porej unde venerat inearnandus; ne incurrat senten-
speraret ain promisso Christo; fides posita est, quse tiam Evangelicam dicenlem : Mulli, inquit, ex prin-.
- cederet perfeclioni Legis; ut pmnibus prselermissis, cipibus crediderunt id, Jesum, sed palam nanpro-
fides satisfaceret pro tola Lege et prophetis. filebanlur propter Judwos. Maluerunt enim gloriam
(Vers. 5.) Moyses enim scribit justiiiam qum ex: hoininum magis, quamigloriam Dei(Joan. xn, 42).
Lege esl, quia qui feceril ea homo,-vivel in eh (Levil. (Yers. 11.) Dicit enim Scriplura pcr Esaiam : Om-
xvni, S). Hoc dicit, quia justilia legis Moysis reos il- nis qui credit in illum, \non confundelur (Esai. xxvni,
los non faciebat ad tempus, si servaretur, id est, vi- 16).Dum enim examen eceperit fieri omnium rerum
vebant faciendo Legem; debitores enim erant. * Hoc in die judicii, etomnia falsa eommenta vel dogmata
diclum est in Numeris et in Levilico. in confusionem deduci; lunc in Chrislum credentes
(Vers. 6, 7.) Qum autem ex fide est justitia, sic B I tripudiabunt, vidente. omnibus manifesiari quia
dicit: Ne dixeris in corde luo : Quis ascendit in cw- quod credideruntjverum est: et prudens, quod siul-
lum (Deut. xxx, 12)? Hoc in Deuteronomio diclum tum putabatur. Aspicient enim inter cseteros se so-
est, quod hic inlerpretatur Apostolus de Chrislo, di- los gloriosos el prudentes, qui sestimati fuerant con-
cens : Hoc est Clirhlum deducere. Aut quis descendit . iempiibiles et slulii. Illic est enim vera approballo,
in abyssum? Hoc est, Chrhtum ex mortuh reducere. ubi remuneralio et condemnatio.
Hoc proprium Aposioli est. Iiaque juslitiam hanc (Yers. 12.) Non enhn est dhtinctio Judmi, el Grwci.
dicit esse fidei, si non dubitetur de spe Dei, quoein Genefaliter omnes aiit confundi propter diffiden-
Christo esl; ne diffidens dicat : Quis potuit ascen- liam dicit, aut sublimafi causa credulitatis; quia sine
dere in ccelum? quia ideo passus esl, ut exspolialis Christo apud Deum nulla salus est, immo poena est,
inferis virtute Palris, devicta morte resurgens, cum aut mors. Nec enim Juda.os commendare poterit
animabus ereptis in co_lumascenderet. Omnis enim praerpgativa Palrum; aut enim Iegislatio, qui meri-
quicumque viso Salvatore apud inferos , speravit de tum e't promissionem Palrum non recepernnt. Gen-
illo salutem, liberalus est, Petro apostolo hoc tes- les aulem nullum habenttestimoniuin,quovel secun-
lante; dieit enim quia et mortuis prsedicalus esl (I dum earnem commendeniur, nisi credan t in Christum.
Petr. iv, 6). Qui de his ergo in corde suo non dubi- C* ( Napi idem Dominus pmnium, dives in omnibus, qui
tat, justificalus est ex fide. Ex lege aulem justificari invocdnl illum. Manileslum est sd omnes hoc perli-
timor facil; timet enim legem, quia yidet illam pce- nere,|sive Judseos sive Grascos; quia sine invoca-
nam inferre peccaniibus. Ideo non raagna justitia tione jDomini Cliristi nemo vivit apud Deum. Cum
legis est, nec meritum collocat apud Deum, sed ad ergo omnium Dominus(sIt, consentiente Petro apo-
proesens : fides aulem quia incredulis siultitia, mer- slolo, el dicenle : Hic est, inquit, oinnium Dominus;
cedem habet apud Deum, de quo quod non videlur, dives tamen non est, nisi in iis qul invocant iilum,
speratur. quia ipsi accipient remuneralionem. Perfidis vero
(Vers. 8.) Sedquid dicit Scriplura? Prope estver- non est dives; quia parlicipes non sunt bonorum
buin\in ore tuo, el in corde luo (Deut. xxx, 14). Hoc ejus; heque enim accipfent, quod daturum illum non
seriplum est in Deuteronomio, quia non esl longe ci^ediderunt. Et tamen Inon dixit Deum divitem cre-
ab animo nostro vel ore, quod nobis dicitur, ut cre- denlibus, sed invocantibus illum; ut postquam cre-
damus; quamvis eniufoculis non videatur, a natura didit, non desinat animus id postulare, quod a Deo
(aihen animarum et loquendi ratione non discordat, semper doctus est postulandum, d sicut in Evangelio
quod credimus. In ipsa enim natura inserta sunt vel- secundum Lucse tenelur scriptum propter adversa-
ut semina, quse audilu et volunlale c exculta fruc- ID rium, quia subtilis et versutus est, semper orandum
tificantteslimonium Crealoris. esse: credenlibus autem sola datur remissio pec-
(Vers. 9, 10.) Hoc est verbum fidei, quod prmdica- catorum. Sequitur autem ul precibus deditus libe-
mus. NuIIum opus dicit Legis, sed solam fidem dan- retur a malo, et possil consequi quod promisit Deus
dam in causa Christi. Quia si confilearh in ore luo toto corde vigilantibus (Luc. xviu, 1 et seq.).
Dominum Jesum, el credideris in corde tuo quod Deus (Vers. 15.) Omniseiiim quicumqueinvocaveril no-
illum excilavit, salvus eris. Corde enim%$ creditur menDomini, salvus eriue In Michseadictum est. Ipse
- aRom. edit., in promhsum Chrhtum:.... quw tra- !
b Rom. edit. sola, Hoc dktumlest in Numeris et
deret perfectionem Leyh : vet. auiem edit. ac msg. in Ezechiele propheta. Qum aulemfelc.
inter se conveniunl, nisi quod in illis ac nonnullis c Ms. Corb., exculla significarenl teslimonium, non
mss. legitur, crederet perfeciionem, legendum forte, salis recte. I
tjj perfectionem, aut saltem eodem sensu cum iis, d Ita mss. plures ac probatiores : alii vero et om- •
quos sequimur, perfeciioni. Duabus vero inlerjectis nes edit., quiain evangelioLucm dicit propter adver-
vocibus mss. aliquot habeut, fide satisfacere per to- sarium, etc. I
tam legem el prophetqs. * Rom. edit., Hoc in Joel dictum est. Sed quamvis
145 COMMENTARIA1N EPISTOLAM AD ROMANOS. 146
enim Deus, qui visus est Moysi, dicit: Nomen mihi Arilatis. Lex enim Judeeps increpat; quia sicul fuit
Dominusesl (Exod. vi, 3). Hic est Filius Dei,qui apud veteres, iia et nune est. Hunc enim numerum
ideo et Angelus et Deus esse dictus est; ul non ipse non tangit, qui fidem non recipit.
esse, a quo sunt omnia, pularetur : sed hic esse per . (Vers. 17,18.) Ergo fides ex audilu, audilus auiem
qtfem sunl omnia, ut ad id perlineat, quia Deus dic- per verbum Clirhti. Manifestum est,"quia nisi dicalnr
lus est, quod unum sunl Pater el Filius : Angelus aliquid, nec audiri potest, nec credi. Sed dico: Num-
autem ad hoc, quia nunlius promissa. salulis est quid non audierunt? Hoc est, audierunt, et credere
missus a Palre.Etmissus ideodicitur,ut non ipsePa- noluerunt. Quamvis enim fides ex auditu sit; sunt
ter esse credatur, sedab eo ge11iius.Ideoquej7n.ctJm- tamen qui audientes non credunt. Audiunt enim, et
que invocaveritnomen Domini salvus erit. Hoc sensu non inielligunt; quia malevolentia obcsecatumest cor
el Moyses.locutus est: Quicumque, ait, non audierit illorum.
prophetamillum, exlerminabilur de plebe (Deut. xvin, Ei quidein in omneinterram exiit sonus eorum, et
18, 19). Si ipse est omnium Dominus, ipse invoca- usque ad fines orbis terrm verba illorum. Usque adeo
tur a servis. Et quia verum est, adjecit: prsedicalionem Dei a Judseis aiiditam esse testatur,
(Vers. 14.) Quomodoergo invocabunt, in qtiein non ut etiam implelum orbem divina annunliatione pro-
credideruni? a Certe Ghristo non credunt Judsei ipsi, B nuntiel; ipsa enim fabrica mundi praedical Creato-
quem dixil Dominum.Hoesequilur, quod supra dixi, rern. Quod enim Psalmographus de crcatura dixil
quia prius eredendum est, ui sit fiducia poslulandi. (Psal. XVIII, 5), hoc Aposlolus de evangelistis, quia
Aut quomodocredenl ei, quem non audieruni? Apef- ubique audita est, et pervenil in omnem locura pro.-
ium est non posse credi illi, cui obedienlia dene- dicatio nominis Christi.Ubi enim prsesenlia honiinis
galur. Quomodoautem audienl sine prmdicante? Nec prsedicantis defuit; sonus tamen etfama pervenit, sic-
hoc obscurum esl; quia qui prsedicanli resistit, auc- ut pervenerat opinio factarum virtulum in ^Egypto
torem ejus non recipit. ad omnes genles, tesle Rahab meretrice. Si enim in
- (Vers. 1S.) Aut quomodoprmdicabunt, nhimiltan- omnem locum pervenit, non potuerunt non audire
tur ? Neque istud recipit quseslionem; quia non erunt Judsei apostolicam prsedicationem; ut nemo ex his
veri apostoli, nisi a Chrislo mittantur, nec poterunt excusatus sit a crimine diffidentise.
prsedicare sine atictore; nulla enim his signa virlu- (Vers. 19.) Sed dico : Numquid Israel non cogno-
lum perhibent testimonium. vil? Hoc est, cognovitne?quia per supradicta testi-
- Sicul scriptum esl: Quam speciosi pedcs evangeli- monia genus Israel incredulitatis causa arguit, cum
tanlium pacem, evangelizanliumbona! Hoc propheta dolore de omnibus lsraelilis queri videretur: non ne-
dicilNahum (Nahum. i,45).Pedes dicendo adventum G gat Israel cognovisse etassecutum esse quod illi pro-
significat apostolorum circumeunlium mundimij missum fuerat in Lege : sed eum qui spiritu magis
b et regnum Dei adventare proedicantium; advenlus Israel esl quam carne, quem etDeus prsescierat cre-
enim ipsorum illuminabal homines, viam oslendens diturum. Omnes enim audierunl,ct non omnes cre-
88 qua itur in paee ad Deum, quam priinum Joan- diderunt; ideo:
nes Baplisla"venerat praeparare. Hsec pax esl, ad ' Primus Moyses dicit; in cantico Deuteronomii :
quamfeslinantcredenles in Christum. Denique sanc- Ego ad mmulationemvos adducam in non genlem, in
tus Simeon , quia inmundo discordia esl, Isetus in genlein insipientem, in iram vos millam (Deut. xxxu,
ortu Salvatoris : JVKJJC , ait, Domine, dimille servum 21). lndignantis verba sunt, propter quod semper
tuum in pace (Luc. n, 29); quia regnum Dei pax est: diffidentes c invenli sunt Judoui: etomnibus malis
Omni enim ampntata discordia, omnesuniDeogenu unam assignat generationem et causam; dum proe-
flectent. Denique Hierusalem superior civilas visio sentes increpai, ibidem langit magis fuluros, ad quos
pacis inierpretatiir, quse est mater nostra. hoc pertinel. Omnium enini horum una damnaiio est
(Vers. 16.) Sednon omnesobediuniEvangelio. Ye- si permanent in di.fidenlia. ./Emulalio ergo illis nata
rum est, quia quamvis illustretur mundus splendore est invidenliee, dum videntgenlem, quse prius quia
disciplinaeDominicse; sunl lamen qui repugnent, qui D sine Deo fuit, sensu bruia eral, Deum suum appel-
lumen tenebras vocent. Horum enim sie errore acies lare, qui fuerat Judseorum; et donura illis promis-
obtusa est menlis, ut nec veri luminis recipiant sura esse asseculam, per quam zelum passi iracun-
splendprem. Quos accusat Evangelium, dicens: Lux dia distenderentur, ut malitise el incredulitatis suse
in tenebrh lucet, et tenebrmeam non comprekenderunt mercedes exsolverenl. Nulla enim res sic consumit
(Joan. i, 5). bominem, ul zeltts, quem ideo Deus ullorem posuit
Esaias enim dicit: Domine, quis credidil audilui incredulitatis, quia grave peccatum est. Nam sem-
noslro (Esai. LUI,1)? Hoe est, quis credidit quse au- per in iram missi excruciantur, quando audiunt Le-
divimus abs te, et loquimur? Firmavit exemplo pro- gem et prophetas.ad nos pertinere, qui Chrislum
phelico Judaeos esse contradictores Evangelicse ve- credimus.
in eo propheta n, 22, citalus locusinveniatur, lamen h Mss. Gorb., Etregnum Dei adventusest
' prwdi-
auclorisverba cum suis nsevisprseslat exhibere quam cqntium. .
sine pxemplariorumauclorilate correcla.. , c Corb. codex, inventi sunt. InJudwh et ohinibnh
a Gbrb. codex, certe Cbrhtum non cfedunt'. ihdlis, elcl
147 ADOTERA SANGTl ftMBRGSHAPPENDlXi 148
(Vers. 20.) JEsaias audet, et dicit : Palam factuss A i dit enim non solum Eliam remansisse, qui devoins
sum non qumrentibustrie, et inventus sum inler -eos,, Deo, non adoraverit jidola : sed el multos, qui in
qui me non interrogabarit ('Esai. LXV,i). "Quoniam l fide Dei permanserunt, sicut el ex Judaeis mon pauei
supra ve.rbls Moysi usus est de fexclusioneJudseo- erediderunt. Huic rej el hisloria congruil; quia
raiii, adhpc qupqiieEsaioe prophetse exemplum sub-- mullii per speluncas oeculiati sunt (IH Reg. sviu, 4)
didit; ut de ejus prosecuiione aperliiisdoeeretDeum, , propter Acbab regem jSamarioe, et Jezabel uxorem
expulsis Judasis, ultro genliJfus gratiam oblulisse adI ejus, qui pseudopropiielis credentes, Dei prophetas'
•rtpprobriumei necem Judseorum. Hsee enim Esaias. perseqnebantur, et pohulum -ad»idoIP'lairiamhorla-
'
propheta ex persona Christi iestatiir. bantur.
(Vers. 21.) Ad Israel autem quia dicit: Tota die ex- (Vers. S.) Sic igilur et 'in fwc tempore r-eiiqiiiws'e-
pandi manus meas ad populum non credentem, ei con- curiflum electionemgraimj^satvmfaciw sunl. Hoc est,
tradicentem '(i'bid.,%). Hic Israel carnalis est, hoc: ita, inquii, et nrinc hi Teinanserunl in tegis promis-
est, Abrahse filii.sed non secundum fidem-. gg-nam i sione, recedenlibus mullis, quos anic -pneseivit .
Israel verus el spirituaJis est qui credendo vidett Deus. Qui enim suscepertint Christum quasiin Lege
Deum.Tota die, semper signiftcal; sempercnimcor- piMimissum,ii In Lege.isietemint : qui amem non il-
reptl sunt. Propterea increpanlur non credituri; utt B I lum receperunt, a Lege recesserunl. Ideo credeates
sciant quia ipsi sibi causa snnt perdilionis. Poiestt reliquioedicunlur, hoc esl, remanentes in Lege.
hoc el tle saJvatore.acelpi, qui In cruce extensis ma- {Yers. 6.) Si autem\gratia, jam non ex operibus.
nibus, interficientium se peccatum arguil. Causat Manlfeslum esl quia gratia donum Dci est, non de-
enim illa claraat sceleratum facinus Judaeorum su- biia^nerces operibus, ;sed grahriia ratione, niiseri-
perius ,-quod atfsus sit dicere Esaias de iis, quiDeii cordia interveniente, concessa.i
fuerant inimici, oslendil hos amicos fuluros : eteos 5 Alioquingraiiajam npn esi gratia. Verum est, qtiia
qui Israelitae dicebantur, propter quod inobedientess si merces est, non estjgratia : sed quia merccs non
erant, ut hiimieos abjiciendos. est, sine dubio gratiaesi; quia veniam dare peccrrn-
GAPBT XI. tibus h non est aliud quam gratia : el iis qui non re-
(Yers. 1.) Dico igiiur:NumquidvepulilDeushmredi- quirnnt, sed offerinr illis, utcrcdani. Dnplex ergo
lalem suam ? Absit. Quia populum Israel Incredulumi gratia esl, quiahoccompetit Deo, quiabundai mi-
ostendii, tunc ne omueni Israel dix.sse diffidenlemi sericordia ; ut et requirai, quos gratis curet.
putaretur, osiendilnon repulisse Denm hoeredilateml (Vcrs. 7.) Quid erqq? quod qucewbrn isiael, itoc
suain, a quam praesciviit,Id est, lilios Abrahoe, quos_ non esi asseculm; eieciio maetn tonsecuta cst ? '
lideles sibi fnluros seivit. *Necenitn promiiterel cisi C Israelhoeii carnales «tinl,-qui ex operihus Legis jn-
regnum, si sciret ntiHum es iis crediturum. Hoeredi- stificari se putanies, non suntadepti, «i justi esserit
las crgoDomini juxiaLegem filii sunt Abrahac, sed1 per fidem npud Deum. Pnopterca cnm mnncs rei
eredenies. • sint per Legem ; quia fnaledictus omnh quinoii per-
Nam el ego Israelita sum, ex semine Abrahw, de>, manserit in pmnibus, qum scripta sunt hi iibro Legist
tribw Benjamin. Exemplo suo docet partem Israell ut c faciat eam (Deut.\ xxvo, 2(3). Qui auieni per
'
salvatam,iquain pra_seivit Deussalvandam,autadhiic : fidem juslificari se credidernnt, consccuii sunt
posse salvari : et parlem Jsrael propter Jugem diffi- electionem, ut juslificaii filii Deifierent, memores
dentiam perditioni deputalam. Scripturse dicentis : Quia juslus ex fide vivit (Uabac.
{Vcrs. 2.) Non repulit Deus plebem suam, quamt n, 4), id «st, non ex Lege.
prwscivit. Hoc est, quod dieit Salvator *.Pater, quos; (Yers. 8, 9, 10.) Cosierivero excmcali sunt, sicut
dedisti mihi, cuslodivi, et nemo exhh feriit, nisifilius; scriptum est; hoc subjebtum in Esaia Icgitur : d De-
perdUionis(Joan. xvu, 12). Ila et hiquos prseseivit: dit illis Deus spirilum compunclionis, oculos ut non
Beus crediluros, nemo cx his a promissione repul- videant, elauresut non audiant usque in hodicrnum
sus esl-; quia sic facium est, sieut pr-seschli Deus; diem (Esai. vi,9). Et David dicit: Fiai mensaeorum
futurum. II JJJ laqueum, "90 et in captionem, el in scandalum, et
D
(Vers. 3, 4.) Annescilh inEliaquiddicit Scriptnra, in retributionem iliis (Psa/. txvm, 23). Obscurentur
quomodo postulat Deum contra Israet ? Domine, pro- oculi eorum, ut non videarit,et dorsum illorum semper
phetas luos occiderunt, altaria lua effoderunl; et ego1 .RCitrua.Ideo raensam maledicit maloruni, quia illie
reliclus sum solus, et qumntnt animammeam (III Reg. declpi solent innocentes; dolo cnim vocantur ad
xix, 10). Sed quid dicit illi responsmn divinum? Re- convivium, ul perimaiuur. Quia sie el Ammon filius
liqui mihi seplem millia virorum, qui non curvaventnt David deceptus est a fraire suo Absalon (II Reg. xm,
genua ante Baai (Ibid., 12). Aperlasunt hfcc; osten^ 27), et malignus Holophernes per epulutn sanctam
a Corb. mss., quam promhit Abrahm, N,ec in omnibus i
Scriptiirh, qupd vix possibile est, nonjusti-
enirii, -elc. ficareniur apud Deum; guia juslus ex fide vivit. llte
h Rom. edit., JJOJJ, qliud quam jgralig, est his, qui enim ad prwsens justns est apud Deum.
non reqidrunl..'. Duplex ergo graiia est,'el koc cpin- d Hoc subjeclum in Esaia legilur, ab edii. Rom.
pelit Deo, ul_quh abundet mhericordiq, et ut requi- juguhuum est; quamvis in reiiquis edit, et mss.
fai, eie. : vel. autem edit. ac mss. ut nos in texlu. multo pluribus inveniatuf.
c Gorb. codex, «( faciat ea. Quamvh et simanerent
149 COMMENTARIA1N EPlSTOLAW AD ROMANOS. 150
Judith putavit se pbssedecipere (Jt/c/ft/ixri, l),el hi Aexindeprofiteri huhcesse-, qui pfoiriissus est; negli-
mensa scelerati Herodis "soevieruntmalighi a in ca- gentes contra Deum, et hominibus -as'se'htieril'Psin^-
put Joannis propiieloe (3/ai-c. vi, 28). tlnus sensus venli 'sriht. PropiereaefgOcsecahtuf', uiadmiscenli-
esl duorum proplietarum de bujiismodi Iionfihibus, bus se ad promissiohem cofurii ipsa a_mulatiotie,
qui ab initio fidei et repugnantes inventi sunt hostes dum irividerit 'geniibris, fevefthntiif ad fidem Dei.
bonorum. Sed aliqui illorum emendali sunt et cor- (Yers. ll.) Dico ergo : Nitmquid sic offenderunt,
recti, licet tarde : quidam vero inperliiiaciamahen- ul caderent? Absit. Hofedicit, quod supfa memoravi,
tes, severitalem sententia. non evaserunl in peipe- quia hon sic diffiderunt, ut numquam jam credereni,
tuum curvaii, lioc esl, excseeati; ne de csBtero pos- id est, noh ila pfopiei impfobitalem suam csecaii
•sint veritaiis viam aspicere (quam malevcleniiaas- sunt, ut curari non possent, sicut et diaholum legi-
peniati fuerant, declinanies ab ea). et ad salutis riius cecidisse, dieerite Esaia pfopheta : Quombdo
h gratiam pervenire. Qui enim cum iniellexissei. cecidit de 'coito Lucifer (Esai. xiv, 12)? casum et
credere noluit, id debel consequi quod vult; nede . aposiasiam sigh.ficarisi NPn efgo hos sic offendisse
ca?tero possit fidem recipere, et salvari. Exempla dicii, ui caderent, sed offehsionis suse causa ad tem-
igilur prophetarum supradicta duplicem conliiient pus obirisos;
sensum; duobus enim modisdecreta suni,et scripia. R Sed iiloruhi deliclosalus •gentibus,Ut illos wmuleii-
Duo eienim genera hominum hiccoiiiineniur. Unum lur-. H6c esl qubd dixit, quia propteriieccatum illb-
est quod malevoleniisesuse causa exeoeeatur in sem- fum genlibus salus data est. QuiaBiiinrdonum Dei
pilernum, nesalvelur; sunt eienim pessimoevolun- fecusaverunt Judsei, translatuhi est hoc ad gentes;
taiis. usque adeo ut inlelligenles dicant se nescire iit a.mulatione zeJi"aceensi-Judieiconverlerentur * ad
quod audiurit. Denique diccnaril de Salvaiore : Quid Christuin, zeiarites pforiiissiPhem Patrum.
est quod dicit? Nescimus quiA Ibquitur. 'Quid eum '(Vefs. 12.) Qitbi «I delicikm illofhm divitimsurit
auditis? Dwmoniuih kabel, et insanii (Joaii. x, 20). inuhdi, el dimtrinlib ebfuih tiivitiw fjeiMum-;quariib
Alia auiem pars quse vefe Israel esi,.c6'riiradicebat magis pleniludo illorum! Q\ Manifeslum est .'quiasi
illis ": Hmcverba rionst/ttf dminohiumhabeiiih. Num- delicfum illofrim pfofull mundo, durii liofum dispen-
quid dwihoniumpolesl cmcorum bculos apeiire? Diirri dio plufes liabet bPnos ; quia huilto plures sunt gen-
irividebaiit ergo Salvalori.nolebarit videri inieliigeie tes, quarii Jiida.i : ct diminutib erirum. quod esl
quse audiebant; ut dum a legisperilis et piiarisseis dainnuhi pfomissionis uivitia. gehlium, per id qiiod
non inteliigi videtur, res absuf das, ef quse exlra le- lucf a'tlsurit vitarii iaetr_rh'ahj;quahto tn"agispleniludo
gerii essent, Jbqui puiafelur: qu'sefes eiiam alios a eoruiri 1 Apertuni est quia magis tiives erii .nundjis
fide possit aveitere. Unde audiuni a Siilvatore : Vbs C iioraihibu. bonis, siet iixjui excsecati silrit, conVer-
habelis clavein sciehlim, et heque vos intralh, iteque iantur; ex magria eriim paftp salvabiluf muhdiis.
alios sinitis tti.iwe (Litc, xi, 52). "Qiiisen.rn iibn le- Mundo Iiorainefesighificat-j"sicutdictum esl de Salva^
vium-, sed paulo graviofuni, legisperitorum et pha- tore: EcceiJii/JiJitistbliis abitposiillum(Jban: xu.19);
risaeofum cohSiHum el sentenliani nori sequefelbf,
(Yers. 13, 14.) Vofcisejtim dico gentibus, qumndiu
et qiii viderenttir Legis defensores ? Dehiqtie iis qiii qnidem ego suin geritiu'mapo'sMub-,tnlmsleriumvie\im
vere Israeliias siint, dikerhnt: Nuhiquid aliqiri. c ex honorificabb, s\ quombdo wmuler vmnemmeam; ni
pfihcipibus Prediditin illum? "uliride jirste videren- salvos faciaih dliquos %xillis. Oslchdil geniibu!. tjoo
tuf non credidibse, Si mulios eonspir_iti'onissus_so- affeclu diligat -Judseos: harii niihisterium suum. qub
cios fecissenl; quia quod a paucis delendiliir, solet apostolus gehtium est,honofificat;si propler•&$£&
non pfobatum videri. Idco excsecali surit, rie de cse- luih genefis sui dala opera etiam Judseos acquifalad
tcro possini credere, et salvarL Iri voluiilate ergo fiderii. Horiofificehlior ehim fiel> si et illos- ad quo's
sua adjuti sunt; ut •quoninm .cientes vefttms dice- hoh hiissus est, iucfetiif ad vitain: Patribufe enim iri
bantcsse falsum, de cieiero d noii inlelligereiUquod laude iiVaximaerit, si fralres invenerilj qui pefiefarit.
e^t verura ; ut verum haberent fnlsiita. quod vole- vst
(YerS. 1S.) Si enini ghtissio ebfufhYecPhcUidlio
bant. AJlerum genus esi, quod cum |UBliilasLegis ]) JWtojrfi: qum esl assuhiptid, itisi vitavx jritJf(tC.'s?iIoc
seclatur, justitiam Chrisli non recipil: ex qtto jam dicil, qitia si non tfed'eht"ibhS-Juds_is|ehle_"fec'oh-
non per invidiammala. voluntaiis hoe agit, sederrore ciliaisesuntDeo, ad incfemeriiuhi riiundi circa fidefn
semulandotraditionem Patrum, caecanturadtempus; Christi; quse erit ih hac pafie, et qiianta plehitudo
qtiia deberent magnalibus Ghrisli addiscere hunc saluiis, si assumantiif Judsei ad fidem Chrisli, hi§i
non posse fallerc, cujus tam magnificavirlus in re- ut ex iriortuis vivificetuf niiihdus in hbfriinibus?
bus gestis apparet, el prsedicaiioneni ejus testa- Quia ergo profeclus cst. dandam dicit operarfi, ut
mento novo promisso per prophelas Gomparare, et credahl; quoniain csecitaiis ohtusiP teraphfe com-
a Rom. edit. sola, in caput Johahiiis Bapihlw. Eras. etGiJl. riisi quod verbo hdbifehl, subdunt-, sed
_>Rom. edit. sola, graliam dedignahles pervehire-. fdlsriin ': at Rom. edit. hoe hiodo locum immulhvit,
lufra Vero eadem edit. eum Gil.l. post, _£ salvafi, Jion ihleltigererit vefuiri, quod haberent; sM falsitni;
stibjunxit, quain sciens prudensque abnuit. qubd6
volebanl.
c Voci ea: principibus adjecit Rom. cdit-., aril ex Abfahm.
Cori). eodex, r/cf Cftristtimpj'_'jJifs'^Mm
pharhmh, Quod si, etc.
a Sic Amerb. cum mss. a quibus non dissident
151 AD OPERA SANCTI AMRROSIIAPPENDIX.; 152
pensali delicti auferlur, ut voluntatis suse recipiantt A illorum tibi eonlulir ad saluiem; ut et ipsi redeant
liberum arbilrium. ad originem. Tunc placebis Deo, qui tui miserlus
(Vers. 16.) Quod si delibalio sancta est, el tnassa. esl; ideo enim (e advoeavit, ul per tuam semulaiio-
Manifeslum est, quia quod unius substanlioe est,, neni rcduceret et illos ad gratiam.
nnum est: ac per hoc non polest delibatio sancta1
a 02 Tu aulem fide stas. Quia Judsei per diffidenT
esse, et massa immunda; delibaiio enim de massa' liam lapsi suul, hos Sde dicit slare; quia cum prius
est. ldeoque, ostendit non posse indignos dici ad' perlidhe causa jaeerent, credendo stare cceperunt.
lidem lros, quorum jam patres adepti sunt fidem > ; Noli allum sapere, sed time. Id esi, noli superbus
quia si pars Judseorum credidit, cur nonetaliapars 5 esse; sed cave, ne et!iu offendas.'
i
posse credere dicatur? enhn
Et si radix et rami. Immutatis (Vers. 21.) Si Deus naluralibus ramis nbn
(Yers. 17.) sancta, ne forte hec tibi parcat. Yerum est, quia si
pepercil;
verbis, eadem repelit, ut sensum commendetduobus' illos, qui proerogativa Patrum c
digni erant, quibus
exemplis. Quodsialiqui ex ramh fracli sunt: id est,' etiam facta
si aliqui non crediderunt ex eis, excisi a promis- repromissio est Deoin filios adoplari,
incredulilalis causa exca.eavit; quid his si dubitave-
sione. Tu autem cum esses oleasler, inserlus es inillos,1
rinl, aut si se extulefint, faciet, qui nulla eommen-
el socius. faclus es radicis el pinguedinis olivm. Hoc' "; datione sublimati suni : quippe cum nullius dignita-
significat, quia non credenlibus multis Judseis, gen- iis essent,honorati sunl?
tes insitse sunt per fidem in spem promissionis ; ut
dolori esset Judaris : sed non juxta legem agricul- (Vers. 22.) Vide ergo bonitalem et severitatem Dei:
in eos quidem qui ceciderunt, severitatem: in le au-
-turse, quia bonum surculum inseruntin non bonam
I
arborem; hi enim cuin essent in radice mala, in- lem, bonitalem; si permanserh in bonilale: alioquin
serti sunt in bonam arborem. Ideo oleaslrum dicit et tu excideris. Bonum Deum genlibus esse lcsialiif;
inserlum, ut fructum surculus radicis afferat, socius quia cum idola seqrierentur, digni ulique morlis,
ejus effectus. . patientia sua exspeclavit illos, et nec adhuc requi-
renles se, ultro voeavit illos, et peccala eis remisit.
(Yers. 18.) iVo/t gloriari adversus ramos, hoc est,
noli gauderein incredulitale illorum; displicet enim Judseis aulem severus esi; exeseeavil enim eos,
Deo, si quis exsultet in malis alterius, sicut dicit quia donum Dei spreyerunt. Hos tamen nune signi-
Salomon (Prov. xxiv). Nec enim causa gentium ab- ficat Judajos, qui p^opler malevolentiam suara in
jectisunt, ut gaudeant : sed quia non crediderunt, perpetuum csecati sunt; unde et ceeidisse eos dicil:
oeeasionem dederunt, ut prsedicaretur geniibus. illos lautem quos supra memoravit, offendisse, non
Quod si tu gloriaris, non iu radicem porlas, sed Q ( lamen cecidisse; quia ad tempus csecatos illos
radix te. Id est, si le extuleris super illos, in quo- ostendit : ac per hoc' severum Deum in eos fuisse,
rum insertus es radicem; insulies generi, quod le, ut in jperpetuura coecatiessent apostatse.
ut ex malo bonus esses, suscepil: nec siabis, si illud (Vers. 23.) Sed et illi si non permanserint in in-
per quod stas, destruis. credulitate, inserentur; potens est enim Deus iteram
(Yers. 19.) Dicis itaque : Fracii sunt ranti, ul ego inserere itlos. Ostendit justitiam Dei non in sevcri-
inserer. Ex persona gentilis credentis loquitur; quia latemanere eirca illos, quos excsecavit a ad tempus;'
exsultandura putat in casu Judseorum diffideii.Lum, quia non sic illos excidii, ut non possil illos iterum
dicens : lllorum reprobatio loctim fecit gentilibus. inserere, si eonvertantur, qui per prophetam dixit:
Sed non sunt reprobali a Deo, ul gentes intrarent: Reveiienles ad me replanlabo (Jerem. xxiv, 6); ut
sed se ipsos reprobos fecerunt, spernenies donum hoc scienles christiani gentiles non insultent Judseis,
1
Dei; unde et occasionem-dederunt genlibus ad sa- eerti reservari illis quasi lapsis misericordiam Dei.
lutem. Quam exlollentiam reprimi vult, ut magis (Yers. 24.) Nam si<tu ex naturali exchus es olea-
saluti eongaudealur, non segriludini insultelur;fa- stro, et contra naturam insertus es in bonam otivam :
cile enim h decipitur, qui gaudet alienis malis. quanlo magis hi, qui secundum naturam, inserenlur
(Vers. 20.) Beite, id est, recte dicis, quia fractis D E sum olivm! e Olivamfidem per quam Abraham justi-
ramis insertus es : sedinincredulitate fracii sunt; hoc ficalus esl, accipiamus : oleastrum vero, quia agre-
est, non propler te, sed suo vitio; quia illis diffi- siis et infructuosa nalura est,perfidiam siguificatam :
dentibus, ad aemulationetii illorum tu vocatus es ad ac per hoc si ii, qui semper inimici Dei fuerunt,
salulem. Ideo gratias debes agere dono Dei per Chri- conversi in fidem Abrahse inserti sunt, ex cujus ori-
stum , non illis insultare : sed et petere, si malum gine non sunt; quanto magis Judau, si posl diffiden-
a Delibatio enim de massa est, in mss. Nonnulli cod., ad lempus, nec quidem circa eos,
plerisque
omissumfuil. Sequenti aulem versu pro quorumjam quif credere, si bredanl, quia non sic excidit
mss. non noj,unl
patres, pauci legunt, qiiorum jam pares. Juflmos, elc. |
h Corb. codex, decipiluf qui insullatpeccanli. e Eras. et
c Ita mss. longe plurimi; edit. vero, dignitosi seq. edit. , otiyam. Rom. oteam
fidem .1. . . accipimus 1 oleasler vero perfi-
erant, ad quas etiam accedunt nonriulli mss. ubi le- diam significat; AmerbJ autem et mss. lectionem
gitur. digni lonsi eranl. Rursus autem, ubi legebatur* nostrain constituunt, nisi quod nonnulli hahent, et
in, edit., omnibus el mss. quibusdam, Deo in filios infrucluosus naiuru est,: noiiiiulli et infrucluosa' na-
adoptali., aut ut in rionnullis.paulo mcliiis, adopialis: turm est; et continuo post Amerb; cum paucis mss.i
optime reliquleod., adoplari. perfidiam significati I
1S3 COMMENTARIAIN EPISTOLAJl AD ROMANOS. 154
tiam credani, palernoe reddendi sunl naiuroe, inserii /\. bonorum, quorum proerogativa et merito plunraa a
iterum in suam promissionem ! Deobenelicia perceperunt, regressi ad fidem susci-
(Vers. 25, 26.) Nolo enim ignorare vos, fralres, pienlur cum lselitia; quia dilcclio in his Dei exsus-
mysterium hoc ; ttt non sitis ipsi vobis sapienies; quia citaiur memoria Palrum.
obtusio quwdamex parle Israel facta esl, donec pleni- (Vers. 29.) Shie pmnilentiaenim sunt dona et vo-
tudo genliutnintrarel: et sic omnh Israel salvus fieret. catio Dei. Verura est, quia gratia Dei in baptismaie
Non est obscurum, quia ad lempus coecitaiis a obtu- non quaerit gemitum, aut planctura, aut opus aliquoi;
euim quia"
sip^ijUa est Judseis iis, qui duma_muli Legis sunt, nisi solumex corde professionem. Neque
noinj^erunt donum venisse promissum a Deo, quod graviter deliquerant non recipiendo promissum Dei,
prsedicabalur a Chrislo. Zelo enim excsecati sunt, et quia qttsegraviter peccanlur, non nisi iletu et ge-
pulanles legem faetorum numquam debere cessare; mitu ad veniam pertinenl; ne ideo illos non posse
unde sabbatum zelabanlur. Qua offensione ex parle jam accipere misericordiam putarent, quia dolere
obtusi sunt, ut pro incrcdulilale sua cruciareniur, illos non videbant; ostendit hoc inler primordia fidei
videntes gentes profiteri cum gaudio conseculos se non requiri; donum enim Dei gratis donat peccala
repromissionem Abrahse : copia lamen admissa gen- in baptismo.
tium, abstergeretur caligo ab oculis menlis eorum, jj (Vers. 30, 31.) Sicut enim et vos aliquando non
ut possint credere; ut spirilum compunctionis pro- credidhlis Deo, nunc auiem misericordiam conseculi
hibens a cordibus eorum, qui eis praestai eseciialem, eslh propler illorum diffidentiam : ita et isli nunc
reddal eis arbitrium'liberum volunlatis; quia non non crediderunl in vestra mheralione, ut et ipsi ttitse-
de malevolentia erat incredulitas, sed de errore, ricordiam consequanlur. Incredulilalem genlium me-
emendarenlur, utposlea salvarenlur. morat, h ut ipso rubore non se jactarent insultanles .
Sicut scriptum esl. Ut probaret donum illis reser- Judseis, qui non credideranl: sed obleclarent illos
valum a Deo, exemplum Esaisc prophetoe in subjec- agnoscere promissum Dei. Quia euim vos, inquit,
tis ponit: ul hac gfatia qua liberali sunt Judsei cre- gentes, cura his eloquia Dei crcdita sint, repugnan-
denles, elnos liberari posse doceret; quia non erat tes fuistis : nunc aulem misericordiam accepistis,
exinanita, sed semper abundat. Dicit ergo : non vestro merito, sed ad horum opprobrium; quare
(Vers. 27.) Venie. ex Sion, qui eripial, el averlat non magis isti conversi. accipiant misericordiam,
impietatein ab Jacob : ct hoc illis a me teslamentum, qui prius in lege Dei conversali sunt, el quibus
cum abslulero peccala eorum (Esai. LIX,28). Exempli facta promissio est ?
hujus ralio semper manet, quamdiu sunt, qui cre- - (Yers. 52.) Conclusitenitn Deus omnia in incredu-
danl. Hic enim Dominus Jesus, qui de ccelis veniu- G litale, ut omnium mherealur. Genles porro ab anti-
rus promissus est ad liberalionem humani generis, quis lemporibus in impiefate et ignorantia versa-
ipse quotidie remiitit peccata conversis ad se : nec bantur, ut pote sine Deo : propier quod manifes-
slatim non credentes condemnat, sed exspectat, lata Lex hi litieris esl, qua possent infrenari pra?.-
sciens posse proficere ad agnitionem Dei. cipiies. Et quoniam ver.=ulia adversarii cumulari
(Yers. 28.) Secunduin Evangeliumquidem inimici peccala eoeperiinl, c ut per inlerdictnm magis reus
propter vos. Causa incredulitaiis 93 inimiei sunt homo constituerelur; Dcu.. clementia bonilalis suoa
Evangelii, ut error et delictum illorum gentibus ape- semper homini procurans, ui et quod sine lege pec-
riret viam ante tempus iniraudi ad fidem, siculsu- catum erat, ei in Lege possel deleri; hoc decrevit
pra memoravi; prius enim ubique oninibus Judseis ut solain fidem poneret, per quam omnium peccaia
prsedicandum erat, lunc demum et geniibus oporte- abolerenlur; ut qtiia nulla spos per Legem omnibus
bat credi verbum Dei. Sed quia non credideriml, hominibus erat, Dei misericordia salvarenttir. Hoc
ablalum ab eis regnum dalum est gentibus. Iiaque est omnia conchisissc in incredulitate, ut (unc de-
non insuliandum his prsemonel, quorum delictum crelum donum a Deo veniret, quando omnes diffi-
profuit genlibus; 5111enim insullandum est, cujus denlia laborarent; ut graiia muneris esset gratissima.
peccatum obfuit aliquibus. Non enim inperfidiaillo- D Itaque nemo se jaciei; rniserum est enim superbum
rum gralulandum est, sed dolendum, si lardant con- esse eum, cui ignotum est.
verti; ut quomodo peccalo illorum gavisse sunt gen- . (Yers. 33.) 0 altitudo diviliarumsapientimel scien-
les, quia salvalse sunt: sic conversione eorum ls.ten- lim Dei! Quam inscrulabilia sunt judicia ejus, et in-
tur, ipsorum enim occasione Dei graiiam citius pcr- vesiigabilesvimipsius! Excelsum et immensum Deum
ceperunt. in diviliis sapienlia. et scienlioe sure cum omni laude
Secundumeleclionemaulem dilecti propter Patres. gratiarum aeiionis lestaiur; esi enim consilium et
Quamvisgraviler peccaverint Judoei reprobando do- judicium ejusineomprehensibile. Nam sciensab ini-
num Dei, et digni sintmorte; lamen quia filii sunt tio conversaliones et opera hominiim; quia ncque
a Sic Amerb., Eras. acplures mss., Gill. vero et genles fuislis: nunc atitetn mhericordiam, etc.
edil. Rom. cum mss. quibusdam, oblusio facta esl c Ms. Corb., ul per indictum.' Non muliis autem
Judwis. inlerjectis sic legiiur in Rom. edil., homini saliilem
b'Rom. edit., ut perfusi rubore.... sed oblectareni procurans, decrevitul quod sine lege peccatum erat';
illos, ul qgnoscerenlpromissum Dei. Sequenlem yerri et sine legeposset deleri, et solahi fidem posm'f; eWI
loctini codl Chrbiita coniraliil; Quia enim Vos.inquit',
Ic% AD OPERA SANGTI AMRROSli APPENDIX. 1S<5
s.ilalseverilate iuslitiae sulvari possit hominum ge-. A iri ipso sunl omnid.c'I.aque-qu3_ex ipso, et per ipsiirii,
nus, heqne sola -niisericordia a ad profeclttiri riieri- etin ipso ul essent,>esse coeperunl, serisum el con-
lorum*per'venire, unoquoque tempore decrevit squid silium ejus scire noh possunt. Ipseauiem scit oin-
esset pi^fidicatidum: ante lamen permitlens nnum- hla; quialiilpso sunt cuiicla. Patefecil mysterium
-quemquesuo-judicio. quia natura ipsa duee, cognPs- Del, quod superiusuMxithon ab eis ignbrai-idebefe.
citur justilia. Et quia auctoriias naluralis justiiiae 'CAPUT 511.
obtorpuefat constieludincdelinquehdi, -data estLex; {Vers. 1-3.) Obsecrbiidque vos, fratres, per tnise-
«l liiimamim genus lerrore manifesiali__Legis fre- ricofdiaiii Dei, ut exhibealis corpora veslra /ioSphi
narelur.Sed quia rion se cohibentes, rei tenebantuf tfiuatit,sanctam, Deo placeritem,ratibndbile obs4fiium
aLege; prsedieata niisericordia est, quse ad secon- vesiruiri.Etnotite confoitriariliuic swculo':sed refor-
fugientes saharet, refuiantes auiem cificaretad tem- mairiiniin novitaie sensus vestri; u't probeih qitw s'it
pus, ad promissionem eorum gentes iuvitaris, quie Volunlas Dei, quod bonuni, et placitum, el perfeclum
prius justiiiani Dei per Moys.cndatnm sequi nolue- esi. Per misericordiarh Dei a illos adhPrtatuf pef
runi; nthor-um saluti diun invident, ^^ 'Pso zei0 quam salvatur humaniim genus. Post fractalum ehim
ad radicis Salvaloris originem se reformarent pro- Legis et fidei popuii naturam Jttdaici et gentilis ad
missoein L.ge. Haecesiwltiludo diviiiarwn sapientim'R boriamvitam agendariihriftatur; per Ifanc eriim Spes
ct sciemimDei qui tara Judseos quam genles multi- fidei oblinelur. Coriimohilio esl ergo hsec, ut me-
faria providenlia acqriisivitad vilam. mores siut quia niisericordiamacceperunt: et vigileht
(Yers. 54, 35.) Quh enim cognovilsenSuihDotnini? circa obsequium ejus, a quo illisdaia esl, per quem
aul quis consiliarius ilii fuit? atit quh pfior dedit illi, ex impiis graiis juslificail sunt, scienles hanc esse
et relribuelur ei (Esai. XL, 13)? Hoc in Esaia sCrip- hosiiam vivam, sanciam, et Deo accepiabilem, si cor-
tum habelur. Manifestumest soJum Deum esse qiii pora nostra iiieontaminalaservemus, dissimilcs a soe-
noveril omnia consilia, et hune unum esse qui nul- cularibus, qtii voluplatibus student. Hwcestvolunias
Jius egeal; quia ab ipso sunl omnia : ac per hoc Dei, sanciificatiovesira (I T/iess. IV, 3). Nam corpora
consilium ejus a nullo nec comprehenditiir, nec me- subjecla peccaiis non viva habeiitur, sed mortua;
titur _h quia in inferiora superioris sensiim scire stib dcsperatione eiiim promissoe vifee "sunt.Ad hoc
nonpossunt. Denique Judseis credeiilibus impossi- enim peccatis dono Dei abluimur; ut de caateromun-
bile videbatur consilium csseet voluiiiatem Dei ad dain vitnm agentes, Dei amorem in nos provocemns,
redemptionem gentium : simili modoetgenlibus ar- non irrilum facienies opns gfatioe ejus. Narii apud
duura et incrcdulum videbaiur Judseos, qui nou cre- veleres ideo oblala ocfcidebaturhostia, ut homines
diderunt, posse converti; aul credenles stisCipi, ut' G peccati causa morti subjectos significaict. Nuncau-
salvarenlur. Inter csstera hoc est eonsiliura Dei, tem ijuia per donutn | Dei purificati sunt homines, et
quod laiuii. nfec pofuit compvehendi. a inbrle secunda liberati, vivam hostiarii debent of-
(Vers. 36.) Quoniam ex ipso, el per ipslttn, el in ferfe; u"t signum «it vii;e eeiernse. Non eniin, sicut
ipso sunl omnia : ipsi gloria. Qua ratione Sensusct tunc, corpora * pro /corporibus immolaiitur : nuric
consilium Dei investigari non potest, declaravit : vefp noh cofpofa, sed.H^itiacorporisperirhendasunt.
Exipsoenim, inquil, el per ipsum,el inipso stinldin- Ut auiein obsequii nosiri effecium habere possirhris,
>nia:ipsi gloria. Hoe dicto aperuii sensum, qui oc- servata jusiilia, pudloremcustodiamus; nihii enirii
cultus erat mundo; quia enim omnium creator est proficit nudor, nec |rationabilis polest videri, he-
Deus {fecit enim ea quae non erant, ulessent), ideo giecta justitia. Hoc efit coriformeinfieri'spirilualium,
ex ipso sunt omnia. Et quoniam ab ipso sttnt, per reirovatum in spirituac fide hoc scire quod placeat
Filium ejus, qui ejusdem ulique substantise est, cssfe Deo, hee aliud honuriiet perfeclum esse.
coeperunt, eujus opus Pairis est opus. Quia ergo iDtcoejij'mper graliam, quw data esl fnihi, omnibiis
ipse operatur perFilium, per ipsumsunl omnia. Et quiiunt inler vos, non ptus sapere quam oporlel s'a-
quoniam quse suulex Deo, per Deum sunt : .posi pere : sed sapere ad\ sobrietatem, el uhicuique sicrii
renata in Spirilu sanclo sunt, in ipso sunt omriia, B divhii Deus rnensuramfidei. 05 Aperle ostendit hoc
quia elSpiritus sanelus de Deo est Palre; unde et debere nos sapere, qtiod jusiilia. terminosnon cgre-
scit qua. in Deo sunt. Ergo et in Spirilu sanclo Pa- dialur,ulnon nobis solis tuile sii, sed et nulli ob-
ter est; quia quod de Patre est Deo, non potest aliud sit. Hoeeest enim prudeniia, prodesse magis aliqui-
csse, quam est Deus Paier. bus,lquam obesse; et conteiilum esse debere sortfe,
Ac per hoc ipsi gloria, quia ex ipso, et peripsum, el qua niensus est Deus f et merilo fidei uniuscujus-
a Corb. ac Thuan. codex, ad perfectum me- credeniesad bonam,c\c. Edit. autem vel.etmss. hoc
rilum. solo disfanl quodpro naluram, Amerb., Eras. et qui-
h Edit. omnes, ac pauci mss.,quia inferiora supe- naAira.
rioris: nonnulli, quia inferiores superioris;alii multo e Roni. legunt,
dam|niss.
edit.j pra corporibus immolanda, sed vi-
plures, ut in conlextti. tia, etc
c Rom. edil., llaque quia ex ipso.... omnia ul f Yel. edii. el mss. magno numero, tneriioet fidei:
essenl, etc. meliiis Rom, edit., jiierira fidei:ve\ mss. nonnulli.ut
d Thuan. cod., Oill. et edil. Rom,, orat iltos: ul- in texlu. 1
tima vero sola, JJOS(tractatum autem Legis et fidei i
.SJ COMMENTARIAtN EPISTOLAM AD I8.MNOS. f5S
que : nec sibi defendere, -quod non sibi concessum >%Spirilu, ut rion desii tribuenii simplicUer, dicfente
videt; hoc est.-non ^lus sapere, quia uni totuiri Saloriione : Qui iribuii 'paupefibus, non .indigebil
concedi non potest. Neeenim si qiiis bonse vitse est, (Prov. xxvm, 27). Hic ^ergotribuit simplieiter, qu_
ex «o sibi etiam doctrinse prudentiaro debet defen- non In simu.aiione hoc agil, ut Jaus ei ab hominibus
dere : aul quia periiiam habet Legis, levitarum sibi detur; sed ut a Deo -prohoc ipsomeritum cPrisequa-
obsequia vindicare debebit. Hortatur ergo, et docet tur.
per gratiam sibi datani. Hoecgratia peritia intelligi- Qui prwest in sollicitiidine.Eufn qui curam ut prse-
tur Dorriihicse disciplinse, per quam humililaii et sit fratribus, suscipil, juxla fidem suam accipere \'r-
justilia. siudendum tradit. gilanliam c'i aucloritalerii; ut proficial in quo solli-
(Yers. 4,3.) Sicutenim >iniinocorporemutla mem- citus esl, habens in illis frucium, 'quibus praeest.
bra kabemus;omnia auiein mcmbra non eadem habenl Qui mherelur iit kilaritate. Hunc quoque securi-
officia; ita multi iinumcxrpus sutnus in Chrisio, singuli dum seiisnm suum, qui Iseto animo misericordiaih
autem aller alterius membra. Exemplo corporis do- facit, nonquasi riolenti extorqueatur, fundari el ro-
cel non posse nossingulos omnia ; <juia sumus in- borari a Deo; ul m Ifac re null&m infirmitatem pa-
vicem membra, a ut alter alterius non egeat : ac tiatur, sciens-diclum aSalomonc : Dttm liabes occa-
per hoe curam nosiri invicem nos agere debere, nec £ sionem,benefac( Prov. in, 37). Sed hoc niullifarie
allerum alii obsistere; quia invicem officiis nos.ris inieliigendum cst; f multiplex est enini misericordia
opns habemus. Hoc erit diligere Chrislum, siinvi- sub uno vocabulo. ISSarnsi supra dixit : Qui largiiur
cem se membra cxhortentur,- ul impleant modum, in-simplicilaie; quideratopus iterare, nisi quia sub
quo corpusin Christo perfectum sit, uno misericordise nomine mulla boria opera signifi-
{Vers. (_.) Habentes autetn donaliones Dei diversas cavit? Peccantibus etenim ignbscere misericordla
sccundumgratiam, qum data esth nobis. Nunc autem esl i cl in necessitale aliqua posito vel oppresso
ipsaofficia depulala membris merito fidei cnume- opem ferre miseficordia est;et nudum vestire,ct
ral;utcum videril membrum quod sibi deputatum esurienli paiiem ffarlgere, et parvulum exposilum"
olficiumcst, non perstrepat alteri, cui Viderit aliud colligere, el cadaver Operire, 8 et alia -operari mi-
traditum, c sed congaudeat, ul corpus Ecclesise sit serieordia esl. Ideo si hajc impigre, el sine taedio
perfectiim, fuerit operatus, habebifgS hujus operis et in prse-
Sive prppheliam secitndum rationem fidei. A pro- seniiet in futuro mercedem. Omnis ergo misericor-
phetia incipil, quse prima probalioest rationabilem dia el simpliciter, el cum gaudio fieri debei; ut sim-
esse fidem nostram. Denique credenies, aeceptoSpi- pliciias excludat hypocrisim, gaudium vero fretum
ritu proplielabani. Hsec ergo dalur pro modo acci- C futuroe spei teslatur exafnen.
pienlis, hocest, quantum causa exigii, propter quatfi (Vers. 9.) Dilectio sine simulatione. h Ilulc raenti,
datur. quse hoc iueditatur, ut ideo diligal fratrem, quia scit
(Vers. 7.) Sive ministerium iri mhihtr-ando.d Ad hoc placere aiiclori Deo; ul non in adulatibne proe-
obsequium frafernilalis prsebendum in (aniinn mi- sentis vilaehoc agai, subvenit Spirilns; iil quia hoc
nisler firmatur, quantum credil debere se obsequi; devoia mente quoorii,«bsequiis possit implere. Au-
ne ultra fidem laborans in obsequio, fatigelur in- diuut fenitn dicuim a Domino : Prwcepltim nbvumdo
'
cassum; quia hoc sequitur unumquemque, qtiod <co- vobh, ul diligatis invicem(Joan. xm, 34).
natur ex corde. (Vers. 10,11.) Odientesmalum, udhmrentesbono,
Sive qui docelin doclrina. Similiicr dicit adjuvari fraternilatis aniore invicembenigni, honoreniuluo prm-
doctorem in doctrina; rit in quantum fides ejus est venienies.Non magnum cliciteviiare malum, nisi ad-
ad docendum, in tantum inspiretur a<l tradendam hsereaiur bono; illud enim de tlmore fit, isiud de
disciplinamcceleslem. amofet 4 nefj benignumesse, nec fralernilalis amo-
(Yers. S.) Sive qui exhotiaiur in exhortando. Et rem tencre dicilur, si non muluis se obsequiis prae-
hune eodem raodo in eo ipso, e in quo tendit, auxi- venerint.
lio Spiriius praparaii; ut liabeat graiiam, dum pro- D SoUiciludinenon pigri. Hoc estquod dicil propliela-
vocat. Lacessit enira fratres ad bonum, aut incre- Hieremias (Jerem. XLVIH,10), quia maledictus qui
dulos ad fidem. facil opera Domini negligenler. Piger enim in con*
Qui targitur in shnplicilate. Huic dicit, qui bono versatione divlna sine spe esl; ideo subjecil:
animo tribuit auxilia sempersuppedilare,proeurante Spirilu fervenies. Hoc est, ul in exercilio divini
a Rom. e.dit. sola, ne aller alterius, etc. B Rom. edit., et lalia operari. Haud incommode.
b Mss. aliquot voci nobis addunt, differenles; .nlli h Vet. edit. ct mss. nonnulli, Huic merilo, qui
differentia. medilalur: Rom. edil. hinc absiulil vocem merilo :
c Yet. edit. ac pauci mss., sed congerat. Et se- nos vero locum ex pluribus probaiioribusque cod.
quenli lexiu Amerb. et.Eras. cum cod. iionnnllis, resiituimus. .:
sectjjidtjmoperationemfidei. Neuirum commode. 1 Iia locuiri eniendant cod. Pral., Gem., Mich. et
d Mss. aliquot, ad obsequium-Ecclesiw. Vall. cum prius habereiur in edit. ac mss., ncc beni-
e Nonniilli mss., inquo oslendil; alii non pauci, in gnumesse fraternilaih honorem,sinon; Gill. in marg.
quof se lendit; ca_leri, el onines edil., jjt -quotendit. elRom. edil. in corp. cum uno autaltero ins., ffa-
NonnuJlimss., subuno eriim vocqbulomultiplex ternilqlis amorem.
est intelligeniia. Minimemale.
159 AD OPERA SANCTl AMBROSIiAPPENDIX. 160
operis, aul Legis non sit tepidus, sicut dieilur in A omnibus communis esl, ne irato animo ineilali prius
Apocalypsi Joannis: Quoniam tepidus es, inquit, evo- facile maledicere velint: sed ut magis, victa iracun-
mam te ex ore meo (Apoc. m, 16); quotidiana enim dia, benedicant, a et Iaudi sil disciplina Dominica.
meditatio tollit soporem, et facit vigilantem. Opera 97 (Yers. 1S.) Gaudere cum gaudenlibus, ftere
vero Domini sunt, quse mandal fieri pro utililate Ec- cum fleniibus. Hocest, quod alio loco dicit: Si quid
clesioe, id est, fratrum. palitur unum meiribruni, compatiunlur omnia mem-
Teiitpori servienles.In grseco dicitur habere sic: bra : etsi Iwtalur unum membrum, congaudent omnia
Deo servienles; quod nec loco ipsi compelil. Quid inembra (I Coi'.xn,26). Cum enim quis fideli solatio
enim opus erat summam hane ponere totius devo- cst in necessuatei, erigit animum ejus, et apud
lionis, cum quando singula membra, quaead obse- Deum sibi collocatnieriium ; quia membrum diligit
quiaet servitia Dei periinent, memoret? In omnibus corporis Clirisii: el si cum infideli condoleal, pro-
enim iis quse enumerat, plenum Domino servilium vocat magis * illum ad profeclum disciplinse Domi-
exhibetur. Nam servire tempori qnid sil, alibi sol- nicse.
yit, cum dicit : Redimenles tempus, quoniam dies - (Yers. 46.) Idipsum invicem seniienles. Hoc est,
mali sunt;ul scialis quemadmodumunicuiquerespon- quod dictum est, compati debere iu fratris tribula-
dealh (Ephes. v, 16). Quoniam autem dixeral: Spi-1B tione, sicut et in blia dicit epislola : Consideranste
ritu ferventes; ne hoe sic acciperent, ut passim et ipsum, ne el tu lenteris. Aller alterius onera sustinete
importune verba religionis ingererent tempore ini- (Galat.\i, 1,2). j
mico, per quod forle scandalum excitarent, stalim Non-alta sapientes. Alla sapere superbia esl; nam
subjecit: Tempori servienles, ul modesle et cum ho- et diabolus cum alla sapuit, apostatavil. Ne elalio
nestate apiis et locis el personis, et apto tempore sil in animo, et procsumens forte de incoluniitaie
religionis fidem loquerentur. Sunt enim quidam aclus stii, non concloleat fratri suo, sed exprobret
etiam in hoc lempore quo pax est, qui sic perhor- quasi peccatori, hoec superbia est, quse cum se
renl verba Dei, ut audientes cum magna ira blas- prseponii, offendit. Quod el Dominus denotat, di-
phement viam Christi. Nam etipse servivit tempori, cens : Ejice trabem prius de oculo luo, et lunc videbis
quandoquod noluit fecit; invilus enim circumcidil ejicere feslucam de oculo fratris tui (Luc. vi, 42).
Timotheum, et raso capile purificatus seeundum Ipsa enim elaiio peccalnm est: ae si non sit pec-
Legem ascendit lemplum, ulJudseorum sopiret in- cator, quod impossibile est; fit peccalor, dum su-
saniam. perbit. Denique dicil-Salomon: Superbh Deusreshtit
(Vers. 12.) Spe gaudentes. Postquam dixit; Tem- (Prov. m, 34).
pori servienles, adjecit : Spe gaudentes; ut si forle G *- . Sed kumilibuscoi sentientes. Hoc est, ul deposiia
propter iniquiialem lemporis iion liceat de fide pu- superbia, alienam causam suam facial, et suam
hlice loqui, sed esse in melu, spe gandeat; quiahseci quasi alienam; ul habeal gratiam apud Deum , quia
tristitia parit Ia_tiliam. qui se exallaverit, humiliabilur (Luc. xiv, 11).
Iit iribulatione palienles. Hoe est spe gaudere, in Nolite esse prudehtes apud sosmetipsos (Esai. v,
Iribulatione patieniem esse; de gaudio enim spei 21). Hoc in Esaia propheta scriplum esl, quod hic
tolerat iribulaiionem, sciens mulio majora esse, quse quasi proprium ponil; ut juslitia communis habea-
pro his promissa sunt. tur, non ul sibi quis jusius sit, eaeteris aulem in-
Oraftoni instantes. Necessaria est valde oralio; juslus.
quia ut tribulatio possit lolerari, precibus insisten- (Vers. 17.) Nemini malum pro malo reddenles.
dum est. Hoc est, quod Domiriusdicit : JVtsi abundaveritjus-
(Vers. 13.) Memorih sanclorum communicanles lilia veslra plusquani scribarum el pliarisworum, non
Manifestum est quia qui preces suas exaudiri vult inlrabiiis in regnuiri Dei (Matlh. v, 20). Mandatum
semulus debet esse vitse sanclorum; cum imilalur enim in Lego erai: Diliges proximum luum, el odio
enim, communicat; ut hoc sit memorem esse et habebh inimicumtuum (Levil. xix , 18). Hsee, quan-
communicatorem, imitari actus illorum : et si sum-." lum videtuf, justitia est : sed ul abundet justitia
ptibus indigeril, communieandum est eis, sicut dicit chrislianorum, doceutur non reddere malum pro
alio loco : De cblleclis autem qum fiunt in sanctbs (I malo ; ut perfecli siiit, el pro hoc merces illis red-
Cor. xvi, 1); et ad Galatas : Ut pattperum memores: dalur in judicio Dei.|Supergredi enim videtur ipsam
essemus(Galat. u, 10). jusliiiam , cum quod licet, ut nielior sit, non facit
(Vers. 14.) Hospilalilatem sectanles. Imilalor et ccelestis jiisliliae imiiator. Mundi ergo justitia a Deo
amalor sanctorum hospitalitatem sectatur exemplis c illi concessa innocentem facit: ccelestisautem per-
sancti Abraha., et Loth viri justi. fecfum , ut iuerilum|habeal apud Deum.
Benedicite persequentibus vos, benedicite, et nolilei Providentes bona non laiiluriicoram Deo, sed eliam
maledicere. Ut Ghristianos per omnia novos faciat, coram omnibushominibus. Providere est bona fulura
etiam ab hac illos consuetudine auferre vult, qiiiei ante oculos habere; ut ea gerantur, quoepossint,
a Mss. aliquot, et laudabilh sit disciplina Do- quidam mss. ad effectum,etc- _.
tilinica. , . , c Rom. edit. ct quidam mss.i t'(/tconcessaad lempv.i
'» Rorri. edit. ci.m paucis mss.. iltum ad affechm; ihnocentemfacit; \
161 COMMENTARIAIN EPISTOLAM AD ROMANOS. 462
pastquam facta fuerint, in reprehensionem non A in poenas delinquere. Non soluni autem de subjeclis
venire, sedmagis laudi esse, sive apud Deum, sive vindiciam prohibet compeienlem, sed et de paribus
apud homines. Ne quis sestimet quia Deo licila non et magnis, hoc est, de fratre forle 3n nos peccante
displicent, idcirco non curandum, si frairi scanda- non quasramus vindicari, sed remittamus, Dei judi-
-lum sint; hoc procmonet quia illud fieri debel, cio reservanles; ne, dum ab ira deiinemur, inveniat
quod et Deo non displiceat, et fratri scandalum non locum inimicus, in quo suggerat et suadeat, quod
sit. Elsi liceat enim, et fratrem seandalizet, Deo conira nos est.
non placet; quia Deus saluli studendum monet. Sic Scriplum est enim. Ut fortius suadeat, exemplo
ergo providenlur bona coram Deo et iiomlnibus, si Legis hoc confirmat, dicens : Scriptum est enim,
ea quoelicent sic aganlur, ne scahdalum faciant. c in Proverbiis, Miki vindiclam, et ego
relribuam,
( Vers. 18.) Si fieri polest, quod ex vobh est, cum dicit Dominus (Deut. xxxn, 3S). Ut si minime a
omnibushominibuspacein habenles. Omnes vult paei- nobisfiat, quod docet, Deum a nobis confemplum
ficos essc, a qui divinam servant jusiiliam. Viderit ostendat. Duplici ergo genere proficilur, si Deo re-
si quis hanc pacein spreveril, ul sit tali viro ini- mittatur vindicla ; quia et cum iracundiam vincit,
micus, cum aut reprcliendi forie ah illo non vult, perfectus fit, et Dei judicio vindicabitur.
aul invidetbonis ejus; quod adillum tamen perti-13 B . (Yers. 20.) St esurieril inimicus iuus, ciba ittum:
net, non discordat a bene agentibus. Hiceslenim si silit, poltiin da illi; hoc enhn faciens, carbonesignis
impacifieus, qui prsetermissa volunlate Legis, suum congeressupercaput ejus (Prov. xxv, 21). Non nudatn
jus sequilur; quamquam dicat David : Ci/m iis qui vindictam Deo reservari debere ostendit, sed et
oderunt pacem, eram pacificus (Psal. cxix, 7). Sed beneficia dari inimicis; ut vere oslendamus non
hoc necessitatis erat propler polentiam personarum, meritis nostris habere nos inimicos, <iquos ut ab"
ut vel obsequiis humilitatis vincatur, quem sic ex- inimicitiis desinant, obsequiis vincere hitimur. Qui
tollit superbia, ut mandala Legis spernat. Polest si in inimicitiis perduraveririt impietale meniis suse,
fleri ut et de timore Dei pacificum se quis prsebeat nostra obsequia proficient illis ad poenam : aut certe
illi, qui odit pacem. Quando enim vicem malis red- obsequiorum noslrorum sedulitate compuncti, veluti
dere non vult, pacificus est, hoc est, de bono vin- carbones morlui reviviscent. Ut ergo nos in lanium
cere malum, ul vel obsequiis vincaiur, quem man- perfectos faciat, ut non solum nosipsos,sed et
dala Legis non vincunt. Ergo, st fieri potest, inquii, alios acquiramus ad vilam , inimicis non solum vi-
quod ex vobis est; ut bene agenles pacem habere cem reddere prohibet Dominus pef Salomonem ;
videamur. Jam si non fuerit amator pacis, lu taraien verum etiam humanitate ad amiciliam provocare
vis esse pacificus, quantum ad te perlinet. Si autem C t hortalur.
irreverens et blaspbemus quis sit, et pacem cum - (Vers. 21.) Noli vinci a
malo, sed vincein bono
-
illo babere non possis, non utique libi ascribendum malum. Hsec inlerpretatio Apostoli est cohorlanlis,
erit; quia 98 Joannes apostolus illos, qui negant ne vicem reddamus inimicis, sictit dictum est. Mul-
in carne Christum venisse, nec salulari permisit tum enira proderit nobis, si malilise eedamus; vincit
(n Joatt. vn). Nos ergo parati sumus, si fieri pofest, enim malum, qui ad tempus vinci videlur ab illo.
ut cum omnibus pacem habeamus : aliis autem re- Elenira Salvalor sic vicif malum , dum non reslitit;
h
pugnanlibus fiel impossibile, non ex nobis ; si de conlra se enim agit malitia, et dum vincitur, vin-
-nobis iamen querela deponalur. Qui enim nullum cere se pulat. Id enim agit inimicus, ut et nos de
lsedit, apparet esse pacificus." proposito nostro ahstrahat, occasionera quserens
(Yers. 19.) JVonvosmetipsos defendentes, ckaris- quomodo peccemus. Ideo si provocati ab illo, vicem
simi, sed dale locum irw. Ut-pacis foedera servarii illi non reddamus, vincimus illum in bono; ideo
possint, ab ira dissimulandum monet, maxime quo- enim non resistimus, e ut bonum servemus, ne-
niam solet per iram peccari, cum quando quis furores glectajustilia; quia cogit juslitia ad retribuendum.
commoius, plus exigit, quam postulet causa delicli: CAPUT XIII.
aut sibi ipsi incommodum prsestat, si graviora pec-- " ( Vers. 1. ) Oinnibus poteslaiibus sublimioribus
cata incompetenti vindicta vult exsequi; debilemi subdiii eslote; non esl enimpolestas, nisi a Deo. Quo-
enirn efficit, quem potuit emendatum habere ett niam ccelcstis juslitise Iegem sequendam mandavit,
sanum. Unde et Salomon: Noli, ait,- juslus esse? ne ab Jiac praesenti dissimulare videretur, hanc
multum ; est enim , inquit, qui perit m sua juslitiai commendat: quippe cum nisi hsec fuerit observata,
(Eccles. vn, 17). Yolens eiiim singulis pecealiss illa custodiri non possit; hsec enim quasi paedagogus
respondere, circa vindiclam mortem polest invenire_ « esl, quse parvulos imbuit, ut possint polioris justitia.
tam sibi, quam ei quem plagis affiigit; solent enimi yiam sequi. Nemini enim potest imputari misericor-
a. Ita edit. omnes cum mss. quibusdam : alii vero) sine ullo sensu commode maluii, vindicanles.
mss. non parvonumero, qui divinam servarejusiiiiami cRom. edit. confoderai, in Proverbih. Quod vide-
videntur. Si quis, etc: sequenti-auiem versu pro-tiit- licet in Deuleronomio hoecverba exstant.
'tnicus, Rom. cdit. reposuil, impacificus. <'Cod, Corb. et quidam alii, quos -utab iniquiiate
h Omnes edit. ae mss. aliquot, si de nobh tantutni desinant.
querela non deponatur: coeterimss. nobiscum faciuni. e Ideiri ms. Corb. ut bonum servemusad relri-
At sequenli texlu pro defendehtes, Rom. edit. licetl buendum, neglecta juslitia. '
165 -
Mh QWJSA SANCTt AIIBiiOSjJ AJfEJOIi, m
dia, nisj habuerit juslitiam. a Ut ergo jus et timorem A-enim,
A inquit, regnuin, el cui vutt, dabit illud ffijm. IV,
legis naturalis confirmei, Deum auctorem ejus les- 14), Unde et Dorn.nus: Reddite, inquit, quw suiit
tatur; et ministranles eam Dei ordinationem habere. CfEsarh, Cwsari (Maltk. xxn, 21 ); Huic ergo sub-
Ideo adjecil: jipipiidi.sunt siciit |D,eo, cujus subjeetionis prpba,lip
Quw autem sunt, a Deo ordinata sunt: ut n.erno hjec est^ cum illi pend.unt,lribi.ua.
pntet qu.asihumana conimenla con.lemnenda; videnl ( Yers.. l.yiieddile er.goomnibus debila. Reddi vult
enim jus divinum humanis aucloritalibus deputa- ,ab omnjbus debitaj; quia et pplentes sunt, debftores
tum, Hie ergo sji.bjectu.sest pptesiaij, b qui se"ler- Piinprib.us, ut respondeantmerilijS illoriim. Cui Irir
roje Dej ab.iis abs.iinet, qua. prohibei. butum,, tribulum: cui vecligal, vectigal. -Primum ea
(YefiSj.J..)I.tqquequi resistil polestali,Dei ordinalionii quae suntpotestatijregise d.ebita exsolvi jubet;. quia
r.esislit., H.oc,9!| cqntra illos est, qui perpolenliam i mjajor in his causajaut necessiia,s est. Gui timomn,
forl.pij.suntj^iuiquiabaliquo depi'ehei)di seposse.noni limorem. Timoremippte.stati exbibendum, qui.a lU
credunt, pt per-hoc illudere se legcm putant; os-. mor prohibet peccaium: deinde aut parenti, aut-
tepdit his Dei esse legeni, el non evasuros judiciumi domino terreno; ut gratias agal in filio aut servo
Dei, qui ad tempus aliqup paclo evaduni. Qidautem i christiano. Cui koiiprem, konorem. Potest hic honor
reshlunt, ipsi s.ibi damnaiioneni acquirunt. Manifes-• R I efiam circa eos ess!e, quilsublimes videnlurin mun-
tuni esl,, quia unusquis.que operibus suis aul justU dp; ut videntes humililatem servorum Chrisli, Jau-
fi.cabitur, aut condemnabitur. Qui enim audientcs dent magis. quam viluperent evangeiicara diseipli-
Legem, peecanl, inexcusabiles sunt. nam. | j
( Vers. 3.) iVam qui principanlur, c nbn SHJJJ; limori (Vers. 8,. 9.) Neinini. quidqujxmdebeqlh, nisi ul in-
bbnis.opei;ibus,sed jjza/.s.Pr.incipes hos reges dieit, yicemdiligath. Pacern vult nos habei;e,.si fieri polesi,
qui, propter cornigendam vitam, et prohibenda ad- cum omnibus, dileclioriem vero,ecuni fralribus, ct
versa creanlur, Dei habentes irnagineni, ul sub uno hanc tamen, honofe servalo. Idcirco auiem debi. '
sin.t C33teri. Vh aulem nmi timer.epoieslatem?Bonum tores dicii;.qiiia Iiofniiii, qui dignusjiouore est, sive
facilo, el habebh laudem ex ilta. Laus ex potestale pr3_senli, sive futufo,dignum. est et debitum inclif.
tu.n.csurgit, cum quis innocens inveniiur. nari. Illi enim quis' inclinalur, a qup lionorem ac-.
( Yers. 4. ) Dei enim minhter. est libi in, bonum. cepit: ideo debilori dicitur,.Si enim non hoc feceris
Ma.nifestuiiie.sl ideo rectores datos, ne malum fiat. priocipi lup, superbus es; aul enim merito quis, atit
Si quiem ni-alefecerh,time; non enim sine causa gla- octate honprandus est.
di.unipoiialJKoc esi, ideo comminatur, ut si fuerit Qtti enim diligii proxhwm,Legem implevil. Legem-
contempius, vindicet. Dei enitn minister esl, vifldexQ G dalain a.Moyse impleis, qui diligjt prpximum; nani
in iram, in eum qui mqle agil. Quoniam futurum ju- novae legis mandaium. est etiam inimicps. diligere.,
di_ciunjDeu.sstalu.il, et nullum perirevult, hoc in JVujjt jtoji adulierabis, non o.ccides, non furaberhi,,
sseculo rectores ordinayit; ut lerrore interposiio, non concuphpes (Mqttli. \>, 45)_ Hoe Mpyses scrip-
oinnibus velut paedagogi sint, erudientes. illos quid lum accepil a Deo ad reformationem legisrnaturalis.
servent, ne in poenam incidant futuri judicii. Et si quod- esl aliud mandatum, in ho.c,verbo cotk-.
. (Vers. S.) d Ideoquesubdiii esiote-,nonsolum propler summalur:Diligesproximum luum sicut-le ipsum;bpe
iram, sedetfam propier cqnscieniiam. Recle dicitsub- seriplum est in Leyitico (Levit.xix, 1). Man.entibus
jectos esse debere npn solum prqpier iram, id est, itaque supradictis iriandatis, _in dileelione Impleri _
uliipnem prsesenlem; parit enini ira vindiciam : sed Legem significat, sicut dixit: ac sj sint aliamandsta^
el prqpler futiirum jpdicium; qu.ia si hic evaserinl, qua. nunc tacuit; tanien_pro, pmnibus niandaiis di-
illic eos po.na exspectat, ubi. accusanie conscientia leclio saiisfacit. Nafn sise humanum genus.ab 100-
ipsa punieniur. initiodilexisgel, iniijuifas in terrisnon esset.;-exot-
(Xers. 6;.) Nairi Idcircb tributa, pendilh; minhlri dium.enltn injuslilia. discordia est. Ideoque f iniqui--
enim Dei sunt, in hop ipsuiii servienles. Ideo dicit tatis dilectio. iniquitas, esl; quia quod nialo m.alu.m,
iriljnla praeslari,, yel quse dicu.ntUKfiscalia, ut sub- D 0 esl, bono bonum est.
jectionem priesten.t,. petquam sciant non se e&se (Vers. 10.), DUectioproxiini maluni noivojpemtur;
libpros, sed sub pptesiale ageije, quoe ex Deo est;. plenitudo enim Legis, est dileqiio.. Malum non opera-
prinpipi enim. suo, qui vicem Dei agit, sicut Deo tur, quia bona est djleetip,,.e.jiec peccare.pote.stJI.I.a,
subjiciuntur, sicul dicit Daniel prophe.ta: Dei est qu^j Legis esl perfectip. Per-Legis yerba ad sensjim
n Mss., aliqjiftt, ut ergo, justa tiyiiorh; -
quida.iu,,.. . fSicomn.eaedit.etquidammss.;aliiauiemmjilto
jush ex ihnore,' plures, iniquitath diiectip ininxica esl; quiq quod
' Noiinulll'mss. el Gi!l. in marg. quise lerrore bonum esi , bonnm est:ei qubd malumest, matnmest;
legis. nonnulji eliam, iniquilath' dileciipiniquiiqs est, se.d
c Mss. npn tipn.suiU liinpri boiii operi^, sed q.uiqmalo.malum esi, bono bonuin est:
p^uei,.
mali. s Gill. et.Rjoin. edit. cum unp. vel aliero ms.., jiec
d Mss. aliqupt: Idboque necessitalesubdiliestble.
BNoiinullf mss., cum fratrfbus; et hoc erit nulli Ameii). peckari polest per iUam...%. eyangelicum pervenii;
et Eras. cunipaucis mss,., Jtee peccqri (Eras.,"
quidquam deberCj, unicuiquein loco suo officium ex- peccare) polest illa..\. evangelicum.pervenU;,aliiinss..
Iiibefe. Qui eiiiin diligii; etc irequentes ut iu teslju,.
"
16S .'CiQliPITAMAIK EMSTOJiAM Att pOJIANOS, !§§
evangelicura vult pervenire. Ideo enim quod sum- A A (Vers.lo.) Sicut.in dielwnesieqn.ibulemus.Verum
nium est Legls, memorat; ut huie Evarigelium so- esl; ut.quia publice npn peccatur, sic aganius quo,-
ciet, ostendens uniusesse sensuniauctoris. Sed quia ntodp agitujr publice;,niliil enjm lam publicum,quam
lempore Christi a.ddere aliquid oportuitt non, so- veriias. ;
lum proximos, -sed inimicos diJLigi'prsecepit. Unrle ' N.otiin comessatipnibuset_ebrhtatibus. Cpinessatio-
subditur : Pleniludo Legh esl diiectio (Matih.\, 43): iies. siint luxuripsa conyivla , quse aut coljalipne
ut jusiilia sit diligere proximum, abundans vero et omnium ceiebraniuf, aut vicUmssolent a conlpber-
perfecta justitia etiam inimicos diligere. Inimicum rialibus exbiberi; ul nemjneni illic pudeat aliquid
aulem diligere quid aliud est, quam optare desinere iniiojieste dicereaut fa.cere ; quja unusquisque proe.
illum ab odio, el nlhil asperum petere; adversus il- silmit, qupd suun\ cpiiyivium. slt. SpJ.enl en.im. in
lum ? Hoc est amare illum ,_ea illi ex.pptare per quse aliena niensa pudpre coerceri; sed hic_.ad hoc coiw
Deum habeat propitium : haec coelestis juslitia, hoec yenijur, ut fceda e illic geranlur copjavini, et ineiieT
Deo Palri similes faeit, qui npn colentibus se annua lur libidihis diversa voluptas., Idcjrco evilanda pysp-:
dona largitur. Nain et Hominus in cruce positus cipiiJiujusinodi conyivia.
postulat pro inhnicis (Luc. xxui, 55); ut plenitudi- Noriih cubilibus et hnpudicitm. Post luxuriosunj
riem justiiia. quam docuerat, demonsirarel. "
I 'coiiyiviufnetebrietatem hoe subjecit, quod sequitur,
B
(Vers. 11.) Et hoc scientes tempus, quoniam hora id est, concubitus inipudicus; £ hic eniin luijuslas-
estjdm nos de somno surgere. Tempus esse dicit, quo civitaiis est frucius.
ad meritum pfoficere debcamus. Hoc esl, de somno Non in conlenlibne et mmutatione.. Recte ab his
surgere, operari bonuin, quasi in die, hoc est, pa- coerceri monet; quia omnis conienlio el.zelus irii-
lam ; illicita enim nocle, id est,in abscondito fiunt. micifiam parit, quas tenebras vocal; quia ad Iucis
Jam enim in manifeslatione positi, aquod' est in prseniium pervenire noh ppssunt.-
notitia Dei, aguoscenies quid sequi debeanius, dare 101 S'erfinduile DominumJesum Chrhlum, el car-
operam debemus, ut purc viventes ad promissum nis curatn m fecerith in concuphcenliis. Curam carnis
proemium veniamus, excusso somno, id<est, igno- prohihet, id est voluplaiem; ut omne quod prohibc-
fantia sive negligentia. lur per Eegem, non desideretur, aut certe desidera-
Propior enim est nunc nosira salus, quam cum tum vincatur. Ipsa sunl enim opera carnis; ul, his
credidimus.Manlfeslum esl, quia post iavacrum bene exuti hiduantDominum JesumOhristuni, id fest, in,-
vrventes, et chariiati siudenles, noh longe sunt ame- hovaii per Christum, abhis malis se relineanl. Ific
ritoresurreclionis promissse. Rona eriim vita chri- . enim induitChfislum, quiseab" omnrerrofe.el lur-
siiani sigriurii est b salutis futurse. . ( piludihe separaverit; e ne in convivio- nuptiaruni
C
(Vers. 12.)iVo_c prmcessil;diesaulem uppropinquuvil. sine vesle nova invenialur, turpiterque abjecius le-
Noeleni velerem hominemsigiiificavit,quiperbapiis- nebris mancipetur (Maith. xxti, 11) : si quotninus,
muminnovaiusesl. Hunepraecessissedicilquasinoc- non suntinduti Jesum- GhrisiuniDominum, super
tem,diemautem cappropinquasse. cujuslumiiieveri- cirjus novam vestem veteres pannos induunt; exuiis
tas riobisapparuit; ut sciremus quid agere debeamus. enim velerem hominemhi'n novitate viloe manendum
Prius enimignorantes Chrislura, in lenebris eramus: est. - -
at ubi did.eirmis, Jux in nobisortaest; iTansivimus CAPUT XIV.
enim a falso ad verum-. (Vefs. i.yinfirmum autem in fide assumite, non in
-Abjiciamus-ergo opera lenebramm, et induamuf disceptaiione cogilaiionum.Quoniam ex Judseis erant,
arma lucis. Tenebrarum opera sunl d- vita^carnalis, qui Romanos J ad' nomen Ghrisiiassumpseiant, ad-
quoeillecebris' agiiur soecularibus : hoec digna est mixta Lege, sicut in primordio epistolae niemoravi;
lenebris, sicutdicit Dominus : Tvliiteittum ; et liga- ideo quibusdam videbatur prohibiiam carnehi edere
tis manibus et- pedibus, mitiile-in lenebras exleriores non dehcre : aliquibus autenr qui sine Lege Chris-
(Matih. xxn-, 1'5). Iiiduere vero arma lticis gesla sunl tum sequebantur, videbaiur contra Legem licere-
bona; quia sicut mali actus ienebris deputanlur, D edere. El per hoc ipsum disceptationes erarit inter
quia occulte-fiunl- ab iis quimale agunt : ita el- qui eos, quas Apostolus concordise et saluli studens, di-
bene agunt, palam agunt; quia non verentur, sedl vina disputalioneauferloslendens neque edentipro-'
gaudent. Roni ergo aetusarma lucis sunt, impugnan- desse apudDeum, neque non edeniiGbesse.Infii;-
tes tenebras, quoe sunt viiia carnis. - mumesse dicit, qurproplerea quodJuda.iprphibiti
a Mss. aliquol, quod est innocentia Dei. cebrh agunt swcularibus, kmc lenebris digna sunt.
h Haudpauci mss. voeibus, saluti fitfura;,siibtexunl:: c"Rom. edit., ittic congeratur cppia vini.
Gtimbapl.i&aiur-crga.unusquisque ad: venianv perjinet,, f, Amerb., Eras. et niss., hori' pauci, kpc genus
non ad-coxompi; ui>paslea in navilatcviiw, mnbuluns,, hujus-lascivitatisi&itt. et Rom. edit. cunj. aliis mss-.,
vicinus sil vilm wiernw. Quidam £tiain,3_ddunt,,JJ«J» i hiCiCnimImjus lascivilalh,; Rom,, basci-viw.
sigiiificavih. s Ita mss. plures ac poiiores : alii autem, etedit.v
. c Nonnullimss., appropinquasse,id>estS;oJem-jus- neiht.coimvionupliarum ; Roni.. edu., cmlestium-iiup_-
tiiim, cujus,. eic.. viaruin, sine vesteejus.invenlus,iwrpiler abjectus-,ete;"
^. Ua VeL.edit"et mss. nonriulli, a. quibns. non re- h.-.
Romv, edit., in novitale vilm-ambulaiidumes(.
eedit Rom, edit. nisi quod. effert, JJt.tacarnis: aliii i EademRom. edil., ad fideiihCliristk
autem mss. satis frequentes, vitia carnalia, qum itte*
167 AD OPERA SANGTI AMBROSIIAPPENDIX. 166
sunt_, limet edere. Hunc ergo vult remitli judicio A gratias agit Deo. Gfatias agil, dum fatelur Dei esse
suo,ne seandalum passus,a chariiale, quse quasi ma- crcaturam,b et boiiam crealam; sed se dissimulare
ter est animarum,recedal cummentis perturbatione; ab ea, non condemnare.
cuin chilstiani pacifici debeant esse el qtiieti. (Yers. 7.) Nemoenim nostrum sibi vivil, el nemo
(Vers. 2.) Alius enim credit edere omnia. Hic fidu- sibi moritur. Sibi 102 viveret aliquis, si non agerel
cia lectionis non dubitat omnia edenda, quse daia sub Lege : al qui freno Legis gubernatur, non sibi
sunl humanis usibus. Legit enim in Genesi omuia utique vivit, sed Deo qui Legem dedit, ut seeundum
bona valde esse (Gen. i, 31), quoecreavit Deus; ideo volunlalem ejus vivat. Et qui moritur, simili modo
nihil rejiciendum, quia neque Enoch, qui primus Deo rnoritur, quo judice aul coronabitur aut con-
Deo placuil: neque Noe, qui in diluvio solus justus deinnabilur. !
inventiis esl: neque Abraham ille amicus Dei, aut (Yers. 8.)cSJteejiiui vivhmts,Domino vivhnus; sive
Isaac, aui Jacob justi et Dei amici, inter quos et Lolh morimur, Domino morhnur. Idem est sensus. Sive
fuit, aut caeleri jusli ab his abstinuisse legunlur. ergo vivimus, sive inbritnur, Domini sumus.Verum est
Is vero qui infirmus est, olera manducet. Igitur omnes nos Domini' esse quasi servos in condilione
quia boc putat, ut ille olera edal : ideo suadendum el Redemploris dominio, et unumquemque pro me-
non est, ut carnem edat, ne cum scrupulo edat, el B rito suo tractari. j
videalur peccare; quia propositum suum non cuslo- (Vers. 9.) I» hop enhn Christusmorluus esl, et re-
dit. surrexit; ut et morlriorum el vivorumdominelur. Per
(Vers. 5.) llaque qui edit, non edenlemnon sper- Chrisium Dominumjfacia estcrealura, quseper pec-
nat : el qui non edil, edentem non judicet. Quia vo- caium alienaia est ab auclore, facta captiva: quam
lunlalis est edere, aut non edere; ac perhoc quoestio DeusPater, ne opus ejus perirel, misso Filio suo de
hhic fieri non debet. Ad hoc enim facta sunt omnia, ccelis ad lerras, docuit quid faciendo manus pirala-
ut voluntati subjaceant; quia dominio humano sub- rum effugeret. Propler quod et occidi se passus esl
jecta sunt. ab inimicis; ul descendens ad inferos, quia innocens
Deus enim illum assumpsit. Assumptus esl a Deo, eral occisus, reum facerei peccatum; ulquos lene-
dtim ad graiiam vocatus est. bat apud inferos, amilleret. Quoniamergo vivisos-
(Yers. 4.) Tu quis es, quijudicas alienum servum? lendit viam salutis, 1ac se oblulit proeis, morluos
Suo domino aut stat, aut cadit. Manifestum est ser- vero liberavit de inferno, (am vivorum quam mor-
vum non debere conservi volunlalem judicare, cui ttiorum dominatur; jex perditis enim iterum refor-
lex in hac parte tradila non esl; nam qua conscien- mavit sibi illos in servos.
tia edat, aut non edat, Deus judexest cujus servus G (Vers. 10.) Tu autem quid judicas fralrem tuum
cst. din tioiiedendo? autltu quare spemis fralrem tuum in
Stabit auiem, polens est enim Deus statuere illum. edendo? Omnes enim stabimus anie tribunal Chrhli.
Slabil, inquil, domino suo, proplerca quia neque si Docet non oporlere jiidicare in hac re; lum quia non
edal, reus erit; neque si non edat, culpabilis; si continelur in Lege, prseterea cum Deum judicem ex-
iamen devotione Jioc agat, non evitans hanc velut speciemus.
conlrariam. (Yers. 11.) Scriplum est enim:Vivo ego, dicitDo--
(Yers. 5.) Nam alius quidein judicat diem inter minus, quia miki flectelur omne genu, el confitebitur
diem: hoc est, alicui placet interpositis diebus ede- omnis lingua Deo (Esai. XLV,24). Hoc in Esaia scri-
re. Nara sunt quidam, a quiquarla fcria carnem non ptum esl; quia omnis lingua confilebitur Deo in fidc
edendam statuerunt; sunt qui sabbatis, sunl ilerum Christi. c Nam quia occisus resurrexit fulurus ju-
qui ;i pascha usque ad pentecoslen edant. dex, recte ait: Viuo ego,dicii Dominus; el non solum
Alius autem judicat omnem diem. Hic omnem diem vivo, sed et judicaturus sum, f et inimici stupebunt
judicat, qui numquam edit. Onusquhque in suo sen- in me, el genu flectent, cognoscentes me Deum de
su abundet: hoc est, unusquisque suo consilio re- Deo. ;
millatur. 0 (Yers. 12.) ltaque\unusquisque nostrum pro se ra-
(Vers. 6.) Qui sapit diem, Dominosapit. Verum csl, tionem reddet Deo. Quoniam, inquit, nos pro nobis
quia qui semper abstinens esl, Deo placere se putat. invicem reddiluri sumus ralionem, non nos in hae
Et qui edil, Domino edit. Doniino edit; quia graiias parie, qusesupra scfipta est, alterutrum condera-
agit Creatori. Et qui non edil, Domino non edit, et nemus.
i
n Ms. Carn. et alii aliquot, qui teriia feria. Etpau- fra quoque ubi vet. edit. ac mss. aliquol, Christus et
cis inlerjectis, pro iisque ad peniecoslen non edanl, vixit et mortuusest; Rom.edit. cum pluribus mss.
ms. Gorb. legil, usque ad quinquagesimamnon man- expungit, TOet vixit. J
ducanl. . d Vocesin non edendo, et infra, in edendo, in edit.
h Omnes edit. ac plures mss., et bona creata : me- Rom. jugulatse suiu.
lius tamen alii nonnulli, el bonamcrealam. Et conli- e Corb. cod., A'atnj qui occisus est, resurrexit.
nuo post, ubi vel. edit. et mulli mss.,*ed sedissimu- 1 Omnes edit. et riiss. aliquot, et inimici falebun-
lalab ea noncondemnare; Rom. edit.,._. . obeacon- lur me; nonnulli in iue; caeieri , qui el probaliores,
deimari; commodius alii ul in eontexlu. nobis adstipulantur. i
c liic textus in cod. bene multis desideratur. In- J
.fifl - r,rtMMF,NtAT.TA TN ..PTSTOLAMAD ROMANOS. ild
(Vers. 15.) Non ergo amplius invicem judicemus, A ptuin est in Ezechiele: Juslitia jusli non proficiel, si
idesl, scienies hoc, cessemusa discordia. Sed in erraverit (Ezech. xxxm, 12). Tale est, dsi quis ali-
hocjudicale magh, neponalh offendiculumfralri,vel quid vilii forte decorus liabeat in froine, atit nasum
scandalum. In eo judicandumnjonet, a quod prosit, collisum; unde deformctur species ejus. Ideoque
quod potest et auctoritale legis defendi : nulli au- illa monet sectanda, quae bonis reliquis non tollant
tem fratrum carncm edenti aut non edenli fiat scari- favorem.
dalum. (Vers. 17.) Non est enim regnum Dei esca el potus.
(Vers. 14.) Scio et confido in Domino quia nihil Manifeslumest quia nemo per escam placet Deo aut
cominuneper ipsum. Manifestum est quia Salvaloris displicet. Sed juslilia, et pax, et gaudium in Spirilu
beneficio omnia munda sunt, qui de sub jugo Legis siinclo. Hos in regnum Dei dicit intrare, qui justiliam
eruens homines el juslificans, reddidit statum pri- sequuntur, sed christianam habeniespacem, quam
stinse liberlatis; ut dignisinl uli fola crealura, sicut Dominus dedit, dicens: Pacem meam do vobis, pacem
et veteres sancii. Qui autem adhuc sub Lege sunt, relinquo vobh (Joan. xiv, 27); ex qua oritur gaudium
non licet illis uli aul edere, quse prohibet Lex; quia in Spiritu sancto. Disceptalio aulem non habet gau-
indulgentiam dalam spernunt. Non enim secundum dium_sed irara; ideo non illic respicit Spiritus sanc-
naturara suam, sed cura contra edictum eduniur, im-1B lus, quia gaudet in solis pacificis. Sicut enim ex no-
munda sunt. Denique ih Lege ait: Erunl immunda bis contristatur, sic et gaudet in nobis.
"
vobis, elc (Levil xi, 4). (Vers. 18.) Qui enhn in hoc servil Christo placet
El plane qui exislhnat aliquid esse commune, itti Deo, ei probqtus est hominibus. Quoniam Christus
communeest. Sive qui ex Judseo chrislianus est, sive nos redemit, ideo ait: Qui in hoc c servit Christo,
genlilis fidelis putat esse aliquid tale vitandum, ipse quasi redemptori, placelDeo. Quare? Quia ipsemisit
estb quem supra infirmum dicit; dubitandocuim est Christum, ut redimeret gentts liumanum, sicut ipse
infirmus. Apud istum immundum est, quod pulat Dominus ail: Qui non honorificat Filium, non hono-
non edendum : el quia non hoc superslilione facit, rificat Palrem, qui misil ittum (Joan. v, 23). Qui ergo
sed timore, suo judicio remittendum. placet Deo, probatus est hominibus. Quomodo? Ac-
(Vers. 1S.) Nam si propler escam fraler tuus contri- cepit enim donuin, per quod apparcat dignus Deo.
slalur, jam tioii secundumcharilalem ambulas. In alia {Vers. 19.) llaque qum pacis sutit, seclemur : et quw
epistola dicil: Esca venlri, el veitier esch; el hunc el mdificalionissunt, invicemcuslodiamus. Quoniam dis-
has Deusdestruel (I Cor. vi, 13). Quia non de esca cepiatio discordiam parit, ideoque ut pacificif esse
aut placet quis Deo aut displicet; ideo charitatem sec- possimus, ab intenlione edendi aut non edendi dis-
tandara monet, qua nos Deus liherare dignaius esl; C ( simulare nos docet. _Edificationis autem viam sequi
siccnim ait: Deus autem propler ° charitatem ni- hortatur, ut cum pace ea conferamus, per quee invi-
miam miserius est nostri (Ephes. n, &]). Qui crgo cem nbs sedificemus, ab iis quse infruciuosa sunl et
liujus benefieii memor est, hanc excolit, nec illi ali- raagis conlraria declinantes. Collatio enim potest
quid arileponit: sed prselermittii maxima, quse scit prodesse, est enim excitans mentem; si tamen vln-
promissionera non parare apud Deum. cendi studium contemnatur : hoc est enim quod=pa-
Noti cibo tuo perdere itlum, pro quo Chrhtus mor- rit litem.
tuus est: Quantum valeat salus fratris, ex morte (Vers. 20.) Noli propler escam solvere opus Dei.
Chrisli cognoscitur. J03 Itaque qui scit quantum Homo opus Dei est per crealionem, et ilerum opus
constet, confirraare illum debet,non scandalizare; Dei est, dum reformatur per regenerationem.Et esca
ut ex re frivola facial illi scrupulum: el incipiat Jiae- opus Dei est, sed non homo propter escam, sed esca
silare an manducanda caro sit, necne, qui forte sim- propter hominem : mulluni ergo distat; ideo noli,
pliciler edebal, securus de conscientia sua. At vero inquit, hoc opus Dei quod prseclarum est, dissolvere
cum adeunt controversioe, incipiet perlurbaiione in propler id, quod humillimum est. Hoc est saluli fra-
Dei crealurampeccare, el erit in injuriam Creatoris, tris studere, non curam escse agere, ut fratrem con-
quoe proficiet ad perdilionem dubilanlis. B tristes. Reneficiumenim Dei irritum facit, qui fra-
D
"
(Yers. 16.) Non ergo blasphemelurbonumnostrum. trem liberaium a peecato per disceplaiionem rursus
Hoc est, doclrina Dominica, cum sil bona et salula- provocat ad peccaudum, solvens in ipso opera Chri-
ris, iion debet pef rem frivolam blasphemari; blas- sti quse gessit, ut hominem a peccato liberaret.
phematur autem, cum dubitatur de Dei crealura. Omnia quidetn munda sunt. Verum et manifestum
Potesl et sic inlelligi bonum noslrum blasphemari, est omnia munda esse: quippe cum in Genesi Iega-
quia qui bona opera habet, si in alia reprehendatur tur, omnia quse Deusfeeit, essebona valde; Sed ma-
re minima, bonum illud suum offuscat, et incipiet lum est homini, qui per offensionemedit (Gen. i, 31).
bonum ejus hlasphemari per malum ejus, sicut scri- Cum ergo per naluram omnia bona et munda sirit,
a Mss. nonnulli, quod prodit. ed.it., Si quh decorus novum forle. habeat, etc.
h Edit. ac pauci mss., quem Scriplura infirmum e Mss. haud pauci, placet Christo, id est, ut nulli
dicil. scandalum facial, congrue obsequilurredemplori.
c Mss. aliquot., propler charitatem suam, qum di- fRom. edit. sola, esse possimus, a contenlibne
iexit nos, mhertus esi noslri. edendi.
dIta mss. longe plurimi: alii vero nonnulli, atque
PATROL. XVII. 6
m lf> OPBRA BANCTl AHBROSHAPfBRWl?. IK
diibiiautibus lamen fiunl immunda : el erlt illi ofTen-» _ enjm obestnou edere, aut prodest erga Beum'edere;
A
diculum, qui cum dubilet, edit lamen immunda con- n.e quavis ratione astricti, per quod tamen cura
scientia; quia quod sibi inutile putal,facit: ideo scrupulo ederent, deliuquerent.
nulli cqniradicendura est quid in hac re seqtialur. CAPUT XV.
(Yers. 21.) BoJiMinesl non edere carnem, et non (Vers. 1.) Debemusdutem nos, firmiores, infirmita-
bibere vinum. Cum de sola carne ageretur, adjecit et les invalidiorum portare. Recie ait, debemus; quia
po.tum; ut confoveal eos, qui ab, bis absiineiit, per oportet doclores, infirmos firmare, et imperitos eru-
id quod liciium est el carnem edei'e, et vinum bibere. dire cum mansueiudiue; a ne provocati dum conten-
Ne conlristarenlur ab illis, qui his utniitur, dedit eis dere volunt, ne Ii.umiles videantur, in pejus profi-.
respirandi solalium; ul et in voluntate sua qniesce- ciant.
vent, et disceptalio per quam discordia fit cessaret. (Vers. 2.) Et non ' nobhmetipsh placere, hoc csl,
Cum enim non lalet bon.um esse carnera edere, et non quod nobis prosjl et placeal vin^icare, scd el
vinum bi.bere : 104 et e eontra carnem non edere, quodfratri; quia invicem curam noslri agere debe-
et, non bibere vinura, bonum esse addiseunt, nemo mus. Unusquisqueproximo suo placeat in bono ad mdi-
liligal. Grealura eni.m data est ad usum voleniibus; ficaiionem.Nunc personam s.uamdiscrevit; hos cnim
non tameo necessiias est imposita aut volenti,, aut j{ commonet, ut charitali studenles proximis placeant
nolenli. ad id, quod est utileJ Haecpst sedificatio, sicut alibi
Neque eni.niin quo frater tuus offendit, aul scanda- ail: Ego, inquit, per pmnia omnibusplqcep(I Cor. x,
lizatur, a%l.infinnalur. Eadem dicit non, d.ebere fra- 13).' |
tri, qui, infirmum animum silji con.sliluit ad eden- (Vers. 3.) Nam et Christus non sibi piacuil, sed sic-
dum, fieri quseslionera; ne perlurbafus offenda(,,ne- Ut scriplum esl: Delracliones exprobmnlium te ceci-
sciens quid leneat. derunl snper uie. Salvatorem non sibimetipsi dicit
(Vers. 22.) Tu fidein hqpes. pen.e.stemetipsum: plaeiiisse, sed Deo Palrl; quia dicit: Non enhn de-
habe cqram Deo. Hoc es.t, a tu. qui. sedes securus,,, scendi de cjzio, ut faciam volunlalpm mea.qi, sed va-
quia crealura Dei bona est.; non opus est u.t de al- lunlatem ejus, quinihil me, Pqlris (Joan. vi, 58).
lero judices; quia plus est, ul paeem liabeas cuni Et, quia cum hsec diceret, conlradjcentibns Judseis
fi.alre; hoc enjm utile esl apud Deum. In csca e.nim quasi peccatoroccidiiiir, Psalmographus ex persona
uiiliias carnjs est, in pace vero cl carnis et. anima.,: ejus verba lacil ad Deum Patreni, diceus : Delraciio-
ac per hoc ab hujusmodi disceptaiioue cessandum nes.exprobraniiumle ceciderunt,super me (Psal. LXVIII,
est; ut unusqu.isque in proposilo eordis sui man.eai. 10);hocest: Ego cunj vqlunlateiji luam facerem,
Bealus qui npnjttdicat senictipsum, in quo probat. IC, dixeruiu roe pecear.e in te, qui npn me recipiendo,
Unum.quemque proprio judicio, censct conderanan- quem niisi.sti, exprobraveruni. te : c quia Judasiciim
dum, quj qtiod dicit non debere se facere, facit: et peccar.ent in peum,iiou recipientcs quem.misil Chri-
hunc bealum, qui nqn aliud, facit, quamsjbi uiil.e. stum; insuper ct. qcciderunt eum quasi peccantem in
probat. Deum. Sic peccala peccaiuium in Deum ceciderunt
(V.ers.23.). Qiii.aulemdhcernil,. s?ederil, damnatup, superChristum; innocens enim a peccatpribus occi-.
est. Yerum est, quia qui judical non edend.um, et, ditur quasi blasphemus, sicul scripfum est in Evan-
edil^ da.ronatus est;ipsc enjm.se dajpnat,h quando gelio (Jlfarc. xv, 23).
id quod sibi inutile. ass.erit, facit., Quia.npn.ex fide.. (Vers. 4-6.) Qumcuinquecnim scripta suni,f qdnp-
Non utique ex, fide edii,,,qui edendum. riegat, ei.edit. simm confirnialionemscripla suni; ut per, patienliam
Omneauletnquodnone,s\ex, fule,,pec.c_atumesi.R__cleei. exl/iprlqtionemScriplurqr.uin,me,m habeamus. Ma,-
peccatuin appellat, quod ajilei- fil, e quain. probnj um nifcstum eslqtija, qumcumqiie. scriplu sunt, ad nostram
esl. Quoniam Romani in.lege hid.ucli ei.ant, sicul in, dhciplinam scrinta suni; ut ex ipsa exhorta.iione pro-
piiipordig epjstolse mcmorayi: advenieiililius.autem ficiamus ad spem , non diffidenfes de promissis, si
qui rectius. crcderent, quasJiones moyej;enlur. de a.dhuc lardent.
edenda. carn.e, el, nqn.edeuda; el liQr.iinipars, qhpe_ i;35 Deus autcm palfe.ntim et consolalionh del uobh
edendanj et,-no.n improba.ndamdiceqet,.n.elior. vide- unum invicein,"gQ^ sapere secundum Jssum Chri-
r.etpr.; quia omnia niunda valde. sujif: iniirnips dieit stum; ut unanimes t_ttp,«j;eItonorificelisDeutn et Pq-
qui edenduin ncgarciH sive ex Judseis, siye ex.geur irem.<Domini noslri Jesu Chrisli. Qua.i ad salulem
tibus, el remilti illos in>prppQsito.,cqrdis. sui,_ Nee: missus. Apqstolus bon.o. v.oto plebem prosequilur,

.a.Eras.;ae-se(_.edil. CUIJI» mss. uno.vel.aliero , tu: - d Sic plures mss. ;f quibns-hoc- solo diserepant
qni.edis sec.urus...,..-.bqnaesi,jio)i o#i/s,.cic._Aii)er.b. aliinpnmilli el.Am.er.b,.,quod habeiit;,, elnedum ltit7
cum cxilefis inss ut in conrextu. miles\; Eras. aiiiem , pc seq,. edil. cum paucis mss,
•"h Mss. &orb._ quia conlra id' quod sibinlile Jte prbvocalicontenderevelint, et ne, ditm humilesvi-
pulat,
fecit. •denlur, etc.
•.S-.QMijI.iP.irijss,., qttanif,pr,.abat)imesl., Onme ergo c I.pm-, edjt. sola,,j quia Judmi peccaverunt-in
quod adicbti.scieii{iqm,periinet,'sialiter. fiqtiquun.i fieri"'. Beuih. i
deber.exscji^disil.ess^pej^cpvpi,.De.bmnus duiem,. esc. - f ...a,.v.et.edif.el mss_ nou pauci;- reliqui, vero ad
Ofnnes vero alii' inss. ef edit. nobis concinun_t_niw, •nosiramdocirinam; Rom, cdii.., ad nostram. discjplir
quod pro inducti cranl, cod, Carn. legit docti erani. iigpb. i -. ' ...
w mmmtmik w, mwsmm AD BOHASOS, m
optans ut Deus def eis unura sensum saplenties se-, A saluteiii; ut per confessionem honorent Deum ; quia
cundum Jesum Christum; ul juxta doctrinam Chri- increduli inbonorant.
sli sapiant. Tunc enim poterunt dileclionem servare Sicut scriptum esl: Propter hoc confitebortibi in
exemplo Dominidicentis:a Majus hac dileclionenemo gentibus , etnomini luo canlabo. Exemplo prophetico
habel, quam ul animainsuam ponat pro amicis et fra- prubat; scriptum e&tenim in psalmo decimo septhno
tribussuh (Joan. xv, 13); el ila uno ore, una confes- gentes admlttendas ad graliam Dei ad' percipiendam
sione laudare Deum PatiTemin Christo, si iiivieem salutem (Psal. xvn, 50). Vox enim Christi est, qua
se juxla sensuoi Chrisii fuerint exhorlaii; ut sine fulurum dixit quod in genlibus prsedicalio ejns fruc-
cessalione h laudenl Deum oninia , quse fecit per lum liabitura esself confessionis sacrameuti Dei;
Christum, et post errorem lapsa per eumdem.iie- ideo gratias ex hoc agil Filius Palri in obedienliam
rum erigereel reformare dignaius esi, duplex dans genlium» Unde iu Evangelio ait: Confileborlibi, Pa-
beneficium, c misericordiam et cogiiilionem,. ter domine-cwliel lerrm, quia abscondisiihwca sapien-
(Vcrs. 7.)-Proplcr.quod assiimite aller-ulrum, sicut libus, el prudenlibus, ct reveiastiea parvulis ; quoniahi
el Chrhlusassumpsil vosin honoremDei (Esai. IVI, 4). bonumplacitum fuit anle le (Mattk.xi, 25).-Coiifessio
Sic assumpti sumus.a Chrislo, diim infirnutales nos- eigo isla unius Dei est in Triniiate , ex qua surgil
, loclitia; ut post veri confessionera lisetusdecanlet nii-
tras aceepit, et segritudines nosiras portavit; ut hoc B
exemplo nos iuvicem nostras infirmitates per patien- sericordiam et donum Dei.
liam confirmemus, utnomen honoris Deiassumplum (Yens. 10, 11.) Et.ilerum dieit: Lmiamini gentes
in nos non evacuetur; filii enim dicimur Dei per cum plebe ejus, s hoc in canticoDeuieronomii (Deut.
graliaiu Christi. xxxn, 45). El iterutn: Laudate, omnesgenles; Domi-
(Vers.8.) DicoenimClirhluinJesumminhtrum fuisse- nttm, etmagnificale eum, oinnespopuli. Uoc.inpsalnio
circumcisionispro verilateDei, in hocui confirinarelpro- cenlcsiino decimosexlo ulimdecrevisse Deum oslen-
tnissionesPatrum. Originem commendal -Judo_orum; dit, inlerveniente misericordia sua , concordes fa-
in circumcisione enim filios significai Abrahte, qui- cere Judaeos et gentes; ut graiiam adepti gentilcs
bus missus Chrislus minislravit Patribus gratiam socii Juda_oruui fierent, hqui et ipsi olim donoDei
repromissain. Onde Salvator: Ego enitn sum..,inquit, plebs ejus erant nominati. Sed jamnobifes Judsei :
in msdio veslrum (Luc. xxu, 27), non ul ministrer, hivero ignobiles,,per niisericordiam nobiliiali sunt;
sed ut miuistrem; ut veritas in promissione facla- ut simul omnes lseli sinl agniiione.verilai.s , el lau-
Palribus probarelur. Circumcisio^enim carnis daia dantibus gentibus, Deum magnifieentomnes populi,
esi Abrahoein figuram circuracisionis cordis, quam duodecim iribus unum Deura^,qui>auxil numerum
poslea prophela futuram significavit, dicens : Cir- 'G plebis |_Q@ sure, adjunciis gentibus. Denique cum
cumcidiie duriliam cordis veslri (Jerem. iv, 4). a Hu- disceplarent Judaei contra apostolum Petrum causa
jus veibis circumcisionis promissoeminisler Cbrislus Cornelii, reddita sibi ralione-, acquieverunl magni-
esl, hoc est, proedicator, Dehinc apostolis, ut cir- ficantes Dominum , dicentes sForshan Dcus ct gen-
cumcisis carne ministrarenl cordis. circumcisionem, tibits pmnitentiamtribuil ad conseqmndainvitam (Act.
sic ail : Sicul ine mhisli in hunc mundutn, il.a et cgo xi, 18).
mhi eosin hunc nmnduin (Joan..\i, S8). Circumcisio- (Vers. 12.) Et rursus Esaias dicit:, Erit radix Jesse;
aiitem c cordis- esl, sublaia erroris nebula, agnos- et qui surgil regere genles,in eum gentes sperabunt
ecrc creatorem Deum Palrem, el filium ejus Chris- (Esai. xi, 10). Ul majorem fiduciam gentibus faciat
tum, per quem ereavit omnia , ut_veritas Dei imple- et spem non dubiam, mullis tesihnoniis firmat de-
relur. Promiserai.enim dalurum se miscricordiam, cretum.Dei hocfuisse, ulomnes gentes benediceren-
et promiserat palribns Judoeorum; nam dixerat Abra- lur in Cliristo;;iie insolentia infideniium Judseorum
hro : In semine tuobenediceiilur,omnes genies,(Gen. contristaret, et dubias redderet credeniium animas
xxu, 18). Et ad Davjd dixil: De.fructu ventris tui . geniium, quasi frusira sibi spem promitlani, quod a
ponamsuper sedemtuam (Psql. cxxxi, 11), et: Or-ie- Deo AbrahiBaccepto feralhr fides Judscorum, ut ipsa
lur slellq exJ.acob (ATi/jit.
xxiv, 17).. D loetitiaet securitate crescerent. Qiiarc tamen Ghris-
. (Vers. 9.) Gentesautem super mhericbrdiam hono- lus ex radice Jesse, et non ex. radice Rooz viri justi,
rare Deum.Quia enim his.nuila promissio erai, quasi aut ex radice Obed ? Sed quia Davidfiluis dicatur
indigui per solam misericordiam assumpti sunt ad propter regnum; ulsicut exDeo natusin regemest,

a Vet. edit. ac mss.nonnu.li_ majorem hac dilec- agnoscere creatorem Deum Palrem esse Jcsu Chrhli
iione-;Rom. edit., dilectionem,: reliqiii mss. ut in "f qttem creavil otnnid.
per . -
lexlu. Norinulli riiss., confessionesacrainenli. At infra
h Nonnulli mss.,- laudenl Deum, omnid qui fecitper ubl o"mnesedit,. et quidam mss., agil-FiliuSjobedien-
Clirisium, et' pbst'efroran lapsos, elc. lim gentium; alil' mss. mullo pJures, agil Filius-, Pa-
c ilss. alVqiio.l',misericordiafn'el Pperaiionein. tri, elc.
dTta vei. edif. ac plures mss. a quibus.non recedit. s Hocin canticoDeuteronomiia Romanis revulsura
edit. Rom. nisi quo Hh substiluit,' pro" hnjus:. alii fuit.
h Rom. edit, quia el ipsi..,. eral vocala;- vet, edit.
autem mss. pr.-cfei-uni, Hujus ergo circumcisionis.
e Quidam Jiiss., cordisesl, si amputetitr, Ji"e/it(pti- ac niss., qui et ipsi.... eral nombiala; mss. non pauci,
tredo, error accedenscordi, ut revelata veritate, possit erajif nominali..
173 AD OPERA SANCTI AMBROSIlAPPENDIX.; 476
jta et ex David rege orlum haberet juxta carnem;i Agratiam assecutos, quam asseeuli erant Judo_i. qui
ideo radix Jesse arbor David , quse fruclum fecit per sibi prserogalivam vindicant Palrum.
ramum , qui esl Mariavirgo, quse genuil Christum. (Vers. 20.) Ita ut db Hierusalem in circuilu usque
(Yers. 15, 14.) Deus aulem spei repleat vosonmi Illyricum repleverim Evangelium Dei, et Filii ejus
a
gaudioel pace in credendo; ul abundeth in spe el vir- CHristi. Sic aulem prwdicavi Evangelium, non ubi
tule Spiritus sdncti. Cerlussumaulem , fralres, el ego nominalusest Chrislus; ne supra alienumfundamenlum
ipse de vobis, quia et ipsi pleni esth dilectione,repleli mdificarem.Nou sine causa illic se pra_dicare nili di-
omni scieniia; ila ul possilh allerutrum monere.Hsec cit, ubi non norninatus est Christus; sciens enini
exhortationis sunt; per laudem enim provocat eos pseudoaposlolos aliler quam oporlebat, Chrislum
ad meliorem et intelleclum etvitam. Qui enim videt tradere (ad hoc enim, cireumibant, ut sub nomine
se laudari, data opera elaborat ut vera sint quse di- 107 Christi aliis dogmalibus populum manciparenl,
eimlur. a Ideo non dixit, utinvieem se doceanl, sed quod poslea corrigere maximi erat Iaboris), idcirco
admoneant; hoc enim solet moneri, quod cum scia- proevenire voluit, ul inviolatoe prsedicalionis verba
tur, aliquando sublerfugit animo. Ceelera non sunt traderet audienlibus,|e et utintegra linea superfi-
obscura, ut indigeanl explauatione. cies ordinata incolumis fundamenti. robur haberet.
(Vers.,15,16.) Audaciusautemscripsi vobis,fratres, B J Et quia magister dalus esl gentibus, oportebat eum
ea;parte, lamquamin memoriamvosreducens, propter sollicile hoc curare, iil illie doceret, ubi Cbristus
gratiam quw dala esl mihi a Deo; ul sim minhler non fuerat nuntialus: etut auclorilatcm suam firma-
CkrisliJesu in geniibus, sanctificansEvangeliumDei, ret, et laborum suorum plenum fructum habcret ex
ut fiat oblalio gentium accepta ei sanclificata in Spiri- iis, quae plantaverat. Ilinc est unde omnia loca f Ec-
lu sancio. Non enim temere se scripsisse significat, clesia occupavlt; hsereses enlm postea subiilitale
auetorilatem enim sibi datam per Dei graliam di- malignanles , sub noniine Christi Legis et fidei sen-
cens, ul omnibus genlibus audeal scribere, admo- sum corrumpere nilebanlur. Quod teslimonio Legis
nens el confirmans propositum eorum in Gbristo; ut monuit dicens:
sollicitudinem suam ostendat in rainislerio Evange- (Yers. 21.) Sed sicut scriptumesl: Quia quibusnon
lii, quasi magister genlium , el sacrificium eorum est annunliatumde eo, videbunt: el qui non audierunt,
possit acceptum fieri sanctificationis causa in Spiritu intelligenl: in Esaia babetur (Esai. LII, 13). Utergo
sancto. Quidquid enim fide iniegra, el mente sobria hic inlelleclus verus atque inviolabilis esset de vero
offerlur, a Spiritu sancto purificatur. Dei Filio, se fesiinasse' seniper dicit imbuere genles
(Vers. 17-19.) Habeo igilur gloriam in Chrhlo ad evangelica verilate: ,
Deum; non enim audeo aliquid loqui eorum, quwper G ( (Vers. 22-24.)' Propler quodimpediebar plurimuin
me nbii cfficil Chrhlus in obedientiamgenliumverbo el venire ad vos. Nunc vero ullerius locum non kabens itt
faclis , per potestatemsignorumet prodigiorumin vir- his regionibus, cupiditalem autetn habens veniendiad
tuie Spirilus sancli. Gloriam babere se dicil i>apud vosex muliisjam prmcedentibusannh; cum in Hhpa-
Deum per Cliristum Jesum;' credens enini, et ser- niam profichci cmpero, videbovos, s el a vbbh dedu-
viens Chrislo Jesu in conscientia pura , meritum sibi car iliuc, si vobis prhnuin ex parle fruilus fuero. Quod
fecil apud Deum Patrem, in tanluin ut uihil deesse in eapile epislolse membrat_dicens : Quid swpe, in-
dicat, quod non per illum operalus sit Chrislus ad quit, proposui veniread vos, et prohibilus sum usque
exhortaliouem gentium , dando signa et prodigia per adhuc (Rom. I, 15). Nunc absolvit, ostendcns qua
manus ejus , ul prscdicalionem ejus virtus commen- causa impediius sit; ul volens ver.irealiud ageret,
daret. Hinc esl unde gloriam se ostendit habere in quod imminebat, ut excluderet pseudoapostolorum
Chrislo ad Deura; serviens enim Chrislo gloriam ha- prava commenta : et denique poslquam omnibus in
bet ad Deum, in tantura ut in digere non habeat ali- circuitu prsedicavit, jam, vac/tvesibi dicitvenire Ro-
quid divinsevirlulis, quod'sibi proestilura non sit a mam, quod olim optaverat. Romanosigilur, quia in
Deo : sed omnia se, quia idoneus inventus esl dis- Legem inducti fuerant, inierim per epislolam corri-
pensaior, conseculum, quse ad conversionem gen- D ] gil. Illos autem qui non laudieranl adhuc prsedicalio-
lium persignorum virlulem proficerenl, profitelur. nera, utilius esse prsesentia sui doceri: ut fundati
c Quod eo proficit, ul se non minus poluisse probet, recla fide difficile b aliud aliquid reciperent. Ventu-
quam cseteri apostoli, qui fuerant cum Domino: nec rum tamen se promisit lempore, quo ad Hispanias
aliquid minus inter gentes virlutum operatum esse erat ilurus; quia illie Cbristus non eral prsedicatus,
Deum; ut per hoc ipsum crescanl, videnles hanc se ut occuparel menles illorum ; et quia pseudoaposto-
a Rom. edit. cum paucis mss., Ideonon dixit; sola, aliena superficie fundamenlumpershteret: coeteri, et
sed admonet. Al post voces, subterfugilanimo, Gill. edii. utin textu. |
ac Rom. edil. subnectunt, aut negligenterhabeatur, f Omnesedil. ac mss.aliquot, Ecclesiw occuparet.
quod nusquamalibinisiinThuan.cod. nobisoccurrit. Cseleri icommodius, Ecctesim occuparet. Iterum pro
l Edit. Rom. sola , apud Deumin CkristoJesu. subiitilate malignanles, quidam mss. prseferunt, sub-
c Sic omnes edit. et mss. aliquol: reliqui vero, tilitaie matignitatis.
qnod ideo dicil, ut nikil se minus poluisse, etc. s Yeti edit. ac pluresl mss., et a vobis prmmilii;
4 Rom. edit. sola, Illicaulem prmdicarenhus sum. Rom. edit.,'... prmmiilar; cod. Flor. acVind.,.. de-
e Rom. edit. cum uno vel altero inss., et ut recta ducar. !
linea, elc Curb. cod., ut inlegrum atque incolumeab h Corb. codex, aliud aliquid reperirent.
177 COMMENTARIAIN EPISTOLAMAD ROMANOS. 178
lis difficile fuit iler ad ilios; ideo tardius si iret, non ;A rum ejus accepta-fiai sanclis in Hierusalem, et omnia
erat niolestum. cum voluntate Dei facere se oslendat; utquia devo-
(Yers. 25, 26.) Nunc vero profichcar in Hierusalem tus est animus ejus ad ferenda inunera, etiam illorum
minislrare sanclh; probaverunl enim Macedonia et animum Dei judicioresponderesibivull; utintellecta
Acltaiacollalionemaliquam facere in pauperes sanclo- charitale illius erga se, cum illo unanimes Deo gra-
rutn, quisunl Hierusalem.Prius tamen iturum se dicit tias agant. Magnus enim profeclus csl ei, cujus mi-
ministrare sanctis Hierusalem : per quam rem Ro- nisterio Iseti effecli, Deum laudibus prosequunlur.
manos scire vult quia hujusmodi operibus stulendum (Yers. 53.) Deusantem pacis sil cumomnibusvobh.
est: qui enim per misericordiam vivunt, et justifi- Amen. Deus pacis Cbristus est, qui ait : Pacejii jjieam
cati suntapud Deum, a huicinservire debenl. do xobis, pacem relinquo vobh (Joan. xiv, 17), quem
(Vers. 27.) Debilores enim sunl eorum; quoniam si oplat esse cum his, sciens dixisse Dominum : Ecce
spirilualiumeorutn participes factw sunt gentes, debenl ego vobiscumsum pmnibusdiebus usque ad consumma-
el in carnalibus ininhtrare eis. Quippe cum debitores tionem swculi (Matth. xxvm, 20). Tales ergo islos
eos dicat Judseorum credenlium; ut siculin spirilua- cupit esse, ut sit cum.illis Dominus Cbrislus Jesus ,,_
Jibus participes eorum facli sunl, ita et hi communi- qui ampuiala omni, discordia erroris humani, dedil
cent corporalibus necessitalibus illorum; ut gauden-',B ac ostendit quid sit verum; ul in ipsa veritate ma-
les ex Judseiscredentes collaudent providentiam Dei neani pacifici.
in salulem ipsorum, per minislerium eorum. Hi CAPUT XYI.
enim totos se divinis dedenles ohsequiis, nihil mun- (Vers. 1, 2.) CoinmendoaulemvobisPhmbensororem
danum curantes, exemplum bona. conversalionis nostrmn, quw est ministra Ecclesiw apud Cenclires; ul
praebebarit.eredentibus. In lantum denique nos hu- eam suscipiath inDomino digne sanctis: etasshtatis illi;
manos ad misericordiam vull esse Aposlolus, ut et in quibuscumquedesideraverilrestri; elenimipsa quoque
debitores nos dicat circa eleemosynam largiendam, astilii mullis, el miki. Phoebenvenientem commendat
et bonis operibus exercendam cum alacritale cordis: sororem communem , c id esl, de Lege : quam ut
quia qui misericordiam a Deo sperat, debel esse mi- merito commendel, aithanc miiiistram esse Ecclesise
sericors; ut-probet se recle hanc sperare : quia si ho- Ccnchris; et quia niuliis adjutorio fuit, digne ipsam •
mo miseretur, quanto magis Deus! Relributio enim dicit adjuvandam peregrinationis eausa. Ut autem
ha>cest vel merces, ut qui accipiunt misericordiara, sine intermissione excipiendam illam el assislendum
misericordiam faciant. Unde Dominus: Beati, inquit, illi in necessitale, si pervenissel, suaderel, eliam
mheiicordes (Malth. \, 7); Ipsorum enira miserebi- sibi illam adfuisse leslatur; utquanto sublimior per-
lur Deus. (G sona ejus caeterissit, tanto magis reddihuic debitura
(Yers. 28, 29.) Hoc igitur cittn consummavero,et obsequium per cbaritatem oslenderet.
assignavero eis fructum kunc, profichcar per vos in (Vers. 5-6.) Salutate Aquilam et Prhcillam adju-
Hispamam. Scio enhn quoniamveniensadvos, in nbun- tores meosin Ckristo Jesu,' qui pro anima mea suas
dantia benediclionh Cbrhli reniam. Certus igitur de cervices supposuerunt, quibus non solum ego gratias
disposilione el gratia Dei, promisit se in abundantia ago, sed et cunclm Ecclesimgentium, el domesticam
benediclionis venturum, quam prsedicat Christi. Re- eorum Ecctesiam. Hi ex Judseis fuerunt, qui creden-
nedielio autera hsec signorum virtus esl, per quain tes facli sunt socii TaJjoris Apostoli; qui ita recle
confirmali sunt. crediderant, ut eiiain ipsi exhorlarentur ereteros ad
(Vers. 30,31.) Obsecroergovos, fralres, per Domi-- fidem rcctam. DeniqueApollo quamvis fuerit exerci-
nuinnoslrumJesum Chrislum, et per charitalem Spiri- taius in Scripluris, ab his tamen viam Dpmini dili-
tns sancli; itt sollicitudinemimpaiiiatnitti tnihi in ora- gentius instructus est: ideo socios laboris sui -dicit
lionibuspro me ad.Dominum, ul liberer ab infidelibus, eos, sed in Chrisio Jesu; cooperarii enim ejus fuc-
qui sitntinJudwa. Dehinc oratul 10@ adjuvetur in runt in Evangelio Dei.a Aquila vir Pricilloe est, quos
oraiionibus, ,ul evaderet manus Judseorum infide- non oliose Romam venisse manifestuhi est; propen-
lium : non quia ipse minus merealur; sed ordinem '0 siores' enim erant in Dei devoiione : nam ad con-
sequitur, ut ab Ecclesia fiat oratio pro rectore suo. firmalionem Romanoruin ii omnes,quos salulat, ex
Mulli enim minimi dum congreganlur unanimes, his fuisse inielliguntur. Unde dicit nonsolumse,
fiunt magnl: elinultorum preees 13impossibile estut sed et omnes gentium Ecelesias gralias his referre,
non impelrent. Si ergo et ipsi cupidi sint videndi langens et Romanos, ut his obediant, quos ad pro-
Apostolum, impensius orent; ut inde liberatum pos- fecium geniium audiunt laborare ad exhoriandam
sint suscipere illum in gaudio chariiatis. fidem in Christo. Quos in tanlum laudat, ut pericula
(Vers. 52.) Ut et munerum meorum minhtratio ac- pali pro eo non abnuereiu ; inimiciiias enim et Ju-
ceptafial in Hierosolymasanciis; ut veniamad voscum doeorum et falsorum fralruin subjre non aspernali
gaudio per rolunlalem Jesu Chrisli, et refrigerer vobis- sunt, dummodo Aposlolum obsequiis et charilaie ju-
cum. Etiam hoe orandum dicit, ut ministraiio mune- varent. Falsi fratres ii erant, qui credenles in Chris-
a Cod. Thuan.-, Flor. et Vind., pios se debentexhi- '. c Nonnulli mss., id est, diligi.
' -' ,..a Mss. Fior. ac Yind;, Aquila vhi el Priscilla tvnli
bere fralribus.
b Ms. Gorb,, impossibileest contemnii Maloi
179 AJQTOPF-RA •SANGTJMISROSH APJPENDIX: - 180
itim^ Legem iaraen servandam dicebautj _ion suffi-j - j!__autem -Narcis<us presbyter officlo
peregrinifiinge-
cere _adplenumsaluiis effeeturaChiustum putantes:; batur, exborlaiionibus firmans cred.enles^ .et quo-
quod .Ap.iMlolusdeslruebat, quare el perseculiones. s. niam ajon «ciebat Aposlolus merjta lllorum, qui cum
abhis perpetiebatur. jHorum eiia.m .domesiicos et1 illo Xuer*m,t,siCidixit: Sdutalepos,qiti sunt.ex Nar-
vcrjiaculos salulat, squos Ecclesiam jap_pellat; quiaa chsfdomo in Dpmino; Jioc est, quos s.citjs,esse di-
sancwram vironim.eranldiscipulicirca iidem. gnosex liis saluiatione mea, qui inDoniinoposuerunt
SalutaleEpmnetum.dileclum miilii, qui est primilivus s ^pem suam, illos sahitaie nomine raeo.
Asiw hi Clmhio,.flujus J_picneti,ftiijuiipracsenieni di- (Yers. 42.) Saiutale Trgpkmnam .«_ Trypkosam,
gniiatem non tacet,- utpsiendat a et dignitalis viross qum labnrant in Domino. Has juno h,onoj'fidignas de-
credere..et itivitetpriiracs-Romanor.umad/i.dem, atitt clarat jn Gbristo. >
cerle ut humiles crescereni. Salutate Persidem charissimmiijJiups.nnUiuin lab.ora-
Salulate Matiam, quw muttwn luboravit in vobis. fiitm Domino, Isla .aiileposila videtur snpradiclis;
Commonet f,©@ hos nomine Marise,,quara in.eltfgi- ^uiaiiMt//-<jii/fliJOJ',aiit'(«i Domhjp.Labof hic in exhor-
musad cxhortationem illorum impenslus Jaboi"asse, , iationeest, .et jn ministerio «m.ctor.nm, et ,inpres-
' _ sura I,et in egestate propter Chrlstum; quia domos
uigratias.lliagant.
- (V.ens.7.) Satutate Andronicum etJ.uliam pognatps^ s S suas felinquebanl fugaii, et opprobj*io eratit infidis.
et concapiivostneos, qui suni insignes in apostolis, quit .(Vers. 15.) Salulale Rufum elecluniin Domino, et
anlemefuerunlinChr.isloJiesii.ilos cognalos etjuxlai -matremejus et meam.Ideo jsluni Rnfuni prjeposuit
carnem et s.ecundnm spirJluro.,fl_,uomod.o ei Angeluss matri 4>ropl.er eleclionem administraiionis graiioe
dixit ad Itariam : Ecce Elizabeik cognata iua, etc. Dei, in qua muljer loeum non habel;.electus enim
(Luc. i, 3G), quosctiam ;a,postolisprioribus obsecu- cratj.jd est, promotiis a Dornino ad res ejus .sgen-
•toscum tesiimonio siij -declarat., _et secum paremi das,. Matrem tamen tam sanciam babuit, ul Aposlo-
jcapti-vjtatempassos fidei jeausa-_.deoqueastos ple-- Jus suam ^uoque matrern Jianc vocai-ct.
nius hoiio.ratid.0S. (Vers. i&.) .Salulate e Asnndeinm , Pldegontem,
(Yers. 8.) Salut-ate&Ampiiatnm -diledum meumini Hertnan, Palrobam, Herm.en, el quicum pis sitnt, fra-
Chrhto, fluncHpiasi.awiieijmsalutal,, sed in Domino) tres. Hos simul salulajt.; quia sciejjat eos esse con-
amicum; non tamen qui interfuerillabori ejus aull cordes ju Chrislo, hpe est, junclos in amiciliani
caplivitali. Christianam, Salutatsimulct-fra.u-es». qjiiierani cura
(Vers. 9.) Salntate c Urbanum adjutorem meumini eis, quoium nomina prMerniisit.
Clnisio. 1N011 soluni isijinj suuifi^djutor,eni dicit, sed1 {Ver.s. IS.) Salutute Pbilologmi},M Juliam, ci Ne-
et eseieromm fuisse socium in exl)ortaiione.cr.eduli-^ - £ reutn, * el sororem efus Olympiadem, et pmnes qui
laiis. Stachyn quoque diiectum meum. Ifunc Siaebyni cum ch sunt, sanclos. Hi onines unanimes inleiljgun-
quamvJs dikctuin vocet, famej. .subjicil ..HumUrbano) tur fsiissft, ^jios hae cansa p\mu\ ,sa,luia.i,qnorum
' '
-parxicipioperis eva.ngelicj. merjium -ex ijs, qni sinmj euni eis erani, digno.ci-
(Vers. IQ.) Saluiale Appettemprobatumin Clmslo. tur; sanctos eninj ji,unpujiat,eo_s,m meriio JIlos sa-
Hunc Appellenjnon qu_asjamicura suum, aul parti- lutar.e vjdeatur, j
cipem operis salutat: -sed prop.lerfluodtenlationibus . {Vers. 16.) Salutateinvicem inosculp sancto. Omnes_
pMbatus est, fit io CJirjsto fideJisinvcnius. quibus scribit, et^juos nominai, Jubet salutare se
(Yers. U.) Salulale eps, quisunt ex Aristobutti invicem inosculo sancto, id esl, iij pace Chrisli,
domo. Aristohulus isteeongrcgatorfuisse intelljgJinr non in .desiderio carnis, sed in Sp.iritu ^aneto; ut
fratrum in .Christo,: cujus factumslc prphM, jut eos» religiosa sint oscula, lion carnalia.
quos ^ongfcgsi.bat.dignossalutationesua designet. Salutant vos omnes EcclesimChrislL Per hoc intel-
Salulate Hpr.odionem cpynaium noslrunl, IJunci ligilur -dici Ecclesiam ,fluse no,n sil-Chrisli. Unde et
quepi__og.i3lumtanlum yocat, osteijdi.l deyotum ini David conspiraiionem jnh.uoruin -Ec>iesiaminali-
charitate renascibilitatis; no.n.(amen vigilanijam il- . gnantinm vocil ,(Psa., xxy, £>). Omniuni ergo loco-
lius designavit. "I rumilloruni Ecriesias dicit ,eos
salutare, ui crescant
Salutate eos, qui sunt ex Nxtrcissidomo, qui sunt in fide. Hoc ergo ad jsu^eriorem sensum reiulit; ut
in Domino. Narcissus hicillo femp.ore prosbyier di- psiendat jChrislum esse|, in quo saljis est, et huiic
pitur fuisse, sicut Jegilur in aliis eodicibus, Et quia esse cujus pppuius fidelis est, et cujus nuiu vivit
prsesens non «rat,a videlis qua.causa eos in Domino .euncia cre.atura. 1,10 Auetqr ,enim vjjse hic est,
saJuiet «t sanclos, qui ,ex ,ejus erantiiprao. Hic sicut dicit Peirus apostolus (Aclor. ni,i5),non
I
§ Edit_ iOmnes, et dignitosos credcre :,njss. vero ic Mss. a}jq,uol,lir7j'/jajijj|ji
d Ve't. ejjit. ciim pariicipem opcris nostri.
fijii, et dign.ps/i.os^,,aiit digiiiefes Jios creder.e; alii, e( paucis.mss., videris qva pausa.
digiialos hos credefe'; nonnuUi denium, et dignitatis Paucisjverp inlerjeclis Rom. eilit, sola, Narchsus
vifos credere, ubl etiani addif Corb. ac' Thuari.', eiiri- presbijleri officioperegre fungebalur. ~ .
clinari ad fideni. - ' - " e Iiai vet. editi ac plures m.ss,; alii autem nonnulli,
h Amerb. cum uno vel altero ms., Roin. edit., Asyncriium.
Amptiadum;
Gill. ei Eras. cum aliiscod. nonnullis, Ampliandum; Asyndetum; -x fiill. JICRom. edii. cum mss. quibitsdam, et _>o-
Rom. edil. sola, Ampliam; cseteri inss. inagno nu- rorem ejus el Olympiam,\
mero, Ampliatum; nonnulli addunt charhsimum.
185 JGOMMENTARIAIN EPISTOLAMA» ROMANOS. 182
Lex in qua quidamillorumputabant speraredeber=e.:J Aversm Eccfesiffi.-Hicest Caius, utarbitfor. ad quem
(Yefs.l.'7-S9).Oro/itJteiiiiios,fJ'a.iv.s,it(ofcsen_e<t'seo_,
scribit Joannes aposlolus (III Joan, i), 'exsulfansin
-qui dhsensiones-etoffendiculaprmlerdhciplinain, qttam charilale ejus ,-o;uamexhibebat fraiernitali, proebens
vos didichth, faciunt; et declinate ab illh. Hi enhn sumplus illis necessarjos. Etcum superius dicat:
talesChristoDominoJesu non serviunl, sed suo ventri: Salulant vos omnesEcclesiw Chrhii; nune iieral di-
et per illecebras ac blandimenlasermonum depravant cens : Sqlulanl vos universwEcclesi.w;qnodjion pulo
cordainnocentium.Vesfj-aentm obediejitiain omniloco oiiose heralum; nihil enim tantus vir et tam uiacta-
-"
dkulgata est. Hoc loco de personis prorupil pseu- Iiilis^uperfluumponebat.Sed quiasa/ufcjtiros, inquit,
doaposiolorum,.quos in tola _ej)istolacayendos mo- omiiesEcclesim Cluhii, id.est, omnes sancti, sicut
nuit, sicut et nune : sed sine manifestatione tradi- alio iocb dicit: D.ui autem sunl Clnisli, carnem-suam
tionem illorum compressil. Hi enim cogebant cre- crucifixerunl(Gal. v, 24); nunc subjecil eliam' hos
denles Judaizare, ulDei beneficiuincircase inanirent, . salutare, qui sequentes sunt; -hul benedictum po-
sicut supra memor.av3;compositis enim genealogioe pulum significei Ecclesine, qula in omni Ecclesia
verbis, tractaius sibi coaptabant ad commendaijonem duosunt populi. Potesi et duarum provinciaruni no-
tradiiionissure,perquossimpliciumeordadeciperenl. minasse Ecclesias, ut primiim unius, deinde alie-
Vestrq enint obedientia, inquit, in.omnem locum B I rius loci dixisset omnes Eeclesias, aul certe Judseo-
divulgata est. Hoe est quod i» primordio epivioloe rum el genfilinm.
dicit ( JSOHI.1, S), quia fides vestra proedicalur in ( Vers. 21.) Salulat vos Erastus dispbnsalor -civi-
universo mundo, hocsignificat, quod securus sitde- - tatis, et Quarlus frater. Dispensaior civitalis est quasi
obedieniia eorum. Erat.enim ineredulum a quod se curalor, qui, diclante juslitia, gubernabat civilaiem,
subjicerent post cogniiam veritatem rei slullse quasi maximein preiiis moderandis. Ilosomnesideonomi-
prudentes. natimenumeratinsalutaiioneRomanorum,Titscirent
Gaudeoigitur in vobis. Et hic sensusde superiore quales et quanli congaiidefeui bono coepio illorutn.
parte epislolaeesl; gaudetenimquia Rpmani,,quire- (Vers. 2S-27.)Ei autemquipoleslvosstabiliresecun-
gnumhabere videntur, subj eceruntse fideirfjrislianae. dum Evangeliunimeum , el prwdicalionemJesu Chri-
Volovos proficere, ut erudili silis in bonum, rttdes sii, secundum revelationemc tnysterii, quod ieinpo-
veroin malum. Ernditus in b.ono hic est, qui bqna ribus mternis in: silentio fuit, manifestuin H| est
operatur : rudes aulem in malo ii suni, qui ignorant autem nunc per scripturas prophelicas.secundum im-
opera mala, id.est, usum malitise neseiuni. periummlerniDei-adobedienliamfidei ihomnes gentes,
(Yers. 20.) Deusaulem pacis conleretsatanam sub cognilumsoli sapienti Deo per Jesum Ghrislum, cui
pedibus vesirh velociter; id esl brevi. Roc de.adventu Q ( gioria in smculaswculorum. Amen. Deo Pairi exquo
suo dicit, quia adyenius ejus opprimefet diabolum sunt omnia, dat gloriam ; ut cceptum Romanorum ,
ob hoc, quod isli spiritalem gralia.maceepiuri eranl; quia polens est, dignetur impiere, corifirftiandoin
cui rei invjdet satanas , quia .vujt bomines perma- fide animos eorum ad profectum Evangelii,-et reve-
nere in errore;_caetera ul discrep.enl, cum sint unius lalioneni mysterii abscondili a sseculis, manifeslati
professionis. autem per Clifistum, velin Cbristo (Epkes. m, 9).
Gro.ia Domininosiri JesuChristi vobhcum.Graiiam Sacramenium enim qaad laiuit semper in Deo, lenJ'
quam promisit illis in adyenlu suo, jam.optat esse poribus Christi declaralum est; quia non singularis
cum illis; si enim merenlur accipere, jani cura illis est Deus, quia esf apudillum ex aeternis d ei Para-
est in spe. . clilus,in •quaveritate omnem creaturam deerevit
(Vers. 21.) Salulqpvps Timolheuscqnpqrsiaborum salvani fieri per ^ignitionem. Ctijus quidem sacra-
meoruin,et Lucius, elJason,el Sosipater cognaiimei. menli veritas-per prophetas fueral designata fighris
Tiniotbeusconsors laboruni ejus est quasi cq.episco? quibusdam , soli Deo cognitumjsapienli: cujus gra-
pus, qui eiini magna soIJipiiudin.eEeclesiamguber- tise participes vpjuil e.ssegenles, ,qupd laiuit genus
nabat, posilus in irividiam Judoeortim usque adeo, homiiium. Solus ergo esi sapiens; quia ab ipso es,r
ut inter inilia .circumciderelur propter scandalum'ID omnis U2 sapienlia, sicut.dicit Salompn : Qmnis
Judoeorum;ut quia niaire Judsea erat, doclor esse sapienlia a Doniino Dep est, et cutix,ipso fuit semper
non posset incircumcisus".Illos vero cognalos dicit, (Eccles. i, 1).- Sapientia ista Christus est, quia de
parlim geiipris. pariini fidei causa. ipso est, el cum iljo eral s.emper, per quepi jpsi
(Yers. 22.) Salui.ovos ego Terjius, qui hanc ephlo- gloria in ssecula soe.culorum.Amen. Ideo hihiljsip,e
lamscripsiinDomino. T.ertius.nomine, non numero: Chrislo plenum; quja per ipsum oniuia : qtti cuin
hic est scriba epistolse, cui conpessit suo nomine agnoscilur, dattir Deo patri laus p,e.r.ipsuiji; quia
salulare plebem Romaijam , ad quam scribit; ut cse- intelligiij.irperGhiis.tumj.quasIjiersapientjam suam,
teros salutent, quos .nominat. :\dhuc£iiim r.ectoi_3s in qua salvos feeit credentes. GJaria ergo.Pa.tii per
Ecclesiis paucis erant in locis. Filium; hoc est, ambobus gloria in Spiritu sancio;
(Yers. 25). Sqlutai vos Cgitts hospesjneus; -etj/tit- quia .nterque in una gloria est, . ,
^Sicomnes edil.; ai conlra mss. prope ad unum, diclis toiumpopulumsignificet.
quad non se.subjicerenl. P Mss..-aliquot_,minisierii. Non^alis recte.
h Godex Thuan., «( bis dicium: Flor., tif ex Iiisi - a Rom. edit. sola, ei Verbuinpt Paraclitus,
183 AD OPERA SANCTI AMBROSIIAPPENDIX. . 184
(Vers. 28.) ft Graiia Domininoslri Jesu Chrislicum A memores simus, semper nos (uebitur, sicut dixil:
omnibus vobis. In conclusione Ciirislum ponit, per Et ecce, inquit (Matlk. xxvm,20), ego vobhcum
quem facti, et iterum reformati sumus gralia ejus, sunt omnibus diebus usque ad consummalionemsw-
utmentibus nostrishxreat; quia si beneficiorum ejus culii Anfenh. ji
r BNonnuli mss. GloriaDomini nostri, elc. meritarii in priorem epistolamad Corinihios: qua de
h Mss. Remig., Mich. ac Colbert. hic longanf laei- re suo loeo dieendum erit.
niam assuunt, quse perlinet ad ullimum capul com-

IN EPISTOLAM B. PAULI AD PRIMAM.


CORINT^IOS
* PROLOGUS. 1 Ghristum Filium, esse et Deum Palrem, b non unio-
B
111
cumostenditur Filium dici. Multa. enimsecla.
Praecepto Domini admonilus Apostolus resedit neni;
apud Corinthios annuni unum el menses sex, docens emefserant, qtioe Evangeliura Christi c pro sensus
sui afbilrio asserebant, ex quibus rjuni aridi exstant
inler eos verbum Dei. Hinc est unde magna cum
iiducia el charitatis affeetu agit cum eis, aliquando nuncusquc, quarura assertores Ecclesias evertebani.
Hinci Aposlolus omnia, qua. hoeresibus conlraria
commonens, aliquando arguens , aliquando blan-
ac se verum prsedicatorem per id quod
diens,ul filios. Nam multse causse sunt, propler asuni, ponit:
ad eos. hsec Christo Dei voluntate missus cst, asseverat.
quas scribit Quarum prima est, quod
more hsereticorum dissentientes ab invicem , homi- (Vers. 2.) Et Sosilienes frater. Etiam islum sua
nibus devoli, Paulini, etPetriani, et Apolloniaci commendat societate. H2 Ecclesim Dei, qum est
dici volebanl, non chrisliani : quod valde exprobrat Corinthi, sanctificaih in Ckrhio Jcsu. Proplerea Ec-
Erant tamen inter ab bis clesise scribit, quia adhuc singuIisEcelesiis rectores
Aposlolus. eos, qui dissen-
non erant eonsliiuti. Et cum in mullis arguat eos ,
lirent, Chrislo soli dicali. Secunda hsec esl, quia ait:
delectari et lerrena Sanclificalh in Clirhlo Jesu. Sed ideo quia rege-
eloquenlia coeperant philosopliia; nerati in Christo sanclificali sunt: posl autem ccepe-
ut sub nomine Chrisli, iis Imbuerenlur, quse con-
traria sunt fidei. Tertia, eo quod inflaii essent, quod G rant male conversari; ut ostenderet omnem Eccle-
non iret ad illos Aposlolus. Quarla, propter fofnica- siam sanclificalam fui.se in Christo, sed quosdam
illorum prava docirina pseudoapostolorura aversos
torem, quem inter se esse patiebanlnr. Quiula, ut a
commoneret de prseierita epistola, quam anie bane tradilione veriiatis.
Focafts sancth. Hoc, est, voeali estis, ut sancti
qnse prima dicitur, scripseral. Sexla, quia invicem
sitis : qnod esl, ut non recedalis a regula sanclifi-
sibi injuriaset fraudes facerecceperant, el infidelium
callonis. Cttm omnibus qui invocanl nomen Domini
potius examina requirebanl. Septima causa est, in
Jesu Ckrhli, in omni loco ipsorum et noslro. Id esl,
qua designat lieere sibi, sumptiis accipere, sedcon-
oumJudaeis veris jungit ei gentes, quiaia/us ex Ju-
temnere; ne forma esset rapacibus pseudoapostolis. dmis
Octava vero est, ut respondeat epistolse illorum; esl; ut in omni loco ubi genles, quoe invocanl
nomen Domini noslri Jesu Clirisli: el ubi Judsei
perturbari enim coeperant ab hserelicis de matrimo-
memorali sunt, similiter sunt omnes unum.
niis. Nona est, in qua declarat sic debere unum- supra
ut credidit. Decima autem devir- Pseudoaposloli enim, qui nomen Christi perpruderi-
quemque manere, tiam mundi proedicabant, id esl, admixta philoso-
ginibus, eo quod nihil sit sibi prseceptum. E( reliquse
sunt causse, quoein corpore videbuntur. phia, veterem legem el prophetas reprobabant; ne-
D gabant enim Christura vere crucifixum , sed tanium
CAPUT PRIMUM. visum crucifigi, a sicul Marcion el Manieha.us.Unde
(Yers. 1.) Paulus vocalttsapostolusChristiJesu per Apostolus : Nos autem, inquit. prmdicamusCkrislum
voluntalalein Dei. Ad Romanos aliter ccepil; quia al- crucifixum (I Cor. i. 23). Neque carnis resurrectio-
tera causa est: his vero aposlolum se esse Christi nem faiebanlur , quod propheta Esaias clamat, di-
Jesu Dei voluntate scribit; quia omnia qure egit, cens : 0ni in monumenlissunl resurgent (Esai. xxvi,
Filii Dei egitvoluntate, qui dixit ad eum : Vade, ego 19). , j
longead genles mittam te(Act. xxu , 21). Ilinc voca- (Vers. 3.) Gratia vobiset pax a Deo Palre nostro,
tus est Apostolus, hoc est, Dei voluntale missus ad et DominoJesu Chrhto. Ne , quia dixerat: Qui invo-
gentes. Per quod etiam tangit illos,'qoos neque Chris- cant nomenDomiiiinoslri Jesu Chrisli; Palris aut no-
tus miserat, neque verum erat, quod dicebant. Deum men aut donum tacuisse viderelur, et suspicionem
enim et Christumideo frequenler nominat, ut Chris- forte aul oecasionem dafel unionis; docet quidem
tum Deum non ipsum Patrem ostendat, sed esse Christtim rite invocandum , sed omnem grafiam esse

n Vet. edit., Prmfalio; Rora., Prommium; non- ditur, fitius dicitur ; nonnulli,.... filium dici.'
nulli mss., Argumentum; alii multo plures, Prologus. c Mss.1Corb., propensu\stti arbitrii.
h Ita vel. edit. ac mss. aliquot, a quibusRom. edit. - d Rom. edit. cum uno yel aliero mss., sicut nunc
tanlum recedit, quod prsefert-, JIOIIunione: cseteri Marcion. Infra vero ms. Corb. solus^ quospfopheld
autem mss. parlim. UOJJ in unionem, quia cumexlen- Esaius damriali \ j -
485" COMMENTARLA IN EPIST. AD CORINTHIOSPRIMAM. . _1S6
Patris; ut et duos, »quiunumsuntper divinitatem, A incipiamus, mansuri in eadem dignilate, sicul raanet
ostendereti et Patris auclorifaiem prseferrel. Cliristus, quem credimus Filium Dei. Societas enim
(Vers. &.) Grdlias ago Deo nieo semper pro vobis. fraterniias est, ut quomodo fidem Dei incqlumem in-
Quamquam ointiibus in Ecclesia scribat, sed ita si- bac causa nobis futuram ostcndit: ila nos non dilfi-
gnilical, eum uliquando corripii, aliquando laudal, denles et perfidi lhveniamur, sed perseverarites in
ul uiiusqtiisque cum epistola legitur, intelligat quid adoptione.
pro se, qnid adversum se dicatur. In una enim plebe (Yers. 10.) Obsecro qutemvos, fratres, per nomen
duobus populis scribit, ut cura arguit, qui male ver- Domini nosiri Jesu Chrisli, ul id ipsum dicath omnes.
santur, sciant sibi hsec scripta : similiter et cum Omnes nunc orat.ul unum sentianl, boc uiique in
laudat, sciat quih \n regula manet, ad se hsec dici. quo renali Dei fllii appellati snnl. Ad omnem Eccle-
" siam modo loquiiur; ut ii qui dissentire cceperant,
Ideoque inquit:
Gralias ago Deo tneo semper pro vobis super grutia reverlerenlur ad cceptam fidem, quam videbant in
* '
Dei, qum data estvobis in Christo Jesu'. Dalam dicit his Jaudari, qui in illa perseverabant.
gratiam a Deo in Christo Jesu , quse gratia sic data Etnonsinlin vobis schhmala, sith aulemperfecliin-
estin Chrislo Jesu;_quia hoc corislitutum est a Deo, eodemsensuetin eademscj'ej.Jta.Perfectosvulteosesse
~ut qui credit in Christum , salvus sit sine opefe: B in eodem sensu,quem illis tradideral,utnon.discre-
sola fide gratis accipit remissionem peccalorum. parenl. Adillorum enim exemplum, quossupra lau-
(Yers. 5.) Quia in omnibus ditati estis in ipso , in ri"at, hos provocai,; ut hoc sentiant ac defendant.
omniverbo, et in omni scientia. lloc significat, quia (Vers. 11.) Perlalum estenimmihi de vobis, fra-
in accepta gratia, et in verbd veriialis doctrinse tres, ab iis qui sunt.Chloes, qtiod contenlionesinlef vos
scientiam spiritalem" asseculi permanserunt; ideo- sint. Quamvis eversi fuerani, lamen fralres illos ap-
que graliasagitin his Deo. - pellat; sicul elin Esaia prophela dicit Deusad illos,
113 (Vers. 6.) Sicui leslimbnium Cltristi confir- qui secum erant, ut eis qui pseudoprophelis crede-
matum est in vobis. Testimohiuhi Christi confirnia- bant, dicerent: f Fraifes nostri eritis vos (Etai. LXVI,
Tum est in his; quia roborail in iide, nihil de homini- 5); ut per id non dissentireut ab his, quasi fratres.
bus sperabanl: sed omnis spes illorum in Christo Quod autem dicil; Ab iis qui sunt Chtoes; aliquibus
eral, nullis volupiatis illecebris capti. videntur horaines esse manentes et fructifieanles in
(Vers. 7.) Ilaul vobisin nullo desit aliqua graiia, fide Dei : aliquibus videnlur locus esse, ut pula si
exspectantibusrevelalionemDomiiiinostri Jesu Chrisli. dicalur: Ab iis qui sunt Antiochiac : aliquibus au-
Manifestum est hunc exspeetare diem judicii, qui tera videlur feminarn fuisse Deo devolam, cum qua
circumspeclus sollicilus est. Fuiurum judiciiim Dei G multi essent colentes Deum, quibns fides non nega-
dicit, in quo Dominus noster revelabiiifr, c tam fi- reiur; ul quod deferr.ent de Corinihiis, (! verum es-
dis. quani infidis";ut cognoseant incrcduli ac sciant set, quod ccntentiones essent inter eos.-Contenlio-
verum esse, quod credere noluerunt, etpereanl : fi- nes inter eos esse dixit, ut ostenderet diversitalem
di vero gaudeant plus boni invenieules, quam pula- menlis illorum de djsciplina Doniinica. Et quai es-
verant. set, subjecit, dicens:
(Vers.8.) Qui et confirmabil vos usque ad fincm (Vers. 12.) Hoc aulem dico, quod unusquhque ve-
sine crimine in adventu Dotnini nostri Jesu Christi. sirum dicit : Ego quidemsum Pauli, ego auiem Apol-
Alacri animo confisus de spe illorum securus est; lo, cgo veroCepkm, egoaulemChrhli. Errorem osten-
quia inviolati usque ad fulurum judicium erunl. Qui dit, sed auctorum nomiha non prodidit; n.ecenim in
enim inter tol diserimiha sensunm, et perturbatio- loco slabant. sed eircumibant ad cversionem simpli-
ries diversitatum iriimutari minime potuerunt; pro- cium. Nam hos quos nominat, sinc dubio boni erant
culdubio in eodem mansuros se oslendunl. Cumhos doctores; sed sub eorum specie falsos apostolos tan-
laudat, illos qui in efrore pseudoapostolorum d de- gil. Si enim in his gloriaudum negal, quanlo magis
pravaii fuerant, -irivitai: dum enira horum fidem in malis doetoribus, quprum doeirinam pravam in
" subjectis sisnificat! Lner eos tamen hos perseve-
pnedicat, illos ad pcenilenliam vocat.
(Vers.9.) Fidelis eslDeus, per quemvocaliestis ein rantes designat, qni dicebant se Chrisiiesse, non
socieiatemfiliiejusJesu ChristiDomininostri. Quisam- hominis, quos superius laudai.
bigatde promissis et fide Dei, quia non efil aliter (Vers. 13.) Divisus est Chrhlus. Divlsum dicit
qitamdixit.filiosnosadoptatossibicredenlesinChris- Clirislum; quia gloriam ejiis homines sibi pariili
lum? Hoc enim riobis donat, quod credimusjutquia sunt. Sicut hseretici, qui se aut Photinianos, aut
credimus Christum Filium esse Dei, hoc rios esse Arianos, aut Cataphrygas, aut Novatianos, aut Do-
0 Quinque mss.-,-qui in unutn sunl. bentetiam, fraternitath.
h Codex Corb., in reguta fidei manel. f Omnes edit. ac mss.nonnulli, fratres nostri es-
<•Corb. cod., nonfidis, sed infidis. tis vos. Et infra, in fide Chrhti. Mss. vcro plures ac
a Ms. Corb., "deprmdali fuerant. Sequenti autem potiores nobiscuin faciunt.
versu cod. Laud., ad patientiam vocat. - s Iia mss. longe plurimi, ac probatissimi : alii
e Rom. edit., in communionemfilii ejus. Ei ile- vero, et omnes edit., verum essel; Corb., non esseii
rum, coiiimttjuoehii» fraternilaih,.esi..U(robiqueTnssi Quod conteniione, intef vbi sinl'. . . V,
&c vet..edit. lit in texui, niii quod Efas. ac Gill--lia-
187 AD OPERA SANCTl AMBROSIIAPPENDIX. 188
nalianos, aut Manichseosvpcari non hn.rr.ent; W!fe lA credentem Cornelium cum suis jussit baplizari, nec
iia ei Corinlliii diversoi\um hsnreiicoruni nomin.ibus dignatus est, njiuistfis asjantibus, hoc opus faeere;
subjiei coeperanl, ul viderenlurloco ChrisiiJiomines si enimdefuissent, ipsehocegisset, necessilalecom-
venerafi : qui dum diversa de Christo aecipiunt, di- pulsus. Quanto ergo melior his sit, quos illi venera-
viduni Christum. Onus eniro hominem tan.ium acci- baiitur, ostendii : el| non tamen hoe npmini suo de-
pit Ghristuin, alier Deum a purum sinehomine vcl cernipermisit, sciens periculosum esse gloriam Dei
corpore fatelur, alius dicil per prophetas pra.dic.lum nomini hominis virfdicare; est enim quasi idolola-
Christtim, alter negat prophelas de Ghristo Joculos. tria. ;
Cum ergoCh.risIus unus sit Deus et homo, isli sibi JVOJJitt sapienlid Verbi, M non evacuelur crux
alius aliud ejus vindicantes , diyidunt Chrisium; et Clirhii. Quia proedicatiochrisjiana non indiget pom-
quia sub nomine suo Ecclesias faclunt mulins, ad- pa et cultu sermonis, ideoque piseatores homines
jccil: imperiti electi suntjqui .evangelizai-ent; e uldoclri-
Numquid Pattlus crucifixus es/ pro.vobh? Ideo a se nae veritas ipsa se bommendaret, tesle virtule; ne
ccepit, ne lorte putareiur aliorum ideo refuiareper- hojhinum versutia et caliidilate .humanre sapicniioe
sonas, nt suam commendaret. Si enim Christuspro acceptabilis videretur, non veriiate, sicut discipfjnse
nobis, inquit, morluus esl, quomodo gratiani ejus el B ] ab hominibus invenlse, in quibus non ratio, non vir-
lieneficium hominibus impuiamus ad ejus injuriam V lus, sed verborum quoeritur compositio : ac per hoc
Aut in Jiotjitue Pquli baplizati estis? Si credenles gloriani suam quoerii, qui fidem Chrisli verbis exor-
auiem, inquii, in Christuni baptizamur, utin nomitie nare vull. Obscurat enim illam splendore verborum,
ejus justificemnr, quid est ut fidei hujus homines ut non illa, Bed ipse laudelur; sicul et pseudoapo-
nobis auctores faciamus, immemores cosploecreduli- stoli, ne slulii viderentur prudentibus mundi, in sa-
tatis? pieniia homiuuni Chrislum prsedicabanl duplici ge-
(Yers. 14-16.) Gralias ago Deo, quod neminetnves- nere ; ul eloqiienlisclsluderent, et ea quae jnundus
trum baplizavi, iitst Crispum el Caium; ne quh dicat in nobis sliilta judical, eviiarent :ut ne.queincarna-
quod innominemeoh baptixavi.Baptizavi aulem eiSte- tum Dei Filinm, et ile Virgine natum docerent, ne-
phanmdomum: cmterorumnescio.siquemaliumbaptiza- gue carnis fiUuram jresurrectionem; quia mundiis-
uer.m.Gralias agit Deo,quia non multos ex illis bapti- tud sapicntia et ralio slulium judicat : ac per hoe
zavit; ne quia error sub hac re cceperat, ex nomine Aposlolus non se in sapienlia hominum dicil Chris-
ejuserroressetinpluriinis, cperhoearguendosetbap- tumproedieare;neevacueiur,inquii, crux Chrisli;quia
lizantes etbaptizalos,quiad injuriara Salvaioris bap- qiij insapieniia homiriisChrisiumUS annunliat, ne-
tismalisejusgraliam hominibus depulabanl, illisdis- G < gat veritaiera proediciuionis, sicui supra memoravi.
simulanlibus glorise causa Sic enlm erani, sicutnunc fYers. 18.) Verbum enim cruch pereuniibus qui-
Novatiani.etDotialiani, qui bapiismum.sibi vindicant, dem stultilia esl. Mairifesium esi, quia quibus crux
a nostris baptizatos reprobnnles: et baptizali ab his Chrisii stultftia estj in perdilione suni, f inferni
gioriaiUur in personis eorum. Denique Christi nojnine enim njprte non sunt erepti.
abdicato Novatianos ei Donntianosvocari.se glprian- (Vers. 19.) His autem qui salvi fiiinl, vhius Dei
tur. Crispus ergo cl Caius Corinthii sunl, quos ad est. JSIoncst .obscurumquia iis, quicredunl, Dei vir-
festimonium nominat; quia sic baplizsui sttnt ab lus est; credunt enim non infirmiialem essecrucem
Apostolo, utnullam Illi gloriam ex Iiaccattsa d dan- Cbrisli, sed virtulenj, intelligenies jnorlem victam
dam assererent. Stepbanse auteni dpmus primitite ess,e in cruce : cujus';signum qui baben(, sajvi sunt;
sunt Achaiae, sicut in postrema parleepislolecsigni- quia ab illa (eneri non possunt.
ficat, quibus leslimoniuni dat, quo in ministerium Scriptun) est enim, inEsaia :Perdam sapientiamsa-
sanciis se consliiuerant. pientium el intelleclum prudenlium reprobabo (Esai.
(Vers. 17.) _Voneiitiu misil nie Ghrhtus .baplizare, xxix, f&). Perdit sapieniiarn jgapjentinni, dum quoe
sed evangetizare.Quoniam majus est evangelizare, illa negat posse fieri,! facil : et reprobat hiielleetnm
<_uambapiizare; ideo non se missum bapiizare dicil, D i prudentium, quando, Detim, quem incuriosum di-
sed evangelizare : quia in episeopo oninium ordina- cunt, aggressum probat ea quae^slullapntanl, ul Dei
lionum dignilas esi; caput est enim epeterorummem- Filius iiicarnatns de IVirgine crucifigeretur pro hu-
Iirorum. Per quod etiam illos humlliat, quibus jlli mana salule; quod lactum vere lestatur virtnle, non
mulltim dabant, propicrea quod ab illis fueranl bap- verbis.
tizati -(_4c.. x, &%);ut ex eo scirent non magnum (Yers. 20-) Vbi sdjriens? ubi scriba ? nbi conquhi-
esse baplizare, quia non omnis qui baptizal, idoneus torhujus smculi? Ilis dielis tajii in Judeeos quam in
est et evangelizare. Verba enim solemnia sunt, quse gcnliles invehilur; quia el Judseorum scribaeel Le-
dieuntur in baptismale. Deniqpe appstqlus Pelrus gisdoctoresDeumFiliumhabere sttiUumpulantcre-
a Ra edit. omnes, et cod. G.orjj.; alii vero summo cuncli mss., perhpc linguendos.
conscnsu, pufum sine corpore fqietur. d Oranes edit., dandmn assererent; omnes mss.,
h Omnes edit. ac mss. nonnujji, bapthali eslis. dandamaddhcerenl.
At fnfra pro cmlerorumnescip,aliqui legnnl cmlerum e Mss. non pauci, ut doclrinaveritgih ipsa, file.
nescio, eic. f Plures mss., infemm enim morii, eic,
c Eras. et seq. edit., perhoc arguens; Amerh. et
189 - COMMENTAfHA-IN EPIST AO €OMNTflIOS PRIMAM. 19Q
di.Simili modo.ef genles istnd risui deputant. Sed A . (Vers. 23.) IV^os nw.emprmilicamnsChrislum cruci-
Juda?.I,quia hoenon iamaperlein Lege significatura fixum, Budmis quidem scandahiin, genlibus autem
cst, diffidunt: gentiles vero, <ruia mundi ratio non slultitiam. Seandalum est Judeeis,dum audiunl Cbris-
islud recipit . niliil enim dicil posse fieri sine com- tum FiliumDeiseprofiteiitem, etsabbalum evacuan-
•mixlione,«tstultum judicant. Conqiiisitortamen sue- •lem•: Gentibus auiem sluUilia; qula ea audiutit prae-
cu!ihicest,-quiconslel]ationibusagi>mimdum,clduo- -dicari, quae dum rationi mundanseiion congruiinf,
deeim signis c-rlns -efoccasus fieri riecernil caJculis, .nsensatavidenlur, utpartus Virglnis, et resurrectib
nihil omnino sine horum molu pulans posse fleri. niorluoriim.
Nonne siuliqm fecil Deus supientiamhujus mitndi? ~ IIIS '(Yers. 25.) Ipshvero vocalis Judmh atqiie
SluJta £Stfacla sapientia Jmjus mundi; putans cnim CrmchChrhtum Dei virtutem,el Dei sapientiam.Sua-
sesapere, inventa est Imprudens. Quodenim impos- ^ente viriuie, quoe potior verbis cst, credenies in
sibilejudicabatpossibile.deelaraium est,Deum in- -Chrislum iritelligunl, Judeef primum qui signnrh
curiosum existimans.Est aliquid bac asseveratione quserebant, Christum Dei esse vlrlulem; et Grseci
stultius, «l fecisse dicatur mundum, el curam ejus similiter vident Chrislum Dei esse sapientiam : il-
non agere? HJtquid fecii, si non ad illnm pertinet, Jam aulem mundanam , quani prius putabant pru-
.quodfeciti Sed quia vident quosdam feliciter mundo:R dentiam, maximam esse stultitiam. Virlus ergo Dei
frui, quosdam deprirai, etbene ngentes-despici,ma- est; quia peripsum omnla fechPaierDeus :sapien-
levolo.sg.oriari; idcirco incuriosum .Deum esse .cre- -tia autem Ideirco, quia per ipsuni coguilus estDeus.
diderunt. QuiincuriosumDeumdicil, non negaima- -Necenim posset cognosci Deus,-uisi per eum qui es-
levolum aut injustum; aut .enim judicaturus est setdeco; quia a IVemrJ itotitf riequevidit Patretnfmsi
nuindum, et injustus est, dissimulans de bonis, et Fiiius, et cui voluetit Filius revelare (Matlh. Xi, 27).
paliens fieri mala. Si igilur animadvertant seposiio i_t<ia ^fttorfslullnm esl Dei, sapientius esl homini-
ndio diyjnseJegis, possunl sidere causam isiam a iius. Slulumi"Dei, iriquit, non quia vere stullum est,
nobis terniinjiri,-qui-Dei judiciumcxspectaraus, in sed quia ab hominibus, dum ^alioni mundanre non
j_uo vi depressi exaJlabunlur, et violentj humiliabun- convenit, slulium pula'lur,cum sil ralio spiritalis :
tur; quia Jio»-es! personamm acceplio apud Deum ac per boc sapienlius dignoscilur esse hominibus;
(Rom. n, 11). quia spirilalia plus sapiuntquahi carnalia. Non enim
(Vers. 21.) Nam quoniam in sapientia Dei nonco- -spiriialia per earnalia sunt, sed camalia consiant
gnovil mundus per sapienliam Deum, placuit Deo per per spiritalia ; ideoque subjecla sunt carnalia spiri-
siuliiiiam prmdicalionis salvos facere credentes. J5ion lalibiis.
cngnovit mundus, Id^est, homines, Dcum in sapiea- 'G El quod iiifirmuin esl Dei, fortius est hominibus.
tia ejus^ quia nnicam majestatem-ejus figmeniisde- fsine dubio coelestiavincunl lerrena. Quamobreni iri-
deninl vel elemeniis, dissitnulanles de eo, -per sa- "firmumDei non est infirmum ; quiainfirmilas Christi
pientiam caniis puiantes lisi?cdebere coli, quce vi- magna victoria e^t. Vicil enlm,h curii vicius videre-
deniur. Propterea placuil Deo praedicaiionem ordi- tur, sicut ail in psalmo •quinqtiagesiiiio: Et vincas
nare, quoeillis slu.litia videretur; utcrcdenies quse cumjudicaris (Psai. L,'6). Vicior enim exislit, qui
illi-diffidunt,salvi fierent, illis danmatis. Yicissimdo ii.juste occiditur, reum conslituens a quo occidiiur.
ergo bsec cst, per quatn Dei consilio falsum a vero (Yers. 26.) Inluemini pnim, fralres, vocationem
damnatur. veslram; quia non thutti sapienles secundumcarnem ,
(Vers. 22.) <Ji/om'amJudmi signa peluni, el Grmci non nwlii potentes, nonmtdti nobiles, Manifesiumest
sapieriiiamqumrunl. Judsei signa pefunt; qnia non quia pauci sint, qui mundiralionihus inflali magis
diffiduttipotuisse fierl, sed an facium sit, queerunt; quam cruditi sunt, hoc esl, qui ftellarum motiis
scientes virgam Aaron aridam gerrninasse, e.l fruc- inspiclunt et discernunt. Ipsos aulem -dicit ct fortes
lum tnJisse {A^um.xvi_,J8). et Jonam aceto gluli- secundum carnem, quos et prudentes. Et ideo for-
tum, in -vehire ejtis tribus diebus«t tribus noctibus tes, quia passioneiri crucis Cliristi infifmam asse-
fuisse, et vivum cjectum esse.(Jon_e u, 1). Iliud ta-1D runt; iniquiias enim fbrtis, et vincere -sibi videtur
men preecipue-quserunt,ul aliquid iale videant,-qua_e ad tempus. Ipsi eliam nobiles, per quos superslilio-
est illud, quod vidit Moyses, Deum,jn igne; unde nis sua_originemantiquitaiis assignant, c nos novel-
"
dicunl : Nos schnus quod Moysi loculus e.st Deus los dicenles. Non ergo hanc asseverationem elegit
(Joan. ix, 29); cum majus sji, njortuum Lazarura Deus, quse in paucis est.
d
felidum quarto die v.viim de monumento exisse (Yers. 27.) Sed slutta mundi elegil Deus, utcon-
(Joan. xi, &&). Greeci vero sapientiam quseruni; fundql sapienles. Slnlta jnundi suni Yirginem pepe-
qnia nolunt audire, prseterquam quse mund.iratione risse, et Dei Fiiinm crucifixum: credi enim slullum
possibilia sunt. hoc pulat: ideo Deusulhiinc confundai, hos elegit,

<?iYegitevidit aberat a „ciinpiise.dit.; sed „e piss. quidami mss. exhibent, ndelur...'.


prope omnibus restilutum est. c
- Mss. complures, noiikovellosdicenles.
h Rom. edit. sola, c.uni.vincereliip;et cum .G.U., d Corb. ,co,de;s_,ut cpnfundatsavien(e,s,.Cqnfundun?
sicut ait :El vincas, etc.; all_e'autemedit. acmss. jnT lur ejj.Jt.it
fapienies,,d-itm,,e.lc. .-.'.-. '.',
ter se consentiunt, nisi quod pro videretur, edit. e.
191 AD OPERA SANCTI AMRROSIlAPPENDIX. 192
qui hoe credunt, quod hic slullum judicat. Confun- AAmus, sive quod sarictificati, id est, ab opere carnis
duntur enim sapientes, dum qusepauci negani, mul- et idolorum immunclitia purgaii, sive quod justifi-
tos vident faleri; non estenim ambiguum multorum cali (justumesl ehim Crealorem colere , cseteris
sententias paucorum anteponi sententiis. sprctis), sive quod sapienles per id quodd munda-
Et infirma mundi elegit Deus, ul confundat forlia. nos didicimus imperilos, loluin hoc Dei beneficium
Iderasensus est; quia quod a pauci infirmum pulant, est per Christum. Rbdemplio tamen noslra haac esl;
hi quise prudentes exislimantin sseculo, diffidentes obtulit enim se Chrislus diabolo cupienti, ut peccali
de spe, a muliis virlus asseritur; quia plures cre- in se conlradiclioneiii auferrel, el sic caplivos ejus
dunt, quam non credunt, ad illorum ruborem. Yi- erueret.
dent eteniin infirma Chrisli nominala, dsemoniisim- Ol qiumadmoduin,scripiumesl: Qui gloriatur, in
perare, prodigia facerc : infirraa autem sunt mundo Dominoglorieiur. IIoc scriplum esl in Ilieremia pro-
injuriae, et passio Salvatoris nescienti hsec ad virlu- phela (Jerem. n, 1&). Dignum csl quod ait pro-
lem proficere;quiaideoista pati sepermisit, utvin- phela , ut in Deo gloriemur; quia non polerit con-
ceret morlem. Injuste enim pali, ei posse resis- fundi, qui gloriaturlin Domino; opera enim ejus,el
tere et nolle, gloria est patienlis, et damnaiio oeci- magnificentia in rebus gestisapparenl.Ideoque con-
dentis. J fundantur, inquit, iriidolis suis, qui non pluunt, nec
B
(Yers. 28.) Et ignobilia hujus mundi, et con- feccrunt coelum et terram : simili modo et qui in
tempiibilia elegit Deus, el ea qumnon sunt, ut ea quw hominibus glorianluf, quos sciunl utique nullius esse
sunt deslrueret.Ignobiliaergo etcontemplibilia elegil: virlutis; .quare et ait Scriplura : Vana spes esl in
non quia vere ignobilia et contemplibilia sunt, sed komine (Jerein. xvn j 5).
sicjudicanlur a mundo;quia spernuntralionesmun- CAPUT II.
danas, credendo in Christum, ut ea quse sunt vere (Yers. 1, 2.) Et ego cum venhsem ad vos, fralres,
ignobiliaet contemptibilia destrueret; quia ipsi ma- wejiiJtojjciimeminentiasermonisaul sapientime prm-
gis judicalidi elbcondemnandisunt, qui judicanl. As- dicans vobis mysleriumDei. Neque enimjudicavi me
severationem enim illorum error invenit, nec fuit ab scire aliquidinter vos,nisi.ChrhlumJesiim,et kunccrn-
inilio: nostra aulem disciplina ab initio est. Desirui- cifixum.Quoniamsuperius gradalim formam discipli-
lur ergo, dum sine testiraonionudisverbis asserilur : nse nostrse ostendii, nunc se nonaliter illis tradidisse
nosira vero non verbis solis, sed el teste virlule probat, quam quse joslendit; quia el in humililatc
probalur. sermonis , el in siuliilia pra_dieaf.onis,sicut mundo
(Vers. 29.) Vt non glorietur omnis caro in con- videlur, loculus est illis de Christo mysterium. Quod
specluejus. Id est, c ut sapienlia carnis erubescat in C < ideo mysterium vocat, quia quod incarnatum e.sl,
errore suo, judice Deo; sensus enim carnis est diffi- occu.tum erat a soeculis, apud Deum, f Deus Ver-
dere Dei poletuia virginem peperisse, etc, quiahoc bum. Hajrelicos aulerii esse in quibus gloriabanlur,
mundi ralio, qui carnis cognalus est, non recipit. quia et per eloquenfiam, pravam doctrinam com-
(Vers. 30.) Ex ipso enim vosestis in ChristoJesu. mendabanl, et prudenliam mundi seelantes, crucem_
Ex ipso, id est, ex Deo, qui est omnipotens, esse Christi evacuabant, erubescenles slulti appellari a
nos in fide Chrisli; Dei enim propositum est, ut ve- mundo ; ul neque natum Christum ex Yirgine prse-
ri.atem ejus et misericordiam H7.per Christum dicarent, nerjiie vere crucifixumdocerent; quiaslul-
disceremus. Verilas est mysterium Triniiaiis : mi- liim videlur Dei Filium i nalum hominem faleri et
sericordia vero; quia cum essemus captivi, redemit crucifixtim. IIos el j aposlolus Joannes desiguat
nos. dicens : Qui negatClirhlum in came venisse,aniichris-
(Vers. 31.) Qui faclus est sapientimnobha Deo, et tusest; et qui negat Filium,'nec Pairem kabet (I Joan.
justitia , el sanctificalio, e. redemplio. Ad confirma- n,23, 24); quia ipsum Pairem sibi Filium appellalum
tionem credenlium, Cliristum Dei volunlate dicit edicebanl; ex quibus'Marcion traxit errorem. Quoe
egisse, qusegessit; ut sciamus vere nos sapientiam arguit,clausa_videnfur; quiaiionillamanifeslat, sed
didicisse, et sanctificaios esse, et justificatos, et re- inlelligi vult ex eo, qubd prudentia mundiinvenitur,
demptos a Deo per Clirislum; nemo enim redimit, D ^ quaeest religioni inimica. Quseaulem sunl, qusecor-
nisi quod suum fuerat. Sive ergo quod redempti su- ripit,exejus judicio yult disci;ut quseque noslra
i-
! a Idem ms. Corb., infirmumputanl, a mullis vir- infra, v.tpeccatorum in se contradictionemsufferrel.
tus asserilur ad illorum ruborein. Vident enim infir- c Mss. non pauci, annunlians vobh teslimonium
ma mundi nominala. El ignobilia hujusmundi, etc. Christi. <
h Rom. edii. ac mss. nonnulli, et contemnendi 1 Corb. codex, Dei Verbum... qui el prwter elo-
sunt.
c Ita omnes edit. et quidam mss.; cseteri autem quentiam. s Omnes edil. ac nonnulli niss., dicebant. Ex
raagno numero, ut senteniia camis. Post pauca vero quibus Marciontraxil ejjjwem, otit argitit :qnmclausa
Rom. edit. sola, qumcarni cognata esl. At ms. Corb. videnlur. Mss. vero frequeiHissimirectius , utnos in
a vocibus, judice Deo, locum contrahit in hunc mo- textu ;' voces enim quw,arguil relerunlnr ad Aposlo-
dum : Ex ipso, id esl, ex Deo esse nos in fide Chrhli; lum. Infra vero , ubi edit. et pars mss._ quod pru-
Dei enim proposiium est , ul veritalem ejus per dentia, etc.;alia pars exhibet, quodprudentiammundi
Chrhlum dhceremus. Qui fqclus esl sapientia, etp. • invehituri
a Rorri. edit., tmndanbs aiciimii imperitoi. 1.1
193 C0MM6NTARIA 1N EPIST. AD CORINTHIOSPRlMAM. ' lU
deridet velul stulia, ea se omnia in Coriulhiis repre- _. A semper fuisse declai-alur; ut ante ^occula prrcdesii-
hendere osiendai. Corpus enim ipsum memorai, ul ex nalain gloriamnostram dicalur, qui credimus. Pra;-
eo membrorum ej'us raiio dignoscatur: Corinthiis ta- scius enim Deus errores fuluros c jn nmndo, quem
men manifesta erant; quia causas in quibus argue^ eral faclurns, hoc decrevil ad cohfusionem illoriiiii,
baniur, non ignorabant. qui sibi siultitiam sapientiam facturi efaiu : ad nos-
(Vers.U.) El ego ininfirmiiale,ellimore,et tremore tram autem gloriam , qui crediluri eramus, et cre-
multo fui apudvos. Christum enim in siulliliahuma- dimus. - «-
noesaplentia. proedicans, ddiuirisibi et pefsecutiones (Vers. 8.) Quam nemo principum hujus smculi co-
a
provocabat, quasi rem vanam annuntians, el ini- .gnovit; si enhn cognovhsent, numquamDominumma-
micam Judoeis atque genlibus. jeslalis crucifixissent.Principes hujus sseculi non solum
(Yers. &.) Et sermo nieus, et prmdicalio mea non in honiines accipiendos Judoeorum ac Romanorura :
persuasione humanw sapientiw. Ostendil non.se ut sed et hos principes ac poleslates, quos supra dixit,
hominum" favorem 3equireret, humanee sapientise ad quos vere pertinet diclum hoc ,- adversus quos
placuisse,heque vei;bdruraarlistuduisse, -sed fidem nobis colluctatio est spiritalisnequitiseincoeleslibus;
auciori exhibuisse , qui doctrinam suam non omatu quia consilio ac volunlate illorum crucifixus - est
traditiohis humaiiaj acceptabilem voluitesse verbo-1B Cbristus (Ephes. vi, 12). Denique d post teiitationes
rum strepitu, sed ipsis rebus; quia res anle verba diabolus recessil, ait, usque adtempus (Luc. iv, 13).
sunt. 1_t ipse Dominus : Princeps, iriquit, hujus nmndive-.
h Sed in ostensionespiritus el.vhiulh Dei. Quia ul nit,et inmeinvcnit nikil (Joah. xiv, 30). Principes,
verbis quse infirma juxta virtutem sunt, res faluse ergo hujus sseculi per ignoranliam Dominura majes-
complre prudenles videiHur; Deus prsedicationem tatis crucifixerunt; nam Judseorum pfincipes, quo-
suam rioiileslirnonioverborumvoluiteommendarijSed - modo pfincipes hujus sseculi possunt intelligi, qul
virlutis; ut verbi stultilia indicaia , factis se sapien- erant subjecti regno Romano ? Et, neque Romano=
liam demonslraret spiritaliralione fundata.. rum priricipes crucifixerunt Ghristum ; quippe cum
(Vers. 5,6.) Vl fidesveslranonsit in sapienlia honti- dixerit Pilatus : Nuttamcausam mortis invenio in eo
num, sedinvhiute H@ Dei; sapienliamaulem loqtti- (Joan. xix, &). Unde et manus lavil, dicens Judseis :
mur inier perfectos; hoc est, inter eos qui cruceiu Jjjjioceiisego sum a sanguine justi hujus , vos viderilis
Cbristi virluiis teslimonio "sapientiam fatenlur. Hi (Matth. xxvii, 24). Hi ergo principes crucifixerunt
eniin sapienleselperfecti.sunl. qui fidem non magis Cliristum Dominum, quos triumphavitlibere in seme-
verbis habeut, quam rebus. _ lipso (Coloss. n,15); quamvis dical Marcus evan-
Sapienliam aulem non -hujus swculi. Recte ait, sa- G ( gelista de dsemonibus: SciebantmimChrhtum ipsum
pientiam itojt kujusswculi; sed fiiluri, hrquo veritas esseJesum'( Marc. i, 31). Scierunt quidem ipsum
Dei neganiibus appafebil; hoc enim sseculuraratio- esse, sed qui in Lege promlssus erat: myslerium
nem hanc non capit infirmitale cogiiaiionls terrense. tamen ejus, quoFiliusDei est,nesciebanl. Hoceliam
Neque principum \hujus~swculi, qui destruuntur. et Pelrus apostolus ad populum Judaicum dixit:
Manifestum est non esse- sapientiam hanc principum Scio, fralres, quia per ignorantiam egistis hoc malum,
hujus mundi, quia destruuntur ab illa. Chrisiianitas et sicut principes vestri (.Actor. m, 17), non tamen
enim errores, quos hi inseruerunt, excidit, id est, soeculi. Si ergo per ignorantiam servi occiderunt
idololalriain , avariliam et cselera vitia, sicut dicit Dominum, peccatum eis ascribi npn debet. Sed non
Joanifes apostolus(I Joan. nf, 8). Propter hocvenit lieet hoc ignorare. Et quamvis Dominum esse' ne-
Filius Dei, ut solveret opefa dlaboli. scierint, nescii tamen non erant quia rem impiam
(Vers. 7.) Scd loquiriiur.Deisapieniiam in mysterio, faciebanl. Dominus lamen majesfafis crucifixus dici=
qumabsconditaest. Occullum sensum manifeslare.se tur, cum mori nesciat: sed quia Verbum caro faclum
missum teslatur, quem neque principes , neque po- est, id est, Dei Filius incarnatus homo factus est,
testales scirent, neque nuindus audierat; ac perhoc ipsi ascripla esl mors; quia Judasi non utique carnem
stultum putari, quia incogniium est: esse autem B J persecuti sunt, sed eum qui operabatur pef caniem ;
ralionale el salutare teste virlute, cui omnis inten- ac per hoc quaravis Dominus majestatis morlem
lio cedit fatiocinalionis-humana-. Abscondilk est igriorel, quanlum tamen ad Judseorum votum perti-
efgo Dei sapientia, dum non in verbis, sed in virlute ne(, et ad principum hujus sseculi, Dominum occide-
esi; non humana ratiofie possibilis, sed spiritus effi- rurit in carne.
cacia credibilis. "
'. (Vers. 9.) jSerfsicut scriptum est ;~Quod oculus non
Quamprmdeslinavit Deus anie smcula in gloriam vidit, nec auris audivit, nec iri cor hominis ascendit,
noslrain. Usque adeo vera sapientia , el cum Deo , qumprmparavit Deus diligentibus eum. Hoc est scrip-
a Ita edit. omnes, ac niss. aliquot: alii vero ma- fortia,res fatum ut verbh stultitia... rationefun-
jpri numero , el inimiciiiam genlibus... oslendit quia dalam. c Corb. codex, in ttit/Jtz/o, de his, quw
jie hominum favoremacquirerel, idcirco tiuinanm sa- eralfactu-
pienliw placere noluhse.'. rus.
h Mss. complures, Sed ad ostensionemspirilus , et "d Idem codex, posi tentalionesquas Domino.diabo-
virtuiisDei. Consequenter autem Rom. edi.i. sic lia- lus.infer.reausus esl, ait evangelhla: Recessit diabolus
bel: Uoc est, quia qum iierbh infirmd, juxia virtuleih usque ad tempus.
m m m&u mwm AMBRQSIIANWWK. ige
tum est a in Apocalypsi Helia. in apocryplils. Per A J aul per Sibyllam locutus est, sensura nosuum eeeu-
hoc exeraplum inopinalam rem faclam dicit, et quas tus , locum volens inter ecelesles habere.
non solum in humanum sensum non caderet, sed et Vt sciamusqitma Deo don.ata sunl nobis. Quia enhn
co?.Iestespotentias Iaieret, Dei scilicel Filium HS Dei Spiriius datus est nobis, scimus quse a Deo do-
incarnatum; ul quod supra dixerat, firmaret. quia si nata sunt nobis. Non enim hsec possemus scire , si
principes hujus soeculiDeum liominem faclnm non mundi spiritum haberemus;, quia d non polest mundi
intellexerunl, quanlo magis hoinines! Sed si verba scire spiritus. Seiisiim enim Dei nemo novit, nisi qui
offendiculum vel scandalum faciebanl; virluiibus dc Deo est, Spiritus Dei'; inferiora enim iionpossunt
lamen et signis fides 1non debuerat denegari. Infir- superiorum scire coisilium, neque crealura conrlilo-
ihiioiti eniiri. et ighoranlia. liumanse virtus debuerat ris sui dignoscere voluntatem.
proepoui, elcredi quod humanserationi impossibile (Vers. 13, i&.) Qrim el toquhnur. Ut binc manifes-
videbaiur ; ideoque diligentibus Deum , id est, cre- tum sit scire nosquoe a Deo nobis donata sunt; quia
demibus prseparavit donum hoc. hsec et Ioquimur, ut el alii discant per doeiritianf
(Yers."10.) Nobis vero revelavit Deus per Spiritum spirilaiem. Prsedicaioribus enim , id esl, aposlolis
suum. Et quia principes saaculihoc ignorabanl, Deus insinuaia diviniius suiit, quae tradercnt populis, et
hoc per Spiritum suum revelavit credentibus; quia gI addiscerent principes hujus sseculi quid admisissent
res Dei non potest sine Spirilu Dei addisci. Nam non mali. |
solum hominibus sacramenlum isiud missum sedicft e Non in doctrina verborum humdnwsapienlim, sed
declarare, sed et principibus el po.teslatlbusin cceles- in docirina spiritus; verba enim humanse sapientise
tibus , qui Dominum crucifixerunt; ut hoc pnedi- hunc seiisum non videnl., neque litteralurae siudiis
canle in lerrls, discant qiii "suntin camalibus ccelis, apprehenditur: sed per fidem spirilali ralione con-
qiii dcgiinl sub elemeiilis firmamenii. Hie ergo singu- cipitur, dicente Esaia propheta : Nhi crediderilh,
laris aposiolus est, qui banc graliam consecutus nequeinlelligetis (Esai. vn, 9 ). Naturali cnini magis
est; quia Trinitatis mysterium anullo sicpotuil ex- lege, quam cursu siderum,el calculis signorum ,
planari: unde et vas eleclionis divino judicio vocita- quoein firmamenlo denotanlur, addisciiur. Denique
lus esi (Aci. rx, 13). credentes non humanis verbis, scd naturse suse vi-
Spiritus enim omnia scru.talur, eiiam profunda Dei. deut congruere, quod credunt; opus enim agnoscit
Quia enim de Deo est hic Spiritus, omnia novil. Dei opificem: ideoque Evangelium animis noslris loijui-
profitnda autem ideo ait, quia omnem virlutem el lur spirilalia, excilans illosad cognitionem suICrea-
prsescientiani ejus npvit: quod omnino creaturee toris.
impossibile est. •• (
G Spiritalibus spiritalia comparanles. Hoc est, iisqui
(Vers. 11.) h Quh enim scil kominum ea, quw sunl mundanam prudentiam refulant, spirilalem effica-
hominis, nhi spirilus homhiis, qui in ipso est? Mani- ciam tradere, quas mysterio fideicontinetur, ad illu-
fesium est cogitationes nostras a nulio scirl, nisi ab miiiandum sensusbenevolorum hominum; credenles
animo noslro, quem spiritum dixii. Denique in enim quse mundi sapientia stulta judicat, spirilales
Evangelio inler caelera sic ait :Elspirilus ejusreversus sunl. [
eslad illam (Luc. viu, 55 ). f \Animalis auiem liomo non percipilea , qum snnt
Sic el.qum Dei sunt, nemo novit, nisi Spirilus Dei. Spirilus Dei nescit; stultilia enim esl illi. Pecoribus
Hic Spirilus Dei docuil nos, c quod scit naiuraliler, enim similis
!2©sejisum suurain lerram deprirait;-
noii doclus; el.docuil nos de myslerio Cbrisli; quia ideorpie non assequiturnisi quse videt: necputai ali-
non soliun Spiritus Dei esl, sed etChristi. quid posse fieri, quam quomodo scit. Ideo quidquid
(Vers.l2.)ATosnonaulemspiriium hujus mundiacce- aliler audit, quam novit, slulium judicai; nihil enirn
pinitis; sed Spiritum qui ex Deo esl. Hinc sciinus quia existimat posse fieri! sine commixlione. Unde ridel
Spiritum , qui de Deo est, accepimus , quia mundi audiens Deum Fillum genuisse, quem scil simplicem
spiritus non polest scire, quse ab hoc nobis iusinuaia et incorporeum : et Virginem peperisse, et resolula
suni. Spiriius tamen mundi hic est, per quem arri- ID corpora rursum revoeari ad vitam; cum hoecma-
piuntur fanalici,. qui sine Deo sunt; est enim inler gis ad laudem Dei proficiant, ut credatur fecisse,
mundanos spiritus potior; unde solet conjecluris, cujus operis ratio inyestigari non possit; Deus est
quse mundi sunt divinare, quem.pylhonem appellant. cnim, qui fecit. imbecillitas enim bumana. slultum
Hic est qui per Verisimilia falliiur et fallit: hic est pulat, quod scierilia. sua npn cpucludii; cum hoe
a Sic onjnes.ans.s.. exceptis Thuan. elLaud. ubi edit.iCum aliis nonnullis mss., non potesleaquw sunt
sicut invcu.nct^,~edit.,.legas, iit Esaia propketa alih, Dei scire mundhspirilits.
'''' e Rom. edit. cum mss. uno vel altero-: ATo«in
verbh. '\
h- Rom-.edif. ac mss. nonnulli, Quis ew.jithomi- suasione humaiue sapientiw, sediii oslensionespiiiius
nuin scit hominis absconditas: vet. aulein edit. ct ... neque litterarum studiis apprehendilur. Ali_eedlt.
mss. frequeiilissihif, rjt in conlexlu. et niss. inter se consentiunt, pisr,qjiod pro liiter.a-
c Roni. edil. cuoipaucismss., quos scit naluraiiler turm sludiis , mss. aliqu6l',ac vet. edll. legunt, liiie-
nondoclos; rcliquoe'edit. ac mss. magno nuniero, ralura studih, forteliltera ac stucfus.
quod scit naturqliter non docius, id est, non perdoc- 1 Rom. edit. etmss. nonnulli, Animalis enimhonw
irinam' aliunde"apceptam. qum sunl SpiritusDei,'nescii, et sluliiiia esl illi; vet.
d I(a "et. cdit. acmss. longe plurimr: at Rom. edit. ac reliqui mss. nobiscum faciunt.
_flf - COMMESTABIA» KKST. Afc CfiBINf-fHOSPRIMAII. . m
magls slultum deberet hahere, et illud prudens, A '• spirllaiis, ur.icuiquesecunduni vires suas tradehat;
quod quia Dei factum dicitur, non potest compre- ne i per imperfectionem ct impcriliam quis dcrebus',
hendi. - '•
spiritalibus-scandalura patereiur.
Elnon potestscire; quoniam spiriluliler judicalur. (Vers. 2.) Nondum enim poleratis. Osiendil aperte-
Humanam iradifionem sequentes, duni unius Dei ii-. non ' illos debpisse 'audire, quae confifmiilis dicenda
dem abnegant, spiritualiier faclum est, quod ralione su.nl. ! • _. -. ,,
carnis hjfiali pulani fieri non poss.e: et sie reprobi Sed neque.nuiicpotestts,; adhuc enim carnales estis.
anriolati, spirilaliier cpndemnati s.uni. _ . 'Hicvaldp arguit lemeritatem illorum , qui quere-
(Vers. 13.) Spintalis vero dijudicat; omiiia, M ipse 'bantur-djidum, se non audisse spiriialia; cum adhuc
a nemineiudicaiur. Quoniam vera ralio spiritualium iind.igni essent audue. Pseudoapostbli eiiimpromiseue.
est, id est, credenlium; hoc eninf quis nuncupatur, 'omnibus,uno-aiqup eodem genere tradebant, nullius
quod.credit :.ideo ipsiomnia judicam. Ipsorum enim personani.discernenles; ut acceplabiles fierent per
exemplo infidelilas dijudicabiliir : ipsi autema ne- hypocrisin commendati: cum constet Dominum et
niine judipabunlur. Quis enim eondernnet vera di- auct.oreni; uosiruni Ghristuin aliier popnlis, aliler
centeni?Cum enira constet oran.esiniraicos fidei falsa djscipulisinterfalnni ,el iiuer ipsosapostolosfuisso
lenei;e pro veris , aecusalio iJJorum in irritum }a_ng, R di.stantiam ; iribus elenim discipuliS' gloriam suanii
deducla est, veri judicio condeinnaJa; quia qui non in. ra,onle ostendit, dicens iJiis til lacerent visum",
crediderit, raqulir-Dominus.jam judicatus^esi (Jmn.. quamdiu a morluis, rcsurgeret('Jfa(//t. xvn., 9).
III ,.«).• . - - -. .. . 121 (Vers..5.) Cumeniminvobh wrimlaiionesetcon-
(Y.ers. 16.) Qjyjs enhn cognovil sensum. Dbmini ? ienlipnessint, nannewnales estis,\etsecuridumkominem
quis inslruxii eum- ( Esai. XL, 13 )?• Sensus Dei.est, fli#!__totjS?Indjgui.aliscausam osiendif; quia qui de;
quod hssc spiritalifer j njssil fieri, per q«oeDMindi,sa.-r. homine.s_per.at auxilium, carnalis esfc:Qj_i auteui.'
pienlia stulia. prebareluf, negans po.sse fieri :q.uod spreia;b.iim.aiijiate, de -Deo sperat;, spiidiaJIs ' est; quia
factum est.Quem sensuni nnllusest, quicognaverii, Deus,spjj;ilus est. •• . '-
et displiceat illi, ut emendetconsilium,DeL; quia qui (Vers. &.) Cum enim quh' dicat: Ego- sum Paiili;
cognovit, landat poicn.tiam Dei, quem qui omnia ne- dlius autem : Ego Apollo; nonne homines-esJis?;Si'cul
gat posse_, nec mnndum credit fecisse. f_>uidenimi ei.iimg.l.ori.aiitessiiiDeo, etde.ipso oriinem h gratiam
raagnum esl, ut de se credaiur genecassc, qui noni speranles_ dij-dicuniiur^a Deo,iadoptaii; ita et in
ambigitiir cuncla ex nihilo fecisse?qMippe;cnni>d.cat _ lipmin_e.gloria.nles,,et bominesret cai*jialesdicuntur,
Salvaior; Apud Deum auiem omriia possibitta sunt[ senteiiiia.DeitCQiiciusi, qui adt: Ego dixi, dii estis ;
- '
(jl/.ai./i,xjx,:2S),_ . ' G C i'os auiepiysiculzkomines moriemini (Psah LXXXI,6).
Nps autetn-sensum Dbmini kabemus. Ilocdicit, ( A sua ergo persona iucipil'; ne forte putarelur per -
* quia credentes participes sumus ejusdem divinse> invidiam, magis personas illoruni.desiruere,' osten-
sentenliffi. - . dens,magnura,errorem et ad DeLcontumeliam perti-
nere, quando Deo prsedicalo, gloria datur homini--
CAPUT III.
bus. "Quid ergo raiiius. est, a gentilitate, dum adJiue
(Vers. 1.) Et ego., fratres,,. non potui vobh loqui it aliqul.dde hominihus speiiaituK?' ' •
quasi spirilalibus, sed quasi. carnqlibus. Nunc his lo,- (Vers. 5.). Quid igiiuresl. ApottolQuid Vero'< Pttii-
quilur, qui prppterea qu.pd sjKculi adhuc voluptaii- Lus? .Minislfi.ejus,, cui credidhih.- Ut quja mihi&lri
bus serviebant, carnales erai.t,. Quainyjs jam b.pti- sunli,spesJ.n-hjs,non,sii, sed.in Deo, cujus miiiikfi
zali essenl, et Spiriium sanptuin apcepissent; lamenn suni. Hli, enini.graliaruni actio deferenda esf, cujus
qula post, baplismum statiin ad ve.erem.hominem. n. doijum cst; ht vero, servi, quos etiani' invitos opor-
fueranlreyersi, cui abrenunliaveraijl, dlcuntur car- tet dispensare. Numquid.nonMoyses coactus est ire 1
nales. Spiriius. enim sanetus lunc perjnanet. in eo.,.,. ad Pharaone.m;;.ei-Jonas. iuvitus. missus est prsedi-
cui se infuderat, sipernjaneat, iij, proposita regene-!- care •Nirii,vilis..et,Ananias, coutradjcens missus esf
' " '• - - ''
raiiqnis.:;Si.qupmhuis, abscedif..: iia.lanierfut si se]>eB Saulo mannm imponere?'
rcfqrmay.erii hqm,p,_redeal ad illum., Sjemper enini' Ji' EbunicuiquesicalDoniinus dediti-iii est,sicul vo-
paralus.ad_honum.esf_,diligens.po_nIt.enliani'. luit,. et-scivi.t, d.ivisit'singulis offieia-rh.irislerii. - •
Quasi parvulis in Christo lac vobis potumdedi, non- ijt- (.YeiSi:6.).Ego. planlavi, Apolto.rigavii, sek Deus
escam. Quamyigrensjicssent- hj. GjiriaiQ, tiimen non m increnientumdedit. Planlaf-e-est: evangelizare',"el' Sd!
fui.i,digiiumtradi spiri.iualja;:aecppia-ejiim fide, quae
oe fidera. ailrahere : rigaf-e vero,' baptizare soleumi-
eit velulsemen spifilale,. nullum_fructum.Dfio.dJgnum m bris vecbis rpeccataauieni" diirilt.ere, ;et Spifilura:'
fecerun,i_,.ul perfecli.onis, verba,.-ni.er^ejjtur addis-
s- dare..Dehsolitts. Si!ergo'effeetum-s'aIuite Detis"dat,"
cere: sed quasi parYuli imperfectionis seusibus stu- l- nulla gloria hv bac re,..l).ominls esi.XAcl,,.^, &).
debaiit. Apostolus aiilem; vii diyjhus.. "ef medieus JS Seimus,enihirit SpiriJum sajiJDtpnji sine: manus imp'o-
" . a
ilo
It.a-n3Ss...pliiEes,potioresque,,aiqui5ra'sh;)Csolo ;.b Mss. a\iqmi:;'glpridtn"spei<antbs:'El ,j;ur!sus pro
di£ferunt_vet..edu_quod habeni,,.id-esiU,dwinmscieiir itt,- sententittDei cpnclusi, non paricf JiTss_,f;l.h.be,n't,' senr,
tim; Ronj..aut£miedif..eL quidanLniss.;. qnia quvcr-e-r-e- tenliqDeicpnctudji,' uiius, quod;'uno 'qeffio Dei, sen-
•-,.-.
dentes st/mus, ejusdem, id esl, divinm scienliwsensum tm tentid-concludit-. , '- ;
habemus.
{99 . AD OPERA SANGTi AMBROSIIAPPENDIX. 200
siiione datum a Deo (Acl. x, &), el non baptiza- A absurdas nominis i dignifas faciat acceptabiles.
luin conseculum remissionern peccatorum. Num- (Vers. 12.) Si quis aulem supcrmdificatsupra fun-
quid non bic invisibiliter baplizalus esl, quando dariienlum koc, auruni, argentum, lapides preliosos.
donum baplismalis conseculus esl? Lapides pretfosl sunt, quos non cormmpit ignis.
(Vers. 7.) Ilaque neque qui planlal, est aliquid; Tria genera posuit Ipraeclara in mundo, in quibus
neque qtii rigat: sed qui incrementum dat Deus. Et bonam doclrinam significavh, Ligna, fenuin, stipu-
plantata enim solent emori, et rigata ad effectum lam : tria alia genera posuit, sed frivola. Iu his cor-
fecunditatis mininie pervenire, nisi det Deus vege- rupta et vana doclrina designata d dignoscitur.
tam vilam. Quantum ergo ad lionorificenliam Dei (Yers. 13.) Qui facit koc opus, manifeslus eril;
pertinet, nihil est homo : quantuin aulem ad rainis- dies enhn declarabit, quia in igne revelabilur. Hoc
terium pertinet, necessarius est; ut honorificetur est,mala doctrina iri igne omnibus apparebil; nune
quasi servus, non ul aliquid de illo speretur ad enim quosdara faliitJU. uniuscujusqueopusquale sit,
injuriam Dei. ignis probabil. Quia enim per ignem examinatio fiet,
(Yers. 8.) Qui enim planlal, etquirigat, unum si in aliquo non inveneril, quod exurat, manifeslat
sunt. Unum sunt, a quia ambo mercenarii suut; illum bonum fuisse doctorein; mala enim ct adultera
quamvis diversa sint illorum officia. VnusquisqueB doctrina idcirco in ligno, feno, et slipula significala
aulem propriam mercedem accipiet secundum suum est,iut osteuderelur ignis esse esca.
laborem. Quamvis enim unum sint, sed quia major (Yers. 14.) Si cujiis opus manserit, quod superw-
est, qui evangelizat, quam qui baptizat; ideo dis- dificaverit; mercedetnaccipiet. Cum enim nihilin illri
crevit mercedes illorum; et non solum ad hoc, sed sordis invenlum fuerit pravoe doctrinse, ut in bono
ad doctrinse sincerilatem perlinet: ut majori mer- auro ; ila erit ut tres fralres in camino ignis (Dan.
cede sil dignus, qui inviolatam iradit doclrinam. III, 23), mercedem vilam oeternamcum gloriaaccep-
(Vers. 9.) 2>ct enhn sumus h operis participes : lurus; quia sicut aiirum el argentum, el lapides,
Del cultura, Dei mdificatio estis. Hoc ad apostolo- quos ignis noh consumil: ita el bonus magisler in-
rum personam pertinei, quos constat Dei esse adju- corruplibilis permanebil.
lores ; quia vicarii sunl Chrisli. (Vers. 1S.) Sicuju^ opus arserit, detrimenlumpa~
(Vers. 10.) Secundum graliam Dei, qum dala esl lielur. Opus quod ardere dicitur, mala doctrina esf,
milii, ut sapiens architeclus fundamenlumposui, Gra- quoeinleribil. Cunclalenim mala peribunt, sicul iler
tiam sibi datam dicit, ut dignus esset praedicare impiorum ; quia non jsunt substanlise, sed assevera-
Evangelium ; ut et hoc Dei esse ostenderel, non liones perversse. Damnumautem pati est pcenasper-
liominis. Secundnm hanc itaque graliam, ut sapien- G peti. Quis enim in poenaposilus, jacturam non facit?
lem archiieclum fundamenlum se dicit posuisse. Ipse uutem salvus eril, sic tamen quasi per ignem.
Sapiens architeclus est, qui juxla disciplinam auc- Salvum illum futurum dixit; quia non interibit sub-
toris collocal fundamenium,-id est, qui secundum slantia, qua conslat, sicul et doctrina mala peribit;
tradilidnem Salvatoris evangelizat. quia accidens causa est. Ideo aulem dixil: sic tamen
Alius autem superwdiftcat.Superoedificiasuut, quse quasf per ignem; ut jsalus haec non sine poena sit,
post prsedicationem apostolorum a supervenientibus quia non dixit: Salvus erit per ignem; ut merito
traduntur aut malis autbonis docloribus. suo c|ab igni non conibusius, salvus fiat examinalus
Unusquisque autem videal, c quemadinodumsuper- per ignem; sed cum dicit: Sic tumenquasiper ignetn,
adificet, id esl, ul supersedificia congruant funda- ostendit salvtim illum quidem fulurum, sed poenas
menlo ; ne si obliqua fuerint et frivola, ruinam fa- ignis passurum; ut per ignem purgatus fiat salvus,
ciant, manenie incolumi fiindamento; quia si male etnon siculperfidi seterno igiieinperpetuumtorquea-
docuerit, Christi nomen permanet, quod est funda- tur : ut ex aliqua parte opersepretium sitcredidisse
mentum : doctrina autem mala peribit, sicut dicit in Chrislum. Semper enim erubescalnecesseesl, qui
Dominus : Omnisplantalio, quam non plantavil Pater se videt falsum defendisse pro vero : et simili modo
meus cxlestis, eradicabitur (Mattk. xv, 13). D semper fiduciara habebit Dei; qui abjecto falso, se-
(Vers. 11.) Fundamentum enim aliud nemo polesl cutus est verum ; ef spreia impietate, succubuit
ponereprwterid quodposiluntest,quod\%%eslChrhlus pietati. f Extra calholicam enim quidquid est, con-
Jesus. Ideo nemo po(est ponere aliud fundamenlum, trarium est.
quia quamvis hoeretici sint aliqui, noii tamen docent, (Yers. 16.) Nescilisquia templuniDei estis, el Spi-
nisi sub Christi nomine. Aliter enim commenta rilus Dei habital in vbbis? Templum Dei nos esse
erroris commendare non possunt, nisi inlerposito dicit, ut Deum in nobte habitare sciamus; in templo
Salvaloris nomine preedicent; ut res contrarias el enhn suo habitet necesse esl. Et quia Spiritum Dei
a Nonulli mss., quia ambo necessariisunt. e Codex Vall., ab igne combustus.
b Ita vet. edit. ac mss. longe plurimi: al Rom. f Rom. edit., Extra. catholicum; aliae, ac mss.,
edit. et mss. nonnulli, operh adjutores. Extra catholicam; ubi supplendum est, Ecclesiam,
c Corb. cod., quomodo superwdificet. Quamvh di- quam vocem exprimit ,solus ms. Corb. hoc modo :
Versasinl illorum officia, necesseul superwdificia, elc. Exlra calholicamcnimEcclesiam quidquid esl, impium
d Rom. edit. ei pauci mss., dignoscitur. Cujus- est et [unestum.
j
cumqueopus manifeslum erit.
201 COMMENIARIA1N EPiST. AD CORINTIl. PRIMAM. 202
dicit habitare in nobis, Deum significat inlelligen' A non d singulos sibi dcfenderenf, cum omuibus ute-
dum Spirilum sanctum. rentur, sicul el Dominus dicit: Ego sum in mediove-
(Yers. 17.) Si quh lemplum Dei violaverit,disper- sirumnonulminhtrer, sedutininhtrcm(Luc. xxn, 27).
dei eumDeus, tetnplum enim Dei sanclutn esi, quod Nant mundus utique noster est, sed ut deillo secun-
esih vos. Haecidcirco prsemisii, ul illos compungat, dum Dei voluntaleiii sentiamus, et decreios cursus
qui turpiter vivenles, corpora sua violando corru- ejusin Dei voluntate ponamus. Et vila prsesens con-
perant; maxime illum qui uxorem palris habebal; cessa nobisesi, sed ut "modesie illam el cum Dei
ut .anle esset reus, quam causa illius in medium gloria transigamus. Sive mbrs, ut pro Christo mori
prorumperel. Deniquesimlli, immo eodem modo, cum libenler habearaus spe proraissionis fuluroe. Sive
causam illius judicai, loquilur dicens : AJJnescilh prwseniia, ul sic prscsenfibus uiamur, ne offcnda-
quia corpora veslra templum suni Spirilus sancli, qui mus. Sive futura, ut fulura credentes, ipsis nos nia-
in vobh est, quem habelis a Deo (I Cor. vi, 19). gis, quia meliora sunl, commendemus.
a Superius (Yers. 25. ) Vos aulem Christi: ut quomodo huee
templum Dei dixil; hoc auteni loco tem-
pluni Spiritus sancli. Quis hic dubitct, quia Spiri- judicio nostro coneessa sunl et subjecla, iia et nos
tum sanctum Deum siguificavit ? Christo subjiciamur; quippe cum per ipsum esse
(Vers. 18.) _Ve»jose seducal: id est, nemo pro- T. cceperimus, el in prima origine, et regeneralione.
prio, vel humano consilio putet se sibi prodesse. Ad Chiislus autem Dei. Christus Dei est Patris sui pro-
supcriorem sensum redit: Si quh vidctur sapiens . prius Filius, faciens voluiuaiem ejus; ut et nbs
esse inter vos in kocsmculostullus fial, ut sit sapiens. ipsius faciamus. Si ergo Chrisli stimus famuli, quid
Hoe dicii, quia si quis inlelligil salutem promissam, estut adejus injuriam de honiinibus aliquid spere-
et mysterium incarnaiionis Dornini nostri Jesu mus?
Chrisli, slultus fiai, id est, sapieiuiam mundi fugiai, CAPUT IV.
ut slultus ab ea judicetur, et lunc erit prudens; (Yers. 1.) Ila nos exhihnel homo, nt ministros
quia siultus sa;culo prudens est Deo, dum credit Christi, et dispensaloresmysleiiorum Dci. IIoc signi-
Deum 123 fecisse, quse raiio mundi non capit, ficavit, quia minus de illo senliehant aliqui Corin-
sicul supra menioravi. Pseudoapostoli autem pru- thiorum : sed ut homo hoc de illo seniiret, quod ct
dentes voleiiles videri in niundo, neque Deum Fi- Deus, qui illum elegerat; ideo ministros Chrisii
liuin habere, neque incarnatiouem veram esse, ne- ail, etdispensaioresniysterioruni Dei. Quando enim
que carnem posse resurgere pra.dicabanl. non verborum strepilu, neque humana sapienlia ni-
(Vers. 19.) Sapienliaenim hujus mundi slultilia esl lebalur intelligi; debuit sacramentuni Chrisii dis-
apud Deum. Sic stullilia est sapientia hujus inundi Q pensare, in quo non verba, sed virtus fulgebal: non
apud Deum,- dum facit Deus, quod mundus fieri per quod homo, sed Deus gloriosus videretur ; col-
posse negat; sapientiam illius siultiiiam probat, lega eniin piscaiorum, non aliter quam illi, Chri-
et cum multos deos dicant; fides autem unumprobei, stum prsedicabat. Cum ergo niinislrum seChrisiict
leste virtule, in prudcntia sua confundentur. sacramentorum Dei probat, pseudoapostolos hotai,
(Yers. 20.) Scriplum est enim : h Beprehendsns sa- et abnegat Chrisii esse quod tradunt, per id quod
pienies in astulia eorum. Et iterum : Dominusnovit discordarent a tradiiione apostolica.
cogitalionessapientium, quoniam vanw sunt. Istud in (Vers. 2.) Hicjam qumrilur inter dispensalores, ut
psalmo habetur nonagesimo tertio. Denique idem fidelis quis inveniatur. Hoc quod dicii, non solum ad
sensus est; sciens enim vanas cogilaiiones illorum pseudoapostolorum personam pertinet; sed et ad
ht stultos illos probaret, sapientiam illorum re- reliquorum, qui accepta dispensaiione, aut verecun-
prehendit, ostendens verum esse, quod falsum di- dia, aut liinore, aul certe commendationis suae cau-
cebani: et falsum, quod verum putabant. sa constanler arguerc (repidabant aut nialos sensus
(Vers. 21.) Ilaque nemo glorielurin komine. Quo- aut moi'es. Hic enim lam conslans erat, ut nec vitse
niamenirahumaiise cogitationesel consilia improvida suseparceret,dummodofidelitere orania cclebrarel.
eiiiifiriiiasunl,iionessegIoriaiidum inhomiuedocet, D (Vers. 3.) Miki autem pro minimo est, ut avobis
sed in Deo, cujus consilium relractari non potest: dijudicer, aui ab liumano die. Quos in lanlis vitiis
quidtjuidenim hoinines sine Deo sapiuul, slultum est. reprehendit, miserura dicitab his sejudicari; quippe
(Vers. 22.) Omnia namque veslra sunt, sive Paulus, cum neca juslis judicandum se sciret. Aut ab hu-
sive Apollo, c sive Cephas, sive mundus, sive vita,sive mano die, hoc est, quia nec a legibus mundo credi-
mors, si.e prwsenlia, sivefutura:oinnia vestra,vosau- tis judicandus erat. Supergressus enim huinanam
lem Chrisii, Ckrhlus autem Dei. Alio loco dicit de juslitiam, ccelesti justitise siudebal, sicut dicit Do-
eodem sensu : Nos autem servos vestros propler Je- minus : Nisi abundaverit juslilia veslra ptusquam
$um (II Cor. iv, 5 ). Servos pro ministris posuil; ut scribarum el pliarhmorum, non intrabitis in regnum
a Ita vel. edil. ac mss.; at Rom. edit. sie immu. d Rom., edit, singulos sibi deferrenl. Et
infra, quia
tavit: flic lemplum Dei dicil, infra vero templum, etc. metiora sunt, accommodemus.
b Rom. edh., Appreliendamsapieutes... sapienliam e Eadem edit. Rom., omjtja consummaret.Ac
post
Ulorum apprekendit. pauca, reprehendit, minimumdiciti
c Mss. aliquut, sive Cephas,qui esl Petrus.
PATROL. XVII. 1
203 AD OPERA SANCTi AMBROSIlAPPENDIX, 204
Dei. (Malih. v, 20). Humanum ergo 124 uiem cum A tacito atilein nomine si quis audiens, eliamsi dc se
dicit, significat etdivinum ; in quo judicalurtis est iiilelligat dicliim, dissiiiiulat. Sub hac ergopropo-
Christus, quia sicut jurisconsulli seu pontifices, quos siiioiie evacuavit persouas illorum , eiini dicil:
vocant sacerdotes, cerios dies quibus judicalur, de- Ego plantavi, Apollo fgavil, etc. (I Cor. m, (3), ut
ereverum ; ila et dies Domini definilus esl, quo in his discerenl nihil dandum homiiiibus.
judicaturus est munduin. (Vers. 7.) Nam.quis te dhcernii ? Id est, sunt ali-
(Vers. &.) Sed neque me ipsum judico ; nihil qui- qui -, qui amplius accipientes in bapiismaie aut in
dem niihi conscius sum. Apertum est qnia conscien- doctrina, coeteros dicanl minus consecutos. Iloc iis
liam pnram habens solliciius de se non erat. Sed loquilur, qui bapiizaios ab aliis, plus aliquid esse
nonin koc justificatus sum. Nunc humilial se, el lo- puiabanl : quorum eloquentia seducebanlnr, ut fuco
quilur ut homo, qui possit culpam incurrere nescius. quodam perversa recia putarenl. Taniaenimdiscor-
Qui auiem judicat me, Dominusesl. Recle ait; quam- dia erat in popuio, ut mulla essenl studia diversa-
vis enim humiliaverit se, tamen Domino Christo rum pariium : etsiciomnia diclasua apiavit Aposto-
plurimum dedit; quia potesl, quod hominem latet, lus sine nianifeslatioiie nominum omnibusparlibus;
dunj occulla judicat, manifestare, non ul reum fa- ut cum legerelur epislola, unaquoeque pars ad se
ciat, sed prudeiuein. aQuamvis enim sancius, tn- B dicta susciperet, auiliens quod causoe suse intendi
iiien homo est, quem non polest (ieri, ut non ali- cognoscerel. j
quid laleat. Inlerdum enim aliquid uiileputamus, Quid eniin habes, quod non accephli? Nihil illum
quod inutileest;'nec enim omnia membra aul lale- honi ultra dicit consecutiim ab aliis, quam ab eo ac-
ra couversaiionis humanoe descripta babeinus : ab ceperat, ideo frusifa queri; quod enim liabebant,
iis auiem qtisegravia sunt, aperte prohibiti sumus. ab Apostolo acceperant. Ad unum aulein videtur lo-
Nam quoedamcaus.e nos fallere solent ex causis ali- qui, quia ad parlemlplebis Ioquiiur.
quibus ortae; ut quod non est uiile, pulemus ulile : Si aulem accepisti', quid gloriaris , qnasi non acce-
quod leve quidem est; quia proposiium liberum est. peris? Hoc quasi insuliatores Apostoli agebant per
( Vers. S. ) Itaque nolile anle lempusjudicare, imperiiiam; ut eadem audienies, quse ab Aposiolo
donec veniat Dominus. Monel illos ne judiccnt, jatn didiceranl, illum evacuanies, dehorum hiagisle-
cum judicandi sint, ei habeant duplex peccatum, rio gloriareiilur; eloquenlia enim conimendali,
siciit ait Dominus : Notile judicare , ut non judice- pi'__dicalionisgloriatriin se convertebant. Apostolus
mini (Mattk. vn, 1); sed exspectate diem judicii Dei, vero" contemplibilem se voiebai videri, dununodo
ac si fideles et boni sint. Injuria enim judicis est, si Dei gloriam faccrel accepiabilem.
ante cognitionem ejus a servo procedat judicium aut G (Yers. 8.) Jam salurali esiis, jam diviles facti
senleiilia. esth, sinenobh regnath. Ironia esl, ut dictint; ira-
Qut ei ittuminabil occulla tenebrarum, et manifesta- sceniisenim verba 125 sunl,noii confirmaniis. In
bit consitia cordium : et tunc laus erit nnicuique a quibus enim tanla viiia arguil, reguare illos dicil; sie
Deo. Hoc dicit, quia in die judicii nihil oceuluim eniin puiabaut, gloriantes de iis quoea pseudoaposlo-
eril eorum, quoegesla attl cogilaia sunt: el simpli- lis iradebanttir. ,
citas et hypocrisis illic apparebit; ul eli-ui despeclus Et itiinam regnelh , ul et nos vobiscumregnemus.
hahebaiur, forte appareat dignus : ei qui aliquid Ut pius paler eiiam ingratis filiis bene opiai. Qui
esse puiabaiur, inveniauir reprobus. h Oinnia enim enim polerat fieri, ul sine aposlolis regnarenl? Quid-
nuda eruni in die judicii, et lunc laus eiit bene quiii enim non abapjoslolis lradiium est, sceleribus
agenti vel cogitaiHi. ilic enim qui laudatur, inipro- plenuni est. Sic laroen ordo fueral dicere : Ul no-
babilc est an dignus sit, sicul et in alio loeo dicit : biscum regnelis; sed quia prauniseral : Et ttlinam
IVojiejijtn qui se ipsum commendat,ille probatus esl: regnelis, aliter dicefc non potuit nisi: Vl el nos vo-
sctl qitemDeus commendal(II Cor. x, 17), quein uli- biscum regneinus. Regnare auteni cst de spe el pro-
que nibil latct. missis Chrir-li secufum esse, el gaudere in iis, quse
(Yers. 6.) Hmc autem, fralres, Iransfiguraviin me, " adversa propler nomen Cliri.ti aecidunt; lucrum
el Apoltopropler xos; iil in nobis discatis, ne supra enim afferunt, non delrimenlum. Unde aliolocodi-
quodscriptttm esl, unus pro uno inflelur adversus al- cit: CKJJJ infirnwr, tunc potens sum (H Cor. xn, 10).
lerum. Transfiguravii hoec in sc ei ApoIIo, dum (Vers. 9). Ptifo bnimquod Deiis nos aposlolosno-
pseudoaposloloiuni glorias et iraililiones pcrversas vissimos oslendit, quasi morti deslinalos. Iloe ideo
sub sua persona et ApoIIo evncual, summatim illos personse suo. deputat, quia semper in necessilaie
designaus, non singulalim ; nefoile major discordia fuit, perseciitiones j ct pressuras ulira caileros pas-
in populo nasceretur. Nemo enim audiens nomen sus, sicui passuri sunt Enoch el Elias, c qui ultiino
suum laxari, aul ejus cui favel, coiuenlusesl tacere : lcmpore fuluri sunt 1apostnli. Milii enim habenl ante

a Vet edit. et mss. non pnuci, Qi<amw'sejjj'mhomo pedilavil cod. Yall. jilnos in lexlu.
est, qitem non potest, nhi aliquid laieql; Rom. edil. h Mss. aliquot, omjjmenhn noia erunt.
cuin Gill. in niarg. et inss. nonimllis Iociun saiis e Corb. ms., qui in uliionem prmfuiitri sunt apo
eommode sic ernendaral : Quis enim honio est, sloli. Milti enini habint anie antickristum.
quem non aliquid lateat; sed veram lectionem sup-
«05 GOMMENTARJAIN EPIST. AD CORINTil. PRIMAM. £00
_ Ciirislumad prseparandum populum Dei, etmunien- A (Vers. 15.) Maledicimuret bejiedicimus: male ira-
das omnes Ecclesias, ad resislendpm aniiehrislo, clanles enim se horlabanlur ad bonum. Persecuiio-
quos el persecutiones paii el occidi leclio Apocalysis nem palimur el suslinemus; quia persequentibus se
leslatur. Horum ergo lempus suo tempori compara- non resisiebanl. Blasphemamur et obsecramus: blas-
vil Appsiolus dicens : Quasi morli deslinalos (Apoc. phemaiiies enim rogabanl, ul permilierenl sibi reddi
xi, 8 et s.g.),ud hoc enim venluri sunl, ut occidan- rationem. .
tur. 12@ Tamquatn purgamenta kujus mundi facli su-
Quiqspeclacnlumfacli sumus huic mnndo, el ange- mus,a omniumperipsemausquemodo, Non resisiendo
Ihei kominibus. Quia eruiu speciaculum et Euocliet ulli, neque vicem in malis reddendo, sed semperse
Elias usque adeo, ulcorpora coru.u in platea pro- subjicicndo^ ut pcr paiicntiam revocarct ad bohum,
jicianiur in conspeciu lotius populi infidclis; ila et coniempiibilis eldespecius fiebat. Vsque modo,idesi,
apostplispeciaciiluiiifaciisunl; quiapublice rideban- usquenunc etiam apiid€orinihios, pro quibus.liaic,
lur, posili ad iiijui-iam el niortein *_uainpassi sunt. j|uae supra memorat, mala passus est. El quoiiiam
Miindnmaulem,angeloselhoniines dixil;<jiiiaetaii- humilitatem suam nihil in his proficcre vidobal, que-
geli mali sunl, dicente David inpsalmo sepiuagesimo ritur dolore comraotus taniam subjeclionem et in-
septimo : YexalnH illps per angeios malos, el homi- Bjurias nullura fructum habere potuisse; sed et
nes mali et increduli; his aposiplorum injuria. ob- quod deterius est, in pejus profecisse.
lectamenip sunl. Mundus ^ulem idcirco infidelhas {Vers. 14.) Npn ul confundamvos, kwc scribo : hop
dicilur, qiiia.visibiliasequilur. est, non ut ruborem vobis faciam, haecscribo, sed
(Vers. 10.) A'oss(u/(i propter Ckrislum. Yernm est utcorrigatis. Sed quasi.fittosmeos cliarissimosmoneo.
qiiia amaiues Chrislum, smllisunt mundo. Vosau- iAdliuc se supplicem fatii, ne correpti, ei ad iram
letn prudenles inCkrhlo. Qui prudens inChrisio ju- provocaii, adnioiiitioues ejus spernereiH. Id agit ut
dicalur a peifidis, non recteasserit Christum. De- juedicus salularis , qui putiimina abscindens, dolo-
nique Marcion, quia negat Filiuir, jftei, el inearnari rem illalum spe el blandiiiis mjtigat, ul oegcr se cu-
Deum poiuisse, prudensest miindo,etPliolinus, quia rari permittat.
non fatetur Clirisluin perid quod natus-est, Deuni, Vers. 15.) Si enim decemvniiiia pmdagogorumha-
sapiens videlur mundanis. buerilis in Chrislo , sed non itiultos palres. Nam in
Nosinfirmi. Infiimi ideo, quiasine adulalione ct Ckrhlo Jesu per Evangetiumego vos genui. His diclis
ciun siuliitia , sicttt videlur mundanis, prajdicantes oslendil nullum posse eo affectu diligere illos , quo
Clnisium injuriis subjiciebanlur; Vos auiem faries. ipse eosdiligebai. Quis eniin alienos lilios suis prai-
Ideo fortes, quiasic profiiebanlur Glnislum, ne of- C poiiai in araore? Ac. perhoc nionita ejus, qui et pro
fendereni homines, ut essenl securi. his lanla mala passus esl, non debere cos sper-
Vosnobiles. Qui enim Chrislum.non fateiur, quia nere.
Abrahic protnissus est, et ab initio proediealus , iiic (Vers. 1G.). Obsecroergo vos, imilatores mei es-
nobilis conlra GhrUtum est;quia antiquiiaiem pro- tote. 0 benevolenliam sancti Aposloli, qui obse-
missi Cliristi aliis depulat. -Nos veroignobiles. Igi;o? crat iilios, ul iniilenlnr pairem, bocesl, sporiie ro-
Jjilis ii.undo est, qui Chrislum, quod mundus dene- gat trgros, ul recipiant medicinahi 1 In liis lanien
gai, abiniiio profiielur. Ha_cigituroini)iasupradicla, sui illos imitatores vuli esse; ul sicui hic mulia exi-
qusc negare videlur, coiifirmat, el quse quasi confir- liaprosaluteeorum abiiicredul.is pasmsesl, el non
inare vidclur, negal. Irascenlis enim verbasunl, qui cessii, dumiiiodo per dies ef nocles evangelizarel il-
negando coufiletur, ei confiiendo negai. lis doniim gratisc Dei; ifa et iili manentes in fide
(Yers. 11,12.) Vsque ad kanc horum et esttrimus,et ejuseldociiiiia, non recipereni falsorum apostolo-
silhrius, e. nudi siimus, ei colapliizmnur,cl instabiles rum prava coraincnta, 15sedresistorent coritemiientes
swniis, et laboramusoperanies ntanibusnosirh. Libeie opprobiia, aut delraciiones, ul palri suo spiritali
eiiini ct juxla veram fidem sine aliqua adulalioue iiivioliUinnreservarenl affecUirii._
£liris.uin pisedicantes, et gesta prava. vitee arguen- D (Vcrs. 17.) Idco misi ad ros Timoikeum , qui est
ies, gialiam apud homines non habebani, ct cola- fdins metis chaiissimns el fidelisinDomino. Ilortalur
plijzabanlnr, id est injuriis agebanlur, et instabiles illos in hoc eodem Timotheo,. quem ideo eharissi-
erant; quia fugabantur , rie in ioco diu manen.es, mum el fideleni filium oblestatur in Doiiiiho, nt in
plures docerenl. Ideo el manlbus operabanlur, quis hoc discerent, quid pecarent; cuiri eiiim Jiuic le-
non solum graiiam apud homines non liabebanl; ve slimoiiium perhibcl, illos arguit.
riun etiam ab his accipereindigimin erat,<_ui enori Qiit ?_os cominonefacialrias meas, qum sunt in
siiidebanl, sicul dicit in psalmo ceniesimo qnadra- Chrislo Jetu, sicut ubique in omniEcclesia doceo. Per
gesimo : Oleum autem peccatorh non impingucl capu, islum qisein fideleni iilium in" Domino 'ooiifinnat,
meum(Psal. CXL,3). Quia etliberlaiem argueridi amii reverli illos vult ad regulam a se tradiise veritaiis;
lit, et peccat, qui abeo accipil, qui ideo dat, ne cor utcommonili verbis et exemplis operuin ejusresi-
ripiatur. piscereut, cognoscentes non.perperam se fuisse ;<b
a Rom. edif, lamquam luslramenia usquemodo.
h Omues edil., sed pershterenl; omnes mss., sed reshterenl.
_07 AD OPERA SANCTl A.I6ROSU APPENDiX
Aposlolo doctos, quando eadem tenere omnes Ec- A quem sit reum, abjicere, aut probare non valet, im-
clesias discerent. niunis est, el judicis non eslsine accusatore dam-
(Vers. 18.) Tamquamnon venlurus essem ad vos, sic nare, quia et Doniinus JJudam, cum fur esset, quia
inflati snnt qnidam. Indignabantur quidam Corin- non est acctisalus, minime abjecil.
thiorum, quia nonibai ad illos, non desiderio, sed su- Vl tollerelur de medio veslrum, qui hoc opus fecil.
perbia, quod quasi indignos illos haberet; cum ma- Cognitoopere isto , pellendum illum fuisse decostu
gis Apostolo hoc sludium fuciil, ut de indignis face- fralernitatis; omnes enim crimenejus sciebanl, etnon
rel dignos. Habebal ergo volum eundi, sed majora arguebanl; publice enim novercam suara loco uxo-
erant, quse agebat. ris habebat. In qua re neque tesdbus opus erat, ne-
(Yers. 19.) Veniam autem cito advos,si Dominus que tergiversatione aliqua poteral tegi crimen.
pennherit.'' Post commonitionem promitlit se ire ad (Yers. 5-5,) Ego quidetn absens corpore, prmsens
illos, sed si Dominus permilterel; ul quia plus scit autem spiritu : id est, absens facie, prsesens autem
Deusquam homo, ideo si sciret opera. pretium esse, auctoritaie spirilus , qui nusquam ahest. Jam judi-
permitteret: et si non iret, Dominum non sivisse caviul prmsens, eum qui hoc admhit, in nomineDo-
oslenderet, causa utiqiie indignitatisillorum. mini nbstri Jesu Ckristi congregalis vobh et meo spi-
Et recognoscamnon sermonem ittoruxn, qui infiali B rilu, cum virtute Domini nostriJesu, tradere hunc
sunt, sed virtulem. Confundit illos, quia cum oblique Satanw in interitum carnh. Quoniam d oiniiis carnis
conversarentur , indignabantur, quasi digni essent voluptasa diabolo esi,acperhoc cum huic voluplati
ab Aposlolo visilari. remitiiiur, traditurSaUmae; caro enim hoc h.ibel in
(Yers. 20.) Nec enim in sernione esl regnuin Dei, nalura, ut intereat; anima ergo cum sc jungit desi-
sedinvirtule. Ut sicut regnum Dei non splendore derlo ejus, infirmans spiriiualem suum vigorem, si-
verborum commendatur, sed virltiie signorum, ita mul interitum patilur. Ilaque si hiccorrep(uss_upri
et hi non verbis nudis, so.dvirtute operum spiritua- admissi, erubescerel ejeciura se, non iuteriret, poe-
lium dignos se oslenderent ab Apostolo visilari. nitciitia subsequenle. |e Non lanlum ornnium con-
(Vers. 21.) Quid vullh? In virga veniam ad vos, sensu et praeseniia ; sed viriule Domini Jesu, id esl
an in ckarilate et spiritu maiisueludinis? Terroris seuteniia cujus Iegatioiie fungebaiur Apostolus, ab-
verba iufert, ut pudorem passi, qui inflali erant, jiciendum illum de Ecclesia censuii. Cum ejicitur,
liumiliarenlur; ut si vere Aposloli prseseniiam de- tradiiur Satanae in interilum carnis; et anima enim
siderarent, proepararent se ad excipiendum eum, id et corpus intereuni, quando quoecontra legem sunt,
esi, abluerent se b ab omni macula criminis; ut ve- fiuni.: sed ln hac aliier causa inlerilus carnis ho-
nicns ad illos, la-tiiiam habeiet quasi cum filiis cha- C mini dcpuiatur. Quamquam enim omnia pcccata car-
rissimis. nalcm boiiiinem prassieiil, hoc tamen specialiler
GAPUT V. desiderium carnis est, f quo cum corpore tradii ge-
(Yers. 1.) Omninoauditurintervosfornicatio,ettalis hennoe; quia "victaariiroa, sordibus maculala anima,
fornicatio, qualis necinter qenles. Ut quam gravesit libidine carnis fit caro ; sicut ct corpus recle guber-
istud 127 peccatum ostcnderei, necabiis boc dixit nalum spiritale appellalur. Animus tamen est _ qui
admitti, quiDouinnesciunl; utproindequa pcena hic aut vicius iliecebris, tolumhomiiiem carneunl faeit:
muictandusessel,ostenderet,c qui sub oeternael di- aul in vigore natttrse sueemanens, carni praestal, ul
vina jusiiiia conslitulus , lanli sceleris crimen ad- spiriiualis dicatur. j
miserat. Ut spirilus salvus sil in die Domini Jesu Chrhti.
Ila ul quh uxorem palris kabeat. Praemissi crimi- Tradil conlaminatum supradielum Satanae, ut spiri-
nis prodidit genus; ut non solum illum aperte tus salvus sit in homiiiibus Ecclesiocindiejudicii;
reum morlis faceret, sed et adbaorenles illi non im- nisi enim ejeetus esset, non fieret salvus spiritus
munes a crimine demonstraret, in quo cnim diffl- Ecclesiae in diejudieii.Deserebat enim omnes con-
eile peccatur, plus facit reum. taminalionis causa, ut in die Doniiiiinudi ab Spi-
(Yers. 2.) Et vos infiati eslh , et non magh lucliim^ ritu sancto inventi, audirent a judice Domino : Re-
kabuisth. Superbiam illorum in lanlum humiliat, ut cedite a me, non novi vos (Matth. vn, 23); sicut di-
non querulos jam, sed magis supplices faciat. Eranl cit ad Romanos : Si quh aulem spirilum Ckrisii non
enim ct ipsi participes , dum palerentur reum tam kabel,' hic non est ejus. (Rom. vm, 9); et in alia
jngentis faciuoiis secum incorreplum convenire ; epislola : Notile conlristare Spirilum sanclum Dei.
ulomncs uno consilio abjicerenl eum , si negnret (Epkes. IV, 50). Si enhh contristatur deserit, ei non
emendare se. Si autem quis polestaiem non habei, eril salvus: nou ulique sibi, qui impassibilis est:
i
a Ms. Corb., Pia commonilionepromitlil, etc. edit. procferunt etiam nam pro non, nec non perinde
]) Noiinulli mss., ab omni ptaga criminh. 3CRom. edit. omiltunt \ianlum, quod nos e mss. ali-
c Mss. aliquot. qui sub lerrena el divinajusliiia. quol restituimus. I
dIia mss. et edit. vet.; at Rom. edit. voeem omuts f Mss. nonnulli, et Rom. edit., quo sordibus md-
iiinc resecarat. culala anima, a libidinecarnis fit caro, etc.; Thuan.
e Noiiiuilli cod., iV/iiiJomnhun consensu, elprmsen-. quod sordibus maculalam animam cum corpore tradii
lia Spiritus, cujus legalione.... de Ecclesia prmcepit; gekennw.
alii mss. et ediu inter seconsenliunt, nisi quod vet.
' ""
209 COMMENTARIAIN EPIST. AD CORINTH. PRIMAM. 210
sed nobis quibus datus est: ut per illumDei filii esse A ATebiti ferme.ntomatilimet nequiiim, scd in azymis
probeniur. Res enim quse amiititur, salva non esl_, sincerilatis el veritalh. Hoc est, ut, sincerilas niuii-
non utique sibi, quse ubicumque sit, necesse esl ut dam vitam facial, veritas autem omnem fraudem
sit; sed ei a quo amittitur. excludat.
"
(Yers.6.) a Boua esl gloriaiio veslralllocest, hon (Yers. 9,10). Scripsi vobh in ephlola, necommi-
liona est; keti enim erant, cum magis conlrislari de- sceamini fornicarih. Scripsisse se significat prius,
bueri.it in fratre tani acerbe peccante, sicul trislis ubi commonet illos, ne jungereutse malse vitseho-
fuil Saniuel in Saul peccanle. A quo crimine mali minibus. Etquianon intellexisse forieea quse scri-
doclores aut dissimulabant, aut negligentius argue- jiserat, videbaiitiir; nunc in bac epislola quid seri-
bant(sicut etHeli sacerdos (IReg. u, 25), filios stios pserii, inlerpretalur diceus : IVOJIittiquefomicarih
peecantes in Deum) h ne amari essent hoaiinibus. kujus tnundi : sed a fralribus lalibus scripsi rece-
Nescith quid modicum fermenlum lotam massam dendum.
corrumpii? Ila el peccatum unius ; quod cogniium Aul avaris, aul rapacibus , aut idolh sercientibus ;
non arguitur, multos cbnlaminat; jmmo omnes qui alioquin debuerath de kocmundo exisse. Igitur inlel-
noriuii, et non devilant, aul euni possint arguere, leetum eorum arguil, qui pulabanl forte quia ab in-
dissimuiani. Non enim sibi videtur peccaref quando B credulis, fornicariis, aui avaris, aut rapacibus. aut
a nullo corripiiur aui viiaiur. idolis servientibus prohibuisset, non a fratribus; et
128 (Vers. 7.) Expurgate velus fermentum, ut silis ideo illum qui uxorein palris babebat, inter se esse
nova conspersio.Hoc duplici genere accipiendum est, non oegre ferebanl.Si igitur bis comniisceanrini, in-
quia esl elfermentum humanndoclrina, dicenteSal- quit, melius erat mori vos ; compendium est enim
valore : Caveteafermenlo Pkarismorum (Malth. xvi, "maleageiuibus, sicilius moriantur, quamsi diulius
11), id esl a doctrina. Ei ad malam ergo docirinam in peccatis verseniur. •
cavendam, et ad hanc causam -dicium esl, quia eje- (Yers. 11.) Nunc aulem scripsi vobis, ne commi-
cto fornicatore, velusfermenluin ejicitur. Ideoautem sceumini. Si is qui frater nominatur inler vos , esl for-
vetus quia antiquierroris peccatum cst. Novaautera nicalor, aul avarus, aul idblis serviens, aut maledicus,
compositio, Cbrisli docirina esl. - aut ebriosus, aut rapax, cum hujusmodi ne cibttmqui-
SicaCestis azymi. Azyma ex causa non fermeuta- dem sumere. Gum fralre prohibet cibum sumere,
tse farinaedictmn est, cum filii Israel ejecti sunt de cum infideliaulem rion prohibuii, quippe cum dical:
.Egypio; ut ferinenlum vetuslas h.iberelur, azyma Si quis vos vocat ex fidelibus ad coenam, el vuliis
auiem novitas. Abjectis enim veieiibus erroribus irc, oinne quod appositum fuerit, manducale (Luc.
^Egyptiorum in novam lcgem inducli sunt; ita et ^ x, 8). Ideo ait :
Corinthii post paganorum errores in Evaugilium (Yers. 12.) Quo enim mihi de hh, qui foris sunlju'
Chrisli indueti sunt. Horlatur ergo, ul secundum dicarel Yerum est quia perfidos episcopus non po-
professionem suarri, quam ab Apostolo sub noniine test judicare: cum fraire auiem in quo vitia Jiaecre-
Chrisli acceperant, el viverent, jam vilae novae cul- periunlur, non solum sacramenia non edenda,.sed
tores: el hoc est azymos esse. sednec eonimunein escam docet; ut erubescat, cum
Pascha nostrum immolalv.sest Chrhtus. Secundum vitalur et se corrigat.
Legera docet novitalem paschae raiione consistere, (Yers. 15.) Nonne deHs quiinlus sunt, vos judi-
et ideo Chrislum esseoccisum, ut exeo novapraedi- calhl Judicat quis, dum discernil cui fratri adhse-
calio novam faceret convcrsationem; iit quia paschee reat, quem argual, quem devitet, Nam eosqui forh
rationem colimus , veierem viiam non sequamur. . sunl, Deus dijudicabit. Superius : Nolite , ait _ aitle
Pascha itaque iinmolalio est, non transiius sicul tempusjudicare (I Cor. iv, 5); hic hon prohihet. Sed
quibusdam videtur; prius enim pascha, "elsie trans- superius incoghiia per suspicionem maxime de re-
iius, quiaanle exemplum Salvaioris estelsicsignum ciore prohibuit judicare; quia Dei solius est occulta
salutis. Nec enim anle signum, quam crux; nam oc- judicare; hoe autemloco, ut fraler fralrem exami-
cisb vespere agno , In _Egypto filii Israel pascha " nel (II Cor. xm, 5), etiam jubet, sicut alio 129 loco
-egerunt, ex cujus sanguine posles signarunl; ut dicit : Vos ipsos tentate, si eslis in fide : ipsi vos pro-
noctu Angelus transiens , ea loca non conlirigeret, bate (II Cor. xv, 5). Qui auiem foris suiil,~in die ju-
qusesanguine agni fuerant oblila (Exod. xn, 28). dicii damnabuntur;- quia dixit Dominus : Qui non
(Vers. 8.) Itaque fesla celebremus, nonin fermento crediderit, jam judicalus est (Joan. ui, 18). In -
quo
veleri. Hoc est lsetiliam habentes renovationis, facla enim spes non esi, pro mortuo habendus est.
velera fugiamus, immundiiiam omnem abjicientes Auferte malutn ex vobis ipsis. Adhuc commonel,
a nobis, quse estcorruplio; quia sicutfermentum to- ul discernanlur a malis et operibus et hominibus.
tam massam corrumpil, ila el mala vila lotum ho- CAPUT VI.
minem. Efgo ut non solum a turpiiudine vila. nos (Yers. 1.) Audet aliquis vestrum adversus allertim
observemus, sed el ab iniquitatis siudio, adjecit: liabens negotium, judicari apud iniquos, el non apud
a Ita mss. prope ad unum; omnes vero edit., IVoit arguebat.
esl bona gioftalio ve,slra,hoc esl, mala est. . " Corb; eod;, malis non emendaniibus, si dtitis, eWi
h Mss: fteinig.'"ae taiid., tie aiiiarus esset, ebs von
211 AD OPERA SANCTl AMBROSII APPENDIX. 212
sanclos? Iniquos duplici genere significat, et qui noii _4meu puiaront audienda jut lerminanda; ad rubcreiii
credunt, et qui leges a Deo mundo crediias frequen- eormn ajt : Coiitcmptibit°s qui sunl in Ecctesia, illos
ler cuin adulaiione interpreianiur, auctoritatem ha- ad judicandum conslituite. StiiU enim in Ecclesia et
rum idolis deputanles, ideoque iniqui suiu; et qui. lignea vasa ; tam enim ihlractahilcs et ineorsideralos
iii Ecclesia magis iex esl, ubi Dominus legis timelnr, eos sigiiificavit, ul imperitos fortp ex fratribus ju-
melius dicit apud Dei ministros agere causam: fa- dices eligcreiU. Hoc de experto Aposlolus; sciebat
cilius enim de Dei limore sententiam legis veran; enim qnam tepidiet improvidi in reliquis causisfue-
promunt. rant deprehensi. |
• (Yers. 2.) Aul ignowlis quoniam sancii hunc tiiuii- Sicnonest inlcrvos qilhquam sapiens, qui possii ju-
dum judicabunt. Nibil otiose dicit Aposiolns; idec dicare inler frairc.m suutii? Quia ergo suni, in<|uit, sa-
enim hunc mundum dixii, ul oslendat et alierum; piontes fratres, aliqui iioruin eligantur ad judiean-
quiaet Joannes apostolus (I Joan. i, 18): Nolite, ait dum quorum judiciumi 1. miretur mundus. llagnus
diligereliuncmundum. ElDominus in Evangelio : Sic, enim pudor est, si inter eos qui dicunu.ir Deum co-
inquit. dilexil Deusmunduni, elc, (Joan. m, 16). Hi< gnovisse, non inveniatnr, qui examinare possit ne-
ergo tnimdus in errore est, non. ille superior, ad cu- gotium" juxta jus evangelicum. Ideo aulem fratrcm
jus simililudinein hic factus est. Unde homo bicpo,- R judicem eligendum dicil, quia adhuc reclor Ecclesiae
situsesl, ad imaginem Dei faelus, til sicui in sopc- illorum non erat ordinatus.
riore muudoab nno Deo sunt omnia, ita el in hoc ab (Vers,. 6.) Sed frater cum fratre judicio cpiilendit,
uno liomino omnes haberent originem. Hincest unde el lioc 'apud infideles. Manifestiim est quia infideles,
Moyses in Deuleronomio : Ciim divideret, inquil, Al- aut arbitros; ut assolet fieri, posttilatos sjgnificat,
tissimus gentein, quemadniodum dhpersit filios Adw : aui judicem ptiblicum, cui dici solel: Hodie dies
slatuit fines genlinm secundum numerum angetorum sacrorum est, jus dici non potest.
Dii. (Deul. xxxn, 18). Quid lam aperium, hunc 130 (Yers. 1.) Jam ' quidem omnino deliclum in
mundum'snperioris essc imaginem cersa. ex causa; vobis est, quod judicia <habelisinier vos. Peccaium
est euim el Hiernsalem ioferior; e! illa snperior, esse significat, quia fral'>r cum fra.re liiigat, cuni
qnam inairem noslram vpcat idera Apostohis (Ga- danda opera s'n, ut concordes sint, quasi germani;
lat.iv, 26): esl inferior paiadisu«, in quo homo maxime cum fides noslra paci sltideat. Quamquam
positus, mandaliim et ut operaretur. ibi, elut cusio- euim chrislianus litigare noii deheal, laisieii si grnve
dire', accepii (Gen. n, 8). Est et ille ccelestis, quid [uerit, el quod contemni non possit, caiisam ad
in quo rapius Aposlolus, auilivit verba arcana Ecclesiam deferai; ne,cA daranum ad pr&sens, cl
(II Cor. xn, 2). Jiidicabunl ergo sancti bunc mun- C offensionem forte incurrat.
dum : quia cxcmplp fidei illprum perfidi.s muncli c
(Yers. 8.) Quure non\ magh iiijiirirjm accipiiis?
damnabitur. qnare non rnagh fraudem? Sed vos injuriam fncilh,
El si in nobisjudicabilitr mundus. Tunc judicabilur el fraudalis : ct hoc fratribus. Nunc bos cjyripil,
Luc mundus in nobis, si o.pus perfidorum liominum quorum'iiijusliiia jurgium. generatur; quia ncn so-
non inveiiiatiir iu nobis. Indigni ergo sunl hujusnwdi, lum per fr.iudcin admi.sam rei suiii, sed el parlem
qui eliain de minimis jttdicenl? Ho.cest, non sunt habenfdeUcli illorum, qpi coacti injuria aui fraude
ulique indigni ii, qui ips,ummundum judicaturi sunl, eorum, infideles rogant ad, jpdipandum :-et cum
ea judicare quse mutidi sunt, fraudeni aul injurias illatas persefpii non deberent,
(Vers. 5,) IVesciJtsquoniatn angelbs judicabimvs? non sohim vindicant, sed et ipsi fraudem et injn-
Addidit plus,' dicendo : angetos judicabimus, id est, rias faciuut; ut punienda exempla fratribus tri-
poteniias spiriiales, quas alio loco lr_.dilin fcelesiir hjiant. El quid aliis facere credalui', qui non p.aicil
bus degere, eodem generejudicandos angelos a no- suis? j j
bis, 0,uo et mundus. judicabiiur. (Vers. 9^ 10.) an nescilis, quia iniqui regnum Dei
(Vers. &, 5.) Smcularia igilur jndicia si habueritis, npn podsidebunt? Hoc diclo osiendit illos non nescios
conlempiibiles qui sunt in Ecclesia, illos ad-judican- D peccare, ac per hoc grayius vindicandiim. d Si enim
dum consiiiuite. Soecularia judicia sunt, ad corpus imiiiisericord.es rei sunt apud Deum, quanio magis
pertinenlia vel corporeaJEl quia non sic.fieri debei, iniqui? Nolile errare; riam neque fornicarii, neque
adjectt; a A.dreverenliani vcslram d.ico..Ne qnia sti- idotis ser.vientes,neque adulleri, neque hiolles, neque
pra negotitjm nominayit, sedquale noij significavit; niasculorum concutriiores, neque fures, neque avari,
snnt enim et divina negotia, dicenle eodem,: Adju- n,eque bbriosi,,neque mate.dici,nequerapaces regnuin
tor negotii inei (Rom. xvj, 2). Et s_secularigIprle judi- Dei possidebunl. Non h__p idcirro nipniprayil quasi
cia, <juiaprohibuerat apud peifidos «genda, fptatnvis nescirent, apud quos ahniim et sex liienses -sedit,
iti Ecclesia, sicut audierant, a qualibuscunique ta- docens Evangelium Deij: sed comiiionnil, ut resiau-
rl Edit. et mss. nonni!lli,a</i/ei'ecjfjidiam;aliimss. ac mss. iioii pauci, juxta jits evangelicum, babelur
plnres ac potiores, dd nverendam. k\. seq. versn pro in aliis cod., juxlaejus evangclium.
divina negoiia, solus Corb. legit, dirina jutlicia. 0 Roin. edit. et quidam mss.,, injuriam pathmni?
h Iia mss. aliqni, el vei. edU.; Hom.1vero, iiiiileiur quare non magisfraudtnnini.
mundus; at plures mss., nuretur nmndus; Corb., ju- d Edii. quajdam Paris., Si enim miseiicordes,. '
dicio exanmabilur mundus, Infraau.tem, ubi vet, edit.
"
215 IN
COMMENTARIA EPIST. AD'CORINTII. PSIMAM. 214
rai-et in iilis reverentiani Legis, ei meritttm ad re- A quid aclurus essei postca. Denique stalim ad supe^
gna ccelorum (Acior. xvm, H). riorem seiisum, breviter inlerini fccommenriaia, rc-
(Veis. H.) Eihoc quidem fuistis. Ne omnibiis hoe dil; hoccnim ideodixii, quia licebai illiab bissum-
ascribere videretur, aut cerle omnes ab his crimi^ pius accipere. Sed quoniam scicbatpseurioaposiolos
nibus imniunes fncerel, si facerei (probibuisse eniin occasionem qiiserereaccijiiendi,noluitabl)isaceipere,
videbalur, non revelasse ciiniina illorum) idcirco sic ne cattsa venlris vigor -evangelicscveriiaiis loi pe-
ail: Et hoc quidem fuistis. Et ne ad iram illos pro- scerel. Si enim ab iis acciperet, qnos in laniis vilijs
voearel, adjecii : Sed abluti esiis; ut agnoscenles arguebal, auctoritalem magistetii concessam sibi a
crimina Tei frcii, statini rcspirarenl audientes: Sed Domino inclinabat; non enim poiesi consianter ar-
ablmiesiis. Soleutenim aliipii pudorem pati, et cor- gui aquo accipilur: maximecum ideo prprnplus ad
rigore, cum de se audiunl bona. dar.dum sii, nl sibi lmmiliet propposilum. Unde ct
Sed sanctificali estis, sed jusliftcati cslis in nomine dicil : Sed ego sub nullius redigqr poleslate.
Domininostri Jesu Ckrisli, et Spiritu Dei jjos/ri.Tkec (Yers. 13.) Esca ventri, et venier escjs, Deus au-
omnia beneficia puriiaiis in baptismate conseculi teni ct liunc ei has desiruct. Desiruclio venlris esi,
noscuniur, quod est fuiidamentuin evangelicse veri- cuin edendi cessat officium: escas vero deslructio
taiis. lllic enim omnibus peccalis depositis, ablui- B ttine erit, quando steierit naiivilas. Pseudoapo-
tur credens, el jtistilicatnr in Domiui nomine, et sioli auiein, qui non uiique religionis causa, sed quse-
per Sjiiriium Dei noslri Deo filius adoplatur. Per slus circumibant, peccantibus aniari esse -nolehanl.
hoc admonet illos quanla et qnalis sit graiia, quam Corpus aulcm non fornicalioni, sed Domino. Nunc
per veram iradilionem assecuti sunt: posiea vero redit ad superiorpm sepsum : El Doiqinus cofpori.
contra hanc rcgulam fidei impulsu malorum doclo- Quid Dominus c.orppri? Subauditur immorialiialfm
rum semientes, bis beneficiis se exuerunt. Unde id resiisciiaio prseslabil; corpus eninj Deo djcalum.,
agii, ul revocet illos ad veram et priniarq senlen- dono spiriiaii remunerabitur meriio duciq, id esi,
liam; ut recuperarent, quod fuerant eoospcuti. anipii.
a
(Vers. 12.) Qmnia mihi licent, sed non pinnia ex- (Vers. \&.) Deus vero et Dominum suscitavii, et
pediunt. Quibusdam videtur propier liberiatem con- nos suscitabit per yhiniem suam. Idem senstis est,.
cessi arbilrii dixisse Aposiolum : Qmnia iniki li- qttem exemplo voluit Dppijiiicse i'esiirreclionis fir-
ceni, etc.; ut liceat tonicari, non lamen expediat. mare; virius enim DeiChrisius est, qua npjs susci-
Sed quomodo licet, quod prohibetur? Aul certe si labit, et ipsum Domirtum. Hoc djxil, qnia ipse Do-
omnia licent, niliil ppiest dici illicitum, Sed licet, minus corpus suum snscitavit, sicut et ipse Donii-
non lamen expedit. Hoec susurrant poiius, quam C nus ait: Sotvite temphim hoc, et ego tribus dicbus
assernnl, aul immemores aut neg.igeijles, Dicit enim susciiabo illud. Hoc puiem dixit de teniplocorporis
Joannes Bapiista ad Herodem : Non lipel libi kabere sui (Joan. n, 19).
uxorem fratris tni (Marc, vi, 18). Sed fprle Joannes (Vers. liji.) Nescilis quoniam corppra vestrq mem-
expers fueril huinani eloquii, inspiralus in uipro; bra sunt Chrhti? G<.rpora postra membra Chri-
quia si hoc esl, dicere debuil: Licel libi, sed non sii suni, sed in novum hominem, qui secundqm
expedit. Sed et Doaiinus similitermulieri Cl.ananoeo. Deum creatusest; quiaipse est caput Ecclesise, Tpl-
ait : Noniicel acciperepanem filiorum, el millere ca- lam ergo membmCkristi, et faciani tnembrq meretri-
nibus (Mattk. xv, 16). El iienim dicit Dominus Ju- cht Abs.il(Epke,s,.\\, fi). Ait, Absit, quia mcrpirici
doeis: A'OJIlegislis quid fecit David, ciim esurirel; o.dhqereniia membra desiiiunl esse mernbra Chrisjj,
qitomodoiniruvil in domum Domini, el panes propo- (Yers. 16,) An nesci.th, qitia qui aditqirel merelrici,
sitionh uccepii, quos npn licebat ei edere, elc, unum corpnsful Hoe dicit, quia qiji conlaniinaiioni
(Mprc. li, 2h"). Oinne ergo qnpd probibeiur, non se adniiscet, unum fit ctinj eo, cui se ad_niscel. Epr-
licet; h et pnine qupd non lieet, prohibelur : sed ali- nicaiio enim ambps unum facit; ut quomodo ip na-,
quando, iniervenieiite causa aliqusi, licei, spd non lura, sic ei in jnacula unum siul. Erunt, inquii, du.p
expedil. P iti c«jjie una (Gen. n, 24). Manifestum est, ut qqja
Otnniatniki licent, sed ego sub nullius redigar pole- mulier de viro est, ambo in carne upa sint/
siate. Omniasibilicere dieii, eascilicetjquseelcoapo- (Yers. 17.) Qui autein adhwret Domhio, unus spi-
siolis ejus licuerunt, quoe el lex cpntinet naluralis, ritus esi. Quoniam in bene agenlibus Spirilus Dej est
nonMoysis; quia mulia prphibuitMoyses propler du- communis cum Deo et hpniinibus.
riiiam cordis populi incrednli ei peryieosi (Matilt,. (Yers. 18.) Fugite fprnicqlionem. c Recte fugien-
xix, 81. Tamen si ad capsam respicias, aliud fuit in dam mdnet fornicnlioneni, per quam filii J),e\
sensu Aposioli, ut Iio_cloquereti!r;haeceiiimproeniisit fuint filii .diaboli, Qmne>peccatum qupd.cumqnefe?
ppstea acijirus hanccausam,sicutfecitetdeillo 131 cerit homo, exira corpus. esl„ Quia .csetera peccata
qtti incestum admiserat; proponit eniin designans etsi, per cprpus generaijlur,;non lanien anirnatni
a Expositio bujus versiculi in mss. non paucis qliis nonnullis res.tiliiinius.
hoc loco pmitfitur : sed reponiuir in sequenti pagi- o llic aiticulus abesta ross. nosiris, al contra in
na; unde alia rursus transponuntur. cunclis exstal. edit, "" -"
h E; omne... prohibeiur, in texlum ex ms. Vall. et
215 AD OPERA SANCTI AMBROSII APPENDIX. 2_fi
i
ita earnali coneupisceiilia faciunt obslriclam et A lionem suam delinquit, in eorpus suum peceat.
obnoxiam, quemadmodum commisceri facit ani- (Yers. 19.) An nescith quia corpora veslra teinplum
mam cum ipso corpore usus libidinis, agens esl Spiritus sancli, qui in vobis est quem kabelis a
in opere carnalis fornicalionis; quia in tantum Deo? Superius (ICor. iu, 16) templum Dei dixit, bic
agglutinatur anima corpori, ut in ipso momenlo templum Spiritus sahcti; quia in subslaiuia hoc
nihil aliud cogiiare homini liceai aut intendere; est Spiriius, quod Dcus est. Hoc idcirco dixit, ut
quia ipsam mentem capiivam subdil ipsa sub- corpora nostra incontaminata servemus; ui possil
mersio et absorbiiio libidinis el concupiscenlia. car- illic Spiritus sanclus habitare.
nalis. Unde subditur: (Yers. 20.) Et nomesth vestri; empti enhn eslis
Qui autem forniculur, in corpus suum peccal. pretio magno. Manifesium est quia qui emptus est,
Oslendit gravissimum esse peccatum; quia ex non est sui arbiirii, sed ejusa qno empus esl, ut non
hoc omne deperit corpus : in coeteris autem pecca- suamj sed illius facial voluniaiem. El quia cbaro
lis portio peril, non tolum. Tolum enim corpus vir preiio empli sumus, propensius Domino noslro ser*
est et mulier;quia porlio viriestmulier. Quicumque vire debemus; ne offensus, a qua nosredemit, inorli
enim aliud peccatum admiserit, exira se peccat: nos reddat. Quamenimcliarissimo pretio nos eniil,
fornicarius vero in carnem siiam peccat. Age, si la- g ut sanguinem suum darel pro nobis?
queo vitam finiat, auf ferro se irncidet, non in cor- Clarificate el porlate Deuin in corpore veslro, IIoc
pus suum videtur peccare, sed in animani, cui vim est clarificare etportare Deum in corpore, ut secun-
facit. Fornicari autem corporale delictum est, quod dum legem ejus ambulemus; pcr legem enim suam
et corpus contingit ei animam : non enim sine de- ipse videtur in nobis. Poriare lamen Deum hoc est,
siderio carnis, quia babet el caro proprium rootum, imaginem Dei in rebus| bene geslis ostendere.
anima concupiscit, ut peccet in carnem; quamvis CAPUTVII.
sine anima nihil possit. Per id ergo quod in carnera, (Vcrs. 1.) Deits aulentquw scripshthmihi bonumesl
quoe ex se est, peccat (ad originem enim retulit) iu hominimulieremnon /aiigere.Pravis sensihus pseudo-
corpus suum dicilur peccare; ut desinat a for- aposlolorum exagitati,qui nuplias perhypocrisin,nl
nicalione, quasi sibi parcens. Novatiano tamen hic, puriores cseteris viderenlur, spernendas docebant,
qui fornicalur, non in corpus suum videtur peccare, hsec per epistolam ab Apostolo requirebani; quia
sed in Christi; aliler enim hoc pronuulial, ul eiiam enim non oblectabantur hac senlentia, prselermissis
jllum, qui fornicatur, in Spirilum sanclum dicat pec- cseleris, lioe solum requirunl. Quibus iamen respondit
care : propler causam, qua abscissus est ab Ecclesia. bonum esse quidem mulierem hon conlingere, quam-
Hoc nulla ratione astrui polest; corpus enim Chrisii G quam non illi illud simpliciter asserant.
non cst unus autduo christiani, sed omnes, singuli (Vers. 2.) Tamen prppler fornicationem, hoc est,
aulem membra sunt. Quomodo ergo qui fornicaiur, in ne quid conlra legem apmilialur, cum quando quod
corpus Gliristi peccat; cum non omnes conlaminet? lex non prohibet, vilatur ; unusquhque uxorem suam
Quod si itaesset, utNovaliano videtur, csetera J,32 habeat, el unaqumque\suuin virum kabeal. Solent
omnia peccaia extra Deum essenl, et sola fornicatio eiiiinquicompendiumqiia.runi, errare. Qui enim fieri
peccatum esset in Deum. Etiam qui vadil ad idola, posset, ut hi ab uxoribus suis se abstinerent, quos
non peccat in Deura, nee qui negat in persecutione; in tantis vitiis reperit? Ideo ergo non permitiit, ne
quia omne peccatum quodcumque fecerit homo, ex- ab licitis se abslinentes, inconcessa prsesumerent,
tra corpus est Christl, sicut illi videlur. Si aulem sicut faclunt Manichsei.
et hoc aliter voluerit pronuntiare, ut neget aliquod (Vers. 5, &.) Uxori "<yirdebitum reddat, shnililer
extra corpus Chrisii esse peccalum, cogetur dicere auiemel ttxor viro. Invipem sibi subjici illos in hac
quia omnis quodcumque peccatum fecerit, in Deum causa; ut quia uniim corpus sunt, una eorum sit et
peccal, et in Spirilum sanctum; ut et fur, et per- volunlas in lege naturse. Mulier sui corporis poiesta-
jurus, et raendax in Spiritum sauctura peccare dica- lem ndn kabeal, sed vir\: similiter et vir sui corporis
lur. Et quomodo est illud, quod ail Dominus : Quia '.0 potcsldtem non kabeat, ,sed mulier. Hoc dicit, quod
omnia peccata el blasphemia remiltentur hominibus: iiequeyiro neque mulleri liceat corpus suum alii
qui autcm peccaveritin Spirilum sanclum, non remit- tradere; invicem enim sibil debiiores sunt in hac
tetur ei, neque hic, neque in futuro (Mallk. xn, 51)? eausa, ne peccandi detur oecasio.
Apparet uiique, exceplis cseteris peccatis, aliud esse (Vers. S.) Notile frattdare invicem.Hoc dicit, a ut
peccalum, quod peccatum dicilur in Spirilum san- conveniat illis in re uxoria, ne dissentio generet
eium. Quibusdam iterum videlurquiaquifornicatur, fornicationem. ATisiex consensuad lempus; id est,
ideo in corpus suum dicilur peccare, quia Ecclesise ut ex condiclo abstineaiil se, propler graiiarum ac-
membrum est : et se contaminans, in Ecclesiam tiones. Ut vacetisoraiioni. Quamquam enim sine in-
peccal, cujus membrumest. Quiergo Ecclesisemem- lermissione orandum sii, meditaiio cnim hoecomni
brum esi, dicendum est illi, cum fornicalur, quia die facienda est; tamen ut oraiioni insisiain, huic
nonsibi, sed inEcclesiam peccai. Porro aulem dicit rei vacandum proeeipit,!interpositis lemporibus ad
Aposiolus, quia qui fornicatur, per id quod in por- Doniinum pfomeiendum ; ut enim riiisereatui-, mun-
a Rora; edit., ul conveniant illi.
217 COMMENTARIAIN EPIST. AD CORINTH. PRIMAM. 218
dius exorandus est. Quamvis munda sinl conjugia, _A tute coniendere : iiubanluliqiie, si uri liment. Forle
tamen etiam a licitis abslincndum esl, ut facilius ad enim poierunt boc jioslea adipisci; digesto enim
effectum dcducattir oratio. Nam et in lege san- impedimento reparat se volunlas robustiorc vir-
ciificari volentes, inter coetera etiam ab uvis passis lule.
jussu Domini iemperabanl; ut fierent sancliores Melius est enim nubere, quam nii. Non ideo dixit:
(ATum.vi, &). Cum enim quis eiiam concessa non Melius est enim nubere, quam uri, quasi bonum sit
conlingit, oslendit se velle, quod precatur, accipere. uri, ideo nubere melius : sed consueiudinem secu-
133 El iteritm reverliininiad idipsum. Quoniam tiis est. Solemus enim dicere : Melius esl lucrum fa-
a consilium conjugibus dal posl dies oralionis ad cerc,
quam damnum. Uri vero esi, desideriis agi
usum iiaiuralemi'everli debere :. Ne vos tenietSald-, vel vjnci; cum enim volunlas caloiicarnisconsenlit,
nas propler intemperantiam veslram; interposilis die- uriiur : nam desideria pati, et non vinci, illustris
bus abstinendum monet; ne occasio detur diabolo, viri est et perfccti.
sicul dicit Petrus aposlolus : Ecce diabolus ul leo (Vers. 10, 11.) lis aulcm qui malrimonio juncli
rugiens circttit, qumrensquem devorel (I Pelr. v, 8). sutit, denunlio non ego, sed Doininus. Poslquam iu-
Si enim causa filiorum creandorum ducilur uxor, ntipiis et viduis loculus est, ho.s alloquitur, qui ma-
non multum tempus concessum videlur ad ipsum B ; irimonio juneti sunt, ore Dominico : Vxorem a viro
usum ; quia et dies festi, et dies processionis, et non discedere; qno.dsi discesseril, manere innuptam.
ipsa ratio conceptus et partus juxla legem cessari Hoc Apostoliconsilium est, ul si discesseril propier
temporibiis his debere demonstranl. malam conversalionem viri, jam innupia inaneat.
(Yers. 6, 7.) Uoc autem dico secundum indulgen- Ati( viro suo reconciliari. Quod si conlinere se, in-
iiam non secundumimperium. Manifeslum est ideo quit, non poiest, quia ptignare non vult conlra car-
hoc illum dare consilium, ul fornicationcm exclu- nem, viro reconcilielur; non enim periniltilur mu-
dal, non ut ad meliorem viiam lendemibus iter clau- lieri, ul nubal, si viruni suum causa fornicalionis
dat. Volebam aulem omnes kotnines esse sicut me dimiseril, aut aposiasioe, d aul si illiclta impcllenle
ipsitm. Quantum ergo ad benevolum el sollicitura lascivia, usum qitscrat uxoris; quia inferior non
magislruni pertinel, omnes lales, si fieri posset, vo- omhino hac lege ulitnr, qua potior. Si lamen apo-
lebat esse sicut se ipsum. Qualis aulem ipse erat, stalaverit vir, aul usu.nquo.rai uxoris inverlere; nec
mox in subjeciis oslendit: Sed unusquhque propriutn alii potesl nubere mulier, e nec reverti ad illum. El
donum habet ex Deo, alius quidem sic, nlius vero sic; virunt uxorein non dimittere. Subauditur aulem, ex-
hoc est, unusquisque jnxta volum suiim donum Dei cepta fornicationis causa. El ideo non snbjecit di-
habel, ut si velil, ipsius nntu Dei, possibiliiatem G cens, sicut demuliere : quod si discesserii, manere
consequatur. Ideo non debel quis cohsiringi; ne a sie; quia viro licet ducereuxorem, si dimiserit uxo-
licito probibiius, illicita admiitat: sed ipse sibi eli- rem peccaniem : quia noniialegecoiistringiturvir ,
gat, quid sequatnr. sicut mulier; caput enim mulieris vir esl.
S- (Yers. 8.) Dico aulem non nuplis el viduis, bonmn (Y.ers. 12.). iVajjjcmierh ego dico, non Dominus.
est illis, si sic permaiieunl, sicui et ego. Non dieeret, Hoe dixit, ut oslendat quid proprio ore Dominus
bonum esl innuptis, ut sint, sicut el ego ; nisi esset jussit; el quid hujus auciorilati concessii; quia'ct
inleger corpore. Nec dicerct: Omnes hoininesvole- per istum Dominus loquitur.' Ait enim : Au expe-
bam esse, sicutmeipsum; si enim habueril uxorem, rimenlum qumritis ejus, qui in me loquitur Christus
el hoc dixit, virgines esse noluit. Sed absil; sic enim (IICoc. xiii,5).
a pueritia vservivil, ut hujus rei siudium non ha- 134 (Vers. 15.) Si quh fraler uxorcm kabel infi-
berel;~quippe cum juvenculus anlicipaius sit a deiem, et hmcconsentilJiabitarecnm illo, rion dimiltal
gratia Dei. Postquam dixil unumquemque proprium ittam. Et si qua mulier habet virum inftdelctn, et hic
donum habere a Deo, oslendit in qua re melius est consenlii habilare cum illa, non relinqual virum. Hoc
esse propensiorem; quia in eo adjuvatur quis, quod dixit, quia inier illa primordia, cum ambo utique es-
videluravidiiate nieniis appelere. 1* sent genliles, fiebat ut unus ex his crederel: el quia
(Yers. 9.) Quod si se non coniinenl, nubant. c In horrebaiH perfidi culturam Dei, sjmililer el credcn-
ista re illos vull conlendere, ul coniineant. Quod si tes conlaminaiionem pracieriii erroris ; ideo pra-ci-
impulsu carnis perseverare se viderinl non posse, pit, ut si contenti essent habilare cuni immnlalis,
quia nec sunt prompiiores in eo ipso, ul adjuvenlur contenti essent et fideles esse cum illis.
a Deo; illumenim Deus juvat, quem videt toia vir- (Vers. l&.) Sanclificatus est enim vir infidelh per

aCod, Laud., conjugih consilium dalur, ad ipsum qumrat uxoris inverlere ; vel edil. ac mss. ut in con-
Dominumreverlanlur, abstinentes se ab uxofibus suis; lextu , nisi quod alibi habelur , illicile, alibi
ul possintdignius accipere corpus Dontini. Ulicila.
b Rom. edil. ac mss. nonnulli, spirilu ferbuit. e Codex Corb., tiec rcverti causa fornicalionis ad
c Vet. edil. ac mss. frequenlissimi, imilari illos illum. Quod aulera Iiabeiurinfia : Et ideo non snb-
vttli; Rom. edit.,... seyult. Haud ihcoinmode, vcram jecit, ctc, usque ad vers. 12, abest a cod. Reniig.
tamen putanius lectioifern esse_ quiim e cdd. Yall. uno; Et adjectuhi boriiehdit P. Loinbardus J. iv;
feposuimus,. , .. . ,_, dist. 55.
d Rora. edit.-, aul .i impeUenie lascivia, usuiri
219 AD OPERA SANGTI AMBROSJl APPENDIS. - 230
ti.ooceuifidelem, et sanclificala est mulier infidelis ex A
1 visit tmic-uiqueDominus , quando salvelur, boe est,
viro fideti. a Habere illos beneficium bona9 vplunta- scii qnand.o polest credere, el susiiireiilium. Et hic
lis psiendit; quia horrorem i.ominis Christi non lia- doeei exspeclandos eps, nec scandalumdehispaiide-
bent: et ad luilionem hospilii perlinel, in quo sig- here, quia custodienda est spes iilnruin ; si enim ipsi
num fit erucis, quo mors vicia est; sanctificalio discesserint, dissimulandum ab his.
enim est. Unwnquemquesicut vocavii Deus, ila ambulel. Hoc
Alioquinfilii vestri immundi essent.Immundi essent esl, nt si mairimonip juncius est, qui credit, non
filii eorum, T> si dhnitierent volenies Jiabitare seeum, deserat, neque vir, lfeque mulier : sed _ic maneal,
et aliis se c0pularj.nl; essent enim adulteri, ac per sivei Judoeus, sive Griccus.
hoe et filii eorum spurii; ilieo immutidi. Nunc aulem Sicul in oinnibus Ecclesih doceo. Ut suadeat, non
sancti sjmt. Saiicli sunt; qiiiadeeonjngiisljcitisnati se ajiter his tradere,|quam cseteris; ut cimi coeieros
sunt: et quia sub creaioris veneraijone nati sunl hujus fidei hoc doceri audiunl, prompiius assequan-"
propeusiore ex parte. Quia sicut e quidquid per de- lur. Faeile enini quis inclinatur, si viderit socium
die.uionem idplorum fif, inupuiidiim est; ita quid- consensisse. 1
qnid sub Dei crpatoris professione fit, sanclum esl. (Vers. 18.) Circumchus aliquis vocalus est ? Noii
(Vers. 15.) Quod si infidelis discedit, dhcedat. Pro- BI adducat pTWpuiium.Hoc esl, quod dixil, ut ita ambu-
posiluin religionis, cusiodit, preeeipiendo ne cbri- let, sicut vocalus est;iinl3gJudseus facius elirisiia-
stioni relinqiiant conjugia : sed si iufldelis odio Dei nus non putel se forle indignuin, quia praepulium 11011
discedit, fidelisnoii erit reus flissoliiii malrimonii; habet, dans gloriam jproepiilio. In prmputio quis vo-
major enim causa Dei est, quam matrjpionii. caliis esi ? Non circuhtciddtur. Utgentiiis vocatus non
(28, q. 2, c. Si infidelis.) Non est enim fraler aul oeslimel se debere circumcidi, per id quos filios
soror servituli subjeclus in hnjusmodi. Hoc est, non Abrabse audit prsepopi. Nec enim quia circuincisi
debelur reverenlia conjugii ei, qui horret aueiorem suni, prseponuiitur, sed merito Abrahse , cujus filii
conjngii; non enim raium est matrimonium, quod suiit in utroquc, si credani : si cpiominus, pejores
sine Dei devotione est: ac per hoc non est peeeatum eriini gentilibiis ; deleiius est enim fuisse et non
pi, qui dimitiitur propler Deuni, si alii se junxeril. esse, qnatn numquam fuisse.
Coiiiumelia enim Creatoris solvit jus ni.ntrimoniicir- (¥er_>.19.) Circumcisio nihil esl, et prmpuiium ni-
ca eum, qui relinquitur, ne accuseiur alii copulatus. hil est. Manifesium est, qnia nee obest, riec prodest.
Infidelis autem discedens, et in Deura el in matri- Sed\observatio mandalorum Dei, id esi, fidcs propi-
monium peccare dignosciiur; quia noluit sub Dei tiuiri facit Deum, si bonis operibus approbetur.
devolione habere conjugium. Itaque non est ei fides C ( (Yers. 20, 21.) Vnusquisque in eavocatione, inqua
servanda conjngii, quia ideo recessit d ne audirot vocalttsest, in ipsa permaneat. Iloe firmat, quod supra
auciorem esse clirisiianorum Deum ponjugii. Nam dixil. Seryus vocatus \es? Non sit libi curm : scd et si
(III Esdr.ix et seq.) si Esdias dimitli fecil uxores aul poles liber fieri, magis uiere. Horialur ut bene ser-
vlios infideles; utpropilius fieret Deus, nec iratus viens de Dei timore-carnali domino, dignum se fa?
essei, si alias ex genere suo ai.cipcreiit; non enim cjaillibertaie., ne audiens forie: Servus vocalus es?
ila proeceptum his est, ntremissis isiis, aliasminime NPII iibi sit curm ; negligenliof esset circa honos
ducerent : quanto magis si infidelis discesseril libe- actuscarnalis Domini, etrioctrinaChristi blasphema-
rum habebit arbilrium, sivoluerit imbere legis suoe retuf, elnec ille Deutn promereretur, quiin bis ter-
viro ? Ulud enim non debet impulati inalrimoniuni, renis bene serviensj, meriium sibi collocat apud
quod exira decretum Dei laclum est: sed eum posi Deum : quia dixil Dopiipus : Qui in minimo fidelh
cognoscit el dolet se deliquisse, se emendal, ut ye- est, etinmagno (Luc' xvi, 10).
• niam roereaiur, Si auiem anibo
crediderint, per (Vers. 22.) Qui enim in Dominovocatus est servus ,
cognitipiiem U|ei cpufirmaiu conjtigiunj. liberlus est Domini. Erepius enim a peeeatis, qua.
Jn pace autem vocayit nos Deus. Veruin esi, qu'13. vere servos probanf,'Iihertus fu ; hic enjm onuiino
non oporiet liligare cum eo, qui discedii; quia odio D 1 servns est, qui impriidenier agit, sicut et veleribus
Dei discedit, ac per hoc nec dignus liabendus est. plncuit, qui omnes sapienles liberosappellarunt, im-
(Vers. 16.) Quid enim scis, mulier, si virum salvum prudentes autem omhes servos. Unde et Salomon :
facies ? aut unde sch,vir, si uxorem salvam facies? Seri'0, inquit sapienti liberi seryient (Prov. vn , 2).
Hoc dicit, quia forte possunt credere,equi npn hor- Hie ergo qui credii, |et_siservus sit ad tempus; quia
rent nomen Christi. rem facit piudentenj,' ut credai in Christum , liber-
(Vers. 17.) Nisi uriicuique sicnt divhil Deus. Di- lus fit Domiui. Si ergo peccala servos faciunt, sicut
! '
a Iia vet. edit. TICmss. plerique, a qriibns npn d Iia c.lit, omnes, pt niss. aliqupl: alii aulenj ma-
dissidet Rom. edil., nisi quod pnefert, noit habere ad jorfnumero, ne audirel reclo.rem,eic, Quidquid vero
tiiitionem : ms. antein Corb. legit, Jn fratre habere! hunp sensum serjuiiur iisquc ad In pace autem, in
itlos bniefichtm, eic mss. Cprl). desideratpr.
h Ms. Corb.j, si dimilterent uxorem suam, nolentes! eRom. edii.,_ qui nunc horrent; alkr omnes, ac
eam hubere secum. Et infra, quia el de conpigibus /i- mss., qui non horrent, quihus atldit' codej. Cpfb..
cilis. credere.
c Nonnulli mss.,
quidquidprwdicationeidolorumfit.
221 COMMENTARIAIN EPIST, AD CORINTH. PRIMAM. 222
Cbam filjus N.uepeecati etimprudentise eausafaclus A bera. Quia eiiinicaro in origine sua est' el rialura ,
est servus; cum quisaceipit femissionera peccato- nsus ejus suavis videtur et dulcis affectus; ideo hocc
rum, libertus efficitur. - supefare non Jjrevis gloria-esi.
Simililer qui liker vocalus.est, servus esl Clirhli. - (Yers. 27.) Vincius es uxori ? Ne quwsierh solu-
Profecius est ex liberp servum fieri Clirisii: liber tioiiem. Hsec remediorum consilia sunl; dicjt enim
enim eral a Deo, quod maximum crimen est : et non.debere quenjquam absolvi ab uxore, nisi causa
ideo amissa ainara et contraria libertate, conditio- fornicatipnis. Freqiienter enim suas dimilleiues, sub
nemsortitus est, qute prodesset, sicut dicilDoniinus: tegmine contineiiiiaj alias decipiunl, refrigescenle
Tollite jugum meuin super vos, quia suave est: et proposiip. Sed si melius vuli vivere cum uxore sua
onusmeurii, quia leveest. (Matth. xi, 19). Superbiam positus, exbprlplur illam, ut sine scandalo purius
iiaque abscidit, et uuitalem fecit; ut neque servus vivant. .
pudore conditionis despectum se puiel, neque liber Solulus es qb uxpre ? ne qumsieris uxorem. Ul
elalione mentis inflalus, servo se superponat. sciens jjpc magis Deo accepluin , gl a necelsitateli-
(Vers. 25.) Prelio emp.tieslis, itolilefieri servi /<?,-- berum, non quajrat iixorem ; ita lainen ul a caHeris
minum. Yerum esl, quia tam caro empli sumus, ut temperel. Si qnominus, quid prodest desiderium
a nullo rediiiii pouiissemus, nisi a Chrisio, qui om- R carnispreniere, boc psl, rem licitanj spernere, etil-
nium dives esl. Qui ergo prelip cmilur, magis servi- licitis stibjacerc?
re debei; utaliquatenusvicem reddat emptpri. ADeo (Vers. 28.) Si aulem acceperh uxorem, non pecca-
ergo empti, id est a Clirisio, servi hpmipum esse sii. Kdn utiqiie peccat, qiiia qupd concesstim est, fa-
non debenl, Servi autpm hominum hi sunl, qui hu- cit.Si vpro conteiiipserit, meiittim sihi collocal ct co-
manis se subjiciunl siiperstitionibus. Apostolus la- ronara. Magnoeenini paiientjas psl, hoc non coniin-
meii illud memorat, quod in capite epistola. repre- gere, quod probibitiim npp est. Ei si nupserit virgo,
hendii, ep qupd dicerenl : Ego sum Pauli: alius. non peccavit.Non peccat, quia apud Deum ex baccau-
anlem : EgpZApollo(I Cor. i, 12). Dedil tamen arliT sa liliera esl.
culum Christum fatendfi.m Deum; quando servps Tribulaliones lamen carnis habebunt kujusmodi. Hoc
Chri.li non liominis seryps appellandos oslendit. est, etsia peccato liberi sint; in bac lamen.vita iri-
(Yers.24.) Pjiusgiitsqt/efrater, in guo vocatus esi , bulaiiones hubebunl, geinitus veniris, liuirimenia fi-
in eo maneat qpud Dfum. Hoc est, quod supra dixit, liprmii, victus, tegunienla, doles, segrinido, appara-
quod ut plene commendet, reiteral. tns doinus, uxoris necessitas, maiiii dominalio.
(Ycrs. 25.) De yirginibas aulem prwceptum Domini Ego aulcm vobis parco. Par.cit quando ad hsec
tion habeo. Hoc ad scripla ijlorum respondit, sicul C magisproyocal, ijiiaeiribiilatioiies carnis,et sollicitu»
supra dixil: De quibus auiem scripshlis mihi, elc. dines ni.emoraiasexcludunl. Polest sic videii paree-
(Cap. vn, 1). Conbilium qulem do, tamquam tniseri- re, putn peimittit, etuon .conlradicit vblcniibus,
cprdiam conseculusa Dfiinino, ul shn fidclh. Prsecep- quod onerosuni Obloiidil.
lum de virginihus negat se accepisse ; quia npn ppr (Yers. 29.) Hocilaque dico,fraires, tempus brevia-
lerat auctpr cpnjugiixem adversairi jjuptiis inipera- tum est, et r.eliquum est. Breyiatuin lenipus et reli-
re, ne factum suum prislimim accusaret. ComUhim qu.uin dicens, fir.em inundo ininiinere i-ignificavit:
autem, ait, do: non quod displiceat, nequequod adii- ; quamris sciret adhuc terapora snperesse. Sed aliicr
laiione fucatum sit; quja ad hoc gratiam consecuius seriberenpndebuit propler hos, quiJeciuri hsec tunc
est, ut idoneus sit in dandis consiliis saluiaribus. sunt, pura perbreve sjipererit-lempus _ ne semper
(Vers. 26.) Exhiimo ergp koc bonum esse propier dum longe esse puUretur dies judicii, aul non time-
prwsenlcmnecessitaiem; quia pplimum est kpniini sh retur, autfaisura esseicsljmaretiir. IHtid antemquod
esse. Bpiiiim dicil esse .yirginem permanere. Et ul dicitur, jciimadhup lopge sit, imminere nuillum pro-r
hoc absolutius oslenderet, prppler prwsentem neces- ficil; terrorem enim iocutit ad.inclioremvilam agen-
silaiem aii; quia opiinium est, ut inter boinim etop. dare hoininibns. Denique bic in proescnti quam sol-
fimum nibil lam praplarjim atque uiile esse cpgnp- D liciti sutit ii, qui apud judices habeiuquoeagnnl, cum
scerptur, quam gst yirginiias; quia npii solum apud acfpruni dies diciiur iniminere? HOGsonat hic, quod
Deuni virginitalem cpmrrieiidatiprenj docet, sed et alio in Ioeo dicii, seductores, scd veraces (II Cor.
apud vitam prsesentem, dum necessitaies lernporis vi, 8).' • .
nescil quas palitur conjugatio; et mcerores partus, Ul el qiti habent uxores, ila sinl, ac si non habentes.
simulque prbitates filiorum ignorat. Utergo ad hane Quia enini mundi Jinis in proximo esi, nou riebere
affeciandani horlaretnr, 13@ P.ra.sentis nepessila- _ad geucrandum essesolliciios, neque ad usum ipsum
lis exitia luerari docet has, quae illom dilexeriqt; deditps: ui prppensipres ei vigilantes in divinis ope-
utcum non solum Jiancapud Deum loeum melioreni -ribu<, exercitati circa curam Legis, imni.ineiue prse-
habere discunt, verum eliam in pr.rseiiti, omni in- lip repiignent. Pres.uroe enim gj.iiit,-gtiales n.iirn-
dustria hanc appeterent. Dn;im euiin est, (}uodlabo- quam' fucrunt, et mu.ti casuri sunt iu hiqueumdia-
ral; ut affeelum carhis vincat, incoeieris onuiibus li- boli : denique nullus nosirum vult tcmpore suo hsec
? fjuidquid ab his verbls, quamvis schel, ad inferiora illa, el qui kabeut uxores, conlinetur,• in ms.
Corb. oniissiim fuH.., _ .
m AD OPERA SANCTl AMfiROSII APPEN DIX. 224
provenire, limens aproedictas a Salvatore pressuras. A citudo raulieris, alia virginis est; tamen cum dieitur
(Malth. xxiv, 15el seq.). Ideo sicut nobis optamus, con- mulier, incerlum est quid significet, nisi significa-
sulamus et aliis; ut a generatione nos filiorum mul- lio subsequatur: cum autem dieitur virgo, mani-
torum absiineantus, plus oralioni ct Dei servitutii festa loeulio est. Hic Apostolusvirginem postmulie-
subjecti, pra_videntes diem judicii; ne et nos simus; rem posuil, ut mulierem non virginera significaret:
tmparati per impedimenta necessitatis prsesentis, ett pcr hoe eiiim volhit ostendere virginem liberam a
illi incurrant, quod nostimemus. Eliarn a licitis ergo> ta>diiseihi_)Mribus,quos palilurmulier virocopulalai
vult lemperare fideles; ulnon solum innocenles, sedI |(Vers. 34.) Nmn quw non est nupta, sollicila esl de
etgloriosi videanlur : concessa enim proeterire vir- iis qum Domini sunt, ni sil sancta el corpore et spi-
tulis estmaxirase; et prohibila non desiderareb noni ritu : id esl, aninio'; dum enirn spe ccelestium, ma-
longe est. riii et filiorum sollieitudinem non suseipil, deDomino
(Vers. Z0.)Et qui flenl,tamquamnon flentes; scien- cogilai, qiiomodo proposilum Deo devolum cusio-
tes enim in proximo finem mundi inox consolaiio- diat, dsi lamen in,corpore mundo animus lerrena
nem eorum futuram, qui pro Dei justiiia forte pre- abjiciens, cooleslibus smdeat. Auimus est enim, qui
muntur, hac spe iniereos consolentur se. Et qui gatt- aut sanclifical, aut polluit corpus. Quid enim pro-
dent, tamquam non gaudentes; in prsesenti enim quiJ iB destcorpus mundiira habere, el aiiimain pollutam;
gaiideiit sciant mox luctum venturum , eis videlicett cuin merito aninia_iaul honoraiur cnrpus, aul dam-
"
qui mundo gaudent, ambigeiiles de Dei judicio. Et. nalur : Quw vero riupla esl, cogitat qum sunl hujus
qui emuni, lamquam non possidenies; credenles enim,, mundi, quomodo placeut viro. Lege enim rnariiali
qui emunt,'parvum lempus superesse mundo, sic_ cohsiricla, sollicita cst quomodo implcat jus mari-
agant, ut non omnem curam in rem cito periturami talis officii , subdiia muudanis necessiiatibus.
impendant: magis aulem curam animae suse gerant,, (Vers. 3S.) Hoc qutem ad veslram ipsorum ulilila-
quam seiurii relernam. lem dico; non ul laqneum vobis injiciam : sed ad id
13_f (Vers. 51.) El qui utuntur koc swculo, tam- quod honeslum esi. Quoniam quibusdam asperum el
quam non utantur : id est, ut non prsesumant de usui grave videiur, qudd uiilius aul melius est propler
hoc; quia cito peribit, corruente mundo. Prmlerit. constietudinem temporalisusus; ideo post rationein
enhn figura kujus mundi. Quia fimii muudum dixit,, redditam, horlaturjaffeetu charitatis simpliciterhoe
ostendit figuram c ejus proeterire; et hune esse fi- ulilius, boc bonesliiis esse quod dieil. Honestum est,
nem, id esl, non substanliain ejus proeterire, sedj quia taiicium el mundum : utiie vero, quia dignius
formam. Iiaque si forma mundi pcribit, dubium, esi apud Detim, et leve in sseculo. Quid ergo dice-
utique non est omuia, quae in inundo sunl, inlerire. „ C t mus? Si virgines de Deo eogiiant, et juncise viiis
Ideo praelerit, quia quotidie senescit mundus. de mundo, qua. spes relinquitur nubentibus apud
(Vers. 32.) Volo vos sine solliciludine esse. Dimi- Derim ? Si enim ita est, dubium est de saluie eoruin:
nuta enim solliciiudine sscculi, in Dei rcbus pro- nam videmus virgiiies de sseculo cogilare, el malri-
pensius vigilatur. Quomodo aulem sinesoliiciludine_> monio junclas Dominicis studere operibus. His vir-
esse possimus, ostendit dicens: Qui sine uxore esi, ginibus non imputabiiur sanclimonium a Deo, et his
cogitai qum Domini sttnt. Ampulata enim sollici- malrimoniis erit riierces apud Deum; qtiia cum
tudinprei uxorise, ijuse sola in niundo eaeieris gra- obligati essent terfenis et carnis nexibus , operam
vior est, ad Deum promerendum animus ernditur : dederunt, ul in fulurum aliquid immortalis pra_mii
si tamen hae spe animus liis molesiiis se
exual, utt merereiilur. Illis aiiieni non solum non, imputabi-
Deo magis servial. tur virginilas, sed !et poenoe subjicieniiir, 'qui sub
(Vers. 33.) Qui autem cum uxore esl, sollicitus esl. tegmine melioris spei viiani etconversationem stiara
qum sunt hujus mundi, quomodoplaceat uxori. Cura__ mundiali cura et solliciiudine occupantes, pigros se
enim uxoris et Jiliorum cogitatio mundi esi: namj ad Dei opera agenda fecerunt; sicut dicit Ilieremias
inler cselera solenl aliquando res puniendas admit- propheta : Malediclus
' qui operaDei facit negligenicr
tere; ne illas offendaiil, sicut refert Zorobabel unuss B (Jerem. XLVIII,10).; Hi sunt, de quibus in alia epi-
. de iribus cubieulariis Arlaxerxis (Esdr. IV, 13) : stola dicit: Uabenles quidemespeciempielalh, vhiu-
magna enim amaritudo est in domo uxor trisiis.i, lem autem ejus abneganles (II Tim. ni, S). Aposlolus
Divisus ideo diciiur, quia uon potesl et divinis in- autem his loquilur,qui mira devotione obsequi de-
sisiererebus, et uxoris facere volunialem. siderant coelestibus praeceplis , oslendens el docens
Divisa est mulier, et vhgo. Divisa non uiique na- quo compendio cilius ilur ad Deum; quia qui pro-
lura, sed aciu; quia legimus in Numeris mulieress pter Deum promerehdum virgo manere vult, seiens
virgines appellatas (Num. xxxi, 9). Alia ergo solli- quale praemium possit accipere, qui a licilo tempe-
"Nonnulli mss., prmdicatas a Salvaiore. Et seq, aliquot proe se ferunt, ejtis perire ideo peribil.
versu, pro corisulamus el aliis: ms. Corb. exhibet,:, Sed hoc eiiain loco in Corb. cod. lacuna est.
consolamurel alios. d Ms. Corb., Si dutem in corpore mundo animvs
h Post voces nojt longe est, addiiur in eod. Yall. terrena el corpns. Quw vero nupia
cogitel, polluit
h virtuie. Incod. autem Corb. ab his eisdem verbiss esJ,!Jlc. I
relro.ad illa, Etiapia /t,ci/is_,niliilreperias., , .. f Itaedit. omnes. ac pliires mss.; alii\,
1 Pro el«. prceterire, el iniia, idco vero non-
pfwterit; mss.;. riuili, speciem verilaiii.
225 - COMMENTARIAIN EPIST. AD CORINTH. PRIMAM. 226
rat, 138 ul nielior fiat; siraul omnia impedimenta A acper hoc concedit secundas. Sed quia melius est
carnis spernii, non nesciushsee esse, quse gressum ut se contineal; ut dignior sil in fuluro, consiliuin
curreniis velut oneribus corapedum deiinent. dat spirilali ratioue d prsecipuum , ut se coniineai.
(Yers. 36.) Si quis autem turpem'' se viderit supra Pulo enim el ego Spiriium Dei habeo ; ut raluin e'l
virghtem suum, si sil ultra pubertalem , el sic opor- providum consilium suum o.lendal, liumilitale yerbi
let fieri; quod vult faciat, nonpeccat, si nubat. Quo- lioc commendal allo scnsu.
niairi superius ita virginiiatem tenendam et conti- CAPUT VIII.
neniiam, reddila ralione, hortalus esl; ut .peue ad (Vers. 1.) De hh aulem quw idolis immolanlur,
comparationemearum conjugia inutilia elabjicienda scimus quia omnesscientiariihabemus.Nunc de sclen-
videantur : nunc ne nuplias negare putaretur, non tia locuturus est: quce sit scientia, non slatim di-
peccare virginem, si nubat, ostendii; sed rem cit, sed in subjeciis ostendit dicens, quia nihil est
maximi laboris aggredi, et quse apud Deiim prse- idolum.
mium non habeal, sicut non habet pcenam : chri- Scientia inflat. Manifestum est habenlem scien-
slianos enim vult per omniaesse raeliores. Si ergo liam in eo ipso gloriari, si non foris, quia prudens
aliqua iu desiderio nuptiarum est,jam malura ad esi, vel apud.se. Genus enim scienliss hocest, ut
usum, melius esse,.ut secundum concessam legem B glorietur jn sese, ideo inflat. Ckarilas vero wdificat.
publice nubal, quam occulie turpiter agat illud "" , et Itaque lunc scientia magna est, et sibi ulilis, si cha-
erubescaiur in illa. - ritate humilietur, ul amplius crescet. Temperatur
(Vers. 57.) Nam qui statuit in corde suo firmus, , enim a dileciione, utnon saiis rnera sit, et inebriet
non habens necessiiatem, poleslatem auiem habcl de scientem, ut se exlollat. Sicut enim vinum non tem-
sua votunlaie, el hoc decrevit in suo corde, servare peraitim admixlione aqus menterii alienat; ila et
virginemsuam, bene facit. Ho.cdicit, ut qui virginem scientia tuperbum facit, nisi fuerit lemperala. Om-
habel, cui animus ad nuptias non est, servet illam: nia enini sola insuavia suntet nociva; quia nec pa-
nec illi ingerat fomitem nupiiarum, quam videt nis solus bene editur, nec reliqui cibi sine admix-
nubendi volmUatem non habere. Beneficia si proe- lione grati sunl, esed nocivi; ideo charitas sedificat.
standa sunt, quanto magis minime auferenda? Ipsa charitasuoolicelvocabuloappelleluivmultis la-
(Vers. 58.) Ita et qui nupittm dal virginem suam, men consistit;sinepaiienliaeiiim non potesi,neque
bene facil. Bene facit, quia-licet, quod facit. Et qui sine hmnililate, neque sine cordis simplicitate. Hi
non dat nuptum, melius facit. Meliusfacit, quia et ergo inflati eranl per scicnliam, f quia nihil estido-
apud Deum meritum illi collocat, ei a sseculisollici- Jum, qui contra salulem fratrum imperitorijm 139
tudine iliam liberat. carnes sacrilicaiorum edebant, scienles licere car-
___
(Yers. 59.) Muticr vhtcta est lege, quamdiu vivil ncm edere; et quia nihil cst idolum, ideo non con-
vir ejus. flsec. idcirco prosequitur, ul doceal quia taminari edentem. Hi scandalo erant frairibus, chari-
mulier, etiamsi a viro fuerit ejeeta, nubendi licen- lalem proe oculis non habenles; quia plus erat
iiam non babet. h Si auletn moriuus fueril vir ejus, carnenfconlemnere, quam fratribus scandalum fa-
liberala esl. Etiam bsec ad supradiclas pertinenl cere. Scientia enim illorumdestruebat animos impe-
causas;-iit ostendat quam beata sit virgo, cum nulli ritorum frairum, putanlium esse illic apud idolum
nisi soli Deo suhjecta.sit. Yincere eiiim videlurna- aliquam gratiam ; quandoperitiores fralresinteresse
luralem subjeclionem, quando quod per naturam illic, et non horrere vldebanl. Ideo ait: Ckariias
humiliaium est, erigit. Cui vutt nubai, lantum inDo- mdificat; ut saluli fratrum sludentes, scientiee illic
mino: id est, quem sibi aplum putaverii, illi nubai; legibus non ulerenlur, ne illis scandalum facerent.
quia invitae nuptioe solenl malos provenlus habere. Vers. 2.) Quod si quis exhtimal se aliquid scire,
Tamum inDomino, hoc esl, ut sine suspicione tur- nondutn cognovit quemadmodum oporteat eum spire.
pitudinis nubat, et religionis suse.viro nubat: hoc Eos ipsos qui iu scientia gloriantur, ostendit non ita
est in Domino nubere. . _- cognovisse, sicutcognoscendum esl. Dum enim cha-
(Yers. 40.) Bealior aulemeril, si sic permanserit, D ritatem, quse maier omnium bonorum esi, non se-
secundum meum consilium. Cum dicit superius, na- cianlur, non sciunt sicut oportet. Ulergo scieniia
bal, legeloquitur naturali; quamquam aDeoprinise fruclum haberepossit, cliafitatj se debet subjicere.
jiuplise sint, secundsc vero permissae sunt. Denique (Yers. 3.) Si vero quis diligilDeum, hic cogniius esl
primoenuplise sub behedictione Dei celebrantur su- ab eo. Hic diligit Deum, qui charitalis causa scien-
blimiter : secundse aulem etiam in proesenti earent tiam miligat; ut prosil fratri, pfo quo Chrisiusmor.
gloria; concessse sunt autem propter incontinen- luus esl.
tiain; et quia c solent viduarum juniores incurrere; (Yers. &.) s De cibh igilur simulacrh immolatorutn.
a Rom. edit., cum paucis mss., se videri exisii- Corb. ms. prs_termit(ilur.
tiiat. a Rom. edit. omissis verbis, ut se contineat, iia
h Iia vel. edil. ac plerique mss.; Rom. aulem edit. prosequitur: Pulo enimet egb me spiritum Dei kabere.
cum aliis aliquot mss., Quod si dormieril. eMss. aliquol, sednon nociyi; haud saiis recle.
0 Noniiulli ross., solent in diversutn juniorei incur- f Corb. cod., qui idolo conira salulem fratrum im-
tere. Hicquoque quidquid iniercedil a verbis : Deni- perilorum carnes sacrificalus edebqnt.
que piiiiia nv-plw, usque ad, concedu secundas, in « Edit.ac mss. nonnulli, De cibis igitur, qui simu-
227 AD OPERA SANGTI AMBROSHAPPEND.t. 2aS
Nunc causam ipsam perlractat, utostendat perratio- kj dc shmhtcrh? HOGkieo dixil, quia vidensquis fra-
nem scienliam non solnm nou proficerc, ciiaritaie irem perituni in idc-lioinvitatum, recumbentem edere
contempla, sed el obesse. SCJJUKS quia nihil esl shnu- carnes sacrificiorum, pulal illic esse aliquid gralioe,
lacruin, el quia nento Deus, nhiunus. Verumesi; eij incipit etiam ipse edere carnes sacrificiorum, non .
apud chrislianos enim unus esl Deus. illa conscientia, qua .l!e peritise causa sciens niliil
(Vers. S.) Licct sinl qui dicantiir dii et domini, sive esse idolum, sed qua esse putat ilticnuriien; quando
in cmto, sive in terra. A paganis enim et sol et luna fratrem peritum viuet illic edere; nec horrerc.
et coetera sidera dii ccelestes dicmuuv : in lerra -
14© (Yers, 11.) Et peribii, qui infirmus estain lua
Apolliuem, yEsculapium, Herculem, Minervam deos scientia fraler, prpquo Chrhtus est mortuus? Peribit
dicun. el domhios. inlirunis, sicdat conlra uirius Dei fldem desacrifi-
- (Yers. {>.)Nubis tamen unus Deus Pater, ex quo caiis : quod quidem quasi irascentis verba siinl, et
omnia, et nos in illo. Oraiiia enim ex illo quaeqiie osteiideniis quid mali possit parere scienlia, si non
sunt, ubicumque sunl. Cum autem dicit: Et nos in fueril leinperata aicbarilate. In lua scieniia : id est,
illo, discrevii nos a caeteris, qui cum ex illo sini; h lua periiia illurn occidit; quandoate fieri videi,
non tamen smit in ilio, dum adhuc non credunt. Et quod ille aliter iutelligii. El tu eris occasio morlis
unus Dominus Jesus, per quem otnnia, et nos per ip- B 3 fratri, quera Chrisius ut redimeret, crticifigiseper-
sutn. Omiiia enim ex Paire quidem, sed per Filium misil. Ac per hocjaliquando ab scientia dissiraulan-
creaia sunt. Sed cum dicit: El nos per ipsum, refor- dutn docet charitatis causa; quia sine dubio plus est
malos lios per ipsum , per quem creali fueramus, , salus frairis, quam1cibus : quia iieet qu.dem, sed non
signifieat in Dei cognitione; qtiia facii per ipsum expedii. Hoc erit cognovisse, ..icut oporlet scire,
cum caeteris, post stuporem meniis el ignoranlise (Yers. 12.) Sic ctulempeccanlesin fratres, et percu-
nos per ipsuni agnovimus mysierium unius Dei. tienles conscientiam illorum infirmam, in Ckrhlo pec-
Unum ergo Deum Patrem dixlt, et unum Dominum caih. Quando eniiii charilaiis nonauuuli sunl, qna
Jesum Filiiim ejus; ut quia Deus non polesl non esse Cliristus nos libefavii, peccanl in Cbristo, iion in
.Dominus, similiier et Dominus intelligatur esse et •Cliristuin; quia ih Christum peecare negare est
"Deus, unum esse Deum et Dominum demonsiraret, Cliiistum: in Cbristo autem, in hsccqu__sunl Christi.
modum unius principii conservando. Sicut ct hic, qui sub Lege es!, in Legp diciiur pec-
(Yers. 7.) Sed non ht omnibusesl scienlia. Id est, care; iia el ii qui sub Christo sunl, in Chrislo pec-
iioii omnes noruiil credentes niysterium Deiuuius; care dicvmlur. ;
ideo quidara pulanl ex iis qui credunt aliquid numi- (Vers. 13.) Propter quod si esca scandalizal fra-
liis in simulacris. -C freJiimeuin, non edum carnem in mternum, ne fralrem
C
Nam aliqui adhuc conscienlia idbli qnasi simulacro scandalizem.In tanium charitatisiudendum docei, ut
immolatum manducaht. De plebe eiiim aliqui adhuc Jicita pro illiciils habeanluf, ne obsirit frairi. Quan-
eurii veneratione simulacri manducabant de sacrifi- lum enim niali estjper illicila uon delinquere, etper
'catis, quasi aliqua esset illic divinilas. El conscienlia pa quoe concessa siinl, offendere; ul Lex servelur
'aliorum cum sii infirma, coinquinalur. Maculaiur cou- in illicitis , ei in liciris non custodiaiur, dum iiicon?-
scieniia, si iulirma est circaDeum. sideraie edunlur?!Lex enim sic permisit quae con-
(Vefs. 8.) Esca autem nos non comntcndal Deo. cessit, ut modus iamen sit, quem custodiant. Uxo-
Yerum est, quia non ideo Deo placebimus, si omnia rem cerle licel hajjere, sed si fornicata fuerit, ahji-
ederiinus": aui offendenuis si aliqua coiitenipSeriiiiUS. ci^nda est: iia et carnem lieel edere, sed fei idolis
Neque enim si ederimus, abundabimus; neque si non oblaia fuerii, respuenda est.
ederimus, deeril nobh. Gontempta enim sacrificiorum i CAPUT IX.
esca, non utiqtte deeril qiiod edatur; si autem {Vcrs. 1.) IVOJJ! saui aposlolus ? non sum iiber?
sumptafuerit.noii abundabit, iia utnihil requiratur: nonne Jesum Dominum noslrum vidit Cum negare vi-
ac per hoc abjicienda; quia neque sine illa non vi- deiur, confiriiial; iratus enim loquitur. Apostolura
vilur el scandalura IVatribusesi. iB enim se probat, quia missus est ad.gentes, dicente
(Vers. $.) Vidcie lairien ne fofte lieenlia veslra of- Doniino ad eum: Ego ad gentes mitiam te (Acior.
fensio fiatinfinnis. Hoc cst, ne quia licere vobis edere xxii, 21). Liberum aulera se osleudil, quia nullius
carneiu de sacrificio dicitis, pcr id quod nihil esse aliquid coneupivit, neque in adulatione docuit. Je-
idolum^scilis, offensionem generelis frairibus, qui sum autem Dominum 1 nostrum vidil, ' dum oraretin
nesciunl atlhiic quia nihilcst idolum. lemplo Hierosolymls (Acl. xxn, 18). iYojttje opus
(Yers. 10.) .Si enim quis viderit eum, qui habet meum vos esiis in Domino? Ideo-opus sunt-quia ipse
sciealiam in idolio recumbenlem, nonne coiiscientia illps planiavii in Do^miuo,aniium et sex merise-sevan-
ejus, cum sii infirma, wdificabitur ad manducandum gelizans e.is verbum Dei.

lacris (edit. Rosn., qui idolis) iinmolanlur. Immola- mss. quibusdam _ it. lua conscientia.
torum; R)in. edit., Immolatitiorum,, etc. Nos alios h Rom. cdit. et mss. nonnulli; tuo actu ilium oc-
mss. plures poiiore.4que secuti suinus. cidh conscientia aliquando dissiimdaudum ; reli-
a Sicvel. edit. ac pluritni probalissimique mss. qiioeedit.ae mss. invicem cougruuni, nisi >quodali«
semel et iterum : at uiroque loco. Rom. edit. -cum cubi legitur occidis,\alibi vero occidiu
229 COMMENTARIAIN EPIST. AD COftlNTH. PRDstAM. 23Ja
(Vers. 2.) Elsi aliis non sum apostolus, verumlamen A pecoribus pr.opier haecipsa, sedpropler nos, quorum
robh sum; quia a Judseis credeiiiibus, el nibilominus causa sunt facla ; ideo de nobis cural, non de illis.
X-egemservaniibtts, aposlolus esse negabalur. Jam (Vers. 10.) Aul potius,' ihquit, propler nos dicil ;
enim circumcidi non debere docebat, neque sabba- propier ifos enhn scriptum est. Per figuramenim om-
tum custodirkcoeleris auleni apostolis propterscan- nia dictu ad nos transeuni. Quoniam qui in spe arat
dalum ab hac re dissimulaiuibiis, hic aliter videbattir el Irilurat, debet spei sum frucnah percipere. Verura
doeere; ideo aposiolnsaab hisnegabaiur; his enim esl, quia hac spe lahoralur, ul fructus capiatur.
erat aposlolus, qui videranl in eo virtutis iusignia. (Yers. 11.) Si nos vobis spiritalia semindvimus,
Nain signacutttmaposiolalus niei vos esiis iirDbmhio; magnum esi, si nos vestra camalia metamus?h Non
hoe enim prsedicante, conversi sunf ab idolis ad fi- dicil miignura, nequepar esse, "si evangelizaiiies
dem Dei unius. reguiim Dei, el coelesti cibo Ecclesiam saginanles,
(Yers_ 3.) Mea defensio apud eos, qui me interro- alimentacorporis suniereiit; ul tradentes aeterna,
ganl, hwc est, Nune ineipil agere causam, quam su- consequereniur tcmpofaiia.
perius proemisit dicens : Omnia mihi liceni, sed ego (Yers. 12.) Sidlii potestale vestra uluntur,- jjojiue .
sub nullius redigar poleslate. Esca veniri et ventcr es- magis nos? Si enlra ii qui pcr Evangelium palrcs
ch (I Cor. vi, 12). Sic ergo incipit causam hanc, ut B Vesiri non sunt, nec eumdein affeclum babcriicrga
dical: Meadefensio apud eos,qiiitrieinlerrogant, hwc vos, facullaJem habeiit accipiendi, tjuanto mtigis
est. Et qua. sit subjicit, dicens :- nos? Et subauditur, vestri apostoli; quia et Rarnabas
(Vers. &,8.) Numquid non kabemuspotestatemman- ^apostolus erai.
ducandi el bibendi?Eoc est quod dixerat: Omnia • Sed nori sumus usi hac polestate ; omnia veroiole-
milii licent. Numquid non habemus poteslalem mulie- ramus , ne quod impedhnenlum denius Evangelio
iem circumducendi, sicut el cwieri apostoli el fralres Cltristi. Diu occuliatum prodidit sensum; osieudit
Domini, cl Cepkas? Ideo addidit: El Cephas; quia euim snmplus ideo se nolle, cum liceret, accipcre ,
cum primus esset inter aposlolos, non refutabat ne vigor evaiigelicie arictoriiatis lorpesceiei. Pseu-
sumptus oblaios. Cephas ipse esiSimon Pelfus.Mu- doaposloli enim peccantibus blnndienaniur, volcn-
lieres enim desiderio doclrinse Dominicae,etcupidoe tes *acci"pere;ila til riori sibi videreniur p'e.ce'ai'e
virluium sequebaniur aposlolos, ministranles eis et c illis subjecii: sed quoriiam hsec res conira evange-
suinptus el serviiia, sicut el Salvalorem sunt seculoe -licam erat disciplinam, Ific non vult accipere'; u't
minisiranles ei de ficuliatibus suis. libere arguat, ne in illorurii niunero invenialur; Ut
(Yers. 6.) Aut solus ego el Barnabas non kdbemus cnim reguloe christianse jus manerel, licila illicila
'
poiestatemhmc operandi? Uoc.est, habemus pplcsia- C fec'ii;"qiiia'illiperlicentiam offendebanl.
lem operandi, sed nolumus. Pro accipiendi-lanien (Yers. 13.) Nescitisquoniam qtd in sacranis ope-
operandi ait, ul boneslius -Ipqueretur. Et ut boc fir- rantur, de sacrario vivunt: el qui allario deSefviunt,
mei, exempla subjicil, dicens : - . de altario pariicipanlur^lnstMir&rWslegem genfiiium
(Yers. 7, 8.) Quis.inHitat sfipendiis suis umquam? «ignificat, in altario veip Judseoruin. "Sic enim de-
Quh planlai vineam, el de frttciu ejvsnon edil? Quh crevit Dominus per Moysen (Deut. xvm, 5), ut de
pascii gregem ovium, el de lacle earum non percipit ? iis quse oblaia cram, paftenr sumereni sacerdoies.
Ntimquid secundum hominemhmc.Joquor ? 141 W (Yers. A&.) Ila -et Dominus Jesus orditfavii eos,
est, numquid bumanam senlenliam sequor? Num- qui Evangelium annunlianl, de Evangelio vhere. Non
quid el Lex eadem non dicil? Concordare docuil su- efgo Deus per Moysen geniilium formam seculus
pradicia tesiimonia documenlis divinis; til ostendat est : sed ipsa naiuralis raiio hoc habet, ulquisinde
non sine causn uliquenollese ab illis sumptus acci- vival, ubilaborat. Hancergoralionem d Spsi naluroe
pere, quando tot exemplis ostendit et dandum et etconversaiioni huiriaiise decrevit. Hscc lamen ad
accipienilnm esse. xumulum adhueaddens, gravat causam ; utiion leve
(Yers. 9.) In Lege enini (Deut. xxv, &) scripium faciat neque odiosum, quod tantis lesiimoniis com-
est : Non alligabis os bovis irjlurnnlh. Numquid de Dniendat: et lamen nbn sibi proficere vull, neliber-
bobuscitra esl Deo? Iiilerim paucis hoc absolvamus; •laiem arguendi hnmiliet. ~ >
in Jona enim propheta scriptunicst: AToit.parcam (Vers. 1S.) Ego autein riullo kdrum usws sum.
civilali', in qua hnbitanl plusquam centum viyinti f>ostqua.n muilis modis osleridil licere accipere_ sibi
miltia hominum.el pecora multa {Jonw _v, 11). Et tamen non opus esse; obesienira accipere a pec-
Psalmographus : Homines et jumenia, inquit, salva- camibus, sicut supra iriemoravi. IVoji autem scripsi
bis (Psalm. xxxv, 7). Quomodo^ergp Deus non cural -hmc,'ulita fiat in me; boiium eslenimmilti^magis
de bobus et pecorlbus? Sed non curat de bobus et tnori. Nemo gloriam meain evacuabil. Gloriam suara

aMs. Corb., ab omnibus negabalur.-., qtti viderunl -decrevit. Et posl pauca idem ms. cum aliis ijonnul-
in eo viriutis signa. -lis, neque otiosum, quod lantis, -elc. -
]>Rom. edit. sola . Quqsi dicat non magiw.ni,-elc. e 3ia mss. pliires,:ac meiioris nol_3>
c Mss. uonnulli, itlh sttbjectis.... lic-ila'fecit, qum et edii., flta_>'j's "ah'i-vcrris
inori,- quatn'M gloriam 'meain -quis
licentiam. evacuel. , • ,
& Cod. Cbrb., ipsa nalura et conversalio humana
S5I AD OPERA SANCTI AMBROSIIAPPENDJX. 252
dicit in eo, si Evangelii severilas maneal : et niori A dicus spiritalis sciens omnium causas et vulnera,
magis elegil, quam Evangelii jura violare, sciens niagna industria confovet illos el compalitur; cum
hocsibi magis proficere ad fuluram saluiem. Debi- omiiibuseniin hominibus qua.dam habemus commu-
tuin enim obsequium abnuit ab his sibi ihipendi; ne nia.Factusest ergo Judaeis lamquam Judoeus; quia
per hoc accipiant fiduciam delhiqueudi. propler scandalura illorum circumcidil Timolheum
"
(Vers. 16.) Nam si evangelizem, non est mihi (Act. xvi, 5), et purificatus ascendil in lemplum, ne
gtoriatio; necessilas enim mihi incumbit. Sicul dicil occasionem per euiiiiacciperent blaspheraandi (Act.
Dominus : Cum fecerith qum dico vobis, dicile : Servi xxi, 26). Rem ergo fecit, quoejam cessare deberet,
inutiles sumus : quod debuimusfacere, fechnus (Luc. sed secundum Legeih fecil. Nam et consensit illis
xvn, 10). Vm enim erit, inquit, mt/ii, siiton prwdica- Lfgem esse a Deo et prophetas, et de illis ostendil
"vero Evangelium. Missus enim servus a domiuofacit Christum huncesse, jqui promissus esl: utassensus
etiam invitus, quod sibi proeceptum est: si quomi- ejus habereteffeclum.
nus, ads.ringaltir plagis necesse est. Dcnique Moy- (Vers. 21.) Ih qui sub Lege sunt, quasi sub Lege
ses invilus missus est ad Pharaonem (Exod. iv, 14); essem(cum ipse non sim sub Lege) ul eos qui sub Lege
et Jonas coactus est prrcdicare Ninivitis (Joijre l, 3). sunt, lucrifacerem. Ii qui subLege sunl Samaritani
142 (Vers. 17.) Nam si volenskoc ago, mercedem]3 noscunlur; Legem enim solam accipiunt, id est,
kabeo. Manifestum est quia nemo accipit remunera- quinque libros Moysr. Suiit aulem ex origine Per-
lionem ejus rei, quara invitus agit. Si enim volunta- sarum et Assyriorum, quos rex Assyriorum, subla-
rius, digmis mercede est; quia consenlit domino : _lisliliis Israel in caplivitalem, posuii ad incolenda
et quod voluntale fil, melius fit. Si autem inviltts, loca Samariae(lV Reg. xvn, 6j; ideo et ignem coluul
dispsnsalio miki credila est. Nec hoc obscurum esl, raore Persarum. His ergo Apostolus , dum non ne-
voluntate facit, gabalLegem essea Deo, fiebal quasi sub Lege : sed
quia qui indevolus aliquid facii, non
sed necessiiaie.Quia enim^ poteslalis suoe non est, ex ea f illis niiti verbo Chrisium inielligendum tra-
facit invitus, quod sibi praeceptum est. debat, sicut et Samafitana illa, quoe dixit ad Domi-
Ut Evan- niim : Scio quia Messiasvenil (Joan. iv, 25); docla
(Vers. 18.) Qumergoerit mea merces?
gelium annuniians, sine sumplu efficiamEvangelium; perLegem. ;
ul non abutar poteslate mea in Evangelio, Repressa lis qui sine Lege sunt, quasi sine Lege essem (cum
verborum jactanlia gloriatur, et vult inielligi quanta sine iege non essemDei, sed in lege essem Ckrisli) ut
sua non utitur in eos qui sine Lege sunt, lucrifacerein. Hoc dicil, quia
dignus mercede sit, quia potestate
Evangelio, dum respuit oblatos sumplus, ne vim cum iu Lege Christi est, in lege Dei est; quia quod
sednon ex- G Chrisli est, Dei est: et quod Dei est, Chrisli esl, si-
pnedicalioiiis bumiliet. iloc est licere,
ut corrigaiHur. cul dicil : Omnia tnea lua sunt, et tua mea,- Ut eos
pedire propter salulem fralrum,
Formaegovultesse cscleris, ut ubi vident non ex- qui sine Lege suni, \lucrifacerein (Joan. xvn, 10).
de Diim eiiira assentit! illis, id esi, geniilibus, juxta
pedire, eliam licius non ulaniur : si quoniiiius,c
Jicito fieiit rei :quod sie sumunt, utad detrimenlum physicam rationem mundum factum a Deo, et quoe
proficiat. in eo sunt, el aniinam esse immortalem, el ab ipso
om- nos originem habere (ita enim Aetibus apostolorum
(Vers. 19.) iVamcum tiber shn ex omnibus,
nium nie servum feci, ui plures lucrifaciam. Liber ex ait (Act. x\ n, 28): Et\ sicul quidam ex vobisdixerunt:
omnibus esl, cum nulli in adulatione tradidit Evan- lpsius enim el genussitmus)sic fiebal quasi sine legc,
saluiem aliquid per quod subiiHroduccbatillis Chrislum ipsum esse,
gelium,d nec cujusquam prseter
concupivit, neque ad delicias habendas ab aliquo queni Deus ad judicaridum mundum prseelegit, ei ip-
sumptus largiores merccde bypocrisis accepit. Ser- sum esse, per quem omnia fecii.
'
vuin aulem sic se omnium factum dicil, dum se per (Vers. 22.) Factus sum infirmh infirmus, ut infir-
huinilitatem similem omniuiu mente iinbecilliumex- tnos lucrifacerem.Infirmus factus est, dum propler
hibuit; ut eos per palientiam firmaret ad salulem fratres infirnios a licilis abslinet; ne illis scandalum
futuram, confoveus animos illorum, qui aut peeca- j) generet. Omnibusfaclusst.iii omnia, ul omnes salvps
ut non facerem.s Hoc fiiit viri prudenlis el spiritalis, ut om-
bant, aut res divinas lardius sequebanlur;
se. nibus omnia factus, jpropositum lamen 143 reli-
aspere ferrent reprehendi
i (Vers. 20.) Et facius sum Judwis tamquam Ju- gionis non excederet; quia ubi cessit, ad hoc cessit,
simu- ul proficereret: nec aliud fecit, quam Lex mandavil.
dxus, ul Judwos lucri'facerem.e Videtur quasi
solent adulato- (Vers.25. ) Ojnnta auiem facio propter Evange-
lasse, ut omnibus fieret omnia, quod
divinus et me- lium, ut particeps ejus fiam. Hoc est, omnia supra-
res facere, sed nonita est; vir enim
a Vet edil. cum paucis mss., Jtoitest mild gratia. e Vet. edii. pauci: Nonquasividetur
esl: conlra vero acmss.jhaud
* Oirinesedit., woluitfafissuw non simulasse; melius lamen Rom. edit. aliique cod.
m« nrope ad unum poleslath sum, etc. Ilerum au- expuhgmit negationem.
mullo plunbus resti- f Sic edil. Ainerbi, Eras. ac Rom. cum parie
Sm uM cum vet. edit. ac mss.
tuimti«. efficiamEvangelium, Rom. edit. cum uno aut mss.: Gill. vero, et alii mss. illis miiti verbo; quidam
altero mss. mularat, ponam Evangelmm. cod., Verbum. i
o Nonnulli mss., delicto fiunt rei. e Mss. lionnulli, Hpc fuil vere prudens.
a JI_S aliquot,ne<7Hecujusquampropter salulem.
233 COMMENTARIA IN EPIST. AD CORINTH. PRIMAM. 234
o.icla facio, utvoluntatis evangelicaepartieeps efli-AA pernubem purificati, prseparati sunt ad accipiendam
ciar, quara habet circa salulem humanam. Legem, et formam fuluri sacramenti nostri.
( Vers. 24.) Nescitis quoniam qui in sladio cur- (Vers. 3, &.) Et omnes eamdem escam spiritalem
runl, omnes quidem currunl, unus aulem accipil pal- ederunl, et omnes eumdempotum spiritalem biberunl;
mam? Nunc aliud vult exponere : itaque hoc exem- bibebant enim de sequenle eos spiritali petra : pelra
plo oslendit quanta sit utilitas legis nostroe, in qua aulemeral Chrislus. Mannaetaquam (Exod. xvi, 15;
non uni, sed omnibus promissa est palma. Sic cur- xvn, fi) quse fluxit de petra, dicit spiritalia; quia non
rile, ut comprehendalis. Sollicite vult curri ad pro- mundi lege parata sunt, sed Dei virlute sine elemen-
missionem, quia magna est. torum commixtione ad lempus creata, habenlia in se
( Vers. 23. ) Otnnh autetn qui in agone contendit figuram futiiri mysterii, quod nunc nos sumimus in
ab omnibusseabstinet: ab his omnibus quae vitanda eommemorationem Chrisli domini. Ideo el panis an-
eadem tradil disciplina, cum sciant unum coronan- gelorum dictus est, quia virlute qua angeli subsi-
dum; quanto magis nobis observandum est, quia stunt, crealus esl: hoc significans, quia de coelisven-
omnibus promissa esl salus 1 Et illi quidem ut corru- lurus erat, qui spiritaliter pasceret. Unde et manna ,
ptibilem coronam accipiant : nos aulem incorruplam. primum Dominico die venit de ccelo ad salurilatem
El in hoc multum dispar donum est, ac per boc B j populi; sequens tamen petra dicla est, quaeintelligi-
diligentiores nos esse debere, quibus non lerrenis tur Christus. Ubi enira deficiebat hamanum eis suf-
et marcescentibus floribus, sed aeternis conserta fragium, aderat Chrislus; ideo sequebatur, ul ubi de-
gemmis in modum regalis diademalis spirilalis co- fecisset, ille subveniret. Nec enim peira aquara dedit,
rona servatur. sed Chrislus.
(Vers. 26.)SicetitTO,JIOJJquasi in incerlum. Magna (Yers. 5.) Sed non in pluribus eorum bene sensit
specurrere se profileiur, certum habens quid sit-pro- Deus. Ideo hoc dixit, quia aceeptum beneficiura
inissum. Sic pugna, non qua&iaerem cmdens. Hoc est, non intellexerunt. Proslrati eniin sunt in desetio
non verbis magis, sed de rebus contendo. (Num. xxvi, 65). Digimm est, ut qui magna conse-
Sed casligo corpus meum, et servituli subjicio. culus , in parvis diffidens est; non solum chsee non
Casligare corpus est jejuniis a illud angere : et illa adipiscatur, verum eliam amittal et illa. Quoniam
ei dare, quaead vitam proficiant, non ad luxum. Ser- ergo superius horlatus est ad meliora, se etiam dicit
vituii vero subjicitur ; dum non suam perficit, sed id elaborare, utad promissionem dignus occurral;
spiritus volunlalem. Ne forte aliis prwdicans ipse re- nunc ulislud exempli terrore constringat ac suadeat,
probus inveniar. Ideo se refrenare corpus suum Jndseos tunc simili modo dicit donum Dei et graliam
oslendit, ut remuneratione, quam aliis praedicat, C, ( sorlitos, sicut et nos : et quia 144 indiligenles et
etiam ipse diguus habeatur; ne aliis curatis, ipse dubiianles a de Dei promissione fuerunl, prosira-
remaneret in vulnere. Ratam ergo spem praedicalio- los esse in deserlo; ul ideo semetipsum affligere se
nis suse affirmat, quando geslis id seprosequi, quod ostenderet, ne in illorum nuniero invenirelur : pro-
docei, osiendit; quiaqui aliter agil quam proedicat, inde elaborandum, ut stii imiiatores existerent.
suspeclos facit audientes, ut de promissis dubilent. (Vers. 6, 7.) Hwc autem in figura nostri facla sunt,
Suo itaqueexemplo non magis verbis, quamoperi- ut non simus desiderantes mala, sicul el itti dcsidera-
bus exercendum hortatur. verunt. Is sensus elraiio est, quam supra memoravi.
CAPUT X. Neque shnulacris servienles, sicul quidam illorum.
Nunc hos tangit, qui in idolio-recumbeiues putabant
(Vers. 1, 2.) Nolo enim vos ignorare, fratres, quia non esse peccalum. Sicut scriplum est (Exod. xxxu,
palres nostri omnes sub nube [uerunt, el omnesmare 6): Sedil populus manducare el bibere, el surrexerunt
transierunl, el omnes iu Moysebaptizali sunl in nube ludere: ante idolum utique; ut non se credereni im-
el in mari (Exod. xm, 21; xiv, 22). Judoeorumexem- munes a crimine, qui in idolio epulabantur. Nara
plo, qui negligentia sua offenderuut (Num. ix, 22), Moyse in monte posito apud Deum, simulacro viiuli
sollicitos nos vullesse; ideoque sub nube dicitillos £>
j faclo, post oblationem dedicationis causa : Sedii po-
fuisse, quia omnia quoegesta sunt, b in figura noslri pulus manducare el bibere, el surrexerunl ludere. Hocc
facta sunt; ul veriiaiis nostrae illi habuerint imagi- luxuria est, quia semper oblectati, in Dei rebus
nera. Goniecii enim nnbe, et ab adversariis suis infideles inventi sunt. ° Ideoque inslruit, ne in banc
tuti praesliii, dum a morte liberali sunl, baptizali difiidentiam per assensum luxurise in idolio iuci-
dicunlur. Illis enim, id est, .Egyptiis in mari raor- damus.
tuis, dum hi, duce Moyse, feliciter transeunt, erepli (Vers. 8.) Nequeforniccmur, sicut quidam illorum
snnt a raorle : quod praslai baptismum. Non enim fomicaii sunt, et cecideruntuna die viginti tria miltta
illis prajterita mala iraputata sunl, sed permare et hominum(Num. xxv, 1). Hoc illis retributum est,

a Yet. edit. ac plures mss., jejuniis illud aqere : ubi non pauca prcetermitfuntur.
meliiis lamen Rom. edii. cum aliis mss angere. d Nonnulli niss., de Dci provhione fuerunt.
h Ms. Corb., cura nosiri facta sunt. e Cod. Corb. solus, ideoque dcstruii : al idem cod.
c Idem cod. Corb., non despicial, verum etiam cum aliis quibusdam, luxuriw idoli incidamus.
sludeat laborare, ut ad promhsionemdignusoccurrat,
PATROi. XVII. 8
235 AD OPERA SANGTIAMBROSIIAPPENDIX. 23G
quando cum Madianilis mulieribus se commacula- AHoc est humanum apxilium; quia dii paganorum
runi; ira enim Dei exstitit contra illos, quse remula- lerra sunt, et culiurain illorum humanus error in-
tioue Phinees sacerdolis habenlis zelum Dei, sopita venit. Propler Chrisiiim ergo pati, humana lentalio
est, ne plures inorerentur. esi, per quam proficiiur aptid Deura.
(Yers. 9.) Neque tentemus Chrhtum, sicut quidam Fidelh aulem Deus, qui non patielur vos ttnlari su-
egrum tentaverunl, el a serpenlibusperierunt. Detra- pra qitam poleslis : sed faci.el ciun tenialione eliunf
henles de Deo Ghristum leniasse dicunlur; quia provenlum; ut possilis lolerare. Idco fidelem dicit
Chrislus erai, qui ad Moysen luquebalur. Denique Deum, qui JJOJJpalieldr vos teniari sttpra quam poles-
ne nos in eadcm causa inveniamur, coniinonet ne tis; quia dalurum se Jpromisil 145 ®em diligenli-
diabolo tradamur, cujus serpentes liahent figiiram. bus se i'egna ccelestia : ei ut det necesse esl; quia
(Vers. 10.) Neque murmuraveriih, sicut quidam ex fidelis esi. Propterea ,ergo tribulatis pro se aderil,
ipsh mitrmuraverunt (Num. xiv, 1). Murmurare est nec patielur lanlum ifrogari, quod iolerari non pos-
falso ad invicem de prseposiiis el recloribns queri, siul: sed faciet, ut aut cito cesset lenialio; stil si
quantum ad meniein loci peiiinei; quia solel mur- prolixa fuerit, del toierandi virttilem : alioquin non
nmr fieri el jusia ex causa. Et perierunt ab cxlermi- dabit, quod promisif; quia vincelur, qui patiiur.
nqtore. Hoc est, iu locum Jndso concessernnt, anii- B Ilomo est enim iiifiriiiiiaii subjecius, et non eriia qui
cjpantes illuni; quia tradens Christuin, exieiininatus accipiat: sed quia fidelis est Deus, qni promisii, suh-
est de nutnero aposiolorum a judice Deo. Per hsec venii, ut impleat, quod promisit. Deuique brevialos
exempla ad correciiorem nos vitam provocai; ut mo- vult esse dies Dominus, ut salvenlur clecii, et pos-
niiisejusaut pisemiuin, si obedienies fuerinnis, aut sint consequi regnumj Dei (Malih. xxiv; 22). Quo-
propensiorem poeijam mereamur inobedieuies. Non modo tamen a Deo adjuvaiur, si lanltim:b permiita-
est enim ambiguum illos peecanles plus stibjiciendos tur lentari, qnaiHum polest ? Adjiivalur plane, dum
lormentis , quibus peccantium poeno. ad hoc relaloe non plus peiniitlilur ei imponi, quam sciiur ferre
sunt, ne peccarenl. posse; ui quarlo die pati nou permiltalur, qui sciiur
(Vers. 11.) Hwc aulem omniain figuracontingebant ullra! non posse quam^iriduo lolerare.
illis ; scripta sunt vero ad correptionem nostram, in (Vers. 14.) Quapropter, charhsimi, fngile ab idolo-
quos fines smcttlorum devenerunl. Fines sirculoruri. rum culiura. Horiaiur eliam nunc, ul abslineant se
nos sumus; quia iunch.cc ideo facta noscunturcirca ab oniiii socielaie idololairios, ut non solum spes,
relributionem illorum, ut nobis essenl-exejnplo, <,ui sed el aiiinius inde ibllaiur, ne per hoc nascafur in
poslremo so.culo fuluri eranius in lide Chrisii. Pro Dciini teniaiio. Nemo enini assidimsiu idolio c nibil
utiliiaie enim noslra gesta sunt, ut si lerrore horum i] sperat <ic eo; hinc enim sperare dubiiare de Deo
in Dei timore manserimus, gloiiam illis piomissam cst, iSicutet Saul reliclo Dco, qui ei fuerat delicti
accipianius : si' quomiuus, geininabilur nobis pcena causa iratus, ad idololairiani se contulit, aliquid
illorum; quia major notitia legis plus facit reum. sperans de ea (l Reg. xxvni, 12 et seq.). Cui quidem
(Vers. 12.) Proplerea et qui se putal slare, videat ei in proesenli obfuii, et in fulurum gehennam uhri-
ne cadal. Hoc ad eos loquiiur, qui prsesunieotcs de cem providil.
scientia, qua licitum est oiunia edcre, iniirmis fra- (Yers. 15.) Qiiasi.prudenles,vos,ptdicale quod dico.
tribus.scandalo eranl: el putantes oliqujd se pro- Exempla subjicil, ut facilius suadeat;- qtiia cui verba
ficere doctrina pseudoapostolorura, deterioraveranl; salis noii faciunt, solenl exempla stiadere.
et judicabant Aposlolum , cum ipsi essenl rei. Su- (Vers. 16, 17.) Calix benedhiionh quem benedici-
perbiam ergo amputai. ne per hanc tenleniur, sicut mus, nonne comnmnicaliosanguinh Doinini esi? Panis
Judosi teniali sunf, et perieruni. quem franghnus, nonne communicaliocorporh Doinini
(Yers. 13.) Tentaiio vo.snon apprehendal, nisilui- esl? Qttia unus pariis,uniitn corpus muliisuimts; om-
mana. Acper hoc delraheiiles Apostol-o, Dominum nes enim de uno pane et de uno calice panicipamuSi
tentare videntur; quia etlunccum Moysi detrahe-- Quoniam unum sumus, alter alterius membrn,-unum
rent, ei dubitarent de eo, Deum lentasse dkuiitw. J ) nos sentire debere di.it; ut fidcs uua unum babeat
Omne ei.tim.quodprobatuni non habelur , lentaiur;- sensum et opus.
ideo ut hsecteniaiio oonvellatur, admonet cunv ler- (Vers. 18.) Videte Israel secundum carnem : boc
rore. Ut aulem htimana leulatio illos apprehendat,. est, discile, hominesvidenlesDeum, queniadniodum
horlaiur : humana enim tentatio est proplei' spem se habent carnalia, id esl, idololatria. Nonne qui
Dei diffidere de homine, quia vana spes in lioniine. edunl hoslias, participes sunl altaris? Sicut enim nos
ut in necessiiate aut prcssura non desper-el.de Deo. de uno pane et de uno calice pereipienles, parlicipes
liiiiiianumauxilium requirendo, sicut et Judtcii qui ei Gonsories sumus corporis Domini : ila el qui
dubitantes de-Deo, idolorum adminicula-exojiaba.Hv eduni hosuas, parlicipes sunl alians errons.

a Rom. edit. sola, qui eripiat. c Edit.-Rom., in idqlio aliquid speret de eo : vet.
h Mss. aliqupt, permittilur lenluri,'quantum scitur autem ac-m.s. eo lanium discrepant, quod.illoe ha-
ferre posse? At locus inleger a vocibus', Quomodo bent eiiam, speret; ctlillorum noimulli prb de eo le-
lainen usquead; Quapropter ckarisshni-, ouiittitur- in giiiit de Dep. \
tus, Gorb.
'257 GOMMENTARIA 1N EPIST. AD CORINTH. PRlMAM. 238
(Vers. 19_ 20.) Quid ergo dico, quia simulacroim- j^ idem Apostolus, vas electionis, et medicus spirilalis
molalum aliquid esl? Non quia simulacrum est ali- ail : JVOJIqumrens quod mihi utile est, sed quod
quid; sed qum sacrificant, dwmonihimmolanl. Simu- multis.
lacrum vere iiihil est; quia imago videtur fei mor- (Vers. ,25, 26.) Omjiequod in macello venit edile,
iuse : sed Sub legmiue simulacrorum diabolus colitur. e tiikil inlerroganlespfopier conscienliani; Doihini esl
Noto vos participes fieri dwmoniorum. Oslefidil ehhn terra el pleniludo ejus. Ut omnia munda osleii-
illis hoc esse lantuni, a quod videltir in idolio : sed deret, cxemplo psalrai vigesimi lerlji hoc foboravit;
esse occultum iniquiialis mysterium, quod ut unius quia hon polest immundum esse, qnod Domihi esi.
Dei fidera corrumperet, Saianas adinveuit. Unde et Et qubniam Superius de escis ait: Oinriialicent, sla-
Joannes apostolus in epistola sua dicii: Ad hbc ve- tim subsecutiis est : Oirine quod in ihacello Veiiit,
nit Filins I>ei, ut solveret opera diaboli (Jotin.in, 9). edile, nikil interroganles propfer conscientiam. Hoc
(Vers. 21.) Non poiesih caliceih Domini bibere, et aulem ideo subjecit, ut libefa sit coriscientia ; licel
talicerit dminbniorum; non poiesih merismDomini enim aliquid polluium sit per aecidenliam, id est,
cominunicare,ei mensmdwmonioruht.Sicut et Domi- oblaiionem idoli; cum boc lamen hescit, qui erait,
iius ait : JY/Jjipoteslis Deo servire, et mammonm nullum palilur scrupulum, el apu.d Deum immuhis
(Malih. vi, 24); quia qui calicem daemoniofumbibil, g est.
calici Domini iiisullat : et cum mensoedseniouiorum (Vers. 27.) Si quh vocat Vbsex ihfidellbusad cm-
cbnimiinicat, iueiisa; Domini, id est, altari obsire- nam, el ilis; omne qUodapposituin vobis fueril, edile,
pit, elDoniiiii corpus Prucifigit. Idcifco enim Chri- nikil dhquirentes. Hoc est, .simpliciler ftiaficJucaie
stus h crucifixus est, ut dissolveret opera diabuli. quod apponiiur, non inlerrogantes unde sit.
Qui ergo facit opera dinboli, Christo repugnal. (Vers. 28, 29.) Si vero dliquis diXeril : Hob hnino-
(Yers. 22.) Aut mmulamurDominumJesum? Niim- luiitium est, holite mandttcare propter illum, qui iildi-
tjitid foiiiores illo siitnus? Vlx fil ut humilis zeletur cavit, et propter cottscientiatn. Conscienlium aulcin
potcnien); seit enim non sibi cuihpetere, in quo illi dico, non luam, sed ailerius. Hoc perfectis loquitur,
potest invideri: sed aUl oequaliinvideiui', aul pibpe qui possunt contemneiileS idololairiam, quia nihil
Sequali.IdebApostolus non possedixithomines seniu- esl maiiducare de sacrificio, cerli qtiia quod sub Dei
lari Dominum Jesum, propieiea quia illuui sciuiit Crealoris nomine ediiur, non polest polluere : sed
Doniinum : si quominus, non videbitur eis dignus quia alius, qui idolis servit, glbriabilur, te edenle' de
esse vocari Doniiuus, quem zelatilur, ne Dohiinus saciifibatis, qtiasi veuereris idola; ideo non debet
sil. ZelOenini Salanas idololalriam invehit, ul ho- edi. Apud conscienliam enira ille Jselahilur suahi,
mines negando Deum Doniinum, idolis serviaul Q qnia videt te libenier appelere, qiiod idolis imhiola-
quasi diis cl dominis. Omnia mihi licenl, sed non .tum est.
omnidexpediuni. Ouniia dicil licei'e secunduin legera Ut quid enim liberias mea judicatur ab alia coii-
halurse; omnia enim miinda sunt. De escis enim scicntia? Hoc dicii, quia cum ab idoli devbtione coh-
agebatur, et carhe idolis imniblaia. Nain quse probi- scieritia sit libera, quid opus est, ut puteturquiave-
hita et interdicla sunt, qubmodo dici possunt licere, nerationis causa cdat idolis immoliua? Judicatur
'cufh hic ctiam ipsa, quse concessa sunl, significel eniin non distare ab eo, qui colil Idbla; quando non
14® aliquando non expedire? c sicut dicit aposlo- hbrret qudd oblalum esl siinulacro.
Itts Petfus : Si hmc est causa viri cum uxore, non (Vers. 50.) Si ergo gralim pariiceps sum, quid
expedit nubere (Malth. xix, 10). blasphemor pro quo ego gralias ago ? Id est, si ego
(Vers, 25.) Omnia tnihi licenl, sed nbii omnia mdi- gralise Dei cohiniunicb; quia in ipsius nomiue fedo:
jficanl.ldem sensus esl, quia licel omnia edere : sed quid opus est arbiirari hoc aliquem, quia ego -idoio
qiiod idolis immolalur, non oedificat; quia scanda- devoius shni, dum uon borreo, quse oblaia sunt.
liiin facil fratri, sicut supra dictura esl: ideoque a idolo, hoc esl, blaspliemor?Et me ergo blasphemat;
licilis aliquaiido leniperaiiduni est, ul prosil. IHnc et ille in idolio suo gaudet; dum nie pulal parlici-
esl unde sumplus ab iis, cum ei liceret, nbluit acci- Bpeni, habet occasionem permariehdi in erroie, et
peie, sciens non expedire. hatribus malum datur exemplum. Nam si prsece-
(Vefs. 24.) d Nemo quod suum est, qumrat, sed ptum est in Lege, ul luci ei arae el tituli et ipsa idola
"quodalterius. Verum esi quod dum unusquisque in confiingantur; vide si non peccatum esl f non so-
idblio recuriibit, volunlaii suse satisfacil, et fratri Ium bsec non facero, sed et interesse epulis iiujus-
conscienlia infirmo scandaluin ponil. Quapropter modi; propierea de sacrificatis noii expedil ederc
fesiinandurii est pfo charilale Doniini noslri Jesu (Vers. 51.)~Sii)eigitur editis, sive bibilis, sive quid
Christi; ut el magis quae sunt saluli prdximi neces- facilh, omniain gloriam Dei. Per hsec subjecla decla^
sarla prohibeamhs, quam nostroe voluhtati, sicut ravit in idolio edere, quavis Iicet coi.scieniia, ini-
11Rom. edii. sola, quod videlur in idolo. Corb. restiluilur, cum absil in aliis, ticul ei ih ctin-
h Nonnulli mss., crucifixusest, quia dissohit opera ciis edit.
diaboli. .e Ms. Corb., )JJ7JJ7 dhcernenles.
c Rom. edit., Sicul dicuhl aposloii. f IdehJ cod. Curb., JJOJJsolum hwc facere, sed et
d Hic textus apostoh alque illius expositio, e cod. de sacrificatis non expedil edere.
239" AD OPERA SANCTl AMBROSIIAPPENDIX.j . 240
micum esse Deo; ad opproJjrium cnim Dei unius Aformata est (Gen. n, 21). Christus autem ideo caput
bsec diabolo dedicaniur. Nam in gloriam Dei edere viri est, quia per ipsum cnm non es-set,creaius est.
et bibere et aliquid facere, hoc esl, ut sub invoca- Una ergo diclio diversam habel intelligeiiliam; quia
lione Creaioris cum modestia convivium celebretur; et personsc discrepantlet substantire.
in gloriam enim Dei aliquid (il, cum in aclibus el (Vers. &.) Omnis vif orans aut prophelans velato
conversaiione chrisliani Deus laudatur, vel cum fi- capiie deturpat caput stiuiit. Orare dicit deprecari :
lioriim procrealio a Deo speratur. prophetare aulcm adveiilum fore Dominivoce sym-
(Vers. 32.) Sine offensioneestoleJudmis et Grwch, boli post orationem effari.
et Ecclesiw Dei. Sic lemperandam conversalionem (Vers. 5, 6, 7.) Omnis att.em mulierbrans aut pib-
nostram docet, utnullus in ea scandalum paliatur. phetans nonvelalo capite, confunditcapulsuum; unutn
Offensio ergo Judseis fit, cum idola, quse illi abomi- est enim atque idipsum', ut decalvelur. Si auiem non
naniur, chrislianum, qui se dicit Legein et prophetas velalur mulier, tondeaiur : si aulem turpe esl mulieri
accipere, videni non horrei'e. Grsecis vero, id est, tonderi aul decalvari, velel caput. Vir enim non debel
147 gentilibus, ho_eest offensio, si in eo in quo velare capul, cum sit imago et gloria Dei. Quamvis
sunl, non solum non arguanlur; sed et prompiiores una substanlia sit et vir el mulier, tamen quia vir
fiant, dum non vitanlur vola idolorum illorum. Ec- Bcaputest mulieris, ariieponendus tradilur; ul per
clesise aulem Dei fit offendiculum, quando quosdam causam et rationem major sit, non per substaniiam.
ex numero suo videl iis, quse inimica sunl Deo, Inferior ergo mulier vifo esl, portio enim ejus est;
adhserere. quia origo mulieris vir. est: ex eo euim est, ac per
(Yers. 35.) Sicitl ego omnibus per omnia placeo, hoc obnoxia videlur hiulier viro, ui impeiio ejus
non qumrens quod mihi utile est, sed quod inullis, ul subjecla sit. HonorificeniiamI
et dignitatem viri ob--4
salvi fianl. Omnibus per omnia placere est sine scan- siare dicii, ne velel capul; iraago eniin Dei incon-
dalocnjusquam agere ad profectum ulilitalis illo- gruuin esl ut ccletur: abscondi enim non debet, Dci
rum, ut et illis et huic sit utile. enim gloria videlur iifviro.
CAPUT XI. Mulier autem gloria'viri esl. Multum distat inter
(Yers. 1.) Imiialores tnei eslote,sicul et ego Cluisli. gloriam Dei el gloriam viri; vir cnim ad imaginem
Humanum est quod dicit, ul imiiaiores cjus simus, Dei facius est, non mulier. Hsecautem imago Dei in
qui a Deo nobis magister indullus est. Si enim hic viro, quia tinus Deus unum fecit hominem ; ul sicut
Dei imitator est_ quare non hos honiinis? Quia sicut ab uno Deo sunt omnia, ila esscnt et ab uno homine
Deus Paler misit Christum magislriim el auctorem oiiines homines; ut uriius Dei invisibilis, unus homo
vitse; ita et Chrislus misit apostolos nobis magi- <J visibilis imaginem haberel in lerris, ut unus Deus
stros, ut eorum imilatores essemus; quia ejus esse in uno homine viderelur auctorilatem unins principii
non possumus. Ita enim ait Dominus ad Palrem : conservare, ad confusionem diaboli, qui sibi, ne-
Sicnt uie misisli in hunc mundum, ila et ego mhi eos glecto uno Deo , dominium et divinilatem voluit
in kunc munduin (Joan. xvn, 18). Et quia digni imi- usurpare. Quod propheia Ezechiel significal (Ezech.
talores ejus eran!, subjecit: Et pro eh sanctificabb xviii, 16), et Apostolus idem, ait enim : Ila ut
me ipsum (Ibid., 19). in tetnplo Dei se.deal<, ostendens se quasi sil Deus
(Vers. 2.) Laudo autem vos, fratres, quod omnia (\lThess.u,&). i
mea memoria rciinelis, el quomodoubique irado, ira- (Vers. 8, 9,10.) IVottest enim vir ex muliere, sed
ditiones meas leneiis. Poslquam mores el conversa- tnulier ex viro : elenim non est creatus vir propter
tionem illorum arguit, nunc tradiliones vult corri- mulierem, sed mulier propler virum. Proplerea debet
gcre. Ideo non hoc confirmat, sed succensel eis; tnulier polestalem habere supra capul eliam propter
quia cum esset apostolus eorum, inimemores erant angelos. Polestatem yelamen signifieavit, angelos
tradilionum ejus : neque quod adhuc non didice- episcppos dicit, sicut docelur in Apocalypsi Joannis
rant, a ex aliarum Ecclesiarum tradiiione sequeban- (Apoc. u, 1 el seq.). Et quia ulique homines sunt,
tur; ac per hoc quasi noviler tradit illis, dicens : '.0 quod non corriperenl plebem, 148 arguunlur : et
(Yers. 5.) Volu vos scire quia oinnis viri caput quod rectura est in illis, laudalur. Mulier ergo
Ckrislus est. Ad auctoritatem reiulit; quia homo a (55 quwst. 5, cap. Mulier) idcirco debet velare ca-
Deo quidem, sed per Christum. Caput autemmulterh put; quia non est imago Dei, sed ut ostendaiur sub-
vir. Quia quamvis et mulier per Christum, de viro jecta. Et quia preevaricalio per illam inchoata est,
lamen facta est, ac per hoc stibjicitur viro. Caput hoc signum debet habere; ut in Ecclesia propler
autem Chrisli Deus. Dignum est ut filii caput Paler reverenliam episcopalem non habeat caput liberum,
dicaiur, quasi genitor ejus. Aliter lamen caput viri sed vclamine teclum i: nec habeat poteslaiem Jo-
Christus est, et aliler vir niulieris, et aliier Deus quendi; quia episcopus personam habet Christi.
caput Christi esl. Deus autem ideo capulChrisii est, Qtiasi ergo ante judicera, sic ante episcopum, quia
quia de eo vel ab ipso genilus est. Mulieris vero ca- vicarius Domini est, ^ propler reatus originem sub-
put idcirco vir est, quia ex ejus costa Dei virtuie jecta debet videri. i
a Corb. cod., sed aliarum Ecctesiarum tradilionem L Gratianus in decreto, propter peccalum origU
lequebantur. nale.
241 COMMENTARIAIN EPIST. AD CORINTH. PRIMAM. 242
(Vers. 11.) Veriiiniamen neque mulier sine viro, A __ Sciendo nonuullos menle corruplos versutia diaboli,
neque vir sine muliere in Domino. Ideo iit Doiiiiiio, dicit : Oportet hmreses esse. Non utique voluit, nec
quia Deus ex uno fecil ambos et unum ; una enim opiavit: h sed quia scivil fuiurum, dixit, sicuf et Do-
caro et unum corpus sunt in Doniino, hoc esl, secun- niiiius : Oporiet, inquit, venire scandala (Malth. XVJII,
dum Dominum, qui creavit. Denique qui non cre- 7). Et : Oportel Filium hominis pali (Luc. IX, 22),
dunt mulierem de viro sumplam, hi sine Domino, prsescius, quia Judas prodilor erat fulurus. Ut pro-
vel non secuiidum Dominum credunt hominum ori- baii auiem cum dicit, manifesti fiant inter vos, illos
giiiein. sigiiificat, qui in tradiiione accepta duranles, exem-
(Vers. 12.) JVaiJisicut mulier de viro; ila el vir per plum probationis erant evangelicse disciplinse ad
mulierem.Hoc finnavii, quod dixil; quia ainbo unum coiidemiiationem coeterorum. li sunt quos in capite
sunt in nalura, aique origo mulieris vir est, sicut epislolae significat, eo quod dicerent : Nos vero
legitur in Genesi faclum a Domino Crealore. Omnia Chrhii; cum alii dicerent : Ego Pauli, ego Apotto
aiitein ex Deo (Gen. n, 22). Poslquam gradalim ex- (lCor. i, 12).
posuit singula, ut omnia Deo subjiceret, unum ser- (Yers. 20, 21, 22.) Convenienlibusigitur vobis in
vans principium, ait : Omnia autem ex Deo; ut ne- unumjam noneslDominicamcmnammanducare. Unus-
que mulier subjcctionis suoe causa contrisiaretur, B ] quhque enhit vestrum propriam cmnam prwsumit in
neque vir quasi exaltalus superbiret. mctnducando:et alius quidem esurit, et alius ebriusest.
(Yers. 15.) Fos ipsi judicale : deceine mulierem Numquid dotnosnon habelis ad edendumet bibendum?
non veialamorare Deum? Hinc est unde superius illis aul Ecclesiam Dei conlemnilis, et confundilis non ha-
per ironiam succenset, dicens : Laudo quia omnia bentes? Hos nolai, qui sicin Ecclesiam conveniebanf
mea meirioiiareiinelh : el guomodo ubique trado , ut munera sua offerente.s, advenienlibus presbyleris
iradiliones ineas lenelis (Sup. vers. 2). Cuni enim hsec (quia adhuc rectores Ecclesiis non omnibus locis
essei iradiiionis ratio, ut velatse essent mulieres in fuerant constituti), lolum sibi qui oblulerant, vin-
Ecclesia, illi conlra revelatas eas in Ecclesia paiie- dicarent, schismalis causa. 140Dissensiones enim
Jjantur. Ideoque jam non auctoritate traditionis, inter eos pseudoaposioli seminaverant, ila ul obla-
quam neglexerant, sed per ipsam naturam suadere tiones suas zelarentur : cum una atque eadera prece
illis nililur verilatem dicens : omnitini oblationes benedicerentur, ut ii qui, ut ad-
(Yers. 14,15). JVeeipsa nalura docet vos quia vir solet fieri, non obtulerant, aut unde olferrenl, non
quidem, si coinain kabuerit, ignominia esl illi ? Hoc habebani, pudore correpti confunderentur, non su-
secuiidum Legem locttlus est; prohibet euiiii virum menies partern : el tam cito illud agebant, ut supeij-
esse. comalum. Mulier auiem si comam kabueril,! G venieiites non invenirent, quod ederenl. Ideoque si
gloria esl itti; quoniamcoma pro velaminedala esl ei. sic, inquit, convenitis, ul unusquisque suum sumat,
Naturaliter hoc honesium et propemodum decretum domi haec agenda, nori in Ecclesia; ubi unitalis c et
vult esse, ut velaia mulier salisfaciat, et graiias agat mysterii causa convenitur, non dissensionis et ven-
Deo. Coma ergo indicium velaminis est, ut nalurse tris. Munus enim oblaium totius populi sit; quia in
et voluntas addatur. Deniqne nulla mulier eliam re- uno pane omnes significantur. Per id enira quod
velata adit poleslatem. unum sumus, de uno pane omnes nos sumere opbr-
(Vers. 16.) Si quis auletn videlur conlentiosusesse, let.
nos lalem consueiudinemnon kabemus, neque Eccle- Quid dicam vobh? Laudo vos? In hoc non laudo.
sia Dei. Post ralionem reddiiara, ut conientiosos Aperium est deprehenso et correpto errore, ut de
vincat, aucloriiatem interponii; quia neque Jtidais- cselero corrigaiit,et sciant hoeverum, quod dudum
mus lioc habuit, unde dicit: Neque nos, neque Ec- in primordiis ipsi didicerant; forraam illius quse a
ctesia Dei, ui neque Moyses, neque Salvalor sie tra- Salvatore in re htijusmodi data est, iierat dicens:
diderit. (Vers. 23, 21, 25.) Ego enhn accepi a Domino,
(Yers. 17.) Hoc autem prmcipio, non laudans quod' quod el iradidi vobis, quoniam Dominus Jesus in qua
nbn in melius, sed in delerius convenilh. Quomodo Vnocle tradebalur, accepil panem, et graiias agens,
pariiculalim conversaiionem illorum per correptio- fregil, et dixil: Accipite, el manducale. Hoc esl cor-
nem eniendat; ita et traditiones illorum, non lau- pus tneuin, quod d pro vobis [rangilur: hoc facite in
dans uiique, sed vituperans eos. mei commemoralionetn.Simili modo el calicem, posl-
(Yers. 18,19.) Primuin enim. a Primum dicendo,i quatn cmnatum esl, dicens: Hoc poculum novum Te-
genus peccali ostendii, unde orli sunt errores, quos> sZaiJienf_.mest in meo sanguine; hoc facite, quoiies-
repreliendii; ubi enim dissensio esl _ nihil recluml cumque bibelh, in mei commemoralionem.Oslendil
est. Coiiuftitetuifcttsvobis in Ecclesiam, audio dhsen- illis mysterium eucharistia. inler ccenandum cele-
siones esse, et paiiiin credo. Oporlet enim et kmreses s bratum, non coenam esse; medicina enim spiritalis
"
esse, ut et qui probati sunt, manifesli fiant inler vos. esi, quae cuiri revererilia degusiala, purificai sibi
" Ms. Corb.," Vbi enim dissensio est; primum dice- fulurum, dixil.
mus. ld genus peccati oslendit, unde recium nihil est.',. c Codex Laud., el niysterii causa convertitur,
h Omnes edi.uet qnidam mss._ sed quig sini, fulurr d Rom. edit., pro vobh tradetiin
rv.m diefui alii E!SS,.sed auia sfciutJ;nonnulli; scit
i.
245 AD .GPERA SANCTI AMSROSII APPENDIX. } 244
deyolum. Memoria enim r.edejnptionis nostrae est; rit A Acorporejet saogiiine IpO Domini; e gratias enim
Redemptoris meniores, majqra ab eo conseiquime- videbjinur .redslenflRedejnptori.
leamur. , (y.ers, 50.) Idep multiip vobisinvaiidi el wc/roli. Et
(Vers. 26.) Quoliescuinqueenim coniederitis panem dormiunt mulli. Ut veruioprobaret quia examenfulu-
huiic., et de poculobiberilh, mortem Dominiannuntia- rumjestJccipieiitijijn corpus Domini, jamhic imagi-
biiis, dpnec veniat. Quia eifjin morte -Dominiliberati nem jtidicii ostendit in eos., gui inconsiderale corpus
sumus, hujus rei njerapres, in edendo et potando Domjijj acceperani, duin febribusci infirmilatibus
carnem et saiiguliiem, quae pro nobis oblata suut, corripiebanlur, et inulti moriebantur : utin his cse-
asigriificamus novuraTeslameiUuin in his consecuti, teij discerent, et paueorum >exeniplpterdli -cmcn-
quod est nova lex , quoe obedienlem sibi tradit ccs- daj'£iitur, non hiuliui. I scienjes cnrpus Domini negli-
lestibus regnis. Nam ,et jVlqysesaccepto sanguine vi- gcnier, accipere ; ,et eum quem hip pceija-disiuleri.i
luli in patera, aspersit filios Israel, dicens :' Hpp grayius traclaudum for,e!;qnia-coiU.eii.psitexempIura.
esl Testamentum, quod disposuil Deus ad vos (Exod. (yers. 31, 32.) Quod kinosmei ipsosdhcernercinus,
xxiv, 8). Hoc figura fuitTesiamenti, .quod .Dominus non utique judicarpinur, Dum jiidicannir auiem, a
novuin appeljavit per propheias; ut illud velus sit, Domino corrijiimur; uV,non cum hoc mundo damne-
qupd Moyses iradidit. Teslamenlum ergo sang.uin.eB viuj: Hoc dicit, quia si nosmet ipsi errores nostros
consli.tiiiura esl; quia beneficii divini sanguis teslis corrigeremus, non a Domino judicaremiir. Et quia
esf. lu cujus lypuinb nos ealieemmyslicumsanguinis corripjinur, lamen pro nobis esl: -jjt timore -ipso
ad luUiqneip corporis et animse noslra. per-eipimus; emendemur. In paucis enimomiiium cst emendalio.
quia sanguis Domini sanguinein nostrum redenjit, id Necum hpcmuitdo, idcst, cum inlidelibus damne-
est? lotum hominera salvum fecil. Caro enim Salva- mur. Nihil enim dijferljab jnfideli, qui iiiconsiderale
loris pro salute corporis, sanguis vero prp anima ad mensam Domini accedil.
nosira cffusus est, sicut prjns prsefiguraium fuerat (Yers. 53, 34.) llaqite, fralres, cum convenilisad
a Mpyse; sic enim,ait^ Carppro corpore veslro offer- manducandum,invicemexspeetaie. Si quis esuril, domi
tur,sanguhvero prp anitng (Lerii. xvir, Ij); ijdeoque manducet. Ad invicem exspeelandum dicit, utinul-'
non manducandum sanguin,em. Si jgitjir apnd ver iDrumloblatio simuj celebretur, nl el omnibus mini-
leres imago fuit yerit(atis_, quse nttne apparuil, et strelur: et si quis impaiiens esf, domi teircno pane
manifestata est in Snlvaioris advenlu; qjioinodo hse- pascatur. Vt non in judicium cbpveniaih : lioc est,
reticis conirarimn videtur ye.tusnovo„ cumipsasibi ne mvslerium repreheusibilitcr et cmii olTensione
irivicem testiinonio sint ? agajis.1 I
(Vers. 27.) Ilaque quicumqne tderil panem hunc, G Cmtera autem cum venero, dhponam. Caput priiis
aut biberit fiftlicpinDomim indigne Domino, reus erit salutis ordin.e agendunf oslendi)., et quomodo in Ee-
cprporh et sanguiiiis Doinini. Indigo.ijm dicii csse clesiam ab ulroque sexu convenialur. pra.misil; iu
Dqiniiio, q,ui alilejr ir,y_ipi'impcelebrnl., quam ab eo quibus rebus si error fuerit, IIQIIleve peccal.um est.
tradjtum est, j^oij enh.i potest devotus esse, qui Cajtera autem quss ad ioadjficalioiieiiiEcclesise per-
alit.er pj'ije(suinit_,yuau) daiuiii esl ajj auptore. Ideo- tinent, proesenlia sua oniiuare se pronrisit.
qjie preeni.nipl ut sepupdnm ofdinem tradilum deyota GAPUT XII.
meus sil accedenlis ad eucharistiain Domini; quo- (Vers. 1, 2.) De spiriialibus autem nolo vosigno-
niam futunim est judipiiiin, ut quemadnio.dum ac- rare, fratres. Scilis quiq gentes erqlis, shnulacrorum
cejlij uiiusqqis.que, reddat causas iu jJie Domini forma eunles, prout ducebamini. Spirilalia illis Ira-
fesu pinisii; guia slne diseipljna iradjtipjiis et con- diturus exemplum prioris conversaiionis memorai;
yej-sationis qui ac.ce.iuntf rei sunt cprppris et saq- utsicutsimulacrorum fuerunt forma, colenles idola,
guinj.sDom.ini.Quid est aulemreos esse, nisi ppenas et dudebautuf duce volunlate daemoniorum : ila el
darjj morlis Doipini? c {kcjsusest enim pro his, qui colentes Deum, sint forraa legis Domiiiiese, anibu-
Jjpneficiqmftjus ih irf ilum dueunt. lftnteslsicut placet Doraino.Forma eniiu uniuscujus-
{Vers, 28, 29.) Prpbel au-tem se homo, el sic de D B que legis in professione el conversatione culloris de-
pqne illq pdat, e'l d<epoculo bibat. Qui enim manducat bet viderj; ille enim; forma et imago legis Dei
et b}b-ilintligtie, jtidicium sibi ipsi manducal el bibit, est, in cnjusfide el cohversalione Evangelii veriias
non disceryens corpus Domini. Devolo animo ei euin lucet, i
•titnore accpdenclum ad communionem (Jpppl; Aut (Yers. 5.) Propler quod nottim vobh facio, quod
scjat piens revereptiam se debere eii ad pivjnspor- nemo in Spiritu Dei loquens, dicii analhema Jesu :
pus ,s|in]enduni accedit. JJpc pnjm apud se debei jq- ei nemo potest dicere Dominum Jesuin, ijisi i» Spi-
die,are; qpj^ Dpinhius est, cujhsin niysierip sjin- iilusancto. Quoniam raiiouem spiriialium.igneraiiles,
pjnpjn polat, qiij iestis estbeneficii.Pei. Quem nps per singula charismata hpniinibns potius, quam
si pum disciplinaapcipjamus, noq erinius iudigni Dep dabanl gloriam, non assecuji per Snjriium
a Ms. Gorh., significans, et quod suinus novum Tes- c Rom. edit., occisusjest enim ab jis.
lamentum in his cpnsecuti, quod, etc. d Ivo Carn., ul sciant onines... accedanl.
h Nomiulli mss., calicem mysticum ad luitionem; e Mss.
Aliquot, graiiqenim yidebitur.
unus, ad linctionem. i
243 COMMENTARIA1N EPIST. AD CORINTH. PRIMAM. 246
saiicitim a hoc donum ministrari: et quia qtti Domi- A minhleriorum suni. Per enmdem Spirilum divejsa
num Jesum vocat, non siue Spiritusancto hoedieit; dona dicil proestari.TcfeiitueroDomtJii/s.Et divhiones
habet enim graliam in co ipso fidei suee propter glo- operationum sunt. Jungit nunc Christum Spirilui
riam nominis Cbristi; non cnim sine dono Dei est sanclo. Idem aulem Deus, qui operalur ontnia in om-
Doiiiinuin dicere Jesum : ac per hoc osiendit illis in nibus. In iantum non hoc horninibus dandum j quasi
omnibtis Dei esse laudeni et gratiam; quia sicut proprium sii, sed soli Deo asscrit; ut efmrn donura
idolorum imago in ministris ejus est, ordinem suura Spiritus sancti, el graliam Domini Jesu - unius Dei
habens per singulos gradus, loluni lamen honiinis dical operationem; ne gralia et donum divisuni sit
est: ita el in lege Doniinica gradus cliaiisniaium propler perspnas Patris el Filii et Spirilus sancll :
sunt offieiis Eccle.ia., non uiitjue meritis lmmanis sed indiscreioe e unilatis el iiatursc trium umim ojius
indulli; sed ul membra ad aedificationein Ecclesiae iiitelligatur-, ut ad unum omnem gloriam redigat et
periineniia , qua. per se el in se habeiit gloriam, divinitalem. Divisiones qutem gratiarum sunt officiis
sicul est eiiain in huraanis olficiis. Scholae enim suni, Ecclesiae, mm humanis meritis depulalse. Si enim
quse posilis iu se danl dignitatem; ut loci honor Iio- Spirilus sanctus idem Dominus est; etDominus ideni
-minem faciai gloriosum, non proprialaus. Ait ergo: Deus est, el ires uinis Deus est; cum eninj Spiriius
ATeutoiit Spiritu Dei loquens, dicit anathema Je*u. B sancii gloria, et potestas, el natura Dci est,~ et
Vox enim quse dicil anatliema Jesu, liumauo est Dominus Jesus idem est in natura rjuod Deuscst,
1 errore prolata; quidquid enim falsum est, ab ho- unus uiique
Spiritus sanctus, et Domiinis Jesus, el
mine est. Et nemo polest dicere Dominum Jesum _,nisi Pater Deus est. Elsinguli enim Deus imus.,et tres
in Spiritu sanclo. Dictum enim ipsum, qrio signili- Deiis unus. Denique operaiile uno, tres operari di-
catur Doininus Jesus, non ab adulatione hominum, cuniiir; ut Trinitalis mysterium in unius Dei natura
sicut et idola dii vocanlur, sed Spiritus sancti ve- et polestaie elaudaiur, cum sit inimehsufn.
rilate profusum est; quidquid enim verum a quo- (Vers. 7.) Unicuique auteni datur manifestalio Spi-
cumque dicitur, a sancto dkituf Spiriiu; Ne ergo ritus ad utilitatem. Hoc esi. donura aceipit, ut-di-
Iiominum favorem exislimarent in regula chrisliana, vinis retinaculis vjlam suam gubernans, et sibi el
et propter hoc se argui minime patereutur, sicut es-t aliis ulilis sit, dum exemplum honoe conversationig
et in simulacris c (homo enim adinvenil, ul Deus ostenriit.
dicatur, qui non est; ac p§r hoc subjecti snnt an- (Vers. 8.) Citidam enim dalur per Spiritum senno
tistites illis); ostendit enim eis nulluin beneficium sapieniiw. Id est, daiurilli prudenlia non ex litterjs,
esse humaiium in eo, cum dicilur Dominns Jesus : sed corusco Spirilus sancii igne; ut cor.habeat illu-
sed magis donum Dei, qui dignatiis est mysterium C minatum , et sit prudens , ul discernat quse vitanda
suum 151 hominibus declarare. Eleniin a ipsa sunt, quaeve sequenda. Atii vero sermo scientim se-
professio remissionen. acquirit peceatovum, sicut cundum eumdem spiritum : hoc est, ul habeat scien-
exaggerat dicaiio idolorum. Docet ergo eos quia non liam rerum divinarum. Alii gralia curhtionumin unb
proesiant religioni beneficium, dicenles: Dominum Spiritu : id est^.iit medelani iribuat infirmis^ vel
Jesum, sed accipiunt; ne more idolorum hoininura scgris.
puiarent gratiam essc iii lege Dojnini, dtim voealur (Vers. 9, 10.) Alii fides ineodem Spiritu. -Hocdi-
l)eus, qui non est. Deniqne iion intelligenies Dei cit, ut fidei profitendse ac vindieandse, pressa vfere-
donum esse in fide'; singuli singulos sibi homines cundia, accipial facultalem. Alii operaiio viiiuiitrii,
delegeranl, quos sequerentur, dicentes-: Ego sum Poiestatem dari significat in ejicieridis doemoniis,
Paidi, ego vcro Apollo (YCor. i, 12). Superbiam aut signis faciendis. Alii prophetia : id est, ut Spi-
ergo illorura humiliat; ui paiianturse, sicut dixi, rilu sancto repletus dicat fulura. Alii discrelio spiri-
argui. tuutn. Hoedicit, ut intelligat et judicet, quoddi-
(Vers. &.) Divisionesvero gratiarum sunt. Non hoc citur, an Spiritus sancli sil, an mundani. Alii genera,
humanis merilis vuli ascrib.i, sed gralie Dei ad bo- {linguarum, atii interpretatio sermonum. Inierprplarj
norificentiam nonrinis ejus; sicul enim qui dicit Do- 15 £ esl, ut dicta illorum , qui linguis loquuntur vel lit-
rainum Jesum, in Spirilu sancto dieit, qualis vis teris, per donum Dei fid.elilerinterpretetur,-
sit: ita et in loco ordinis officii ecclesiastici positus, (Vers. 11.) Omnia aulem kwc operaiur unus aique
graliam habel, qualis vis siu non uiique propriam, idem Spirilus, dividens unicuique proul vult. Quod
sed ordinis per efficaciam Spiritus. sancli. Unde et superius trium personarum dieit, nunc per unum
inier initia dicit : Neque qui plantat- est aliquid, Spiriium sanclum agi profitetur; ut quia unius jia-
nequequi rigat: sed qui ihcrementum " dat Deus (I Cor. lurfe stint et virlulis, quodunusoperalur,.operentur
ni, 7). ". . tres : unus lamen esl Deus, cujus gratia dividitur
(Vers. S, 6.) Idem autem Spiriius. Et divisiones singulis, prouivult, non ad meriia hominum, sed

a Cod. Yal., hoc donum ministrari Deo. .e Gorb. eod., t(ttt'i«jisnatura; et.trium unum opus-.
h Ms. Corb,,- errore probata. f Cod. Getn. el Vall., linguannn, eorumscilicct qui
c Gill. edit., homo en.imad id venit. jjer Spirilus sancti majestatem accipiunl gratiam, nt
"«.Mss. aliquql, ipsa cpnfessio; Corb., ipsa pfo- jiossihi inlelligere diversdntrii tikgudrurii itoquium.
missio,,, . .
247 AD OPERA SANCTl AMBROSIIAPPENDIX. \ /i43
magis ad oedificationem Ecclesiae suse; ut omnia, A A cum invicem sui egeanl, non discrepautinftniiaie
qusemundus imitari vult, sed non iniplet, quia car- nalurae, quamvis diversasinl; quia diversitsls.ee
nalis esl; hsec in Ecclesia, quaedomus Dei esi, singu- in unum concurrit, ut corporis utilitas expfa.ur,
lorum officiis et dono et magisterio Spirilus sancti sicul et ea quibus mundus ipse constat, cura sAt di-
indulta ad probationem veritatis in iis, qui conlem- versa|nou solum offieiis, sed ei natuiis; a| inius
ptibiles mundo sunt, videantur. tamen mundi proficiunt perfectionem, et ex o/i Jibus
(Vers. 12,13.) Sicut enim corpus unum est, et his nasciiur temperies qua.dam in fruclibus, t_vrihu-
membra ho.belmulta : omnia aulem membra ex uno manoe proficiunt uliJitati.
t
corpore, cuin sint multa, it.iu.ji sunt corpus; iia et (Yers. 2i.)_Von po.es. autem dicere oculus manui:.
Chrhtus. Elenim in uno Spiritu nos omnes in unuin Opera tua non indigeo. Hocest, non potest dicere
corpus baptizati sutnus, sive Judwi, sive Grwci, 15J| potiof inferiori ; Nop mihi opus es; quia oculiis
sive servi, sive liberi: et omnes unum Spirilum pola- quidem videt, sed manussunt, quoe operantur. Aut
vimus. Per h__c docet nullius personam quasi de- ilerum caput pedibus : Non eslis mihi necessarii: id
speclam conteinnendam, neque alicujus quasi per- est, major gradu et dignilale non poiest sine illo
fecia sit, groeferendam : nec gloriam , qusesoli Deo esse, qui humilis est; quia est quod bumilis potest,
debetur, hominibus tribuendam; quando in omnibus B ] quod non polesl sublimis , quia ferrum polest, quod
unus atque idem Deus sit gloriosus : quippe cum non polest aurum : ac per hoe honorem capili faciunt
omnes et unumbaptisma habeamus, etunum alque pedes. '•
eumdem Spiriium sancium. Hoc propler supradi- (Vers. 22.) Sed mullo magh qum videnlur membra
ctain causani; quia in aliquibus gloriabanlur, aliquos corporis injirmiora esse, necessariora sunt. Mani-
vero velut conteniplibiles spernebant, feslum est, quia quaiivis aliquis dignitate sublirais
(Vers. 14.) Naniet corpus non estunum membrum, sit; si subjectus tamen defuerit, qui obsequiis suis
sed multa. Hoc dicens, a osiendit unitatem habere illunf faciat gloriosum , ipsa dignitas conlemplibilis
varieiates officiorum, et