Vous êtes sur la page 1sur 609

Patrologiae cursus completus... Series prima.... T. XX, Quinti saeculi scriptorum ecclesiasticorum...

opera omnia, nunc primum in unum corpus et ordine chronologico digesta...


collectio, si qua alia, insignis nec minus vig.... 1845.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGI^E

CURSUS COMPLETUS
SITE
BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, 1NTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA^OECONOMICA,

OMMM SS, PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORDMQUE

EC«IASTICORUM

QUI AB MVO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTII III TEMPORA


FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGIGA OMNIUM QVM
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICE TRADITIONIS PER DUODECIM
PRIORA ECCLESIJE SJECULA,
JUXTAEDITIONES
ACCURATISSIMAS,INTERSECUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM
* DILIGENTER CASTIGATA;
COMMENTARIIS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ;
OHNIBUSOPERIBUSPOSTAMPLISSIMASEMTIONES QCETRIBUS NOVISSIMIS S/ECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA,
INDICIBUS
PARTICULARIBUS
ANALVTICIS,SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS,DONATA ;
CAPITUM8
INTRAIPSUM TEXTUSI
RITEDISPOSITIS,
NECNON ETTITULISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEMSUPERIOHEM
DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUE HATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ;
OPERIBUS
CUMDUBIIS TUMAPOCRYPniS, ALIQCA VEROAUCTORITATE 1NORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;
DUOBUSINDICIBUS
GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM,QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUEPATRUMIN QUODLIBET THEHA SCRIPSERITUNOINTUITU CONSPICIATUR; ALTERO
SCRIPTURiE SACRiE, EXQCOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUH QUINAM PATRES ETIN
QUIBUS OPERUMSUORUM L0C1SSINGULOS SINGULORUM IIBRORUM SCRIPTURJE
TEXTUS COMHENTATI SINT.
EDITIO CiETERISQUE
ACCURATISSIMA, OMNIBCSFACILEANTEPONENDA, SIPERPENDANTUR : CUARACTERUM NITIDIT
CHARTiEQUALITAS, INTEGRITAS
TEXTUS,FERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIE Ifj.
TUMNUMERUS, FORMAVOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE INTOTO OPERIS DECURSU CONSTANT S~-(K
PRETIIEXIGUITAS,
SIMILIS, PR.ESERTIMQUEISTACOLLECTIO, UNA,METHODICA ET CHRONOLOGICA, • /{J3\
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IIACTENUS HIC1LL1C SPARSORUH , PRIMUM j .--•
AUTEM IN NOSTRABIBLIOTHECA, EXOPERIBUS AD OMNES jETATES , LOCOS, LINGUAS ^,C~
COABUNATORUM. t""1
FORMASQUE PERTINENTIBUS, \
SERIES PRIMA, £\ %
ECCLESIJELATINJK
1N l)UA PRODEUNTPATRES,DOCTORESSCRLPTORESQUE r*\ f
A TERTULLIANO AD GREGORIUM
MAGNUM. "
\*\
AGCURANTE J.-P. MIGNE, (CtlttWM &0mptitQXXm IN SINGULOS SCIEN
ECCLESIASTICJE RAMOS EDITORE.

PATROLOGOE TOMUS XX.


S. PHOEBADII,S. ANASTASHI, PAP*,FAUSTIMANICHJBI,
SULPICIISEVERI, SECUNDINI , S. CHRO-
MAKICHJEI
MATII,S. VICTRICIIHHOTOMAGENSIS,
PAMMACHII ETOCEANI,S. INNOCENTIII.PAPJE,S. ZOSIMI,PAPJE,PAU-
LINIMEMOLANENSIS,
PAULINIDucoNi,SEVERIMAJOMCENSIS,
S. KONIFACIII,PAPJ3,S. GAUDENTHBRIXIANI,
S. AURELIICAMHAGINEKSIS,
BACHIARII ZACCHJEI
MONACHI, EVAGRIlMONACHI,
CHRISXIANI,
T0MU9UNICUS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


IJS VIA DICTA D'AMBOISE,PRES LA BARRIERE D'ENFER,
ou PETIT-MONTROUGE.

18*5.
Imprimeriede VBAYET DKSUHCT et Cie,
rue de Sivres, 37, UParis.
QUINTI S^CULI

SCRIPTORUM

EGCLESIASTICORUM

QUI AD S. HIERONYMUM
USQUEFLORUERUNT,

TANTUM
, NONNULLIS MELUIS
EXCEPTIS, ALIBI CTINEORCM
COLLOCANDIS, LOCO
ADNOTABITUR,

OPERA OMNIA,

NUNC PRIMUM IN UNUM CORPUS

ET ORDINECHRONOLOGICO
DIGESTA
;

JBXTA
MBMORATISSIMAS
EDITIONBS jfc£
f! * '
GALEARDI,IEBEUF, BARONU,ISIDORIMKRCATORIS,
OALLANDII,COUSTANTII, BRAID«|| /
HOLSTENII,LABB^l ET MANSI V\'.

RECOGNITA,EXPRESSAET EMENDATA.

COLLECTIO, SI QUA ALIA, INSIGNIS

NEC MINUSVIGINTINUMEROAUCTORESCOMPREHENDENS,
NEMPE
:
S. PHOEBADIUM,S. ANASTASIUM I PAPAM, FAUSTCMMANICH.EUM,SULPICIUMSEVERUM,
SECUNDINUMMANICHJEUM, S. CHROMATIUM , S. VICTRICICMRHOTOMAGENSEM, PAM-
OCEANUM
MACHIUM, , INNOCENTIUMI PAPAM, S. ZOSIMUMPAPAM, PACLINCMMEDIO-
LANENSEM, PAULINUMDIACONOM , SEVERUMMAJORICENSEM, I
S. BONIFACIUM
PAPAM, S. GAUDENTIUM BRIXIANCM , S. AURELIUMCARTHAGINENSEM,
BACHIARICM MONACHCM , ZACCH.SCMCHRISTIANCM ,
EVAGRIUM MONACHUM.

TOMUS UNICUS.

VENIT APUD EDITOREM,


IN VIA DICTA D'AMBOISE,PRES LA BARRIERE D'ENFER,
ou PETIT-MONTROUGE.

1845.
ELENCHUS OPERUM.

QUJS IN HOC TOMO COMtlNINTlTR.

S. PHOEBADIUS. ,
Liber contra arianos. Col. 13
Tractatus de fide orlhodoxa. 31
Libellus Gdei. 49
S. ANASTASIUS I PAPA.
Epistolee. 65
FAUSTUS MANICHJEUS.
Liber"contra fidem calholicam. 79
SULPICIUSgSEVERUS.
Chronicorum libri duo. 95
De vita B. Martini liber unus. 159
Epistoiffi ttes. 175
Dialogi. 183 et!223
SECUNDINUS MANICH^CS.
Epistola ad Augustinum. 248
S. CHROMATIUS.
Sermo de octo beatitudinibus. 323
Tractatus 17 in Evangelium S. Matthsei. 327
Scripla apocrypha. 369
S. VICTRICIUS RHOTOMA6ENSIS.
Liber de laude sanctorum. 443
PAMMACHIUS ET OCEANUS.
Nonnullse epistolse. 457
S. INNOCENTIUS I PAPA.
Epislolse et decreta. 463
S. ZOSIMUS PAPA.
Epistol» et decreta. 639
PAULINUS MEDIOLANENSIS,
Vita S. Ambrosii. 711
Linellus adversus Ccelestium. Ibid.
Libellus de benediclionibus patriarcharum. 715
SEVERUS HAJORICENSIS.
Epistola dc Judaeis. 731
8. BONIFACIUS I PAPA.
Epistolffi et decreta. 749
S. GAUDENTIUS BRIXIANCS.
Tractatus vel Sermones. • 843
S. AURELIUS CARTBAGINENSIS.
Epistola. 1009
BACHIARIUS MONACHCS.
Bachiarii fides. 1019
Liber de reparatione lapsi. 1037
iZACCH^EUS CHRISTIANUS.
Consultationum vel Dialogorum libri Ires. 1071
EVAGRIUS.
Altercatio inter Theophilum Chrislianum et Simonem Judaium. 1165
Sententi». 1181

ERRATA.
Cot.373,lin. 15 (ascendendo):EPISTOLAV. CHIIOMATH, etc; lege : EPISTOLACHROMATH. — Col.374, lin. 10
(ascendendo):EfISTOLAV[;
— loge : El'ISTOLAV. — Col. 435, in titulo superiori, post AQUILEIENSI, adde
DlLUCIDATlO. Col.935,lin. 15 pro ln ea quod S. epkeopumr lege simplicher:quem, pronomenad vocem
SERMOreferenduni.— Col.1077,lin. 30: incorrupliMlem,lege eorraptibilem. —Col.1077ad col, 1096, capi-
lumVHIetseqq. usquead cap.XXVUIinclosivetilalos, a nobista wxtu juxta GaHaouiiedtlionem, aliunde opti-
mam,disposiios,lege meliusuti jacentad calcemhujusvolununis,in Ordine rerum, col. 1211, ubi etiam capi-
tumVIIIet XXXYIH litulossupplevimus.
ANNODOMINICCCC.

S CTUS PHOEBADIUS,

AGINNENSIS EPISCOPUS.

(Ex Galland.Bibl.Vet. Pal. tom. V.)

PROLEGOMENA.

PHOEBADIUS, natinne Galius, et provincioc qui- A \ Verum postmodnm Valentis fraude deceplus, for-
dem Aquiiaiiicau,si Sulpicium audiamus qui et ipse inulain a se prout libuii, imiiiiiiatam, nih.lque nisi
Aquiiauicus eura noslrum appellat (a), Aginnensem caiholicum, ut ipsi videbalur, complecteiilem, ailmi-
rexit ecclesiam, ut sciibit sancius Hieronymus (b); sit ac sua subsciipiione firmavii. Niiniium Arianus
qua etiam in uibe quaj caput Niliobrigiini est, for- ille Muisorum episcopus, confessioni /idei Clirisiuni
la.-se orlum habuit. Quu auiem anno ad episcopalem non esse crealuiainaaserenti, hujusmodi senleiiliam
dignitatem fueril cvecius, liaud est exploraiuin. Id adjecil, ui sunt alicecreatura, cui sane inerat liaire-
vero conligerii posl annuincccxLVii;iiam inter prae- seos Ariana; veneniiin. Etenim, ut cuin Snlj.icio lo-
sules Gallicanos qui Sardicensi concilio eoipso anno quar (h), kis verbissimitis esse cwteriscreaturis Fiiuis
celcbrato interfuere, non recensetur', ut observanl negabaiur; crealura tamen, potior lanlum cwleris, pro-
Tilleinoniiui aliique (c). Al episcopali certe honore nuniiabutur. Qua de re consulas velim quse babet
fulgebal anno CCCLVII, quo missam in Gallias aCon- sanctiisAinbnisius (i).
sianlio secundam fidei formulam Sirmiensem (quae Hinc igiiur arguas, non eo usque rem esse dednc-
inter udei coniessiones Arianicas septima est Aiiia- lam, ut ad hseresiiii Arianam prolilendain accesterit
nasio (d), qua;que Hilario dicilur (e) Potamii el Hosii Plicebadiiis : iiniuo vero vix fraude deiecta, ipseinct
blasphemia)una cum aliis Galliarum antistitibiis re- £J} aiiiijue pr&sules Gallicani, ul inquit Sulpxius (j),
spuil ac damnavit; quam prselerea consciipto libro apud Ariminum gesla condemnant, el in slatum pristi-
acriier confutavil, ul ex ipsius opere satis comperi- num ecclesiarum fidem reformant. In eaindcm sen-
mus (/). tentiam Hieronymus (k). Quod quideni plenissime
His porro slrenue geslis, posterius interfuitsynodo aslruiiur ex actis ab Hilario (/) ;>cTlieodorito (m) re-
Ariminensi, anno CCCLIX ab eodem Consianlio coac- latis. Errnrem ilaque inscctatus sanclus prsesul si-
I» : qua quidem in synodo, eorum quae primum pro mul ac primum illinn detexit, fidei suaeiniegriiaiem
iide calliolica conlra perlidiam Arianam, iiondum palam osiendil; ac propierca de ejus fama niliil inde
caplivalis patribus acla snnt, pars magna fuil Plice- deiracluin, ejusque auctorilas neuiiqiiam iinniinuia :
badius. Quin eliam posiquam caeieri fere omnes ces- constal enim ipsum deinccps prcefuisse conciliis,
serunl, ipsemel niliiloniinus constantissimus cum Valeniinoanno CCCLXXIV el Cuisaraugustano subun-
ServalioneTungroriim episcopo, proverilaie Nicama num CCCLXXX co.iciis. Vitam auiem agebai adhuc
plurimuni decenavit, Sutpicio teste (</),omnesque anno cccxcn, quo suuni de Viris itlustribus con-
Arioiuaiiiiaruni impetus inviclo sustiiiens auiiiio, scripsil librum Hierouyinus, qui de Plioebadioin co
professus esi malle se exsiliuni omneque supplicio- lisechabet (u): Vivit usque hodie decrepita senectute;
rum genus subire, quam lidei formulain ab Arianis C ut proinde per annos lernie XL ecclesiain rexerit
conceplain recipere. Aginnenscm. Vir fuit pietate ac doctrina clarissi-

(a) Sulpic. Sever. Hisl. sacr. lib. n, c. 44. (y) Sulpic. Hist. sacr. lib. u, cap. 44.
(b) llieion. de Vir. illustr. cap. 108. (/<)Sulpic. Ilisl. sac. lib. n, cap. 44.
(c) Tillein.Mein. eccl.lom. VI, p. 427; Sammanh. (i) Ambros. de Fide lib. m, c. 16, nn. 129, 150,
Gall. Cinist. lom. II, p.895: Histoire litttraire de la opp. loni. II, p. 519.
France toin. 1, part. n, p. 266. (j) Sulp. Itist. sac. lib. n, c. 45.
(d) Atban.de Synod. §28, opp. toml, part. n,p. (kj llitron. Dial. adv. Lucifer., § 19, opp. i. H,
744. p. 191 ed. Veron.
(e) Hilwr.de Synod. § 10. (I) llilar. ex ep. hist. fragm. 11, num. 1.
(() 1'boeb.lib. cuntraArian. §§.5 et23. Vid. in- (m) Tbeodor. Hisl. Eccle^. lib. n, c. 22.
fra. (n) Hieion. de Vir. iltustr. cap. 108.
PATROL. XX. 1
11 S. PHCEBADIIEPISC. AGINNENSIS 12
nius, et Arianorum perfidioe insectator acerrimus: A A iisdein viris cll. magis pro ^lacita, q.ui
cliarus proptcrea prne caelcris sancto Ambrosio sive VigilioTapsensi, sive beritanse se-
Mediolanensi episcopo, ut ex ipsius epistola eidem dis in provincia Baelica epit >endum opns
Phoebadio ac Delphino Burdigalensi prasuii siuwl censueriint.
inscripta inielligimus («). Csetertiniejus memoria in Et jure oplimo enimvoro • is operis con-
tabulis ecclcsiie Aginnensis recolUur die 25 Apri- JCXJUSstylusque unum plai ^diuni clamat.
lis. Qua de re pluribus Dionysius Sammarlhanus (b) Et prirnum quidem sub iniiju (m): Jam pri-
el Boltaniiiani (c). dem, inquit, adversus Arh lum edidcram.
Ex iis porro litlerarum monumenlis (juaead fidem Ecqujs yero nou yideal bisce jrsecedens in-
propugnandam posteris commcndavil Phoebadius, dicari opiisculum, procul dubi dianum, atque
unuin meinorai Doctor maximus; reliqua vero quae ila quidem inscriptum, quemai I et illud Ilic-
ab eodcm auctore perscripta lerebantur, se non le- ronyinus nouiinavit? Ad hsec e 'oquendi rali<>-
gisse prolitetur (d) : Edidit, inquit, conlra Arianos nes titroque in opere compei ulrobiqiie Sa-
librum. Dicuntur ct ejus esse alia opuscula, qum nec- pientise liber sub nomine Saloir :audutur (n); et
dum legi. Et exstat (|uidein liber contra Arianos, symbolum Nicsenum, tractalus :nus vocaiur (o).
quem exaravit beatus anlisles ad sccundam forniujam ]JJ Ulrobique Sabelliana hieresis ci Ariana conjungi-
Sirmiensem pcnilus profligandam, ab Ariauis in lur (p). Eadem praelerea uirobiq..e docliina, ubi dc
Gallias missam, Laiineque conscriptam ut auctor est ralione agitur qua Deus aniiquis patribtis se conspi-
Athanasitis (e), alque ab Hilario relatam ({). Hu- ciendum prabuii. (q) Eadem deniqne ulrobique eo-
jusmodi auiem opuscultim cuin aliis nonnullis anli- rtimdem scripturae loconim inierprclalio, ubi dc
q-uoruinseiiplis primus evulgavit Geiievseanno 1570 personarum disiiiiclione senno habettir. Hrcc aliaque
Theodorus Beza; unde in Patrum bibliolliecas irans- coniplura laiius pe.r.iractaiavideas apud Gallicsebisio-
iit. Deinde quorumdani vclerum Galloruni ilieolo- rjselitterari.Tescriplores^quos modosemel iieiumque
goruiii operibus inlexlum, Pelri Piihcei sludio Pari- laudavimus.
siis prodiit anno 1586. Separalim piaeteiea ipsum Il|ud porio adverlere juveril, q.nod nemini hacie-
ciini nolis ediditCaspar Barliiiu* Francoftirii anno niis oliservatnm : Plicebadium scilicet concuevisse
1623. Denique Parisiis ilertim annn 1666 excuden- lucubraliones suas tacito ancloris nomine in vulgus
diim cnravit Delalandins (</).Scriptum autem opus einiiteie, ut ipsemet leslaiur nbi ait (r), « se aniico
inerito exisiimatur auno circiier CCCLVHI adlipcsu- legcndum dedisse libellitm adversus Arianos, simul-
perstiie Hosio Cordubensi qui laudfilam formulam que ab co inagnopere poslulasse, ut interiin dissimu-
Siiniicnseiii subsignavcrat, ui ex ipso auclore eru-(C lalo uuctpre, doctis yiris c.t prudeniibiis legerct; ut
dimnr (h). si qtieni movissei, <inoilillic pius aul mintis pnsiium
Veruin non huj-usce lanluin libri auclor fuissc viderelur, posset pluri.inoruin consilio eme.udari. »
perhibetur nusler Aginncnsis antistes. Hieronynmm Ilacc ille. Atqite ila quoque se gesserit sancius Pater
enim modo enarrantem audivimus, alia ejusdem in eo evul^ando, de quo verba facimus. Hin.c vero,
soriptoris opnscula suo lempore exstilisse, quae ta- ut par est conjicere, orta occasio bujusmpcii opus
men neuiiquam ipse legeril. Et nlier.iirn quidem Gregorio fjlazi.aiizcnoet Ambrosio, laniis.EccIesix
cliainnum superest prxclarum opus de fide ortlwdoxa sive Graicassive Latinae patribus , ascribendi. Ac-
contra Arianos quod nos absque ulla cuiielalione vel- cedil praeterea, ul viris dojctis animsdyersum, quod
ut genuinum Phcebadii felum agnoscimus, sive ex eodem Phcebadii opere avulsum fragmeniuin li-
Hieronymi ductu, sivc haud levibus rationum mo- bro de Palris el Filii unilale intexlum (iijt, gui intcr
mentis permoli, quas in medium protulerunt eru- ililarii Pictavensis opera eircumfert.nr (s), nec non
ditissimi viri (i) ad camdem senleniiani aslrnendam. sermoni (|iiem diuiissime Augusiino adjiidicarunt (().
Exslal porro hujusmodi liber inter Gregorii Nazian- Qu;n ulique onmia junctim accepta, operis et anti^
zeni (j) et Ambrosii (k) opera evulgala; quoriim quilatem arguunt et elegantiam, simulque auclo-
tamen uirique abjtidicandum esse, doctorum Iiomi- I* ] rem doctrina et erudiiione prscstantem virum evin-
num studio lueulejiler oslensum (/). Neque vero cimt.

(a) Ambros. epjst. 87, opp. tofli. II, p. 1103. (,/) Nourry ail Ambros. Append. I. c.; Tillc.m.
\b) 'Sammartli. Gall. Cbrist. lom. H,'p. 896. Mem. eccl. tom. IX, p. 727, not. 64, sur S. Gregoire
i (e,)'Bi>lland.Aet. «S. Apfil. tom. IH, p. 366. de Nazianze; Uistoirelitt. de la France, 1.c.
(d) Hieriiji, J. C. (m) Plioebad.de Fideorthod.c. 2, infra.
(e) Aihan. de Synod., § 28, opp. t. I, part. n, (n) Id., lilr. contra Arianos, §§ 7, 11, pp. 251,
p. 744. 25"2;de Eid. orlbod. c. 5, p. 261.
(/) llilar. d,e:Syii,oil.Slj}. ((-) Id., lihr. fiontra Ariauos, § 27, p. 256; de-Fid.
(g) Delal. SiuijiWni.Concil. tQall.pp...JMJ, oitliod. c. 8,4). 264.
('/i)'Plieel)ad.lib. contra Arian,"§ 23 , j.ufKa, (p) Id. ibid., § 13, p. 265; de Fid. c. 8, p. 264.
(i) Hisi. titl. de la France, .tpm. ), parl. JI , (q) Id. ibid., § 17, p..854; de Fid. c. 8, p. 264.
pp. 275 seq. (r) Id. de Fid. onhodox. jj 2, p. 2S7.
(j)Grpg. Naz. nral.49, opp. lom.J, pp. 7J7Ae.qq. (4) Hilar. opp. tom. II, p. 719 ed. Veron.
(k) Ambros. app.cnd. j,om..ll, p, F M6 cdi{. Pa- (1) Ang. opp. toni. V in Append. serni. 115,
ris. BB. pag. 206,ed. BB. P^ris.
13 LIBER CONfRA iWAtffiS, 14
Cretcrum opusculi exemplar jypis expressim_,u%s, ,Aj inler erud.ilosconvenit (a) istam oralionem §0, quco
quod ad mss. codices veteresqne edjliones recenspitt Nazianzeni esse putatur, iia conciuere ciun 49,
Nourryus doctissimus monachusBenediciiiaisin sua» quop ipsius pariier existimalur, ut unum eumdem-
praclara operum Ambrqsianorumci|itiqne, in ^p- que refera.t auclorein. Porro cum ex superius di-
pendice ad )omum II, pag. 3i5-35§. clis saiis cpnsiel, oraiionis 49 auclorem esse Phce-
Superesl ul paucula dicamus, de libello fide\, qtji ii badium; propterea quse est 50 ipsi quoque jure
terljum inier Phpebadiana lpcum in no.stro edjlo 3 qsserenda. Neque hac de re plura comexere ani-
lepet: est enim prsccedentis^de ftde ar.thodqxq}ra- - njiis est: qui pleniora desideral, viros docips con-
ctatus veluti compendium; neque solum ma.jejiaj e sulal, quns asseclati sumus (b). Noslram autein
affinitale, sed e| scriploris ipsiijs cQngiJjnal|eri epn- liiifilliliujus edilionem ad novissimamBalleriiiianam
jjuiigendus.Exsiat autem )jj>eJ!usjjle ipler Gregoriii exegijnus.
Nazianzeni qrationes, niimeraturgue 50. |anj yer.o

(a) Quesn. dissert. 14, ad npp. S. Leon., § 7,, (b) Histoire littir. de la France,
'"':'''' }om. I, part. n ,
Ujm.II, pag. 5*0 ed. Lugd.; Baller. opp. S. Leon.. „ p. 279, num. 3.
toili. IIJ, p. 9JI5ejj. J70J. J$

SANCTI PHCEBADII

AGJN^MSIS EPISCOPI

OPUSCULA ADVERSUS ARIiNOS.

i.

J4BER CONTRA ARIAiTOS,

CAPIJT J. C babo; prpbalum quidem uUpero Deo primum , dein


conscieuticenjese; sed et his probanduin, qtios aut
Dispulationisoccasioet argumenlum.
nie„tjjgaq>ssecujj anibilio non vlcerit.
Nisi illam zabolicsesiiblililalis Iraiidem viderem,
fere et CAPUT II.
qtiaj pmnjum sepsjbus p.cciipatis, hoeresim
persuadet uj fidemrectam, e.i fideni rectam jjaninat Arianor,u,mfallaciq;.
u.1haeresim; nulluni omninq super Jjis qu« uupe»;ad J^cipieijtes jgitjjr ab ipso capile perfidiae, non
no.s scripta yenerutit, sermonem habereni, fratlres fiilei, ac dciacqps ppr loijim corpus decirrentes,
cliarissimi. Sufficj.eba.! enim cqnscieriijseparyai te- prjjhajiipiusjnulla p,er.fraudemcpmmunisprofessio-
nere quod credit: ajstimanli fore rgctjys tueri PrJ> £tf, JJJJ! scilice,}nec lecipere possumus: nonnulla
pria, quam ejtrranea ei aliena discutere. S.cdqoia, vero^siue ujla pud.ftrjssimjjitudine csse congesta.
ut diximus, aut liseresissiis.eipiendae.sl ut cajholici IHanjel unus Deus npp siije fraade proponilur, nec
dica^niiur j aiit yere cai^ojici npn fulurj, si haeresim duo simpliciter negantur: nomcn vero suhsianliaaid-
nop rep,u.di!imuS : ad Iia.ucIractatsvspqnd.itiojiejooe- circo penitus juralur, ul s.cu)dalura Patre Filius:
cessilaie descendinius,ijtiam zajjolipuiij viwis SSib denique nativitas ejus referaiur ignola, quaj si, ul
j) esi ex Palre, ita credatur, ipsa sui confessionesaiis
niodes.iiareligiosa?ygnerjj.iQjiiso,c,CJjltiiuj,ii!JjQeditun
proferre noj>cpny.eMit:ul et rnalum qupd sub opi- nota est. Major Pater Filio dicitur, non lamen ea
hione ver.borumsimnJiciumlatet, depreb,eadalur, et diJTerenliaqua Filio ,1'atei' major est, sed omnibiis
inendacio detecio yerjj,as inierc)us-q rjpppirAi.De- divinsegloriacbonis inajor: quibus si minor est Fi-
sir^odasuiit eniraalieoj, ijt nostrjji cre,dal,ur:aos- lius, nec ipse esse in Patre dabitur, quia nihil in
tris autem, nisi ea fjjerjot dcjs(ruci:i, u; solis credi seuijiiipsamrecipiet selernaejus beatiiudo, nisi pro-
d/ebea.t1npn n]s.icr^den.dumyidjep.Jgitiu; Bante haer prium. Non atitem propriuui Dei, nisi plenum alque
resim zabol.icafrajud,eca-caiaj] prgjTerrein conscien- perlectum; nec riirsum in eo Paier esse dignabiiur,
liam pu^caox ^ossijm;Jajnep dum de ij)sa.miki serr in quo tolus cssc non possit. Habere initlum Pater
mo est, dans Qdeimesepignus , calholic.qnjnj.epro- eegatur, hoc ideo, ut Filius non ad auctorem, sed

Antehteretim.Praemittendumvidetur quamvis, vel quid simile.


iS S. PHOEBADIIEPISC. AGlNNENSIS 16
ad tempus habere credatur. Puto autcm, cui ini- AL(Joan. xx, 17): qua deliniiione malsc interpretalio-
liiiin sic ascribilur, fiui ohnoxius non negetur. Sub- nis in tantum a Palre Filius separalur, et infra om-
jectus deinde Palri Filius dicitur; non lamen ul iiipnienlem Deum ponitur: ul nobis et naiivitalis
Filius Patri, sed ut servus Domino, cum lcgamus conditio, ct humanitaiis infirmitas socielur. Denique
servum liasredemesse non posse. Denique cum oinni subjiingunt Detim omnium , Unus cst Deus, quo di-
creatnra subjectus Deo refrrtur, invisibilis, iminor- clo Doniinus non Deus absolute denegaiur ; Deo et-
lalis Patr iiiiiiiiatur, ui scilicet in cnnirariis coriim enim Palri non Filii nomine, sed creaturoecondilione
Filius jaceat. " Si haee igilur singula non huniana snbjiiitur. Et cretlo, hoc loco aucloritas Aposiolica
prscsumptioiie.sedaucloritaie divina loquirefellimus: vindicaliilur , ut Deus Chrisius dicalur potius qnam
conseqnens eril in ea parle catliolicaui fidein slare, sit: qnia dixeril: Et donavil illi Deus nomen quod
qusc laleui recipit Deuiu , qtialis debet esse qtii snper onme nomenesl (Philipp., n , 9). Sed et ipsitts
Deus est. Doniiui negantis esse se Deuin verum , euin dicit:
CAPUT III. IJrnceslvita murna, ul cognoscanllesolum el verum
Venenumniellelitum. Deum (Jo«n. xvn, 3); et: Quid me, inqnit, dicis
Untim , inquil, constat Deum esse. "Videriquidem bonum? nemobonus nisi unus Deus (Luc. xvm, 19).
B Adhuc audies: Cur honorcm ab unu ei snlo Deo
no11pnssiinl caluinniantibiis coujeciuris argiiineiiia-
iion De die anlem et hora nemo scit nisi
ri, ct sanctiialem fidei simplicis maligna iutcrpreia- Palerquaerilis?
solus (Mallli. xxiv, 56). 0 duces cuci! o soc-
tione torquere. Sed respiciemliim ad Ursaciuiii el
culi ambilionc decepti! non dislinguetites Dominicse
Valenleni et Pot.imiuiii, quia SLcpenumeroiisdcm
verbis unicum Detiin sululola fraude coulessi sunt. piitenli.e duplicem slatum , in sua uiiiimquemque
NMiilsiinplex in hac fidei professione susccpi, qnae proprietate dbianlem ; et (|uidquid de liomiue ejus
diclum e*t, Deo applicatis, ul ipse Deus homini
priina fronle ad dccipiendus imperitos, cieilulos, imbecillitate socielur.
incaulos, lnerelica sublilitate blandilur: pari modo
quo veneni poeulum mella commcndant. Unum , in- CAPUT V.
quii, constat Deutn oinnipnteiiieui Palrem. Nemo Arianorum blasphemiw.Epislola Potamii.
nostriim abnegat, t|uia neino ignorat: sed (nt probari
ipsnrum iractalibtis pole*l) dicimusillos hoc loconon Et idcirco duplicem hunc stalum, noii conjuu-
tam unum Deinn proicssos, qtiam utitim Patrem om- ctutn, sed confusum vultis videri.ut etiam unus
ni|)Otenieii). Naitique et cndent consiantia Filmm veairum, id est, Epistola Polamii qtire ab Oricnle
iioliint, et Deuin lamen Filium conlilcntur. Pulo ^1 et Occidente transniissa esl, qua asseril; carne ct
.suscepisse alierum non negabiini; et idciico inte- spirilu Clirisii coagulatis per sanguinem Mariie et
gruin ilbs esl in bac sua perfidia, non fide, unum in uiium corpus redactis, passibileni Deum factum.
Deuin Palrem,qunm unuiu Deum dicant. Quamqiiam Hoc idco ne quis illum ex eo credcrcl, qiiem im-
in omni professionis suse corpore sic ipsum Do- passibilem satis consiet. Fecistis igitur de Spiritu
iniiiuin nostrum non negant, ul Detim deslruaut, Dei et cainc hominis ncscio quid lerlium : quia nec
hoe e»t, ul tnnliim noinine Domini dicant, qun no- vere etiam Deus esl, si Verbum esse desinit (caro
inine etiam nos appellari soliti sunius. ligo, inquit, enim faclus est); neque vere bomo, quia non pro-
dixi: Vosdii eslis (Psal. LXXXI,6). Quo nomine et prie caro, fuit enim Verbum, ac si ex utroque jam
Moyses ante donalus esi : Faciam te, inquii, deum neulrum est, ille, inquam, ille qui contra hoc ve-
Pharaoni (Earod.vn,1). Ne quis ergo pulet his verbis neniim utramque substantiam suam affectus proprie-
perlicicatuolicam professionem.siet unum DeumPa- late distinxit. Nam et Spiritus in illo res suas re-
trem confitemtir, et DeuinFilium non negamus. Po- gil, id est, virtutes el opeia et signa : et caro pas-
test enim el Deus Paler sic unus Deus dici, ut sil sionibus suis functa est. Cibum desideravit, cum
unus Paler, non Deusuims. Polest et sic Filius Deus tentarelur a zabulo : sitivit ad puleum Samarise,
dici, ut Deus non sit. cum propbetae vox sit : Deus setemus neque sitiet
CAPUT IV. neque esuriet. Quid adhtic de hominis afiectu flevil
Lazarum et Jcrusalem? posiremo anxius fuit ad
Deus unus, aut nullus. Cwcihmretici. mortem. Sed quod cxpressit affeciu, uumqiiid non
Duos, inquit, deos nec posse, nec prsedicari de- lesiatus est verbis? Ait enim Nicodemo: Quod de
bere scimtis. Hoc nec umquam ex ore noslro duos carne ualum est, caro est, et quod de spiritu,
spiri-
deos pioferimus. Deus enim si non unus el vcrus tus (Joan. III, 6); et caro, inquil, infirma,
spiritus
est, Deus non esi. Sed advertendum csl qua istud promptus est (Malth. xxi, 46). Non ergo fit spiriius
delinitionc ponalur, cui perfidise paretur hoc tolum, caro, nec caro spiritus : qund isti volunl
egregii
jn qund piaculum communia nubiscum vcrba pro- doctores , ul faclus sit scilicet Dominus el Deus no-
rumpant. Slalim enim cur duos deos negavcrinl po- ster ex hac substaniiariim permixiione passibilis.
jitinl: Quia ipse Dcus aii : Vadoad Palrem meum et Ideo aulem passibilem volunl dici, ne et impassibi-
Palrem veslrum, ad Deum meum ct ad Deumveslrum lis credatur.

a Si. Ita rescribimus. Al. sic.


17 LIBER CONTRAARIANOS. 18
CAPUT VI. A cx substantia mea (Luc. xix, 8). Ideo haec in unum
Nicmna synodus. Verilas incorrupta. exempla congessimus, ne sermo ille caperet indoc-
tos, quod lestati sunt; idcirco subsiantiam non prse-
in divinis Suripluris nusquam inve-
Sed quid necesse est altiora scrulari, et virus in- dicatam, quia
niretur. Ergo si ncque ipsum vocabuluni subslantise
ternum per argumenla prodiens commtmi exponere
sacris lilleris novum est, ncqiie interprelalio ejus
et pnblicare judicio, cuin lucifuga scrpens per an-
hahet crimen; superest ul dispiciamus qua cx causa
fractus evolvens seriem suam tortuoseque proce-
repudietiir hoc nomen. Dispicientes aulem, in-
dens, qualis quantusque sit aliquando prodiderit, venimus illos non nomen, sed nominis repudiare
et venenum prius solito solitus aspergere libertate,
viriuiem. Quod si relucebit, erit apud nos intiiiiiis
vicloriis tolum pariier effuderit? Ab Episcopis pro-
noniinis status : erit ei illorum sensus in vitio, qui
cedit edictum : Nemo unam subsiantiam dicat: hoc
dum novellas profana; intelligentiae vias quaerunt, a
est : Nemo in EccIesiaprsedicetPatris et Filii unam
recto Evangeliorum limile recesserunt.
esse virtulem. Quid egislis, o beatae memorise viri,
qui ex omnibus orbis panibns Nicseam congregati, CAPUT VIII.
eisacris voluminibus periractis, perfeetam fidei ca-
tholicse regulam circuminspecto scrmone lecistis, Hmreticorumobjcctionessolvuntur.
dantes bene credeniibus communis fulei dexteras ,
errantibus vero formam credendi? En labor vesier, Prius tamen quam astruo quod spopondi, occur-
en anxia solliciiudo quo recidil, qua orientis malii rendum est illis quau in conlrariiim proponunliir,
Aiunt enim iuveniri quidem in diviuis voliimiuibus
seniina, qtianium in vobis tunc fnit, professione ca-
tliolica necavisiis? Veiaiur in Ecclesia prsedicari, iiomen suhslanliie, sed noii staiim pertinens ad eain-
dem spcciem quae iuducatur a nobis. Ihi enim per
quod solnm sanxistis ob haerescsdelegendas debere
in Ecclesia prsedicari. Tollilur quod probaslis, ett substantioe vocabtilum , aut viriulcm aul diviuiia-
damnasiis indiicitur : mendacium tem significari. Et nos ergo unam Patris el Filii
qunil quia asliui,
nisi deslructa veritate non polerat. Deslrtictioni qui- snb-laiiiiani vindicantes, qui.l aliud quam in utro-
deni i'la non suhjacet, ei nl cst semper incorruptat que parcs diviii.is, uniiis scilicel divinilatis pisedi-
camus? De quibus divitiis ait Apostolus : Notas,
duriibit; sed manus sibi sacrilegas inferenles, tam-
quam violaiam punivit. inquit, fecit Deus divitias glorim sum (Cotoss. i, 27) :
qiiod est Cbrislus. Et unam utriusque dicimus esse
viiiutein, de qua idem Apostolus ait : Cliristus, vir-
CAPUT VII. ( tus Dei cst (I Cor. i, 21j. Quse quidem virius, quia
C
Subslantimvox explicalur. nullius extrancx «pis iiidi^it; dicta subsiantia est,
ut supra diximus, qnidqtiid illud esi sibi dchens.
Nemo nnam subslantiam dical. Quod piaculum,, Niliil crgii in Imc vocabulo iiovum, nihil exlraneuin
quod facinus in hnc verbo, qua ex parte caiholicami dicimus, nihil imoi giunm divioit; ti, eiiain in qiiam-
lidem pulsat ? Utrunme sono vocabili, an inter- vis parlem significaiuiic iransferaiur. Sed (ui coe-
preiatione rei ipsius ? Nihil fallor : interprelalio> peram dicere ) omnis isia qtuv.-tio iuiminis, alierius
carei rulp.i. Siibslantia enim dioilur id qund semper esi doloris : nec vocabi.lnm, sed vis vocabuli dis-
ex sese est : hoc esl, quod propria inlra se viiiule% plicet. Qiiibus enini accipere aurihus possiul unam
subsUtit; quse vis uni et soli Deo competit. Usita- Pairis ei Filii stilisiantiaiii prondif.ari,boc est, lmno-
tiiin vero el familiare divinis voluiuiuibus boc no- rem, digniiatem , clarit.iiein , virttiteni , majestatem
men nec ipsos puto ignorarequi negant. David enimi pari in utroque veritate commuuem; qui a Patre
ex persona Cbristi : lnfixus sum in limo profundi,, Filium sepaianl, et divisis sub^tanliis in sua uuiim-
et non est sitbstnnlia (Psal. xxvm, 3). lit rursum : quemqiie proprietate degsniem, repudiata diviniia-
Substantiamea in inferioribus terrm (Psal. cxxwm, , lis conimiinione propnouut? Hic ergo blasphemiae,
15). Et: Substanlia mea ante te est semper (Psal.. D ] hic diclus sacrilegus dolor, quo in P.nre et Filio re-
XXXVIII, $). Et : Substanlia mea tamquam nihilumi cipitur Deus unus. Mortuis enim aucloribus hiijus
anle te (Ibid.,6). Scruletur fenerulor substantiamejuss veneni, scelcra lamen eorum et doclrina non ino-
(Psal. cvm, U). Sed ct S ilomonis senlentia : Sub- rilur. Illis, iuqu.im, auctoribus in tanlum a Palre
stantiam, inquit, tuam etdulcedinem tuam (Sap. xvi,, separanlibtis Filitim, ut ore sacrilego protulerint,
2). Et Jeremias : Si stetissentin subslantia mea (Je- Filium Dei aute s.vcula quidem crealum et funda-
rem. XXIII,22, sec. LXX). Et in Proverbiis : Sub- lum, sed vivere et esse a Patre suscepisse : et fuis-
stantia divilis, civitas munita ( Prov. x, 15). Et inn se anlequam nasceretur; et Deutn quidem esse, sed
eodem : Domum et subslanliamdividnni palres filvss non esse verum Deuin. Successoribus igilur bnjus
(Prov. XIII,22). Sed et Tobias : Si fuerit, iuquit,, perlidise, non lidei, per quos iiialorum serpit bsere-
tibi copioia subslantia(Tob. IV, 9). Et idem : Fili,i, dilas, merilo una suhstantia displicet, qnam tolli
ex substantialua fac eleemosynam(Ibid., 7). Sed ett velut scandalmn ct unitalis divortium posiulant,
Joannes : Qui Itabuerit snbstantiam mUndi (I Joaii,i. ignorantes illos taiiiuni^ catholicos [esse dicendos j
*,!?,i7). Et iti Efat?ge!i9 i Es'*.. inqnit^ttott/KriiMdif>? qul in hujo.1profesglohls sottimttniona concfrdaiit»
m s. PHflrMoli ttMt AGWNSIS 20
CAPUT IX. A tilitun fraude verboriim : Genuit qtiidem Filitim Pa-
lgnota Christi nalivitas. Christus ex Deo , in Deo , ter, sed nemo scit uiidfe.Nainet similiter JudaT di-
cum Deo. xeruut: Nos scimus quoclMoysi loculus esl Deus :
hunc autem nescimusundi sil ( Joan. ix; 29 ). Quatn-
jTlud auicni quis ferre seqtianimiter possit, ut vis enim aliquando nobiscum faciant cointnunione
qiiein liiiliuiYtliabere pro certo iisserunl, hujus na- verborum , et nonnulla videanluf dicta siiiipHciJct
iivTiaieih iiabeant in ihcertum? Aut utrumque in infamia hxreticse pravitalis aspergere ; latlien quia
oceultd nalbciiifiimest, quia cdnlemporale est : aut ferea ebrnm veniunl adversus fidem veramj necessb
lithTihque esse cognitiiih debet. Aherum euim neque est secuiidum plura imelligi jiauciora; prsesertim
tVosci,neque ignorari sine alterd potest. Habel (in- cum sl qurd receplutii fuerit cmttra Ddem veniens ,
qtiit) fiiitium Filius, scd est ejusdem occulta ualivi- lolius lidei damnum sil. Nemo scitt, inquit; ijtiomorfo
tas. ftonesl iniquum.quis prodiditdenativitate? cur genitus sil Filins, nisi Pater sotm (Joan. i; 18).
lacuit? Immoipsa hativiias unde nota, quce asseri- Quid ergo sibi vult ill.t 861116111181; 'd,uia hoc Domi-
lur ignota? Sed hoc loco homines omni spe bona nus ignorare nos nblens : Ego, inquil, de Pdtre
vacui pr.esciibunt prophetae auctoriiaii dicentis : exivi, et de sinit Patris ( Joan. xvi ; 27,-28 ) ? Proh
Nativitatem ejus quis cnartavit (lfa: tviii, 8)? non B " dolor ! Cnr sectantes ignnrantiie tenebras ignofare
intclligentes jam tunc eos prophelali spiriiu esse nos noluit? el ulique nolnit; tll auCtorenobis cogni-
pracVisos,ijftfidSturi eraai inliiiim bei Verbo, hoc to, status sUi qusestio tollerelnr. Noneiiinierat quse-
esl, Ufii fWo. Naiivitutem,Tnquit, ejus quis eharra- rendiim ; quis, quomodo vel qualis essfel, cum uiide
vit?liift est dTcerfer Neihd fromihum poterit. Nemo esset nosceremus. Sed si Iioc loco ipsiusDomini sen-
ciiim potiiit'prceter ipstim, qui siriuhi Patris edisse- leniia id conlirmatuiii esse propotiitur, dicentis seili-
rehs, pHncipalfter hdbisseerela naifvTiatissuse reve- cet: NemonovitPdtremnisi Filius; necFiliitmquis novit
liivil. Nani, et Tfegiiiiusatl eaiiideih specieih dictuni nisi Pater (Matlh.\i, 27); audienta nobis, ne frau-
esse : Qttis idgnbhcii sensum Doniini (Rom. xi, 54 ; dem faciant divinaedefinitioni. Seqiiitur enini: Et cui
ICoh i, lC)1?rSed Vursuiii doceiiiur : iVisj \piritus. voluerit Filius revelare. Non est eirtm penilus occnl-
qui Ih ipso *esi.Nutivitateiiiejus quis enarravit (1 Cor. tum quod non potest revelari. Revelaiur enim , si
i, VI)? huc est diccre: NeiiVoaitdeat etiarrare quddI diguus revelaliune quis fuerit.
non poiesi. Cur "aiiteWiheiiVd poierii? quia scilicett
iVttfisoliVrntexeti (el ciiih ed , sed ei iii eo est quii CArUT XI.
eafet nativVi^ie. GeMos 'eViinia6 iirgeiiiid, hVsdi-' Per Spiritum Dei secrelfidognoscimus.
viha: gloHte bortis Viatiis e'st 'qiiifcpehes ihgeiiVtum 1 ^
ei'aTU;et peiies eVnhdeihTngeiiltiiih desVvit Paleri- Jam ergo hsec notitia secreli causa non tcgiiur,
hatWre qiiod gcTihit,euinYJeiVi iii srehieli'psoliaoendoj quse revelatur cx causa : et coiisequens esl ut nos
qheiYigeYitiil!flirjiis igitii'r hiimias ideo ihuharra- ihdigiii cognitione, non iniquus liabendus Mt Deus
bilis iiuuTiaiijKtV/riiapeHpsam Wcdhcepttis esi, sedJ qui ignoraiiliam punit; uoii auicm piiniiel, si scien-
jiWlecTusex D'eoPatre frilius Deiis 'est, qtiia seciin- liam nou dedis-et. Dedilenim per Spiritum sancium.
iliinTScrijiiilras dd filio diximiis, ex eo, el cum ev, Deiiique, Spiritus, inquil, verilatis enarrabit vobis
ei tn e'6'(SoiJi.ii, 3'6). oinneinveritaiem (Joan. xvi, 13). Cuin dicii omnem
verilatem, certe nihil excipil. Hic est Spiritus noti-
CAPUt X. liae et veritatis, per quem Salomoii de Dominica
nalivitate : Quid sit, inquit, et sapientia, et quemad-
Doclrina hujusmodi exponilwr. Verbit, non tensu,'
hwrelici nobis conveniunt. modum fdcta sil, referam, et ab initio nalivilutisin-
vestigdboeam (Sap. vi, 24). Ergo per eumdeui Spi-
We qiiis sigiiificatidniim varietate lurbelur, red- rittim possumus invenire quod qutcrimus. Nain et
dehdu est ratio dictorum : et ne proposiia confun- LApdsidlus *:revelavilnobts, inqtiit, Deus per Spiritum
r"
dantur, reddenda compenilio. Ex eo auclorem : Cum i, SMuni;Spiritus enim omnia scrutatur, etiam alta Dei
eo, ad hnigenitum : In eo, ad nativitatem substan- (I Cor. ii, W). Nemo scit quae sunt in Deo, nisi Spi-
tia; respicit. Hoc auditur in omnibus. Teue divin,'e e riths Dei; quem Spiriium, si in nobis habitareidem
disposiiidiiis niysieria. Satis ndsli. Nalivitalem, in- AposTolusprobat; possumus ergo per eumdem Spi-
quil, ejus quis enarravit ?quis enimpossit secundumx ritum, Dei hos inserere secretis. Et sane : Qumrite,
naluram eharrare nativilatem quse contra naturamn inqiiit, el invenielis: petite, el dabitur vobis: pulsate,
esti iJic eniinsolus est niins, nativitatis suse con- et aperietur vobis (Malih. vii, 7; Luc. xi, 24). Et rur-
scius. llic ehihi qui ctii bona parareniur, intelligenss siim : Paier, qum abscondislia sapientibus, revelasti
per naluram originem, Palri inerat, ipsa illa con- ca pdrvulis (Matlh.. xi, 25): nobis uiique, ad quos
diiidiie qua natus est. Nativitalem , inquit, ejus quiss Dominus : Vobis, inquit, dalum esl hosse mysterium
enarravil? El subjhnguni nulli hanc proditam, quiaa Dei (Maith. xnt, 11); illud utique mysterium.de quo
s^tiiiscilicet et Palri nota sit. iioc est dicere sine sub-,. Apdsiolus : Quod ahte, inquit, non fuit nolum filiis

* Fere eorum. Insereiidum videtur verba vel


dicta, aul aliquid ejusmodi, ut paulo ante.
21 LIBER CONTRAARIANOS. 22
hominum, nuncrevelatumest sanctis ejus (Ephes. in, A mecumesl (Joann; vi; 29); et, Pater in nie mdnens;
5). Revelalum plane. Ostendit cnim einineutes A\- [aeil opera sua (Joann. xiv; 10); et: Verba qttm io-
vilias glorise suae, in boniiate super nos a Chrislo, quor, nonsunt mea, sed Patfis (Ibid. et vii, 6). Qtfid-
qui ipse est L gloria Dei Patris. Ipse vera progenies quid ergo detrahiiur FiH", 'dcrogabilur et Patri.
Ingeniti. Iloc est : Nemo scit quomodo genilus sit Nam nihil alter sine altero facit : quia esse alter
Filius. Ne.mo uiique; sed ex his in qnibus, ut ait sine altero non potest. Ncc Filius esl Fiiius, nisi
Dominus, verbumejus nuncapil(Joan. VIII,37); sicut Patrem hahei : nec Pater Pater; nisi habens Fi-
ncc Jndaeis, ad quos idem Dominus ail : Vos, in- lium. Pater, inquil, major me est. Sed plenititdo
qtiit, ignoratis unde veniam, et quo eam; qtiia secun- ejusdem divinitaiis in Filio est. Denique Apostolns:
dum carnemjudicatis (Ibid., 14, 15). Quomodoenim Quolquot, iuquit, promissionesDei sunt : in illo EST
neinu, si Paler dicit : Eructavit cor meum verbum (II Cor. i, 20). Numqnid ergo obsequia Filii divini-
bonum (Psal. XLIV,2)? Quomodo nemo, si Filius liiis slatuhi soivdilt ? Solvitiir enini iii Cliristo
ait : Ego ex ore Allissiiniprodivi(Eccl. xxiv, 5)? Noli omne quod Deus est, simajestatis alterius accipitur:
quserere amplius, et non babes quod requiras; nosti alterius autem erit, si majestate Pater major est.
cnim lotuin : quia quod tlicitur, toium est. Ex ore Qusequidem majestas; quia tina est,<uniiis scilicel
inquit, Altissimiprodivi. Haecest enim nalivilas per- B Dei, non potest iton esse perfecta : imperfecta,
fecta Sernionis, hoc est principitim sine principio. inscqualis est : itiscqualis auteui, si altero iuinor
Hic est ortus habens initium in nativiiate, in stalu esi.
iion habens. Ex Deo enim innascibili Deus nascibi- CAPUt xili.
lis exivil, unus ab iino, vertis a vero, plertus a ple-
no ; ac sic nascCudoin his qusc erani semper, non Chrislus, speculumDei majestalis, plenam Patris ima-
ccapit esse quod natum est de non concepiis , nec ginem reddit. Sabellii hmresis.
habet tempus quod est intetnporali Palri congeni- Sed in lioc RTcoiUud vobis applaudet qu8d Maf-
lum per naluram. Scriplum est enim : Deus spirilut ilnieiisrefertj Filiiihi homiiii^; ^uasi pfivaTuiii sfili-
est (Joan. iv, i): et ex Deo natiis est selernus; Ul cet et ihlnbreiii, ISgite iii eodSm Matthseb'
(MStih.
ergo ejus natnrae , qua constal selernilas. Non igitur xxv, 31), Filiuhi esse vehturtiiri iii niiijestiHe PS-
imperfectus Filius, licet natns, quia nalus est a per- tris, de qiid adveiitd et Liicas : C«n» vehefil, iiiquf!,
fecio : nec imminuius ille qui geiuiii, quia genuit Filius homihis ciim
gloria sua el Pairis \Luc. jlli,-
do semetipso. Totus enim dedit toiuui; ut secnndnm
27). Noii taih ergo a vobiSihiiihr riiajestate FilitTs
Spiritus virtutem lotusesset in-lolo. Qicilur, ctira hoc dicituf, iliiain Deus lie^gaiur.TflS,
C inqiiam, ille de' quo Saltlmoh ail : SplehUbfe$i liibls
CAPUT XII.
wternm, et speculumsthi macidd Dei majeslSlte (Sfip.
Mali doctoresquid senlianl, quomodopugnenl. vii, 26); Plaiie speCtiliJln sliie macula,. CusiiJdit
Sed jam se mali doctores ihtfa artis suic sccrela eiiim Dei vtiltus; 61 figttraih fideliter exprinitn?',
non coniiiienl, el adversus verilalem, et ipsa veri- plehahi PaTris iniagiriehi reddidit. jEt qtiid anipTids
tate consislunt, habcntes cornua ut agui, et loijuen- de slafu ejus; iii ijlid se fiioihiifus'Cfifistus aghdvii!
tes lamquain dracones. Volenles igitnr a Patre Fi- P«ter,inqiiil,mAjirisili»'i'.4ieril6th''ajof,^aii sdliisIEi;
lium scindere ei infra Deum ponere, de Evangelio auclor siife aiicttfre ist. Dchique Apostdlus dij Pi-
praescribunl : Pater, inqiiil, mnjor hte est (Jbann. lio : lh ipso, fhqtiii, liabiiat oiiimsplehiludo dhini-
xiv, IS). Et quotiiodo major? siatim liseretica prse- tatis corpordliier(Coloss.li, 9). Ei-gd ui Filius-iii Pa-
suiiiptioiie rtclliiiiiiii : ITonore,claritate, aigniiiilc, ire, ita et Pater periectiis in Filid cst. Ijenique iii-
majeslate. Qiiodsi iia esl, cuf juliettlr ut oitihes lib- cetis Dohiiiitis udsief proficfsbi a' PaTfd Sj&lfirufii
norificeiil Fiiium,sicui hoiwrificslhlPalreni?Quod si sancliim, subdidit : Demeo acctylel (todtin. xxi, HJ.
iii giaiiaruni ac
itaest,ergo quotidie liliisjiueiiiaTiiiis Sicut Joannes ciim dixisset : Annuntiamus vobisvi-
liouibus et oblaiioiiibns sdcriflcioiiihi, cdmmuiiia tam mternainqumerat apud Patrem (I Joann. i, 2),
h.ec Palri et Filio coJifileitles; qiiia scilicel hoii po- " addidit : Hcecvitain filio ejus eit (Ibid., 11). Ac si
test Filius rion lottim bahere tjuod Patiis est, ciim cum ambo et alteruier periecti sint, unus lairien
ipse tolus ill Paire sil. DeniqUe Joaniies aii : Deiuii perfectus Deus est in duohus. Pater, inquit; hrdjor
nemo viditumquam, nisi uhigenitus Filius qui esi iri me est (Joann. xiv, 28). Merito major, quia tvmi
sinu Palfis(Joann. i, 18). Ei-ideii iiiquit: Omhiaina ipse desccndit in Yirginem; quiid Sahellius fio-
mea sunl, et mea tua (Joann. xvn, 10); et: Niliil po- luit, apud queiii Pater et Filiui srmbo fion strfiij
lestFitius facete d semetipso(Joann. V; 19), et: N6H hoCest, dtium iJOniirillinurta p'e'rs»Tia;cum Patfls
veni voluntatem meani facere, sed ejks qui me misit vocem audierit per Isaiam : Ecte Filius rifeusqiiem
(.loann. vi, 38). Quod utiqile noii inTiTftfiuitisCoil- ego ete'g'i; ponarii Sfliritum meufit iuper eum (Itti.
fessio est, sed unitatis aSserti». DixeraT enihi et XLII,1); aC deihceps per e*um*deiW {itopligtaffl WV-
conira fulirniitalem et pro uiiilate '. Qui me tnhitj qOehtem Filrtfm reC6gfloSt'at:Spffftfls D6niM Sfl-

a Christo. Legerfm in Cltristocum ApostoloEphes. b Gloria. Al., in giotia.


III, 6.
23 S. PBOEBADIIEPISC. AGINNENSIS 24
per me propter quod unxitme (Isa. LXI, 1). Quam Aut A sancla et catholica dicil Ecclesia, sed (ut supra
liseresim Dominus prsevidens : Non creditis, inquit, diximus) crealuraa conditione profiiemini. Dicentes
quia ego in Palre et Paterin me (Joann. xiv, 10,11)? cnim : Cum omnibus his quse illi Pater subjecit, Pa-
Cerie non dixit: Ego sum Pater , et ego in me : tri Filium esse subjectum ; nnnne ipsum in creatu-
sed, Ego in Patre el Paler in me : quo dicio duas rarum ordine quaj ex lemporcsunt institula, nume-
haereses elisit, Sabellianam scilicet et Arianam. ratis ? Nihilenim sccundiiinvos omni crealura am-
Palrem ct Filium non esse unam personam, ul Sa- plitis babet Deus et Dominus noster, nisi quotl
bellitis : aut duas substaniias, ul Arius, sed ( ul primus in numero esl, nisi quod ci eliam illa ser-
fides catholica confitelur) unam subsiantiani etduas viunt cum quibusservii. Servtis enim el ipse, si ser-
docuit esse personas. vit; et licet noiinullorum Dominus, sed Dominus
voluntate, si voluntale Domini Dominus effectus,
CAPUT XIV. hoc ipso serviens, quod jussus est imperare. Hocest
Ex sacrh litteris doctrinacatholica conftrmata. illud quod vos occnlte, et patres veslri cutn liberlatc
Sed quid argttmenlis opns est? cum ipse Dominusi dixerunt: Filium Dei sine lempore editum a Patre,
pronunlisverit definiiiva sententia? Qumrumqne '. et fundatum non prius quam nsiscerelur. Quse isla
Pater facit, eademel Filius (Joann. v, 19) : quomo- B I est, rogo, cordis hebeludo? quse oblivio spei ? lmmo
do eadem, si aspirare ad suinmam paternas illius> quae lam amens ei blaspheina confessioDeumdicen-
glorise non potesl?Immoquiapotest, recteJoannes: : tis, qiiemomnibus his quaeex nihilo facta stini, com-
Shte ipso, inquit, frtcium est nihil (Joann. i). Ei ipsei parastis ? Hocest el Filium falso noniine divinitatis
Dominus : Ego, inquil, et Paler nnuinsumus (Joann. illudere, si esse verbo dicitur, quod corde negalur ;
x, 50). Unum uiique per naluram : quia quod eratt et DeumPatrem mendacem notare, dicenlem scili-
in Filio hominis, et in Palris sinu manebat. Denique:: cet: Ego sum quisum (Exod. m, 14); et: Ego sum
El jns, inquii, noslis, et nostis unde sim : et non ve- Dominussolus (Isa. LXIII,11); el : Claritalemmemn
ni a w.e,sed estverus qui me misit, quemvosntscitis. alieri non dabo (lsa. XLII, 8 ; XLVIII,U) ; et : Attdi
Ego novi eum, quia apud illum sttm, el ille me misitt Israel, Dominus Deus tuus , Deus unus est ; et:
(Joann. vu, 28, 29); et: Solus, inquil, iio» sum, sedd Nuinen meitm non quwras, Deus nomen est milti
ego etqui memisit, Pater (Joiinn. VIII,16); el: Sicul \t (Deul. vi, 4). Si ergo iimis Deus, uni hoc compciit
me novil Pater, et ego novi Patrem (Joann. x, 15). noinen. Umis aulem jam nnn erit, nisi in Patre Deo
Nescioaulem an nosse potueiit Pairem Filins, si;i Filius Deussit?Et merito Dominiisjuxla propheiam,
iiiitiiim sortitus est Filius. Genims enim nosse nonn qui dixerat: Benedictusqtti venit in nomine Domini
poluit ingenituin, anleijuam gcnitus esl. Jam crgoo C (Ps. cxvn, 2G) : Ego, inipiit, veni in noniinePalris
noii sic Patrem novit, ut noius a Palre est: el ad-i- mei (Joan. v, 43). Quod nomen Patris, nisi Dei no-
scribendum ei mendacium (quod in Domino caderee men ct Domini? quod Joannes in Filio recogno-
non debet)et nierito atlscribendum,si asserlioejusra- scens : Quiest, inquit, el qui erat,el qttivenlurus est,
lione non steterit. Non slabit auteni nisi ille est,', omnipotens(Apoc. i, 8).
et qui non solum exivit a Patre, sed in Patre et est,
CAPUT XVI.
et ftiit semper. Omnia, inquit, tradidil Pater in manuu
ejus (Jonnn. m, 55). Quomodoomnia, nisi et omniss Fitius, imugo ingenili Dei, non polesl cmpisse posl
temporis? Quomodoaulemomnis lemporis, si initio 0 Deum. Pater non eslsine Filio.
non caret? Qiiamlihel enim anle omneienipusnatumn Patrem, inquit, initium non habere. Hoc est di-
dicatis, tamen quia vuliis euni aiiquando ccepisse e cere, Filium babere. Nam qnsenecessilas id dePatre
qui nalus est, nec fuisse quod factnni est : nescio 0 asseverare qttod nottim est, nisi proejudiciumejus
quomodo defendatis omnia illum a Patreetomnis s opinionis quoede Filio paria suscepit? Pairem, in-
lemporis consectitum. quit, initium non habere. Qnis negat? Sed puto, et
CAPUT XV. imago invisibilis et ingeniti Dei non potest coepisse
hmrelici.VnusDeus. In Palre Deo posl Deom. Denique interroganti Moysi qnis esset,
Ambigueloquunlur sum qui sum scmper(Exod. m, 14).
Filius Deus. respondit: Ego
Erat enim semper, qui est et erit semper. De qtio
Sobjectus, inquii, Patri Filius citm omnibus his,;, Joatines : Quod eral ab initio, oculis nostris vidimus
quse ei ipse Pater subjecit. Quod veiienatum viruss (I Joan. l, 1). Et rursum : Artiiuntinmustioiis vitam
exquisitorum verborum velamine tegitis. Nosquse e mlernamqumerat apud Patrem (Ibid., 2) : utique et
audivimus a patribus noslris, consianler prsedica- in Patre : nam quod ex ipso erat, extra ipstim esse
mus : el vos ergo doclrinam patrum veslrorum de- non poteral. Et sane cum dicilur : Erat in ipso lem-
serere nolite. Illi, inquam, lihere Deumgloricecoele- pus, non ipse fuisse in lempore nuntiaiur. ^iernocs
stis non Deum vertim csse, sed crealuram Dei per- eniin substantisevis non facta est a Deo, sed cgressa
fectam esse dixerunt. Vos lamen idein senticntess a Deo, ideo, Et ego, inquil, a Palre exivi (loan. xvi,
abrupta blasphemia, verba vitantes, ambigua secta- 28): et, Ego et Pater unum sumus (Joan. x, 30); et:
mini ad dccipiendos simplices et incauios. Stibje- Qtti me videt, videt el Patrem (Joan. xtv, 9); et :
cium eniiiiPairi Filium, non Patris vel Filiinomiue,, Ego in Patre, nt Pater in me (Ihid., 10); et i 0}H
25 LIBER CONTRAARIANOS. 26
me misit, mecumest (Joan. vui, 29). Ideo et David: A >J si uni eorum affinis deprehenditur, sequum est
Tecum principium in die virtutis tum (Psalm. cix, etiam illa qusefuerant defensa, dissolvi.Invisibilem,
3). Dei enim Verbttm, hoc est, Dei Filius, ante inqnit, Patrem esse. Quasi vero usquam inveniamus
omne principium cum eo qui ex eo, el in eo vel Filium sine transfiguralioiiefuisse visibilem, an-
cui uulltim potesl esse principium. Invenimus tequam Patri obediensfieret ex sDlernilatecorporeus.
quidem dixisse Salomonem ex persona Sapien- Quamvis enim et Abrahse visus sit,et Jacob.et
liae (quam Christum csse dcfendimus) : Dominus Moysi, et Isaise, et Ezecliieli; lamen visionis illius
condidil me, et anle smculumfundavil me, et prior qualilas explicatur. In somnoeniin et in speculo et
abysso genita sum (Prov. vm, 22-24). Sed non ideoi in .T.nigmalevisusreferlur. Denique et Moysiposlu-
credendum est, Deumfactum. Namsi faclus est, non lanti ut cognoscentereum videret, Nemopotest, in-
fuit: si non fuit, non erit. Et qtiomodo Deus, ctii, quit, faciemmeamvidere: quia nemoqui eam viderit,
ne Deussit, uiraque condilio prsescribilur?Ideo au- vivet(Exod.xxxm, 20). Ergo hoc loco aut Patrem
tem Sapienlia Deinata el condita nuniiatur, ne quid locutum fuisse contendant, qui invisibilem esse se
praeter ipsum Deum Patrem , qui est etiam suis ori- dicit: aut si Filium non negant, hunc locutum sciant,
go viriulibus, crederelur in natura. Exinde enim et illum suo nomine invisibilemfuisse, ut Sermo-
recte diceretur: Ex ipso, et in ipso creala Sapienlia, JjI nem, ut Spiritum. InvisibilisDeus deuique quomodo
ex quo effulsit ab eo unigenita et beata nativilas. visus sit, eadem scriplura testalur. Refert enim lo-
Qui ergo probaverit sine Verbo, sine sapienlia, sine. cutttni cum eo Deum, tamquam ad amicum, facie
ratione, sine virlute, sine Spiritu aliquando Patremi ad faciem. Ac deinceps subjungit poslulassc Moy-
fuisse; is probavil cum Palre et in Palre Filiumi sem, ut faciemejus viderel: quam utique si viderat,
anle omne principium non fuisse. Tamen nescio si non statim a poslulasset videndam. Ait quidem Ja-
his vinutibus carens Pater possit Deusdici. Nonmo- cob: Vidi Domittum facie ad faciem, el salva facla
do enim Deus qui in sua tclcrnilate perfectus est, est animamea (Gen. xxxn , 30): sed quomodo eam
sed nec creatura quidem ulla seciindumsuum genus> faciemvidendosalvatus csl, quse, si videatur, occi-
non consiiinmaiaconslabit. Non potest enim quidI tlit? Quomodoel Domimisostenderat faciem suam,
esse, qnod non sit; non erit autctn, si id illi defue- quam videri non posse po-lmodumdixit, nisi illa
rit, quod esse debebit. Toluni igitiir defuil Palri, sii conditionequa supra diximus, in speculo scilicct et
aliqtiid defuilde lolo. Defuitaulem, si Fiiius sutis,, in senigmale, in somnio el visione? Hoc estergo,
hocest viriutum suarum plenitudo, inilio non caref: illam visibilemmaieriam assumpsisse cum placuit,
et necesse est hanc opinionem altcruiram blasphe- statim vero invisibilem perseverare: quia necesse
mioepartem profana et sacrilega finitione transire. C t est, si visibilisdocelur, non ex eo illum esse quem
Aut enim Pater credendttsest cum Filio suo initiumi invisibilemconfiiemur.
fuisse sorlitus, quia sine Filio, hoc est sine virtu-
CAPUT XVIII.
libus snis, esse non potuil; el erit auctor huic illo-
rum initio nescio quis tertius Deus: aul si solus ipse, Filius DeiunitatisvinculumservanscumPatre, in ler-
sine iniiio dicitur usqne ad Filii generalionem, im- ris hominemgeslabal,neque a cmlisaberat.
perfectus fuisse dieendus est. Iinperfectns enim , si Sed hanc assertionem , ut qiiscslionibusTesta-
ccepit habere quod ante non habere voluit. ls omnia1 menli veleris expediant, de novo Testamento su-
autem habere debuit semper, qui semper debuit• munt confirmalionem. Ait enim Dominus et Deus
esse perfectus: quia non recipit atigmcntum quid- cum de Palre loqueretur (Joan. i, 18), nulli Pa-
quid occupaverit tolum. Iris imaginem visam: quod si ima«<»PaliTs ipse
CAPUT XVII. est Filius, ul Apostohis probat (lleb. i, 3), negal
nulli Palris imaginem
HmreticiquidquiddePatre negant,deFilio confilenlur. visibilem fuisse, dicendo,
visibilis visam. El ideo, Nec me, inquit, nostis, neqtie
Quomodo DeusFilius.
Patrem meum (Joan. vni, 19). Et liic certe duos
Patrem, inquiunt, iniiium non habere, invisibi-ID confirmai ignotos, tam auteiu duos quam inse-
lem esse, immortalem esse, impassibilemesse. Hsec : paratos. Nam si ipsum nossenl, ct Patrem nos-
ideo proponunt, ut contraria his Filio ascribant. sent : quia per individuitatem neque sciri neqne
Qtiidquidenim de Patre negant, de Filio confitenlur;; ignorari alier sine aliero poterat. Similis igilur de
qui si babere inilium probatur, meriio mortalis, mortali et passibili ratio subsequitur. Nam si ne-
merito passibilis. Praejiidicatumquidem esse debe- que iuitium hahet Filius, ulpote qtti semper in
ret, et csetera passionumgenera in Filium non con- eo et fuerit el sil, cui initium non datur ; ncque
venire,prima proposiiionis specie desirticta, quse visibilis, qui in sinu iuvisibilis perseverat : jam
initium dabat Dei Verbo. Ne quid tamen diffidentia nee morlalis nec passibilis habendtis est, ex ea ta-
prse cscteris qtise sunl prof.me proposita, retracte- men substanih; parte quaDeus. Scimus enim nihil
mus. Nam ut initium non habenti, ascribi caeterai spiritum Dei passum, dumtaxal suo nomine : quia
qtisesunl huic definitioni subjecta, non possunt: ita impassibitis Deus, qnia Deusspiritus (Joan. IV, 24).
* PotMamU Al,\ pMutmti,
27 S. PHOEBADHEPISC. AGINNIiNSIS 28
Siinus qitodoinnis illa passio proprie camisetani- A esl: id est, tinctus : lioc enim nomen ad unclioiiein
mse, itl est iioininis: iu quo quidetn hnminccum pa- deduciiur. Si ergo non aliud qtiam caro uncta esl;
lerelurerat ct Filius Dei cohacrensilli per naiuram caro igitur tanlummodo mdrtua dicilur, quoiies
(a quo venerat) Patri; el nnitalis vinculum ser- Clirisiusmortuus nuntiattir.
vans, iii terris liominem gestabat, nec aberal a CAPUT XX.
coelis. Sic mediator dictus, sic sequester uiriusque Atitisn"Patre
subslantisc. Non ergo passibilis Dei spiriius, licet Filiiis; distihctione, hoh diviiioiiepef-
in lio-tiinosuo passus : quem ideo nec in passione SBhatum.Serms Dei, hbh soitus Vbdis,settrcs siib-
stdhtivd.
deseruii, ul ci pali posse praeslarel: quod nisi ita
recipiiur, fidei noslrse ratio non stabit, dantis sci- Sed si qiiii extorquere e dtiobhs allerum velit,
licet ei iiominis infiriiiiiaiemquem Deuni noii ne- ut atit uuuin Deuin singulaiiter deTermiricintis,si
gani. Nam si et initium habens dicittir, el visi- imhm fatemur; aul duos libere proferamus, si et
bilis docetur, el nioitalis inducilur ; non video ab P.ilrenTDetirriet Filium Deuiiidicimus : illud ante
homine quid dislet, in quem regnanl hujiisinodi oiniiia scifltur, nec iihum hos cuui proi>judicio,nec
passioues. duos dicere; quia uhum dicimus in duobtis ipso
CAPUT XIX. B Domirio suggereitte : Ego et Pater unum
JJ 1
sumus
(Joan. x, 3.0), ul duo credererilur in una virtute.
Arioiiitthitwdlhld ore, aliud cotde ientiunt. Noti ehihi dixit iiimquam ex una persona, Palris et
Filii, qttsisiFilius Patrem se cortlirmdns: Filiushmis
Confileinur,innuiunt, Filiutn Dei, Detiinex Deo,1 cl: Ego hodie genui me; el : Ante luciferum
luinen de lumine. Videri qiiidem sacrilegum non sitrn;
fidei catholicae geiiui ine; et, Dominus condidit hie initium viaruih
polest, perfeclam professionem,' mearum; et: Ante iswcula
sed concedenduni fundavit me; et: Ego et
maligua dispulatione vexare; Pater Unitmsum : sed reddehs noliliam sacra-
non est ut tollalur nobis illtid quod nobiscumnon metiii
distinclione , non divisioue persdnarum :
lenent, per hoc quod uobiscum tenenl. Agno- in Patre, et Paler in me: Ecjoel Pater
scimus igilur et cum veneratione suscipinuis com- Ego, inquil,
uniim sumus: et : Qui me videt, videi el Palrem :
munis fidei verba , sed quid faciemtis? Sic ve-
viileri eiiim Patris Filius, imago vera et ligtira
sana Ariomanitarum doclrina tradit. Et ipsa eiiim,'
cxufessa subslanliae eius, lioC esl Oei Sermd, non
dicens Deum ex Deo, lumeii ex lumine, facit ex
soiius sed res sub.-tautivaac per substan-
Deo atlerum Deuin, ex lumiue alterum lumen : ti.im Vocis,
ut sit Filius ex Patreet non in Patre, hoc est,' corpulenliva. Non eiiim sine subsiantia con-
de tanta suhstantia fecit. Nihil efgo va-
IIt factus Deus a Deo, non sil unigenilus in Deo. C Slitit, quod
cuum de pleno, nihil iiiane de solido: quia Dei
Sed quid hic amplius, cum noniitillorum ex iiss 'i
ad nos hanc fidein Sermo, spiritus Dei, Clirisius, instructus est; et,
qui uuper cgregiam miseruni,' iit evideniius
dicenies Detiiiiex dicam, Sernidnis corpus est: corpus
scripta leneaiilur, quibus Dedj' eiTim
spiriios, sed corplig sui gcheris. Namelin-
lumeii ex lumiiie: laitien JepViratuiha Patre et pe-
visibiliseiiiicdriipreheiisibilis S|>iriius.Nuinquid la-
nitus excistini haeretica dispulatione doctiertiul? liieiiinaheet vacua
res Dcus? Deiiseiiini spiritus est.
Ipsuin inquiiint Filium Dei hominem <le Maria beiiiqiie : jVcmo
est. scit, inquit, qumsuhl ih Deo, hisi
suscepisse per qtiem compassus Congruo igitur spiriiusquiinipso esl (I Cor. u,
omnia fine claudenies, quod niente conceperant,' 11). LegitnusqiiideTn:
Qfuiscognov'itseiisumDomini,aul quis consitiariusejus
scripluia confessi stint, respondenie ea sensui suo,'' fuit (Rom. xi, 34) ? Neino utique, sed exlra
ct occulta eorum venena reseranle : diceiiics scili- ritum suum nemo : sju-
qtiein Spiritumpropheta sapien-
cel Filium Dei hominem de Maria suscepisse per1
lcm, arcliileclum et mirabilem consiliarium dicil:
quem compassttsest. Primum, non video cur ma- nec immerito. Nam idcm spirilus Serino et
luerinl compassibilemdicere, quam libere passibi- '" tia Dei est : ex sapien-
lem confiteri. Quasi vero aliud sii compati qnam ctijus persona Salomon: Cum pa-
n,
Purro auiem si TJraret, iiiquit, cmium,ego dderamilli (Prov: vni, 27);
pati. impassibilis Deus,-utique et!l et: Ego, itiquil, erdtii cutn illo, el mihi
adgdttdebdt
inconipassibilis.Tam ergocompassus nou est, qttam n
nec passus est, ex ea lamen conditione qua Deus. (Ibid. 30). Noh ergo consTliariiiSneiiib , qiiia per
i#
ipsutn facta sunl UiiWeTsaquoelacta sdiit. Dehique
Denique Apostolus : Passus est, inquit (II Cor. xm, "' CIIIIIe.ideih sapienlia et Verbum Dei, Ctspiritus Dei
4), ex infirmitate, ulique carnis (caro enim(Matih. ** sil,
singuloruhi tnlmeiihOhTiJitiih oflicia riuntiantur.
xxvi, 41) iufirma; spiritus pronipttis); sed vivil ex
x
virtuleDei: ulique ex semetipso. lpse enim, Dei vir- SapieVitlacoitdehti bbihfa Pittfi liderat : Setmohe
r"
habens vitam in ejtis cmli soliddti sutii, et spiritu dfis ejiis omnisvir-
tus, semetipso: quod credimus Do-
'" tns eofiim (Psal. xxxtt, 6). Apparct ergo linuVn
minum nostrum ex duahus substantiis conslilisse, 5' eumdeinque venisse nunc ili HbThihespiritus, nuilc
humana scilicel atque divina ; el ila illum immorla- a" iri
lem fuisse divina, ut mortalem ea quae fuerit hu- *' appellatioiiesainerilioe.
mana : ex una enim natus, cx alia probatus: ex CAPtt XXI.
una immorlalis, cx alia mortalis. Denique idem m LocusRom. xi, 36 ea5posil«s.
Apostolus, Christus, inquit (l Vor, xv, 3), mortuus ns Ergo hic Sermo, cumin forma Pei esset (Philipp.
20 LilkR 60NTKA ARIANOS. 30
11,6-8), sapientia el ralione et spiritus ratione et A J Deum, novamque asserunt ex nihilo substantiam
spirilus virtute conslructus, huc est, totam vim Dei constitisse. Tenenda est igiiur, ut diximus, regu-
possidens, non se Deo Palri adaequavit, sed fvr- ia quse Filium in Patre, Patrem in Filio confilelur
mam servi accipiens humiliavil se usque ad mor- (Joan. xiv, 20); qnse uuam in duabus personis sub-
tem.' Induerat enim quou"scrvire, quod tnori pos- staniiaiii servans, dispositionem divinitatis agnoscit.
set: bominetn stilicet quem excitatutn exhibuit ad Igitur Pater Deus, et Fiiius Deus: quia in Paire Deo
cceltim, et secundus Adain per obedieifiiafn rcsti- Filius tieus: Hoc si cui scandalum facit, audiat
tuerel quod primus transgressione perdiderat. Si qui a nobis Spiiitum esse de Deo ; quia illi cui est
igitur adhuc et de Aposlolo requirit dominicum in Filio sectinda persona, est el tertia in Spirilu
statiim , id est, singularis substanliae qualitaicm j sancto. Denique Dominus: Pctanijinquil, a Patre meo
quoe per naturam auetori suo jungatur, atidiat ad et alittm a&vocaltimdabil vobis (Ibid., 16). Sic alius
compendiumquid idem Apostoltts senserit, cum Dei a Filio Spiritus, sicut a Patre Filius. Sic tertia in
Patris investigabiles vias et recondita retro sacra- Spiritii, Ut in Filio secunda persona : unus lamen
menla loqueretur. Ex ipso, inquit, el per ipsum, et Deus omnia, ires unum sunl. Hoc credimus, hoc
in ipso omnia (Rom. xi, 36). Cum dicitur per ipsum, tenemus, quia hoc accepimus a prophetis: hoc
agnosco Filium significari : legi enim, Per ipsum B ] nobis Evangelia locuia sunt : hoc apostoli tradide-
ontnia (Joan. 1, 3). Cum in ipsOnuntiattir, niliil novi runt: hoe martyres passione confessi sunl : in hoc
est; in ipso enim omnium seininuiii iuiiia constiie- menlibiis fidei etiam haerenius; contra quod etiamsi
runi. Sed cum refertur, ex ipso, certe ad Patrem ul angelitsde cmloannunliaveritf analhemasil (Gal. I, 8).
ad reruiii omniuin respicitur auctorem. Et si ita est,
CAPUT xxiii.
utest, quoniodohis raiioconslabildistinclaj'ungenti-
bus, hoc est referentibus ad unum oninia ; cum alius De Hosio epucopoCordubensijudicium aucloris.
sii, ex quo omnia ; etalius, per quem omnia ? qtiia Sed 11611 sum rieScius, liis omriibus discussis et
alius iiigenitus, alius unigenitus, nisi alia conditio- in lucciii
iViielligeiilisepublicii^ prdpositis , anli-
ne qua recie dicilnr: et ex Filio oninia, dtim iu
quissimi sacerdoTis et promptae serhper fidei HoSii
ejus corde est per naluram, ex quo omnia; el per liohieh qiiasi quemdam ih nos arietem temperari,
Paireni oinnia, durii in eo semper esl, per quem contratliciionis tenieritas pTopulseTur.Sed liahc
(Miniia. ft-ucr eJiini sensu agit: Filiusvero qui iu qilo contra iids erigentibits niachinam brevi admoduih
Patre sensus est, videns perticil. Non ergo Apo- sertiftfrte
respohded. Ndiipotestejusaucioritale proe-
sidlum iemere pionuntiasse credendum est: sed il-,
Q scHbi, hjitia aut ntinc drrat, aut semper erravil.
lud credendum non ita est credidisse, Filium sci- Novit e'riiiii liiuhdus
qftai in hahc tehUerit sctaieih,
licel Dei sccTiiidumcarnem factum esse quod non
tlitii consiahtia apud Siirdicaiti et in Nicicho iracta-
erit, secunduni spiritum veiroesse ijnod fuerit; quia tu asseiisuSsii et diimhaverit Afianos': Qtiid si di-
qiiod fuit seniper, non potest 11011
fui-se. versa nuric sehtit, ei qlisecuhiifiieaBeo refro daniriil-
CAPUT XXII. la fiieranl, defendunlur : quse defensa, damhaii-
lur? Rursum dico, iiofi riiilii ejus aucloritate pise-
Qttid Patropassiani? quia Afiani? Fidei rcgula qud ?
seribittir. Nam si nonagiuta fere aiinis male credi-
Tenenda esl igitur ratio qnse per arduum et an- dil; post nonaHinla illuni recte sentire nbn cre-
gustum Iramitem repit, circumjiiccntibus hinc et daiil: Aiil si nmtc recie, quid de his opinandiim
inde praeruplis qui» zabolica frattde caecata pla- est, qui eadem signati fide in qua ipse erat, de
na et facilia submillunt, ut in ruinam mergant saecttlo"translerfitli? quid et de ipso pronuntiaretur,
excessus. Nam si unum Deum singulaiiter nomina- si ante hanc synodum dormiisset ? Ergo ut supra di-
mus, excludentes vocabulum secundoe persoha:; fu- ximus, pr.Tjudicatse opinionis auctorilas nihil vale-
rorem ejus hoeresisappTobamuS,quoeipsuin asserit bitj quia conira semetipsam ipsa consistit. Et sa-
Palrcra passuin. Si admittimus tiiimerum cutii di- ]) ] ile legimus: Jutlitia justi non talvabit eum in qua-
visione, jungimur cum Ariahis, tjui faclutn a Deo cumquzdie exerraverit {Ezech. xxxm, 12J. Amen.
S. PHOEBADHEPISC. AGINNENSIS 32

II.

DE FIDE ORTHODOXA,
GONTRA ARIANOS,
ALIAS

DE FILII DIVINITATE ET CONSUBSTANTIALITATE,

TRACTATUS.

PROLOGUS. A charitalis officio, ea quse a nobis dicta sunt, scrupu-


lositis retraclaret; el qusedam ille vel stiperftua, vel
Confessio fidei.
ambigua dicerei, quae aliter possint a quibiisdam,
Credimus in Deum, Patrem omnipotenlem, om- quam a me dicla sunt, accipi. Proinde rursus ea
nium visibilium et invisibilium factorem, el unum ipsa planiori sermoue in lioc libello digessi, ut et
Dominum noslrum Jesum Chrislum, Filium Dei, simplicitatem senstis mei ostenderem, ct scrupultim
natiim de Patre unicum, hoc cst, desnbstantia Pa- legentibus ampularem.
tris : Deum de Deo, lumen de lumine, Deuin verum Nam hoc est quod aiunl posse reprehendi, qund
de Deo vero; naium, non faclum : unius siibsianiioe ubi Verbum Dei ex persona Filii posuitnus, lale
cnm Palre, quod Grseci tlicunt oy.ooOo-iov; per quein hoc Verbum intelligere puiemus, qnale grammatici
omiiia facta sunt, sive quoe in ccelo, sive quse in tradunl spiritu oris acrem ofTensum, intell<gibiiem
terra. Qui propter nos homines et propter nostram audiiu. Sed nos sapientiam non hujus mundi quoe
salutein descendit, et incarnalus esl, ct homofacius deslruitur, sed illam qusc ex Deo est, novimus,
cst, passus est, resiirrexit tertia die, ascendit ad quoe Verbum Dei Diuin insinuat, cum dicit : Jn
ccelos, inde ventnrus est judicare vivos et morluos. principio eral Verbum, et Verbumerat apud Deum,
ElSpiiitum sancium. Eos atitem qui diciinl: Erat g et Deuserat Verbum.Omnia per ipsum fucta sunt, et
quando non erat, ct priusquam nasceretur, non sine ipso facttim esl nihil (Joan. i, 1-3). Unde mirari
erat, et mulabilem vel converlibilein esse Filiuin me faieor lioc ita sentiri poluisse, quasi nos perso-
Dei; bos anatliemalizat catliolica et apostolica !'.c- nam propriam Verlii, quod esl Filins, negaremus.
clesia, amen. Neino verbo tenus iioniiii.nl,quem vere esse in per-
Prommium. sona sua ssepiusprolitetur : nam quomodo aut verum
Amore catholicae Fidei duclus, jam pridem ad- Fiiiuiii, aut vertiai Paircm confessi stimtis, si non
versus Ariaims libellum edideram, quem cum amico vere proprielatem personaruin lain Patris qttam Filii
legendum dedissem, quia placuit, credidit transscri- seivavinius?
bendum. A quo hoc ego magnopere poslulavi, ul Sed quia unius Dei vocabulum diximus, personas
inierim dissimulato auctore, dociis viris clpruden- negasse pulamur. Et hinc verisimile visuin est qtiod
tibtis legerel; ul si quem novisset, quod illic plus posuiuiiis. Nos Palrem et Filium iu nominamus, ut
aut minus positum viderelur, posset plurimorum uniim Deum iu his persouis et nominibtis assigne-
consilio emendaii. Nemo est cnim qui sibi lam ar- mus. Porro iternm Pater et Filius, etsi duo nomina
roganter siimmam docirinoc ceelestis assumat, ut appellautur; ratione lamen el subslanlia uniim siiul:
putel sc omnia mysteria liquido comprebensa reti- C et cum Patrem et Filium slatuo, unitatem as-
nere. cum Paulus aposlolus dical: Qui ergo putat se signo generis.
aliquid scire, nec dum scit quemadmodumoporleat Iloec oinnia intelligi posse nestimata sttnt, quasi
scire (I Cor. VIII,2); et : Modo per speculumin mnig- ista vocabulainter P.itreni el Filium ila posilasint,
mate videmus; tunc facie ad fuciem(I Cor. xin, 12). ut est nomen et cognomen, uniu-i lamen personoe;
Sin vero cunctis omnia quoeillic scripta crant, juxta cum ex superioribus aul inferioribus dictis potuerit
fidem veram conslare viderentur, tum et ipse peten- hatc suspicio non admitti. Qui enim filium Dei non
tibus non negaret. Quod euni ita fecisse nianifesium aliunde naitini dixoram, quam proprie de Palre,
esl. Et quia rcs digna tam calbolicoe confessioni, totumdetoto, iniegrum de inlegro, perfecium de
quam hsereticoe responsioni, universoruin judicio perfecto, coiisummatamquevirluiem ; quomodopotui
atstimata esl, mulii eum vel legere vel describere ipsum Patrem, ipsum sibi Filium ponere, ct boc
voluerunt. modo unam personam duobns nominibus appellares
Sed tion deflilt qtil pto sdid!?; tiostrlttSj vel prrr quipps cuffiei hst!r, mwt?4 14 e»tj 8al.i*l!,i«f1a»n !tt
DE FILII DIVINITATE ET CONSUBSTANTIALITATE TRACTATUS. 34
55
traditione
eodeiu libello dainnaverim, et personamm disiinctio- A evangelicael aposlolica fide patrumque
nem secundum vocabulum scripserim? Nam et auferre volunt, subtililerAriana hmresisinlromitti-
lur. Quaralioneislud nomenlollere laborarint.
nemo pro una pp.rsonapotest, unum sunt, dicere, vel
unilalem generis, nisi personis assignare. Mullas quidem et graves hsereses novimus a plu-
Quis autem catholicorum ignorat Patrem vere rimis ebullire, el veneni vice, ad iutimum pectus
esse Patrem, Filiuni vere Filium, ci Spiritum san- canceris sui virus infundere : sed vinci illi vel facile
ctum vere esse Spiritum sanctum? sicut ipse Domi- possuni, vel facile vitari, quorum prima proposi-
nus ad apostolos suos dicit: Euntes buptizaie omnes tionc omnc coiisilinm pecloris proditur. At vero iis
genles in nomiue Palris, et Filii, el Spiritus sancti quibtis multa nobiscum paria sunt, facile possunt
(Matth. xxvin, 19). Hsee est perfecia Trinitas in innoxias mentes et soli Deo deditas fraudulenta
unitate consi^tens, quam scilicel uuius subslanlise societaie percutere, dum malorum suorum virus
profitemur. Non enim nos secuiidum corporum con- per bona nostra defendunt. Nihil enim periculosius
dilionem divisionem in Deo facimus : sed secundum his hacreticis esse polest, qui cum inlegre per om-
divinoeiialurse polentiam, qtiaein maleria non esl, nia decurrant; uno larnen verbo, ac.si veneni gulta,
et noniinum personas vere conslare credimus, et „ meram illam ac simplicem fidem Dominicae, etex-
unitalem divinilatis esse lestamur. inde apostolicse traditionis inficiuni.
Nec extcnsionem pariis alicujus ex Patre (ut qui- Unde vehementer nobis cavendum esl, ne se vel
dem puiaverunt) Dei Filium dicimus, nec verbuin sensibus vel auribus nostris bujusmodi aliquid latcn-
sine re, ut velut sonum vocis accipimus: sed tria icrinsinuel; quia nihil tum cogit in mortem, quam
nomina, et tres personas unius csse essentioe, unitis sub obtentu (idei fidem violare. Ul enim gypsuni
majestatis aique potentise credimus. Et ideo unum aqua permixium lac colore mentilur, ita hic per
Deum confilemur, quia iinilas inajestalis plurium verisimilem confessionem tradilio inimica suggeri-
vocabulo deos prohibel appellari. tur. Qua de re non similittido confessionis, sed sen-
Denique Patrem el Ftlium catliolice nominamus; sus mentis est ponderandus, quo confessio ipsa
duos atitein deos dicere nec possumus, nec debe- firmalur.
IIIUS; iion quod Filius Dei Deus non sit, immo verus Denique si diligenlius et accuratius allendalis;
Deus de Deo vero : sed quia non aliunde, quam de cur voluerint de evangelica et apostolica fide el de
ipso uno Paire Dei Filium novimits, periude uniim patrum tradilione substanlimnomen aulerri, procul
Deiiin dicimus. Hoc enim prophetae, hoc aposloli duhio probaiis hoeresimArianam sublili compendio
tradiderunt, hoc ipse Dominus docuit, cum dicit: _ breviatam, sublato hoc nomine inlromissara. Nechoc
Ego el Pater unttm sumus (Joan. x, 50). Unum ad quidem a ego suspicione aut opinione colleclnm
uiiitatem diviuitalis, ut dixi, referl: sumtis aulem1 affirmo, nec uli ipsi putant, academicus dispulator
personis assignat. Sed et aposlolus ail: Unus est, assisto, ut simplices sensus verborum subtilitate
inquii, Deus Paler, ex quo omnia; et nos in ipso : conlorqueam : sed ut contortos et pravos tenui argu-
et unut DominusJesus Christus, per quemomnia; et: mento composilos in lucem cognitionis exponam,
nos per ipsum. Sed non in omnibus est scienliai quo facilius possit cognila et comperla iniquitas ab
(I Cor. vni, 6). hominibus evilari.
Qua de re explanatis his verbis quoescrupulum, Quoeelenim causa b quceveratio exslilit, ul quod
non mihi qui scio quod dixerim, sedaliis inferebant,i docendum, et qttod credendum cunctis ecclesiis
puto occasionem maloe intcrpretationis fuisse sub- fueral iraditum, quodque patres nostri apostolici
lalam. Nam et professio fidei manifesta esl, ei per- viri contra universas hsereses, et maxime Arianam,
sona cum vocabulis conslat, el una divinitas assig-- quasi quemdam obicem verilatis, quo omnes aditus
nata est. pestiferoe doctrinse obstruerenl, c sancio Spiritu
Vel si adhuc aliquid quod legenlibus ambiguuini mundali, calholica ratione posuerunt, non sine
videatur in verbis, ad sensus debent verba conferri;; jj magno nisu ab his quid elogio Arianoe labis addicti
quia non simplicitas verborum, sed mali inlellecius> sunt, laborelur auferri; nisi ut Filium Dei mutabi-
obstinalio culpam olet. Al cum sensus noster cumi lem et convertibilem ulpnle non de propria Patris
veritate coucordet, el verba debent ciini raiione: subslanlia constitisse confingant; cui et iniliiim ex
sinccnssima. Unde a simplicilate Chrisliana acade- tempore, et orlum ex nihilo, nomen ex altero, ul
micus disputator abscedat. semper docuerunt, propter quod et soepedamnati
CAPUT I. sunt, nunc j"am libere el secure, incunctanlerque
ecclesiis tradere et insinuare possint?
Nihil periculotiut iis hmreticis, quibut multa nobit-
cum paria sunt. Hi cum iniegreper omniadecurrere e CAPUT II.
videantur, uno lanlum verbo simplicemfideminfi- De Arianorum hmreseosconfutaiione per firmissimas
ciunt. Sublato nomine subslantioe, quod isli dee raliones, et evidentia sacrm Scriplurm leslinionia.
tt Mss.La?t. et Tell., ego suscipio, nec aut c Vigiliana edit., Spiritu sancto inundati.
opinio- d Elogium aliquando idem significat, ac formula
ne, etc, melius omnes edit. ut in jexiu.
b Tell. cod. et Amerb., quw veraratio extistit. quuedamcondeinnationis.
5'> S. PHQEBADliEPISC. AGINNENSIS SG
Ita DeumFilium de Deo ponunt, ut ex Deo factus A / Verbum,et Verbumeral apud Deumel Deuscral Ver-
sit, non ex Deo genitus. Vocabulum o^ooucrtov au- bum. Omnia per ipsumfacta sunt, et sineipso facium
ferunl, eique opiotovo-tov subsiiluunt. Illam tapien- est nihil (Joan. i, 1-3). Igilur quod in principio
tiam qum Dei Filius est, creaturam inleltigunt. erat, semper fuisse eredendum est: sed nee aliunde
ViJetis ergo onmia eos in tractaju ipsonini, 11011 esse, quam ex eo qui prineipium non habei, id est,
evangelica fide, scd subdpla maljgnijate ad ggdjicen.- de corde Palris; quia eructavit, inquit, cor meum
dos bimplices quosque posui$se, Noiijam tapi SJJS- Verbumbonum(Psal. XLIV,2) Non enim dixit : In
peclum, qpam manifestum pmnibus esse debel, iia principio factum esl Verbum ; sed in principio, in-
eos Deunide Deo posuisse, ul Arius tradere solebat, quit, eral Verbum. Quodcumqucprineipium Verbi
nt ex Deo faclus sii, npp ex Deonatus, Qui si najus assignare volueris, proejudicaiumhabebis quia in
est, ujiius substantioeest: si f.ictus est, verus Filius principio, inquit, erat.
jion est: et si verus Filius n.ni)es.t, nec veius Deus Non quod duo principia ex rerum diversitale di-
est: aut si vertis Deus est, et de Palre non g,s|, duo tainus, sed quia Sermo Filius semper cum Patre
suiil habentes singuli el veluntaies pr.optias, et cst, et de Patre nntus est. Ac proinde cujus origo
itnperia diversa : vel si coiicprdia laulum et spcjc- principiiim non habet, sempilernus cum Palre cre-
tijte unuin sunt, npn taiiien et substantja verus, nt B ] dendus est; quia nec Pater potest umquam sine Fi-
jam dixi, Deusnon est. lio nominari, nec Filius sine Patre vocari : ac per
Sic erit Deus, ut MoysesPjiaraoiii(E;rpd. vn, 1), hoc semper Filitis, quia semper Pater.
potestale, non genere : Filjus qupque iia cre.dendus Et Deus, inquit, erat Verbnm. Quod Deus cs(,
erit, ut pej- Esaiam populq diclum esl: Fflips genui semper est; ne si semper non ftierit, verns Deus
et exaltavi(Isa. i, 2); et alibi: Dii eslis, et filii Al- esse non possit, sicuti et in Sophix nomine quia se-
tissimi omnes(Psal. LXXXI, 6). Sed et piiiiiogenitus cundum Aposiolum(I Cor. l, 21) ipse est Sapienlia
ita habebilur, quompdpel Israei a Peo prjmogeniiiis Patris. Ego inqnit, ex ore Altissimi prorlivi (Eccli.
filius appellalusfesl (Expjl. iv, 22), Nepnpn et prir xxiv, 5). Non crgo aliunde quam de Palre, quia scm-
mogenitus tptius crealurai, quasi in oidinefaclornm per cum Patre. Et idco Sapienlia Dei appellaltir, ut
primogenitus habeatur; ut ex eo seriem quaimlam numquam Paler sine Sapienlia, hoc est, sine Filio
creandis mundi rehus assignent. suo fuisse credatur. Hoecestilla Sapienlia ineffahilis
Denjquestiblato qpoouo-tov, id est, liniuss,ubslant'iie c quoeinitium viarum Dei apud Salomonem (Prov.
0 vocabujp, o^otouo-tov, id est, similem factori suo vin, 22) vel rondita, vel genila, vel crcaia describi-
posuerunl; cum aliud sit simililud.o,a|iud verilas- tur; quam tamen sic conditam dicii, ut semper
Nam el hpmo ad imaginem et strnjlitiidineiT)Dei C < eam cum Deo fuisse ostendat. Quod cnini initium
factus esl(Gen. I, 26), nec lamenDeusest: nec quod Deo dabis, ut iuiiium possis Sapienii* ipsius consi-
Peus est, hpmo exsiiiisse.credendus est. Ita et Fi- guare ? Non enim ila Deus Sapieutiam suam condi-
liiini Dei similein volunt, ut eum aliunde similem, dit, quasi aliquandp sine Sapientia fueril: sed cum
ijon tle ipsa uiia sanc.ta el beata Patris subslantia iniijum viarum suarum dicat, initium motus operis
djcanj. Qui si dc Patris snbstanlia QOQesi, l\ ov* alicujus oslendit; ut hoc itiitium habeat Sapientia
OVTWV cst, id esl, ex nqllis exslantibus, ut idein Arius Dei, quod de Deo processit ad creauda omnia tam
tradidil: sublalo cnim eo quod Patpr esl, uudecum- coelesliaqiiam terrestria, non quo coeperit esse ip
que fuerit Fil.ijjs,necessepst ut et ipiiinm ex njbilo, Peo. Creata est ergo Sapienlia, injmo genila, jion
et ortiim ex lemporg habe,at: nilul enim sine iijilio, sibi quis semper erat, sed his quae ab ea fieri opor-
nisi solus Deus. lebat; utquia quantaet qtialisesset sciri non potc-
Unde et Filius, slctit ipse Pominits ait: Ego et ral, de effectuoperum suoruni virtus ejus et poteu-
d
Pateruifuni sumus(Joan. x, 50). Quod ideo dixit, tia nosceretur : ul quod de condilis sestimamus,
ul duarum personaruni ]>vncahulain uiiittsdeiiatis tunc uiagis tiineremus cum facla miramur.
majestate mpnsTraret, siciit et pcopln.etaex voce C;i:teinni s) lu creaiam Sapientiam dicas, ut Fi-
D.ei : Eructavit,inquit, $g/ meit,)n,Yerbum bonum: P ' lium Deicreaturam inielligas; occunit tibi Aposto-
dico egp opera mfig rcgi (Psa/. xuv,2). Vides ergo lus, condemnanseos qui creaturam eoltuvt,dicens :
hoc Verbtim ljonii.ui Filium D.ei esse, quem non Prapler quod tradidit illot Deusin duiderium cordis
aliunde ijuam dc pateriip pe,ciprfe,ej,utita dixerim, eorutuin immundiUmn: ut c-ontwneliisafficianlcor-
de ulero cordis, De.i credinius Daiiijrj. Et proinde para sua in semetipsit, qui comiuutavemnlveritatem
en.rnregeroappellajt,njiia ipse es.trex regitm : Deum Deiin tnendacium,et coluetuntel serviermt creaturm
JXojninum,c.uiomu,iadiyiija Qflgr.asjjcc.umbuoi,qui polius quam crealori, qui est benedictusDeus in smcu-
dixit : Omnia qyai Pafff: kqkei, f»jf« sunl (Jmn. la(liom.\, 24,25).
xvi, 15). Hsec est, inquam, illa Sapieniia Dei, qjisedicil :
De hocel Evaugelista : In principio, inqttil, erat Ego ex ore Altissimiprodivi(Eccli. xxiv,"25), uni-

" Uaedit. Rom. etChifflet.; vet. autem ac mss., cMss.Tell.elLaelnecnon vet. edit., quminitio: et
vocabulosimilemgettori suo posuerunt. infra,sedcum initio; Rom. etVigH., sed cuminitium.
b Loei. god., vocaJiuJ,a„ ^ Vigil. edit., ul dum eonditoremde conditu
y^s deiiati» mqjettatem
tnonstrarei. timeamus.
37 DE FILII DIVINJTATEEt CONSUJJSTANTlALITApTRACTATUS. £8
'-, m °
versalitatis condilrix et effectrix, id est, Filius Dei \J non credis, et meritp ha}re,licusiJenotoris. Et
immulaveris diplum, quo ptilaris prolii-
per quem omnia, et in quo omnia; quia ut Aposlo- quaniqiiam
lus dixil : In ipso constituta sunl universa in ccelisel btiisse Dei Filium nuncupari factnram ; sed cumsub-
in lerra, visibitiael invisibilia,sitieThrqni, sive Domi- jungit : Sicuti aliquid horiim quod factuni est; cx
sive sive sive Polesla- aperto ostcudis noii ob hoc b lacturam dici ijpluisse,
nationcs, Virlutes, Principalus,
tes : omniaper ipsum, et in ipso condita sunl : el ipse quasi nondebeat faclus iiiielligi; sed non ila fattum
estanle omnia, et Ginniain ipso constani (Coloss.i, vis, sicnl aliqujd liorum quod faclum est, sed lamen
26). llinc et Salompn : Cum sit, inquit, «no, omnia factum. Aliter enim dicis faclum, utpote perfectam
facia sunt omnia ; dumm.odo
potest; et permanensin se, omniainnovat, et per r\a- crcaturam, per quem
tionesin animassanctas se transfert (Sap. vii, 27). et ipsum facium inteiligas, licet non ita jit corlcra.
Quod conlirmans Aposlolus ait (Ephes. m, 16) in Sed ut ad i,drevertar, quod dicis in Scripliiiis di-
inleripre honiine habitare Chrislum; ut per quem vinis oftoovo-iov, id esl, unius subslantioevocabulurn
a principio omnia facta sunt, per ipsuin et jn fine non inveniri; finge hoc interim sic sit, eo quod ub|-
cuncla salventur. cumque suhsiantia legilur, rcs Dei, non Deus acci-
CAPUT III. piaiur; quainquam et alind qtiod sciipiiini non est,
B
- pariler profitearis, id est, Deum ex Deo, lunien tx
Sfilvuntur araumenla quibus Ariani hmresitiisuain lumine :
quid ad hnccdicis ? Aut loljjm niecum tene,
astruunt, diceulcs polissimum propterca ,o/*oouo-iovaut lotum omitte. Si enim unius subslantise voca-
admitti »on oportere, quod in Scriptmis divinis bulum inde times dicere,
quia scriptum noii est;
non continealur. timereiden.iidemdebes Deuth ex Deo, et ltinien ex
Sed dicis mihi opooOo-wv, id est, unius subsian- lumine prefiteri.
liae nonien ob hnc potius quam crealorem adoranl, Scd ego probq Deum de Deo, lumen de luiuine,
servantes eadem ulique quoeApostolus d.ixil : Ut in etunius subslantisevocabulum c in divinis Scripturis
nomineJesu omnesgenu fleclant, cceleslium, terret- conlineii. Cum enini ipse Dei Filius, t|ui Deus est
trium et infernorum; et omnis lingua cqnfitealur(Phi- in Evangelio suo dicat: Ego de Patre exivi ( Joan.
lipp. ii, 10). Et Moyses: Adorent, inquil, ettmom- xvi, 27), jure et jnerito Petuij «|p J?S° PPP!U'!(l|ui',
nes angeli Dei (Deut. xxxn, 45, sec. LXX). EtDavid : qyia de Deq pa.trc Filiujri pei RejjinviWinp}le fieo
Omnesreges qdorabuntcum (Psal. LXXI , 1). Quodl vero tiaitim esse cognoscimtis. §.edno.nep genere,
quidem inScripturis non diceretur, sed quia ipse estt nt nos dii sunius appellali (Ps. LXXXI,6), vel ql
Sernio Filius omninm opifex. MoysesPharaonis deHsest dicttts (Exqd. yn, 1) : sed
Sed dicis 6/iooOo-tovnpminari non oportere, , C quia verus est Filius, d de vero Pajre ijatus csi ;
quia in Scripturis divinis non conlineatur. Qusnroeli vere et confidenterDeus de Dep dicendus, et sjc lu-
ego, hotno, qui hoc prohibes; si ideo nomjnari ntmde- men ex lumine.
bet, quia scriptum non est, an qtiia ita credi non li- Quod scrjplum non est, meciim quldem dici,s,sed
ceal? niecum omnino ? non seriiis. Et quia scriptum e.st
Qucd si jla credendum est, cur npn ita profiten- de Palre : Deus lux est (I Joann. i, 5) ; et de Filip :
dum? Cordeenim, inquit Aposlolus,creditur ad jns- Erat lux verq,qumitlitminqlomnemhqrninemyenien-
tiliam : ore autem confessiofit ad salutem (Rom. x,, teminhunc mmidum(Joan. i, 9); el: Lux lucej,in le-
10). nebris(lbid.,5);ir\ est,Christus jij ssecu.lo;et lenebrm
Aut si ideo nominandnm non esl, quia nec itai eam non sunl assecutm; ii scilicel boijijne.s.quojum
credendum; obtinnit Arianoe labis assertio, quoe : cor ignorantioe tenebris ohcsecalujn esl, Clirisjtum
ideo Pairem et Filitini unius substantiae denegavit,, verum Deum, et veruni Dei Filiuni non agiioverunt.
quia Filium Deimodoex nihilo, modo ex Palre, sed1 Sed ipse Doniiinis: Ego sum, in.quit, Ivx mvthdi:
ab alia snbstanlia, qtiando voluit, et qiiqmodo vb- qui me secufusfueril, non ibit in lenel/rjs,sed habebil
luit, et unde voluit faclum inducit; duinmodoaliun-- lumen vitm(Jqann. VIII,12). Ergo quia lu.men Pa-
de eum, et non de eoquod Pater esi, exstitisse con-- D ier, et ltix Fijjus, recte lutrjen de lumine.
fingai. Quem etsi natiim dicit, sed hoc dicip tenus;; Sed lumen ex ljiiiiine ita a.sseris, quasi a Patrp
qtiia rursum omne qupd natum esl, factuni intelli- qui v.ertimlumen est, aliud Iumen si,l factum, qgo.d
git; eo quod et nos a Deo genili appellemur, quosi de ipsa Patris substantia non sjt: sejl sicuti aTiud
conslat esse lacluram. quodlibet lume.n, quauiquam a Deo sjt facl.uijj,lojige
Vel si Arianusnon cs, et verum Filiuni de veio) lamen aliud sit ab eo qui fecerjt; et id,eoJ.iuii.ejiex
Patre natuin, non facttim agnoscis; cur iion euijii ltimine, non de luinine dicis. Cum erjjp hoef prsc-
cum Patre unam suhstantiam dicis. Fruslra times,, locutus sum, Iicet mecum non intelligas, lamen qgp-
homo, profiteri quod credis; et frttstra credis si ilaa modocumqueipsa pronuntias, cum scripta non sint.
a Tell. eod. el -VigH.edil., quamquamnon immu- c Omnes exarati atque eiiiii cod. Ambrpsijno.rji.eji
'
taverisdictuin. Haud reclo sensu. praJercnles, iiou sentis, vi qiiia scripiuhi etslde.P*q'r
1'Gill. et Rom. cdi-t., facturam dici r voluisse.Per- tre : Deuslux est qumUluii/intirqifinetii hhmiiiem:..\ 'i^d
peram, esi. Christusincwlo ; et iene6rm.^..HisciliYelhqriff-
0 Teller., in scripturis dominicis. nes... non sed ipse, etc. Nos
d Vigil. edit., de vero Patrenalus, non faclus est. ex edit. agnoverunt:
Vigil. restituimus.
" yerjj iojiim
!iSl""'• \
5» S. PHOEBADHEPISC. AGINNENSIS * iO
An non et unius substantise vocabulum, quod ini A Prohibes itaque in Deo snbslantiam noniinari,
Scripiuris non putas contineri, mecum pariter pro- quasiomnequod substantia dicitur, res ipsa unius
fiteris : nisi quia illic habuisti quomodo malignos> generis habeatur. An ignoras aliler cceleslia, aliter
sensus tuos occulta fraude in utroque conlegeres ; terrena constare; sed et in ipsis ccelestibus rebtis
ut mecum hoc ipsum sono vocis exprimeres,, atque mundanis inagnam differcntiam inieresse?
sed lamen longe dicti intelligenliam separares? Aliter enim angeli, aliter singulse Virtules constitu-
Sicuti el illi hseretici qui resurrectionem carniss lionum suarum subslantias aceeperunt, sicuti Apo-
negani ad decipiendas "animas simplicium, vccdi- stolus ait : Alia claritas solis, ulia claritas lunm, alia
cunl his qui in carne non resurgunt. Sed si disculias3 claritas stellarum (I Cor. xv , 41). Sic el in lioc
eos cur hoc dixerint, ciini scias illos carnisresur- mundo, ul diversa genera rerum, ita et diversa cor-
rectionem omnino negare, dicent libi : Voculique3 pora animantium ; et omnibus stii cujusque generis
illi eril, qui in carne baptizatus non fuerit.utanima i subslaniia, sicut Apostolus dicil: Non omnis caro
ipsius dum in corpore est, de morte delicloruml eademcaro (Ibid., 39).
suorum, ut de sepulcro criminum per baplisma, ini Si ergo ea quse a Deo facla sunt, diversas quali-
eadem resurgat. Solius enim animoeper lavacri vi- tates substantiarum suarum habent; lu pulas in
talis gratiam resurreciionem in carne defendunl;; B Dcolalem esse snbstantiam, qualem habel aJiquid
nam et ipsius carnis salulem excludunt. Et hi perp horum quod faclum cst, ut possitcontraria recipere?
verisimilem confessionem innocenlium memes oc- Absit. Quoe est enim substaniia Dei?Ipstim quod
culta fraude seducunt. Et ut solet lethale poculumi Deus esl simplex, singulare, purum, nulla concre-
mellisdulccdine lemperatum, stiavitatefallenle, per- lionepermixtum, limpidtim, bontim,perfecium,bea-
imere; sic et hoc malum per blandimentum au- lum, integrum, saiiclum lolum. An lu putas inane
rium, audicnlium scusus quadamlabe contaminans,( aliquid esse el vacuuni, quod esl Deus? Iloc eiiim
contagione vitii adhsereulis inficit. dici blaspbemia est, ut inanc pntelur, per quem
cuncta constiterunt, qui omnia Verboedidit, ratione
CAPUT IV.
composuit, virtule perfecit, cujus nutu et imperio
Quo argumento Ariani Deum non esse substanliam 1 universa reguniur, cuncla deserviuni.
probare conlendanl. Ejusdem argumenti dissolutio. Et bene de Deo legis scripltim : Ego sum, qui sum
Denique et nunc possenl o^oouo-iov siculi cl coetera\ (Exod. iii,14); cl: 0«« est, misil me (lbid.). lit ipsc
verbo leuus nomiuare, si liaberent quomodo illud ad1 Salvator Domiiius : tlac est, inquil, vita mtema, ut
aliam inlelligentiam scaevosensu perverierenl: sed1 cognoscanl le solum verum Deum, et quem misisti Jc-
cum viderent se in hoc verbo concludi, iiullam om-- C sum Chrisium(Joan. xvn, 5). Est ergo c in subsian-
nino mentioiiem hujus fieri voluerunt; ne aul pro- lia essenlia sua Deus, cujuscognitio vita oeiernaesi,
fitendo lioc crederent, aut credenles professi vide- qui et lauius esl, quanlus dici non potest. Qui ttinc
rentur : suhiili ingenio excttsantes, quod aut scri- digne oestimalur, cum inoeslimabilis dicitur, ulique
ptum non esset, aul Deum in substantia dici noni velis acnolis.
oporlere, ne corporeus crederetur. Ergo ipsum quod esl, hoc esl substantia rei, qtise
Deus etenim, inquiunt, eflicit ul sit subslantia,, csse defendilur ; quod lamen jam diclum esl, quan-
non tamen ut ipsc Deus in substaniia deputelur ; tum et quale sil, nec mente concipi, nec sensusesti-
qnippe, aiunt, cum omnis subslanlia contraria reci- mari, nec auimo definiri potest; dummodo conslet
piat. Deus veroqui nibil diversum admitlere potest,, esse quod esse creditur ; ut de eo ipso quod Deus
substantia dici non debet. csl, inde sit Filius, ut verus sit Fiiius, el verus sit
Ignoscerem libi si hoc simpliciler diceres, si ru- Pater in Filio, el Filius in Patre. Hoc erit oftooOo-jor,
disadliancqua-stioncmaccederes, si non ipse esses,, id esi, unius substanlisc cum Patre, siculipse Domi-
qui semper vel de alia substaniia, vel de nullis ex- nus ail : Egoin Palre el Paterin me (Joan. xiv, 10);
stantilius Dci Fiiium asserebas : at cum idem ipse! et : Ego et Pater unum sumus (Joan. x, 30) ; et :
sis, qui binc saejieconvictus, soepe confessus, socpe 3 D Egode Patreexivi (Joan. xvi, £8); el : Qui me ti
negasti, sxpius aliler immuiando danmaius es: quii det, videt el Palrem meum (Joan. xiv, 9).
eliamb nunc vi, ambitione el potentia exagitans,, Non immerito, quia Filius Dei de Deo Palre natus
lurbas omnia ; quomodo pulas me ignoscere tibii est; el ideo de unilale substanliac, et de majestatc
posse frequenliuseademreiraclanli?Sed ne videalurr deitalis unum sunt, siculi el Hieremias propheiavit:
bsec perversitas proejudicatamagis quam examinalai Qtiis stabil in substantia Domini, et videbit Verbum
damnari, breviter tibi de hac opposiiione respon- Domini(Jerem.xxm, 18, sec. LXX)? Et iterum : Si
deam. stetissentin substantia mea, et si audissentverba mea,
» Hunc eliam loctim nobis edil. Vigil. restiluil,, sed sola edit.Vig. addit, et poteniia.
cum haberetur in mss. et edil. Ambrosianisin ha?c c c Ilaomnes edit. et cod. Loet.;at Vigil. edii. re-
veiba, animas timplicium,dicunl hisquia in carne noni secuit, essentiasua, pro quibus Tell. cod. stibstituit,
resurganl diccntlibi: Utique illeerit, etc, iuepioj sententia sua. Verum recepta lectio non esl mu-
sensu. tanda; idem ea significat, ac si scribatur, in ordiue
b Ambros. edit. cum ms. Tcll., nunc in ambitione e substautise per essentiam suam.
exagitans. Vigil. edit. cum Lsct. cod., vi, ambitione;»
U DE PILII DIVINITATEET CONSUBSTANTIALITATE TRACTATUS. 42
avertissemeosab studiis eorum pestimis (Ibid., 22). A / uuod Deusest, oestimari,comprehendiet definirinon
El apud Salomon: Subtlantia mea, dulcedomeaett posse : nec vere aliquid ex his quoein hoc mundo
(Sap. xvi, 21). sunt, majestali divinoecomparari; quia nihil de om-
CAPUT V. nibus istis quse videnlur aut dicuntur, secundum id
Cum unilas tubstantimin Patre et Filio, non solum quod Deus est, condigna similitudine seslimari po-
sed et auctoritate test, quippe cum ipsis intellectibus et sensibus ma-
prophetica, evangelica comprobe- sit.
lur, dici non in sacris lilterit non jor
polesl o^oouo-eov Ideo prsemonuit ut divinitatem substantioe cre-
inueniri.Qumsit ratio nominis.Prmterea, si ad ati-
deres, et verum Filium de vero Patre cognosceres:
quamsimilitudinemvelitArianutin Deo comparatio- de
nem instituere, non potesl expressiuscomparatum qualilate autem rei requirere non deberes; quia
quale aut quantum sit, scire non possis. Hocenim
definire,nisi cum dical, Iumen ex lumine.
propnetoc, hoc aposloli prsedicarunt.
Cum ergo hanc unitatem substantise'inPatre et Fi-
CAPUT VI.
lio non solum prophetica, sed et evangelicaauctori-
tate cognoscas; quomododicis in Scripturis divinis Quid sil Deus. Ulrum ei aliquid possit comparari.
o^ooutrtov non inveniri, quasi aliud sit ouioouo-tovquatn jj
I Ratio qumdamest, qumapud Grwcot Aoyoj-nomi-
quod dicit: Ego de Deo Patre exivi (Joan. xvi, 28), natur, queeinter Patrem et Filium personasvel vo-
et: Ego et Pater unum sumus (Joan. x, 30); vel cabula distinguit. llla Ralio multis nominibusap-
quodpropheioeex aperto substantiamDeiintimabanl? petlatur. Qua de causa singula de Filio dicanlur.
Hu'cest autem nominis ralio, ut iu Patre et Filio Denique prc capiu, pro viribus, pro fide nestra
unitatem substantise credas, licet rem ipsam quseest intueamur Deus quid sit, et videamusan ei aliquid
inenarrabilis, definire non possis: ut sive lumen de pessit comparari. Certe hic est, de quo el cum dici-
lumine dicas, sive verbum de verbo , sive spiritum tur, non polest dici: cum aestimatur, non potest
de spiritu, sive Dominumde Domino, quodcumque seslimari: cum comparatur, non potest comparari:
de eo dixeris, unius tamen essentisePatrem et Fi- cum definilur, ipsa sua definitione crescit. Qui cce-
lium credas, et de eo ipso quod Pater est, Filium in- lum mauu sua aperit, pugnoomnem ambitum mundi
telligas. Namsi aliquamcomparationemde rebus his clandil. Quem totum omnia nesciunt, et metuendo
quocvidentur, in eo facias; ipsa dissimilitudine re- sciunt. Cujus nomini et virluli famulatur hic orbis,
rum non ralionem ostendes, sed altercationem dis- et ipsa elemeniorum sibi succedentia momentanea
a
putationum induces, ut cujus voce descriptum est: vicissitudotestatur. Videergosi potest aliquid esse,
Cui me comparabitis(Isai. XLVI,53) ? Ac proinde C cui possit Pater comparari et Filius; quia talis est
Deus cui assimilari nihil potest, sufficiat credi, quod Filius, qualis et Pater: nun enim ipse se unum cum
ipse seiiiitur, quem ipse credi se voluit, non indicari. Patre diceret, nisi talem se, qualis est Paler, sciret.
Deniquesidchoc ipso quod mecumprofiteris.adali- Ratio quaedamest, quse apud GrsecosAoyo;nun-
quam similitudinemvelis in Dco conferre, nescio an cupatur, quaeinter Patrem et Filium personas vel vo-
quodcomparaveris,possisexpressiusdefinire:utputa, cabula distinguit; quia et ipse Filius Ratio dicitur.
cum dicis lumenex lumine, si ad explanandumillum QusetamenRatio multis nominibusappellalur: modo
scrupulosanarraiione cogaris,quseroquompdolumen Verbum, modo Virius, modo Sapientia, modo dex-
exlumine credas? Utrum quasi lucemam ex lucerna, tera, modo brachium, modo margarita, modo thesau-
vel quasi solemexsole; ut autduaslucernas, aut duos rus, modo retia, modo aratrum, modo fons, modo
soles,quasi duos deos sub hoc exemplo inducas?Aut petra, modo lapis angularis, modo agnus, modo ho-
spleudorem luminis ejusdem lucernse,vel claritatem mo, modo vilulus, modo aquila, modo leo, modo via.
solis de eodem sole fulgentem, lumen de lumine Et ila cum sit Deusomnia in omnibus, ul per haec
consignes,ut in matricem luminisPatris figuram as- vocabula divinarum dispositionuramysteria cognos-
similes, Filium vero in splendorem claritatis osien- cantur, non ul ipsa majeslas Fiiii Dei proprie defi-
das; quod de eo propheia dixeril: Apud te est fons J' IJ nita monstrelur.
vilm,el in lumine tuo videbimuslumen (Psal. xxxv, Quid est euim Filius de eo quod Pater est? Alius
10); vel Salomon,cumdicit: Candor est lucismlernm, idem. Nam c et ob hoc Verbura nuncupatur, quia ex
tt speculumsine macula Dei majestatis, et imago bo- proprio diviuo ore processit, et nihil Pater sine eo
nitatis illius (Sap. vn, 26); vel Apostolushic (Coloss. aut jussit aut fecit. Virtus dicilur, quia vere de Deo
I, 15) prsedicaverit Salvatorem nostrum imaginem et semper cum Deo est, el omnis potestas Palris in
esse invisibilis Dei, eo quod imago b soiis lux sua ipso consistit. Sapientia appellatur, quia de corde
sit, quoede eodem sole precedit. Patris adveniens , arcana ccelesiiacredentibus rese-
Sed quanla ad hoccresponderi possunt quoelites ravit. Dexteranuncupatur, quia per eum omnia opera
generant, quod Aposlolusprohibet (II Tim. n, 24), divina perfecta sunt. Rrachiumdicitur, quia ab ipso
longumest dicere: quippe cum constet lumen illud omnia conlinentur. Margaritaappellatur, ul nihil illa
a Vigil. edit. sola : Et quia ex voceDei scriptumest. 8 Ambr. edit., Namet hoc Verbum;meliusVigil. et
b Voxsolis in edil. desideratur, quam e cod. Tell. codex Tell., Nam et ob hoc, id est, ob hauc rem, etc.
resliluiinus inlegritati sensus non inuiilem.
PATROL.XX. 3
45 8. PHOEBAbHftPmC. AGlNNENBtS 41
preliosius habealur. Thesaurus dicitur, ut in ipso A tas, quam imperia divisa? Pofro Pater ac Filitisetsi
omnes opes et divitioerpgnorum ccelestium cenditoe duce personoecreduntur, raliorie tameh et subsiaiiiia
agnoscanlur.Retia dicitur, quia per ipsuth,et in ipsc unus sunt. Naminaequaliumsocietas melioris offehsa
de mari steculi diversa genlium miiltiludo sicut pis- est; et in injuriam ejus qlii venis Deus est, non ve-
ciurtl per aquambaptismaiis in ecclesia Congregatur, rus alius comparaiur. Cum atitem ego Patrem et Fi-
ubiboiioruin malorumquediscrimenagrtoseiiur.Ara- lium slatuo, unitalem generis assigno: et sj illam in
trum nuncupatur, quia signo crucis susedura pec- personfs divido; disrretiones tatnen personnrumrur-
tora subjiciiinlur, a ut necessariosemini ipsa proepa- sus eadem nomina in unilalem sui nalurali legis fos-
reniur. Fons aquoeVivseappellalnr, quia ex eo sitien- dere consignant.
tia corda coeleslis aquoegratia irrigantur. Petra di- Undeet tanlus est Filius, quanlus videbiturPater,
cilur, quia credentibus fortitndinem, ihcredulisduri- lolus de loto, inleger de integro , perfectus de per-
tiam proestat.Lapis angnlaris dicilur, quia utrosi|ue fecta consummalaqtievirtule, sicut Apostolusdicit:
parietes novi et veteris Testamenti unus et mediator ln quoomnis plenitudo divinitttliscorporaliterhabilat
in semetipso continens copulavit. Agnus dicitur, ut (Goloss. it, 9). Nani d et Hieremias receptissimus
inhocehlia Cliristi et passio demohslreiiir. tlomo di- prophetarum , hahc unitatem divihilatis in Patrfe
citur, quia secundum carnem propler lios iioniihes \\ ii et Filio seiens ait : Hic esl Deiis nosier, el hon
nasci dighatus fest.Vitulus dicilur, qtiia piopter no- deputabitur alius absque illo : qui Vnvenitomnerh
sirata saluteih pali siisiihiiil. Aqniia dicitiif, quia viamprudenlim,eldediteamJacob puerosuo, el Israel
post VeherabilettiresufTettiiohom,"Diit rex alituhi ad dileclosuo. Posl hwc in terris visus est, et cttmhomi-
Patris perVolatsedeni. Leo dictus est, quia ipse est nibus conversdlusesl (Bariich.iii; 3ti-38). Et Esaias
rex regum, qui mortem oczabulum virlrilis suoepo- hoc ipsum proedicat dicens : H-iee dkit Dominus
tesiate comminuil. Yia esi, qnia per ipsum ascensus Deus: Fdtigata est JEgypms, et negotiaiio JEtMo-
est, Veritas, quia mendacium nescit. Vita est, quia puth; et Sabaimviri excelsiad le transienl : tui eruhl
ipse universa vivificat. servi; et post te umbutabunl vincti compedibus,et le
VideSergoper hsccvocabula signffleationesei dts- deprecabuniitr; quohiam in le Deiis esl; et non esl
pOsilionumet operum divinorUih prseosVensas;noni alhts Deui prmtet te : tu es ehimDeus (Isa. xiv; 14).
tamen ipsum Deum proprie definiuim?Est ergo Pa- Quod iie jputes me eo supercilio dixisse quo Sa-
ler Deus immensus , scternus, iiicomprehensibiris, belliuSfertar, qui ipsum Palrem, ipsuni Filium pro-
inseslimabilis. Est et Filius ejns Deus et Dominusi Irletur; non ita nos lolum in uiiam sententiam co-
nosleri lantus, quanlus est et Pater: sed fion aliunde> gimus, nt alioruni liseretrcorifmfrande capiamnr.
quam de Palre: quia Ego, inquit, de Patre exivi,hoc; G Sed qiiia in ipsh nomfhe persbhafum auctoritas fn-
esi, lumen de iumine. dfscrela cPgnoscitur, et Filius hon genere, sed per-
CAPUT VII. sonaliter a Patre neminatur; proinde tctom Patri
De reniotioneoccasioniserroris quam hwrelicushomo aseribimus, quod est Filius; et totum Ftlio, qtiod
Pater est. Nifiii non videbitur PatriSv qued judi-
ex tioc caperepossel,quodduo nominavel dumper-
cabitur Filii : nec Filii, qlrod d-efendittir Patris;
sonm, id esl, Patris et Filii, slaluanlur, quasi dtto
dii dicanlur. quia unilas nTajesTatisuon slnit deos p^teralivoca-
bulo appellari : quippe ctiiiTconsfet Patrem et Fi-
Sed ne ex eo oceasionem aliquam hsereiieus ca-- lium unius esse subslanikKjunde titerqire nmi Deus
piati cum duo nomina , vel duas personas, id est,, est dicltis.
Patris et Filii statuo, quasi duos deos dicahi , ut illii Hltid aiite cuncta metueuies, ° quia wisi Pater et
duos ex diversitate confingunt: nos aiilem Pairem ett Filitts unum noii siht, in invidiam recurrat a'tictoris
FHiumita nomihamus, ut unum Denm in his persp- intefpolata hativitas; hoc enirti placult hoereiicis,
nis et nommibus consignemus.Viderint philosophi,, ut DetfsiHe oihmpoiens, iiivisibilis, ihVmensusdege-
vidierinthoereticidiscipuli eorum, qui potestatum di- neraret in Filio, ' rtoh hiodo potestate, sed condi-
versilate variantur: Nobistamen unusDeusesl Paler,•, Bftionte
] mhtata, quasi non potuerit Pater de semel-
ul AfiosTokrsdixiI (lCor. vlii-,6-), exquo omnia; et ;t ipso talem habere, quaiis et ipse est. Proinde n«s
nos ex ipso : et unus DoriiinusJesus Christus, Deus s verum Filium de vero Patre; qui semper firit, et est
Dei Filius, per qiiemomnia; el nos per ipsum. onius sU^stantisccum Patre, defendimus. Et hoc
NanVperdtvoquid aliud imeUigiiur,quam doorum n esi, qhod Grseciofjiooiio-iov appellaiit, id est, cum irtb
per parres divisa substantia, c et>cum nominibus is alind ipsum; s tit personoeahdientia nominatimfle-
ipsisdissociala naliira agendi ac jubendH-amvolun- i- rent, et noti ut substantiam vocabula sepa^rarent.
a Edit. Ambr., ut necessariorain ipsa; cod. Teli.,, adveriere licet.
ul.mcessaria iii ipsa: optimeVigil.,ut in lextu. 6 Vet. edit., quod ubi Paler; Vigil., ne si Paler;
b Ita cqdexTeii. et edit, Vigil. Ambr. vero ut rex
x mss., quia nisi Pater. At seq. membroubi vet. edit.
dlldmad Patrik, 'efrc. ac hVss.ihvidiarecurrat, multomelius Vigil., ininvi-
c Ainbr,,edit. cum.cod. Tell. el Loet., etcum om- i- diam recurrat.
tiibusipsi afsipciata; Vigfl.coiiciiihius,lit ih texTu. 1 Ifa edit. Vigil. Ciithin aliis ac mss, habeatur:
d Rtihi. edft. Si6'la,Ndmet Bhrtte.Sed et IrimcHie-:- Nbh mtidopqlestessede conrfia^oiiei^nullo s.ciTsu.
remiaenomine eiiam ab Ambrosiocilari nou semel ;1 s Vet. edtt., ut pefsonm auitiehiis homihatim.
,13 DE FILIl DIVINITATEEt CONSDBStANTlALlTAtETRACTATUS. iQ
CKPVi Vtft. A fOefant; ut iiriiffscUm'in liOmiheriT
A. figuratur, limus
esse jam desiriit: arit pisces, arit aves ctim dc aqua
HmreseosArianwmysteriumdetegiiur. Cur Filium de
proceduiit, ex eo jam h'oriaqria,quiaaliud : ut luiuni
subslantiaPalris credi nolint. Arianis argumentis figuli, cuih solidattir ih leslam : ullapis, crim dissol-
respondetur. Mullum interest inler ea quw facta vitur deceCliisih fcalcem: iit areha, cuiri mutatur ih
surit; et eum qui omnia fecit. Quemadmodutnih vitrtirii, el coelefa tjriseIpngum esf fecensere. Sed
multisac variis figuris Deusse patribus ostenderit, mUltrim 1
Dis- iritefrist, stulie' Ifseretice, intef ea quse
qili tamensecundumdeitatemviderinbn poluil. faefa sririt, et eTihrqWoiJJiiia,quemadiriodumVclriit,
putationisconclusio. fecit. Qjusefacttisufif, slSCrlptsecoflditihniae6erviurit:
Sed ut OiriVrefhysteriurii'fisefesisAfiariat' (fadit- qui veToffeCrt,suoe'vblitnTatis'&i pfopfif juiis esl.
caih;cur ifcliritFifiuriT'd*ePatrii suBstaTitiacfedi, Neque pcVcfe'st iri alfffd,^riamqriridest,aliqifocogenie,
brfevVtef intlhihbo. Aiutitetiiffi: Cumslt fdils Pa'ief mritVVri: sfedpfohl'Vtiif,-el ciii vtrft, se ddihiohsTral.
omnipotefls; irivjsibilfs, Incohvertibilis, ihinTutabl- Nam si arigeli fri figufa frriifiiriuriV ssepe s^tiritvisi, et
lis, riefffectus,sehiper idefh, seTefrius': Filirisvero tamen alitid hitti surit, qiiatiitq,u"P'6* M e^se' Uoriiiit,
visiblHs',n%\'& ssepepatribuS visus esl; et coTiverfi- neque snlistantisfrti'riiutant, cririVforiiVShV humahi
bilrs aTqrife irfutaiiilis,qfiiiain vafils figiirisqiiibusqriegB cef prifii samririt; qtfafitri'Mf^lSip^tfririltoftosfer,
sese hVohstravit: qui sidePatris, ihquiunt, esset qiii oriTniafecit, qui ipsut angefis, Uf lioti pa's~s'eTi't,
substsrrilia,riuhiqhamfieri possfet,ut ante cafnis a's- sui institiiiione COfiCesSit?
siimptroifeiriaut visibilis atft ntriiabilis cerfiferetur; Hricaccfeditqtiod sic FlllilhVDei, Ul jafrit dictrim
qrtin poTius rri fleqnaliiatfequa Pater e»t, pernfah- est, visrini ai patfibris apprriljamris',rii nbri fpturit in
siSsef, ex coius substantia erat; (Juiaquori de Patre illo, quod Deus est, virferetuf: setf disposVjiones
est.nec videri, nec mutaVi,riec converti possecrC- rerrim fiiturafririV,qrise iuis quibtiiqufe teViiiVtofibris
deTtdufhest. cffrijplendoe fefarit,in illoper imagmfehVcefhefenior.
AeceVIit ad CauSarri,quia curn illapsus esl in Ma- Nam quft FiliuVriDefvidere potriit, ariteVfuamcoVi-
riafn, cuhr Vifgiriis oterum bpplevii; aliud ufiqoe spicabfleffimafcriam, sicut eiptafcufl, assVJJrii^sit, vet
ex illa, qriahVqriod Vefleral, natttnt est. Unde jam, ipsrim liomiheiriiridaefe di^riattrisfe's(?
a
iiiquiriflt,corrupTasribstantia statum vertil, ordi- Qrii etsTAbrahae ^isas fesT( Geri. XVin,1), sed
nerit pfefdit, continuo immrilaiioiieipsa fofmandus in foftiia Huiriani Cofpori* visus est, quo scilicef
de Beo iri horttirierh,de spifito irt Catrfem.Et utiqrie postrfeWis tfemporibus iii liofhirie' Vehturus esse
translaiio orririisrhteferiTptib' est pristini. Ac per fioc ostfeiidfeftitiir.
aiitfft: Si Filius d'e Patris subsiamia Csset,jarit et C f Jacob tlhni alilii In arigefb, afibi sfeq^ue vidfefurin
PsttfeVhmTnofemvidCri substantiae stfse vel tradi- hOTttirie ( Geh. xxvin, 13 )'. Qui idfcose in arigfelo
litfrie, vel fiiie : et pretnde FiTiurriex alia Substan- demoflstravit, ritririritirimsferiVagril'6'oiisiIii iridicafet:
tia cfedefe maluefunt,' qticd corivefti, et mutafi, et in homirife^fero,CrithqueetcrilliifetafusIriissedesCri-
videfi possit; quia hoc de Patris Sfrbsfantiacrefli bitur; utiritagiriem futlifoecof/ufitaitiprifs quam cuht
ririnKeeaf; IsrafeliiabitufUSfefat, cum secufidurriliomirifeniad-
Hsecest causa erroris, haecorigo hsefesisAriarisc: verirssef, pfseciprifeiridrcafet. Sefl rit Doriiinumcre-
drifhnoTTirilelliguTff VirtatemDel, neque tariti Saera- deffet,feriritq;u;o' tarito eertamiiVfesrib flghra bbriVihis
meriti dispPsrtioheriiagnoscunt, ut Deum humah'?s luCfabattif,Isfafel( Gen. xxxfi, 2* ), id est, Ifoino
coriditioriibuscompafdrit. b Quibris pffmo respou- ViderisDferirii,irbTfifenr afccepit. Vidi, inquit, tieum
iri loco Filiuni Dei rion ita visum, ut DeUS fdciedd facierh, et salvd fabla est dtiimd thed (Ibid.,
derifdttrir
erat, sed ut homo capere pciferat de 0eo; deinde 30 ). Et litiqtfeflgriram liotVtitiiS videfal, ifuatfiDeris
vafiis flgurWnori mutabilerii8t cPrivefilbilehiip^rim DeiFilius rndriefat.
esse, sed IiPc e*ssepoleritiacDbi, ut cuiivSrisingrilis, MojSt ih rribo rii fitfmriiaigniS appafuit (Exod.
prtfut volf, revelafe dighatrif, habituih hiutet, 116'ri uf, 2), ui lumeri Cfedferitibris,infcreduTisj"ridicium
subs"tari'tialhiveftat: riec pftfpTietaterii qualilatis'D I demoristrafe't;fjuia' ChristriS cfedenlibris salus fest,
amitfatf seTljuxfaimeritum videmis feihperamenturii nori cfedeiitibus prjeh»,tft Apostohjs sfit : Aliis odor
majestatii adbtbeat: ipse ta?riienideiti, ut sempef vitat iri vitath, dliis ddbr ritotiis (n ihdrtem (II Cor.
est,' iwsnbstaniioesuai propfietate pCfriTarieat;sieut; rt, 16).
scriplum est: Mutabiseoset ntuiabuhtitt: iii auiemi Populum Israel in-chlunfiia riubis p'ferdiem,et
idem ipse es, el dnriitilindh deficient(Psal. Ci,-28). per ricctem in Crilririinaigriis qua'Mdrix ifiheris prae-
Nam etsi iriulta sriftt ex his qu* ih htfc mundof cedebaT(Exod. xut, 21); utbaptismigraiiaritpernu-
videTBiur,qftSeex alio conveftaritur iri aJiud, rit de- bem, et donum sancti Spiritus per igriefh'ostende-
sinant esse quod erarit, et hoc sinl quod retro noni ret; quiaapostolus Paulus ih nubeptitresbaptizatos
a Arfibr.edit. etccd. Lirit., stdiim.veriit
Yigif. et.ihls., tit persohm'audieniia,hoitiinum(mss.,,ii coritinuo
ordinem,
jiofiiiHttthii).QuoTlautem ad dictioffehi Sitooi&tw pefdit immutaiiorierh\ ipsa forhiando;Tell.
auctor expiicat cumuno alitid ipsum : fioc Am&rosius § mutationem ipsarii foriiidndd, secunda riianu, ipsa
exhlbet. Iib. iri.de FideCap. la, num. fbrhiandi:
patrfa>JfiistffS « aptifiseqit. Vigil, ht iri cbiitexiiu
126, quem IobiJriisiBasilio desumpturiiviaeriahno-i- Teft. co*d.ef Vi|iT. edft., ijuibut
' prithi i» ioco
lavimus. retpdhaeWumiii Filiwni, elcJ.
47 S. rHOERADHEPISC. AGINNENSIS 48
scribit (I Cor. x, 2), et Spiritum sicut ignem esse A . Deniquecum in monte se paululura extra ipsum
Aposloforuii)Acta declarant (Act.i, 5). hominem exlulisset (Matth. xvri, 6), fulgore lumi-
Vides ergo per omuia, haerelice,cbaracleres divi- nis ejtis pene obcsecati apostoli in terram quippe
narum Scriplurarum in honorem Dei patribus proe- hominescecideruni, pericliiati vilam.nisi eis Domi-
ostensos; non lamen ipsum Detim, ut est proprie nus compresso rursum majestatis suse hunore ut
revelatum. Denique cum Moysesoraret ut laciem misericors subvenisset, secundumillam sententiam:
Dei pure videret, quid ad illumcontinuo Deus? Non NemovidilDeum, etvixit (Exod.xx.xm, 20). Ut ergo
poteris,inquit, videre faciem meam; non enimvidebil clarilas solis, d cum non usque ad nostros emicat
homo faciem meam, el vivet(Exod. xxxm, 20). Hoc visus, sibi salva esl; quia quod non videlur, infir-
ipso quod negatur aspectus, claritas assignaiur, quse mitalis est nostrsequorum oculos nubium texit ob-
scilicet tanta cst, quanla credenda esl, quoeinvisi- scuritas : e ita probat se non suo detrimento proprii
bilis indicatur. Cum ergo Moysesqui et situm cceli, laluisse fulgoris; sed carnis, ut dixi, beneficio,cu-
ctordines muudi,el elementorum vices, lotius de- jus causa Filius Dei (iliusliominisesse sustinuit.
nique orbis ornamenta digesserit, indicarit, expres- Nempe enim de Spiritu Dei Virgo concepit, et
serit;cui ipse Dcminus lesiimoninm perhibuit di- quod concepit, hoc peperit, id est, Deum homini
cens : Nemo erilex prophetisut servusmeus Moyses,B suo, ut jam dixi, sociatum, sicut ipse dixit : Quod
cui facie ad faciem,ore ad os loculussum (Num. xn, nascilur de carne, caro esl; et quod nascilur de spi-
7,8); Deumtamen pure vidcre non potuit. Meritoqui- ritu, spirilus est (Joan. in , 6): quia Deus spiritus
dem propheiia omni dignus, sed non usque adeo ut est, et de Deonatus est. Sicut el Angelus ad Ma-
iutueri Deum valerel, qua homo lantummodo esset. riam Virginem dixil : Spiritus Dei veniel in le, et
Et ulique hsec omnia Filii verba defendimus, virlus Allissimiobtimbrabitle : proplereaquod nasce-
quem in nionle Sina cum Moyse locutuni esse sci- lur ex le sanclum,vocabilurFilius Dei (Luc. i, 35).
mus (Exod. xxxi, 18), qui agendis explicandisque Vides ergo ipsumspirilum, id esl Filium Dei ve-
rcbus a Patre advenerat; quia omnia a principio nisse ad virginem; et inde Dei et homiuis Filium
per ipsum et ordiuari, el explicari, et manere con- processisse : nec lamen ipso indumente carnis Dei
vencrat, ul habendi Filii haec proecipuaralio con- Filium esse mulatum; sed eumdem ipsum esse in
siaret. El lamen sic visus accipitur, ut alicujus con- homine, qui fuerat ante mundum cum Palre; per
spicabilis, ut dixi, malerioe dispositione assumpla quem facta sunt omnia,etsine quo factum est nihil,
videretur, salva scilicet invisibilitate ejus, quam a sicut Evangelista ait: Mundus per ipsumfactus est,
ccnspectu omnium majestas inlerfiisa seposuit.Non et munduseumnon cognovit(Joan. i, 10).
enim sic humanis aspeciibus revelaius est, ut tota G Caeterumamentis est credere ab eo posse libe-
in illo deitas appareret: sed ad vicem speculi cum rari, qui ut liberarei, amissus est; ut nascerelur,
conceptos intra lucem suam vulttis quasi ad plenam oppressus est : ut iminorlalitatem reciperet, trans-
effigiem hominis includit; a ita majestatis ejus prse- ivit ad mortcm. Sed absil, hoerelice, ut sensus luse
cunle fulgore, intra id visum est, quud imagincm iniquitatis a catholicis admitlatur : nos enim credi-
veritatis, non ipsum Deuni proprie demonslraret. mus immulabilem et inconvertibilem, Verbum et
Sic et cum hpminem induere dignalus est, nen Spiritum, id est, Filium Dei; qui cum bominem in-
labem ailerniiaii inlulii; ut spiritum inearnem mu- duit, non staium verlit, non ordinem perdidit, non
taret, sed ul susceplo homine immnrtalitatematque substantiamimmutavit: sed illuvias ejusdem corpo-
;eiernitaleni ccelestisvitae proestaret. Nametsi Apo- ris oclerno clarilalis suoe lumine illuslravil; ut ad
stolus semet ipsumexinanisse dicit (Philipp. n, 7), nos per tramitem corporis ejtis lux sancti Spiritus,
formam servi suscipiendo; non uiique sicexinani- et scternajvitoegratia redundaret.
tum accipimus, ut aliud, quam quod fuerat, b idem Quemetsi passum credimus et sepultum ; sed ho-
Spirilus (ieret: sed ut seposito inteiim majestatis mo ille passus est, quem Filius Dei suscepit, quem
suae honore, humanum corpus indueret, quo suscep- induil, quem portavit. Sed quia totutn adauctorem re-
to, salns gentium fieret. Uieiiim sol cum nube tegi- D ferebalur, nuidquidhpmo ille paliebatur: ideo mors
tur, claritas ejus comprimilur,,non ceecalur; el lu- el passio Dominiindicatur ; nam constai immoriale
inen illud quod toto orbe diffusum claro splendore esse, quod Dei est : hominis, quod cadticum.
cuncta perfundit, parvo admodum obstaculo nubis Tertia quoque die resurrexit, non Deus in homi-
includilur, non auferlttr : sic et homo ille quetn Do- nem, sed homo potius in Deum.
minus Jesus Salvatorque nostcr, id esl, DeusDeique Ascenditin ccelos, obtulit Patri suo hominem il-
Filius indtiit; c Deum tamen in iilo non iniercepit, lum gratissimummunus, consedit ad dexierain Pa-
sed abscondit. tris, secuudum quod scriplum csl : Dixil Dominus
" Vet. edit. et ms. Tell.: ita majestas ejus ... inlra c Vigil. edit,., divinitatemin ilto, etc.
id visumesset:magiscmicinne Vigil. edit. ctim Loel. d Ambr. edit ac mss.,
cum.usque ad nostros;
inss,, ita majestntis ejus inlraid visum est, hoc Vigil. edit. negitionem adjicit, quam quidem illic
cst, sul) his couditionibns visio concedimr. necessario senstis exigit.
b Gill. el Rom. edit., idem Chrismsfterel; aliaaac e Vigil.edil., ita et majestas illa divina, quw, ut
mss., idemsviritut fteret. Minime male, supra enim dixi, corpusindtterat, probal se non suo, etc.
scripttim legtmus, ut tpiritum in carnemmularet.
49 LIBELLUS FIDEI. SO
Dominomeo: Sede ad dexlerammeam (Psal. cix, 1). A habet, nec terminum : cui est honor et gloria in sse-
Misit nobis Spiritum sanclumde propria sua, et cula soeculorum.
ipsa una substantia sua, prolectorem, sauciificalo- Hajc qui legis, per Deum obsecro, ne simplicila-
rem el deductorem ir» viiam oeternarn, sicui scrip- tem sensus in ambiguumtorqueas, aul alias quam
tum est ex voce Dei: Effundam de Spiritu meosu- dicla sunt, trahas; qtiia nos Patrem verum Pairem
Filiuin Dei, et Spi-
per servos meos, et ancillas meas (Joel. n, 29). Et confiiemur, et Filium Dei vertim
iterum : Spiritus ex me ptodibit (Isai. LVH,6). Et rilum sancuim vere Spiritum sanclum credimus :
divinilatis
ipse Dominus Salvatorque noster : De meo,inquit, tres personas uniiis substantioe,et unius
nec non Arii
accipiet(Joan.xvi, 1S); ex eo utique quod eslFilius, ' confitenies. Sabellii autem et Photini,
quia et Filiu3 de eo quod Pater est. sectam, et si qua alia sunt quae contra regulam
Exinde praefinito tempore venturus, vivos mor- veritatis veniunt, condemnatnus. Nicacnse aulem
tota fide ser-
tuosque judicaturus; ut reddat credenjibus prsemia, synodi tractatum omni animi nisu ex
non credentibus vero supplicia. vanles, amplectimur : hunc enim traclalum scimus
Cujus regnum oeiernum,immortale; nec initium contra omnes hsereses invicta verilate oppositum.

III.

LIBELLUS FIDEI.

Credimusa unum Deum , Patrem omnipoientem, B numquam desierit esse in coele : nalus de Spirilu
et unum unigeniium Filium ejus Deum et Dominum sancto ex virgine Maria. Verbum caro factum non
Salvatorem nostrum, et Spiritum sanclum Deum : amisit quod fuerat, sed coepitesse quod non crat.
non tres DeosPatrem et Filium et Spiritum sanctum, i Non demutalum sed permanentem eiiam hominem
sed unum Deum csse confitemur. Non sic unum nalum, non putative, sed vere; non aerium, sed cor-
Deum, quasi soiitarium, ncc eumdem, qui b ipse poreum; non phanlaslicum, sed carneum; ossa, san-
sibi Pater sit, ipse et Filius; sed Patrem verum, guinem, sensum et animam habenlem ; k ita verum
c
qui genuit Filium verum, ut est Deus de Deo, Iu- Deum et verum hominem intelligimus : ila verum
men de lumine, vita ex vita, perfectum de perfecto, hominemverum Deumfuisse nullomodo ambigimus.
totum a toto, plenum a pleno; non crcatum, sed Confitendumest hunc eumdem Dominum nosirum
d adimplesse legem et prophetas,
genitum; non exnibilo , sed ex Palre, unius sub- JESUMCUIUSTUM
stantise cum Patre :e Spiritum vero sanclum Deum, passum sub Pontio Pilato, x crucifixum secundum
non ingenitum, neque genitum; non creatum, nec Scripturas, morluum et sepultum secundum Scrip-
factum; sed Palris et Filii, semper in Patre, et Filio* turas, tertia die a morluis surrexisse, assumptum
coseternum. Veneramur tamen unum Deum: « quia in ccelos, sedere ad dexteram Patris; inde ventu-
ex uno Palre lotum quod Palris est, natus est Filius 2 rumjudicare vivoset mortuos exspectamus. In hujtis
m
Deus; et in Palre lotum quod inest, ll totumgenuit morle et sangiiine mundatos remissionem pecca-
Filium. Pater Filium generans non minuit, nec ami- torum conseculos; resuscitandos nos ab eo in his
sit plenitudinis susedeitatem : totum autem * quod corporibus et in eadem carne qua nunc sumiis; sicut
Deus Pater est, id esse et Filium ab eo nalum, cer- et ipse in eadem carne qua natus est et passus et
u
tissime tenentes. Cttm Spiritu sancto unum Deum mortuiis, resurrexit: et animas cum hac carne vel
piissime confitetnur JESUM CHRISTDH Dominttmnos- corpora nostra ab eo, aul vitam aeternam, proemium
trum, Dei Filium , perquem omnia facta sunt, qtise boni merili, aut sententiam pro peccatisseterni sup-
in coelis el quse in terra, visibilia et invisibilia: plicii recepturos.
propter noslram salulem descendit de ccelo; qui
a Unum. Codd. Vat. et Vallic, in unum. Mox, in num. Unus Quesn., quod Pater est Deus, idem ette
umim unigenitumFilium ejus Jesum ChristumDeum. el Filium... certissimelenemus.
b lpse sibi. Codd.Lucens., ipse sit Pater, sitipseet i Non demut. Sic omnes noslri codd. et Thuan.
Filius. Quesn., non demutatum, sed permanens. Credimus
c Ut esl D. Crab., id est Deumde Deo. hominemnatum.
d Unius subst. Quesn., et unius subst. Conjunc- 1 Ita verumD. Meliorvideturlectio cotl. Lucens.,
lionem omitlunt nostri codd. ei Crab. ita verum hominemet verumDeum intelligimus, ut
e Spiritum verosanctum D. ita cttm Crab. codd. verumDeumverumhominemfuiste nullo modoambi-
mss. Apud Quesn., et SpirilumsanctumverumDeum. gamusconfilendum.
f Comteruum.Crah. cinn plerisque nosiiis codd. J x Crucifixum,Quesn., crucifixumetmortuum.
alia interpuuctione, comlernumveneramur,unum ta- 1,1 Mundatosremiss.Quesn. inserit confitemur.
menDeum. n Vet corpora nostra. Hoecverba delevit Quesn.
' * Quia.Crab., qui. MoxLucens., Vallic.el uterque licei laieatur iila exhiberi in duobus Thuan. uii in
Vai., Deut nalusest Filiut. omnibus nostris quinque codd. diversarum eollec-
h Totum gen. Val. 1342, lotumgenuit in Filium. tionum leguntur. Solus Lncens. posl vel corpora
Vallic. et aiius Val., totum ingenitum, el in Filium. nosira sitbjitit accepimus.MeliusVallic. el Vat., ac-
1 QuodDeusPaler est. Ila codd. Vind. ac Tliuan. cepturos, deleto in iine verbo recepturos: pro quo
consenlientibus cseteris omnibus aliarura ccllectio- Quesn., recepturas.
ANNODOMINICGCCI.

& ANASTASIUS I PAPA.

PROLEGOMENA.

VITA S. ANASTASIII PAP^E. A quia et eodem lempore Manidjsej inventi sjini in


I. urbe Rpjnja. flic fecit ordjoafiones djias in urbe
(Ex libro pontiflcali.) Roma per mensem Decembrem, presbyteros ocio,
ANASTASIUS, natione Romanus, ex palre Maximo, diacones quinque, episcopos per diversa loca de-
sedit annos ires, dies decem. Hic constituit ut quo- cem. Qui etiam scpukus est in ccemeterio suo ad
tiescumque sancta Evangelia recitarentur, sacerdo- ursum pilealum , quinlo kalendas Maii. El cessavit
les non sederent, sed ctirvi slarent. Hic fecit con- episcopalus dies viginii iiniim.
stilutum de Ecclesia. Hic fecil basilicam.quoedicilur
II.
Crescenjiaija, in regione secunda, in yia Mamerlina
in urbe Rpma. Ethoc constituit, nulla ratipne trajjs- (Ex Coust.fipist.Rom. Pontif.)
niariniini hojjjjnem in clericaius hqijorem suscipi, Iligro.nymusepist. 16, ad Principiam, ubi litteras
nisi quinque epjscppprum desjgijaret cbirographos, ecclesjasticas Qrigenis fautoribus a Siricio datas me-
NOT^E SEVERINI BINII.
Anattasiut. Ppst obilum Siricii el interregnum vi- B] referatur ad Arcadii et Houorii consnlatuin v, qni esl
ginti dierum, pridie jdus Martias, anno Domini Christi 402, ejusdem anni inense Aprili Anasiasium
398, qui est Arcadii et Hpnorii quarfus, Anasta- e vjta migras>e, alquc adeo facia couipulatjoiie
sius, lesle Hier. yir insigriis, ditissimoepaupertatjs annorum ab inilio et sedis ingressu , lempnre
et apostolicae sollicitudiriis, aposlolicam sedem Ori- supradicto pontificatum teuuisse oportuii. Raron.
gcnistarum lurbinibus agitalani occupat, ttatimque, anno 402, nnm- 42.
inqijjt JJjer- nqxium caput percufff, et s\bilanl\n hy- Constituitul quotiesEvangeliarecitarenlur,tacerdotes
drce qrti cpmpetcnii.Jpannes*cognomenioClirysostp- non sederent, sed curvi starent. Occasio hiijug decreii
iinis AntioclViaabdtictus, pust PbitriiiiNectarii, Cori- sanciendi liiuc fluxisse videiur. Tempore Atiastasii
siantinopoliiaims episcoptis eligilur,: ejusque aucto- Romaeinter presbyteros et diaconcs gravis conieniio
riiate ^fjjpana! ,EccJegi;Bpax et cmi.cordjaleddita oboria fuit. Hi enim administranl.es res Ecclesise,
ftiit. GainseWo Ari.inis .lemplum petenij jiegavit. supercjlip elati, presbyteros spernebant. Presbyteri
Ariarios iri cciiiuiieliaTh consubsVahlialiscariifleiias autem in eosdem insurrexere, atque ex consuetii-
cantantes , cantilenis catholicis oppressit; ac de- dinis RomanoeEcclesisejirocscriplo,ipsis sedentibus
inurn liinjulljiarjies, probibitis eorj.i.mcaniile.nis, eos stare dehere contendebant. Sed ep usque cou-
nrbe expel|it. Qb patrociniam mjserabilium vidua- tentio pertiuax progressa est, utetjain cum stanies
rtttri adversus Eudoxiam imperatricerri, avaritia in- diaconi coram pqpiilo legerenl evangelium, presby-
satiabili labPr.intem , susceptum , ejiis offensionem leri tamen minime a sessione exsurgereril. Anasta-
graviter incuj-rit. flpc jemppre prieclarum i.llud de iC sius ilaque hoc factum merito deiestatus, liiijusoiudi
eiicharistia mira.cu|um cooijgit: quo bucpella prp- decreto emendandumesse putavit. HaecexAuguslino
faria, pro sacf a eticharistia'dentibus admota, in et Hieronymo Raronius aiino 4U^, iium. 45. Quod
lapidem convefsa fuit. De quo Sozom. lib. vm, aulem diaconi RomanseEcclesiaemajori fastu lumes-
c. 5, Origenis boereses jam ante concilip AJexan- eerent, testimonio sancii Augustini, accidit partim
drino damnatas, Anastasius auctoritate apostolica prupter rpagnificentiamtirbis Romanse,quseornnium
condemnat, et per encyclicas tolum orbetn lerra- civitaium caput esse viderelur: parlim etiam quod
rum hac de re cerliorem reddit. Hieron. epist. 78 ordinaridis presbyteris astareiit, causas diversorum
et Apol. lib. i. ad sumraum pontificem referrent, acceptaque ab eo
Quibus damnalis, Rufinum, qui ea de causa S. responsa petenlibus redderent. Ex bonorum vero
Hieronymum scriplis suis graviter exagilarai, per administratione, non Romaj lantum, sed ubique
litlerasRomam evocal. Cum scriptis ajiologiisad rem majore obsequio diaconi quam sacerdotes IrequCn-
parum spectantibiis se dcfenderei, et venire con- tabantur; eaque occasione adversus presbyteros cer-
temneret. in absentem ssepe vocatum damnationis vicem erigebanl. Apud S. Gregorium libro secundo
sejitenliain imorquet. l(ieroii. apologia ad Riifuiuin, cpistola 14, 15 et 16. llonoratus arcliidiaconus Sa-
et epist. Anasl. ad Joannem Hierosolymitanum. lonilanus conquesius esl degradari sc potius, quam
-
D
Sedit atmos lr««. Vorius aunos quatuor, mensem provelii, cum ab eo in presbyterum ordinari lenta-
uniiip e.1dies tredecim. Oninium enim eonsensu, retur, non aliam sane ob causam, quam quod tlia-
obijt in fjne mensis Aprilis ; non qiiklem aniii 401, coni majore honore propter bonorum administratio-
sed 4u'2. Na.roex concilioAfricanom idibus Septein- nem sibi commissam a populo observarentur. Quid
bris, Vincenlioet Flavila consulihus, sub Aoastasio vero ad hujusmodi procaciam reiundendam conir.i
celebratq Qonsta.leum tuoc adbuc in vivis supersti- eos stalutum sit, vide cati. 18 concilii Nicaaui, et
tem fuisse, Quarc cum auctorilate Marcellini comi- Arelat. l.
lis, et Prpsperi W suis cbronicis, initium Innocenlii
53 PROLEGQMENA. 54
Uioravit, adjungit : Non multum temput in medio.. A ris in medio, inquit, succedit in pontificatumv\r insi-
succedilin pqnlificqlumvir insignisAnaslasius.Quibus i gnit Anaslasius: quem alibi vocnt idem Ppctor maxi-
verbis lilteras illas iis qnibus data; fueraiit haqdi mus (b)'viruw ditissintmpavpenatis et aposlolicms.p.1-
mtilium profuisseinnuit.quia brevi postea succedens3 licitudinis. Knimveio, ul ex iHipssqccesspre lnnp-
Siricio Anastasius, malum quod Romse intuleratt centic erudiinur (c), eyusmeriia tqnta fuere ac ttilia,
Origenis mpl 'Apx&vliber recens Latine couversus,, ut jam excederent humanm conversalionis consor-
compescere curavit. Insigncm illum virum anno398i tium..- prw vilwpuritate el abundantia doclrinm,qua
Decetnbiis5 die, quoein dominicam cadebat, Anton. populum Dei lolo ecclesiasticmauctorilatis rigore
Pagius prdinatum putat. Ipsius autem obilunj Baro- (ferte vigore) regebat, ln id nimirum potissimum
nius eteruditi alii, Irilti lum Prosperj et Marcellii omni stttdio incubuit vigilantissimus paslor (d), ne
comitisChronicis, in quibus Iiinocenlius aniio 402 eii quid Chrisli Dei Ecclesiam macularet, ncve gregis
successisse ponilur, lum pluribus vcteribusMartyro- susecurse commissi fidem integram profanse novi-
logiis, in quibus Anaslasii dies festus Aprilis 27 diei tatis ausns inficeret. Proeclara ejus gesta ex Eccle-
consigualur, ad 27 diem mensisAprilis anni 402 dil- sise fastis repetenda. Verum beattim hpnc pontifi-
fertint. Verum his refraganlur non modp Socrales, cem diu Rqma habere non meruit, inqtiit Ilierony-
qui Iib. vn, c. 9, eum iriennio sedem Romanam ob- B mus (e), ne orbis capul sub lali episcopo truncqretur.
tinuisse scribit, sed etiam veleres Romanorum pon- Immo idcircoraptus atque translatut est, ne semella-
tificum catalogi, in quorum imllo pontificatus illius tam sentenliamprecibussuis jleclereconaretur. Exactis
ulira tres annos ac dies 21 aut 22 prorogalur, inplu- itaque iu pontificalu tribus annis et quinque eirciter
rimis aufem lantum annis tribus ac diebus decein mensibus supremum diem obiil stimmus aplistes v
continetur. Ubi obiter moneo accmatam non esse kal. Maiasapno ccccn. Quseest Baronii sententia (f),
viri eruditi annolaiionem, qua Corbeiensemcodicem coritraPapebrochium,Pagium, Cpu.stanlitimaliqsque,
medio sseculo vi exaralum, prse se ferre obscrvat. ab eruditis viris Tillemontio (g), Fontaninq (/«),
Anasiasiusannisn d. xxv.; alqueibi quidquam Rem. de Ruheis (i), Balleriniis (j) et Vallarsio (<t)
delelum opinatur. In eo quippe legilur, Anastasius propugnata.
sed.ans m. d. xxi. ; necquidquam prorsus oblitie- 2. Porro tanti pontificis tlusedumlaxaj supersunt
ralijmest. Porro in illa calalogortim istorum varie- episiolse; quarum altera jam dudum , allera. nup^r
taie Pagius, iis hserens in quibus Anastasius annis in vulgus prediere. Et prier qujdein Jpanui Hjero-
tribus ac diebus decem sedisse annolatur, eum anno solymitano episcopo inscribilur super nomineRufihi.
401 Decembris 4 die, quo festum illius in Hieroqy- Hac vero epistola Origenes damnatus fuisse perlii-
mianaMariyrelogiorecolilur, adcrelum migrassecen- g1 betur : an verp cum Origene fuerit quoqupdamna^lus
set. Ilunc, inquit Hieronymus (Epist. 16, ad Prh\- Rufinus, disputant viri doctrinse laude clarissirqj.
cip. ), diu Roma liaberenon oteruit, ne orbh capul Affirmant Baronius (/), Norisius (ni), Pagjqs (n) ac
sub tqli episeopq trunearetur. Ivtmo idcirco raptus Tillemontius (o): quod ilem ajite^ cei)S,uissevideT
qtque translatusest, ne semellalum sententiatnpreci- tur Huetius (p). Veruin alii potjori jure partis ad-
bus suis fleclere conqrelur. verscepaironi esse noscqnfur : quos iqler Coustaji-
tius (q), Ballerinii (»), Bern. d,eRubeis,(s), sed prse
III. reliquis Fontauinus ((). Quanj sajje posteriprejij
Galland.B ibl.Vet.Patr. tom. sententiam yel ipso texlu epistolaeAiiastasianocprpbe
(Ex VIII.)
acceptc comprobari expluratum habemus. Ip ea
1. Sanclo SiricioRomano pontifice anno cccxcvni enim epistola Rufini causapi a causa Origenis ma-
desiiienie ad superos evocato, pajrcos post dies, nifesle distiuguit sanclus pcntifex. Et de Origepe
id est ineunte niense Decenjbris, potUificaiunniniit quidem (u): i Hec igiiur, inquit, njcute copcepj, fr-
sanctus Anastasius. De brevi inierpinitilicio testis est dem aposlolorum et inajorum traditione firma|aip...
locuplessaoctus flierpnymtis (<j):Non m«fmmtempo- illum voluisse dissplvere.»DeRufinoajjiem(ti): «Aji-

(a) Hieron. ep. 147, num. 10, opp. tom. I, p. 95, D ] Vita, c. 32, § 6, p, 199.
nov. ed. Veron. (f)Baron. ad ann. 401, §4.
(b) Idem ep. 130, opp. I. I, pag. 980. (m) Noris. Hist. Pelag. lih. I, c. 2, opp. tuiii. J,
(c) Innocent. I, ep. 1. pag. 25.
(d) Anastas. ep. 1, § 5, infra. (n) Pagi ad ann. 401, §§ 9, 15, 16.
(e) Hieron. ep. 127, loc. cit. (0) Tillem. Mem. ecc). tom XII, art. 100, p. 242.
(f)Raron. adann. 402, §42. (p) Huet. Origen. lib. n, c. 4, sect. 1, § 20,
(g) Tillem. Mem.eccl. tom. XII, p. 650, not. 69, pag. 206.
tur S. Jirdme. (q) Coustant. Epistt. Rom. Pont. p. 723j §7.
(h) Fontan. Hist. litter. Aquil. lib. v, c. 8, § 6, (r) Baller. 1. c. cap. 2, § 1, p. 827.
pag. 279 seq. (s) Bem. de Rub. 1. c. cap. 17, p. 109, seqq.
(i) Rern. de Rub. dissert. de Rufin. c 17, p. 118. (1) Fontan. 1. c. cap, 19,-§ 2, p. 240,
" seqq.;

(;') Raller. ad opp. Noris. tom. IV Observ. c. 3, («) Anastas. epist. 1, § 3, infra.
§ 3, p. 845. (v) Idem ibid. § 4.
(k) Vallars. sub init. tom. XI opp. Hierpn. in ejus
55 S. ANASTASIUSI PAPA. 56
probo, ait, si accusat, auctorem, et exsecrandum Ainurbe
A Romapositi, qtiam princeps apostolorum
factum populis prodit, ut juslis tandem odiis tenea- statuit el fide sua confirmavit glcriosus Petrus, ne
lur, quem jam dudum fama constrinxerat: si vero quis contra prseceptum legat quoe diximus , damna-
interpres tantorum malorum consensum prseslat.... vimus, et cura magriis precibus postulavimus , ut
nihil aliud sui opera laboris exslruxit, nisi ut pro- Evangeliorum instituta quoeex ore suo Dei etCliristi
priae veluti mentis arbilrio, haecquoesola, quse pri- docuit censiira d, abhac recedi omnino non debere,
ma, quse apud calholicos Christiatios vera fide.... sedillud inmemoriam deduci, quodPaulusvenerabi-
tetientur, inopinalse titulo assertionis everteret. > lis apostolusprscdixit alque commonuit -.Siquisvobis
Paulo anle proeterea (a). «jRufinumconscientisesuoe evangelizaveritprmlerquodevangelizalumeslvobis,ana-
divinam habere arbitram majestalem > declaral. themasit. >Reliquaporro,proutinvu1gato exemplari.
Hoecaliaque in eamdem sententiam, quse apud lau- 5. His duabus Anastasii epistolis Apologiam sub-
datos scriptores latitis perlraclata videas, apertis- didiraus, quam ad eumdem pontificem pro se misit
sime arguunt baud fuissc ab Anaslasio damnalum Rulinus Aquileiensis; Coustantium assectati, cujus
Rufioum. Cselerum quoe ad hujus epistolse§ 5 illu- proinde exemplar pro more hic expressimus : illud
strandum ex Vallarsio annotavimus, antea pervide- tamen contulimus cum Rufini opcrum editione a
rat nosler Hieronymus de Prato, quem proiude con- B I Vallarsio solerter adornata , qui ad ms. codicem
sulerejuverit (b). Guarnerianum eamdem Apologiam exegil, et ali-
3. Alteram Anastasii ad Simplicianum anlislitem quot in locis feliciter restitutt (g), ut ex nolulis sub-
Mediolanensem epistolam, haud ita pridem inter jeclis constal. Hanc vero Apologiampro (ide sua ad
Hieronymiana scripta evulgavil cum aliis luculcntis sanctum pontificem direxilRtifinus, quo suseprospi-
vetustis litlerarum monumemis exanliquissimo Am- ceret existimationi, simulque invidiam apud sedera
brosianse bibliothecse codice ms. erudilus Vallar- apostolicam ob librorum Origenis mpi 'Apx^v ver-
sius (c). In ea vero sanctus pontifex, Theophili epi- sionera sibi conflatam propulsaret. Quo autem tem-
scopi Alexandrini studium ac vigilantiam laudans, pore scripla illa fuerit, cum ex ipso Rufino , lum
Origenis errores cum suo auclore ab se proscriptos ex llieronymo edocemur. Rufinus enim Romam
dcclarat. Hujusmodi autem epistola sub inilium accitus, ut suspiciones de Udesua ibi coram dilueret,
anni cccc scripta fuisse videtur; quo currenle Sim- hanc excusationem proetendit(h) : Quoniam, inquit,
plicianum e vivis excessisse, eique successisse Ve- ipse POSTTRIGINTA. FEREANNOS parentibus redditus
nerium, compertum habemus. Qua de re post cl. sum, el durum salis alque inhumanum erat, si tam
editorem (d) complura probe observata legas apud cilo desereremeos quos tam tarde reviseram,simul et
Ballerin. (e), alque imprimis apud laudatum Hieron. ^* quia tam longi itineris labor fragilioremme reddil ad
dePralo (f): quietipsam Anastasianamepistolam lec- iterandos labores. Hujusniodi autem excusationis
torum oculis sistens, aliquot in locis ex conjectura causas carpens Hieronymus, hsec ait (i): Prwtendit
emendatiorem exhibere studuit. Quapropler prout longi itineris lassiludinem,quasi TRIGINTA ANNISsem-
eam vir doctus emaculatam profert, operoepretium per cucurrerit, aul BIENNIO Aquileimtedent, prtt lerili
fuerit hic in medium afferre. Sic autem se liabet: itinerit labore confectus sit. Quibus ex locis arguit
4. Domino fratri Simpliciano Anastasius.i Gran- vir eruditus (;), anno cccc banc a Rufino missam
dem sollicitudinem atque excubias super gregem fuisse Apologiam. Nimirum , inquit, Aquileia in
suum pastor babere approbatur : similiter et ex alta Orientemdiscesserat Rulinus annocccLXXiiilluc re-
lurre causa civitatis diu noctuque cautus speculalor versus anno cccmu. Cum autem rotundum triginta
observal : magister a providus h navis hora tem- annorum numerum parlicula fere diminuat ipse :
pestalis et periculi magnam patitur animi jactatio- anno igilur cccc jam incepio currebat biennium
nem, ne procellis atque asperrimis fltictibus navis; Hieronyinianum, quo Aquileioe morabatur Rutinus.
elidatur in saxa. Pari animo virsanctus ct lionora- In eamdem ferme scnlentiam cl. Coustantfus(A).Ilasc
bilis Tbeophilus, frater et coepiscopus noster, circa porro presbyteri Aquileiensis Apologia septem quo-
salutis commoda non desinit vigilare, ne Dei popu- dammodo capita complecli videlur , quorum priora
lus per diversas ecclesias Origenem legendo in ma- quinque dogmala respiciunt : videlicet priraum de
gnas incurrat blasphemias. Convenlus lilteris nie- Trinitate, secundum de Verbi incarnalione, terlium
morati, convenio sanctitatem tuam, ut c sicuti nos de resurreclione, quartum de judicio extremo et
a Ms. magisterhaclenus navis. Num. magister au- hora lempeslatis,wquoris et periculo.
tem navis? <-Ut sicuti. Forte, ul scias uti.
b Ms. hora tempestalis ecoris et periculo. Forte, d Hicdeesse videntur aliqua.

(a) Idem ibid. § 2. (f) H. de Prato I. c. numm. 18, 21, p. 295 seqq.
(6) H. de Prato. Dissert. 6, ad tom. 1 opp. Sulp. (g) Vallars. proef.ad opp. Rufin. pag. 16.
Sev. niim.56, pag. 511. (h) Rufin. Apolog. § 1, infra pag. 249 d.
(c) Hieron. opp. tom. I, epist. 95, pag. 552. (i) llieron. lib u adv. Rulin. § 2.
(d) Vallars. edil. Hieron. lom. 1, pag. 552, el ibid. (;') Bern. de Rub. Dissert. de Rufin. cap. 16, § 1,
in recens. epistt. ad numm. 95, 94, 95, nec non in p. 110.
Yit. Hieron. tom. XI, pag. 176. . (k) Couslanl. Epistt. Rom. Ppntiff. pag. 713, § 4.
(e) Baller. 1.c. cap. 3, § 1, pag. 842.
PROLEGOMENA. S&
57
Ponlif. Rom. t. I, p. 719usque
diaboli seterna damnaticne, quintum de animarum A Coustantius in Epist.
In duobus reliquis capitibus Origenis se in- ad 730, addiditque p. 729-738 noliliam dedeperdilis
prigine.
non defensorem profitelur Rufinus. Quoe et falso ascripiis (d). Novis curis perpolitam dedit
lerpretem,
Vallarsius inedit. opp. Rtifini t.I, p. 411.
quidem omnia singitlatim enucleatFontaninus (a);
neque ipsum de his edisserentem lector adiens, ope- Epistolam ad Simplicianum Hierooymo igooralam
ram oleumque perdet. et neraini aniea cognilam, Vallarsius demum ex Am-
brosianse Bibliothecse codice ms. cum aliis quibus-
IV. dam aliorum inter Epistolas Hieronymianas lomo I
(Ex Schcenem.Biblioth.tom. I.) opp. ep. 95 evulgavit. Oninino sincera esse videtur.
1. Scripta. — Duse dumtaxat supersunt epistolm, Hinc deprompsit et conciliorum Collectioni tomo 1
locis
quarum altera ad Joannem Hierosolymitanum j'am inseruit Jo. Domin. Mansius. Eamdem pluribus
de
dudum; allera ad Simplicianum episcopumMediola- ex conjectura emendalam proposuit Hieronymus
nensem nuper demum lucemvidit. Prior a. 401, hoec Prato in ed. opp. Sulpicii Severi. t.)(Veronse 1741),
a. 400, scripta esse videlur, quo currenteSimplicia- dissert. 6, num. 56, pag. 511. Utramque tandem
nus e vivis excessit, et in locum ej'us Venerius crea- Garnerii, Coustantii et Vallarsii studiis illuslratam
tus est. Perierunl cpistolae dum ad Paulinum, una ad B additaque Apologia Rulini ad Anaslasium Andreas
t. VIII,
Aoysium, qua omnia, quse iti Illyrici partibus gere- Gallandiut in Ribl. PP. et vet. Eccl. Script.
rentur, recens ipsi commisisse ferunt; una ad Ve- p. 246-251,inlulit, simulque dissertationem super
nerium, ad quam in epistola ad Joannem Hierosol. Anaslasio c. 9 Prolegg. p. xxi seq. prsemisit.
respicit, una ad Afros, alia denique super Rufino in NOTITIA EPIST. NON EXSTANTIUM,
Orientem missa, Rufino assertore- Tria fragmenla QVXADANASTASIUM PAPAM ATTINENT.
Epistolarum ad Ursinum, ad Anaslasium II pertine- I.
re, Baluzius ostendit (b). De aliis supposititiiset fal- (Ex Coustant.Epist. Rom.Pont.)
so ejus decrelo ex Blondello Coustantius disserit. 1. Anasrasiiad Pattlinum el Paulini ad Anastasium
2. Edita. — Epislola ad JoannemHieros. quoniam litterm.— Pauliuus adhuc presbyter, postea Nolanus
ad eara saepiusrespicit Hieronymus.inter ipsas Hie- episcopus, epist. 20, ad Delphinum , n. 2, plures
ronymi epistolas a veteribus collectionibus est repo- epistolas, quse ad Anaslasium nostrum attinent, si-
sita, in Benedictina locum in lomo V, qui aliena mul indicat in hunc modum: i Sciat veneratio tua
compleciitur, p. 260 occupavit. E vulgatis Hierony- sanclum fralrem tuum papam Urbis Anastasium
mi editionibus bsec epistola primum in Romanam amantissimum esse humililalis uostroc.Nam ubi pri-
ediiionem Epistolarum Ponlif., dein a Baronio ada. " mum potestatem charitatis suse nobis offerendseha-
402, §26, recepta est, deinde in conciliorum Col- bere coepit, non solum suscipere eam a nobis, sed
lectiones migravit. Postea ex codicibus mss. Vatica- ingerere nobis piissima affeciione properavit. Nam
no et Bellovacensi a Joanne Garnerio inter opera brevi post ordinationem suam epistolas de nomine
Marii Mercatcris ed. Paris. 1673, partei App. 1, nostro plenas pielalis et pacis ad episcopos Campa-
edita est, addiia ex ejusdem codicibus personatiRu- nioe misit, quibus et suum declararet affectum, et
fini professionc fidei, quoe xn anathemalismis con- aliis beoigoitalis suoc proeberet exemplum. Poslea
slat. Cum in superioribus aulem editionibus, sicuti quoque inlerposito (einpore eliam ad Natalem suum,
eliam in sequentihus faclum est, in sectiones seu quod cuiisacerdoiiljiis suis tanlura deferre solel,
paragraphos sex divisa esset, a Garnerio in xn parli- invitare dignatus estv Nec offenstis; est excusalione
culas distincta est, qtiariim octavam laceram et cor- nostra :scdofficium sermonis noslri, quod in vicem
rupiam suspicatus, plane ad arhitrium interpolavit prsesentiscreddideramus, acceptans , animo nos pa-
damnationis Origenis et Rufini formula ; tametsi id terno et absentes recepit. > His quippe verbis qua-
.. non eo animo fecit, ul lectores falleret, sed quo ci- luor vel qufnque notantur episloloe : prima Paulini
tius in oculcs incurreret, verbainsiticiadiversocha- ad Anastasium recens ordinatum, quam illc benigne
raclere exscribenda curavit (c) et in notis p. 112, suscepit; altera Anastasii, qua Paulino benevolen-
prosuis agnovit, el fidem eis facere triplici ralione tiam suam ingerere ac vicissim significare propera-
conatus est, quarum nulla, ut Coustantius censet, id vil; tertia ejtisdem papoead episcopos Campanisc in
quod vult, necessario conficit, ac proesertim duoe gratiam Paulini missa ; quarla, qua Anastasius Pau-
poslremse verbis Anasiasii vel depravatis vel per- liiium ad Natalem suum, seu ad anniversarium ordi-
peram intelleclis niluniur.; Rejecta iiaque hac nationis susc diem invitabat, et id quidem prseter
interpolalione, integram ad Garnerii ct velerum inorem , quo soli consacerdotes , quod notandum ,
editionum varietatem denuo exactam et nolis suis hoc est episcopi, non simplices presbyteri invilari
et prsemonitione illuslratam exhibuit a. 1721 Petr. solebant; poslrema Paulini ad Anastasium , qua
(a) Fontan. Hist. litter. Aquil. lib. v, cap. 4. facilius secerneretur, addititia Garnerii verba pro
(b) lo Coll. oova concil. t. I, p. 1457. genuinisAnastasii acciperent. )d quod Ani. Pagie in
(i:) Nihilominus fuernnl, ul Coustantius animad- Crit. ad a. 401, n. 9, accidit.
vertit, tjui in his offenderent, quod notis ejus non in- (d) Hanc notitiara Couslantii huic Scboenemanni
speciis.ideoque characterem mutatnm arbilrantes ut subjicimus (EDIT.).
sententia adversus Origensm et Rulinum proiaia
59 S. ANASTASHJS1 PAPA. 60
quod voealus, ad Nalalis ipsius celebritatem non A J nondum exploratum haberel iilem Doctor, ad eam
convenisset, excusabat. Ex omnibus illis epi- respiciens epist. 78, ad Pauimachium el Marcellam,
stolis, tres primse brevi poslAnasiasii ordinationemi scripsit : t Oraleigitur Dominum, ut.... praidicalio-
scriptae memorantur, adeoque ad annum 599 perti- nem quoque calhedrse Marci Evangelislse calhedra
nenl. Ad ejusdem quoque aimi exiluin referendse vi- Petri apostoli sua prsedicatione confirniel, >hoc esl,
dentur dua?alise, ulpote quaescriptse sint uccasionei ut in Origene condemnando Anastasius cum Theo-
solemnilatis anniversarise, qua redeuntem ordina- pbilo consentiat. Ilis tamen subjicit : «Quamquam
lionis SUOD diem Anaslasius celebravit. celebri sermone vulgalum sit, beatum quoque papam
II. Anastasitimeodem fervore, quia eodem spirilu est,
2. Anytio vicet suat in Iliyrico committit.—Scripsit t lalitantes in foveis hsereticos persecutum, ejusque
et Anaslasius ad Anysium Thessalonicensem episco- litterai doceant damnatum in Occidente, quod in
pum, quo omnia, quoein lllyrici partibus gererentnr,, Oriente damnatum est. > Quibus verbis non obscure
ei cognoscenda commillerel. Cujus rei testis ln- indicat Hieroiiymus, Anastasii sive ad Venerium Me-
nocentius epist. 1 idem eidem Anysio munus de- diolanensem , sive ad Joannem Jerosolymilanum
leg.ins, hoc ei deferre se ait, < quod lanti ac laless ' adverstis Origenem litteras jam tum quidem fuisse
proedecessoresmei episcopi, id est sancisememorioe i H scriptas, sed earum notiiiam necdum ad se nisi ex
Damasus, Siricius aiquesupra memoratus vir (Ana- rumore pervenisse. Unde liquel hanc Theophili
stasius) detulerunt. > El hrec quidem notatu dignaj epislolam prsedictis ad Veneriumaut Joannem litle-
sunt Innoceulii verba. Inde enim conficitur, vi- ris recenliorem non esse.
carii apostolicae sedis in lllyrico munus alicui epi- VI.
scopo TlieBsalpnicensisemel collatum, loties inno- 6. Afrorumad Anatlasium litterw ac legalio. —
vari debuisse, quoties novus Romanocsedis prsesul1 Anno 401, Junii 18 die, Afri Carthagine congregati,
crearelur. flae Anastasii Ijtleroenon longe post inilia1 unum ex episcoporum numero eligendum decreve-
pontificatus ejus videnlur differendae. runt, «qui tam veuerabili sancto fratri Anastasio
III. sedis aposlolicaeepiscopo, quam eliam sanclo fratrt
3. Joannit Jerotol. ad Anastasiumepistola de Rufini ;i Yenerio sac.erdutiMediolanensisecclesise> necessi-
nomine.— Anastasio ponlifice contigit, ul Rufinus6 tatem el inopiam clericorum, qua ecclesiseAfricanse
libros Origenis mpl 'A/»x«vlatiniiate donaret. Undee laborabant, intimaret, peteretque ut parvulos, qui
plures adversus interpretem conimoli, eum Atiasta-. apud bserelicos fueranl baplizaii, promovere in cle-
sii auctoritale repriinendum ceosuerunt. TuncJoan- rum sibi liceret. Quod ideo sibi ab illis petendum
nes Jerosolymitanus antisles , seu variis rump-- 'v duxere iquia, inquiunl, ex liis sedibus, i a Siricio
ribus de Rufino dKsipatis, seu ipsius Rulii|| precibuss nimirum et Ambrosio, <hoc fuerat prohibiium. >
compulsus, beaium papam de boc presbytero quidJ VII.
cepseret , consuluit. In bis litleris Jqannes sum-- 7. Anastasii lilterw ad Afros. — Aliquanlo post
mis lamlibus Aiiasiasium exlollebat, uli ex superiprii Afri ab Anastasio lilteras acceperunl, quibus suara
epistpla 2,.eidem aiitistiti ab Anastasio rescriplaa orga eos benevolentiam et paternam pro eorum ec-
colligere est. clesia sollicitudinem ostendebat. Quapropter eodem
IV. anno 401, Septembris 13 die, rursum Carthaginem
4. Anaitatii ad Venerium Mediql. episTofa. — convenientes, litteras illas sibi recitari, et quo paclo
Joaijni Jerosolymitano rescribens Anastasius, simul il illas receperinl, synodalibus gesiis in hunc modum
ipsi mitiere se notat epistplam a se ad Venerium n mandari curarunt: « Recitatis epistolis beatissimi
Mediolanensemepiscopum scriptam, in qua Orige- i- fralris et consacerdotis nostri Anattasii Ecclesisc
nis libros receosa RiifinoLatine conversos quam exi- i- Romainc episcopi, quibus nos paiernae et fralema:
tiosos censerel, diligentiori cura explicabaj (Epist. 2,I, charilatis sollicitudine ac sinceritate adhorlatus est,
n. 5). Unde suspicari esi, etiam a Veiierlo Anastarr ut de hsereticorum et schismalicorum Donatislarum
sium de iisdera libris fuisse consultum. Forte circaa ® insidiis et improbitatibus , quibus Africanam Eccle-
idem tempus Anastasius a Joanne atque Venerio ea-[r siam catholicam graviler vexant, nullo modo dissi-
dem de causa consullus siinul etjam ad ulrumque re- i- mulemus : gralias agimus Domino, quod i11i optioio
sponsa dedit, et quod uni re^pondebat, epislolseal- I- ac sancto antisliii suo tam piam curam pro mem-
teri reseiiptse subueotendum curavit. bris Christi quamvis in diversitate terrarum, sed in
V. una compage eorporis conslittilis, inspirare dignatus
5. Theophili Alexandriniad Anastatium litterm. — - est. > Istud vero cum grati aninii significaiione re-
Hieronymus epist. 71, ad Theophjlum, ex Dei dis-i- colentes, an coocesserit Anasiasius, quod ab ipso
pensatione putare se ait factum, ut eo tempore, quo io de pueris in Donati parte bapluatis quaireiidum de-
ipse llieronymus epislolas adversus Origenemin Oc- ;- creverant, silent, Al quod petebanl, ipsis a pjo papa
cidenlepi mjserat, contra cunAd.cm quoque T(ieoph(- '(- pcrmisstim esse, colligere esi ex epistola de qua
lus ad Anaslasium papam scriberet, ac suam ipsius js nunc nobis est agendum.
genieittiam nesciens confirmaret. Quid vero hsec ec VIII.
Theophili epistola a pud Anastasium effecisset, cura ra 8. AliwAfrorumad Anastasiumlitterce.—Njsiobti-
fil PflOLE^fiMfNA. $$
juiissenl At"riguorj m piierQruqi prajdjctqruria,gra- JA simus papa, ut supra pag. 528, ij- 5, vidimjjs, sphis-
liam peiieraijt, nul)us videbatjjr lppus noyjs eorujn majis radicitus exstirpandi gratia coiisiiluerat, ut in
ad eunidem papam lilterjs, atque htiic alleri cqnsti- locis, in qujbus duo erant episcopi, unus schismati-
tutioni, qua eodenj in concilio sanxerunt: « Placqit cus, altpr calhplicus, ille confirmaretur qui fpjsset
ut litlersemiUanturad fratres el coepiscoposnoslros, ordinaius prjor, et alteri pleps alja regeqrJtV firoifide-
et maximead sedem apostolicam, in qua prsesidet. rettir. Sed ubi abeiat unitatis conipensatit),lex pris-
jnempratus venerabilis frater et collega npsler ANAr tina de pon servandis honoribus, nt io Innocentio
STASIUS, quo npverit habere Africain magnam neces- aliisquepontificibtisvisurj sumus, integra illibataque
sUatem, prqpter Ecclesiaepacem et utililatem, ut ett permansit.
IX.
ipsis Donatistis, quicumque clerici correclo consilioi
ad catljqljcamunitatem transire voluerint, secqndurai 10. Anqstasiiepistolmconlrq Rufinum in Qrienleni
iiniuscujusque episcopi catbplicj yojunlaiem atquei ti.ttt.iee.T~ flierppymus ep ipso anijq, qjip Apologiae
consilium, qui in eodemloco gubernat Ecclesiani,sji suselibrum III adornabai, novasab Anastasio adver-
hoc paci Chrjstianseprqdesse yisuni fuerjt, in $uis> sus Rufinum epistolas in Orientem missas esse non
lionoribus suscipiantur (sicut prioribus ejtisdem di- semel mepiorat. Nunc enim adversus Rufinum,qui
yisionisfactumesse manifestum est; quodmultarqrai B j epistplse anno pr:pterjtp ad Joannem Jerps. scripiaj
et pene oniniumAfricanarumEccles.iarum,in quibus> suppositionertisuspicari.affectabat,ail: lllius verlta-
talis errqr exprtus cst, exempla teslantui') : non utt leji) t hujus quoque anni contra le epistoloeprobant. >
concilium, quod in iraiismarinis partihus de bac reJ Et aliqtiaoloapte : « Esto, praeteriliapoj et^oepislQ-
faclum es{, dissolvalur; sed ut illud mancat circaJ lam finxerim. Recentia adOrientem scripta quis rnj-
eos, qui sic transire ad Catholicam volunt, ut nullaJ sit'?in quibus papa ANASTASIUS tantis te ornat floribus,
per eos unitatis compensatioprocuretur. Per qnoss ut cum ea legeris, magis te velle delendere incipias,
autem vej omni modo perfici, vel adjuvari majji- quam me accusare. > Modoe floribus illis quosdam
festis fraternarum animarum lucris cathpljca uni- decerpens et ob oculos ponens, ita Rufmum alloqui-
las in locis, in quibus degunt, visa fuerit, non eis3 tur : « Prsesens apud eum (Anasiasium) expostula,
obsit quod coijtra Iionores eorum, quamvis salnss cur libi et absenti et innocenti fecerit conlumeliam,
nulli inlerclusa sit, in transmarino cpnciliostatutum1 ut epistolas contra te ad Orientem mitleret, et cau-
es-t: id est ut ordiuati in parte Donati, si ad Cafhp-- terium libi hsereseos,dum nescis, inureret, dicerel-
licam correcli transire vplueriiii, non suscipiantqr f que libros Origenis mpi'A.px^ a lc translatos, ut
iu bonoribussuissecundunitransmarinum cpnciliunj, » fidei veritatem, quam ab Apostolo didicerant, per te
sed exceplis iis, per quos callio)icaeunilafi consulj--C perderent; et, quod tibi majorem faceret invidiam,
s ausus sit criminari, lios ipsos praefatiouisluse lesti-
lur (Cod. can. Eccles. Afric., c. 6). >Si enim de legis
severitate nihil remittere voluisset Auasiasius circa,J. nionip fiiisse rpboratps. Non est leve quod libi ini-t
pueros, quanio miuus id ab eo speraiidunj erai circa3 pingit taiitse urbisponlilex, vel aU aljq objecluni le-
clericorum honores servandos ? mere suscepit. >§i lanien expendrjinus qua, ralione
9. Hunc autem canonem lolum exsciibenduni J in eodejjj o.pereHierpnyjjjus ea quse Anastasius ad
diiximus: quia in eo, iitpole in quo aperip quidI JoannejrideRulinpscripserat referens, npn lam qupd
Anastasioscribendumerat prsescribitur,ipsiusepisto-- ille papa rJicU,qua,in qupd ex dictis illius conseqtii
loead hunc papam scriptse, quse inleriii, summam H arhjtratur, prpferat; etiam nunc eodem mpdo se ge-
ac supplementumnos habere gaudemus, Istud porfp? rere non inijnerilo exisiimettir. Quocirca yalde veri-
concilium cujus ile Donalistartim clericis decreium |) similoesl, haecipsa, quaellieronymus nolat, minus
ila veneranlur Afri, ut sibi lamen iliud unilaiis.Ec-- dnre ab Anastasiofuisseenuntiata. Forlo aiileni hace
clesisegratia temperandumexistiment, non aliud yj- Anaslasiiserjpta HJOC10Oriejjlem missa sunt, postr
detur nisi ('apuanum, cujus item aliud (Ibid,,c, 48)) qus^mis ponlire*, et cjjm eP universa Occidenlalium
- syoodtts ( L,abb. loin. V Coitril.c. 658 ) « accepil
circa «reordinationes, reb^pjizationes , vel traiisla.-
tiones episcopprura> staiulum laudant. His aiitenj HD ac probavit Alexandrinorum Ecclesiae senlentiain
Afrorumlitteris num rescripserit Anastasius, la(et. in jnjpjiim (Origeuem)iatam, » uHqqujtur Theophi-
Verum quod illi sine apostoljcsesedis consenstisu- lus in Sermone quem Justinianus imperator laudat.
mere sibinon ausi sunt, paulo pqst in Africa usua X.
receptum esseconslat. Annoqtiippe4l7, Augustinn.s s, 11. Judicium aposlolicmsedi subreptun\.-*- Ab ali-
(Epist. 185, ad Bonifac, n. 44) Donalistis ut reipn quo Innoceniii decessore adversus Photinum IUyrici
usilatam objicientibns: « Quomodopost istam pceni- - epispopuin prolata est senlentia, qua, Innocciitio
tentiam apud vos clerici vel eUam episcopi permtj-r leste (Epist. 15, q. 14), « gravius aliquid cqnsiitu-
nemus? • respondet,« Hocnon fieret, quopiam re- tum >fujt. Subinde Macedonesepiscopi, collegsesuj
vera, quod farendum est, fieri non deberet, nisi pa- caijsam snscipientes, judicium illud « per falsiimru-
cis ipsius compensatione sanarelnr. > Nequeihirujp, n mprem apostolicoesedi subreplum et eliciuiiii per
est id ab aposlolicasede tunc fuisse conccssum,quod, d, insidias > tlepiopslrarunt. Quod cum auttiissei Iimp-
ab initio schismatis in Africa, etiani cx Melcbiadis is ceo,tjus,primijm quidem sibi anxium.ac djfficillimflm
senlenlia, observalumfuerat. Nempe isle prudentis- >- esse fassus, « iiiajorunjrevolvero > atque relractare
65 S. ANASTASIII PAPJE 64
< sententias, > simul tamen durius aliquid esse A cis transmarinis aut ManichoeisRomoeinvenlis quid-
existimavit tot tamque bonis prtesulibus negare quam habetur. Quocirca suspicio noo deest,Isidorum
consensum. Quamobrem, priore senlentia, quaPho- Mercatorem, qui librum pontificalem cum proedictis
tinus damnatus fuerat, in melius commutata.eumdem additamenlis seu interpolationibus collectioni suoe
episcopum conslituere ipsis permiltit. Prius vero ju- praemisit, horum additamentorum esse auctorem.
dicium nequaquam in alium pontificem convenire Sed his expunctis, minus jam repugnat Anastasium
videtur, nisi in Anaslasium, et quidemsubpontifica- constituisse, ne sacerdotes, dum Evangelia recitan-
tusillius exitum; ita ut mors interveoiens Macedoni- lur, sederenl. Eum enim proecepisse, ul sacertlotes,
bus locum ac tempus ncgaverit, quo ipsi subreplum quorum plurimi senio erant confecti, tolo illo tem-
esse demonstrarent. Quod cum Innocentius correxit, pore, qtio Evangelia legerentur, non soluni slarent,
plane sentire sedocuit, neminem esse tam sanclum, sed eliam curvi starcnt, a prudentia pontificis noslri
etiamsi prima in sede constilutus sit, cui in judiciis abhorrere jure videalur. An vero ei reipsa congrual,
non ppssit imponi. expendendum.
XI. 16. Baronio decreti hujus occasic fluxisse videtur
12. Fragmenla tria Anastasio II restituenda. — ex conlentione, queeRomsecirca illa lempora pres-
Prseterea Baronius ad ann. 402 tria fragmentalaudat B * byteros inter et diacones oborla est, cum nonnulli
veiut epistolseAnastasiinostriad Ursinum : sed hsec diaconos presbyleris cooequare vel etiam anteferre
niierentur. Contentionis hujus testes profert aucto-
Steph. Baluzius, to. I Coll. nov. concil. pag. 1457,
Anastasio II restiluit, ad quem ea pertinere suo loco rem quoeslionumapud Augustinum , qui et Augu-
demonstraturi sumus. slino antiquior existimatur, in appendice to. III
XII. edilarum, necnon Hieronyraum epist. olim 85, ad
seu polius Evangelum. Tunc, inquit do-
13. Epittolw duw Anattatio 1 a Mercatoretuppo- Evagrium,
— ctus Cardinalis, « presbyteri in eosdem (diaconos)
sitm. Neque papaehujus nomini pepercit Isidorus insurrexere
sed duas ei unara atque ex consuctudinis Romanse Eciie-
Mercator, epislolas supposuit, sise preescripto ipsis sedentibus, eos stare debere
omnibus Germanire el Burgundiseepiscopis, alieram contendebant.
Sed eo usque contentio pertinax pro-
Neriano inscriptam. Ulriusque falsitas a Baronio
ut etiam cutn stantes diaconi coram po-
detecla certisque argumentis comprobata esl. Istud gressa est,
tamen ininiine
suo locosumus confirmaluri, ubi epistolas illas cum pulo legerent Evangelium, presbyteri
e sessione consurgerent. Quod, ut enorrne facttim,
reliqua impostoris hujus collectione edemus.
Anaslasius papa emendaiidum sancito ejusmodi de-
XIII. ( crclo pulavil. > Ubi controversiani illam in eo
C
14. In vulgato libro pontilicali de Anaslasio I le- maxime ponere videtur, quod presbyleris in eccle-
gitur : < Hic cnnstituit, ut quotiescumque sancta sia sedentibus, diaconi pariler sedere vellent. At
Evangelia recitarentur, sacerdotes non sederent, EcclesiasRomanaediacooos hoc sibi numquam ar-
sed curvi starent. El hoc constituit, nulla raiioue rogasse, ipse auctor apud Augustinum editus, quem
transmarinum hominem in clericatus honorem sus- profert, diserle teslatur his verbis (Qumsl. 101,
cipi, nisi quinque episcoporum designaret chirogra- pag. 92 f) :« Quamquam RomanseEcclesioediaconi
phos; quia et eodem tempore Manichoeiinventi sunt modico inverccundiores videantur, sedendi tameu
in urbe Roma. > Ad cujus libri normam lsidorus dignitatem in ecclesia non prsesuinunt. > Muliorum
Mercator Anaslasium epist. i, c. 1, 2 et 3, islud prrc- eiiam presbyterornm , qui Roinanas regebant eccle-
cipientem inducit: «Dum sancla Evangeliain eccle- sias, glorir» delrahit Baronius in eo quod illos tunc
sia recitanlur, sacerdotes et cseteri omnes prseseu- commisisse ponit. Constans eiiim, ubique obtinebat
tes, non sedentes, sed venerabiliter curvi in con- lex, ut propter Evangelii reverentiam lectio ejus non
spectu sancti Evangelii stanles, dominica verba nisi astanlibiis audiretur. Constilutionum apostolis
inteote audiant et fideliter adorent. Simililer et tributarum libro n, c! 57, sancilur : « Cum legettir
transmarinos homines, de quibus nos consuluistis, "* Evangelium, presbyteri et diaconi universusque po-
in clericalus hooore nolite suscipere, nisi quinque pulus cum omni silentio stent. > El Nicephorus
aut eo amplius episcoporum chirographis siot de- quidem Callisti hoc olim in Alexandiiiia ecclesia
signati.... Maoichseosvero, quos io urbeRoma inve- obtinuisse meinoraus (Lib. n, c.34), « ut episcopus,
nimus, etc. > cum sacra Evangelia Iegerentur, non consurgerel, >
15. Iu eo tameo libri pontificalis codice olim Re- id < in omoibus aliis locis novuio el insolens esse >
ginaeSuecorum, quem Rollandi continuatores Justi- simul observat. Philostorgius quoque, antiquus
niani iinperaioris temporibus exaratum censent,, scriplor, dum Theopliilum lndum laudat, quod pe-
quemque to. I. Aprilis Propil. pag. 40, in luceni emi- ragraus in die regiones, « multa quee ibi non rite
serunt, necnon in exemplari S. Petri Fossatensis, fiebant emendavil, > slalimque addit, < nam et
nunc bibliothecae Colbertinse 1868, quod in Pela- lecliones Evangelii audiebanl sedentes, el alia quse-
gio II desinit, hoc laotum Aoastasius decrevisse le- dam peragebant, quibus divina lex repugnabat, >
gitur : f Hic constiluit, quotiescumque Evangeliai satis indicat ubique receptum esse, ul Evaogelium
recilanlur, sacerdotes non sedcrent, > necdecleri- asiantiBus audiretttr. Jam vero quis credat, in £c-
€5 EPISTOL^E ET DECRETA. 06
clesja florentissiina, el ecclesiasticarum consuetudi- A tiam sacris Evangeliis dcbitam non unus aut aller,
num rctinentissima, apud primum cleri ordinem sed vulgo presbyteri prsetcr morem rcceplum ne-
tantum potuisseconlentionis studium, ut observan- garent?

S. ANASTASII I PAPJE

EPISTOL.E ET DECRETA.

MONITUMIN EPISTOLAM SEQUENTEM. pertinere Joannes Garnerius agnoscat, uirumque


tamen cnm huj'us scriptoris operibus, non quidem in
I. Epistola hmcab Hieronymomemorata, et libro n •** tU eorum fronte, sed ad calcem edendnm, ac notis
adv. Rufin. inserta. — Frequens epistohe hujus in illustrandum pulavit. Unnm p:Vg. 109, allemm
Hieroiiyuii scripti-; fit inentio. Ad illam respicil in pag. 114, ejus editio reproesentat. Eam auiem fidei
episiola 8, ad Demelriadem, ubi scribit: « Dum esses expositionem, quam Rufiui nomine donatam invenit,
parvula, et sanclse ac beatie memorise Anastasius Aquileicnsis presbyteri non esse recie observavit.
episcupus Rouiaiiarn regeret Ecclesiam, de Orienlis IV. Hanc Rufinus ab Hieronymo confictam suspi-
parlibus haerelicorum saiva tempeslas simplicitatem catur.—Istam Anastasii epistolam ab Hieronyino con-
fidei, qnse Apostoli voce faudata est, polluere et fictam suspicari se Rufinus non sine animi ancipilis
Jabefaclare conata est. Sed vir dilissimse paupertatis atque iucerti nota significavit. Quocirca eum Hiero-
et apostolicae solliciludinis statim noxiuin percussit nymus sic alloquiiur : « In epistola sancii papse
caput, et sibilanlia liytlrse ora compescuit. > In Anastasii lubricus exsliiisti; et lurbatus in quo figas
epistola 78, ad Pammachium et Marcellam, Theo- gradum non reperis. Modo enim dicis a me esse
philo Alexandrino, quod Origenem hserelicumdecla- compositam; iiuiic ab co (scil. Joanne) ad le de-
ras-et, laudaio, de hacepistola ita loquitur:« Qtiam- buisse transmilli cui missa est. Rursum injuslitiam
quam celebri sennone vulgaliim sit, beatiim quoque scribenlis arguis. > Et post pauca ipse de epistoloe
papam Anastasium eodem fervore, quia eodem spi- veritate certus RuUnum , quod ex Oriente ejus
rhu est, latitanies in suis foveis haereticos persecu- exempluin exspeclare se diceret, ridet in hunc mo-
tum; ejusque liltersedoceanidainiiaturainOccidente, dum : « Vade poiius Romarn, el prsesens apud eum
quod in Orienle damnatum est. Cui multos impre- (Anastasium) expostula, cur libi absenti et innocenti
camur annos, ut hoereseos rediviva plantaria per fecerit contumeiiain : primum, ut non reciperet
illius sludium longo tempore arefacta morianlur. > C ( expositionem fidei tuai (in superiore epistota conlen-
Iri libro III Apologiae de eadem pluries sermonem lam).. deiude ut epistolas contra te ad Orienteni
habet, neque de ea tacel in secundo. Jmmo buic mitteret. t Etiamnum lamcn Petrus Halloix de Vita
libro ej'us exemplum a se subjeclum esse lestalur, Origenis pag. 335, eamdem suppositionissuspectam
et cur subjecliim sit, Rufinum alloquens exponit his habet. At veritatem ejns Hieronymus litteris aliis ab
verbis : « Si itleo interpretaris (Origenis libros) ut eodem papa sequenli anno rursus in Orientem mis-
eum haeretictimarguas, nihil de Groecomutes, etboc sis coiifirinat, de quibus paulo post ista subjicit:
ipsnm prsefatione testare, quod prudentissime papa « Esto prseteriti anni ego epistolam finxerim : re-
Anastasius in epislola, quam coulra te scribit ad centia ad Orientem scripla quis misit, in quibus
episcopuni Joannem, suo sermone complexus est; papa Anastasius taniis te ornat floribus, ut cum ea
me liberans qui id feci, et te arguens qui facere no- legeris, magis te velle defendere incipias, quam nos
luisli. Ac ne lorsilan lioc quoque neges, subjeci accusare ? > Et circa apologioesuaefinem : < Sin au-
exemplum ejtis: ul si non vis audire fratrem mo- tem ejus esl (scil. Anastasii), ut huj'us quoque anni
neiitem, andias episcopura coiidemnantem. > contra le epistolse probant, fruslra et falso falsam
II. Epistolarum Hieronymi collectioniunde inserta arguere niteris. >
sit. — Inde quoque conjectare licet, qua occasione V. Quo anno scripta sit. — Cum his duobus locis
evenerit, ut inler Hieronymi epistolas, etiam in ve- stare nequit opinio eorum, qui epistolam, de qua
teribus earum collectionibus, haecAnastasii collocata agimus, anno 402 scriptam putant. Nemo enim est,
sil. Nimirum qui has concinnarunt collectiones, qui Anastasii ultra 27 diem meusis Aprilis anni 402
quidquid inier Hieronymi opera sunt nacti, quod j" protrahat vitam. Alqui non eo anno, quo defunctus
episttilaeformam haberel, illud a caeteris ejusdem est bic papa, sed eo qui illum praecessit, Hierony-
scriptis distraxerunt, ul in unum episiolarum corpus mus epistolam istam scriptam esse testatur. Ex quo
referrent. Cum igitur hanc Anastasii epistolam, sicut sequilur, ut vel ad annum 401referenda sit, si re-
ct superiorera Rulini, libro n Apologiaj Hieronymi ipsa Anastasius anno 402 mense Aprili obiit; vel si
subnexas invenissenl, uiramque ad epistolarum cias- non male obilus ejus 4 die Decembris amii 401 con-
sem sibi transferendam duxerunt. Nunc vero ambae signatur, ad annum 400 pertineat, atque Hierony-
in toinum, qtii aliena Hieronymi opera continet, re- mus postremam apologiie suae partem adversus Ru-
jectae sunt. An satius forel hujusmodi scripta eo finum non aniio 402, sed 401 cnraposuerit.
loco exhibere, quem Hieronymus eis dederat, meum VI. Origenesab Anastasiodamnalus Hac epistola
non est definire. Origenem damnatuin e»se cuni ex plinihus Hiero-
III. Marii Mercalorisscriplis exemplaribusreperitur nymi locis, tum ex ipsius epistolae verbis liquet.
prwfixa.— E vulgaiis Hieronymi operibus hacc Ana- Eam, uti jam observavi , Hieronymus epist. 16,
stasii epistofa primum in editione Romana pontifi- Marcellse laudem Iribtiit, quod hujus damnutionis
ciarum epistolarum, lum ajuid Baronium, ac post- principium ftierit. llanc ipse tnm expetebat liiero-
modum in editlonibus conciliorum descripla est. In nymus, eique postulaiui Theophilus Alexandrintis
Vaticano ac Bellovacensi scriptis exemplaribus anlistes eliam oescieos non mediocri subsidio fuit.
Marii Mercatoris ojieiibus una cum altero libello, Cum enim saoclus ille Doclor in Occidentem litteras
cui lilulus est Fides ejusdem Rufini, proefigilur. Ac adversus Origenem misisset, atque Anastasius nihil
licet neutrum opus ad MariumMercatoremullo modo prsecipitatum volens, necdum Hierenymi aliorumve.
07 S. ANASTASII I PAPiE fig
solticitaiionibus cederet; « ex dispensaticne Dei, > A velle dcfendere incipias qiiam accusare, > presbyte-
inquit ipse Hieronymus epist. 71, ad Theophilum rum illiim hefcduirilata seiiteriiia damnatum signi-
scribens, « facium puto, tit eo in lempore tu quoque ficat. Ubi enim a sripremo jiidicb lata senlenlia esl,
ad Anastasium papam scriberes, et nostram dum nullus jam superest defenjipjiij^ociisj sed unuiiLreo
iguorrrres serrternTiTnr roboTTfre"S;> IdeTTfTttespllilifs" resfat, ut aut jlifJicii sustineai poenam, aiil id emen-
in Sermone ad quosdam monachos Origenem, ut a del propter quod judicatus est. Sed quid alienis im-
se, ita et ab Anaslasio damnatum teslattir his verbis: niorer arguraentis, c.um Anastasiiis in subjecta
« Anatlieinaiizantes Origfeiiemcxtfefosque, hsgreti • Spi.sib.laa jiitjiciri de Rtifino'ferendo sese suslinerc
cos, exemplo noslro ci Anastasii sanctse Romanse conslanter affectel? quippe cui nondum salis coni-
Ecclesise episcopi, qui ex veteribus cerlaminibus pertum erat, qua ille mente libros Origenis Laiine
clarus, nobilissimi popiili dnx Cre.iins est, qiiem ct transiuliffeet. §ine si sefiietTifatii adversus eum
universa Occidentis episcoporttm s"eqiiitursynodus; dixisset, lisec sift fpsi, aut praisuli EccFesia;,in cujus
quae accepit ac probavit Alexandrinorum Lcclesie lerritorio degebat, aut publice denuntianda fuerat.
sentenliam in impium latam. > H;ec autem Tlieo- Id porro unum aperle significal Anaslasius, suo
phili verba Justinianus imperalor in epistola, qtiam ipsius judicio Rufinum damnalione dignum censeri,
ad Menamadversus Origenis errores scripsit, laudat si librorum Origenis, qiios latTiiitatedonavit, docui-
(Concil. Lab. tom. V, pag. 658). nam approbarit. De eadem re in notis nonnulla erunt
VII. Anastasius Rufmum lala sentenlia non con- necessario disserenda.
demnavil. — A"nvero pariter cum Origene Rufinus
ab Anastasio lata sententia condemnatus sit, expen- •,
disse juverit. Id tjuidem pro certo ponunt plerique: B EPISTOLA J.
iisque favere videtur Hieroiiymus, dum Riifiiiunl ANASTASII I ROMAN^E CRBISEPISCOJ?! AD JOANNfiS
iion modo accusaium, acRomam citatum, sed etiam EPJSCOPtH n S6PEANOMlKE RtFlNI.
damiiatnm noimumquam prncdicat. Ili eum quippe jEKrisOLVMORDM,
maxime convenit illud (Episl. 16) hujiis Doctoris : A Joahne consitllus Anaslasias, utrum Rufinus ob
< Accili frequentibus litteris hoeretici, ut se delen- versose Grmcbih LatinUm Origehis mpi 'Ap/wv
derent, venire non sunt ausi: tantaque vis conscien- libros ddmndndus essel, retporidel, seposild omiti
liae fuit, ut magis absentes damnari, quam prsesen-
tes coargui maluerint. >At Theopbilus loco allato iuipiciohe perpenrlendumessequo id animoaygressvs
unain memorai sententiam in impium (hoc est in essel, et eum quidem daritiiandum, si ptopria mehte
unum Origenem) latiitn.El commode intelligilur Hie- et laudans ac probuns IrahsiUlerit; secns. si ipsum
ronymus haereticos eaientis dixisse damnatos, qua-
tenus damnato actusahs auctoreni: se vero noh vano timote sollici-
Origene, condemriati censentur et
ii, qui erroribus iisdem impiicanlur. Neqiie verP lari, sed operam dalurtim, ne hinc Ecclesiw per
Rufinum ab Anaslasio daranalum sonaut hsec Hiero orbem corrumpahtur.
nytni lib. n apol. Rulinum ipsum sic alloquentis :
« Cur translaluriis hserelica, in defensionein eorum 1. AnasfasiMS se landahteiHlaudal, ac togtil ut tati-
proemittisquasi Martyris librum, et id Romanis au-
ribus ingeris, quod trauslatum totus orbis expavit? dare desinat. — Probafae quiderri affectionis est hoc,
aut certe si ideo inlerprelaris ul eum hoerelicumar- G ( ul taudabiliter de sacerdote sacerdos loquaris. Pro
guas, nihildeGrsccomules,ethocipsumquodpriiden- tantc igilur prspconio, quod > in merrfii mea effusis-
lissime papa Anastasius iu epistola, quam conira te
scribit ad episcopum Joannem, suo sermone com- simum contulisti, u( amori iuo graTIas a'g'0, ifa
plexus est; me liberans qui id feci, te arguens qui splendnrem tuse sanctitatis, el c eas quas in Domino
1'acerenoluisti. > Ubi nolandiim quod ail le argtiens, habes virtuies, SUbinde quodam niOdo parvitatis
non te condemnans; atque ita arguens, Ut adbiic in noslrtc faVorabilissermo d Tato' eiifrri,
potestaie ipsius esset prsostandiquod facere bacteiius vir omnirim prosequitiiT.
omisisset, eoque pacio condemnationem evaderet. prsestantissime, laudum luarum 1'ulge'S
Noudtiin igitur ulla advcrsus illum dicta erat sen- nitpre conspicuus, ul par esse merilis sermo non
tentia : sed res etiamnuin in suspenso erat. Quocirca Porro' atVtemtariio' titrJJbrum fubrum' rapifVr
ubi verbis allatis proxime subdit Hiernnymus. « Ac possit.
ne forsitan hoc quoque neges, subjeci exemplum incitamenlo, ul etiarn quod iriipetrare nequeo, au-
ejos > (scil. episioloe Anastasii), « tit si non vis au- dere non desinam. Jam lioc de laudibus luis est,
dire fratrem moneniem, audias episcopum condem- quod me lantummodb de ccelcstis isiius animi seTe-
nanteni, > non absoluiam condemnationem seu hoe- niiate laudasti. tui elenim
reseos convicto jam diclam sententiam notat, sed[ episcepatus ordci perspi-
hypolheticam, quam noiidum quidem subierit, sed[ cuus per e diversum orbem velut radians^ eiiam ad
haud dubie subiturus sit, si quod illtim nTonetfacerei nos splendoris soi detnlit ctaritaiem. Io me quippe
spernat. Iinmo et de posterioribiis scriptis, aimo' D i totum {
ipse amiciiioe tribuis, examirii nfnTlreJiri-
sequente in Orieiitem missis sefmoiiem habens,
« in quibus, > inqiiit ad Rutinum, « papa Anastasius\ quis. Aut si jure me laudas; tu quoque s similiter
laniis le ornat ffaribus, ut cum ea legeris, iriagis tei non relattdanduS es ? Obsecfo igitur ob ritramque,

a In etiit. Rom. et concil, desideratur super no- nenie.


mine Rufini. Hieronymus Rufiriuiu alloquens noni e Garner., per uiiiDcrsMin orvem.... splendotisiui.
sttper nomine ttto, sed simplicifer contra le scriptami reriitentibus aliis editis et scriptis. Diversum ojrbem
dicit. intelligere est vel Orientem et OccideritehVslmril,vel
•>Garner., immeritoin me : iis etiam mss. quibusi simplicifer Occidentem, qui divefsiis est a*beo quem
usus est, refraganiibus. Non displiceret in me intme- Joanpes iricolebal.
ritum : sed sana etiam esi et nitida leclio, quam mss. f In ms. fiellov., lolumtum ipse. Ari pro toliimdum
exiiibent. ipse? ...
c ln mss, Cluniac. et Bellov., el edrum: recte, sii 6 Garner. cum ms. Reliov.,.siniifiteiioreldudundus
proxime sequeretur «irtuiMmquas in Dominoliabes. es. Sincerior visa esi lectio Clun. ms. et cseierorrim
d lia Garner. cum mss. Valic. et Bejlov. At editii eojlorum. In his aufeip eqiti.s ihox desidcratur dpud
alii, Toni eminenter. Code* Cl.un., Tameneminenle. . me : quod perinrle est atque eViam fn scriptis pri-
Ex quo conjectura esi legendum, Tam enim emi-- valis.
«# EPISTOLJE ET DECREtA. 70
ut me ipsrim apud nie laudare jam desirias; duplex A antea et quls fuerit; Ct in quae processeril verba,
etetiim a me causa CPnstrihgit;«e corisacerdotistui nostrum propositum c iteseit : qVredvero sit animi
seusibiis attt dnlorem falsa laus ingerat, aut pudo- mei stutJiumj cum tua paulispef super hoc coaferam
rein vera sriccendat, sarictilate. Hoc igitur menie concepi, d quod urbis
2. RufihicaWsaDei tetmquiHYitrbitrio. ^—Sed ut nestroc!populisde trartslatis Origehislectib patefecit,
ad cabsariirevertar : RUfinus,de quo me cbnsulere quridampuris irierttibilsvelut nebula eoecitatis in-je-
digiiattis es, cPnscieiitiar!stiaedivinaffihabet b arbi- cta, fidem Apostolorumet majdrum tradilipne firma-
tram majestatem, apud quarit se integro devotionis tamvefutdeviisanfractibusiHuiitvdluisse dissolvere.
officioipse viderit qualiter debeat approfeare. i. Qun mente Rhfinus Origenem inlerpretaim sit
5. De Origenetiuid sehliendum.— Origenes au- qumrilur. — e Discerehoc loco libet, quid agat in
tems cujus in oostram linguamcomposita derivavit* Itoinanam liiigliamista translatio. Approbo, si aceu-

* ApiidGarrief., te cansd. Ttim aliis iK etfitis, hdi dil: Wocig-\i>ur thihti c<6htipi(Iibrarii flielttftlia prb
poscereconstritigit. Istud hoc poscere, qwodabfesTa cowetpi)-,iifymqui urbis nostrw populisopera iram-
mss. npn alieiium est ab Aoastasii nienie,, sed recte j,T. luiq Qrigenisl.eclionepatefecit, quamdqnipuris men-
subauditur. Quamvis autein Anastasius laudes re- tibus veluti hebuldm.cmciiaiisinjicere, fidemqueApo-
spiiat, quiafetiairiinveris hiodesiioeoffeiikioest, qTfse siotiitiim et atajMm ira'diiri)i'ejirmdiammui itMib
ideb piidorem excitet; alii tariieri Sancti btmorum anfraetibtts veluitse dissoivere.At cni prtibahda:vr-
laudes inlerdum utiles esse non inficiantur. Quod dealur lectio, in qua proeter mss. fidem lot mutaia
Auguslinusepist. 231; ad Darium, n. 4, siCexplicttt: cernat? Ac primo quidem addftur illum qui, nbi nou
Si inim hoh siihtih hte (quoelatidas), sdlixbritereru- erat. Tnm substiiuitor opera translqta tibi era't «te
beseo, dtqtte ul siht inardesco. Ac per qitb'dagriosco iranslalis, ilem, lectionepro lectio, et injicere,. locb
mea m laude titA;gaudeqthe habere, ef ebs le iaa, ac verbi injecmm. Bxijtde post fidem rnrsurrt adjicitdr
me ipsuihdiligi proptef iltd. Quwauleriinoh aghbsco; conjuuciio(/ite; ac demuin vPx if/n»Hante votuisse
ndn sotuihut haVeathcdhsequidesiderir,vefhmetiarh dissolveresupprimitur. Sed neque lot niutalionibns
ne sempetihed laude falVuntutijiii me kricetifer difi- plana omniho et perspiciia.efflciiiiroi-atio: c(uidfciiim
gunt. Eodem animo Gregorius Magnus n LfearidV-ohopcsibi velint, qui operntratislnta Origenis kctibtre
Hispalensiepiscopo laiidatus lib. ix, Ihd. 2 hfense pdiefetit, non satis percipitur. Nostra aiitem jeciio
Augustorescribit : Qhodhtih eit ildhi dicilut, sit ita eo poiior videri debet, qnod ex. veteruni codieum
quia dicitur, ne qui nonsotvlriientiatitr. lide expres^a sit nulla voce additai milla dempta-;
i In edit. Rom., arlitrinm. Apud Barori; ef Lab'., nulla suo loco mota, sed tantum in his, quamditm
arbittiith. RectiUsGarii. ut in mss.j drbilram. Jatu puris mentibusvelut hebutamcmeitatisinjeetam;ex-
AnastasiusRufiiii Origenisquecausas ineipil dtstiiv- puncta litlera iMyquam in mss-.saepissirfve a librariis
guere; ac ,de Rufirrojudicium susrmeris, sehtentram perperam adjici eXperientia est. Unde et observa-
suam de Origeiieapeue exporiit. r runl nonnulli grammatices periti accusanrii ctisum
c Ita mss. At editl, hescivit, nisi quoii GarneJiusQ pro sexto antiqois fuisse usiiatum. Nfeq/fievero (e-
totuni Muffi islum sicdc suo mutavii: ndstfnmstii- mereexpunctamceiisebitj qui inferius n; 4. deeatlem
dium nesciit, quod vero sit animi mei propdsituiH. doctrina legerit dicttrm, quw devotasmenteshnhiissa
Vefum hujusmodimutationes editori liciias iiori JIU- sui culiginetatmfvctnreconetur. Praelerea ut iilum;
tamus. Attocus, inqTiit,proutestin oninibuscodicibhs, quem Anastasiusmente confeepitapostolicam tradi-
egetOEdipo.Eslo ; rionne proestatoiiiiiiumeodicUhi tioireni dissoivere voluisse, Origenem noh Rnfinum
verba etiam noti iiittetlefctarelinefe, qiiam ea ifivef- intelfijgamus, et quod antecedil proximes et qtiod
lendP inteiligentiairiauctorisuo srilystitnerealieriarii? consequitrir; postulat: Haerienim staMm dieit, ut
Hoc tameii Anastasius, si mentfeiiiej'us assequor, cura Joanne paticis ac veluti raptim eu eslra prppir-
silfi vult : Cum scppus nosler, in ipsius epistoiffi situm de Origene qui sentiat comimiiiieaturiimse
frowe prcpositus,,sit de ndmine Rufirii, rle qtto mioi proelocutus est-. Deinceps vero ab omni adversuS
etiam a te corisultussumTirostri hnjus propositi noni Rufinumjudicio pronuntiaiido seso constanter sosti-
estindagare quis Origenesfuerit: qhofl taiiien animii oetv aperte signilicaos necduinsibi expUiraiumessej
mei studium, quis affectus ergd eulm, qurri de illoi qua iliemente OrigenemLaTineconverteril, et quoad
sententia sit paticis trbi aperiatTi.Reipsa paolhliimt istud coiirperiurnliabeat, de iilo judicare se nii certo
a Rtifinodigressus, ujt suam de Origene seTiteiitiam i posse. Ex quo et de Rnflrrominimedici liqueti iljnm
promerel, iotermissairi de illo oratioirem reperit. apostolicam traditioneni dissolvere voluisse. Nulla
Neque etiaffi Origenes, anteqhaiu Hierenymus acj vero restabft bbscuritasi si concipiendumel seniien-
Rufinusaliquei opera illfus lafiniiate donarefit, Lar- •~. dvthesseahte vefbum pqtefecitsubaudiatur.
linis oniJiinoincoinitus dicendus est, cuffi et anleai "' e Garti&i:, Bicere... a]uidagel... isia transiatione
in eo hrterprelando VietoHnnS, Hilarfas et AVnbro- et execnindofdctum;exosumpopulisprotiit. Retinen-
sius operam suam cofitulerint. UWdeet Rufiiio in1 duth cnriieditis alfis et mss. Diitei-e;etc; InCertus
superiore epistola dicere lictiit : Origjemis i quipjie Amvstasiusqtro consilioKRuffrius librornKn
ego neqtte
defensornequeassertor sitm, nequeprimus interpres: ittpl 'Apj^Siiinierpretatioriem aggressus essetj boc
alii ahte me hoc ideih Ophisfeixraht",feciet egopos- - nunc resclre ac discere se significats Huc
- cupere
tremut. Observattarnen HieronymtisIJb.r Apol.COJI- maiiifeste spectat illud Hieronymi lib. n v.Si itteo
tigisse, tti lolitsorbis pOst translditoW>m(Rtifiiii)iriV interpretaris,uteum hmtelktimarguas, nihit de Grwco
Oriqenis odia exarserit, quemdnteu simpliciterlecti- - mutes; el hoe ipsim prwfationetestare, qitdd pruden-
tattat. tissithe papa Anastasiusin epistola,quam cbhtm te
d EdftHGarnerioescepto,
qmdifui itrbrtnostrwpo- scribitad episcopumJoannem,suo sermonecomplexus
pulis de trahslaia Otigenislectiotiepatefecit,qtihmdam ii est. Annus porro jam effluxerat, ^uo Aoaslasiuu
pttris tttehtibmveliit nebulamexcitffhsihfectmh,fidem « scripserat ad Joannem, crim hsecflierohymus dixit:
ApdsMorum-, etc. Notat GaVnetVus in niss. Beitovac.:. adeoque necdumnlla turiiadversus eura dicia erat
et Valic. hatevi, Qiiodurbit nbslrw pdputis lictione e seritentia, sed injecta tantuni)dfe eo suspicio,.quafffi
(ubi lapsus est memofise, irsttniti Bellovac. reperi- ipsi amovere integrumadhucet liberum esseii Cer.te'
hius lectiii)patefeeil,quamddmpltris hiehVbtiiveluli !* Rufinumnon damnal, quem apprvbareserconceplis
nebtildmcacitatis injectam.Ipse ih hoe IPCOrestau-- Vcrbisscribit, si auctorema sc traostefhni accusat.
randb se multum labora^ssei>rofeBsusj fiunc ita edi^-
71 ANASTASHI VkPM 72
sat auctorem, et execrandura factum populis prodil, A aures circumstantium vulnerent, jurgia, iras, dis-
ut justis tandem odiis leneatur, quem jam dudumi sensiooesque dispooaot. Qua re f moli, qualem
fama constrinxerat. Si vero interpres taniorum ma-- epistolam ad fralrem et coepiscopum nostrum s Ve-
lorum a consensum prseslat, et legenda prodit ioi nerium diligeotiori cura perscriptam parvitas nostra
populos; nihil aliud sui opera laberis exstruxit, nisii transmiserit, ex subditis poteris comprobare. Unde
ut preprise b veluti mentis arbilrio haec, quoesela,, igitur habeat secum ille qtii transtulit, servetque sibi
quse prima, quse apud catholicos christianos » verat banc conscientiam, non superflua laboro formidine,
fide j-rimexinde ab Aposlolis in hoc usque tempus> neque inani timore sollicitor. Mihi h cerle cura non
tenenlur, d inopinatre titulo assertionis everteret. deerit Evangelii fidemcirca meos custodire populos,
5. Anastasii vigilanlia adversus pravam doctrinam. partesque * corporis mei, per spatia diversa terra-
'
Origenis lectio imperialibusediclis proliibila.—Absite rum i, quantum possum, lilteris convenire, ne qua
hoc ab EcclesiseRomanse calholica disciplina. Num- profanse interprelationis origo subrepat, quse devo-
quam profecto eveniet, aliqua ut hsec admiltam ra- tas menfes immissa sui caligine k labefactare cone-
tione, quoejure meritoque damnamus. Quapropter tur. Illud qtioque, quod evenisse gaudeo, tacere non
iila loto orbe Christi Dei nostri diffusa providenliai potui, beaiissimorum principum nostrorum maoasse
probare dignabitur, accipere nos omnino non possei B responsa, quibus uiiusquisque Deo serviens ab Ori-
quae Ecclesiam maculenl, probatps mores evertant, genis Iectione revocetur : l damnalumque sentenlia
a Edili, malorum erroribus consensum prmstat, et Carlhaginense concilium legatos mittere consti-
legenda impia dogmala prodil: castigantur auclori- luit, quemque Hieronymus post med. lib. n,
tate mss. n. 2, apol. cum Anastasio iiem nostro nec-
b Apud Garner., proprimvoluntatisarbitrio. Nosira non Theophilo Alexandrino, Chromutio Aqui-
lectio est coeterorumlibrorum. leiensi, et omni cum Orientis tum Occitlentis
0 In mss. Bellov., mera fi.de. In edit. Rom. et Catholicorum synodo recenset, ut qui pari senlentia,
concil., Hanc qumsola el quw prima apud catholicos quia pari et spiritu, illum (Origenem) hwrelicumde-
Christianot vera fides... lenetur. nttnlianl popttlis.
d Apud Garner. desideratur inopinatm, qtiod hic h Mss., tnihi curmnon deerit.
1 Garn., partesquecorporis, omisso mei; editi
perinde est atque novwel cujus nec opinio bominum alii,
animos hactenus pervaserat. Vocishujus loco in ins. parles populi mei : corriguntur ex mss. Ecclesias
Bellov. exstat impiw. corporis sui parles ea loquendi ratione Anaslasius
e Ita mss. cum Garner. Alii vero editi, Absithmc vocat, qua easdem et Ccelestinus epist. 24, membra
ab Eccletia Romana nequaquam catholica disciplina. ac tiiscera sua nuocupai, et qua Siricius epist. i, n.
Jam sine ambagibus Origeois doctrinam a se dam- 21, ad omnia se respondisse memorat, dequibus, in-
nari Anastasius declarat. qtiit Himeritim alloquens, ad Romanam Ecclesiam,
' In ms. Bellov., moto. Non displiceret mota, scil. utpote capul tui corporis retulisti.
parvitas noslra. In Cluo. ut apud Garner. exstat moti, i In vulgatis lnc additur diffusas : quod npn repe-
supple cum essemus.Vel hoc verbum ila construen- < p rimus in scripiis.
k Ad h,ec respiciens Hieronymus epist. 8, ad De-
dum, quasi posl sequerelur transmiserimus,non par-
vilas notlra transmiseril. In edit. Rom. et concil. de- melriadem, ab Anastasio percussum ait capul haere-
pravate efTerebatur iste locus in hunc modum : seos, oittEsiiupficitafemfidei, quwapostolivocelaudala
Quare nosce qualem epistolamad fralrem el coepisco- est,1 polluere, et LABEFACTARE CONATA EST.
pum noslrum Veneriumdiligentioricuraparvilas (Rom. Ita mss. cutii Garner. Alii vero editi, damnan-
edit., pravilas) nostra transmiserit, sibique hanc coh- dum, et mox, lectiorerum , non reum. Quoehic me-
scientiam fecerim, qua non superflua laborem formi- moranlur principum responsa, nusquam comparenl.
dine, neqtte inani timore solliciter. Garnerius vero Ilieronymusqtiidem lib. i Apolog. prsedicat, Impe-
post verbuin moti lacunam essc suspicalus, lianc de ratorum scripla, quwde Alexandriael jEgynlo Orige-
suo expleodam censuit. Quamobrem Anastasii verbis nistas pelli jubent, sed libroruni Origenis lectiooein
sex prope versus adjicere non verilus, rnutato dum- iis interdict tacet. lmrao circa id tempiis a. Trauquil-
taxat cliaractere, huuc papam ex prseconceptamente lino de Ortgene consultiis, utrum secundumfrairem
sic iuducit proi.unlianlem : Origenis quidem scripla Faustinum penitus respuendussii, an secundum quos-
et erroret damnavimus: inlerpretem vero, cum non dam legendut ex parle; rescribit episl. 76 : Origenem
satis neque sua prmfatione ad libros Origenis neque propler eruditionem sic inlerdum legendum arbitror,
apologia ad nos missa se purgaverit,immo forte iisdem quomodo Teriullianum, Novatum, Amobium, etc.
erroribut reipsa contentiat, Romamad judicium sedis Quaituni erudili, Honorione, an Arcadio, hocest,
aposiolicw vocavimus,et renuentemvenire eadem sen- niiiii Occideniis, an Orientis imperatori responsa illa
tentia intioftiimws.Damnationisautem senteniiam fra- tribuenda sint. Non desunt qui ea ab Honorin, Mar-
tribus nostrit Venerio et Chromatio scripsimus. Tum D I cello ac cseteris, a quibus Origenis damnalio exspe-
in stibuexo commentario hujusmodi additamentum ctabatur, instanlibus , prodiisse ptitenl. Ex verbis
triplici ratione approbare conatur, quarum nulla id tamen Posthuiniani apudSulpicium dial. i, e. 5, col-
quod vull, necessario conficit, ac prsciertim duoe ligere licet, ea ab Orientis imperaiore mana>se.
postremse verbis Anastasii vel depravaiis, vel per- Primo enim praemittit, foedaAlexandrise episcopos
peram intellectis nituniur. Nonnulli autem char.ic- inter et monachos exstitisse certamina ex ea occa-
terem ideo mutaluii) arbilrantes, ulsenleiitia adver- sione, quia congregati in unum smpiussacerdotesfre-
sus Origenem ac Rulinuin prolata facilius secerne- quentibusdecrevissesynodu videbantur, ne quis Orige-
retur, addilitii Garneiii verba progeuuinis Anastasii nis libros tegeret aul huberel; ac paulo pusl sulidil:
acceperuut. Et in hunc quidem errorem lapsus est Per diversas oras monachisunl fugali, ita ut PUOPOSI-
liominatim Anl. Pagius in Critico opere suo ad ann. Tis EDICTIS in nulla consistere sede sinerenlur. Valtle
401, n. 9. Veruin nulla jam subest ratio, cur litiiic eiiim probabile est, Origene a Theuphilo et synodo
Aoastasii locmn, qualem exliibemus, non sanum aut ejusdamnaio, atqueoperumilliusinterdictaleetione,
inlegrum quis suspicetur. episcupos yEjypti, cum syuodalibus conslilulis niliil
« U est Venerius Mediolanensis episcopus, ad prolicere se experti essent, edicia petiisse iuiperia-
qdem simul et ad Anastasium nostrum anno 401 lia, et monachos, cum horum ediclorum aucioritate
73 EPISTOLJE ET DECRETA. 74
principum, quem leciio reum prorana prodiderit. A t ris conventus, Simpliciano Mediolanenti episcopo
Hacleous sententise mese ferma a prpcesserit. denunlial; a se quoque Origenianw hmresiinflictum
6. Quod le vero vulgi de Rufino querela sollicitat, esseanathema.
ut quosdam b vagis suspicionibus persequaris : hanc
Domino Fratri SIMPLICIANO ANASTASIUS.
tuam opinionem constringam divinoelectionis exem-
plo, sicut scriptum est : c Non sichonto ut Detts; I. Grandem solliciludinem alque excubias super
nam Deus videt in corde, homo videt in facie gregem suum paslor habere approbatur. Similiter
(IRcg. xvi, 7). Ilaque, frater charissime, omni et' ex aita inrie causa civitatis diu nociuque caulus
suspicione seposita , d Rufinum propria mente per- speculator observat. Magister i providus navis hora
pendc si Origenis dicta in laiinuiii transtulit ac pro- tempestatis et periculi magnam patitur animi j'acta-
bavil: nec dissimiiis e a reo est, qui alienis vitiis lionem, ne procellis alque asperrimis fluclibus na-
proesiat assensum. IUud lamen f tenere le cupio, vis elidatur in saxa. Pari animo vir sanctus et ho-
ila haberi a nostris parlibus alienum , ut quid agat, norabilis Theophilus , frater et coepiscopus nosier ,
et nlii sit, nescire cupiamus. Ipse denique viderit circa salulis commoda non desinit vigilare , ne Dei
ubi possit absolvi». populus per diversas Ecclesias Origenem legendo ,
EPISTOLA II. £ in magnas incurrat blaspbemias.
b ADSIMPLICIANUM. II. Convenius litteris memorali, cnnvenio sancli-
Studium Theophili ac vigilantiam taudat, cujus litte- tatem tuam , ut k sicuti nos io urbe Roriia positi,
ab Origenis lectione absterreri non possenl , am idI e In edit. Rom. etconcil. , ab eo est. Verius npnd
cerle prsetexereiur, undique fugatos esse. Veri eliami Garn. ut in niss., a reo est. Isiml argnuienium llie-
esl siinile, rescripta illa, quibtis Orijrenis lectio pro- ronymus Apolog. lib. u pruseqnens, Riifinuni sic
Iiibebalur, ad normam ac formam esse concinnatai urgel : Dic ergo quare Origenis mala in lalhium ver-
etliciorum illorum, quaeCodex Theod. lib. xvi, tit. 5, teris; ut auclorem mali proderes, an ut laudares ? Si
leg. 54, exbibet, anno 598, Martii 4 die datornm, prodis, in prmfationecnr taudas ? Si laudas, hmreii-
qoibus Arcadius et Honorius Montanistartimaul Eu- cusapprobaris.... Si hmcomniu probanlurmnlii,iqitiir
nomiauortim codices legi vetant, eosque igni cre- uniusei auctor el inlerpres REIcriminissunt. liujusmodi
mari jubent. auiem aigiiinento minime opus erat, si j"amab anno
a Editlit Garnerius prwcesserit : eaqne leciionei pr.iMerito Rufinus convictiis ac damnatus ab Anasia-
cnnfirmari puiat q"uodsuperius senseral de lacuna, sio fuissel.
in qua sententiam adversus Origenem ac Rulinum f Iia Garn. cum mss. Al edili alii, tamen scire
prolatam desiderari exi*liinavit. Verum non in aliis cupio. M»x, a noslris partibus, idem est qiiod a
taiiluin editis, sed et io mss. exstal processerit, et noslra regione, noininaiiinquu ab urbe Roma.
reciius quidem. Hoc enim sibi vult: Ex occasione ' f Non sane a lata senteniia, sed ab injectis suspi-
nov* librorum mpi apx&» inlerprelationis , qnam ^ cionibus. Ubi eniin quis dicta sententia damnatus
Riifinusin lucem emisit, quid agendum quidve sen- fnit, si supremus esi judex qui illam tlixit, non ubi-
liendtini sit, hacieuus aperui. Sane hic sententiwvox vis, sed apud eum unum, a quo damnatus esi , au-
non latam a judice sententiam , sed ad ea qure fue- solvi poiest. Ilinc argumerilum ruil Garnerii , qui
rant quacMtadaiam responsionem sonat: quasi unoi hoecverba de ahsoliitinne judiciali interjireiatus, iis
\erbo diceret, Hacienus quidsentirem• explicui. probari pulat Rufinum laia senteniia ab Anastasio
b Edit. Rtun. et concil., malis suspicionibusperse- fuisse damnatum. A praconcepla illa opinione, quani
quaris, hanc etiam opinionem:corriguiiiur ex mss. et et anle alii e corruptis epistolse hujus exern|>laiibus
Garnerio: cui rpiiilem Anastasius hic videlur toqui de ceperant, si ad eam castigandam vir erudiius acces-
Hieronymo, HieronymiqueamicisPammachio, Oceanoi sisset liberior, aut ad eas quae prsescribiiniiir edito-
et Marcella, qui multumre ipsa contuteruntad promo- ribus attendisset leges, a miitaiionibus quas induxit,
vendam Origenistarum condemnationem. Et io eos; manus abstinuisset. Illis certe liberum non est vo-
quidem, quos Rufiousin superiore epistola n. 1 wmu- cem uUamde suo addere, vel demere, aut loco mo-
los suos vocat, cadere vidcntur vagaeilloesuspicio- vere. Mulio minos ipsis lice.t auciorum suotum lec-
nes. Cum autem in eo essent positoe, quod Joanuesi tiones ad praiconcepias opiniones accommodare : sed
Rulini accusaiores livoris et invidise suspectos ha- prseconceptoeopiniones beneficio lectiooum, quse
beri vellet, cnmque livor inlernum sit malum solius; illis adversantur, corrigendse.
Dei oculis notum : recte monel Anastasius Deumi b De tempoie quo scripta fuit hoec epistola , vide
unum in corde , bominem autein lantum in facie et; Vallars. ad lom. 1 Hieron. in recens. epistl. 93,
qtise foris parent videre. Neque vero hic notari putemt D 94,195.
suspiciones de Hieronymo sparsas, de quibus Pani- Uno verbo , nullo atilem sensu , erat in arche-
macbius et Occanus ad Ilieronynum ipsumepisl. 64i lypo exttltare, quod ex ingenio emendare non dubi-
ita scribuot : Purga ergo suspiciones hominum, etl tavimus tribus hisce vcrbis ex atta lurre, quam scri-
convincecriminationem: ne si dissimulaveris, consen- pturam et ipsa oralionis series, et perspicui sensus
tire videaris. necessitas postulabant. Proclive autem veieri librario
e Ila Garn. cum mss. Alii vero editi, non sicttl vi- fuerit, t|iii compendiarias exemplaris sui imias oon
del homo, ila et Deus. Mox cum iisdem editis etiaml intellexerit, unam pro iribus exscribere. VALLARS.
Garo., homoin facie, omisso verbo videt, quod re- i Miriim dictu est boc loco, tam paucis in veibis,
vocatur ex mss. quam multa peccata sinl a velcri amanuensi : siqui-
d Edili, Rufinttm scilo quod propria menle Orige- dem erat in ms. Magister hactenus navis hora tempe-
nis dicta, etc. castiganlur ex mss. Quemadmotlum i statts ecoris et periculo, magnam, eic, quaj conjeclu-
superius Anastasius Rulinum conscientiaesuae per- ra lanium adducti mutare ausi suiuos, ciun nullnm
millil.ac prius quam de illo quitlqtiamdefinial, dis- esset seosus dispendinm , ne hujusoiodi mooslris le-
cere cupit, auctoremne cujus interpres fuit accuset,, ctor offenderelur. Ecoris vero,quod nomen nihil est,
au erroribus ejus assentiatur: ita et iuinc vull utt peuiiiis expnnximus. ID.
Joannes ab omni suspicione liber ad explorandam(l k Illud sicnli adverbium pro similiter , sive eodem
Rufiui mentem , quse nondum probe perspecia erat,, paclo sumitur, cujusmodi exempla apud velcres La-
progrediatur. tinos scriptores invenimus. Tunc vero pro ut, si et
PATROL.XX. 3
TS S. ANASTASII1 PkVM 1d
quam Princeps Apostolprum staluil el fide sua con- A j quondam scriplum , indicavimus, a nobis csse alie-
firmavit gloriosus Petrus, ne quis contra praeceptum uum alque punitum.
legat hoecqiioediximus, damnavimus.el cum magnis III. Haecsanclitati tuae scripsimus per Euscbium
precibus postulavimus , ut Evangeliorum instilula , presbyterum, qui calorem fidei geslans, et amoreni
qune ex ore suo Dei el Cbrisli docuil censura, " ab circa Dominum habensb, quocdamcapilula blasphe-
hac recedi omuino non debere , sed illud in memo- inioeobtulit, quoe nos ntni solum horruimus, et judi-
riam deduci quod Paulus venerabilis Apostolus prse- cavimus, verum et si qtta alia sunl nb Origene expo-
dixit alque commonuit : Si quis vobis evangelizaverit sita , cum suo auclore pariler a nobis scias estc
prwter quod evangelizatumest vobis, analliema sil damnata. Dominus le incnlumeni custodial, domine
( Gal. 1, 8 ). Igitur hoc proecepium leocntes , illud frater mcrilo honorabilis.
quidquid est fidei uoslrsc contrarium , ab Origene
legeris, perspicue etiam sensus constabit : nam la- esset abanno 598 Origeois libros nepi 'Apx&va Ru-
ciniosus ferme totus est lexius , librariorum cul- fino latinitaie donatos, primus accusavii palam, at-
pa.a ID. que inde blaspliemiarum opilula excerpsit. Qui et
Desunt hic loci quoedam, qure amaniiensiuni Mediolanicum essel, per id nempc lemporis, quo
velernm osciiantia excidernnt, puia servenliir; el deltilii liuncce ad Siiiipliciantiin Anaslasi cpislolam,
conslituimus,aut quid simile : nec tamen, toi adhuc " quamd.im Rufino proesente recitavit ex cjus inter-
mendis impedita oralione, sancti Poutilicis obscura preiaiioneOrigeiiissenieoiiain, qiiani se impugnasse
meos est. ID. idem Rufinus 1. i lnvectivar. tradit. JD,
b NimirumCremonensis Eusebius, qui curn Romrc

APPENDIX.

EPISTOL^ DUTE S. ANASTASIO PERPERAM ATTRIBUTJi.


(Ei Labb. Conc. toni, If.)

» EPISTOLA riUMA. c quod nt iiullatenus deincops fieri sinatis, aposlolica


C
ADOMNES GERMANIdS ACnUBCUNDIJ5 EPISCOI'08. aucloritate mandanms. Sed dmn SS. Evangelia in
ecclesia recitanlur , sacerdotcs et coetcriomnes prrc-
I, Ut tanctum Evangelium unirersi, non scdcnles, sed
— senlcs, noii sedentes, sed venerabiliter curvi, in
stanlesaudiant. II. Trantmarini quomodo ad cle-
sancli Evangelii slantes, Dominica verba
rum recipi debettnt.—III. De Manichwis in urbe conspcctu
intenie audiaiit, et fideliter adorenl.
Romana reperlis. II. Similiter et transmaiinos homines, de quibtis
ANASTASIUS 1
episcopus cunctis Germanircet' Burgun- nos coiisiiluistis, in clericatus lionore nolite susci-
dirc regionis cpiscopis in Doniinosalulem. pere, nisi quinque aut eo amplius episcoporuiu thi-
Exigit dileclio vestra, cliarissimi, ut cx aucteri- rographis sinl designati; quia multa per subrcpiio-
lale sedis aposlolieie vestris deberemus respondere nem solent evenire. Ideo et h.cc summopere stitit
consuliis. Et quamvis non prolixe, setl sticciocte hoc cavenda.
agere, propter i|iiastlani aliss occupaliones feslina- III. Mnnichxos vero, quos in urbe Roma inveui-
remus, denuo tamen, si necesse fiierit, ob Iias vel mtis, et sequaces eorum nolite recipeie, neque eis
alias necessitatcs, quasi ad caput, mittere charita- communicare, aut ullam cum eis participationcm
tive non dubilclis, quia yestras preces et nunc el, D ] haberc, priusquam ad rectam converlaniur fidcm; ne
lunc acceplas Irabenius. eorum male pullulanlia semina , qna; a nobis in Urbe
I. Significaslis cnim qtiosdam sacerdotes in eccle- exstinguunlur, pessimis vobiscum radicibus semi-
sia, quando legunlur Evangelia, sedere, el Dominii nenlur vel germineiit. Plurimos vero eorum, el sua)
Salvatoris verba non slanles, sed sedentes audire, , sequaces impietalis, atr|iie illorum doclores invesli-
ct hoc ex majorum traditione se accepisse narranl: : galio nostra reperil, vigilantia divulgavii, aucloritas
* Ephlola. Auastasius plures scripsit epistolas inl eonsularcm menduni irrepsisse. Inipostuioe suspi-
causa Origenistarum et Doi-iatUiariim, et inleralias > cionem auget , quod maxima pars epistohe , qna
ad Ursinum de incaruaiionc Filii Dei, cujus liia ex- agitiir tle Manitbais, rep^riatur apud saiictum Lco-
stant IVagmcntainappendice ad lireviarium Liberatii nem magntim Rooianum pontilicem, in cpistola il-
diaconi. Hac si, quod reperitur in fine illius, , Iius secouda ad uuiversos Ilalioe cpiscopos scripia.
scripta fuit Arca*dioatque Bautone consulibus , Hoccpost Surium Baronius anno 402, iium. 48.
anno Doniini 585 atque adeo quatunrdccim annisi SEVERIN. BINIUS.
ante ingressum Anastasii exaralam fnisse oporiet. b Vel hoc verbum iinposUiram arguit, nam sttb
Unde si eani Iegitimam et non potius supposililiami Valenliniani in imperio piinium ad fidem christia-
esse velimus, apparet, eam vel aliis pontilicilius s nam coiiversi sunl Burgiindioiies, LABB.
quam Anastasio ascribendam esse, vel in noiam
11 EPiSTOLiE JMJBUE. 78
et censura coe*rcuit.Quos potulmus emeodare, cor- Anes A quse vobiscum bene sentiuni, ecclesias. Nos
reximus : et ut damnarent Manichaeumcum prsedi- quoque , ut modo facitis, el allcqtiamini, pelo, cre-
calione el disciplinis suis, publica in ecclesia profes- brius lilteris, et frequenlius de fide el bena inten-
sione el manussuse subscriptione compulimus: el ita lione veslra atque sospitale, lselificale, ui et gau-
de voragine impietalis suacconfessos , pcenitenliam dium ccmmune habeamus, et Dominopari voto D-
concedendo, levavimus. Aliquanii vero, qui ita se deliter serviamus. DataNonis Octobris , Arcadio et
demerserunt, ut nullum his auxilianlis remedium Bautone viris clarissimis consuJibus.
posset subvenire, subdili legibus, secundum Chris- » EPISTOLA II.
tianorum principum conslitula, ne sanctum gregem ADNERIANUM.
sua ccntagione polluerent, per publices judiees Nerianum
sunt exsilio et omnia tnm in religiesum virum ob parenlum qmissionem
perpetup relegalj, qtioe solatur.
scriptis, quam in occultis tradilionibus suis habent
profana vel ttirpia , ut nossel populus qoid fugeret Dileclissimofratri NerianoAnastasins.
aut vitarei, oculisChristianoeplebis certa manifesla- Mulla mihi in omnibus fidei et bonilatis luoelit-
tione probavimus (fort. propalavimus), adeo ui ipse leris causa gaudii est, quod tantum studium circa
qui eorum dicebalur episcopus, a nobis lentus, pro- B religionis ctiltum exhibes, et Domini saccrdoles luis
deret flagiliosain suis mysteriis (/ort.mysticis), quee in partibtisadjuvaresludes. Undeel Deogratias ago,
leneret, sicul geslorum vos series poterit cdocere. qui te ad hoc insiigat, et ut perseverabilem in bo-
Ad instructionem'.enitnvestram eliam ipsa direxi- nis operibus te faciat, exero. Vos tamen et in pro-
mus : quibus leclis, omnia qusea nobis tlcprehensa speris"et in adversis Deum laudare.magnifice opor-
sunt, nosse poteritis. Et quiaaliquantos de bis, qjjos, le.t, ejus sub potenti humiliari manu : ut in tempore
ne absoIverenlur,arctior {/«»•/.airocior) realtis jnvol- vot tribulationit (juxta Pelrum apostoluni) conforlet
verat; cognovimus aufugisse, lianc ad dilectionem et exaltet (I Pet. v, 6). Fraierniiatis ergo vestroe
veslram epistolam misimus, ut effecta certior saiie- afflictio , q.uain de amissione parenlum veslrorum
titas vestra, sollicitius agere dignetur el cautius, nec vos habuisse audivimus, lanlam nobis causam nice-
ubi Manichseaeperversitatis homines plebes vcstras roris injecit, ut quia nos de duobus charitas uutini
facultatemlsedendi, el hujus sacrilegii possinl inve- feeil, cor nostrum in veslris specialiler uri tribula-
nire doctores. Aliler enim nobis commissos regere lionibus senlircmus. Sed in hoc dolore mullum me
non ppssumus, nisi eos, qui sunl perversi doclores consolata cst sanciitatis luoc ad animum rcs de-
(fort. prodilores) et perditi, zelo fldei dominicse ducta, quia (fort. qua) el patienter ferre trisiiiiain
perseqiiarnur, et a sanis mentibus (ne pestis baic C G decet, et de morle plebis luse ulterius longam non
latius divulgelur) (al. perditores, ita ms. Justell.) habcre mcestitiam.Ne tameu aliqua adhuc tribulatio
severitate, qua possumus, abscindamus. Unde hor- in veslra menle resideat, hortor quiescere (fort.
tor dilectionemvestram , oblestor et monco, ut qua quiesce) a dolore : quia indecens esl, te illis trylio
debetis et poteslis, sollieitutline vigileiis ad investi- affeclionis addici, quos credendum est ad verani
gandos eos, necubi occultandi se rejieriantfaculta- moriendo vilam pervenire. Habenl forsitan illi jus-
tem. Hi, fratres, valde cavendi sunt, ne doiniiiicutn tam longi doloris cxcusationem, qui vitain alteram
gregem perversitatibus, quibus possunt, conlami- nesciunt, qui de hoc sseculo ad melius esse iransi-
nare valeant, Sunt ergo quidam eprurn veste sua tum non confidunl. Nos aulem qui novimus, qoi
oves significantes, interius vero lupi rapaces exis^ credimus et docemus, conlristari iiimiumde obeun-
tunt: Quot {j'uxta verilatis voeem ) ex frttctibuteo- tibus non dcbemus, ne quod apud alios pielatis te-
rttm debemut agnoscere (Matth. VJI, 16). Quando net speciem, hoc nobis magis in culpa sit. Nam
aulem cceperinl assumere impietatem, illud quod diffidenlisequodammodogenus est; contra b quod
occultabatur in illis, aperitur, et dclus omnis (it quisque prscdicator queritur, justiliam amans, di-
omnibus manifestus. Inveniuntur quoque infirmoe cente Apeslolp : jVo/nm«sautem vos ignorare dedor-
fidei liomines, el qui divinas leetiones siliunt, se- D B mienlibut, ut non contristemini, sicut et cwleri qui
cum eos in perdilionem prsecipitant.Dissipant enim spem non habent. Hac iiaque , frater charissime, ra-
et vituperant patrum disciplinas, et relinquunt sanc- tione perspecta, studendum nobis esl, ne (sicut di
tas Scripturas ad suam perditionem. Quos, ut prae- ximus) tle mortuis affligamur, sed affectura vivenli-
dicium est, defoemusproevidere, el ab liis multum bus impendamus, quibus et pietas ad utilitatem, ct
cavere, ne in malitia sua aliqui occupati, concidant sit ad fruclum dileclio. Deponeergo, charissime,
de sua firmitate. Salulo itaque vos, fralres, et om • mcerorem, et assume spiritualem fruclum lsetilioe
a Epislola II. Eadem fere suspicjone imposturse slohe fidesetauctorilas periclitelur, ob nianuscriptot
hsec, sicut etiam proeeedensepislcla, laberaret, si codices, unde bsec Anastasii io tomum primum
jion in manuscriplis codicibus nota consularis hic epislolarum ponlificiaruin relata est; notam consu
circa linem addita abessei. Pepiimus enim consuia- larem in fine superadditam , Iiac virgula censoria
lus Theodosii, habens collegam Palladium, incidit in perstringendam esse judicavimus. SEVER.BIMUS.
annum Domini 416, qui e&i15 post obitum Ana- b Qnodquisque.... Hoc est, quod quisque pise-
stasii. Qua ratione islo lempere Anastasius epistolam dical lorqueri mcesiitiamenlis, dicenie, etc. LABB.
scripsisse dicatur , non video, Ne igitur totius epi-
W SULPICIUSSEVERUS. 80
ad uiilitalemsanclaeDeiEcclesiors,servorumque ejus, (V.insignem le prestitit, reddal per sseculaclarioreiu.
profectum : el vitoe hujus quaecumquesunt spatia « Dala seplimo Idus Junii, TheodosioAuguslo vn et
seiernisdivitiisqueolficiis illuslrare conlende, utqui Palladio, viris clarissimis consulibus.
n Data septimoldus Junii. Hsec est illa consulaiis
nola, de fide inlegre suspecta, quoeqiietomo primo
epistolarum pomificiarutn ab liac epistola ex manuscriptis codicibus scripta, abest. SEVER.BINIUS.

ANNODOMINICCCCI.

FAUSTUS MAMCHLEUS.
LIBER CONTRA FIDEM CATHOLICAM.
(Hic Liberhabeluret refelliturab emineniissinio
gratiseDoctorein xxxmlibriscoatraFaustumManichjeum,
quos
videtom.VIII opp.S. Augustini.)

ANNODOMIMCCCCIII.

SULPICIUS SEYERUS.
(Galland.Biblioth.Vett.Patr. tom.VIII.)

PROLEGOMENA.

1. SEVERUS presbyter, inquil Gennadius(a), cogno- II. Complura Iticulenlo sermone conscripta reli-
mentoSCLPICIUS, provinciw, vir genereet B
At/tiiranicce 1 quit Severus, Salluslium io primis asseclalos. Ejtis
Ulteratttranobilis, sseculoiv desinente claruisse per- operum seriem hic verbis exponere j'uverit V. C.
hibetur: Paulino scilicet tiohno mtate florentior(b), qui eadem paucis exceptis hatid ila pridem dili-
qtiem anno cccun nalum edocetTillemontius (c), in genter admodum expolita alque illustrata in luccm
litteris libeialiler insiilutus, et ingenii facultatis emisit; cujus propterea edilionem prse coeierisseli-
Inudem adeplus, facuudi uomiuis palmam csclerisin gendam lypisque nostris exprirnendam putavimus.
1'oropraeripuit.Uxorem dtixit ex consulari familia, Sic igitur ille (j):« Scripsit ilaque( Severus ) Mar-
niagnisqueopibusaffluii(d). Sed sseculodemum ab- lini vitam, nt in volis habuerat, quum lamcn non
tlicalo, monasticsedisciplinoetotum se addixit, pau- nisi post Martini obitum edidisse, idque anno fere
pertatis atque humilitatis amore conspicuus(e). Quod cccc vergente, satis superque demonsiravimus(k).
sne vaiiis ex Paulini epistolis palam asiruit vir Martini Vitam proxime proeiveruntpartim, partim
cruditus (f). Num vero sacerdotio fuerit initiatus, secutoesunt tresepistolmde eodem argumenlo scri-
quatnvis id asserat Gennadius, non est adeo explora- ploe,de quibus alibi fusius »(/).
ttim, ul nullus hac de re dubitandi locus supersit III. < Aiiud interim aut eodem anno cccc autnon
et Paulino multo post opus suscepit, Hitlorim nempe Sacrw
(g). Bealo Martioo episcopo Turonensi '
Nolano familiariier usus fuit. Sub viloefinema Pela- C breviarium jam inde a mundi iniiio ad Sliliconem
gianis 1'uissedeceptum tradit idem Geunadius: ejus usque consulem,qui eo riimirum anno consul pri-
lamen nnrralionem vir doclus modo laudalus sus- muiu prodiit. Huic operi absolvendo inleolus erat
pcctam reddit (h): qui et Massiliaeanno circiter bieruiin post, quuni a Paulino petiit ut qunsdam
ccccx Severum e vivis excessisse ferme quinquage- clironologioedifficullatesin ea occurrenlessibiexpla-
narium exisiimat (i). naret: quod colligimuscx epislola 28 Patilini anno

(a) Gennad. lib. de Vir.5.illustr. cap. 19. LXV;Tillem. Mem.eccl. lom. XII, p. 689, not. 2s«r
S. Sulp. Severe.
(0) Paulio. epist. S, § tom. XIV
(c) Tillem. Mem. eccl. , p. 72i, not. 9 (It) Hier. de Pralo, I. c. § 12, pag. LXIX.
sttr S. Paulin. (i) Idem ibid., § 1S, pag. LXXV.
(d) Paulin. 1.c. § 6. (;') llier. de Piato, I. c. § JJ, pag. LXVIII.
c.
(e) Geiinad. 1.Pralo (k) Idem, disserti. 1. 2 et 5 opp. Sulp. Sever
(/') Hier. de Vit. Sulp. Sever. § 8, pag. lom. I, pag. 149-251.
LXIseqq- (I) ldem, dissert. 1, §§ 5 et seqq.
(g) llier. de Prato Vit. Sulp. Sever. § 10, pag.
81 DE SULP. SEVERO VETERUMTESTIMONIA. 82
cccctr scripia, qua ilii respondetse deea reRufinum t,\ in aliquibus libris manuscriptis epislola ad Bassu-
consuluisse, el si quid is opis atlulerit, facturiitn lam obtruncata exhibelur) essent occupatee: sic
ceniprem. Sed et anno ccccm accepla a Paulinoi enim interpretor Gennadiiverba: Sed quia in ali-
historia invenlionis sanctaeCrucis, quam ejus epi- quibusfamiliarisnecessilasinserla esl, non digeruntur:
slola 31 ad eumdem scripta fuse narrat, eam libelloi nam una hujtis generis, el quidcm perbrevis, quse
suo adjecit, iisdem fere verbis expressam. > ad Paulinuni scripta adhuc superest, satis declarat
IV. « Annodemum ccccv Severus Dialogossuesi qtiam et caeiersedignoeessent qusecedro linereotur.
vulgavit, de quibus in duabus nostris dissertalioni- Hrecomnia porro quse diximus, ad annum usque
bus agimus a. Prselerea tolo eo leraporis spaiioi ccccv perlinguiit. Quid poslea Severus egerii, ubi
qiiani plurimas Epistolat scripsit, quas Gennadiusi fuerit, quamdiu vixerit, quidve omnino illo sit fac-
primo loco his verbis commemoravit: Scripsil noni lum, incertum esl: nam in Paulini epistolis, post eas
contemnendaopuscula: nam epislolas ad amoremDeii quas anno sequenli ad eum per Victorem se misisse
el contemptummundiexhorlatoriasscripsit sororisum > scribit epistola 43, num. 2, ne verbum quidem de
multas, qum et nolmsunt ( ex his una tantum autt ipso amplius occurrit. i Haclenus vir eruditus.
altera oelatemtulit ) : scripsil et ad Paulinum prw- V. Quandoquidemvero in nova edilione Veronensi
dictutnduas, et ad alios alias: sed quia in aliquibus '. quam secuti siimus, desiderabautiir Epistolw seplem
; JJ
famitiaris necessitas inserta esl, non digeruntur. Severi nemine inscriptaeac superiore sseculo evul—
Dolendumsane est, quod jam tum Gennadii aevo , galse,quarum duw Baluzio, aliie quinque Dacherio
minori in pretio essent.nec digererentur, seu di-. acceplsereferuotur; eas propterea eidem editioni at-
spersse non in unum corpus conjungerentur bse Se- texeodascuravimus.E\ quibus tres priores auctorcm
veri epistolse,nimirum quod circa T«J-fikir.i.gfikofpo- Severum nostrum agnpscere perhibenlur: quatuor
vrisYtfseu dulcedinesamicitim( qua etiam de causa. atiteni reliquoe falso ipsi stippositse comperiutiiur.
Quid porro studii et opersein iisdem Epistolisrursus
0 Idem ibid. et dissert. Set6 pagg. 259-317. excudcndispost Clericum proestiterimus, ex notis
subjeclis quisque facile perspiciel.

VETERUM TESTIMONIA DE SULPICIO SEVERO.

I. a S. PAULINUS NOLANUS, epist. 5, alias 1, scriptai G


( accipiens, et inanis glorise sublimiler negligens,
anno 595, num. 5 et 6, ita ad eumscribit: piscatorum proedicaiionesTullianis omnibus et tuis
Tu , fraler dilectissime, ad Dominum miracule) litteris prarlulisti, confugisti ad pietalis silentium,
majpre conversus es, quia cetate floreniior, laudibus5 ut evaderes iniquitaiis lumultum : muiescerevoluisti
abundantior, oneribus patrimonii levior, substantiai niortalibus, ut ore puro divina loquereris, et polltt-
facullatum non egenlior, et in ipso adhuc mundii tam caoioa facuodia linguam, Christi laudibus et
thealro, id est, fori celebritate, diversans el FACUNDI i commemorationeipsa pii nominis expiares.
NOHINIS PALMAM TENENS , repeiiliiioiiiipetu discussi- IDEM epist. U, alias S, scripla anno 397, adeumdem,
sli servile peccati jugum , et letlialia carnis et san- num. i.
guinis vincla rupisti, neque te divitisede mairimonioj Neque sat habes occasionibus cunctis revisere,
familiseconsularis aggestse, neque post conjugium i nisi et pueros tuos mittas, nec solumde famulis, sed
peccandi licentia, et caelebsjuvenlas ab anguslo sa- et de filiissanctis, qttorumbenedicla in Dominoprole
lulis inlroiiu et arduo iliuere viriulis in mollemillamI Isetaris, eligis tabellarios, quprum oculis ncs videas,
et spaliosam niultorumviamrevocare petuerunt et ere cemingas. Speciosi nobis pedes illorum tam-
Tu ergo verus factor legis, et Evangelii non surdus3 quam evangelizanlium bona : nuntiant enim nobis
auditor, qoi corpus et muodum configenscruci, deli-'. - D et afferunt ea quoead pacem sunt de te, cum
pro-
cias juveniuiis, et vitre pnesentis mala gaudia pro) ferunt opera Domini, quseaut operaris in verbo Dei,
venenis ct luclibus aversaius es, respuens palrimo- aut scribis in spiritu Verbi.
niorumonera ceu slercorum, merito socrum sanctaml Ibid., num. 11.
h omni liberaliorem parenle in mairem sorlituss Te vero victa lege membrorumet exteriere cor-
oeternam,quia ccelestemPatrera anteverteras lerrenoJ rupto puraffi conspersioneniparare &, et sine fer-
parenti; exemplo apostolorum c relicto patre in na- mento azymum Christo confici, eloquia tua tam fa-
vicula flucluante, scilicet in Imjus vitse incerto cumi cuuda quam saucia lestantur; neque enim tibi dona-
retibus rerum suarum et impiicalione palrimonii de- tum fuisset enarrare Martinum, nisi dignum os tuum
relicto , Christum seculus : nec minoris domesticis s sacris laudibus mundo corde fecisses. Benedictus
opibus l.NCENii FACULTATIS LAUDEH ab hominibusnonn igitur lu homo Domino, qui tanli Sacerdotis et ma-
a S. Paulinus Nolanus, intimus Sulpicii Severi i b Scilicet Bassulam, ad quam data est epislola 3.
amicus, plures ad eum scripseral epistolas, quarum ir c MoneiLe Bruniushoc verbumrelictoio edilione
hodie exstanl15 tanlttm, ex quibushwc pauca excer- Schotti deesse : el sane rcdundare videtur.
psimus; licetomneset singulmtolidemsintSeverivir- d Al. parari : quod magis placet.
tutumprwdarissimatestimonia. .
83 SULPICIUSSEVRRTJS. 81
nifestissimiConfessorishistoriamtam digno sermone jA licel quasi peritior edocerem. Sed sibi imputet fa-
quani justo affectu percensuisli : beatus el ille pro mem, qui pauperis amici forem pulsai, et prom-
meritis, qui digntim fide et vita sua meruil histori- pluariuni inane scruiatur. Numquamenim in hsec
cum, qui et ad divinam gloriam suis meritis, et ad invesliganda el colligeuda mihi contenlum studium
humanam memoriam luis litleris consecrslur. fuit: nam eliam iri temporc veteri, qoo videbar le-
Ibid., num. 13, in fine : gere nec legenda, ab historicis scriploribusperegri-
Sedin roepeccatoremfugere,non pauperem, Mar- naius sum. Attamen nunc operis tui curam gerens,
tini bealissimi frequentalor argueris; qitem certe quo te pro trtilitale fidei nosirseinspiciendis et con-
numqtiam desiderasses , si cibis corporis esttrire li- ferendis proeleritorumtemporum rationibus occupa-
moisses. tum indicasli, quod de me non hahui, de fratris
IDEM episl. 25, alias 3 et 4, scripta anno 401ad ettnt- unanimisopulentiori thesauro pelivi; et ipsam anno-
dem, num. 3, de Victoreloquens: tationem, quam commnniloriivice miseras, litteris
Vere recognovimus in eo sanctorum formulam meisinditam direxi ad Rufinumpresbytertim,sanctoe
bealorum Marlini et Clari, quem proximo iniervallo Melani b spiritali in via comilem, vere sanctum et
illustris magistri sequacem« te auetore cognovimus. pie doctum, et ob hoc c inlima mihi affectionecon-
Horumseunins in regenerationeprogeniem, alterius B ] jTmctum.Si ille Iras, quaemcrilo lc permovenl, de
in via comttem fuisse filins paeis Victor asseruii. annorum sive regnorum non congruenle calcnlo
Ibid., num. 4: hiantis hisiorioecausas non ediderit, qui el schola-
Vixul me aquamministrare manibussuis sineret: sticis et salutaribus litieris Grsecejuxla el Latinedi-
ex libro enim ttio istius gratiam servitutis adamavi, ves est; vereor ne apud alium in bis regionibns
ut minimamsaltem guttulam de sacris Martiniacti- frustra reqniramus. Quod si procsumptionidesemeoe
bus delibarem. salisfccerit, prima occasione, si Dominus faverit,
IDEM episl. 24, atiat 2, scripta etmistacum superiore, transmitlain unanimilati lure, utcumque niihi super
num. 1 : h ic raiione rescripserit.
Cur andeas nobis, ul decerlalo agone victoribus , IDEHepist. 29, atias 10, scripta eodem quo snperior
palmamperreclionisascribere, quod omoemterrenoe lemporead eumdem,num 6 :
pissessioois sarcinam exposnisse videamor : le con- 1 Quo etiani ILLUSTRI II.LIMATERIA ET ELPQUENTIA
tra adhnc infelicem et in lulo fsecisinfernseadhoe- LIBRO TCOvicenraliqnamvidcar reddere; si feminam
renlem ingemisras, quod vel tinum, nt scripsisli, (Melanium)inferioremsexu, virlutihos MarliniCliri-
prsediolnmnon vendidisse videaris; cum ipsiimquo- slo militanlem prpsequar, quop,etc.
que aequeut venditaa ttio jure procsenlialienavcris, C ( Ibid., num. 14, de eadem Metanioloquens:
iit majoribus fidei frticiibus bis devotus existeres Non luli, fraler, ut te isia nesciret. Ut gratiam in
Deo, diverso mercimnniiopere, sed tino vitse lucro le Dei plenius nosceret, tuo te illi magisquam mco
inlra ejnsdem prrecepti termiiios venditor largitor- sermone palefeci : Martinumenim noslrum illi slu-
qtie futulorum, et ideosiue aniini captivitate posses- diosissimsetaliuniliistoriarum ipse recitavi. Quo ge-
sor ; quia el quse rescrvasti, Ecclesia te scrviente nere te et venerabili episcopoatque doctissitnoNi-
possideat. Addeetqnw num.5 el4. cetoe, qui ex flacia Romanis merilo admirandus
IDEM epist. 27, alias 14, scripta itidem anno 401, ad advenerat, et pltirimis Deisanctis, in veritate non
eumdem, num 3 : magis tui proedicatorquam mei jactans, revelavi :
InelTabilemihi est, quanta me voloptate perfude- gloria enimmibi est, diligi d leet amari, quem famu-
rint, cum referrent et aclus et sermones tuos et lum veritatis consona linguoevita testatur.
perfectum cor tuum charitatis divinoescientia , qua IDEM epist. 32, alias 12, scripla anno403 ad eumdem.
liumiliset excelsus, panper et dives, servus et liber, Inler versiculos, quos miltit ipsi aliqnibttsin locis
famulis conservus, fralribus scrvus, pauperibusdi- basilicmab eo wdificatwet depictwparielibusittscri-
ves in visceribus misericordk;, divitibus pauper in bendos,hi habenlur,num. 3 :
spirilu maosoetudiois, liumilisvirtute pielalis , ar- D Dives
duus sublimitate virtulis, et servusDeo, liber mam- opum Christo, pauper sibi, pulchra Severus
totuinin le Culmina sacralis fontibus insliluil.
mona», spirare Martinum, florere Clarum,
matorari Evangeliumpraedicabant. Ibid., num. 5 :
IDEM epitt. 28, alias 9, scripta anno 402, num. 5 : Corpore, mente, flde caslissimusincola Cliristi
Proetereaaulem jtissisli, nimium opulenter tibi de Coudiditista Deotecta Severusovans.
paupere tuo blandiens, ut quse de te annalibus non Totus et ipse Dei lemplumviget hospite Chrislo ,
unius geotis, sed generis htimanifugerent, ego vide- Gaodeotemquehumili eorde gerit Doioinuin.
a Alludilad ea quseSeverus in epist. 2, ad Aure- plane liquet. Ilaque corrigendus Norisius qui llist.
lium scripserat. Pelag. lib. i, cap. 2, scripsit: Paulinum Nolanttm,
'' Ita cditio Rosweydi, et Le Brunii ex mss.; alibi el SeverumSulpiciumnonmodoRufini amicos, sed et
tamen legilur Melanii. encomiastatfuisse, ex ipsorum liiteris salis intelli-
c Ex boc aliisque locis Paulini aperte colligas, gitur.
ipsi admodumcliarnm fuisseRufinum: Severp vero d Forte a te.
cum eodem nullam iotercessjsse amicitiam hinc
8S DE SULP. SEVERO YETERUMTESTIMONIA. 86
Ecce velut trino colit unam nomine mentem, A VI. PAULISIPETRPCORICENSIS, qui Vitam heali Mar-
Sic trinum sancla mente sacravit opus. tini versu expressit circa annum 4C0, lib. v, vers.
II. PAULINUS S. AmbrosiiMediolanensisepiscopi no- 195 et seqq.:
tarins, inilio ejus Vilm quain scripsisse aulumanl Teslis adest docto mirabilis ore Severus,
anno412aul 415aul sallem422 &adbealumAugus- Et tota Christum cordis virtute seculus,
tinum cpiscopumita scribit : Insignismuodi litulis, sed clarior illa,
Hortaris, venerabilis pater b Augnstine, ut sicut Qua munduirilempsil, snnctseviriute fidei;
beati viri Athanasius episcopuset Hieronymuspres- Nobilitate potens, sed multoextenlius idero
byler styloprosecuti sunt vilas SS. Pauli el Antonii NebiliorChristicultu quam sanguinis ortu.
in eremo positorum, sicut etiam Martinivenerabilis HicSacrum Canonem, dislenlocet scripta coarctans
episcopi Turonensis ecclesie SeverusservttsDei LU- Ilistorioe,geminis conclusit ctincia libellis,
CULENTO SERMONE coniexuit; sic etiam ego beatissimi Quoecumquea primis percurrerat edita sseclis.
Ambrosii episcopi Mediolanensisecclesisemeo pro- Idem Martini titulos vel gesta relexens,
sequar slylo. Sed ego ut mcritis tantorum viroruin, Scrutalor caulus veri, fidusquc relalor,
qui muri ecclesiaruoi stmt et eloqueutise fontes, ila Proiulit in medium tam claroeinsignia vitse;
eliam sermone me imparem novi. j Sic justam retinens aequatoexamine libram,
B
III. S. HIERONYMUS scribens,circa annum 41S, in Ne dubia astrueret dicens, nec certa taceret.
Ezecliieliscap. xxxvi : HicSanclo perssepe pie sociatus adhaesit,
Neque enim juxta Judaicasfabulas, quas illi Ssu- Utsolet in speculo cordis perspectio mentis
T£fw<7£t? appellanl, geinmatam et auream de coelo Cognatsedsimilis morum sociare figuras :
exspectamusJerusalem : necrursum passuri cireuni- Quo mage credendum est lestem jnagis esse proba-
cisionis injuriam, nec oblaluri taurorum et arietum [tura,
victimas, nec sabbali otio dormiemus. Quod et miilti Qui coram comperta docet, cum visa loquatur.
noslrorum, et praecipueTertulliani liber qui inscri- VII. GENNADIUS in e Catalogo de Viris illustribus,
bilur De spe fidelittm,et Laciantii Instituiionum vo- quemscribibatcircaannum 494 (, sub numero19 :
lumeo seplimum pollicetur, et Victorini Petabio- Severuspresbyter, cognomentoSnlpicius, Aquita-
nensis episcopicrebraeexposiliones, et nuperSeverus nicoeprovinciie, vir genere et litteratura B nobilis,
noster in Dialogo, cui Gallonomen impostiit: et ut et pauperlalis atque humilitatis amore conspicuus,
Groccosnominem, et priiiiumextremumque conjun- charus h eiiam sanctorum virorum MartiniTuronen-
gam, Irenaeuset Apollinarius. sis episcopi, et Faulini Nolensis, scripsit non con-
IV.URANIUS presbyterin epistolaad PacatumDeObiluC f temnenda opuscula: nam epistolas ad amorem Dei
S. Paulini, scripta anno 441 aut panlo post: et contemptum mundi hortaiorias scripsitsorori suae
Marlinusaulem vir per omnia aposiolicus, cujtis multas, quse » el notaesunt. Scripsit ad Paulinum i
c Vila ab omnibus legitur, Galliarum episcopos proediclumduas, et ad alios alias : sed quia in ali-
ftiit. quibus eliam familiaris necessitas inseria est, non
V. PROSPERI ACJUITANI ChronicumPitlmanttm, quod digeruntur. Composttit et Chronica; scripsit et ad
desinit in annum 404, ad annum Arcudiiet Hono- mullorum profecltim Vitambeati Martini monacbi ei
rii ix : episcopi, signis k et prodigiis ac virlnlibus illuslris
Severus,ex disciplinn sancti Martini, ejus vitam viri: et collaiionem Postumiani et Gallise medianle
Iribus explicat libris. et judice de conversalionemonachorumOrienlalium
a Vide Tillem. in Vila S, Ambrosii §2. logis, in altero postponitur hoc de Sulpicio Severo
b Ex bis vcibis jure possumusarguere et cognilam testimonium : ilem cum aliis libris impressis.
et in pretio habilam fuisse S. Augustino S. Martini r Vide Norisium Hist. Pelag, lib. n, cap. 16.
Vitam a Severoscriptam : netjite laoien vertim esse K Lilteratiira: ita Venelus, el ita legil Pastrengus:
comperioeurn in epistolis suis Severi ineniionem, favcnt Capilularis.el Brixianus, qui habenl littera :
alii|iiandofecisse: nam qriodin oinnibus fere Severi et ita legiiur in editioneParmensi annil480Operum
editionibus ejus teslimonium producitur ex episl. J) 1 D. Hieronymi. Ea voce usus Gennadiuset in Pru-
205, niliil moror: in comperto enim est eam epistn- dentio, Vir smcularilitteratura eruditus. Vulgat. ha-
lam Augustinofalso ascriptam, quod vero alii, ii(|ue benl litteris.
non igoobilesscriptores, Labbeus, Builletus, Natalis h Eilitio Gennadii Hamburgictirala a Joanne AI-
ab Alexandro,epistolamejusdem25 citant, eodem- berlo Fabricio, quam sequitur editio Hieronyniiana
que lernpore annotani eam qute imm. 205 praeno- Veronensis, habel clarus... notitia, contra mss. et
latursupposititiam esse, profectograviier allucinan- impressorum fidem.Sic Hieronymuslib. de Vir. 11-
liir : nullibi enim, quod cojnperiam, in epislolis lustr. in Serapione, Charus Antoniimonachi;etTer-
AiigiislimisSeveri ntistri meminit, ct saue in anii- lullianusde Pceiiitenliacap. 9 : Charis Dei adgenicu-
quis editionibus, ad quas provocat Bailletus, epist. lari.
r ("onjunctioel, quse abest ab editione Hamburg.
xxv ne quidem Augustini est, sed Hieronymi.
< liseoaulem, non alia certe ab ea quam Severusi et Veronensi, habetur in Cap. et in editione Par-
edidit. mensi.
d Pro srmifes. i Ad supradktum PaulinumNolanumduas. Cap.
e Collatione facta cum tribus mss. codicibus, Brix. cum Parm. edilione; qureciini Veneto librn, ct
primo anliquissimoCapituli Vcronensis, in quo ha- aliis impressis proemiltitet: el ad supradictum.
beturinleger liber ejusdeniGennadiijalleroBrixiano,, k Et prodigiisin Brix. non apparet.
et lertio Venetp, in quurum primo pr&uniltilurDia-
87 SULPICIUSSEVERUS. 88
et ipsius Martini habitara in Dialogispeciem a dua- A Deferor ecce freto, fugiunt et littora visum :
businconcisionibuscomprehendil: inquarum priore Remigel hic Gallus, Marlinus vela gubernet.
refert suo temporeapud Alexandriamb.synodoepi- XII. GREGORIUS TCRONENSIS Hisr. Franc. lib. r ,
c
scoporura decrelum, Origenem et caulius a sapien- cap.. 7 :
tibtis pro bonis legendum, et d a minus capacibus Iloc vero k liolocauslum in monte Calvarioe, quo
pro malis c repudiandum. Hic in senectiiie sua a Dominus crucifixus est, oblnlum fuisse , Severus
Pelagianis deceptus, et agnoscens loqtiacitaiis cnl- narral in Chronica.
pam, silentium usque ad mortein tenuit, ul peccalum IDEM lib. it Hist. Franc, in Prommio :
f
quod loquendoconlraxerat, lacendo penilusemen- Sic et Eusebius, SeverusHierooymusque in Chro-
daret. nicis, atque Orosius, et bella regum et virlutes mar-
VIII. GELASIUS in concilio LXXepiscoporum, Decreto
lyrum pariler texueruol.... Venientes ergo per ante
de ApocryphisScripiuris edito anno 496 : dictorum auctortnn hisiorias, ea quoe in posterum
Opuscula Postumianiel Galli apocrypha. acta sunt, Domino jubente, disseremus.
IX. VIGILIUS TAPSENSIS, qui floruii sub fmemswculi v
non interpres sed auctor dispulalionisAlhanasiicon- IDEMHist. Franc. lib. x, cap. 31 :
tra Arium, in Prowmio: gB De cujus (S. Martini) vita Ires a Severo Sulpicio
Sed si illud recolat, quod in Chronica sua bealse libros conscriptos Iegimus.
memoriae B Sutpicius severus posuit, dicens ; Duo IDEM lib. i Mirac. S. Martini:
Arii lumquamduo serpenlesex uno ore tibilabanl; duos Multi siml qui virlutesS. Martini vel stanle versu
Arios fuisse evidenter reperiet. vel stylo prosaico conscripserunl, de quibus primus
ille Severus Sulpicius, cui tantus fervor amoris fuit
X. EUGIPPIUS presbyter, discipulus S. Sevcrini Nori-
in Sanclum Dei, ut eo adbuc degente in sscculo
corum apostoli, in ejus Viia, quam scripsit ut ipse
de mirabilibus vitoe ejus scriberel :
lestatur in epislola ad Paschasium diaconum, bien- unum librum
beaii viri duos libros
nio posl consulatumlmportuni, idestCoss.Felice et exinde post iransilum
Secundino, anno Christi 511 : scripsit, quos Dialogos voluit vocilari; in quibus
nonnulla de viriuiibus eremilarum anaclioretarum-
Severus qnoque Sulpicius refert ex relatione Pos-
que, refcrente Poslumiano, insertiit : sed in nullo
tumiaui, virumqtiemdam magnisvirlutibus signisqueJ inferiorem nostriim poluit reperire Martinum, quem
mirabilem, ad expelleudaoi de corde suo jactantiae 5
apostolis sanctisque prioribus exaequavit, ita ut
vanitalem quato iiicurrerat, exorasse ut, permissaio1 etiam diceret, Felicem quidemGrmciam,quw meruit
se niensibtis quinque diaboli poleslatc, similis liis3 audire
Q Apostolum prwdicanlem; sed nec Gallias a
lieret quos ipse curaverat. Cltrislo derelictas, quibus donavil Dominus habere
XI. VENANTIUS FORTUNATUS, qtti postea fuit Pkta- Martinum.
vensis episcopus, in Vita Martini scripta anle an- IDEM in epislola prmmissaquatuor libris de Miraculis
num 570, tib. n, vers.467 el seqq. : S. Martini episcopi :
h
Cujus prosaicus cecinil prius acta Setierns Miracula illa qute DominusDeus noster per bea-
Versibus intonuit Paulinus deinde beaius : lum Marlinum anlislilem suum in corpore posilum
*
jEquiparare valens illusiris uterque relator, operari dignatus est, quolidie ad corroborandam
Maleiia victi sed et ipsi carmine cedunt. lidem credentiuni conlirmare dignatur. llle nunc
El lib. nr, vers. 10 et seqq.: exornans virtulibus ejus lumulum, qui in eo ope-
Ante per Adriacos lluctus dare vela videbar ratus est cum esset iu niundo ; el ille |iraebet per
Cum duce Sulpicio, bene cujus ab ore venusto eum beneficia Cbristiaois, qui misit tuuc praesulcm
Martitii sacros dulcisslyliis ediditactus, genlibus perituris. Nemo ergo de ante aclis virtu-
Quos ego sub geminis claudo pede curro libellis. tibus dubitet, cum preesentium signorum ceruit mu-
Et pauloinfra : nera dispensari, cum videt claudos erigi, csecos....
Dum tamen alla peto, resonet mihi Gallusio aure j) Ego vero fidem ingerens libri illius ' qui de ejus
Gesla beata viri, i qua mitiget uoda lumorem, vilaab anterioribus est scriptus, praesentesviriuies,
Et seroione viam relevet sale fabula dulcis. quaiilum ad memeriam recolo, memoriae iu ppsle-
a Miroeus,Fabricins et alii; in tribus incisionibut:r: habent pccnitens,ex cod. Corbeiensi; cujtis variantes
male : duabus in concisionibusesl in Cap. ct Parm. (i. leciiones habes in Tom. II editionis Parisiensis S.
edilioue, quibus suffragantur Brix. et Ven., iu dtta- i- Hieronymi.
but concisionibus;al. edit., duabus incisionibus. s Sed verba citata non sunt propria Severi. Vid.
b Edit. Hamburgensis el Veron., in tynodo. Male le Histor. Sucrmlib. n, cap. 55.
alii quidaoi libri impressi, apud Alexandrinamsyno- o- h Marlini.
dum epitcoporumdecrelum. i Lege votens.
c Et caulius. Et est ex Cap. et Brix, Parm. edil. et i Forte quo.
aliis. k Loquitur de Abrahse sacrificio. Sed Iiic locus
d In Cap. Brix. mss. et edil. Parm., a minus ca- a- non habeiur in Severo.
pientibus. 1 Vel Severi opusculi singillatira bis verbis in-
8 Hamburg.et Veron. edit., refutandum: sichabel el dieat, vel Severi, Paulini ei Fortunali opera in
et Ven. Iiber. unum volumen compacta.
1 Ita libri omnes prreter Hamburg. ci Yeron. qiii ui
89 DE SULP. SEVEROVETERUMTESTIMONIA. 90
rum, Dominoj'ubente, mandabo.... Ulinam Severus,X A.Paires Nicseniconcilii honorabilem fuisse, alque
autPaulinus viverent, aut cerle Fortunatus adesset, ab apostolica sede cum Victore elVincentio presby-
qui ista (Miracnla S. Marlini) describerent! teris deslinaium, ° qui et Hispanus usque ad tempus
JDEHlib. r de Mirac. S. Martini cap. i, in fine : Constantii principis in corpore legilur permansisse.
Sed et si ad Severi recurramus historiam, ipsa Hic lamen in extremis suis satis pueriliter desipuit,
hora cumsibi scripsil a in libro Vitsesuoefuissere- ut SeverusSulpiciusin Chronicissuis teslatur, asse-
velatum. rens quod Constanlius imperator numerosissimuin
IDEM lib. n de Mirac. S. Mart. cap, 32 : Ariminenseconciliumab eo contra calholicam fidem
Cum talia miracula, quoe scripsimus, quotidie congregaium Arianse boeresi subscribere conipu-
cernamus, quid illi miseri sunt diclnri, qul Severum lisset. Undeeliam, etc.
in Vila sancli antistitis mentitum esse pronuniiant? XVI. Ex Collectione hislorica chronographica ex
Nam audivi quemdam nequam, ut credo, spiritu Idatio , collectorequodam Gatlo, Carolo magno
replelum, proloquentemnon polnisse fieri, ut oleum compari :
sub Martini benediclionecrevisset: sed nec hoc, Anno' undecimo regniArcadii Martinusepiscopus
quud elapsa ampulla, super straium marmoris ccr- Spirilu sanclo plenus et vir apostolicus transiit ad
ruens, persiiiisset illoesab. J Dominumcarne deposita : cujus vitam et mirabilia
B
IDEM ibidem,cap. 49 : quse fecil, SEVERUS VIRSUMMUS, discipulus ipsitis,
Veoeral dies feslus solemoitalis beati, in qoa ca- qui et Clironica, alia quam haecsunt, ab initio Ge-
lerva populorum mulla concurrerat.... Denique nesis apertissime scripsit «.
Sacerdolibus qui advenerant, ad agenda solemnia XVII. Martyrologium RHABANI, ex tom. II part. n
procedentjbusjcumleclor, cui legendi erat officium, Thes. Monum. Eccl. Henrici Canisii, ad an-
advenisset, et arrepio libro Vitamsaucii coepisset num 804 :
legere Confessoris, etc. c. Novembrisiti idus. Deppsiiip beati Mariini Tu-
XIII.JONAS monachusBobiensis, feremqualisS.Colum- ronensis Archiepiscepi et Confessoris, cujus vita ct
bano abbati, qui obiil anno 615, cujusque vilam doctrina per miracula quae Dominus per eum fecil,
scripsit, qum habelur smcnto n Benedict. apud P. pene omnibusfidelibus clarct, nec necesse esl ali-
Mabillon. et nonnihil inierpolataapud Surium; in quid hic inde a nobis commemorari, quia ipsius
Prwfationeillius Vitmhmchabet : vitam, virtutes et signa Sulpicius Severusliiculenlo
Beatiis Aihanasius Anlonii, llieronymus Pauli et; sermone manifeste descripsit; nec non et Gregorius
Hilarionis, vel caelerorum quos cullus bonte vitre ejusdem urbis episcopus in Miraculorum libris plc-
laudabiles reddebat; Postumianus vero , Severuset, C 1 nissiine disseruit.
Gallus Marlini egregii pastoris, nosiris eorum nie- XVIII. ADOViennettsisin Chronico,quodperduxit ad
moriam tlimisere sreculis: plerique aliorum, etc. annum874.
XIV. lnPrologo VitmS. Projecli episcopietmartyris, Severus presbyter b , cognome.nto Sulpicius,
cujus morteinSigebertus anno 670 consignat, auc- Aquitanicoeprovincias, vir genere el litteris no-
tore comtaneoanonymo. bilis, eipauperlaiisaniorecouspicuus, chams etiam
Sed ut ad sacros veniam anaclioretas, atque con- sanctorum episcoporumMartini Turonensis et Pau-
fessores, beatus Athanasius Alexandrinus episcopusi lini Nolani, morilur. Hic in senectiile sua a Pela-
Anionii, sauctus vero et eruditissimus vir Hiero- gianis decepttts , et agnoscensloquacitaiis culpam ,
nymus Pauli et Hilarionis, vel coeierorum quos; silentium usque ad raorlem tenuit, ut peccalum
cultus bonoevitse laudabiles reddebat, etlidit acla : quod loquendo contraxerat, tacendo penitus emen-
Postumianus vero, Severusel Gallus Martini egregiii darel.
vitam suis edidere schedulis... Jonas etiam nostroe ! XIX. S. ODOAbbas
memoriselempore vir eloquens vitam beati Colum- Cluniacensis,qui obiit anno 842,
bani et discipulormn ejus Athalae,Eustasii et Ber-" Serm. i de combustioneBasilicmbeati Martini, qui
tulfi luculentissime edidit. habetur tom. XYll Bibl. PP. pag. 266 :
D
XV. Ex Epitome Canonum,quam Adrianussummits s Quem (S. Martinum) sicut de ec perhibetiir,
Pontifex Carolo magno Romm obtulit anno cir- usquequaque Deus mirificans, eliam in hec glori-
citer 774 d. ficat, quod l omnis qui de illoet prosaice el raetrica
Sciendum est aulem, hunc Osium inter cccxvmi sive etiam rhylhn>icescripserunt, et sancli et periti

a Al., cum tibro: et melius. Si legamus in libro,, annolavit Sirmondus.


indicat epistolam ad Aurelium. 6 Forle, qui in Hispaniis.
b llabentiir liaecduo miracula Dial. m, cap. 3. f Alii legunt decimoquinto seu xv. Vide Tillem.
Hos Dialogossub Vita S. Martini comprehendil, utI in Martini Yita, net. 12, col. 781.
vidimus et epistolas comprehendere in Tesiimooio j s Hunc loeum prse oculis habuerunt Vossius
superiori.
<•Hnic adde cap. 29 ejusdem libri u, et cap. 42l aliique, qui Idatium scrihunt laudasse Severum :
ilaque Tillemontiusloco supra cilato scribit : Mais
lib. in, quibus locis de libro Severi agi videtur. je rfai pu trouvercet endroildans Idace.
. a lta ifl cbllectiorie Conciliorum, et in Antiquis; h Ha;comnia ad verbum ex Gcnnadio.
Leclionibus Cauisii lom. II. Vide tamen quse iiiici > Lege onines.
91 SULPICIUSSEVERUS. 92
fuissc , et dulci admodttm ct <ongruo elrquio no- A nico, quodad annum usque 1112 perduxil, hmc habet
sctiniur quaca perlttlerunt edidisseb.' ad annum399:
Florebant io Ecclesia hoc lempore saocti et docti
XX. IIUGOarchidiaconus Turonensit in Dialogo de
viri JoannesClirysostomiis .... in Aquitania Severus,
qttodam miraculo qttod conligit in tramlalione S.
qui vilam S. Martitii et multa alia scripsit; qui in
Martini, qtiemDiatogumscriptum vult Mabillonitts seuccta a Pelagianis scducttis , silenlium usque ad
post annum 1012, upud eumdem MabilloniumAna- morlem lenuit, tacendo corrigens quod loquendo
lectorttmtom. 1:
pcccavii.
Sfid ul ad Marlinum recurram , habet et ipse vir- XXIV. S. ULDARICUS in collectioneAntiquiortim con-
tiitum suarum egregios inlerpreles, licet et lias ipse stieiudinum Cluniacensis Monasierii concinnata
occultare malucrit; habet, inquam, Paulinuni, virum anno 1110, hwc habet cap. 45, quod est de Festivi-
apostolicum , Fortuoaliim , Severttmet Galluin , qui tate S. Martini, etc.:
isti Mariinum usque ad extremos mundi cardines, Cujiis Vita cum sil luculenlo slylo composita , et
velut evangclici lestes, tliffuderunt. de ipsius adeo virlulibus admiranda, SS. Palres nos-
XXI. IIERMANIISCONTRACTUS i»iChronicojuxta editio- Iri, sicut in Assumptione S. Marise, iia hic qnoque
nem Canisii Antiqu. Lectiott. lom. III, parl. l, qttod B13nolueruni , ut in ejus (Martini) Deposilione aliud
perduxit ad annum 1054 , hwc habet ad atinum Evangelium pronuntiaretur, vel alia Homilia, qttam
397: ipsa Vila legerelur d.
Sanctus Martinos Ttironnrum episcopusppst multas XXV. HONORIUS AUGUSTODUNENSIS , qui floruit circa
virlutes migravit ad Domiiiiim anno selatis LXXXI , annum 1150, lib. n de Scriptoribus Ecclesiasticis
episcopatus vero xxvi, cujus virtutes et vitam Sulpi- cap. 19:
citts Severus egregio edidit stylo. Severus presbyter, cognomento Sulpicius, Aquita-
Ex eoilemChronicojuxla Urstisiims. a Pislorio edilo nicaeprovincitr, vir genere et liiteris oobilis, scripsil
tom. I Scriptorum rerttm Germanicarum,ad annttm vitam Martini Turtmensis episcopi et Paulini Nolen-
390: sis e , et sorori siuc epislolas mulias horlatorias ad
Hoc tpmpore S. Martinus , Ambrosius episcopi, amoremDeiet coutemptuin mundi; scripsit et ad Pau-
Hieronymus presbyter, JoannesCbrysoslomus, Au- linnm tluas, el ad alios alias. Sub Arcadio claruil.
gnstinus et Severus, aliique quamplurcs doclores XXVI. S. BERNARDUS ClarwvallensisAbbas ,qui obiit
claruerunt. amo 1153, Strmonem quem hubuitin festo S. Mar-
lbidem ad anmtm597 : tini, Severiverba usurpat smpius, et ipsius nomen
SanctiisMarliiius episcoptis migravil ad Dominum C ( exprimit, cttm dicit:
anno retatis LXXXI , episcopattts vero e xxn , cujus Audi vero mansuelndinem ejus , suo illo Sulpicio
vilam et virtules Snlpiciut Severttt egregie com- sic scribente : f Tantam adversus omnes injurias pa-
posuii. tienliam assumpserat, ul cum esset summus Sacer-
XXII. PETRUS DAMiANr, qni floruit circa attnum 1070, dos , impiine etiam ab itifimis clericis Irr-derelur ,
insermone de S. Martino: nec propter id eos aul loco umqiiam amoveril, aut
Nobilis ille confessor, sacerdotum gloria , gemtna a sua, quanlum in ipso fuit, charitate repulerit.
pontificuin, clericorum furma , lumen monachorum, XXVII. CHRONOGRApnus SAXOa Leibnitziocdittts, qui-
solemoem diem universitati nosirse proefixit.Ilicestl que ad annttm 1188 annales suos protulit, proinde-
Martinus miraculorum poiestaie soblimis, t|iii lerra- que illo ipso tempore vixissecredi polest, pag. 84:
rum orbem lumine suoe cognitioois implevit. ^Egyp- Annus Doinini ccccvn, Arcadii et Honorii ix, Se-
tns , religionis mater et eremilarum fecttndissimai verus viiani S. Marlini eleganler scribit.
nutrix , Martinum tanlis filiis posuil in exemplum. XXVIII.GUIBERTUS MARTINUS abbas Gemblacensis,qui
Crevit in imuiensiiin fama nominis ejus, el ausa estt omio 1208 obiisse dicitttr , in elogio scu apologia
in ipsam aposiolorumirrumpere dignitatem,quorum) Seueri , qvm habetur apud Boll. 29 Jannar. pag.
manus tractaveruni de verbo viiae, qui filium homi-. ]D 968 el seqq.:
nis inter filios homiuum felici vocis officio divulga- Sulpicius Severtts, primum beali Marlini discipu-
runi. In omnem lerram pervagata esl memoria tantii lus, post Bitnricensis arcliiepiscnpus, juxla Ginna-
ponlificis , el ubicumque resnnat fides Christiana , dium in libro quem de viris scripsil illustribns, immo
sooatviia Martini. Etpost pauca: Acius ejuset vitamd sicut ex gestis ejus palet, qtta^in Majori-Monaslerio
SEVERUS INSIGNIS ORATOR ita suo nobiliiavit elnquio , positus legi, ex Aquilanitc parlibus oriumliis fuit, et
ut et liistoriam relatione |)lena veriiate proponeret,, lam disciplinis lilieraliuin artiiim quaos gcneris no-
et rbeloricis legibus mullipliciler iiisigniret. bilitate elarus enitnit. Itaqne gcmina simul et pro-
XXIII. SIGEBERTUS GEMBLACENSIS monachus in Chro- sapTe et sapieniiic ac scientire pracpolleiisgloria ,

a Lege protulerunt. Turonensi constal ex Gregorio Turonensi.


b ln eodeni sermone plora ex Sevcro e Nolat Aubertus Miroeuslabi Honorium , dum
dccerpit, ,
iisdem ut plurioTiimverbis traoscriptis. scribil Severum Panlini Vitam scripstsse.
c Lege xxvi. f Haecverba habentiir in Viia S. Martini propc
|' Leciam olim foisse Vitam S. Mattiui in ccclesia
a lineni.
Or, DE SULP. SEVERO VETERUM TESTIMONIA. 94
quodquc inter hujusniodi liomioescapot est, medio- iA credatur toli sanclae Majoris-Mnnastcriimtiltitudini,
critatis virtute coospicuus, cum ad viriles mediae quae sacrae depositionis cj'us solemnia festivo qttot-
cclalis excrevisset annos, ut vir prudens , mundum annis concelebrat officio: cujus celebritati ipse
in maligub posilum esse perpendens , et secundum quoque apud eos degens et semel et iterum interfui,
carnemvivere velsapere mortem et stullitiam depu- et hanc cum caeterisfratribus ctimnonnnlla devoiione
tans , relicta domo et cognatione, rebusque propriis iv kalend. Fehruarii, tn agiiur, percolui. Habeatur
in usum pauperum expensis , ad beatum Martinum ergo, ut dignum est pro aucloritale, lantse lides ec-
se contulil; a quo officiose ei grate susceptus , ejus clesiae , el contrahat et oppilet os suum iniquitas ,
se discipulatui incuuclanler subdidil, et ctim eo in quse confessionem et pulchritudinem , quam dedit
proedictoMaj'ori-Monasteri(i,donec carne exuerelur, Dominus sancto sno et excelso in verbo glorise, pro-
vir sanctus familiarissime conversatus est. Recepto caciler illi nitiiur abrogare. Gratias tibi ago ,doc-
denique inter coelisecrela beatissimo Marlino, Sul- trixviaruin Dei omnipotens sapicntia , quaa in eo
jiicius isle Severus, qui ejus discipulalui totussemper vicisti maliliam , dclapsumque in foveam el in vin-
inlioeserat.cellam Patris per quinquenniuin, hxredi- culis peccati posiium non dereliquisti; sed in fraude
late videlicet, prseclarepius hcereset liabiiator obli- circumvenieulium illi assistens, a peccatoribus gra-
nuit. Quem , scilicet Sulpicium, quamvis admodum B 1 li» tuoe adversariis liberasti eum , taniaque subli-
renitenlem, Bituricensis clerusinde extrahens, sanc- masti gloria, ut inter filios ejusdem gratise compule-
litate et scientia viri, pariterque amoi e ductus beati lur, et inter sanctos sors illius sil. Cseterumne quis
Maitini magisiri ejus, archiepiscopum sibi sublima- de ignoraniia lallattir, et me quoque deceptum sanc-
vit. Quod a Pclagianis seducius in aliquo a regula titatcm alterius alteri arrogasse causetur; neverit
orthodoxaj fidei exorbitaverir, nusquam omnino nisi hunc alium , et alium illum esse Sulpicium , cujits
in solo legi Gennadio, quinescio utrum boc alicubi feslivilas xvi kalend. proescripti niensis Februarii in
ei ipse logerit, an ex sola fama, quoe facia el infecta nonnullis ecclesiis celebratur: ambos lamen unius
luquitur, didicerit, illud tamen fideliter credo,hunc ejusdemque civilatis Biluricensis fuisse archiepisco-
ejus errorem apud pium judicem Christum, qui pce- pos; et hunc quidem ob distinctionem alterius Sul-
nilentibtis clementer igooscit, ipsius meriia non picium Severum , illum vero Sulpicium Pium appel-
minnrasse, sicul in Kcclesiavidemus gloriam sancti- lari. Inveniet auteiii ei diligens annorum suppotalor
latis ejns non obscnrasse; cum auctor idem qni hunc illo multiim superiorem lempore , cum iste
referl deceptum , lestetur et correcluni, dicens , beati Martini.qni terlius Turonicse prseseditecclesiae,
illum pcenitenliam sibi ipsi imposuisse , ut scilicet ille diebus S. Grcgorii, qui nonus decimus eamdem
silentium usqtte ad moricm tenerel, quateniis tacendo G C rcxit ecclesiam , cxstiterii. Sulpicius igitur noslcr
I enitus emendarei qtiod incaute loquendo deliquis- iste insignis et eiegans, studiorun) et operum beatis-
sct. Et lioc eo inagis sil mirum necesse csl, quod simi Marlini conscriplor, non reprehensionis elogio,
cnm esset clarus genere, subliniisdignitate, cpisco- it'd stimmo laodis tligous prscconio censealur , qni
pus iifficio,ac per boc pluribus se debens, puhlicum splendidissimam gemmam aureo luculenti sermonis
desereret, secreium peteret, atque carccrali latebra circumdans eloquio, lam pracclarum lamque polilum
sejirsedamnans, sioiulque vigiliis, fame et frigoribus in ntedio Ecclesiae speculare porlabat, ut omiies
carnem macerans , in spiritu humililalis et animo boni iemulatores,t|ui sni sollicite curam gerentes in
contrito Deo satisfaceret. Proinde quis.nisi de Christi veritate salvari cupiunl, in iilo quid vilandum, quid
pietate diffidens , non dico de ejus saltite, sed de appeiendum.et undeplacenduin sitDeo.limpidissime
inaxima ejus sanctitate dubilarc jam audeai? Fidelis perspiciant.
scrmo , et omni acceptione dignus. Et quidni illa XXIX. Ex Chroniro Turonensi , quod in annum 1222
tacilurnitate solitaria ad diligendum Deum intra se desinit, apttd Martene tom. V VeterumScriplorum,
ci-ncalesceret c«r cj'us?quidni in meditatione ejus etc. pag. 925:
exardesceret ignis compuociionis (quidni, tiumnoii S. Florentius abbas claret.... claret et S. Manri-
J-
nisiadhoc vacai.revocaretur dolor olfensionis sttae)? lius
Andegavensis episcopus .... Sulpicius maximus
Quo scilicel igne in camino divinre probationis exa- et Gallus , et Poslumianus , et Clarus , et Brictiiis ,
niinaius Tet fonte lacrymarum, quibus per singulas beali Martini Turonensis
discipoli.
nocies , id est recordationes ejusdem offensionis ,
siratumconscientiserigabat.com byssopopurgatoria XXX. Anonymus in Prologo S. Pattlini, ex codiee
htimiliationis aspersus, profecto nrundalns esl a de- Cluniacensiapud P. Le Brunium in Testimohiis:
lictp maximn, et super nivem dealbalus. Itaque quo- Paulinus sanctus Nolanoecivitalis episcopus , ge-
dammodo traosiensper igoeoiel aquaoi.optimo lem- nere Aquitanus, dignitaie vcro generis urbis Romse
pore eductus esi in refrigerium. Proinde lignum istud senalorclarissimus,exemplomaximeet procdicatione
ft'HCliferum,etsialiquando subripiente venlo failaciae beati Mariini Turonensis episeopi, et Delphini Bur-
ad Aquilonemiransiil, non ibi cecidit nec ibi lenian- degalensis , una cum Severo Sutpicio rrquc ntibili et
sil; sed rursus flante Deo regyralum ad Austrum , lilteralo virp, ex laica ei conjugali vita ad perfeclio-
ibi in fine cecidit, ibique sine fine permanebit. Si nis Chrisliananpanperiem ditissimam animalus.om-
nmem assenioni mei solius super his non creditur, ijem pornpam et luxum saeculi calcans, quacumqtie
95 SULPICII SEVLRI 96
in hoc sscculo possidebal, juxta Domini prseceplum /\ (Marlini) abundantiam , qua semper totus affluxit ,
vcndidit et pauperibus erogavit. et originis nobililalem a Severo primo vitae ipsius
XXXI. Hittoria Seplem Dormientittmapud GREGORIUM scriptore proetermissam,quam propter, elc, stylum
TURONENSEM col. 1726 novistimweditionis: moverimus.
Nec minus propter osleodendam et chariiatis"ej*us

SULPIGII SEVERI

CHRONICORUM,

QVM VULGO 1NSCRIBDNTUR

HISTORIA SACRA,
LIBRI DUO.

PROLOGUS.

I. Res a mundi exordio Sacris Litleris edilas B ecclesiarum intestinis periculis lurbata omnia locu-
breviter constringere, etcttin dislinctione lemporum lurus. Caelerum illud non pigebit fateri, me, sicubi
usque ad nostram memoriam carptim dicere ag- ratio exegit, ad dislinguenda lempora coniinuan-
gressus siim ; multis id amestudioseefflagitantibus, damque seriein usum esse hisioricis etbnicis, atque
qui Divina, compendiosa leclioue, cognoscere pro- ex his, qu.e ad supplemenlum cognitionis deerant,
perabant. Qtiorum ego voluiitatem seculus, non pe- usurpasse; ut et imperilos docerem et litteralos
perci labori meo,quin ea quse permullis voluminibus convincerem. Yeriimtamen ca quse de sacris volu-
prscscripta continebmtur, dunbus libellis concln- minibus breviala digessimus, non ita legeniibus
derem ; ila brcvitati studens, ut petie nihil gestis auctor accesserim, ut prmtermissis illis unde haec
sub luxerim. Vistimatitem niilii est non absurdum, derivata sunt, appetantur; nisi, cum illa quis fami-
cum usquead Christi crucem, Apostolorumqueacius liariier noverit, hic recognoscat qure ibi legerit.
per Sacram Uisloriain cucurrissem, etiam postgesta Elenini universa divioarum reruoi mysteria non nisi
connectere; excidium Hierosolymoe,vexalionesque ex ipsis fontibus hauriri queunt. Nunc initium nar-
populi Christiani, et mox pacis lempora, ac rursum randi faciam.

LIBER PRIMUS.

II.Mnndus a Dominoconstitulus est abhinc annos iG traditur, nec lamen nomen refertur occisi : quod
jam pene sex millia, sicut processu voluminis islins quidem fuluro mysterio fuisse prsemissuma pruden-
digeremus : quamquam inter se parom cooseotiant tibtis oestitnatur. Igitur Adam, post neccm fllii mi-
qui raliooem lemporum investigatam ediderunl. nnris, Setb filium procreavit, cum jam irice^imum et
Qttod cum vel Dei nuiu, vel vilio vetustalis eveniat, ducentesimum annum oetatis implesset. Vixit autem
caltimnia carere debebit. Muudo autem condilo , annos ip ccccxxx. Seth vero Enos, Enos Caioan,
homo factus est. Viro Adam, mulieri Eva oomco Cainan Malaleel, Malaleel Iared, Iared Enocli ge-
fuit. Sed consiiluli in Paradiso, cum interdictam nttit, qui ob justiliam trauslatus a Deo iradilur.
sibi arborem degusiassent, in noslram velut exsules HujusflliusMathusaladictus est, qui Lamechgenuit,
terram ejecti sunt. Deinde ex his Cain atque Abel ex quo Noe natus, justitia cgregius, et prae cseteris
nascuntur.Sed Cain impiusfrnircm inleremil. Filium mortalibus Dotninochartis acceptusque. Qua tem-
Enoch habuit, a quo primum civiias condita est, peslate, cum jam liumanum genus abundaret, an-
auctoris nomine vocitata. Ex hoc Irad , alque ex eo geli, quibus ccelum sedes erat, speciosarum forma
Maviael nascitor. Ilic Mathusalem filium habuit; virginum capli, illicitas cupiditates appetierunt; ac
isqne Lamech genuit, a quo juveriis quidam rjccisns naUirocsurc originisque dejjeneres, relictis superio-
97 IIISTORIA SACRA. LIB. I. 98
ribus, qtiortim incolaeerant, matrimoniis se morta- A £ habitatio fuil. Inde apud Charras una cum patre di-
libus miscuerunt. Ili paulalim mores noxios conse- versalus est. Qua lempestate admoniius a Domino,
rentes, humanam corrupere progeniem : ex quorum domiim, patriam ac patrem relioqueos, assompto
coilu Gigantes editi esse dicuntur, cum diversae Lolfratris filio, io terram Cbananaeorum profectus,
inter se naturse permixtio monsira gigneret. in loco cui Sichem nomenest, consedit. Mox an-
III. Quibus rebus offeusus Deus, maximeqtie ma- nonccinopia.^Egyptumconcessit,ac rursuni reversus.
litia hominum, quae ullra modtim processerat, de- Lot prae muliitudine familire a pairuodigressus, ut
lere penitus humanum genus decreverat. Sed Noe, laxioribus vacure tum regionis spaliis ulerenlur, in
virum justum, vita innocens destinalac exemit sen- Sodomis consedit. Id oppidum infame incolis, viris
tentiie. Idem admonilus a Dpminpdiluvium lerris in viros irruenlibus, atque ob id invisum Domino
imminere, arcam immensse magnitndinis ex lignis fuisse traditur. Ea tcmpeslatereges vicinartim gen-
cenlextiit; acbilumine illitam impenelrabilem aquis tium in armis erant, cum anlea nullum inter morta-
reddidit: qua ille cum uxore ac filiis tribus et to- les cerlamen fuisset. Sed adversum hosqni bello
lidem nuribus est clausus. Volucrum etiam paria , vicina tentabanl, reges Sodomorum, Gomorrhseo-
ilidemque diversi generis besliarum, eodem clau- rum vicinarumque rcgionnm inprseliom erumpuot;
slro recepta; reliqua omnia diltivio absumpta. Igiltir B| primoque impetu fusi, victoriam concessere. Tum a
Noe, cum jam imbrem destitisse, ac quielo in saloi victoribus Sodoma direpla, prsedoe hoslibus fuit;
arcam circumferri intelligeret; ratus id quod erat, duclusque Lot in captivitatem. Quod cuin Abrani
aquas decedere, corvum primum explorandae rei ccmperisset, propere armalis servis suis, numero
gratia, eoquc non revertenie (ut egoconjicio, cada- trecentis decera et oclo , reges victoria feroces,
veribtis delento) emisit colttmbam, quro cum consi- exutos procda arraisquc in fugam compulit. Tum a
slendi locum non rcperisset, reversa est. Rursum Melchiscdechsacerdotebenodiclusesi,eidemque de-
remissa, foliumolivaeretulit: manifeslum indicium, cimas prsedoededil : reliqua hisquibuserepta erant,
nudari cacumina arborum. Terlio demura emissa, reddidit.
non rediit : unde animadversum, aquas deslitisse. VI. Per idem tempus Abrse Dominus locutus est,
Iia Nee arcam egressus est. Id gestum a mundi ex- mulliplicandumquesemen ejus, sicut arcnas maris
ordio, post annps, ul ego comperio, i! cc duos et stellasque cceli, spopondit; peregrinumque ejus se-
quadraginla. men prredictum futurum, ac posteros in hoslili solo
IV. Ac primum Noe aram Domine slatuit.hoslias- per quatlringcntos annos laturos servitium, postea
que ex volucribus immolavit. Mox a Domino cum libertati restituendos. Tunc ei atque uxori ejus ad-
flliis benediciiur, praeceptumque accepil, ne san- C | jectione unius liitersenotneii imniiitalum : ita nunc
guine vesceretur, auisanguinem liominis effundcret: ex Abram Abraam, ex Sara Sarra dicitur. Cujus
quia niuudi primordia, mandali islius liber, Caini quidem rei non inane mysterium non est hiijus
maculaverat. Igilur vacuo tum saecttlo, ex filiis Noei operis exponere. Eodem tempore Abrare lex circuin-
Sem fuil. Tres enim habuit, Sem, Cham, Japbelh. cisionis imposiia est. Eratei auiem ex ancilla filius
SedCham, quod sopilum vino pairem riserat, male- Ismael. Et cum ipse essel annorum cenlum, uxor
dictum a palre meruii. Hujus filitis, Chus nomine , autem ejus nonaginta, futurutn eis filium Isaac Do-
Nebrodgiganlem genuit, a quo Babylon civitas con- minus pollicetur, qui cum duobus angelis ad eum
sirucu traditur. Pleraque etiam oppida ea tempe- venerat. Inde Sodoraam missi angeli, Lol in perla
state condiia memoraolur, quae nominatim pcrsequii sedenlem repererunt. Quos cum ille, homioes exi-
animus non fuit. Sed cummultiplicaretur humanumi slimans, hospitio receptos cceoatosque domi habe-
geuus, diversaque locaatque insulas raorlalcs liabe- ret; juvenlus improba ex oppido novos hospites ad
rent, una tanturaomnes lingua ulebantur; donec ses sloprum flagiiabanl. Lot pro hospitibus filias offe-
in unum, dispergenda per lotum orbem, muitiludo) rens, non acquiescentibus quibus illicita poiius desi-
conlraxit. His, more humani ingenii, consilium fuit,, derio erant, ipse ad stuprum traliebatur. Quem an-
insigni aliquo opere famam quserere, priusquam a see TJgeli propere ab injuria vindicantes, luminibus
invicem diducerenlur. Ila turrim facere aggressi,, impudicorum csccitatem offuderunt. Tum Lot ab
quaecceloaccederet; nutu Dei, ut officiaoperantiumri hospitibus edoctus perdendum oppidum , propere
prscpedirentur, ab assuelo sermonis genere multaa cura uxore et filiabus est egressus : interdictum
diverso neque ulli invicem intellecto linguarum rituu tameneiscst,ne retrorsnm coospicereot. Sed molier
loquebantur : quo promptius dispersi sunt, cum al- parum dicto audiens (huraano malo, quo aegrius ve-
ter alterum velut alienigenam facile relinquebat. tilis abslinelur) reflexil oculos, slatimque in inoleni
Sed filiis Noe iia divisus orbis fuil, ut Sem inlraa conversa tradilur. At Sodoma divinis ignibus confla-
Orieotem, Japheih Occideotem, Cham mediis coo- gravit. Lot aulem lilioeexislimaotcs Itumanum genus
tineretur- Ita usque Abram ducla sttccessio, nihilil interiisse, concubitum inebriali patris appetiverunt;
sane insigne aut memorabile in se liabuil. unde Moabet Arnmon naii sunt.
V. Abram autem patre Thara nalus est, post dilu-i- VII. Per idem tempus fere, cum Abraam esset
vium anno miilesimo et septuagesimo. Abram uxorr etiam cenlum annorum, Isaac filius natus est. Tum
Sara dicta est: primaque eis in regiene Chaldsecrum n ancillam, de qua Abraam filium susceperat, Sarra
ft9 SULPlCli SEVBIU IM
expulit; qua? habitasse in deserlo una cum filio, A atqueobid locum «omnji sacratum habens, lapidem
et prsesidio Dominidefensa traditur. Non mulinm ex eosumpsit;vovitque,si rebus prosperis revertissel,
post Dominus Abrare fldem lentans, immelandum lilulrini sibi domus Domiiti futurum; decimasquc
sibi a paire filium Isaac poscit. Quem ille non cun- omiiiumquaeacquisiiasibi forent, Dominodaturum.
clatus offerre, cum arre puerum superposuissei, Inde se ad Laban fratrem matris contulit, quem ille
gladiumqtie educerei, vox ntissa de cceloest, pttero sororis filium agnituro , in hospitium benigne re-
ut parceret. Victimaearies prseslo fuit : consumma- cepit.
toque sacrificio, Abrate Dominuslocutus est, pro- IX. Eranl Labanduae filiae,Liael Racliel;seV Lia
mitlens ea quse jam spoponderal. Al Sarra, cum pculis deformior, Racbel pulchra fuisse tradiiur :
seplimum et vieesimuin supra cenlesimum annum cujus specie Jacob captus, ainore virgmis conlla-
ageret.decessit.Corpuscura viri sepultum inHebron grabal; eamque sibi in malrimojiio a patre postu-
Chananajorum oppido : etenim illic Abraam com- lans, septem aiinorum servitio se mancipavil. Sed
morabatur. Tum Abraam Isaac filium juvenilis implelo tempore Lia ei supponitur; ac rursum
ociatisvideus (siquidem lum quadragesimum annum seplennii servitio subditur, alqne ei Rachel tratlitur.
aeiatis agebal) servo suo imperavit, uxorem ei qua> Sed hanc diu sterilem, Liam fecundam fuisse ac-
reret; ex ea tamen tribu alque lerra, de qua ipsc B I cepimus. Filiorum quos ex Lia Jacob habuit, bsec
oriundus videbatur : modo ui invenlam puellam in sunl noinina: Ruben, Simeon, Levi,Judas, Issacbar,
regioneiii ChanaiiaDortim dedticerei, nec putaret eum Zabulon, Dina. Ex ancilla vero LiseGad et Aser, ex
causa conjugis in soltim patriuin rediturum. Atque ancilla R«chel Dao et Nepbthalim nati sunl. At
ut ea streuue mandata exsequeretur, contacto do- Rachel, desperato jam partu , Joseph cdidit. Tum
inini feinine sacramentum dedit. Ita servusprofectus Jacob redire ad patrem cupieus, cimi ei Laban socer
in Mesopotamiam,adoppidam Nachor Abraa?.fratris partera pecorum mercedem servitii dedisset, obquoe
devenit; successitque iu domum Bailiuelis Syri, pariiui sibi eiim acqutimgener Jacob rntus, dolura
Nacbore patre geniti. Hujus filiam Rebeccam spe- ab ep suspectans; clam profectus est vicesimo
ciosam virginem cojtspicatus ,_ poposcit, alque ad primo fere anno quam advenerat. Raclrelviro inscio
domioum adduxit. Post id Abiaain accepil uxorera patrii idola furto abstulit: qua injuria Laban gene-
Ceturam noraine, quac in Paralipomenis coucubkia rum persecutus, non reperlis idolis, pace facla, re-
dicitur ; suscepiiquc ex ea filios. Sed Isaac Sarra gressus est; multum obteslaius generum ne nxores
editp substanliain tradidit : bis auteui quos ex con- filiabus suissuperinduceret. Inde digressus Jacob,
cubinis susceperat, dona distribuil : alque ita ab vidisse angelos et caslra Dominitraditur. Sed cnm
lsaac separatj sunl. Abraam diem funclus est, im- G C praeter regionemEdom, quam Esau fraterincolebat,
pletis annis centum el quinqueet sepluaginta.Corpusi iter destinaret, missis prius legatis et muneribus
sepulcro Sarrae uxoris appositum. suspectum sibi fratrem exploravit : tum ille obviam
VIII. Al Rebeeca diu slerilis, assiduis mariii ad[ fralri processit; nec lamenJacob se ultra fratri cre-
Dotninura precibus, a die matrimonii vicesimo ferei didit. Sed pridie quam inter se fratres convenirenl,
anuo geminos edidit, qui in mairis alvo exsultassei Dominus humaiia specie assumpta, colluclaiiiscuni
srcpius traduniur : dictumque responso Doniiniest, Jacobreferlur: et cumadversus Dominumprocvalnis-
duos in his populos prsenuniiari, et majorem mi- set, tamen nonesseniorlalemnonignoravil:benedici
noris subdendum esse prineipio. Sed prius edilusi sibiabeo flagiiabal. Tum abeo illi immutatumnomen
asper setis, Esau vecatus; mineri Jacob nomen luil. cst, ulex JacobIsrael diceretur.Sedcumillevicissima
Ea tempestale gravis aniionse inopia (erras inces- Domino nomen Domini qusereret; non esse quseren-
serat: qua neccssilate Isaac in Geraris ad regemi dtim, quia admirabile esset, responsnm esl. Ex col-
Abimelec cessit, admonilus a Dominone io ^Egy- luctatioiie auiem latiludo femoris Jacob oblorpuit.
pium descenderct. Eidemque univer&seillius lerrae X. Igilur Israei declinans fratris domum,promovil
possessio prouiitliiur, ibigue benedicitur; mtilti-• agmen in Salem Sicimorum oppidum, alque ibi loco
plicalusque pecore alque onini substainia, agente: D I prelio accepto tabernaculum statuit sibi. Huic
op-
invidia ab incolis pellitur. Pulsus apud Puteum ju- pido Eaior Chorraeus princeps praeerat.Htijus fllius
ramenti consedit. Igilur ajinis gravior, luminibus! Sichem Dinam filiam Jacob ex Lia genitam stupro
obductis, cum Esau filiumbenedicere pararet, con- subdidil. Quo coinperto, Simeon el Levi Dinoefra-
silio Rebeccae malris Jacob se beoediceiidum prpi tres, omnes in oppido sexus virilis dolo pereme-
fratre oblulil. Ita Jacob adorandus jirincipibusett ruiil, ac ijnpigre sororis ulti sunt injuriam. Oppidum
genlibus, fralri prteponitur. Queis rebus Esau ac-- a filijs Jacob direptum, praedaqueomnisest abducta.
census, fralri necem nioliebaiur. Qtto meiu Jacob,, Id factum segre admodum mlisse Jacob traditur.
horlanle matre, in M-sopotamiamconfngit, admo-- Mox a Dominp monitus, Bethel peliit, ibiijue altare
nilus a patre, ut ex domo Laban fratris Rebeccse i Domiuostattiii. Inde in parte lurris Gader taberna-
uxorem acciperet : tania illis cura l'uil, cuni ini culum fixit. Rachel ex parlu obiit. PuerBenjamin
alienis terris consislerent, genus lamen iutra fami- vocatus est. Isaac decessit annos natus cenltim et
liam suiim ducere. Its»Jacob profectus in Mesopota- octoginia. At Esan potens diviiiis erai, uxoribus
niiaui, per soporem Dominum vidisse tradilur : sibi eiiaui e Chananawuni getite assumptis : cujus
101 HISTORIASACRA. LIB. I. 103
progeniem in hoc tam praeciso opere inserendam A compositis, orbem terroe gravis frumenli inopia qua-
noii putavi. Si quis studiosior crit, ad origines re- liebat. Qua neccssilate compulstts Jacob, filios in
verlalrir. Post excessum palris, Jacob in solo ee io iEgyplum misit, Renj'amintanlum secum domi re-
que Isaac vixerat, ccmmorabalur : filii ejus aliquan- lento. Igittir Joseph rerum polentem, penes quem
lum ab eo pascui gralia cum gregibus secesserant; annonaearbiirium erat, fraires adetint, et more
Joseph tamen ac Benjamin parvus domi resederant. regio adorant. Quibus ille visis, callide agniiionem
Charusadmodum Joseph patri, obqueid invisttsfra- dissimulans, boslililer eos venisse, et subdole loca
tribus : simul, quia Irequentibus ejus somniisma- explorare Arguebat. Angebatur autem, quod Ben-
jorem eum omriibits futurum poriendi vidcbatur. jamin fratrem non videbat. Res ergo in id deducia,
Igitur ad inspiciendos greges revisendosque fratres*• ut praeseutiam ejus pollicereniur : nimiruro in ex eo
a palre missus , opportunus injurise fuit. Namque qusererelur, an isti explorandi causa yEgyptuiiiin-
viso fralre, consilium necis ejus ceperunl : sed ob- trassenl. Ad promissiautem fidemSimeou obges |r;i-
sislente Ruben, cui a tanto facinore abhorrebat ani- dilur : ipsis frumentum gratis datum. Rursum igiiur
mus, in lacum demissus. Mox suadenle Juda de- revertenles, Benjamin, ut couveuerat, deduxeiuut.
ducti ad milius consilium , negoiiatoribus eum, qui Tum secognoscenduinJosejih fralribuspraebuit, non
tum iEgyptum pelebant, vendiderunt, aique ab his B sine pudore male mercntium. Ita cos oneratps IVu-
Polifari prseposiloPharaoni» traditus est. tnento, multisque donatos donium remisit, prasnio-
XI. Per idem tempus Judas Jacob filiusSuamCha- nens , Quinque adbuc annos famem futuram : cum
nanscamin matrimoniumassumpsit,exqua tresfllios patre atque omni progenie ac familia ad se commi-
sustulit, ller, Onan, Selam. Sed Her Tbamar con- grareni. Igiiur Jacob in <£gyptumdescendit, ^Egy-
nubic sociatur; quo mortuo, Onan fratris uxorem pliis admodum laetanlibus,gaudente rege, benigne
accepit;qui, quia spermata in terrani-cffunderei, a fllio susceptus. Id gestum anno oelaiis Jacob cen-
exstinctus a Demino referiur. Tuni Tliamar mere- lesimo et trigesimo; a diiuvio autem annp CIDCCC
tricio habitu assumpto, socero mixta est; exque eo cl LX: coeterumab eo lempore quo Abraam in lerra
geininos edidii. In parlu aulem illo mirabile ftiit, Chananseorumconscdit, in id quo Jacob ^gypium
quod cum prodeumi puero, ad dignoscendumqui ingressus esl, referuntur anni ccxv. Jgilur Jacpb
prius nasceretur, obslelrix manum ejus cocco illi- septimo el decimo anno quam in iEgyplo adve-
gasset, reduclus in alvtim mairis puer, postero die nerat, urgenie njorbo Joseph Hliiijn oblesiaiur,
editns est. Nomen infantibusFares et Zara indiium. corpus sepulcro suo reddcrel. Tum Joseph palri
At Joseph, ctini benigne a curalore regio, qui eum benedicendosfilios suos oblulit; quibus benedictis,
pretio acceperal, haberelur,domumr|ue ejus et lami- _ cum tanien benedictionis merilo raajori miiiGreni
liam procuraret; decorus ipse insignispecie, uxoris, praeposuisset, filios omnes benedictfone lustravit.
domini oculos in se converterat. Cumrjue amore Decessit aulem annos natus CXLVJI. Fuous niagni-
ipsius deperiret, appeiiluin soepiusnec acquiescen- fice curatuin : corpus in sepulcro majorum Juseph
lem sibi falso scelere infamat, ac viro queriiur, slu- condidit. Fralres, post patris obiium pro conscientia
prum sibi inientatum : ita Josepb in carcerem estt pavenles, benigne babuit. Dccessii autem Joscpli
conjectus. Erant in eadem cusiodia ministri regisi ipse, aeiatis anno decimo et ceniesjmo,
duo, qui cum somnia sua ad Joseph retulissent, lu- XIII. Ilebrsei igilur qui in iEgyptum deveneraut;
lura ex soinnio conjectans, unum eoruni pcenasca- incredibile memoralu est, quani cito nuniero ajicti
pite luiturum , aliom absolvendum pronuotiavil;; sint, multiplicatariue progenie jEgyptuni repleve,-
alque ita accidil. Igilnr post bienniumsomniuni regii rini. Sed defuncto rege qui eos ob nieriium Josepb
objeclumest. Quod cum a prudeulibus ^Egyptiorumi benigne fovebai, succedentium regtiin imperio de-
non possct absolvi , niinister regis ille carcere> primebaniur: nam et opus durum ocdificandarum
exeinptns regem adiiionel, Joseph esse mirum som- civitatum eis imposilum ; et quia jam juulliltido
niorum interprctem. Iia Joseph solvilur; interprela- abundans meluebaiur, ne quandoque liberlalem
tusque est regi somnium: Septem annis proximisi -r |» arniis vindicarent, parvulos recens edilps aquis
maximam frugum uberlalem futuram, consequen- mergere edicto regio cogebanlur. Nec djssiwiuiari
libus inopiam. Quo metu rex perculsus, videns divi- cruenium imperium licebal. Qtia lenipcstate filia
nuin in Joseph spiritutn, rei eum annonarioe proo- Pharaouis iufaniem in flumine reperlum, niiinen-
fecil,oequatoseciiinimpeiio.TumJosepIiabtindaniibus s dum pro filio curavit : nomen puero Moyses dedit.
per tnlam /Egyptum frumentis, inagnam copiami Moyses hic, cum virilcs annos agerej, conspicatus
congessil: mulliplicatisqtieliorreisadversus fu4uram i Hebrseum ab jEgypiio pulsari, perraolus doJore ,
famein consuluerat. Ea lempeslale spes aiqne salus5 fratrem ab injuria vindicans, ^gypiium calce per-
iEgypti in illo si:a erat. Per idem leinpus vero duos5 culsum interemit. Mox suppliciiinie faclo jncttiejis,
ex Asenelli filios genuit, Manas^em et Eplirartn. in terram Mitdian
profu^il; et aputl Jotlior sacerdo-
Ipse autem, cum summaina regepoiestalemaccepii,, lern regionis illius diversatus, filiam cjus Sepphp-
erat annouim xx\; nam a fratribus sepiemdecim i ram in matrimonium accepit, *xquc ea 4-uos filws
aiiiios natus venumdatusest. Gersam ei Glieser suslulit. iloc traclu teuijuirw»
XII, Interea rebus ih ^Egyploadversus famembene; Job fttit, lege naturae et agnitionem Dei et omnem
103 SULPICH SEVERI 104
juslitiam complexus, prsedives opibus, atque eo il- A siiinm Rubri maris, proeler terram Philistiim via
lustrior, qood his neque integris corruplus, neque duceret; ne poslea Hebrais eremttm aspernanlibus
amissis depravatus est. Nam cum per diabolum extt- redeundi in ./Egyptum coniinentibus lerris noto
tus bouis, filiis etiam esset orbatus, ad extremum ilinere facullas panderelur, nulu Dei aver.M, in
diris ulceribus affecius, non poluil vinci, ut prae Rubrum mare illati sunl, castraqtte ibi cunclantes
doloris impalienlia aliqua in parte peccaret. Merce- consiiiuerunl. Quod ubi regi nuniialum est: He-
dem deuique divini teslimonii conseculns, sanitali brseum populum vioeerrore in objectum niare deve-
rcdditus, omnia quoeamiserai, in duplum recepit. nisse : nullum ei esse exilum obsistente elemento ;
XIV. At Hebroeimultiplicalo serviiutis malo pres- furens animi, quo augebatur tot hominum millia
si, querelis in ccelum convcrsi, spem auxilii a Deo regno suo et poiestati decedere, exercitnm properc
exspectabant.Tum Moysipascenli oves repenle rubus educit. Jamque eminus arma signaque et protent;e
ardere visa , flammis taraen , quod erat mirabilius, patentibiis late campis acies visebauiur, cum He-
innoxiis. Qua novitate obstupefactus, rubo propius broeis metu trepidis et ccelum a»peclaniibus Moyses
accessit, statimque ad eum istiusmodi fere verbis a Deo monitus perctissuni virga mare discidii. Ita
Deus lociittis est: Dominum se esse Abraam , lsaac populo, cedentibus in lalera aquis, velut io ronli-
et Jacob ; quorum progenieni, ^Egyptiorum domi- B nenti iterpervium fuii. Nec cunctaius rex JEgyptius
naliooe depressam, ereptam nialis cupiat: iler ergo cedenies insequi, niare, qua palebat, ingressus,
susciperet ad regem ^Egypti, ducemque sc populi in mox coeunlibus anuis cuin omiii exercitu deletus est.
liberlaiem reslituendi prsestaret. Cunclantem potes- XVI. Tunc Moyses incolumiiate suorum, exitio
tate conflnnat, virtutem ei signorum faciendorum hostium, virluteque exsultans , canticum Domioo
impertiens. Iia Moyses in jEgyptum profectus, si- cecinit, idemttue omnis inrba virilis ac inuliebris
gnis prius apud suos ediiis, assumpio fratre Aaron sexus fecit. Sed ingressos eremum, cum j'am per
regem adiit: missum se a Deo prodil, verbisqtte se Iriduum iter agerent, aqusepenuria urgebat, repcr-
Dei dicere, populumHehroeum uti dimitteret. At illei taque ob amaritudinen usui non erat. Ac lum pri-
negans se Dominum nosse, parere imperio abnue- mum impolcnlis populi conlumacia apparuit. Jam-
bat. Cumque Moyses in testimonium mandatorumi que in Moysenferebatur, cum edocius a Deo ligimm
Dei ex virga draconem fecissct, mox aquas omnes> aquis intulit, cojus hsec vis fuit, ut dulcem saporem
in sanguinem convertisset, totamque lerram ranis> lluentis redderet. Exin promoliim agmen, apud Elim
opplesset; facientibus similia Chaldxis, magicas> duodecim fontibus aquarnm et septuagiiila arboribus
esse artes quaecuinque per Moysen fierenl, potius> palmaruni repertis consedit. Rursum populus lamem
quam Dei virtulem, pronuntiabal; donec superduc--CC conquerens, Moysen increpabat, /Egypti servitium
lis ciniphibus terra oppleta est, Chaldseisfatenlibuss cum saturitate veutris desideians. Tttm grex cotur-
majestate divina isia fieri. Tuto rex malo coactus , nicum superne missus castra opplevil. Postero aulem
advocalo ad se Moyse et Aaron , dat populu disce- die animadverlunt qni extra castra proccsserant, par-
dendi pctestalem , modo ul superductam clademi vis quibusdam siliquis oppleium solum; quarum spc-
avcrlerent. Sed ubi clades exempla est, impotenss cies in modum coriandri seminis, glaciali albiludinc
sui animus in se reversus, exire, ut conveneral, , erat, ut crebro hibernis mensibus superduclis prui-
Israelilas non patiebalur. Ad extremutn dccem pla- nis tegi terrain videmus. Tum pcr Moysen populus
gis corporis el regni sui contusus et evictus est. admonelur, Panein liunc eis munere missum Dei:
XV. Sed pridie quam ^Egyplo populus est egres- unumquemque in id paratis vasculis lantum usur-
sus, mandatisDomini instruitur, rudisadhuc lempo- pare debere, quantum in ditm unum pro numero
rum : Mensemillum qui tunc erat, primuin omniumi singulis satis esset: sexto tamen die, quia sabbalo
mensium essc cognoscerel: sacrificium autem dieiii colligi non lieeret, duplum proesumcrent.Verum po-
illius in solemnitalem consequeniiuin sivculorum iiaa piilns, ul semper, parum dicio audiens, more Iru-
- esse celebraudum, ut quartadecima die mensis
agnuss mani iugeoii, non refrenavit cupidiiatem, ex recon-
immaculalus , anniculus , victima caederetur; ejus-- " ditis in posterum quoque diem consulens. Sed repo-
dem sanguine postes illinirentur: carnem peniiuss sita fetore diro in vermes effervescebant; cum die
exedendam, os auiem noo cunlcrendum : septemu sexto in sabbatum reservata, inlegra permanerenl.
diebus fermento absiinerent, azymis utereoiur, ri- Hoc Hebraeiper XLannos cibc sunl usi, cujus sapcr
tumqoe huoc posleris traderent. Ita populus egres- melli proximus, nomen Manna tradilur. In testimo-
sus dives suis copiis, et ^Egypti spoliis cumulatior:: nium aulcm divini muneris reservasse Moysesgomor
cujtis numerus, ex quinque et septuaginta Hebraeis,, plenum in vase aureo dicitur.
qui primum yEgyplum descenderant, ad niillia vi- XVII. Inde progressus populus, cum aquaepcnuria
rorum sexcenta pervenerat. . . . ab eo autem quoo tenlarelnr, aegre ab cxitio ducis lemperabal. Tum
primum Abraam terram Chananacorumaccesseral,, Moyses mandante Domino, apud locum cui Oreb
anno trigesimo et quadringentesimo: a diluvio au-i- nomen est, virga petram percutiens, large aqure
tem mille quingentis quiuqtie et sepiuaginta. Igiturr copiam fecit. Sed ubi Rapbidim perventum, Amale-
propere egressis, columna nubis interdiu, nociu cc-i- cilae populum incursionibus vastabanl. Moyses suis
lumna ignis praferebatur.j,Sed cum , ob interjectumn in prselium eductis, cum Jesum bellantibus praefe-
105 HISTORIASACRA. LIB. I. 106
cisset, assumplo Aaron et Ur spectator pugnse fn- A nes abactorem pecora reperientnr, dupla resiituet.
turus, simtil precantli Domiuum gratia, moniem Noclurnum furem occidi licet, diurnum non licet.
coitscendit. Sed cum dubioeventu acies concurris- Si cujus pecora alterius sata depaverint, dominus
sent, Moysiprecibus victor Jesus hostes in nociem pecoris eversa reslituet. Si depositum perierit, is
caecidil.Per idem tempus Jothor Moysi socer cura penes quem deposiium fuit, jurabit nibil se dolo
filia Sepphora (quae M<>ysinnpla, proflciscente in egisse : fur inventus, dupltiin dabit. Comraendatum
yEgyplumviro domi resederat) liberisque ejus, co- pecus a bestia intercepiuiu, non restiluetur. Si quis
gnitis rebns qure per Moysen gerebaulur, ad eum virginem nondom desponsatam corruperit, dolabit
vejiit. Hiijus consilio Moyses ordiues populi distri- puellatn, et ila eam uxorem accipiet. Si pater puellse
buit: tribunos ceniurionesi|iie et decuriooes pra-fi- nuplias recusaverit, dotem raptor dabil. Si quis se
Ciens, necessarium disciplinaeritum posteris tradi- pecudi miscueril, morti dabilur. Sacrificans idolis ,
dit. Jothor in. patriam regressus. Exin ad Sinam pereat. Viduam cl orpbanum noo premendos: Pau-
montem perventum. Ibi Meyses aDomino monelur, perem debiiorem non perurgendtim ; nec usurara
populus ut sanclificarelur, audilurus Deivoces : id- posrendam : Vesiimentum patiperis pro pignore non
que sollicite curalum. Sed ubi Deus monii insiitit, accipiendum : Principem populi non incrrpandum :
validis tubarum clangoribus aer quatiebatur, cras- B Priinogenita omnia Domino offerenda : Carnem a
sxque nuhescrebris ciitn fulminibiis advolvebaniur. fera captam non edendam : Coitiones in teslimo-
Sed Mnyseset Aaron in monlis cacumiuc Dominum nium falsum, aul in quactimquemalitia, n<m csse
propler, populus circa ima momis constiiii. Iia lex faciendas. Inimici pecus erraos ooo practeribis, sed
lata muliiplex et copiosa Dei verbis, et srrpe repe- reduces. Si aoiinal inimici siiccuboisse oneri inve-
tita : cujus si quis erit curiosior, fontem ipstini neris, crigere dehebis. Inuocenicm et justiim non
adeat: uos earn breviter perstringimus. Non erunt, occides. Non juslilicabis impiuru pro mtincribus.
inquit, tibi dei nlieni praeter me:'Non facies tibi Munera non accipieoda : Advenam benigne haben-
idolum : Non sumes nomen Dei tui in vanum : Sab- dum : Sex dicbus opus faciendum, sabbato requies-
bato niillum opus facies: Honorifica pairem luum ceudum : Fructus scplimi amii non metendos , sed
et malrem luam : Non occides : Non mcechaberis: patiperibus et egenis relinquendos.
Non fnrium facies: Non lalsum testimonium dices XIX. Hoecfere Moysesad popnlum verba Dei re-
adversus proximum luum : Non cnncupisces quid- tulit, altariumque ex duodecim lapidibus sub mnnte
quam proximi lui. conslituit. Ac rursum monlein , io quo Dominus
XVIII. Hisa Deo dictis, cum lubaecircumsirepe- consisiebat, conscendii, adhibito secnm Aaron,
rent, lampades inardescercut, moniem fumus ob- C Nadab et Abiod, majoribtisque oato sepiuagima.
tegeret, pnpulus prse limore inhurruit, verba Dei Sed bi noo valentes D-niiiium intueri, locum tamen
non susliiiens ; poposcilqoea Moyse, ot ipsi laoium in quo Douvnus siahat, viderunt: cnjus mirabilis
ioqueretur Dominns, atque ita audita ad populum forma el claritndo eximia refertur. Moyses auiem
referret. Edicla auleni Dei ad Moysen istiusmudi accersitus a Doinino, interiorem nuhem qurc circum
sunt: Hebraeuspuer pecuniaemptos, sex aoois scr- Dominum stelerat, ingresstis, qtiadragiuta diehus
viet, post haecliber erit: sponle aoiem permauenli totidemque imciibusibi fuisse tradimr. Quo lempore
in serviiuie, aoris forabitur. Qui homioem occide- snper tedificando taberoaculo atqoe arca, rituque
rit, capite poeuas luel: qui imprudeos, rite exsule- sacrificandi edoctus ve.rbis Dei est: quse ego , quia
rit. Qui patrem mairemve pulsaverit, conviciumque prolixa admodum videbantnr, inserenda huic lam
eis dixerit, capitali supplicio afficiior. Si quis He- prseciso operi non putavi. Sed immorante diuiios
brseumsubreptum vendiderit, morli dabitur. Si quis Moyse, qnippe qni XLdies apud Dominumduceret,
servum proprium servamve percusseril, exqne eo poputus desperaio ejus rediiu Aaron compolit simo-
ietu obieril, reus judicio fiet. Si quis partuni non lacia facere. Tuoc ex metallis conflatis vituli caput
deforniaiuin mulieri excusseril, neci dabitur. Si exstilii; rui cuin populus Dominiimmemor hostias
quis servo oculum aui deniem extorseril, servus "*' obtu'isset, vinoque se el ventri dedisset, despeclaus
\indicla liberabilur. Taurus si hominem occiderit, hsecjusto dolore Dens, improbum popufum, nisi a
Iapidabilur : si dominus sciens besiise vilium, non Moyse fuisset exoratus, delesset. Sed regressus
consulueril, et ipse lapidabittir : aut pretio se redi- Moyses, cum duas ex I.ipide tabulas oiami Dumini
mat, in qu.uiiiim actusator poposcerit. Si servum scriplas deiulisset, populumque luxui et sacrilegio
taurus otciderit, in triginla ditlrachniis pecunia deditum deprehendisset, tabulas coufregit ; indi-
domino numerabiiur. Si qnis defossum larum non gnam esse geniem existimans , cui lex Doinini Ira-
cooperuerit, pi'cus<jueiu lacum cerideril, preiium deretur. Multislamen increpilis, Levitas ad se as/
pecudisdomino dabii. Si laorusalterius laorom ncci- gregavit, eisdemque praecepit, ul dislrictis gladiis
deril, pecus veotimdabitur, preiiumi|uedomini par- populum coederenl; quo impelii xx tria millia vito-
tienlur : perempliimefiamdivident. Quodsi domious rum perempia iradunlur. Tum Moyseslabernaculum
vitiom tauri sciens, noo consuluerit; laurum dabit. exua castra consiituit: quod quoties fuisset ingres-
Si quis viiuliim subripuerit, quinqtie resliiuei; si . sus, coliimna nuhis adstare.pro foribus visebatur,
ovem subripuerit, quadriipli pcena erit: si viva pe- ceraraque ad MoyseoDominusloquebaiur. Poscente
PATROI. XX. k
101 SULPICII SEVERI 103
autem Moyse, ut Dominum in majeslate propria vi-. /xmenioque omnes interissent, nlsi Moysi precibus
deret; responsum, Formam Dei mortalibus oculis placalus Dominuscliidem avertisset; numerus (amen
perspici non posse ; posteriora lamen ejus vitlere peremplorum septingenii el xiv millia fuil. Nec
concessum; labulsequequas Moysesprius confrege- multo post ob aquse peuuriam, ut jam soepius,po-
rat, refectae; sed in lioc colloquio Dei XLdiebus di- puli exorla seditio est. Tuiic Moysesa Domino mo-
versatus apud Dominum Moyses tradittir. Cumque nitus ul peiram virga feriret (familiari sibi experi-
de monte descenderet tabulas praeferens, tania cla- rimenlo, siquidem id jam antefecissei), semel atqne
riludine facies ejns reoidebat, ul intueri eum populus ilerum petram peicussil, atque ila aqtta effluxit. In
non valcret, sed cutn mandata Dei relaturus esset, quo quidem nolatus a Doniino Moyses refertur,
vullum velamento obtexit, atque ita ad popnlum quod per dilfldeniiam non nisi iteralo ictu aquam
verbis Dominilocutnsest. Hoc in loco labernaciili edtixerit; denique ob hoc peccatum proniissam sibi
interiorumque ejus oedifieatioreferiur; quo consum- terram non ingressus cst, sicut intcritis osteudam.
maio , nubes superne decidil, atque ila labernacu- Igilur Moyses ex eo loco promovens, cum prreier
lum obumbravit, ut ipsum Moysenaditu excluderet. Edom agmen edncere pararet, missis ad regem le-
Haecfere duobus libris, Gencsi atqtte Exodo, con- galis transeundi copiain poposcit, ob jus sanguinis
tinentur. B bello absiineiulum ratus : etenim geus illa Esau
XX. Exin Levilicus liber sequilur, in quo litaodi progenies erat; sed rex supplices aspernalus, trans-
praeceptaIraduutor; mandataeliam lalsesuperius legi ittim negavit, paratus armis contendere. Tum
addunlur, plena omnia sacerdotalibus institutis: quae Moysesin Ormonlem iler convertit, veiita via abs-
si quis cognoscere volet, peifectius inde capiet; nos liuens, ne quam inler consanguineoscatisam belli
enim suscepti operis modum custodientes, solambi- pracberel; in eo quoque cursu regcm gentis Cliana-
storiam persequimur. Igiiur Levi tribu in sacerdo- iiseorumdelevit. Seon quoque regem Amorrhaeorum
tiuin segregata, reliquse Iribus dinnmeratrc, reperta- perctilil, omniumque eorum oppidis poiitus csl.
que liominumincelincio. Ctim ergo populus mannae Basan eiiam et Balac regcs devicit, et castra super
cibo, ut supra retulimus, uteretur, tot tantisque Joidanem baud longe ab Hiericliomoliius csi. Tunc
beneficiis Dei, ut scmper, ingrattis, viles quibus in ailvcrsus M.idianitas cerlPtiini, victique el subacli
^Egypioassueverat, dapcs desiderabat. Tum Domi- suiii. Moyses mortuus esl, cum XLin deserto annos
nus immensam copiam coturnicum castris intulil; populo praefuissel.CrelerumHebroeiob lianccausam
quas cnm avide diriperent, primoribus labiis admo- lauto leinpore in eremo ftiisse traduntur, donec om-
tis carnibtis iiiteribanl : niagnaque eo tiio clades in nes qui verbis Dei non crediderant, iuterirent : ex-
castris fuit, adeo ulxx et m virorum miHiaperiisse C cepto enim Jesu et Clialeb, nemo ultra xx annos
lradantur. Ita populus eo quem desiderabal cibo natus /Egypto profeclus, Jprtlaneni iransiit. Ipse
punilus est. Inde protnotnmagmen, et in Faran ven- Muyses ut terrani premissam videril lantuni, ncc
inffiest: edoctusque a Doinino Moysesvieitiam esse coniingerci, peccalo ejus ascribitur : quod eo lem-
terram, cujus possessionem eis promiserat Domi- porequo saxuin ferire el aquamproducere proeceptus
nus ; exploraloribus in eam missis renuntiatur, feli- cst, post tot virtutum suarum experiinenta dubiia-
cem omni copia esse regionem, sed gentcs validas, verit. Decessitautem anuo cetattsvigesimoet ceuie-
ct munita ingentibus muris oppida. Qund ubi populo simo; de sepulcri loco parumcomperium.
comperium, magua mentes omnium formidoinces- XXII. Moyse morltio sumina rerum pencs Jesnm
serat, eoqne mali ventum, ut spreto Moysiimperio Nave filiumerat: etenim illum sibi Moyses succes-
dticem sibi constiiuere pararent, cujus ductu in sorem consiittierat, virumvirtulibussuis simillimum.
iEgyptnm reverterentur. Tunc Josus et Cbaleb, qui Principio aulem suscepti imperii , dimissis per
inier exploratores terrre fuerant, couscissisvesiibus castra nunliis populum cerliorem facit, friimciitum
flentes, populum obtestaniur, nc exploraloribus riti pararent, triduoque proximo iter pronuntiat.
credant formidolpsa referenlibus : se qtioque una Sed Jordanis flumen validissimumtransilum prohi-
cum his fuisse, nihil metuendum in sclo illo repc- D bcbai : quia ncqtie navium copia pro lemporu erat,
risse : promissis illosDeiconfidereoportere : hostes ncque vadari fluvius poterat, qui lum pleno alveo
praedsepotius quam exitio fore. Sed gens indomita, ferebatur. Igilur arcam prreferri a sacerdoiibus,
sanis consiiiis male renitens, iu perniciem eorum eosdemque adverso flumine consislere j'ubet; quo
ferebalur: queis rebus commoitis Dominus partem faclo incisusJordanis traditur: ita per siccum copise
populi hosiibus coedendam objecit, explcralpribus Iraductse.Erat in his locis oppidum noinine Hieri-
interfeclis ad vulgi formidinem. cho, muris validissimis mtinitum, neque expugna-
XXI. Secuia est eorum conlumacia,qui se Dathan tioni neque obsidioni facile ; scd Jesus Domino fre-
et Abiron ducibus advcrsum Moysen el Aaron eri- ttis, mui armis aut viribus, irrbein aggressus ferri
gerc conali sunt.lsed eos vivos hiatu suo terra ab- arcam Dei circa muros jubet, sacerdotesque prseire
sorbuit. Nec multo post toiius populi in Moysen et arcam, et tuba cancre: sed cum arca septies circuni-
Aaron orla seditio est, adeo ut tabemaculum (quod lala esset, muri ac turres conciderunt, direpfwm
eral nefas nist saccrdoiibtts inlroire) irruut.perenl: oppidum atque inceiistim.Tum Jesus Dominumira-
lum vero catervatim in eos grassata mors est, mo- dilur... lnde adversus Gai duclus exercitus : loca-
m IIISTOMA SAGRA. LIB. I. HQ
tisque a tergo urbis insidiis, Jesus melum simulntisA solet, morum disciplinsequeimmcmor, matrimonia
lerga hosii dedit: quo viso, qui in oppido erant pa- ex viclis assumere, paulatimque externos mores
lenlibus portiscedeniibus instare. Ila bi qui in in- trahere, ac mox profano rilu idolis sacrificare oc-
sidiis fueranl, vacuam urbem cepere : csesique ccepit:adeo cuncta cum externis socielas perniciosa
omnes absque tillius effugio, rex captus siimmoque esi. Qurc Deus longe ante prospiciens, salubri He-
supplicioaffeclus. braeosresponso inslrnxerat, devictas gentes ul in-
XXIII.Qttod ubi vicinarum gentium regibus com- ternecionidareut; sed plebs cupida dominandi, im-
pertum esl, in bellum ctmspirant Hebrrcos armis perare viclis cura pernicie malebat. Igitur cum
depellere. verum Gabaonita>,gens valida ex urbe reliclo Deo idola colerent, destilitti divino auxilio a
opulenta, ultro se Hcbraeisdederunt, jtissa facluros rege Mesopolamise evicti et subacti , vni annis
pollicentes : receptique in fidem; ut. ligna ct aquara captivitaiem pependerunt : donec Gotboniel duce
conveherenl irtiperatum. Sed regibus proximarum iii libertalem resliluti per quinquaginla annos rerum
urbium deditio eorum iras conciveral. Itai|ue admo- politi sunt. Rursumque corrupii longaepacis malo,
tis copiis, oppidum eornin Gabaon ooinine, obsi- idolis lilaverunt. Moxqtieaderal pcenapeccanlibus :
dione circiimsisiunt. Igitur oppidani, arctis rebus ab Eglom enim rege Moabitarum dcvicti, duodevi-
suis, nunlios ad Jesum niitiunt, obsessis uli sticcur- B ginti annis servierunl, donee insiinclu Dei Aod
reret. Iia illc maturato itinere inopinanlibus super- regem hoslium dolo interenih, cootractoque tu-
venii, ctcsaque ad inlernecionem multa hoslium multtiario exercitu libertalem armis vindicavii.
millia. Ciiui dies credenles deficeret, noxque viclis Itlem per LXXXannos in pace Hebrseis pircfuit.
ftilura praesiilioviderelur, merito fideidux flcbraeus lluic Seinigar successii: hicque adversus allophy-
noctem avertit: dies perseveravii. Ita nulluin hosti- los congressus, secundo eventtt praeiiumfecit. Rur-
bus effugium fuit; quinque rcges capli, interfecii sumque liebncos sectantes idola rex Chaiianacorum
sunl; eodem impelu vicinsequoque utbes imperio Jabin noinioe subjugavit, gravissimamque in eos
adjectae, rcgesqtte earum perempti. Verum, quia per xx annos domiuatipnem exercuit, donec pristi-
omnia baic in ordinem persequi non fuit consilium, num Debbora mulier slatum reddidit : adeo niliil
dum brevitaii studemus, id moJo annotandnm cu- spei in eorum ducibus erat, ul muliebri auxilio
ravimus, xx el novem regna imperio Hebrseorum defenderenlur; quamqtiam hsec in typura Eccfesiae
subjecta, quorum terra per undecim Iribus virilim, forma praemissasit, cujus auxilio captivitas est de-
distribula est. Levitisenim in sacerdoliumassumptiss pulsa. Sub hac duce vel judice xi, anuis Hebrici
nulla portio data, quo liberius servirenl Deo. Equi-. fuerunt. Rursumque ob peccata Madianitis traditi,
dem hoc exemplum ncn tacitus praeterierim, legen-. G C duro imperio habebantur, afflictique malo servi-
diimquc miuistris ecclesiarum libenler ingesserim;; tulis divinum auxilium imploraverunl. Ita semper
etenim prseceptihtijus non solum immemores, sedI in secundis rebus, immemorcs coeleslium benefi^
eiiam ignari mihi videntur : tanta hoc tempore ani-. cioriim, idolis supplicabanl; in adversis, Deo. Unde
mos eorum habendi cupido veluti tabes iucessil. In- cum reputare in animo soleo, pppulum lot bene-
hiant possessipnibus; proedia excolunt, auro incu- iiciis Dei obligatum, lot cladibus cum peccaret
baot, emiinl veodnntque.qoaesluiper omnia student:: coercilum, expertuffique et misericordiamet seve-
at si qui melioris propositi videntur, neque possi- ritatem Dei, nequaquam emendatum; et cum sem-
dentes n.equenegolianles (quod est multo lurpius)) per veniam erroris acciperet, semper peccasse post
sedentes munera exspectani, alque omne vkse decus5 veniara; nihil mirum videri potesl, Christum ab
mercette corruptuin habenl, dum quasi venalem j his non esse receplum, cum jam inde ab iiiiiio
pracferiint sanctilatem. Sed lptigius quam voluii tolies in Domino rebelles deprehendantur : magis-
egressus sum, dum rae temporum noslrorura pigett que mirura est, illis semper peccanlibus numquam
laedetque: ad inceplum rcdeo. Igiiur, ut supra dixi,, Dei, si quando eum imploraverunt, deluisse cle-
diviso per tribus captivo solo pace summa Hebrsei i mentiam.
" XXV.
perffiiebatitur, flnitimis belio terrilis, tot victoriiss Igitur cum eis, ut supra reiulimus, Madia-
nobiles armis nemine audente tentare. Eodem(i niloedcminareolur, conversi ad Dominura miseri-
traciu Jesn mortuus est, anno aetatis deciino ett cordiant solitam flagitaotes, impetraveruot. Erat in
centesimo; de imperii atilem ejtrs lemporc parumII HebrreisGedeonquidamnoniine, vir justus et charus
delinio : frequens lainen opinio est xx et vn anniss Doininpacceptusque; huic angelus decampo messis
eum Hebraeisproefuisse;quod si ita est, a mundii doniiim revertenti astitit: Dominus , inquit, tecum,
exordio in excessum ejus anni sunt UIIDCCCLXXX x polens io virtule. At ille voce humili, non esse iti sa
el IIII. Dominum ingcmiscebat : siquidem quod populum
XXIV.Jesu morluo popultis sine duce agebal. sed il captivitas premeret; virtulumque Dortiini, qui eos
cutn adversusCbrtnanros bellaodiimessel, dux belli li de terra jEgypii edoxerat, fleos recordabaiur. Tum
Judas assumptus est. Hujtis dttctu res prospere e aogelus : Vade, ioquit, in hoc spiritu quo loculus
gestae: domi militiaeqtiesummum olium : populus s es, et populum de captiviinte eripe. llle vero ab-
aut subactis aui per dcdiiionem acceptis genlibus s imere, se iniractis suorum viribus, cUm ipse inini-
imperiiabal. Inde, ut semper fieri secnodis rebtis9 mus esset, tanluni onuSsusctpere; perstare ccntra
111 SULPICIlSEVERI 112
aogelns, Ne dohitaret posse fieri qtise Domiouslo- A dolore conscissis veslibus, indical lilisc voli neccs-
quebaiitr. Perfecto igrur sacrificio, dirutaque ara silalem. Al illa, non feminea constanlia, mori nou
qnain Baalis idolo Madiaoiiaesactaveraol, ad suos recusans, duos lanlum tamen menses' viisespatium
profeclus castra casiris hn^iiumcoutulil. Sed Ma- petit, ut sequales suas prius videret: quibus aetis
dianitis etiain gens Amalechseconjunxeral; Gedenn uliro ad patrem redit, votumqoe Domiooredtlit.
vero iiou ainplitis qtiam ad iriginla et it inillia Jepia principiluii) sex anois tcntiil. Huic Esebon
exercitum paraverat. Sed pi iusqiiam confligercl, succc-sit, et trauquillis rehus exacto imperio, auno
Deusad eum loculus e«t, Niunainesse hauc nmlti- scpiimo decessit : pnstque eum Allon Zaliulnnites
tudioem, qurimin prrelittmvellel educere : Hebrxos annis x, itemque Abdonauuis vm reriini potili, pa-
pro solita perfidia eventum pugnse non Deo, sed cis tempore nihil quod hisloria loquerctur, edi-
virluli sure daluros : itaque daret volentibus disce- derunt.
dendi poieslnicm; quod ubi populo diviilgaliim,xx XXVII. Rursum Israelitre ad idola cooversi, di-
et n Ma castris rccesserunt. Setl ex x millibus quse vioo desiiluii prrcsidio, subjecli allophylis, per XL
resetleraut, admonitusa Domino,non ampliusquara capiivilatis aonos pcenas perfidiae pepeiideruut.
treceutos lenuii : reliquos ab armis dimisu. Iia Ea teinpestiite Sainpsno natos tradilur. Hujus ma-
media vigiliacastra hostium ingressns, jnssis omni- B ler diu sterilis, angelum vidit; diclumque ei est:
bus tuba canere, magnuin terrorem injecit; neque Vino el sicera aique imniundis abstinerel : fore,
cuii|uam resisiendi animus fuil : lurpi liiga, qua uti pueruin ederet libertatis vindicem el hosiium
quisque pnluit, dilnp-i; scd, occurreiilibus omni ex ultorem. lta mulier enixa puerum, Sampson nonieo
parte Hebraeis,passim fugieotes cadtint; reges Ge- ei indidit. Is intnnso capite, mirse virtutis fuisse
deon persecuius ulira Jordanem, comprehensosneci traditur : adeo ut leonem in via obviumntanu dis-
dedit. Ka pugna centum et xx Mex hostibus crrsa, cerperel. Uxorem ex allopiiylis habuit; quoecum
xv capta tradiinlur. Tunc cooseosu omnium Ge- abseute viro in alleritts matrimoniuui convenisset,
deoni, ut princeps populi essel, delatum : quod ille dolore ereptaeconjugis pemiciein genti molitus esl
asperoattis, communijure cum civibusvivere, quam (freius Domino et viribus, palam victores chde
praeesse suis maluit. afficiebat): ccc siquidem vulpibus caplis, ardenles
XXVI. Depulsa igiiur captiviiale, quse septem lampades earum illigavit caiidis, atque eas agris
aooos populiimconiliiuerat, pax per XLannos fuit. hostium immisit: ac iiiin forte maluris messibus
Sed defuncloGedeon, filius ejus Abimelecb, ex con- facile incentliuiiiliiit, vinesequeet olivarum arbores
cubina orliis, fratribus interemptis, pessimis quibus- cxustac.Crandi allophylorum exiiio abreptsc uxoris
qtie coiisentienlibuset maximc Sichimorum princi- C injuriam ulms videbaiur :quo dolore allopl.yliper-
pibus operam ei navaniibtis, regiium occupavit: moti, mulierem tanli mali causam cum domo et
isque discordiis civilibus exercitus, cum suos bello patre incendio consumpserunl.Sed Sampsonparum
premeret, turrim quamdam, in t|iiam se amisso op- se vindicatum ratus, urgere omnibus incommodis
pido ftigtenies receperant, expuguare aggressus, prolanam genteiu nou desinebat. Tum compulsiJu-
dum incautius subit, saxo a muliere ictus periit, daei, vincium euin allopbylis tradiderunt. Sed tradi-
cmii iriennio imperinin tenuisset. Huic successil tus, rupiis vinculis, arrepio osse asioi, quod
Thola, qui duobus et xx aonis regno potitus esl. casus telum dederai, mille ex hoslibus prostravit.
Post hunc Jair fuit, qui cum arque vigiuti et duos Ingravescenie aulem oestu cum siti affectttsesset,
annos principaitim obiinuisset, populus reliclo Do- invocato Douiino, ex osse quod manu lenebat,
inino idolis se inancipavii: obque id Israelilaesttb- aqua fluxit.
acti sunt ab allopbylis et Ammoiiitis, duotiue de XXVHI.Ea lempeslate Sampsnn Hebraeisprse-
xx annis sul»eorum imperio lueriiiil. Quo lemporc erat, allophylis unitis viriule domitis. Ljitur insi-
eis Dominuminvocanlibus divinum scilicel respon- diaoles vitseejus, nec palam eum tentare audentes,
sum redditum est : Stmulacra polius invocarenl: uxorem ejus, quam ille poslea acceperat, pecuoia
senon ulira misericordiam iogratis prtcslilurtim.° ctirrumpuui, virtutem viri uti proderet. Illa eum
Al illi flentes culpam fateri, et precari veniain; blaodimento inuliebri aggressa, diu eludentem et
abjectisque idolis Deum imploraiites, negatam licet mnlluin cunctantein perpulit nt indicaret, io crini-
misericordiam impelraverunl. lgitur Jepta duce ad bus capitis virttitem suam subsislere. Moxdormienti
Jibertatem armis vindicandam frequenies con- insidiaia, crinem ejus abstulit, atque ita eum allo-
veniuni; missis prius ad Atiim<uiregem legatis, phylis tradidil : nam socpe prius tradilnm com-
ut (iuibus suis cuntentus, bello abstineiet. At ille prchendere neqiiiverant. Tum illi, effossis oculis,
prrebum non abuuens, aciem inslruxit. Tuin Jepta, viuctiiin compcdibus in carcereni conjecertint. S.'d
prius qtiam siguum pugnrudarciur, vovissedicitur, spatio lemporis accisos ciines crescere, el cum eis
si pruspere puguasset, euui qui sibi primtis rever- virlus redire octceperat: jamque Sampsonconsiins
tenli oliviusfuis^el, liusliamDuo daiiiluin. Iia victis recepii robmis, lempus modo juslre ullionis oppe-
Jio-tibus, ciim domuin redirei, lilia ei obviam lit, riebauir. Erat allophylis moris, cnm dics festus
que pitreui excepiura victoreni, cum tynipauis et ageteni, Sampson quasi in pompampulilicampro-
choris lseta proces»eral. Tum Jepla consternatus, ducere, capto insultantes. Iia die quodam, CUHJ
113 HISTORIASACRA.LIB. I. 111,
publicum epulum in hooorem idoli dedissent, Sam- i aut dnce ullo, proprio arbitrio agebanlur. Heli sa-
pson exbiberi jubent: templum aiiiem, in quoom- cerdos erat : sub hoc Samuel natus est. Huic paler
nis populus omnesque allophylorum principes Elcana, nialer Anna. Ilaecdiu slerilis, ciim conce-
epulabainur, duabus snbnixmn columnis mirse pium a Deo peteret. vovisse iraduur, si puer nasce-
magniiiidiiiis erat. Prodncius Sampson, inter co- reiur, sacramlum Dornino.lta euixtim puerum lleli
luiimasstatuilur : tum ille lemporc arrepio, invo- sacerdoti tradidit. Mox, cum adolevisset, Dominus
calo prius Domino, columnas disjecil; lurbaque ad eutn locutus est, Ileli sacerdoti iram denuniians
oiiinis ruina domus obruta ; ipse ciim hnstibus 11011 ob vilia filiorum, qui sacerdotium parris in qusestum
inullus occuhuit, cum xx annis llchra is pra-fui^set. verlerant, muncra a sacrificanlibusexigentes, qtiam-
llnic Simmichar successit, de quo nihil amplius quam pleriimque eos paler increp isse referatur:
Scriptura prodidit: nam neque finem imperii ejus sed levior objurgatio non satisfeccrat disciplinae.
reperi, et fuisse populum siueduce invenio; ideo Igitur allophyiis in Judaeara irruentibus obviam
cum adversus Benjamin Iribum civile bellum fuit, iium. Sed vicli Hebra'i parant aciem resliluere:
Judas leniporarius dux belli assiimpius est. Sed arcam Dominisecum in pugnam efferunt, el cum
plerique, qui de lemporihus scripsertint, aunum ea filiisacerdolis prodeunt : quia ipse annis gtavior
unum iinperio ejus annotavenint: plerique ita eum 3 lumiiiibustibduclissaiisfacereofficio nequiverai.Sed
prseterieruot, ut post Sampson Heli saeerdotem ubi arca in conspeclumhoslium deducta est, majes-
subjunxerini. Nos cam rem,ut parum compertam, tate quadam prsesentis Domini lerriti, fugam para-
io medio relinquemus. banl: assumptaque rursum.consiantia, el non sine
XXIX. Per hsec lempora civile, ut diximus, bel- Domino mutatis animis, lolis viribus concurrunl.
liun exarserat : causa auiem moiiis hsc fuit. Le- Vicli Ilebrari: arca capilur: filii sacerdotis cadunt.
viles quidam cum concuhina iter faciens, urgcnle Ilcli delalo ad se mali nuntio constcriiaiiis, animam
nocie compulsus, in oppido Gahaa, quotl ab Benja- exspiravit, cum per aunos xx sacerdotium admi-
mitis incolebatur, secesserat. Cum eum senex qui- nistrasset.
dam hospitio benigue recepisset, juvenes ex oppido XXXI. Victores secundo prselio allophyli, arcam
hospitem circumsistuot, sinpro eum subdere pa- Dei quse in potestatem venerat enrum, oppido
rantes. Multuma sene increpiti, segrequeexhorlati, Azoro iu leniplinn Dagon intulerunt. Sed simola-
vicariodeniumconcubinaeejus corpore in ludibrium crum dxmoiii dicaium, ubi arca illata est, corruit:
acceplo, advenae pepercerunl : illusaraque nocte cumque idolum loco restiiuissent, nocte insecuta
tola, postero die reddiderunt. Sed illa (stupri in- discerplum est. Iude mures per omnem regimiem
juria, an verecundia, paruni definio) viso viro ^ exorli, noxiis morsibus miilia hnminum millia leiho
animam efflavit. Tum Levita in lestimonium diri dabant. Quo malo compulsi Azotii, ad declinaudam
facinoris, membra ejus in duodecim dis<issa partes calamiiatem, nrcam Dei ad Getha>ostranstuleruni;
per dimdecim lribus misit, quo promptius omnes qui cum simili clade afficeremur, in oppiduin Asca-
facti invidia commoveret : quod ubi omnibus com- louensiuiii arcam iransvcxerunl. His vero.atlvo-
pertum, undecim reliqure tribiis adversus Beujamin calis geotis cjns primoribus, consilium fuit,
in bellum conspiram. Hiiicbello Judas, utdiximus, arcam Domiui Hebraeis retldere ; ita ex sententia
dux fuit: sed dnobus prseliis male ptignalum; teriio priiicipum augiiriimque el srtcerdotum, imposiia
denitim Benjamitcevicti, csesiqueatl internecinnem. veliiculo multis cum muneribus remiiiitor. Illud
Ita puicorum scelus publico exiiio punilum. Iloec rairabile, quod cuni oneri bovesfeminas stibjecis-
qtioque Jiidicnm volumine coniineniur. Regumlibri sent, viiulosque earnm domi reiinui-seiii, iter nullo
seqiiuniur. Sed mibi annorum ordinem et seiiem duce in Jud i am pecudes direxeruiit, non revocante
lemportim persei|iienti, parum conlinuaia videtur affectu lelus relicli : cujus rei miraculo reguli allo-
bistnri.i: iiiim, cum post Saiupsoo Judiceni Semigar phylorum nsque in lines Heliraornm arcam secoli,
fueril, pauloque post historia consii;net, pnpulum religiosum officium prrcstiteruni. Jmlsei aiiteui,
sine judicihiisegisse; Heli ciiain sacerdos libris ^ ubi referri arcam viderunt, certatim ex oppido
Regnorum fuisse referatnr : sed tum, quoi anni Beihsamis cum gaudm obviam riiere, fesiinare,
inter Heli et Sampson fuerint, mioime Scriptura exsoliare, grates Dmiiinoreferre. Mox Levitse, quo-
prodiderit: video nredii quiddam fuisse temporis, rum hoc negotium eral, sacrilicium Deo celebraot,
quod lahoret ambiguo. Cocteruma die iii<rtis Jesu bove-que eas qusc arcam adduxeranl, immolant.
usque in id leoipus quo Sampsoo defuocltis est, Sed in nppido quod supra diximus, teueri arca non
nunieraiiiur anni cccc et xix : a mundi aulem exor- poliiil: itaqiie passim Dei nutu per loiam urbcm
dio anni iiii ccc et m, quamquam ab hac suppu- sa>vilum.Arca in Cari itlii.irim oppidum translala
ta ioue noslra cajteros discordare non nesciam: esi, ibiqne perviginti antnsftiil.
sed mihi conscius sum, me non incuriose lateiiiem XXXII. Ea lempeslaie Saniuel sacerdos Hebrseis
annorum ordinem proinlisse, donec in hrec lem- praeerai; quielis a bello rebus populus in otio de-
deinde allopliylonm irruptioue lnrbaia.
pora incidi, de quibus dubitare rne faieor. Nuttc gebat; pax
reliqua exsequar. Trepidiintibus cunctis ob cbnsCientiani peccali, Sar
XXX. Igiliir, ut sttpra reiuli, Ilebrrel sine jndice mhel, caesa prihS Irbstir, Doirihb frclus suos )\i
IIS SULPICUSEVERI 116
prsclium eduxit; primoque impelu fiisis hostibus, A \ ubi rcgi.ex Dominiira comperlum osl, mortem af-
victoria penes llebraenssietit. Sed hostili metu re- ficifiliuin jussil : sed populi anxilio ab exilio vindi-
nioto, secundis tranquillisque rebus, corruptis con- catus esl. Ea teni| estale Samuel a Domiuo oioni-
siliis (more vulgi, cui pra-sentia fastidio, insuela tus, regem adiit, verbis Dotnini nunlians, nti genli
desiderio suni) regium nomcn , cunclis fere libcris Amalec, qure olim Ilcbrteos ex ^Egypto venienles
geiitibus semper invisum, populus desiderabat, pla- transilu prohibuerat, bellum inferret; addito inter-
neque non sine exemplo amentise prreoptabat liber- dicto, ne quid ex spoliis devictorum coneupiscerel.
tatem servilio mutare. Igitur frequcnles Samuelem Ita in lines hoslium ductus excrcilus, rex caplus,
cireunisislunt, ut, quia jam ipse senuisset, regem gens subacta. Saul viclus pracdaemagoitudine,prse-
eis consiitueret. At ille placide, saluhri oratione, ab ccpli divini immemor, capta servari et ferri jubet.
insana voluntale detorquere plebern : dominaiioiiem Quo factooffensus Dominus, Samueiein alloquiiur :
regiiim et superba imperia exponere : libertaiem Pceniiere se, quod Saul regem constituoril.
extollere, servittilem deieslari : poslrento divinam XXXIV. Dictumsacerdos regi referi. Mox a Do-
eis iram (leiiuntiare, siquidem booiioes mcnle cor- mino monittis, Davidregali unguenlo perlinit, par-
rupti, D.eiimregem babentes, regem sibi ex liomini- vum eiiaiunum puerum, sub patre agenlcm, pasto-
bus flagilarcnt. His aique aliis istiusmodi fruslra JJ B rem oviuni, assnetumsar-piusciihara canere : ob quod
dictis, ctiui populus in scntemia perseveraret, Do- posteaa Saule assumplus, inler ininisiros regics lia-
mintira consulit : qui permotus vecordia insanse bebaiur. Qua lempesiate nllopbylis atque Helir.ris
gentis, nihil adversum se petentibus negandum bello flagrantibus, cum ex adverso acies conslitis-
respondit. sent, Goliathquidam ex allopliylis, vir inirsemagni-
XXXIII. lgiiur Saul, sacerdoiali prius a Samuele ludinis el roboris, suorum ordines prrclergrcssus,
unguenlo perlusus, rex conslilutus cst. Ilic ex tribu ferocibus verbis probra in hostes jaciens singnlarem
Benjamin, Cis patrc orins, modestus aninii, forma pugnam ciebal. Ttun rex magna prremia et filiae
excellenli erat; ut meriio tlignitas corporisdignilali nuptias dcspondit, n quis provocanlis spolia retu-
regire cpnyeniret. Sed principio regni hujus ali- lisset : sed nemo cx lanio aginine aggrcdi atidcbat.
quanta ab eo pars populi desciveral, parere imperio Igilur Davideliamnuui puer, pugnsese obiulit : re-
abnueus, seque Ammoniiiscoiijunxerai. Verum lios jectisquc armis, qoibos irilirma a'tas gravabainr,
Saul impigre ultns ei-t : viciique hostes, el venia virga lantum et qninijue lapitlibus sunijitis, in pral-
llebroeis data; lum Saul iteralo a Siimuele unctus lium processit: priinoque iclu, niisso fuuda lnpide,
trrulitur. Inde allophyloruin irrupiione airox bellunj allnphyltim perculil : caput victi et spolia abstulit :
exortum. Lotujji exercitui ad conveniendiiinSaulio C gladium poslca iu templum posiiit; allopbyli autem
Galgalis conslituerat : et cuin per scplem dics Sa- omnes in fugam versi, victoriam concessere. Sed e
niiieleniopperiiusesset, ui sacrificimiiDoiuiiiolierel; praelio reversis, multus circa Davidfavor invidiam
lardajiie illo, e.iiiiip.opulus(jilabcrelur, iilicita pra> regis accendorat: limens aulem lam carum ominbiis
suuiptione rex ad y.jcein sacerdotis holoqauslum ciim invidia et pcruicie necare, sub specie bonoris
obtulil. iim|lumqiieaSajiiuele increpitus, serapecca- objectare eum periculis statuit. Ac primum tribunum
iiiui pceiiiteiitia fafebatur. Igilur ex pecrato regis eum fecerat, tit rem bellicam curaret; inde, cum ei
jiietus oinnem exejxiium pervaserat: caslra hos- filiam spopondissct, lidem fregit, eaniqne alteri tra-
liiim haud longe sita praesenspericulum ostentle- didil. Mox fllia regis natu miuor, Melcliol nomine,
bant: neqtie cniquam exeundi in prrBlium animus: amore David fl.igrare occceperat; igiiur niipiiarum
plurcs lacrymqse) latebras peliverant; nani praeler cjtis istiusmodi conditionem proponit : si ceniuni
inibecilliiaiem animorum, qui alienum a se Donii- )irscpu(iaDavid ex liosiibus retulisset, regiam virgi-
num deliclo regis arhitra|ianlur, in maxima ferra- neiu matrimonioillius cessuram : sperabat enim ju-
mentoriim jnopia exei^citus erat; adeo ul prseler venem pericttlosa audentem facile periltirum. Sed
Satil ei Jonathan filium ejus, nemo gladium aut lan- longe aliier acratus eral, evenit : nam ut proposue-
ceam habuisse tradalur: nam allophyli supcriore D X rai, impigre David centtim proeputia ex allopbylis
bello viciores usum Hebrrcis ademerani, neque retulil; alque ita regis filiamin nialriinonium ac-
cuiquam coiiflciendileli bellici aut rustici ferramenti cepit.
pnteslas fueral. Jgitur Jonatha atidaci consilio, solo X^XV. Crescebai in dies in etim regis oditrmsti-
aroiigero suo comile caslra lioslium ingressus, vi- njiilanieinvidia : quia bonos semper mali insectan-
gitiii lere ex hostibus interempiis, iiniyersum exer- lur; igitur rninislris et Jonalbsefilio imperavit, vitae
citum lerrore perculerat. Tuin vero oulu Dei in ejns nt insidias pararent. Sed Jonalhr» carns accep-
fugam versi, 1100imperia exsequi, non ordines ob- lnsqtiej ijn iiide aprincipio David fucrat : itaque rex
servare, omne proesitiiumin pedibus habere : ()iiod increpitus a lilio, cruentum imperium reprcssil. Setl
ubi Satil ariimadverlii,suis properc eductis fugienles 11011 diu malibonisunt; namcuni spiritti errorisSaul
persecuius, victoria poiitus est. Eo die rex edixisse affligeretur, eique David assisleret cithara laboran-
tradiiiir, oe quis, nisi coofeciis hpslibus, cibuni1 tem deliniens, lancea eum ferire conatus esl, nisi
caperet : sed Jonatba interdiciionis ejus inscius,, ille letbaiem ictum prupere declioasset. Exinde jam
favo reperto, lincto spiculo mel degustaveral. Sedl noo occulie, sed palam ei necem parabat: nec ultra
117 HISTQRJASACJAA.LJB. I. 118
se David regi credidil. Ac primum fugiens, ad Sa- A dote natus, admodum senex sacerdeiip functus refe-
mtielem se contulit: inde ad Abimelech, posiremp ralur. A nonnullis tamen qui de lemporibus scripsere
ad regem Moabconttigit; mox per Gad prophetam (quia vere nihil de ejus annis sacra historia signavit)
monitus, in (erram Jtttlse regressus, vitse periculum LXXannis prrcfuisse pipulo referlnr : sed unde hoec
adiit. Ea tempestate Saul Abimelecb sacerdolem iu- aucioritas fuerit assumpta, non reperi. Nos in tanta
teremit, quod David recepisset: et cum ex ministris erroris copia, Cbroniconrm annotationem secuti
regiis nemo in sacerdotem maiius inferre auderet, (qnia eam ex Apostolorum Actibus, sicut superius
Doeg Syrus cruentum niinisterium exsecutus esl. memoravimus, profeclam arbitramur) Sainuelcm et
Posl id David desertum peliil. Iiluc quoque euni Saul Saulem XLannos principatom cgisse referimos.
persecutus cst: sed inani opera ejus exitium mulie- XXXVII. Saul percmpto, David in lerra allophy-
batur, quem Dnminus prolegebat. Erat in deserto lornm, perlalo ad semortisejus iiuniio, miro pieialis
spelunca vastorecessupaiens, in hujus interiora Da- exemploflevisse traditur. Tum Chebron Jndarcoppi-
vid se conjecerat. Saul nesciens in primo speluncse tlnni petiit. lbi rursum regali ungucnto illiius, rex
adittt reflciendi corpoiis gratia successeial, ibique appellalus est: sed Abner, qui magister militioeSaul
sonino caplus requiescebal; quod ubi David animad- regis fuerat, spreto David, Isbaal regis sui filium re-
vertit, hortfinlibns cunclis ut opportunitate uiere- g gem coostituii. Crebris deiode pircliisinlerduces re-
tur, abstinuit regis exilio : diploidem tamen ejus gumconcursum :pulsiisAbnersaepius; fratremtamep
abstulii. Mox egiessus, tuto eminus loco a tergo re- Joab, qui ex parle David exercilui praerat, fugiens
gem allocutus est, sua in illum commemorans bene- peremit;quo dolore postea Joab, curn se AbnerPa-
ficia, Ut ssepe pro regno ej'us caput periculis obj'ec- vid regi dedisset, jugularieiim pracepif non sinedo-
lasset, utque postremo prsescnti tempore a Domino lore regis, ciijiisfidemcruenlaverat. Peridem lempus
sibi traditum interimere noluisset. Ad hrec culpam omnes fere iiatti majores Hebroeorumpublico con-
Saul faleri, veniam precari, lacrymas fundcre, pie- sensti regnum ei totius gentis detulerunt; nnni per
taleniDavidexlollere, malitiamstiam incusare, regem seplem annos in Chebron lanlum regnaveral. l:a
eum et filiumappcllans. Tanlum ex leroci illoanimo teriio rex ungilur, annorumcirciter xxx : Allopbylos
mulalum, crederes niliilultraadversum generum au- in regnuin irruenles secundis praeliisrepulit. ^a tein-
Surum.SedDavid, quipenitius ingeniiim malispecta- pcsialearcam Domini, qux' in Cariailijarim oppidq,
tnm habereteicognitum, niliil regi credendum rnlus, ut supra relulimus, erat, in Sion transtiilit: cuiuque
intra eremumse conliiiebat. Saul vecors animi, quia aedificareDomino lemplum in animo haberet, divj-
cnmprehendendi generum potcslas non erat, liliam niim ei responsum reddiium, Semini iiiius id reser-
suam Melchol David, ut supra retulimus, nuptam, (-i vari. Bellodeinde allopbylos domuit, Moabilas sub-
Phaltim cuidam io malrimonium dedit. jugavit, Syriarn subegil, siipendiiiinque ei iniposuil;
XXXVI.'Davidad allopbylos conlugit. Ea tempes- auriatque seris ex preedaimmensum inqilum reiulit.
tate Sarnuel diemfunctus est. Saul allophylis belluni Belhim deinde adversum Ammonitas ex injuria Cba-
inferenlibiis Domiiiumconsulii, nullumque est ei re- nun regiseorum exortum. Syrisdenuo rebeliantibus,
sponsum reddiiuin.Tum permulierem, cujus viscera qtii cuni Ammonitis in bellum conjuraveranl, jJavid
spirituserrorisimpleverat, Samuelem evoraiumcon- suminam rerum Joab principi miHiise permiserat:
sulit.Dictuin ei ab eoest, posterp illum die cum filio ipse a bello remolus, iutra Hiertisaleiu commpra-
viclum ab allophylis in prsclio casuriim. Igitur allo- balur.
phyli r.asiris in lio-iili solo positis, poslero dieaciem XXXVIII.QualempcstateBersaberiquamdamniiraj
instriinnl, David lamen ex castris remisso : quia pa- feminam pulchriludinis stupro comperlam habtiit.
rum crediderant sibi illumadversum suos fldnmfore. Ileecviri cnjiisdam uxor, qui ttim in casiris eral,
Sed coi>sertoprselio, llebraei fusi: filii regis caditnt : fuisse ti-aditur. llune David iniquo pugnaeloco objcc-
Saul equo delapsus, ne vivus in poieslalem hostium lum hostibus, interficicndum curavit: ila mulierem
venirel, gladio suo incubiiil. De reiaie imperii cj'us malrimonio vacuam, sed jam ex slupro gravidarii,
parum cera coniperiinus, nisi qttod in Actibus Apo- ]U niimero uxortira aggregavit. Tum per Nathari prd-
slojorum XLannos rcgnasse dicius est; quamquam phetam graviter jncrepiius, licet agoilp errpre, ca-
ego arbitror tnm a Paulo, cujus illa prBcdicatiore- siigniiooem poriiiiii nori effugit : namque filium ex
ferlur, eiiam Samuelis annos sub regis istius selate furtivo illo concubilu edilum paucos posl dies ami-
numeratos. Plerique tamen qui de temporibus scri- sit, muliaque in domum faniiliamqueej'us exsecraii-
prerunl,xxx eum annosregnasse annoiaverunl: cni da acciderunl; ad exlremuni Absaion fllins ejus arma '-•'•'•|-i.j-
opinioni neqiiaquam accedimus; nam ea lempestate impia adversus palrem suslulit, regno eum depellere
qua Domini arca in Cariaihjarim oppidum translala cupiens. Adversus lninc Joab acie conflixit, acjmdrii-
est, necdurii regnare Saul coeperat : referlur autem tus a rege, ut victo parceret : sed ille, spreto imjie-
per David regem ex il.l.o oppido arcam sublaiam , rio, parricidiales coiiatus ferro uttus est. Flebilis ea
cum per xx annos ibi constilisset ;ergo,cum inlra id victoria fuisse regi traditur':' tanla iii eo pietas erat,
tempus Saul regnaverit atque decesseril, parvo ad- ui etiam parricidre filio ignosci voluerit. Vjx hdc bel-
nioiliiiii sj>atio tenuit imperium. Eadem tiobis de lum exsfinctum 'videbaiur, aliud rursuiri exortum
cniporibus Samuelis caligo, ul qoi cum Jleli sacer- Saboea qriodam duce, qui pessimrim qiiemque ad
119 SULPICII SEVERI 120
arma incitaverat: sed propere motus omnis morie A t lassis annnrum, quam amplius, annoiarim. Sed non
ducis represstts. Crebra deinde adversus allopbylos dubito librariorum polios negligemia, prscscrtim tot
David prselia secundo eventu habuit : cunctisijue jam sseculis intercedcntibus, veritatem fuisse cor-
bello domitis, et tam exteris quam domesticis moti- riiplam, quam ul propheia erraverit : sicul in hoc
bus compressis, florcniissinium regnum in pace lia- ipso nosiro opusculo futurum credimus, ul describen-
bebai. Tumeum suhitacupido iucessii, ad meiiendas liuni incuria, qusc non iucuriosea nobis sunt digesta,
imperii vires, popiiluni ten^ere : iia a Joab militire viiieniur. Igilur Stlomon coeplumlempli opus vige-
magistro decies cemena et trecenta civium millia di- simo anno explicuit. Celebraio deinde ibidem sacri-
numerata. Ilujus eum facli mox piguilpneniiuilque, ficio, diclaque oratione, qua pnpuium templumque
vcniaui a Dnmiiiopeiens, cur in id animosexiulissei, beuetlixit, Domiuus ad eum loculus est, denuntians
ul regni sui potentiamexsuoriiui poiius muiliiudiiic, fore, si quaudo peccassentacDomiiiuni reliquissent,
quam cx favore divino scsiimarnl. Iiaque missus ad templum illud solo sequandum. quod jampridem im-
eiini angelus, trinam ei pcenatn denuniiat, datque pleitim videmus, et mox .... connexum rerum ordi-
arbiirium iinrimeligendi: sed proposita triennii fame, nem exponemus. Intcrea Saloraon florens opibus,
triiim mensium fuga, moile iridui; fugam et famem omnium qui umquam fucrant regum ditissimus, qui-
delestatus, morleni elegit : momenioquc lemporis B ] que semper onlo rerum esl, ab opibus in luxtim et
LXXniillia virorum inieriere. Tum David videus an- vitia delapsns, cum adversum iuierdiclum Dei ex
geltim, ciijusdexieriipopulus prosieruebatur, veniam alienigenis conjngia sumpsisset, et jani septingentas
prccari, seque uuum pro oninibus pcenaenbjicere : uxorcs et trecentas concubinas haberet, idola eis
se dignum exitio, quia ipse peccassei. Ita aversum rilu genlium suarum, quibus lilarenl, cousliluit.
plebissuppliciiim. David iu loco, io quo aogeluiu vi- Quibus rehus aversus Dominus, graviier increpiio
deral, aram D imino staliiil. Moxannis ct morbo io- pcenamdenunliavit, fore ut regnuni ex parte niajore
fractior, Salomonem flliutn, ex BersabeeUriseuxore adeniptum lilio, servo illius traderelur; idque ita
siisceptum , successorem regui constituit. Is regali accidit.
iiogiienlo per Sidoc sacerdolem uuctus, patre adliuc XLI. Nam defunclo Salomooe aono imperii qua-
incolutni rex appcllatus. David, cum reguassel an- dragesimo, cum Roboam filius aono setalis sexto et
nosxLdefunctus est. decimo regnum palrium tenere ccepisset.pars populi
XXXIX. Salomon initio regni urbem muro cir- ab co offensa discedit. Etenim cum laxari sibi sti-
cnmdedit. Huic pcr soporem aslare Dominus visus pcodium popp»cisset, quod Salomon gravissimuoi
est, petendi quae vellel tribuens opiioncm. Sed ille imposuerat; repudiatis precibus supplicum, favorem
non aliud sibi quam sapienliamdari poposcit,reliqua 'C<universacplebis averteral: itaqueconsensu omnium,
omnia parvi sesiimans.Itasomuoexcilalus, cumante imperium ad llieroboam deferlur. Is medio genere
sacrarium Doinini cooslitissei, indultsesibi a Domioo orlus, aliquamdiii Salomoiii servilutem pependerat:
sapientiae documeniuin dedii. Namque duse mulieres sed ctim ei responso Achisc propbetre regiium He-
una in domo diversantes cum eodem lempore pue- braeorum aniiiiiitiatum comperisset, necare eum
ros edidissent, atque ex hisalter posi diem lerlium clam desiinaverat; qtio ille meiu in vEgypiumcenfu-
nocteobissel; mater defuncli snmnoalleriusinsidiata git: ibique uxcre accepta ex stirpe regia , cognita
mortuum suum supposuil, viveniem abstulit. Inder deinum Salompnis morte in solum patrium regressus,
inler eas de puero altercatio; poslremo res ad regemi voluniate populi, ul supra rclulimus, sumpsil impe-
delata:difficilis judicii absolmio inler negantes, ubii rium. Penes Roboam tamen duae tribus, Judae et
testis deerai. Tuin Salomondiviiue sapieutioemune- Benjamin, resederant : ex his ad trecenta millia pa-
re perimi puerum, corpusque ejus dividi inter ambi- ravit exercilum. Cumque acies promoverentur, ver-
genles jubel: cumque uuaearumjudicioacquievissct, , bis Dei popolus admonetur, praclio abstineret: ex
alia vero cedere polius puero quam discerpi eumi suo nutu Hieioboam regnum accepisse. Ita spreto
mallet; Salomon ex affectufeminoehanc verematremi regis imperio , exercilus dilapsus, llieroboam impe-
esse conjectaus, ptierum illi adjudicavit, non sine: " ritini invaluerat: sed cum Hierosolymam Roboam
circumstantium admiraiione : siquidem lateniein ve- obtineret, ubi templo a Salomone facio populus sa-
ritatem prudentia protulisset. Ita in adiniralimiemi crificare Dominoconsueverat; veritus llierohoam, ne
ingenii prudenliseqne ejus reges vicinarum genliumi ab co plebem religio averleret, siaiuil animos ejus
amieitiam ab co fcedusque petiere, parati imperalat superstitione otcupare. Iiaqne vaccnmauream iu Be-
facere. thel, alteram apud Dau ronslituit, quibus populus
XL. Queis opibus confisus, lemplum Domino ioi- lilaret : sacerdoies iue, omissa Levi tribu, ex plebe
raeosioperisfacere aggressus, paratis per tricnniumi insliluit. Irivisum Dominoflagitiumexpo>tulaiiocon-
impcodiis, quarto fere imperii amio primuin funda- secuta. Crebra deinde inter reges prselia : dubio
mentuni je.cit, a profectione Ilebiseorum ex jEgypio) eventu regnum obtinebant. Roboam septimo et deci-
anno fere ociavo el oclogesimo et qiiingentesimo : mo imperii anno exacio, viia funclus est.
licet libro Rcgnorum terlio ccccxLfuisse referautur;; XLII. In liujtis locum Abiu filius ejus regnum
quod nequaquam convenit : siquidetn per serieml Hierosolymsesex annos tenuit; quamvis inClirpn.i-
siipeririscoiriprehensarii facilius ftieril, ui tuinrisfor- cis irienriio rognasse refefatur; Iliiic Asa filius sucJ
m HISTORIA SACRA. LIB. I. 182
cessit, a David quinlus fere, quippe abnepos ejns.;. A bus cccc fere et L inter eos inde orta cst altercaiio :
Fuit religiosus Domini cullor : namquc deletis arisis Elia Dominum prsedicante, illi supersliliones suas
lucisque idolorum, vesiigia palernae perfidise suslu-i. asscrebanl; posiremo placuit fieri periculum , ut, si
lil, foeduscum rege Syriae firmavit: ej'us auxiliollic->- ctijus cresam hostiatn missus ccelo ignis absumerel,
robnse regnum , quod lum a filio tenebaiur, multaa rala esset religio qiire virlutem edidisset. Ila sacer-
clade affecit; ac saepc viclis hostibus praedam ex vi- dotes occiso vittilo Baal idoluni invocare ccepcrunt:
ctcria retulit. Pcst imuin et quadragesimum anoomn frustraque consumptis iiivccationibus imbecillitatem
oegerpedibos decessit. Iluic triplex peccalum ascri-- domini sui tacite fatebanlur. Tum vcro Elias irri-
biiur: uoum, quod socielale regis Syriae nimium n dens eos, Ne forte, ioquit, dormiat : clamale vthe-
confisus sit : altcrum , quod prophelam Domiuilioc c nienlius, ut somno quo tenetur evigilet. Enimvcro
ipsum increpantem in vincula conjecil : lerlium,, miseri Irepidantes mussare, et lameu quidnam Elias
quia in pedum dolore reiiiedium non a Domino, sedi faciurus esset exspectare. At ille cxsum vitulum
a medicis speraveril. Sed initio regni hujus, Hiero- impositit, cuin prius sacrarium aqua opplessel : in-
boam rex dccem tribuum defunclus est; regnumfi vocaloquc Domiuo, exspectanlibus cunctis ignisccelo
Nadab lilio reliqnit. Is malis operibus , et tam suiss delapsus aqiiam cum lioslia absumpsii. Tum vero
quam paiemis meritis invisus Domino, non ullrai B populus solo stratus Dominum fateri, idola exse-
bieiinium regnp potitus est, privataque imperio in- crari: postremo Eiiae jiissu profaoi sarerdotes com-
digna progenies. Baasam Achiae filium successoremi prebeosi deduciiquead lorrenlem, necati sunl. Rc-
habuit, aequea Doniinoalienissiiiuini; isque sextoetl deunlem inde regem propheia prosecuius esl : scd
vigesimo imperii anno defunctus cst. Regnum ad1 cum ei Jezabel regis uxor vitae perit ulum pararel,
Elam filium devolultim, nec ulira biennium reten- ad remotiora secessit. Ilii eom Dominusallocuius
lum; namque euin Zambri prioccps equilum epu- est, septem millia virorum esse adhuc prooontians,
lantem inierfecii, re^nunique occupavil : vir perindcj qui se idolis non dedisseni : mirum id Elise luit, qui
in Doiiiiiiumatque bomines impius. Ab boc pars pc- soltim se a sacrilegio immunem esse crediderat.
puli secessit; Thamni cuidam regiooi nomeii dela- XLIV. Ea tempestale Achab rex Samariae vineam
lom, sed Zambri ante hunc septcm annos et cumi Nabuihsei adhoereiitem sibi concupivit ; quam cum
eodem duodecim regnavit. Al in parte tribus Judac> ille ei vendere noluisset, dolis Jezabel inierfeclus
Asa morttio , Josapliaj,filius ejus regnare ccepit, vir est: ita Acliab vinea polilus esi, cum tamen Nabu-
religiosis virtutibus merito clarus. Is cuni Jambrii thsei mortem doluisse refcralur. Mcx per Eliam
pacem babuii; defuncius esl autem , cunij-egnassett verbo Domini increpilus, agnitoque crimine , cilicio
annos v et xx. 'C indulus egisse pcenitciiliam iraditur, quo facto im-
XLIII. Ilujusimperii lempore Achab, Jambri filius, minenlem pcenamavertit. Namt|iie rexSyrise magno
rex decem iribuum fuit, ultra omnes in Dominumi cum exercitu, dtiobus el iriginia regihus iu sociela-
impius : namque Jeznbel filia Basse regis ex Sidone> tem belli adscilis , fines Samaiire ingrcssus, cum
in malrimonio accepta Baali idolo aram lucosquei rege urbem obsidere ccepit. Arciis deinde obsesso-
constiluit, et prophelas Dominiinieremil: quo lem- rum rebus, dat belli condiiioiies : Si aurum et ar-
pore Eiias propheta oratione ccelum conclusil, ne> gentum et feminas tradidissent, fore uti vitre eorum
pluviam terrae daret; idque regi denuutiavil, ut se> parceret; sed tam injustis condilionibus exlrema
impius causam niali esse cognosceret. Igitur suspen- perpeii saiius visutn. Et cum j'am omnium desperala
sis cceloaquis cum loca omnia adusta solis ardoribus; esset Siilus, prophela a Domino missns regem adit :
nnn victtim hominibus , non pabulum jumenlis da- horiatur ut in prsclium exeal, cunciantem multis
renl; ipse se inlra periculum famis propheta con- confirmat: ila eruptione lacta, fusi hostescopiosaqne
cluserat. Ea lempeslate cum eremum peiiisset; cor- prsedareperla. Sed posl aninim reparalis viribus Sy-
vis cibum ministrantibus vixit, aquam torrens pro- rus in Samariam rcgrcssus, acceptam clatleni iiliuni
ximtis, dooec aroit, dedit. Iode admonitus a Domi- ire cupiens, rursurn vieius est, eo prar.liocxx inillia
no Sareptae oppidum peiiil : ad miilicreni viduain D 1 Syrorum inieriere : regi venia data : regnom ei et
divertit; ctimque ab ea esuriens cihum peterct, illa pristiuos staius coocessus. Tuoi Achab verbis Dei a
causari, oon esse sibi nisi pugillum farris et pusil- prophela increpilus, cur abusus divino munere hosii
liim olei : qoo absumpto una cum filiis moriem ex- sibi tradilo pepercissel. Igitur Syrus post iriennium
spectarel. Sed cum Elias verbis Dei polliccrelur nec bellum Hebrreis intulil radversum huuc Acbab pseu-
hytlriam farre, nec vas oleo esse minueiiduui; mii- dopropheiarum impulsu in [pradium descendit,
lier posceoti fidem nnn cuuctaia prophelse credere, sprcto Michsea proplieta et in vincula conjecto,
promissoruin fidem consecula est: siquidem divinis quod ei cxiliabilern fore pugnam denuniiassei, ita eo
incremenlis tantum accresceret, quantum quotidie praelio Achab imerfecius Ochozise lilio imperium
delrabebat. Eodem leinpore ejusdem vidiue frlitim reliqnit.
mortiiom Elias io viiam reduxit. Tum jtissti Domini XLV. Is rrger corpore ciim ex minislris, qui ido-
regem adiil, exprobraioque ei sacrilegio , poposcit lura pro saluie ejus constilercnl, raisisset; Elias
ad se pmnem.pppidum congregari: qui cum propere a Deo monilus ohviam se eis obtulit, iiicrepitosque
irbnvenissel, accilis idolcrum ac lticdi-umsacerdeii- reminiiare regi jtibet, morleJii ejus cohsecuiurami
123 SULPICII SEVERI 124
TIIII ivx comprebendi eum ac dedtici ad sc jubet : A V.nem temperum persequi placel, Chrcnicorum aucto-
sed missi, ccelesti igne absumpti. Rex , ut prophela rilali accessimus.
procdixerat, obiil : successit atiteni Joraiu ci fraler XLVII. Igitur AmassiaeOzia filius successit; nam
ejus, isqtie tliiodecim amiis impeiio potiius est. At in jiarle dccem tributim Joas diern fuuclus Joram
inpaile duarum Iribuum Jnsajihat rege dcfuncto filio locum fecerai : postque Iiune Zacharias ejus
Jor.im lilius regnum leniiit annos duorlcviginti. Is filitis regnavit. Ilorum nos regnum, omiiiuinque qui
Achah filiam uxorem habuil, soceroquam patri pro- in parie decem tribuum Samarise prrefuerunl, an-
pior. Post liuiic Ochoz.as lilius imperium adeptus notanda esse tempora non putavimus : quia brevi-
est: boc regnanie Elias translalus refertnr. Eodem lati sludentes, superQua omisimus : ei ad cognitio-
tempore Elisacnsdiscipulus cjus multis signis potens nem lemporum ejus potissimum partis annos crc-
exsiitit, qure omnia notiora sunl quam ul nostro dimus persequendos , quae in capiivitatem posterius
slylo cgeant: ab eo viduoefilius resuscilatus, ct Sy- abducta prolixius lempus in regno habnit. Igitur
rus lepra piirgalns, et fiunis lempore omnium rerttm Ozias regnum Judac adeplus prsecipuam curam Do-
copia fngalis hoslibus invecta , ei in nsum trium nriiii cognoscendi habiiit, Zacharia prophela plnri-
exercituum aquacpraebiire, el tle exiguo olei immo- mum usus ( Esaias etiam sub hoc primum prophc-
dicis iocremenlis solutuni mulieris debilum ei ipsi B I lasse tradilur), quo merito prosperis evenlibus ad-
siifficiunsviveodi snbstanlia data. Hujus lemporibns, versus fiuitimos bella gcssit. Arabns etiam devicit.
nl diximus, Ocliozias dtiartim iribtium erat rex; de- Jamqtie ^Egyptum terrore nominis sui concusscrat,
ccm vero Joram , ut snpr.i reiulimus, imperabat : elatusque secundis rebus illicila prsesumeus, incen-
inlerqiie eos fcedns ictum ; nam et adversus Syros stim Deo obtulit : quod solis facere sacerdolibus fas
junciis viribus bellatum, et ndversum Jchu , qni erat. Itaqne cum per Azariam sacerdotem increpitus
per prophetam in regem deccm tributim uncius eo loco decedere cogerctur, alque in iram exnrsis-
fuerai, pariter in praelittmegressi, eadein pugna sct, lepra oppleius decessil : quo morbo affeelus vita
inleriere. fuuciiis est, cmn r<gnasset annos duos et quiuqna-
XLVI. Sed rcgnuni Joram Jehu tennit. Posito ginla. Regnum inde Joatbse lilio datum : isque ad-
Ocbozia in Judaea rege, qui iinoanuorcgiiavit.maier motlum sancitis fuisse traditur, prospereque impe-
ejus Golbolia imperium occupavit ademplo nepnti rioiu ailminislravit : gentem Ammonitarum bello
imperio, etiam tum parvo puero , cui Joas nomen viclam siipendium prsestare coegil : regnavit aulem
fuit: sed buic ab avia prscreptum imperium , post nnnis xvi eidemque Achaz filius successil.
octo fere annos per Sacerdotem et popultiindepulsa XLVIII. Celebris circa hscc tempora Ninivitarum
avia reddilum. Ilic ijiitio regni observnntissimus di- C ( fides tradilur. Id oppidum, olim ab Assur Sem filio
vini ciillus fuil, inngnisquc suinptibtis templum exor- conditum , caput regni Assyriorttm fuit, frequens
navit : post adulatione principum depravatus, ado- lum incolenlium miillittidinc , alens virorum millia
raiusque ab eis, Dei irnm mernil. namque ei Azahel c el xx, aique, ut in magnopnpulo, abundans vitiis.
rex Syrirc bellnm intulit : inclinaiisque rebns suis, Queis Deus motus Jonnm prophelam ex Judsea ire
auro leinpli pacem r.rdemil, neclnnen ea potilusesl, pnrcepit, ac denunliare urbi exeidium, sicul olim
facli invidiaa suis inierfectns anno imperii quadra- Sodoma el Gomorrha tlivinis ignibtis conflagrassent.
gesimo. Huic Amassia filius sticcessil. Al in pnrte Veruni prophet apra'djcalionis isiins ininisieriiiin de-
decem Iribuumdelunclo Jehn Joachas fllius ejus reg- Ireclaus, non contnmacia, sed prsescieniia qua vide
navii, invisus Deo nialis operibus, ob qure regnuni bat Dominum pcenitenlia populi plarandum, navtm
ejus Syris praedre fuit, donec Dei niisericordia de- qtiaelonge diversa reginne Tbarsos pelebat, con-
pulsis hostibus pristinum habere slatuni cceperunt. scendit. Sed, ubi in allum processum, iiauiacsaDvii;a
Joachas diem functus Jore filio reliquit regiium. Is maris compnlsi, quisnam esset mali cansa sorte ex-
Amnssireregi duarum tribuum civile bellum intulit, plpravere. Cum super Jonani sors decidisset, tani-
victoriaque potittts iiinlt nn pracdamin regniim suum quam piaciilum lempestalis in profundum projeclus
converlji; idque Amassioeobdeliclum accidisse ir.j- D ] csl : exceplusque a ceto, marino monslro, ac devo-
ditur : siquidcm ldiimreoium fines vicior ingrcssus , ratus.posl triduiira fereNinivilarum litloribus ejeclns
idola genlis ejus assunipscrai. Hic novem annos jussa prsedicat : Urbemscilicelob peccaia populi tri-
regnnsse scrihitur, quantum in libris Regnoriim re- duo perituram. Igilur non tiissimulanler , ul olim
peri : sed in ParalipomeniS, atque eiiam in Chroni- Sodomis, audila est vox Propheise : ac slatim jussu
cis, novem et viginli annos imperium tentiisse ao- regis exemploque popnlus universus, qnin et recrns
noiaitim est; ea nimirum id per-iiadcnle ratione , n;iti, cibo |'.oluque absiincntur : jume.nla itidem et
qum in his Regnortim libris faci'e perspici potesj. diversi generis animalia compulsa farne ac siti la-
Jorain cnim rex decem iribuum octavo anno imperii mcniantium specicm cnin hominibus prsebebant. Iia
Amassire tradilur regnare ciepisse,utiunique ej qua- inriiiinens malum aversum. Jonoe npud Deum con-
dragiota aniios imperinm lenuisse : regnanledemuro querenli, quod fitles tlictis non adfuisset, resptmsum,
Ozia Aimtssircfilio, qtinrto imperii ejus anno deftin- Pceniientibus veninm negarinon posse.
ctus esl; qua ratione viginti et novem annos Amas- XLIX. Atin Samaria Zachariam regem admodum
sire cffecit. Ilaque nos hoc ipsum secuti, quia ratio- impium, quem superius regnasse memoravimus, Sef-
125 IIISTORIA SACRA. LIB. I. 120
)a qiiidnm iolercinii,regmitiHjiieoccupavit : idemqne A pericnli fore: divinum autom ruxilium non defu-
Manoeinsi.diis,exemplo facli stii, perit. Maneereplum lurum.
Sellse imperium leuiiit, filioqne Pacbe reliquil:eum- LI. Nec multo post Tharacas rex ^Eihiopum re-
dem vero Pache quidam ejtisdem nomiiris interemii, gnuin Assyriorum invadil : qno nuniio Sennacherib
regniimque occupavit; mox ab Osee peremplus, eo- ad sua ttienda conversus, freinens el clamitans, Vic-
dem scelere quo assumpserat imperium, amisit. Ilic tori sibi victoriam eripi , belluni omisit, missis ad
ulira omoes reges superiores impius, pcenam sibi Ezcchiam litteris cum verboruni conlnmeliis denun-
perpelunmquegenti captivitalem a Deo meruii; nam- linns, sc panlo post rebus domi compnsiiis ad exci-
que ei Salmanassar rex Assyriorum intulil bellum, diuiii Judrcre maiure redilurum. Sed nihil his Eze-
victtimqiie tribularinm sibi effecil. Sed cuin occullis chias molus ornsse Domiiium tradiiur, ne banc lan-
consiliis rebellicncm pararet, regemque jEtliiopum tam hominis insolenliam inultam sineret : ita eadem
qui liim jEgypttim obtinebat, in nuxilinni accerserit, nocle Angelus caslra Assyriorum aggressus, mulla
iilque Salmanassnr comperisset, perpeluis eum vin- liomiiuim millia leihodedit; rex trepidus in oppidum
cnlis in carcerem conjecit, urbemque excidit : po- Niniven confugil, ibique a filiis interfeclns dignum
pulum iiniversum in regnum suum abduxit, Assyriis se exituni tulit. Per idem lempos Ezechias oegrr
in hostili solo ad custodiam positis (exinde ea pars g corpore, morbo incubuerat. Cumque Esains ei ver-
Samaria appellata : qupd lingua Assyrinrum cttslodes bum Pninini annunliassel, vitti'. ejus linem adesse,
Samaritas vocanl), ex qiiihus pleriqtie divinas ce- flesse rex Iraditur, ita xv annos prorogari sibi ad
remonias receperunt reliquis in errore gentilitatis viram mertiil. : quibus pernctis, nono et vigesimo
persevcranlibus. Hoc bello Tobias in caplivitatem imperii aniio decessit, regnum Manasse filio reli-
ductus est. At in parte duarnm tribuum rex Achaz quit. ls a patre mulium degenerans, reliclo Domiuo
ob impielaiem invisus Deo, cum finiiimoriim bellis cnlturas impias exercuit : ob quod in potestatem
soepepremereiur, deos gentinra colere decrevil, ni- Assyriorom traditus, malo coaclus agnovii errorem,
niiriim quia eorum auxilio victores frequenlibus populumqtie adborlatiis est, uii rcliclis idolis Domi-
praeliis exstitissenl: ita in hoc nefariae menlis pia- num colercnt. Nibil sane dignum memoria gessit :
culo diem funclus est, ciiin xvi annis in regno regnavit autem annos v «>lL. Anion deinde filius
fuisset. ejus regnum adeplus esl, nec ultra biennium eo po-
L. Iluic Ezechias filius successii, iuiiltum pnlerni litus est: paternae impielatis hseres , Domini negli-
dissimilis ingenii : namque initio regni poptilnio gens.suorum insidiis circumventus periit, ad Josiam
sacerdolesi|ue ad Dei, ctiltum cohprlatus, multis lilitim imperium devolulum.
disseruil. Ut frequeuter castigati a Dominp, saepius C LII. Is admodnm religiosus fuisse traditur, sum-
essent misericordiam conseculi : ut postremum maque cura divina ndministrasse, IJelchia sacerdole
decem tribus in caplivilaiem onpcr addtictae sacri- iisus bene. Is cum in lemplo librtim verbi Dei scri-
legii poenas dissolverenl : curandum eis sudulo, ne piiini, reperltim a sacerdoie legisset, qtio contine-
eadem pati mereantiir. lta conversis ad religioncin batnr, Ilebraeain gentem ob erebras impietnles et
oinniiun animis, ievitas sacerdotesque omnes ad ce- sacrilcgia deleudam ; piis ad Deum precibtts fleitiquc
lebranda sectinduin legein sacrificia ortlinavit: ce- jugi iniiniiieiilem cladem averiit. Quod ubi indul-
lebrarique Pascba insiittiit, quoil jam prideoi fucrat tum sibi per lloldam propbeiissam comperit, majore
omissum; cumque dies iesius adessci, dimissis per cura, iilpoie obiigatus divinis beneficiis, cullum Dei
oinnem lerram nuntiis : conventus dietn edixit: ut, exercuil. lgitur vasa omnia anteriowim regnm su-
M quis post abductionein decem iribmim in Samaria perstitionibus idolis consecrata cremavit; namqne
resedissent, ad solemne sacrum convcnireut: ita eo profani riius.invalueranl, ui.soli nc Itinasdivinos
fiequentissimo coiiveniu dies sacer publica laetitia horiores dareni, eisdemque etiam ex meiallis sacra-
exactus, longbposi iiilervallo religione legifiiita per ria ardificarent: qtiibus Jri^ias in pulverem'redaclis,
Ezechiam restiiuta. Pari deinde iudustria qua di- sacerdoies tiunque profanarum a-tlium inierfecit.
vina curaveral, rem bellicam adiiiinistravit, alio- D Sed rie sepulcris quideni impiorurii pepercit: quod
pliylosque freqtieniibtis prreliis coritudit, donec ei olim prsedicium a prophela , impletum animadver-
Sennaciierib rex Assyriorum hellom intulit. Magno surii cst. Hujris ociavo et dccimo imperii anno
cum exerciiu fincs ejris iiigressus, lateque agris Pnscha celebraluin. Post liieunium fere adversus
vastnlis, nullo obsistenle urbis obsisidionem urge- Nechao regem ^Egypti, qui hellum Assyriis infe-
bat : Ezechias enirii multiliidine inferior, nou atistis rcbal, in procliiirriegressus, priusqunm inler se
inanum conserere, muiis se tuebatur. Rex Assyrius acies eoncurrercnl , sagitta iclus esi : exque eo
porlis adsultans, niinitari excidiuin, deditionem iffi- vulnere in urbem relaius , decessil , ctim regnassel
perare : Ezecbinm fruslra Deo confldere : se Dei annos i el xx.
nulu polius arma suinpsisse : victorem omniiim gcn- LIH. Joacbas inde filius ejus regimm adeptus, Iri-
tium, eversorem Sariiarire effugi nori posse, ni ma- bus mensibus tenuil, caplivilaii o'b impieiatem des-
tura dedilione sibimet consuluisset. In boc reriim tinaius : naniqne einn Nccbao rex JEgypti viciura
stalu Ezechias Deo fretus, Esaiam propbelam con- captumque duxil, nec multo jiost in vinculis diciii
sulit, ejusque resporiso edoceiur, Nihil ex hosie functus est. JridaVsstipetidium annuum imperaiuiri ;
127 SULPICII SEVERI 128
rex eis Eliachim arbitrio vinloris datus, qui postea A \ nosor belltim inlulit, compulsumque iotra muros
immulato nomine Joachim vocitatus esi. Ilic Jonclice coiifugere trieooio obsedii. Qua tempest 'te Hiere-
frater, Josire filius ftiit, fralri quam pairi propior, miam prophelam , qui j.mi srvpius imminere urbi
sacrilegio invisns Deo. Igiiur cum regi jEgypiio pa- captmtalem pronuniiavir.it, consulit, si quid spei
reret, quippe cui iribiiium penderet, Nahuchodo- forsitan superesset. Sed ille ccelestis irse non igna-
nosor rex Babylonius Judseam terram occupavitar- rus, eadem ssepius inlerrogatus respondil, ipsi regi
mis , et per triennium j'ure belli victor possedit: specialem pcenam denuntians. Tum vero Scdechias
etenim cedeote jam rege jEgypti, determinatisque in iram excilatus , Irudi prophelam in carccrem jtl-
inler eos imperii flnibus convenerat, Judaeosad Ba- bet: raoxqtie eum crudelis facti piguit; sed ob^isten-
bylooem periinere. Ita cuin Joachim, exactis in re- libus Judseorum principibus, (|iiibns jam iude a
gno annis undecim, filio ejusdem noniinis locum fe- principio moris fueral bonos premere, absolvere in-
cisset, isquc rcgis Bahylonii in se iram concitasset nocentem non est ausus. Iisdem cogeniibus, io lacom
(Deo niiniruio agente, cui coostitutum erat Judream immeusi profundi, ccenoque ac sordibus, aique ex
gentem caplivitali etinteriiecionidare),Nabucliodo- eo exitiabili fetore horridum, demi-sus esl, ut ne
nosor llierosolymam cum exercitu iugressus, urhem simplici qnidem morie exspirarei. Sed rex licet im-
murosque ac templum solo stravit: auri immensuin B ; pius, aliqnauio tamen sacerdotrbus mitinr, educi
modum, et sacra ornauienta vcl puhlica vel privala, prophelitm de lacu ci carceris ctistodiac reddi jubet.
puheresque omnes virilis ac muliebris sexus iransiu- Intcrea obsessos vis hosiium el peimria urgebat:
lit, relictis , quorum irabecilHtas attt setas fastidio cousumplisque omnibus qurc mandi poteraut, fatnes
vicioribus fuil. Quoe turba, inuiilis servitio, exer- invaluerat. Ita defessis inedia defensoribus, oppi-
ccndis coleudisque agris, ne inciiltum esset solum , dum captum incensumque : rex, ut propheta dixe-
deputata : eisderaque rex Sedechias prsepositus , rat, effossis oculis, Babyloniam translatus : Hiere-
ademplis viribus inani laniuin umbra regii nominis mias misericordia hostili carcere exeinplus. Cum
concessa. Sed Joachim iribus raensibus tempus im- eum Nabozardao princeps regius captivum cuoi csc-
perii habuit. Is cuin populo Babyloniam translatus, teris duceret , delala sibi optione ab eo, ulrum in
ct in carcerem conjectus est. Trigesimum post ao- solo patrio deserto desolaioque subsistere, an se-
iiIIm emissus, atque a rege in araiciiiam receplus , cum abire io summis houoribus vellet, residere jn
mensaque et consiliis parlicipatus, non sine solatio pairia maliiil. Nabucbodonosor, abduclii populo ,
dcpulsre calamiialis decessit. residuis (quos belli conditio vel praeilrefastidiiim re-
LIV. Ioterea Sedechias rcx turbsc inutilis, quam- linqui a vicloribus fecerat)GodoliameJHsdem genlis
quam sine viribus, inlido ingenio et Dei immemor , 'C prapnsuii, absque ullo insigni regioaut iinperii nu-
qui non intelligeret c.iptivitalem ob delicta gentis il- mine : quia prseesse paucis el calamitosis nulla
latam, postremis denique malis debilus , regis ani- dignitas erat.
mum offeodit. Ita ei posl novem anoos Nabuchodo-

LIBER SECUNDUS.

I. Captivitatis tempora prophetarum vaticiniis biles haberenlur, qtii imperialibus impendiis procu-
atque actibus illustrala sunt, maximeque Dauielis rabantur. Igilur a rege in honore el gratia adhibiti,
egregia ad conservandam legem perseverautia, et in prudetiiia el di-ciplina brevi omnibus regis proximis
absolutione Susannre divino consilio, caeterisqne ab antelaii. Per idem teinpus Susaona qorctlaiuJoathim
eo gestis, quse ordine persequemur. Hic sub rege nii|ila, speclatae feiuina pulcliriiudinis, a duobus
Joacbim cnpius deduciusqne Babyloniam, parvus (ire-byterisappetila,cuininipudicisnonacqiiievisseI,
atlmodum puer -.postea ob elegantiam vultus ioter falso crimine iucessitur: iisdem presbytcris dete-
minisiros regios assumpliis, unaque cum eo Ananias, rentibus, in remotis locis adolesceniem cum ea de-
Misacl et Azarias. Sed cum ecs rex delicatioribus prebensum, sed illum juvenili alacritaie seiiuin ma-
cibis curari praecepisset, idque Asphanre eunucho nus effugisse. Ita presbyieris fides habiia : judicio
negotii dedisset, Daniel palernarum iratliliouuin me- populi Susanna damnalur. Quae ciim secuntlum le-
mor, ne ex mensa regis gcnliliumcibis participarei, gem ad suppliciuin duceretur, Daniel lum annos
poposcit ab eunucho, ut legnminibus tantum ute- natus xii, increpitis Judreis quod iniioceulcm morti
retitur. Caiisanle Aspbane, ne dissimulatuui impe- dedissent, reducere eam in judiciom, causamque
rium regis coiiseculura mncies proderet, DanielDo- denuo audiri postulat. Enimvero multitudo Juda'0-
mino frelus pollicetur, majoris decoris sihi vultus ex rum quoetum aderat, non sioe Doinino exislimans
leguiuinibiis quam ex cibis regiis .fore; fidesque Duerumcoijlempiwaelafyiln! in han^ cons|anliam jirp-
diclis adfuil, ita ri! miiiimc eorum vullus crimiiara- rripisse, favore accommodalo, Iri conciliiun feven>
129 HISTORIASACRA. LIB. II. 130
tur. Initurdenuojudicium: Danieli, ul inter majores A j aut rebellibus occupatum , nut dedentibus semper
naiu residerel, delalum. Igilur separari accusatores pacis specie traditum constat; exercitibusi|iic no-
jubel: unumqiie ex cis interrogat, sub cujus generis stris, yrbibus alque provinciis permislas barbaras
arbore adulieram depreheodisset. Ex varietate re- naliones, et praicipue Judocosinter nos degere, nec
spnnsifalsilasdeprehensa : Susanna absoluta : pres- lamen io oiores noslros transire, videamus. Aique
byleri, qui innocenli periculum creaverant, capite hrec esse postrema tempora prophet.e aniiunliant;
damoaii. in lapide vero siue mauibus abscissp , qui aurum ,
II. Ea tempestale Nabuchodonosorsomnium vi- argenium et ferrum testiiinqiie cominiiiuit, Christi
dil mysierio ftiluroriim mirabile, cuj'us inierpreia- figtiram esse. Is enim non conditione humana edi-
tiooein quum per se nnn possetevolvere, adscitis ad tus (siquidem non ex voluniate viri, sed ex Deo na-
inierpretandtimClialdseis,qui magicis arlibus exlis- tusest) oiuiidum islum, in qoo sunt regua lerrirum,
que bostiarum scire occulia et futura praecinere vi- in nihilum rediget, regnumque aliutl incorruplum
debanlur: mox, veritus ne more hominutn noo vera atque perpetuum , id est fuinrum sarculum , quod
sed placita regi ex somnio conjectareot, visa sup- sanctis paratum est, confirmabil: de quo tino adliuc
primit, poposcitque ab eis, ul, si vera in his divi- quorumdam fides in ambiguo est, non credentlum
natio essel, somniuin ipsum sibi dicerent: tum de- B l de fuluris, cura de prselerilis cotivincaniur. Igiiuf
mtim interpretationi eorum credilurum , si prius Daniei multis a rege niunerihtis donatus, jirsefeclus
eiiuiiiiaudo somnium anis periculum fecissent. Illi Babyloniaeatque omni imperio, in summis honori-
vero lantam molem nbiiueiues, non esseid humanae bus habebatur; ejus suffragio AnanL>s,Azarias ei
opis coiifitebanlur.Rex motus, quod falsa divioandi Misaelad summam seque dignitalem et potestatem
professione homines erroribus illuderent, cum as- provecti. Eodern fere lempore pra-clara Ezechielis
tricli pr.csenti negotio nihil scire se coufiicreniur : prophetia exslitil.revelalo ei fuiurorum elresurrec-
ita edicto regis in eos animadversum, palamque om- lionis mysterio : exslat liber magni operis, et cum
nes linjus arlis inlerficiebantur. Quod ubi Danieli cura legeodus.
compertum, regis proximum appellat: eiiunliatio- IV. Alio Jodaea, cui post excidium Hicrosolyoia;
neui somnii intcrpreialioiiemqtieejus pollicetur. Res Godoliam praeposilum supra meraoravimus, agre
ad regem deferiur : Daniel accersilur; jam revelalo ferentes Judaei principem sihi ex stirpe iton regia
sibi per Dominuuimysterio, visio regis refertur, so- arbitrio victoris daium, Ismael quodam duce et
lutioque. Sed res posiulat, ut regis somnium el in- concitalore nefandaeconjiiraiionis, dispositis eum
terpretationera prophetae et consequeniiuui fidem in convivio insidiis peremerunl. Al hi qni exlra
exponamus. Viderat rex per sopoiem imaginem ca- C f noxiam fuerani, ultum ire facinus cupienles,
pro-
pite aureo brachiisque argenteis, venlre et femori- pere adversum Ismael arma capiuot; sed ille, qoia
bus aereis, cruribus ferreis , quaein pedes parlim cognovit exitium sibi imniinere, relicto exercitu
ferreos, partim ficliles de^inebat. Sed lerrum aique quem cootraxcrat, iion amplius quam octo comi-
tesluin inter confusum coire non poteral. Ad ex- taniibus ad Ammonitas confugit. Igiiur populum
tremnra, imagincm lapis sine manibus abscissus universum metus pervaserat, ne paucorum scelus
proterebat: redactaque omnia in pulverem, vento omnium exitio rex Babylonius ultum iret : nam
ablata. proeler Godoliam mullos ex Chaldaeis cum eo in-
III. Igitur secundum proplietse interpretationem, lerfecerant. Iiaque consilium ineunt fugiendi in
imago visa fignram mundi gerit : capul aureum jEgypmm. Sed prius Hieremiam frequeriles adeunt,
Chaldseorumimperiura est : siquidem id primum et; scisciianles divinum responsura; at ille verbis Dei
opulentissimiimfuisse accepiraus. Pectus et brachiai universos hortari: In solo palrio manerent: si id
argentea secundum regnum annuuliant: Cyrus enimi fecissent, Dei prsesidio luendos, niillumque a Ba-
victis Chaldacis atque Medis imperium ad Persasr byloniis pericnlum fore : siu jEgyptuni peterent,
coniulit. In venire sereo terlium regnum porteudii omnes ibi ferro ac fame diversoque raortis genere
D
pronuiiliatnr; idqtie impletum videmus : siquidem perituros. Sed jilebs, assueto malo, insolens pa-
Alexauderereptum Persis imperium Macedonisevin- reudi salubribus consiliis el divioo iraperio, profe-
dicavit. Crura ferrea imperitira qoarlum, idque Ro- cta est in iEgyptom ; quid de ea postea actum,
manum, intelligitur, omuibus ante regnis validis- sacris lilteris siletur, nobis nihil comperlum.
siinuin. Pedesvero partim ferrei, panitn ficliles, di- V. Hoc traciu tcmporum Nabucliodonbsor ela-
videndumesse Rpinanum regnum, ita ut numquami tus rebus secundis statuam sibi aurearo immensae
inler se coeat, proefiguranl; qutid ajque iiupletumi magnitudinis posuit, adorarique eam ul sacram ef-
est: siquidem jam non ab uno iraperatore, sed[ figiein praecepit; quod cuni cerlaiim ab omnibus
etiaoi a plurihus, semperque inter se armisaul siu- (depravalis adulaiione oninium animis) fieret,
diis dissenlientihus res Romana adininistratur. De- Aiianias, Aznrias et Misael profaoo oflicio absti-
nique coiumisceri testtim atque ferrum iiuinquami nuerunl, non ignoranles honortm hunc soli Deo
inier se coeunlem maieriam, cninmistiones luimanii debitum. Igilur rei ex edirto regis consiituuniur :
generis fuiuraca se invtcein dissidenles siguifican- propositaque eis conditio pojnarum ardens caminus,
lur: siquidem Romauuin solum ab exteris genlibus3 utpraesenii metu adorare statuam eogerentur. Ve-
(»1 SULPWJIJSEVERi i 4&|
rtim illi devorari iguibus, quam ptacolum com-.A consecutum est : nam eadem nocleB.iltIiasar inter-
mittere, maluerunt. Itaque vincti pe.libiis in me- iil, regnumque.ejus Darius natiene Mcdus eccti-
dias flarnnias coujiciuntur. Sed miiiistrns iiifandi pavit. Danielem illnstri opinione conipertum uni-
operis, duin pronipiius d.minatos in igneritpropel- verso imperio praeposuil,seeuius superiorum reguui
luut, Qamina ab*orbuil: llebr.cos (mirum diclu, judicium : nam et Nabucliodonosoretim regno pra>
et iocredibile non visentibus) igois nou atligit, feceral, et Baltbasar veste purpurea et torque au-
quiim a speclantibus deiimbulautes in camino psal- reo donatum, leriium regui principem conslilueral.
inuiii Deo dicere ceniercniur : visusque cuiu liis in- VII. Igiiur hi qui una cum eo rerum potentos
ter ignem quartus specie angeli, quem Nabucbodo- erant, exagitali invidia, quod eis alienigena capti-
nosor propius imuitus, filium Dei se vidisse con- vre gentis fuisset a^qualus,regem depravatum adu-
fessns est. Tuin rex hnud dtibius divinam in re lalione compelliinl, ul sibi diebus preximis triginla,
prsesetiti fuisse viitulem, missis per omne regniim divini honores darentur, neque cuiquam licerct
siium cdiclis, facti niiraculum provulgavit; coufes- Dominumnisi regem precari. Facile id Dario per-
sus soli Deohonoreni dcfereridura. Nec multo post siiasuni, stultitia regum omniuin, qui sibi divina
rex objecto sibi soinnio, mox voce etiara ccelo vindicant. lgitur Daniel non rudis neque inscius
emiss:i aduionitus, polestate regia abjecta, aique g Deo preces non homini deferendas, reus consiitui-
ab omni conversatione buuiana remolus, berbis tur, edicto re,ris non paruisse : multumque abiuien-
laiiitini viiam sustinens egisse pcenitenliamtraditur; te Dario, cui charus acceplusque semper fuerai,
servaiiiin ei niitu Dei imperiuin, donec implelo principes pervicere, ul in lacum demiiteretur; sed
lemporc, agnito deinum Deo, po.st septem annos objeelo besliis nullum periculiim fuit. Quod cum
et regno el slatui pristino resiilulus esl. Hic post rex comperisset, accusntoresdepulari leonibus prae-
devicttiui, ut stipra diximns, Sedecbiam, quem cepit, qui non simili exemplo perftincii snnt : nani
capiivum Babyloneni transiulit, rcgnasse tradiiur coiitinuoilevurati ferarum famem expleverunt. Da-
annos vi et xx, quaniquaiiiid non iu Sacra lli- niel clarus anle, clarior haberi ccepit. Rcx anli-
sloria scriptum inveuerim : sed forte accidit, ut quato cdicto suo, novum proposuit: Reliclis erro-
dum inrilta evolverem, aiinotalioiiem hancjamin- ribus ac superstitionibus Detini Danieliscolendiim.
terpolato per aetalemlibello siue auctoris noinine Exstant etiam visiones ejus, quibus coiisequcntium
reperirem, in quo regum Babyloniorum lempora sarrculorumordinem revelavit, annorum eliam nu-
continebanlur : quam praelereundam non putavi, inerum complexus, inlra quem Cbrislum, sicut
siqiiidnm el Chrtmieis consenliret, el itn illius r.o- facitim est, descensiiruin ad lerras pronunliavit,
bis ratio quadrarel, ul per ordinem regum, quo- Q venturumqueAniechristummanifesie exposuit.Quod
rum lempora coiitinebat, usque in primum Cyri si ciuis studiosior erit, rectius ibi qrrresititui repe-
regis annum LXXannos (tol enim per sacrain Uis- riet : nobis propositum esl rerum lanlum ordinem
toriam a captivitale usque ad Cyrum fuisse refe- coniexere. Darius duodevigiuti annos regnasse tra-
runtur) impleret. dilur, qua tenipestale AstyagesMedis imperabat.
VI. Post Nabuchodonosor, filius ejus regnum cst VIII. Hunc Cyrus , ex filia nepos ejus, regno
adeplus, quem in Clironicis Evilmarodach fuisse expulit Persarum usus armis: uude sumina imperii
vocitaium reperi. Uic duodecimo imperii auno ad Persas translaia est. Babylonii qtioque io pote-
diein functus fratri minori, qui Balihasar dictus slatem ditionemqtie ejus concessere. Igitur initio
est, locum fecit. Is cuni qtiarto ct decimo anno regni, propositis publice ediclis, dat potestatern
publicuin epuluin priucipibus ac prscfeclis suis da- Judaeisin solum palrium redeundi: sacra elinm va-
rel, sacra vasa, quse per Nabuchodonosordc lem- sa, qnre Nabuchodonosor de lemplo Hierosolymae
plo Hierosolymseablata, nec in regales usus usur- abstuleral, reddidit. Iiaque pauci tum in Judseam
pata sed recondita in thesauris habebantur, profer- regressi : caeteris redeundi animus, an facultas de-
ri imperavit. Ctiin his per luxum ac liceniiam fuerit, parum comperimus. Erat ea lempestate
rcgalis convivii promiscue omues virilis ac mulie- D j apud BabylottiosBeli antiquissimiregis, cujus eliara
bris sexus, uxores concubinaequeejus uterentur, sub- Virgilius meminil, ex nere sitnulacrum, quod su-
ito rex in pariete conspicii digiios scribentes: cer- persiitione hominum consecralum Cyrus quoque
nebanlurqtiein versum ductrc litteire ; sed qui posset adorare erat solitus, antistitum ejus dolo illusus,
scripla legere non reperiebatur. Igilur rex pei terri- qui vesci erfigiem illam atque polare aflirmabant,
ttis magos et Chaldreosadvocal : quibus mussitan- ctim diurnam pensiiationcm, quaeidotb iriferebalur,
libus nec quidtiuam respondenlibus, regina regem clam ipsi absumerent. Igitur Cyrus, cum Dauiele
admoiiei : Esse quemdam llebrseum, Danieliiomi- familiariier uteretur, quserit ab eo, cur simula-
ne, qui olim Naliuchod.mosorocculii myslerii som- cruiii non adoraret, cum manifestum viventis Dei
iiiiiiu revelasset, jam lum ob illustrem snpiemiam esset indicium, absuraentis ea quoe inferebantur?
summis honoribus douatum. Iiaque accilus Daniel, Daniel rideos hominis erroreni, negare id posse
perlegit inierprelalusque : Ob delictum regis, qui lieri, ut aes illud, idestbruta materies, cibo ute-
sacra Deo vasa temerasset, ipsi exitium imminere, retur aul polu. Acciri ergo rex sacerdotes jubet
regnuinque ejus Medlsac Persis datum;quod mox (nam fere ad sepluaginta eranl) adhibitoque eos
m HISTORIASACRA, LiB. II. 154
terrore increpilal, Quis impensa censumerei, cum A gnasse iradilur : quamquara in plerlsqoe exemplari-
Daniel vir prudentin insignis miiiime itl ab insen- bus viginti ei quinque annosimperii ejus fuissere-
sibili simolacro posse Qeri conlenderet? Tum illi peri. Huic successit Ariaxcrxes, cujus supra men-
confisi paralo dolo, inferre et obsignari a rege lem- lionem feeimus. Hic cuni inhiberi a>difieaiioncm
pltim deposcunt; uli, nisi omiiia postero die ab- urbis Jutloeit: lemplique jussisset, suspensuni opus
sumpta depreheoderenlur, niorle pcenas persolve- usque in secuiidiiin Darii regis annuui pependit.
rent : dum eadera condilio Dauieli maneret. Iia- Sed ut usque ad cuni lemporum ordo connexus sii ;
que signo regis templum obsignatur, cum prius Ariaxerxes regnavit aijnos unum et qiiadrnginta,
Daniel sacerdotibns insciis pavimenlum cinere Xerxes duobus mensibus, postque eum Sucdianus
aspersisset, ut introeuniium occultos aditus vestigia septem mensibus luit.
proderent. Igitur postero die rex templum ingres- X. Dariusdeinde, subquo templninest lesiiiuttim,
sus animadvertit absumpta quse idolo appoiti jusse- regnum adeptus esi, cui Ochus liitn nomeii erai.
rat. Tum Daniel occuliam fraudem vesiigiis pro- Ilic cum ex Hebrseis tres adolescenies spcciatar fi-
deniibus reser.it: Sacerdotes cum uxoribus et filiis dei corporis custodes haberel, unusque ex his piu-
suffosso foramine ingressos ea quae idolo apposita dentir» dociimenio ndniiraiionem regis in se con-
fuerant devorasse. Ita omnes jtissu regis inierfecli: B J vertisset; delala sibi opiione petendi, si quid ani-
templum ac sinitilacrum Danieli iij potestatem da- mp conccpissei, ingemiscens patrise ruinis, copiam
lum, alque arbitrio ejus dirutnm. rcstituendoe urbis pnposcii, ineruiique a rege, ul
IX. Inlerea Judsei, quos ex permissu Cyri in subregulis ac prsesidibus imper.iret, ul ardificalio-
patriam regressos supra memoraviinus, urbem ac nem sacrae ocdispraebilis impendiis nialurarel. lla
(emplum restituere aggressi, ut pauci atque ino- lemplum quadriennio coDSumiiiatiim, sexto post
pes, parum proficieliani; donec centesimo fere an- anno quam Darius regnare cceperat : idque Jnditis
no, Ariaxerxe rege Persis imperitante, per etis qni saiis visum : et quia magnoeniolis erai urbcni te-
locis prajeranl ab acdilicaudosunt deleiriti. etenim stiluere, dilflsi viribus, opus niulti laboris iucipe-
tuin Syria atque omnis Judoca sub Persarum impe- re non ausi, lemplo conlinebaiilur. Per idem lctn-
rio per magistratus ac prsesides regebatur. Igitur pus Esdras scriba legispost viginti lere annos quam
his consiliuni fuit regi Artaxerxi scribere, Non templtini fucrat consummaiuin, defuncio jam Dario,
oporlere Jud;eis restituendse urbis suse copiam dari, qui unutn de viginti annis rerum fuerai poiiius,
ue pro coniumaci ingenio, resuuiplis viribus, aliis perraissu Aitaxerxis seciiudi, non illius qui inler
gentibns imperare soliti non paterentnr sub alieno duos Xerxes fuil, sed hujus qui Dario Ocho sncces-
iinperio degere. Ita comprobato a rege prarsidura C ( seral, Bahylonia profecius, raultique eum secuti
consili i prohibita urbis aedificalio,usque in secun- Hierosolyoiam iiervenere; vasa quoque diversi ope-
dura Darii regis annura dilata est. Sed hoc tracitii ris et dona, quoe rex ternplo Dei miserat, cum
lemporura qui reges Persis imperaverint, inscri- duodecim leviiis : vix cnim hic numcrus ex illa
mus, t|Ut>f.rcilius aunorum series in ordineni con- tribu repertus iradiiur. Is cum depreliendisbei Ju-
lexta prodatur. Post Darium Medum, quem duo- daeos geniiliuin counubiis permi.stus, niulijs incre-
deviginti annos regnasse significavimus, Cyrus uno• pilos renunljare istiiismodi iiialriinoniis, ac fllios
et iiiginta anuis rertim politus est : Scytbis belltimi ex his susceptos exlrudi jubet: omnesquc diclo
inferens in proeliocecidit, secundo anno poslqiiami paruere : purgaius populus veleris legis riium age-
Tarquiuius Superbiis Romaeregnare coeperat. Cyro> bat. Cseterum Esdram nihil super reficienda nrbe
Cambyscs filius ejus successit, regnavilqtie annos> rgisse comperio : cretlo, potiorem curam ralus plc-
novem. Hic cum .rEgypluiiiatque iEthiopiam bel- bem corruplig moribus reformare.
lo premeret et subegissei, victorque in Persas re- XI. Eral ea teinpesiaten|iud Babyloiiiam Necmias
veneretur, casu se ipstiin vulnernvit, ex eoque iclui minisier regius, genle Judaous,Anaxerxi merito ob-
periit. Posi hujiis niortem Magi duo fralres natio-- sequiorum cbarissimus. Is Judoeosperconialus, ipiis
ne Medi menses septem Persarum regnum obiinue- D i patenjoe urbis stalus essei, ubi comperit io iisdera
runt. Ad hos interficiendos septem nobilissimi Per-- ruinis jacere patriam , mtis sensibus conturbatus ,
sae conjuraverunt, qiiorum princeps fuit Dariuss cura gemitu niuliisqtie lacrymis ornsse ad Dcum
Hystaspis filius, nalus ex fratre patruele Cyri,, tradiittr, delicta gentis SUOB rejmians, misericor-
emniumque consensu regnuni ei delaium : regnavitt diamque divinam efflagiians. igitur cum euin rex
annos sex el liigiuia. Hic anle quadriennium quam i) inler epulas moestumextra solitiim ai.imadveriicsct,
dccederct, apud Maraihonam pugnavit celcberrimo o poposcil ab eo causam dolorum ut expoiieret;
GrsecisRomanisque historiis prselio. Id geslum post >t tum ille adversa gentis suae et riiinain civitntis
Romam couditam amio fere duccniesimo et sexa-- deflere , quac jam per aonos fere ducentos et quin-
gesimo, Macerino et Augurino consulibus, abliinc c quaginta solo strala, malorum tesiiinonium,
spec-
annos, si tamen invesiigatio Romaiionint coiisulumn taciilum iniinicis prreberet : daret sibi eundi ct
non fcfellii, 13 ccc LXXXet vnr: omne enim lem- i- reslituendae ejus potesiatem. Paruit rex piis preci-
pus in Stilictiiiem consulem direxi. Post Dariuin n bus, slnlimque cum cutii prsesidio equiliiui, qui) lu-
Xerxci fuit, isque unum el viginii annos rc- !- tius iter ageret, diroisit, datis ad praetores
epistolis*
155 SULPICHSEVERI 136
ut necessaria prsDbcrent.Is cum Hierosolymamper- A tribu Benjamin, utroque parenle orba a Mardochsco
venis-el, viriiim populo opus urbis dislribuil; el cer- patruele fratre educla. Qnum ad regales nuptia» du-
latimjussa omnes cnrabant.janique ad tnedium ma- ceretur, mandante educatoregenus ac patriam occul-
cliinrc processerant.cum, flagrante invidia geutium, lavit: admonita ne paiernarum tradilionuin imme-
vicinaeurbesconspirantopera inlerrumpere, Judseos- mor, etsi iu matiimonium alienigenaecaptiva succc-
que ab sedificnndodeterrere. Sed Neemias, dispositis deret, gentium cibis participarct.
adversum incursantes prsesidiis,nibil lerritus coepta XIII. Igiiur juncta regi, brevi, ut fil, vi pnlchritit-
exjdicuit, consummatoqnenmro, et valvis poi tarum dinis tolum ejtis auiinum facile cepit : adeo til eam
perfeciis, per familiasconsiruentlis interius doraibus oequalam imperio, insigni regio, vesle purpurca
urbem dimensus est, ceosuitque poptilum minirnc donarel. Qua lempestate Mardochoeus inter proximos
urbi parem : neque enim amplius quam ad quinqua- regis eral, pro virili portione negoliorum familia-
ginta millia promiscui sexus atque ordinis reperia, rium curator. Is composiias a duobus spadonibus
Inntum ex illo quondam immani numern frequenii- regi insidias jirodiderat : alqtic ex eo charior, sum •
btis bellis absumptum, aut captiviiate detentum: nam misqtie honoribus donalus. Erat ea lempestate regi
oliin bre diiaeIribus, qiiarum hoc residuuiu fuit, cum Aman quidam perfamiliaris, quem oequaium sibi
ab his decem tribtis separalse sunl, ccc et xx millia B adorari more regum praceperat. Id Mardochreus
virorum armaveranl : a Deo ob peecaium inlerne- unus ex omuibus facere fa.-iidiens,odia Persse in se
cioni et caplivilnti datae, ad hanc usque paucilatem graviter accenderai. Igitur Aman ad pemiciem He-
dcvencrant. Sed hucc,ut dixi, plebsduarum nibuum brsei animum iiilendens, rcgera adit; affirmatque,
fuil : dccem vero jirius ductse, per Parihos, Medos, csse in regno ejus hominum genus pravis snpcrsli-
Indos atquc ^Eibiopas dispersse nuiiiquani io soluin lionibus Deolipiiiinibusqueinvisum, extemis legibus
palriura siint regtessse; hodieque barbararum gen- vivens, dignum exitio : rcctum esse omnes luijus
tium imperiis continentur. Sed consuinmatio resli- geniis inlernecioni dare, cxqne eorum bonis immen-
tut.e urbis xxx ei u imperii Arlaxerxis anno refertur: sas opes pollicelur. Facile id baibaro persua-
a quo tempore usque ad Christi crucem, id esl Fu- sum: ediclum emittitur, Judrcos necaudos; missique
siuin Geiiiiuuraet Rubellium consules, auni cccxc conlinuo , qui per omne regnum ab India iisque
et VIII.Creteruma restiliitione templi usipre in ever- .'Eihiopiam edictura promulgareiit. Id ubi Mardo-
sionem, qure sub Vespasiaoo cousule augusto per cliaeocompertum, conseissis vestibus sacco obvol-
Titum Caesaremconsummata est, anni cccc LXXX et vitur, conspersusquecinerepergit ad regiam, ibique
111.Prsediclum id olim esl a Daniele, qui ab inslau- cjtilatu mullo cuncia quesiibus replel : Facinus in-
ratione templi usque in eversionem LXel ix hebdo- 2 tlignum, immerilam genlem perire , ucque ullara
madas futnras proiiiimi.iverai. A die aulem captivi- pereiindi causam dari. Esiher lameutauiis voce ex-
latis Jtidreoruin usque in temptis restitutre civitatis cita, rem, ul erat, cognoscit; lum vero anceps con-
fuerunt anni CCLX. silii, quia adeundi regem poteslas non erat: etenim
XII. Hoc temporum tractu Esiber atque Judiib more Persarum reginacintroire ad regem, nisi acccr-
fuisse arbitramur; quarum quidera actus quibus sitse, non licet : nec tamen cum fueril regi libilum ,
polissimum regibus connectam, nou lacile perspexe- sed statuto lempore admittilur; el forle tum ita
rim : nam cura Eslher sub Arinxerxe rege referamr evenerat, ut diebus trigima proximis separata a
(porro duos hujus noiuinis Persarum reges fuisse conspectu rcgis Esiher haberetur. Igitur audenduin
reperi), multa cunctatio est, cnjus hrrc lemporibus aliquid pro civibus rata, etsi cerla peslis adessel,
applicciur; miliitamen visumest liuic Ariaxerxi sub pulcliro in negotio occumbere parat : invocatopritis
quo Hierosolymaest restituia, Esther historiam con- Dominoaulam regis ingreditur. At barbarus re inso-
nectere : quia non fil verisimile ut, si sub priore lita perculsus, paulatim oiandimenio mnliebri deli-
Artaxerxe fuissel, cujns leuipora... complexusest, nilus, postremo ad ccenamreginaej.ei ducitur, una-
nullam tam illuslris femiusementionem retulisset; que cuiii illo Aman ille regi charus el Judscaegenti
maximecum ab illo Artaxerxe inhibilam lempli aetli- 0 infestus. lgilur cum jam posl epulas inuliis poculis
ficationem, sicul supra memoraviraus, constet: ne- eonvivium calere coepisset, Esther genibus regis
queEsiher passura foerit lum, si in illius malrimo- advolviiur, genlis snoe pcrniciem deprecatur. Rex
nio tum fuisset; nunc gesta edisseram. Erat ea vero nihil se pelenti, si quid ullra pelerel, negalurum
tempestate regi in mairimonio Vastis quredam, mirse pollicelur. Tura Eslber arrepto tempore, Amanis
femina pulchritudiuis : cujus cum formam ommbus mortem flagitat in ultionem gentis quam perditam
prredicaret, die quodam cum publicum convivium cupieral. Sed rex aniici memor paulisper cuuctatur,
dabat, adesse reginam demonstrandoepiilcliritudinis deliberandique graiia modicum secessil. Deinde
gratiam jubet. Illa vero siultorege consultior, pudens regressus vidit Aman reginse genua complexnm :
virorum oculis spectaculumcorporis prsebere, jnssa succensus ira , et appetilam reginam clamiians,
abuuit; qua contumelia barbarus animus permotus morie eura alfici jubet. Et lum regi compertumerat,
uxorem matriraonio ac regia depellit. Igitur cum in pcenamcrucis per Aman Mardochaeoparatam : ita
locum ejuspuella regis conjugio qusererelur, reperla Aman eidem crtici alfigitur, omniaque hona ejus
cst Esther creleras specie vincere : boecJudaeaex Mardocbrcodala, Judaeiquesunt nbsoluti.Arlaxerxes
'
137 IHSTORIA SACRA. LlB. II. 153
regnnvit annos duos el sexaginta, eidemque Ochus j\ ad templum frequentes concurrunt. Ibi communi
successit. gemitu permixtoque ululatu divinum auxilium im-
XIV. Hnic rerum ordini recte Jiidith actus conse- ploranl: Saiis se Domiuo ob peccaia vel crimina
ram, traditur enim post capiivitatem fuisse; sed quis dedissc poenarum : reliquiis saliem servitio nuper
eo tempore Persis regnaverit, historia divina 11011 exeinptis parcerel. Interea Holoferncs Moabiiis in
edidit: regem tamen sub quo illa gesta sint, Nabu- deditionem acceptis , aique adversum Judseos in so-
chodonosor nuncupai, non utiquc etim qui Jerosoly- cietatem belli assumptis; ciim ab eorum piincipibus
niaio ceperit, sed nullum hoc nomiiie posl capiiviia- inquireret, quibusnam virtbus freti llebraei deditioni
tem aptid Persas regoasse reperio, nisi si ob impa- animos iion dedissent; Achior quidam comperla
tieniiam et pariles conalus, quicumque illc rex, edisserit : Judaeos Dei cullores, pio a Pntnbus rilu
Nabuchodonosor a Judacis vociialus est. Plerique instiliilos : olim in jEgypto pependisse serviiium :
tamen Cambyseni Cyri rcgis filium putantesse, quod inde divino mtinere educlcs, acsiccaium mare pedi-
victnr /Eu'ypluin aiqueiElhiopiam penetraverit; sed bus emensos : postremo omnibus geulibus devktis,
liuic opinioni eadem sacra hisioria reptgnnt : nam habitatns majoribus tcrras recepisse : exin vario re-
duodecimo regis illius anno Jutlilb fuisse signalur : rum statu floruisse, aut concidisse, alqne iteruni
porro Cambyses non ultra novem annos rerum jiotitus B malis emersisse, secundum merila iralum aul placa-
est. Unde, si in historia opinnri licet, sub Ocbo rege tum Deum vicissitudine experios; dum peccantes
qui post Arlaxerxem secundum fitit, haec gesta cre- incursiotiibus hostium aut captivitatibus coerceniur,
dideiim ; idque vel ex hocconjicio, quod idem Ochus propilio numine semper invicii : cseierum si prse-
(ul in saccularibus quibusdam scriplis legi ) natura senti tempore absque peccalo sinl, nullo modo eos
iminitis cupidusque bellorum traditur : nain cl arma posse superari: sin aliterse habeant, facile viucen-
iinilimis iutulit, et yEpyplinn,qtioeante mulios annos dos. Ad hsec Holofernes ferox mullis victoriis, niliil
desriverat, bello recuperavit. Quo tempore eiiam sibi inviclum ralus, ira accensus cur ex peccato po-
sacra eorum, et Apin in Deura recepluni irrisisse lissimumJudrcorum pendere illius victoria ptitaretur,
traditur : qtiod postea Baguas spado ejus, natione propelli Achior in castra llebracerum juhel, ut cuin
^gyptius, iiidignatos, conlumeliam gcntis morte his periret, quos vinci non posse uffirmaverat, ac
regis ultus est. Meminit autera liujus Bagure historia tum Judaei montes peliverant: ita, quibus id negotii
divina : nara cuin Holofernes jussu regis adversus datum, ima montitiui successere, ibiqtic vinctum
Jtidaeosduxerat exercitutn, Baguam in iisdem caslris Acliiorreliquerunl. Qnod ubi Judauianimadverterunt,
fuisse memoravit: unde non immerito in argumen- exemptum vinculis in colleni perducunl, causas rei
tum nostrae opinionis adduxerim, ul rex ille, Nabu- 1C qurrrentibus, gesla exponit, recepiusque parem exi-
chodono.sor niinciipains , Oclius fuerit, sub quo lura opperiebaiur, is post vicioriam circumcisiis,
Baguam fuisse inuiidiales hislorici prodiderunt. Coe- Judaeusfactus est. Igitur Holofernes, diflicultnte lo-
terum illud neiiiini mirtim esse oportebil, quod corum comperta , quia adiri prsecelsa non poierant,
scri|itores saecularium liiterarum nibil ex his quae montes miliiilius circumdat, et summa cura llebracos
sacris voluminibus scripta sunt, atiigeruiu ; Dei spi- aquaiionibus prohibet : eoque mattirius obsidionem
ritu prscvalenle, ut iniaminala ab ore corrupto et sensere. Itatiue victi penuria aquse, ad Oziam princi-
falsis vera miscente, inlra sua tantum mysieria con- pem concurrunt proni omnes ad deditioneni; ille
tineretur hisioria , quse scparata a mundi negoiiis, vero opperiendum paulisper, ct diviiium auxilium
el sacris lantum vocibus proferenda, permisccri cum exspeclandum respoudens, quinlo decimo die dedi-
aliis velut sequalisorte non debuii; etenim erat indi- tionis tempiis roiistiluii.
gnissimum, ut alia agenlibus, aut aiia quaerentibus, XVI. Quod ttbiJtidith comperlum (quaeviro vidna,
haecqtioque cum reliquis miscerentur. Sed pergam prsedivesopibus, insignis specie, sed nioribus quam
ad cselera, ac per Judilb gesla, ut potero, paucis ab- vuliu illuslrior, lum in castris erat) arclis suorum
solvam. rebus eiiam certo sibi exitio audcndum aliquid et
XV. Igitur reversis, tit supra memoravimus in " tentanduni raia, caput comit, vullu expnlitur, co-
solum patrium Judaeis, necdum composito rerum mite aiicilla castra hostium ingredilur. Statimque ad
aut urbisstatii, rex Persarum Medis bellum inferl, Holofernem deducta perdiias res suorum meniorat,
alque adversus regera eorum, Arpbaxad nomine, acie se transfugio vitse coiisuluisse; deinde a tluce poscit
confligit : secundo eventu perempto rege, genlera liberum extra castra nocluruo tempore egressum
imperio adjungil; idem reliquis nalionibtis facil, crandi graiia : mandatum id vigilibus, portariiinque
praemisso Holoferne , qiiem principem militire dele- cuslodibiis. Sed ubi per triduuin egrediendi ac re-
gerat, cum millibus peditum ceutum et viginti, equt- deiindi consuelndinem sibi, baibaris lidem fecit,
tum duodecim. Is Cilicia et Arabia bello vasialis, Holoferuem cupido incessit dedititioe rorporeabuti :
mitlias urbes aut vi capil aut nietu in dediiionetn etenim fornia excellciiti Persam facile |iermoverat.
compellit; jami|iie Damascum admoius exerciius Ita ad ducis lenloriiim per Bagtiam eunutlium de-
magno Judseos terrore perculerat : sed impares ad ducitur, iiiiloque couvivio barbarus intiltn se vino
resistendum, neqne ad deditionem actiuiesceniibus obruil; ttim remolis niini.stris, priusqiiam vim mti-
aniinis, expertis quippe usqtie ante captivitatis mala, lieii inferret, somno captus esl. Judilh tempore ar-
PATROL. XX. 5
15!) SULPICII SEVERI 140
,eplo caput hnslis dcsecat, secumqueaufert: et cum A Adam, Simonjs illius fralrein, promissam regi pecu-
secundum consueludincm caslris egredi crederclur, niam misisset, patefactasemel ambitioni via, iisdem
incolumis ad suos regressa est. Poslero die Hcbraci ariibusquibus Jason prius, Menelaus quoque Sacer-
caput llolofernis de snperioribus oslenlanies, eru- dotium obtinueral. Nec jnulto posi, cum is pro-
plione facta ad casira hostium pergunl. Tum vcro missum argenii raodum ijon reddidissct, loco pclli-
barbari signum pugnseposcenies, labernacolum ducis lur : Lysimachus subsliluito.r. Indu inler Jasonetn et
frequentes assistuot; ubi trttncum cprpus repertum, Menelaum (ceda fuere certaraina, donec Jason, pro-
fcedaformidine in fugam versi, terga hostibus prae- fugus patria, excessit. Ilis initiis corruptis moribus
buerunt. Judsei fugienies persecuii, enesisque mullis eo usque processuin, ut plerique popularium ab An-
millibus, caslris ac praeda potiti. Judith summis liocbo poscerent permiiti sibj more genlilium vi-
laudihus celebrata, centum et quinqiie annos vixisse vere. Quod qiiuin rex pelenlibus annuissei, cerlaiim
tradilur. Hrccsi Ocho rcgc, ut opinamur, gesta sunt, pcssinms qiiisque delnbra exslruere , idolis suppli-
anno imperii ejus duodecimo; a lempore Hieroso- care, legem pi:ofanare occceperat. Inlerea Autioclius
lymre restituiae usqne in id bellum fuerunl auui duo rediens ab Alexandria (namque tuni bellum rcgi
et viginli. Coctcrum Ochns viginti el tres annos ^Egyptio iutulerat, quod jussu senatus ct populi
regnavit; fu.il auiem ultra pmues cruentus, el plus- B Roiiiaiii deposuit, Pauln et Crasso consulibus) llie-
quam barbaro animo. Hunc Bagua spado rjcgrolaiilem rosolymam adiit. Ctiin(liscordanieiii supersiilionibus
venenis sustuljt. Post eutn Arses filius ejus triennip susceptis populum reperisset, legem Dei deslruens,
imperiurn tenuit : Darius annos qualuor. el his favens qui impia sequebantur, omnia tcmpli
XVII. Adversum hiiuc Alexander Macedo acie orjjamenia deiraxil, ac niulla caedevastavit. Id ges-
conllixil; eo viclo, Persis i.mperium ademplum, lum ab excessu Alexandri aauo cenlesimo uno et
quod ab initio Cyri sietcnt annps duceiilos et quio- quinquagesjmo, Paulp,, utdixinius, Crassoque con-
quaginla. Alexander, victor fere oinnium geniium , sulibus, posl quinquenniuin fere qiiam Antiochus
adiissc Hierosolymac templum dicilur, ac doiia in- rcguare cccperat.
tulisse : erlixitque per omne imperium quud sui ju- XIX- Sed ui leroperujjj.ordo consertus sit, ac li-
ris effecerat, ii.t Judaeis ibidem dcgenlibus liberum queat e.videnlius qpis hic fuerit, Aoliocbus; regum
esset in patriam reverti. Exaclo duo.de.cimpimperii qui, po&iAlexandruni in Syria fuerunt, et nomiiia
anno, septimo postea quam Darium devicerai, apud et tejnpora enumerabimus. Defuncto , ul supra re-
Babyloniani defunclus est. Regnum ajnici ejus, qui tulimus, rege Alexandro , ab amicis ejus regnunv
simul cum illo maxima illa bella gesseranl, partili oiniie.djvisuin, ac regio iioniine aliquamdiu adminis-
sunl. lnde aliquanto lcmpore sine usurpatione re- *- Qtrattim e.st. Selcucus ppsl ij.o;vemannos in Syrir; rex
gali suscepias partes procuraverunl, Ariddseo quo- est nppcl'a|u?j reguayUqiie anuos duos et triginta.
dam Philippo Alexandri fralrc regnante : cui perinj- Posl euni An.iieclius.,filiu.sejus, ajjnos uiiuni de vi-
becillo, verbo dalum imperium vidcbaiur, re nuiem ginti. Inde Antiochus, Aiilioclii fiUus, qui et Thrcus
penes eos eral rjui sibi cxerciium et provincins dis- cognomipalus cst, annos quindecira. Post hunc Se-
tribuerant. Nec vero hic rerum siaius rliu maiisil, leucus fijius, cognominp Callinjcus , annos, unun)
omnesqtte se reges appellari inaluerunl. Primus in et vigimi. Item Seleucus , fllius Calliuici, annos
Syria posl Alexandrum Seleucus rex futt, subjecla ires. Hoc deluncio, Anliochys frateiCaWiriJri Asiam
eidem Perside ac Babylone : qua tepipeslate Judaei et Syriara lenuit annos. septeni et lrigijita. Hic esl
annuum slipendium talenta regi trecenla argenli Aiili.ochps,,ad.yersus queinScipio Africani fraler bel-
dabant; nec lamen per externos magisiratus, sed lavii,: qu.o,bellp vjctus, et imperii parte nijjlclatus esi.
per sacerdotes suos regcbanlur, patrioque rilu yiye- Hic duos filips liabuit, Seleucum et Antiochuin ,
baot, donec plerique corum longa rursum pace cor- qqem pbsjdem Rpmanis dederat, UaAiitiuchomaguo
rupii, misCere oninia sediiionibus el tiubare ccepe- morlup, Seleucusejus filjus n.aiuminpr regniimadep-
runt, affectanies summum sacetdolium libidiue, tus est : sub quo Oniaui Sacerdolem a Simone in-
avarilia el dominandi cupidine. ' siniulatuii} dixitnus. Tum Antiochus a Roniniiis.di-
W
XVIII. N.niique primuni sub rege Seleuco A.ulio- inissus ,, daiusque in, locum ejus ebscs Deineirins
chi magni filio Oniam Sacerdotem , viriim sanctiim Seleuci regis qui ep lempore regnabai, filius.Seleuco-
alque integrum , Simon qujdam falsis apud regemi nioriup ann,p imperij duodeciino, regnum fraler An-
cririiinibus insiniulatiim, exqttirere neqniyerat. In- tiochus quj Roinre obses fuerat, occupavil. Is posl
terjecto deinde lempore, Jason fra.ier. Qjiisc Anlio- quinquenniuin quam regnare cceperat, ut supra do-
cliurii regem, qui Scleuco frairi successeraj,, adiit cuiraus, llierosolyju.amdepopulaius es.t: eteijiiii gra-
«ugmenlum siipendii pullicens, si sibi suniiiium sa- ve R imrt.Jijssfipendium pcnsjiaiis, ipse ijumeusis
cerdoiium iraderetur; etquamqiian\ insolitiim iieque sumptibtrs pene n.ecessariocogebatur pecunias rapto
anle permissuin cuiquam erat perpetuo sacerdotio qurcrere., iieqtie.ullaijj prre,da,ndiocoajiiouem onjit-
perfuogi, solliciius lamen regis aiiinius aique aeger lere. Ppst hiennium deinde pari i ursum ciade affec-
avarilia IVtcilesnperatus est. I.tadepuiso Qnia, Ja.sont tjs Jjidais, ne fprle Ireqtieiilibus m.aJ.iscpnipulsi bel-
Sacerdotium esi maiidaiuui, Is fcedeatlmndunj cfves luin sjjiiiereiil, prresidium arci imposuii.Iiide saciaiu
patriamque Iriceravit.Dein cum per Menelaumquent- legem evci;ijjre;aggress,tis., mjltit editawu, ui oin-
Jil HISTORIA84 WA- |AB. II. tfS
nes, reliciis majorumsuorumtradilionibus,'geiililiumA castris potilus, multumque ibi auri ot Tyriarum
ritu viverent. Nec defuere qui profano imperjo \p- opum repertum : Namque ex Syria negoliatores,
lenles narerent. Tumvero, fcedumspeclaculum! per nihil de vicloria dubitantes, regiuin exercilum se-
upiversamurbeinpalam in plaleis diis lita.batur:saera cuti spe captivos mercandi, praedre fuere. Haecubi
etiam legis el prophelarum volumina igni creniata,, Lysiaeex nuniiis comperta , majote cura eopias pa-
XX, ga tempestale MathaihiasJoannis filius, Sa- rat, aiiuoque post immaniexercilu Judseos aggredi-
cerdps eral. Ilic cum a regiis cogeretur edicto pa- lur. Victus denuo Antiochiamse reeepit.
rere, regregia coustnnlia profana contetnuens, Ha- XXII. Jttdas pulsis bostibus IJierosolymanjregres-
brseum publice profananlern in ore omninin jugula- stis, piirgaretemplum el restituereaniinuiii inlendit,
vil, Tum demuin repertp dtice facta secessip est. qnod eversum ab Aiitiocho profanatumque a gen^
Malhalliiasoppidoegressus, ojullis ad eum cpnfluen- libus foedatnsui speciem proebebat.SedSyris arcem
libiis speciein jusii exercitus cffecerat : qijei.sopjni- leneniibus (quae contigua templo el loei natura su-
bus deslinatujji erat, adversus prpfanum imperium pericr atque inexpugnabiliserat), sdiri subjecta non
se armis tueri, et in bejlo potjns occurobere, qtiam
polerant, crebris eruptionibus prohibenlibus. Ad-
itnpias cerimonias exercere. Inlerea AutiocJiiisper verstini hos Judas validissimamsuorum aeiem obje-
Graecas tjuoqu.eurbes qiioein illitis ipiperio erant, J*cit:ita
opus sacraesedis«uralum, templumque muro
repertos Judoeos sacrificare ccgeljal, inauditisque circtrmdatum, conslitttlique qui perpeluum.prsesi-
cruciatibiis reluclamesafficiebat. Qua tempestate il- dinm armati
agitarent. At Lysias muliiplicato exer-
lustris illa passic seplem fratrum matrisque fuit : citu in Judseam
regressus, rursura vineitur, magna
qui onines ctiin legem Dei et institula majorum vio- clade exercitus et auxiliorum , quse ei a civitatibus
lare supplicijs cogerenlur, mori mnluerunt. Ail ex- missa in bellum Conspiraverani'.Interea Antiochus ,
tremum pcenasmortesque eorum comitalnmiHerest.
qtiein in Persidem profeclum supra memoravimus,
XXI. Inlerea Malhatbias iiioriuir. Vicarium exer- oppidum Elymum regionis illius opuleniissimuiii,
citni quem paraverat, tluccm Judam fllium substi- fanumque ibi sinim multo auro refertuni tliripere
luil. Hujus diictu adversus rcgios frequeiilibus prse- conatus; confluente iindique ad defensionem loci
liis prospere pugnatnin : nam primum Apolloniura mullitudine fugalus, insuper nuntium accepit, res
ducem hpsiiura, qui magnis copjis in conflictumde- vel a Lysia.vel a Lysimaclwimprospere ge-las : ita
scenderat,cum omniexercitu delevil. Quod cum Se- ex mcerore animi Gorporismorbo iueubuil. Sed cum
ron quidawj,qui tuni Syriae praeerat, coniperisset, iolernis doloribus angeretur, reminiscens malorum
multiplicatis legiooibus Judam aggressus , ferox, quibus populum Dei vexaverat, merito sibi jlla acci^
quia niimero prsestabat;ubi in cerlamen descensum, C disse confilebatur; deinde post paucosdies moriiur,
fusus ac fugalus, octingenrisferme amissis in Syriam cum regnasset annosiuidecim. Antiochofilio regunm
regressus est. Id ubi comperturp est Antiocho, ira et reliqiiil, cui Eupator iionienfuit.
dolpre succensus (quippe angebamr duces suos cum XXIII. Ea tempestate Jtidas Syros in arce posims
magnis exercilibus devictos), auxilium per omne obsidebat: qui cum fame atque inopin afficerenlur,
regnum conirahit : donalivum militibiis, exhiiustis missis ad regeni nuntiis prsesidium implorant. Iia
penitus ihesaoris, largituj'. Etenjtmtum praecipuegra- Eupator cum centum initJibH»,.et cquitum viginii
viler ppcuniaeiuopia affectus erat, Nam deficienlibus millibus, suis subsidio venit, prseeuntibus aciemcum
ab ep Jutlaeis, qui ej ultra trecenta argcnii irjlenla ingenii terrore elephanlis. Tiim Judas laxata obsi-
annua jiensitaveiatit, p,rreteieagrsecis urbibus mtil- dione regi obviaro lendii, primoque prnelio Syros
tisqtie regionibus persecutipnis rnalo lurbalis (ne fundii, Bex petit paeem : quia infido ingenio male
gentilibus qiiidem peperceral, qpos.deserere invete- usus, perfidiam consecnta uliio. Nam Demetrius Se-
ratas stiperstitioneset ad unum rilqm deducerc ten - leuci lilius, quem Romanis obsidera dalum supra
taverat : illis quidem, ubi niliil snncti eraj, lacile raemoravimiis, ut audivii Antiochum decessisse, pe-
relinqueniibiis; sed tameii omnibus meiu ac cladei livit ut se in regnura remilterent: quod cum ei ne-
affectis),veptigaliacessaverant,Qiiibusrebus.aesluans i *"igiitura fuisset, clam Roma profugit, in Syriam venii,
(elenitn ipse plim oinnibns regibus opulentior, sjjo- regnumque oceupavit, Aotiocbo filio, qui aiiniim
met spelere inopjam persenserat) cppias cuin Lysjai unum et menses sex regnaverat, interfecio. Hoc
partiiur, qique Syriam et bellum adyersus Jndoeos > regiiante primum Judaeia populo Romanp amicitiam
coiiiinitiit, ipse in Persas ad cogenda vectigaliaprp- foedusque petiere : benigneque excepla legalio. De-
feciu?. Igitu.rLysjas duces belli delegit, Ptoleinreum, crelo Senalus socii alque amici appellati. Interim
Gorgiajn, Dqronemet Nicanorem : his XL milliaI Dejnelrius adversus Judam per duces Suos bclliim
pedituiJJ, septenj equituro,data,ac primo impettjt gerebat, ac primiimper Baccbidemqticmdam et Al-
magnum Judaeis lcrrorem iiitulpruut, Tum Judas,, cimum Judseumductus exerciius; posl Nicwor bello
cujiclis de.sueraptibus,suos fjdhpritajus,forti animo) prseposilus in pratlio occubuii. Tum Bacohides et
de.seenderejitin .praelijjm: Deo fretis nihil invictum j Alcimus, resumptis viribus auetisqne copils, adver-
fore; saspe^ti^eaa pau.cjoribusadversttjp,pljjresbeneB sum Jtidnm confligunl. In ea pugoa vicJores Syri
pugnaium, Jejunjp. inrjicto celebratpqjje sacrijido» cruente admodtimvjctoria sunt usi. Hebra<iin locum
in acjenj desceijsum, fusaf; lios.tjum cqpi^. JutJas 8 Jutkt!Jonalliam fratrem ejus deligunt. Inlerea Alci-
i!3 SULPlCil SEVERI Ui
nius curn fcede Hierosolymam vastasset, moritur : A , anno civibus prceessecoepisset, posl oclo annos in-
Baccbides socio deslituius ad regem redil. Dein post sidiis Plolemaei circumventus occubuit. lluic Joan-
bicnnitim rurstis Bacchides bellum Judseis intulit: nes filius successit, qui ciim adversum Hyrcanos ,
victus pacem petil; quse proposilis condilioiiibus gentein validissimam, egregie pugnasset, llyrcani
data: Si perfugas capiivosque cl omnia bello rapla cognomen accepit. Morliiuscsi annos vi et xxrerum
redderet. poiiius. Post liunc Arisiobulus ponlifex substilutus,
XXIV. Dum haec intra Judoeam geruniur, atlo- primus omnium posl captivitaiem regium nomcn
lescens quidam Rhodi educatus, noroine Alexander, assiimpsit, capiliquediadema imposuit. Exaclo anno
Auliochi se esse Glium dictitans (qnod falstim erat), diem funcius esl. Alexander delnde filius ejus rex
adjutus npibus Ptolemaei regis Alexainlriiii, in Sy- pariter el pontifex fuit : regnavit annos vn et vi-
riaui cum exercitu venit : Demetrium bello supera- giuti; in cujiis aciibus nihil prreter crudelitalcm
tum occidit, cum regnassel anoos xu. Hic Alexno- memcria dignurn reperi. Hic cum Arislobulum et
der, priusquam adversus Denietrium confligeret, Hyrcanum parvos filios reliquisset, Salina sive Alc-
fcedus ciini Jonatha fecerat, eumque veste purpurea xandra uxor ejus regnum per novem annos lenuit.
et insignibus regiis dooaverat : ob qtiod eiini Jona- ' Post litijus obiliim foeda inter fralrcs de tegno ccr-
thas auxiliis jnverat, vieloque Demetrio primus 6 lamina. Ac primiim Hyrcanus imperium obtiucbat :
oranium cougralulatum occurrerat. Neque postea mox ab Arislobulo fratre pulsus, confugit ad Pom-
Alexnnder datam fidem violavit : ita quinqucnnio , peiuro, qui lum, Mithridatico bello conleclo paca-
quo rerum poliltis esl, res Judaeorum trani|ti)llae laque Armeuia et Ponto, victor omnium gentium
fuerunt. Igiltir Demetrius, Demetrii filius, qui post quas adierat, introrsum pergerc, et vicina qmr.que
mortem palris Crelam conlugerai, hnrlanle Lislhene Romano imperio adjungerc cupieus, rausas helli et
Cieiensium duce, regnum pntritim bello repetens , materi.im vincendi qurerebat. Igitur Ilyrcanum
impar viribus Ploleniscum Philonieloreni regem libens excepit, ductuque ejus Judseos aggreditur.
jEgypli, Alexandri socerum jam tum genero infes- Urbe capia atque arce, teniplo pepercil. Arisiobu-
lura, ut sibi sit auxilio iraplorai. llle vero non lam1 lum vinctum Romam millit : Hyrcano j'ns poutifi-
supplicis precihus qnam spe Syriae occupandre illec- calus rcsliluit : imposiloque Juduis stipendio ,
lus, copias cum eo jungit, ac liliam Alexandro oup- procuratorem eis Antipatrum quemdam Ascaloni-
tam dat Demeirio. Adversus hos Alexander acie con- tem praeposuil. Hircaiius qualuor et triginta annos
fligil: eo prselio Pioleniaeus cadit; Alexander vin- reriim poiitus, dum adversum Parihos bella gerit,
ciiur et paulo post interficitur, cuni regnasset annos' capiiur.
v, vel, ul in plerisque auctoribus reperi, novcm. C XXVII. Tum Herodes alienigena, Antipalri Asca-
XXV. Demelrius regnum indeptus, Jouaihan be- lonitse filius, regniim Jtidscsea senatu et pupulo Ro-
nigne habuiu, fredus cum eo fecit, Judaeos Itgibus' mano peiiii, accepitqtte. Ilunc primum Judsei exter-
suis reddidit. Intcrea Tryphon , qui parlium Alexan- num rcgem cceperunt habere: etenim jam adven-
dri fuerat , praefectus Syrioe , regno.... Euni bello' tante Christo necesse erat, secundum vaticinia pro-
prohibitiiruscoiitra Jonathan in proeliumdesceodit, phetarum, suis eos ducibus privari, ne quid ullra
terribilis XLmilliura exercitu. Tryphon ubi se impa- Cliristum exspectarent. Stib hoc Herode, anno im-
rem ceruit, pacem simulal : recepiiinique in arai- perii ejus teriio et xxx Cbristus natus est, Sabino ct
citiam, inviiaiumque Ptolemaidam interfccii. Post Rufino consulibus, vm kalendas Januarias. Verum
Jonatlian sumtiinrernni ad Simonemfrairem defertur. hsccqnsc Evangeliis ac deinceps Apostolorum Acti-
Is fuiius fratris magnilice curavit, septeraqtie illas bus continentur, allingere nou ausus, ne quid forma
pyramidas nobilissimi operis exslruxil, io quibus et proecisioperis rerum dignitatibtis diminueret, reli-
frairum et patris ossa rondidit. Tum Demeirius, re- qua exsequar. Herodes post naiiviiatero Dominire-
1'ectociim Jiitlreis tedere , conlemplatione cladis ai gnavit annos iv, nam omnc imperii ejns leinpus
Tryphone illatse (uam post Jonathse necem urbes> vii el xxx anni fuerunt, post quem Archelaus tetrar-
eorum atque agros bello vastaverat), annua eis vec- " cha annis IX.Herodes annis xx et iv. Hoc regname,
ligalia iu perpeliitim remiitit: etenim usque ad idl anno regni ociavo et decimo, Doniiiius crucilixus
tempus regibus Syriae, nisi cum armis resisterenl, i est, Fufio Gemino et Rubellio Gemino consulibus,
slipendium pensitaverant. Id gestum Demetrii regis' a quo tempore usque in Stiliconem consulem sunt
anno secundo : quod ideo siguaviinus, quia usi|ue ini anni CCCLVXII.
Iiunc annum per leinpora Asianorum regum cucurri- XXVIII. Apostolprum Actus Lucas edidit, usqtte
mus, ut ralio lemporum digesta lucerei. Nunc ainenii in lempus quo Paulus Romam deductus esi Nerone
per tempora eoruin qui Juda?is vel pontifices vel re- imperaute : qui non dicam regum, sed omnium
ges fueront n-qtie ad Cbristi iiativitatem rerum or- hominum et vel iminaniiim bestiarum sordidissi-
dinem digeremus. mns, dignus cxstitit qui persecutionem in Christia-
XXVI. Iijitur past Jonathan Simon fraler ejus, ut nos primus inciperet : nescio an et postremus ex-
supra dictum est, llebraris prsefuitjure pomificis : plebit, siquidein opinione multnriim receptunr sit,
id cnim ei tum a sitis, luin et a populo Romano bo- ipsum Anlichrisium venturiini. Hujus vitia ut ple-
noris delatum. Hic cum secundo Demetrii regis nius esponerem, res adroonebat, nisi non esset hu-
145 HISTORIA SACRA. LIB. 11. 446
jus operis taoi vasta ingredi: id taniiim annotasse A roam rerum usurpavit; quse posleaquam ad Vespa-
contenius sum, hunc per omnia fcedissima et crude- siaoiim delata, licet malo exempln, bono tarnen af-
lissima eo processisse, ut matrem interficeret; posi fecln Reip. ab improbis vindicandse, cum liieroso-
eliam Pytliagorre cttidam in modum solemninm con- lymani obsiderei, stiinit imperium : et, ul mos esi,
jngiorum nuberet : inditumqiie imperaiori flam- diademale capiti impositn, ab exercitu imperator
meum, dos et genialis torus et faces nupliales, consaluiatiis Tiium liliura Caesaremlacit,eidem pars
cmicln denique quse vel in feminis non sine vere- copinrnm, ct obsidendae Hiero-olymse negotium da-
cundia conspiciunlur, spcclata. Reliqua vero ejus. ttim. Vespasianus Roraam profectus, summo favore
incertiim pigeat an pudeat magis disserere. Ilic pri- senalus el populi receptus, cum se Vilellius inlerfe-
mus Christianum nomen lollere aggressus est cisset, iinperitim confirinavit. Interea Judsci obsi-
quippe semper inimica virtuiibus vitia sunt, et op- dione clausi, quia nulla neqtie pacis neque deditio-
timi quique ab improbis quasi exprobranles aspi- nis copia dabatur, ad extremum faine interibant;
ciuntur. Namque eo tempore divina apud urbem passimque vioe oppleri cadaveribus ccepere, victo
religio invalueral, Petro ibi eptscopaium gerente, jam offlcio humandi. Quin omnia nefanda insupcr
et Paulo, posleaquam ab injusto prmsulis judicic ausi, ne humanis quidem corporibus pepercerunt,
Csesaremappellaverat, Romam deducto : ad queni B nisi quae ejusmodi aliinenlis tabes praeripuerat. Igi-
tum audiendum plures cnnveniebanl; qui, veritati tur defcssis defensoribus irrupere Roinani, ac tura
intellecia, virlulibusque Apnstolorum, quas tuir forte io diem Paschse omnis ex agris aliisque Judsese
crebro ediderant, permoti, ad cultum Dei sese con oppidis mulliludo convenerat: nimirum ila Deo pla-
ferebant. Eienim tum iliuslris illa adversus Simo. citum, ttt eo lempore quo Dominum cruci affixerat
nem Peiri ac Pauli congressio ftiit, qui cum magich gens impio, internerioni darelur. Pharissei aliquan-
artibus, ut se Deum probaret, duobns suffultus dse- tisper pro teinplo acerrirae resiiterunt: donec ob-
mooiis evolassei, oratioiiibus Apostolorum fugntis siinatis ad roortein animis uliro se subjcctis ignibus
dsemonibus, delapsus in lerram, populo iuspectanle, intuleruut. Nuroerus pereinpiorum ad undecies cen-
disrupius est. leua millia refertur: capta vero c millia, ac veiuun-
XXIX. Iolerea abundanle j'am Christianorum mnl- dala. Fertnr Tilus adhibilo consilio prius delibe-
titiidine, accidit ut Roma incendio conllagrarel, Ne- rasse, an lemplum lanii operis everlerel : etenim
rone apud Antium cooslitulo; sed opinio omoium iionnullis vidcbntiir, aedero sacralam, ultra omnia
iovidjnm incendii in principem relorquebal, crede- mortalia illnslrem, non debere deleri : quae servala
baturque imperalor gloriam ionovaodaeurbis quse- modeslisc Romanoe testimonium, diruta perennem
siisse; oeque ttlla re Nero efliciebat, quio ab eo jus- crudeliiatis nolam praeheret. At conira alii, et Tilus
siini iucendium putaretur. I.^itur vertil invidiam in ipse, evertendiiin leniplum in primis censcbant,(|iio
Chrisiianos, aciacque in innoxios crudelissimoe qitae- pleuius Jiidreorum et Cbrislianorum religio lollere-
stiones, quin et novre mories excogilatae, tit fera- tur, quippe hns religiones, licet conlrarias sibi, iis-
rum tergis coniecii laniatti canum interirent; multi dem latnen aucioribus profectas; Chrislianos ex Ju-
crucibtis affixi, atit flamma usti : plerique in id re- dseis exslitisse; radice sublata slirpem facile peri-
servali, ul cum defecisset dies, in usttm nociiirni turam. I:a Dei liiitu accensis omniuni animis lem-
luminis iirerenlur. Hoc inilio in Cbrislianos sscviri pliini diruium, ab hinc annos trecentos triginta et
coepium. Postetiam dalis legibus religio vetabalur, unum. Aique hsec rrltima lenipli eversio ct poslrema
palamque, ediciis propositis, Clirisiianum esse non Judreorum cnpiiviias, qua exlorres patria per orbem
Iiceb.it. Tum Paulus ac Pelrus capitis damnati : quo- terraruni dispersi cernuntur; qttolidie mundo tesli-
rum uni cervix gladio desecta. Perrus in crucem monio siini, non ob aliud eos quam ob illatas
sublalus est. Dum hsecRomae gerunlur, Judaei prse- Chrislo impias manus fuisse punitos : nam soepe
sidis sui Fesli Flori injurias non ferentes, rebellare alias cum propter peccata caplivitatibus iraderen-
creperunt. Adversus eos Vespasianus procoosulari tur, numquam tamen ultra septuaginla annos servi-
iroperio a Nerone missus, mullis gravibusque pradiis lutis poenaro pependerunt.
devicios coegit inlra miiros Hierosolymoeconfugere. XXXI. Interjeclo deinde tempore, Domitianus
Inierim Nero jam etiam sibi pro conscientia scele- Vespasiani filius perscculus est Christianos. Quo
rum invisus, hunianis rebus eximilur : incertum an lempore Joannem apostolum alque evangelislam in
ipse sibi moriem consciveril. Cerle corpus illius Paihmum insnlain relegavir: ubi ille, arcauis sibi
inleremptum. Unde creditur, eiiamsi se glndio ipse mysteriis revelatis, librum sacra Apocalypsis (qui
translixerit, curato vulnere ejus servaius, secundum quidem a plerisque aut stulle aut impie non recipi-
illud quod de eu scriptum est: Et plaga moriis ejus lur)conscriptumedidii. Non multodeinde intervallo
curata esi (Apoc xm, 3); sub soeculiflne niiuendus, lertia persecutio per Trajanum fuii; qui cum tor-
ut mysteriutn iniquiiaii exerceat. memis et qureslionibus nibil iu Clirisliauis morte
XXX. Igitur per excessum Neronis Galba impe- aul jicenadignom reperissel, sseviri in eos nlira ve-
riuni rapuit: riiox Olho, Galba interfeclo, occupavit. tuit. Sub Hadriano deinde Judacirebellare voluerunt,
Tunc Yitellius in Galliai, Ireius exercilibus quibus Syriam ac Palsestinam diripere conati l mUsoque
hrsreffltj IJHJeih\(i$rmw; OUtonainlerffwwi stjn.i-. j>«(s,.f.it,jjJtitjiiri! fcuiii. Qii9 icropcisicitflHadrlano*
147 SULPlCHSEVfcRI 148
existimans seChristianam fidem loci injuria perem- A j tiana. Tum siqnidem Hierosolyma horrens ruinis,
pttirum el in templa ac loco Dominicse pas- frequeolissimis ac magniflcenlissimis Ecclesiis esl
sionis dremonum simulacra constituit; et (quia adornata : riimque Helena mater principis Constan-
Chrisliani ex Judseis polissimum pulabaoiur : nam- tini, quaeAugusiacum filio eonregnabat, cum Ilie-
que tum HierosolyniiiBnon nisi ex circnmcmone rosolymam agnoscere concupissel, reperta ibi idola
habebat Ecclesia Sacerdolem ) milkum cobortem ac lempla proirivit: mox usa regni viribus, basilicas
custodias in perpetuum agitare jussit, quaeJudoeos in loco Doininicacpassionis el resurrectionis et as-
ornnes Hierosolymre adiiu arceret. Quod quidem censionis consiituit. lllud mirum, quod loctis ille in
Christianr»fidei proficiebat, quia tum pene omnes quo poslremum institeranl divina vesligia cuni in
CliristiimDeum sub legis observatione credebanl. cceluniDomiiiusnube sublatus est, continuari pavi-
nimirum id Domino ordinante disposilum, ut legis meulo cum reliqua siraiorum parte non pnluit: si-
servitus a liberlate fidei alque EcclesiaeloUeretur : quidem qucecumqucapplicabanlur, insolens humaoa
ila tum primuin Marcusex gentibus, apud Hieroso- suscipere lerra respueret, excussis in ora apponen-
lymaroepiscopus fuil. Quarla sub Hadriano perse- litim ssepe marmoribus. Quin eliam calcati Deo
culio numeralur, quam tamen post cxerceri prohi- ptilveris adeo perenne documentum est, ut vestigia
buil, ihjiisium esse pronuntians, ut quisquam sine B impressa cernantttr, et cum quotidie conflueniium
criiniue reus conslitiieretur. Post Hadrianum Anlo- lides certaiim Domino cnlcata diripiat, dnmnumla-
nino Pio imperanle pax ecclesiis fuit. men arena non senijat : et eadem adlmc sui spe-
XXXII. Sub Aurelio deinde Anlonini filio perse- Ciem, velut impressis signata vestigiis, terra cus-
cuiio quinla agitata. Ac lum primum inlra Gallias todit.
martyria visa, seritis trans Alpes Dei religione sus- XXXIV. Ejtisdem regina; benelicio crux Domini
cepta. Sexta deitide Severo itnperante Christiano- lum reperla, quae neque in priocipio obsisleniibus
rnm vcxaiio fuil; qno tempore Leonidas Origenis Judaeispolueral consecrari, et postea dirutre civita-
paler sacrUrriin martyrio sangninem fudii. Interjec- lis oppressa ruderibus, non nisi tam fideliter requi-
lis deinde annis vm el Xxx pax Christiatiisfuit: nisi renti meruit osiendi. Igititr Helena piinniin de loco
qnod medio tcinpore MaximinusiionnullarumEccle- passionis certior facla, atlmoia militari manu, aique
siarutn clericos vexavil. Mox Decio imperanle, jam omnium provincialiiimmiiliiludinc in sliulia reginrc
tiiin seplima persecutione soevitumin Christianos. cerlantium, effoditcrram et couliguaquu>quenc vas-
inde Valerianiisoctavus sauctorum hosiis fuit. Post lissima ruinarum purgaii jubet : mox prelium fidei
eum, intcrjectis aunis fere qtiiiiqtiagiuta,Diocleiiiino et laboris tres pariter cruces, sicut oliiu Domino;ic
et M.ixiininianoimperantibus acerbissima perseculio ^' laironibus duobus fixae fuerant, reperinniiir. Hic
exoria, quse per x continuos annos plebem Dei de- vero maior dignoscendipalibuli in qtio Dominus pe-
populaia esi. Qua (erapeslaie ouinis fere sacro mar- penderat, difficultasomniumanimos mentesqne lur-
tyrum cruore orbis infectus es( : quippe certalim baveral, ne errore morlalitnn forsitan pro cruce Do-
gloriosa in certamin.i ruebalur, muitoque nvidius mini latrotiis paiibulum consecrarenl. Capiuntdein-
tuin mariyria gloriosis mortibus qua?rebantiir,qnam de consilium, ut aliquem recens niorttium crucibus
ntiiic episcopatus pravis ambilionibus appetmilur. admoverent. Nec mora , quasi Dei nutu funeris ex-
Nullis iiniqiiammagis bellis mundus exhauslus esl; slincti solemnibus exsequiis deferebalur, conctirsu-
neque majore umquam iriumpho vicimus, quam que omnium feretro corpus eripilur. Duabus pritis
ctun decem aiiuoriim stragibus viuci non poluimus. frustra crucibus admotis, ubi Chrisli patibulo atiac-
Exslant etiam mandalrfclitleris prreclaraj ejus (em- tum esl, diciu mirabile ! trepitlanlibus cunciis fonus
poris martyrum passiones : quas conncctendasnoii excussum, et inter speclatores suos astiiit. Crux
putavi, ne modum operis excederem. reperia, dignoque ambiiu consecrata.
XKXHI. Sed flnis persecutienis illitis fuit abhinc XXXV. His per Helenam gestis principe Clni-
annos ix et LXXX, a quo teoipore Cbrisliani impera- stiano liberlaiero atque exemplum fldei mundtis ae-
tores esse cccperunt : namque tum Constautiniis ceperal: sed longe alrocius periculum cunciis Ec-
rertim potiebatur, qui primus nmnium Romanorum clesiis illa pace generalum. Namque lum baeresis
principum Ghrislianus (uit. Sane tum Liciuius, quia Ariana prorupit, toiumque orhem invecto errore
adversuni Constantinum dc imperiocertavit, mililes turbaverat. Etenim dunbos Ariis acerrimis perli-
stios liiare prreceperai : abnuentes mililia rejiciebat. dioe hujus auctoribus, imperator eiiam depravatur;
Sed itl inter perseculiones non computaljir : adeo dtimque sibi religionis officiumvidetur implere, vim
res levioris negoiii fuit, qtiam ul ad Ecclesiarutn persecuiionis exercuit: aclique inexsilium episcopi,
vulnera perveniret. Exinde tranquillis rebtis pace sxvilum in clericos, animadversum in laicos, qni
perfruimur, neqtie ulteriijs persecurionernfore cre- se ab Arianortim coromunione secreverant. Qnre
dimus, nisi eara quam sob fine jam soeutiliAnlichris- autem Ariani prsedicabanl, eranl hujuscemodi : P,i-
ttis cxercebit: eteuim sacris vocibus x plagjs mnn- trem Dominuminsiituendi orbis causa genuisse li-
dum alficieudumpronumiatum est: ita cum jnm ix liutn : eo pro poteslate sui ex nibilo, in subslantiam
fuerint, qurjcsuperest, ultinia erit. Hoc tempoium novaro atque alleram, factum Domimnnnovum alte-
(ractu miium esl quantum invaluerit religio Chris- rumque : fuisse atilem tempus qijo filiusnon fuisset.
119 HISTORIA 8ACRA. Llfi. II. 150
Igiiur liujiis mali causa synodns apud Nicseamex. A assertor exsliterat : Photinns vero novani Iiseresinri
toto orbe conirabiiur. Trccenti siquidem et duode- jam ahte protuleral, a Snbellio quidem in Unione
viginti episcopis congregatis fides plena conscribi- disseritiens, sed initium Christi ex Maria pradica-
tur, bseresis Arinna dnmnalur. Imperator decretum bat. Igitur Ariani nsiuto consilio miscent innoxium
episcopale compleciitur. Ariani niliil contra sanam criminosis, damnationenique Plioiini et Marcelli et
fidem relraciare ausi, se quoque tamquam acquies- Albanasii eadem senlemia compreliendunt : Illutl
centes nec aliud seniientes Ecclesiis miscuerunt: nimiruro apud imperatorum animos prseslruentes,
manebat tamen in pectoribus cortim insittim in ca- ut ooii pularentnr de Athariasio perperam judicasse,
tbolicos viros odium : et adversum quos de fide qui de Marcello alque Pholino vera sensissent. Ve-
disceptare non poterani, eos subornaiis accusatori- mmlamen ca (cmpeslaie Ariani perfidiam snam oc-
bus ficiisque crimiuibus appetebant. culiabant: non ausi palam erroris sui dogmata prac-
XXXVI. Itaqiie primum Athanasium Alexnndria; dicare, caiholicos se gerebani, uihil sibi prius agen-
episcopum, jurisconsultum, qui apud Nicscnam syo- dnm raii, quam ut AthanasiumEcclesia submoverent,
odiim diaconus adfueral, aggrediunlur, abseotem- qui semper eis velnt mtirus obsliierat: quo remolo,
que condemnant. Eienim ad crimina quoefalsi lestes reliquos in libidinem snani cessnros sperabant. Sed
congesserani, aggregabant quod Marcellum atque B pars episcoporum quae Arium sequebalur, damnatio-
Photinuin haereiicos sacerdotes, synodi judicio con- nem Aihaiiasii cupitam accepit: pars coacti metn et
demnatos, pravo studio recepisset. Sed de Photino faciiotie, in studia patlium concesserant. Pauci, qui-
dubitim non erat, mcrilo fuisse damnatum : in Mar- bus fides cara et verilas potior erat, injiisttim judi-
cello nihil lum damuatione digmini repertum vide- cium non recepemnt: inter quos Paulinus cpisco-
batur; maximeque ei siudium parlium innoccn- pus Treverorum, oblala sibi episiola, ita suscripsisse
lium accCsserat, quod eosdem illos judices a quibus (raditur, se in Photini atqne MarCelli damnationem
fuerat condeiiiiialtis.liareticos esse nemn dubitabat. prrcbere consensiim, de Aih.inasio uon probare.
Caeterum Ariani non hos potius quain Aibanasium XXXVIII. Tum vero Arinni, ubi doli parum pro-
removere cupiebanl : itaque iroperalorem eo usque cesserant, vi.ageredecernunt: nam quodlibet audere
compelliuit, ut Athanasius cxsulatum ad Galtias mil- atque agere facile crat regis amicitia subnixis, quem
teretnr. Mox in iEgyplo ocloginta episcnpi congre- sibi pravis adulationibus devinxeranl. Quin eiiam
gnli, Allianasium injuste condemnatum esse pronuo- ex consensione mullorum inexpugnabiles erant :
tiant. Res ad Consiantinum refertur ; jubet ex toto nam omnes fere duarum Panrtoniarum episropi,
orbe apud Sardicam episcopos congrcgari, aique mnliique Orientalium ac lota Asia in perfidia eornm
omne jiidieium quo Athanasius damnatus fuerai, re- C ' conjuraveranl. Sed principes mali istius Iiabebantur,
traclari. Intcr. hscc Constanlinus raoritur : synodtis a Singiduno Ursacius, Valens a Mursa , ab Heraclia
cougregata jam Constantino imperatorc Atlianasium Theodorus, Stephantis Antiocbenus, Acacius a Cse-
ahsolvit ; Marcellus quoque episcopatui reddilur. sarea, Menophantus Epheso, Georgius Laodicea,
Nam de Pholino episcopo Sirmincnsi non est rescisa Narcissus a Neronopoli. Ili iia palatium occnpave-
senienlia , quia eliam nostrorum judicio boeieiiciis ranl, nt nihil sine eorum nutu ageret imperator :
probabalur. Et tamen hoc ipsum Marcellum grava- obnoxius quidem omnibus, scd prrtcipue Valenli de-
bal, quia Photinus audilor ejus fuisse io adolesceolia ditus. Nam eo tempore quo apud Mursam contra
videbalur. Verumiamen ad Aihanasii absolutionem Magnentium armis certatum , Constanthis descen-
eliam illud accesserat, quod Ursacius et Valens dere in corispeclum pngnaenon ausus , in bastlica
principes Arianorum, ctim |iost synodum Sardicen- Martyrum extra oppidom sita, Valente tum ejus luci
sein viderentur a communioiie secreii, coram po- episcopo in solatium assumpto, diversaius est. Csc-
siii a Julio Romanacurbis episcopo veniam jioposce- leruin Valens eallide per suos disposuerat, tit qtiis
runi, quod ionoxiura condemuassent : meritoque prselii fuisset eventns, primus cognosceiet: vel gra-
cum senleniia concilii Sardicensis absolulum pro- liam regis captans, si prior bonum nuntium dettr-
fessi suni. ^0 lisset : vel viise consulens, antecaplurus fogiendi
XXXVII. Interjecto deinde tenipore Athanasius, spatum, si quid contra accidisset. Ilaque paucis qui
ciKji Maicellum parum sanse fidei esse penitns com- circaregero erani, meiu trepidis, imperaiore anxio,
perisset, a communione suspendii, habuilque ille prirous nuntiat hostes lugere. Cum ille indicemjp-
hanc verecundiam , ul tnnti viri judicio nolatus sum iulromitti posceret, Valens, ut revereniiam sui
sponie concederel. Cscierumautea innocens, postea adderet, angelura sibi fuisse nuntium respondil.
depravatus, videri poierat jam lum nocens ftiisse Facilis ad credendum imperaior, palam postea di-
cum de eo fuerat judieaium. Nacti ergo Ariani istius- cere est soliius, se Vaientis merifis, non vitlute
niodi occasionem, conspirant petiitiis Sardicensis exercitus vicisse.
synodi decreta subvertere : etenim eis color qnidam XXXIX. Abhoc iniiio illecti priucipis extttlcre
snppetere videbatur, quod lam inj'iiste fuisset pro aninios Ariani, potestale regis usuri, ubi aucioi i-
Atlwnasio judicatum, quaro Marcellus fuerat absolu- tate sua parum valuissent. Igitnr eum seiiteniiam
tus, qui nunc etiain Athanasii judicio liaereiicusesse eonim, quam de Alkauasio dederant, nostri non
proharetur. Naroque Marcellus Sabellianre haeresis recipercnt, cdjcltim ab iroperatorc proponitur, ut
151 SULPICHSEVERI . 152
qni in damnationem Alhanasii non suscriberent, in A his certaminibus processum, ul isiiosmodi piacolis
exsilium pellerenlur. Corteruma noslris tum apud orbis lerrarum ioiplicarelur. Nani iialiam, Illyricum
Arelatem ac Biterras , oppida Galliarum, episcopo- atque Orientem Vnlens et Ursacius coeierique,quo-
rum concilia fuere. Petebatur, ut priusquam in rum nomina edidimus, infecerant. Gallias nostras
Athnnasium subscribere rogcrentnr, de fide potius Saturnius Arelatensium episcopus , liomo impotens
discepiarenl: ac lum demum de re cogniiscendum, el faciiosus, prcmebai. Ositim qtioque ab Hispania
cuin de persona judicium constiiisset. Scd Valens in eamdem perfidiam concessisse opinio fuii : quod
soeiique ejus prius Athanasii damnationem exlor- eo mirum alque incredibile vidclur, t|uia omni fere
quere cupiebant, de fide certate non ausi : ab hoc aelntissure lempore coiisianiissimus nnstrarnin par-
partium confliclu ngitur in exsilium Pauliims. In- tium,et Nica>i)asynodusaiicloreilloconfecta habeba-
terea Mcdiolanum convenitiir, tibi lum aderat im- lur: nisi fatiscente avo; etenimmajorceiilenariofuit,
perator. Eadcm illa contentio nihil invicem relaxa- ut sanctns Hilarius in epistolis referl; deliraveril.
bat. Tum Eusebius Vercellensium et Lucifer a Quibus rebus perturbato orbe lerrarum, el morbo
Caralis Sardinirc, episcopi relegati. Cseterum Diony- qtiodam Ecclesiis languentibus, segnior quidem.sed
sius MediolanensiumSacerdos in Athanasii damna- iion niinus gravis cnra principem exercebat: quod li-
tionem se consenlire subscripsit, duinmodo de lide B E cel Ariaui quibus favebal, superiores videreniur,
inter episcopos quscreretur. Sed Valens et Ursacius nccdum tamen de flde inter episcopos convenirct.
caeteriqtie, meiu plebis qnse catholicam fidem egre- XLI. Igitur apud Arimioum urbem Iialiac syno-
gio sludio conservahat, non ausi jdacula proliteri, dum coiigregari jubet: idque Tauro prscfectoimpe-
intra palalium congreganlur. Illinc epistolam subi rat, ttt collectos in unum non ame diiniileret quam
imperntoris nomine emiiiunt omni praviiate refer- in unam fldem consentircnt, promisso eidem con-
tam; eo nimirnm consilio, ut si eam rcquis auri- sulatu, si rem effectui tradidisset. Ita missis per
bus pnpulus recepisset, publica aucioritate cupitai Illyricum, Iialiam, Africam , Hispanias Galliasque
proferreot; sin aliter fuissel excepta, omnis iuvidiai Migistri officialibus, acciti aul macti quadringenli et
e=set in rege, et ipsa venialis : quiaetiam tum cate- aliqiiauto ampiius Occidcntales episcopi Ariminum
chiimenus sacramenium fitlei meriio videretur po- convenere : quibus omnibus annonas et cellaria dare
tuisse nescire. Igilur leclam in ecclesia epistolara) imperator prneceperai. Sed id nnstris (id est Aqui-
populus aversalur. Dionysius, quia non essct assen- lanis) Gallis ac Brilannis indecens visum : repudiatis
sus, urbe pellitur : slatimque ejus in locum episco- fiscalibus , propriis suniptibus vivere maluerunt.
pus subrogatur. Liberius quoque urbis Bontse elI Tres tanluii) ex Britannia inopia proprii publico usi
Hilarius Pictavoriim episcopus, dantur exsilio. Rlio- -C ( sunl, cum oblatam a caeieris coilalionem respuis-
daniiim quoque Tolosamim aotisiitem (qui naturaa seni, sanctitis puiantes fiscum gravare quaro siugu-
lenior, non tam suis viribus quam Hilarii societatee los. Hoc egp Gavidiuro episcopuro iiostrum quasi
non ccsserai Arianis) ertdem conditio implicuil : oblrectantem referre solitum audivi. Sed longe
cum tamen horaines parati essent Athanasium a aliter scnserim : laudique atlribuo episcopis tam
comraunione suspendere , modo ut de fide inierr pnuperes fuisse, ut nihil proprium haberenl, neque
episcopos quaererelur, sed Arianis oplimum visum n ab aliis potius qiiam flsco sumerent, tibi neminem
prsestantissimos viros a certamine submovere. ltaa gravabant. Ila in utrisqtie egregium exemplum : de
pulsi in exsilium, quos supra memoravimus, abbinc ic reliquts nihil memoria diguuin Iraditur. Sed redeo
annos quinque et quadraginla, Arbeiione et Lolliano 10 ad ordinem. Posteaquam omnes , ul supra diximus,
consulibus; sed Liberius paulo post Urbi redditur ob ib in unum collecti suni, fit parliuro secessic : Eccie-
seditiones Romaoas. Caeterum exsules satis constat at siam nostri obtiuent; Ariani tam oedemtum de in-
totius orbis studiis celebralos , pecuniasque eis in dustria vacantcm orationis loco capiunt, sed hi non
sumptura affaiim congestas , legationibus quoque ie ampliusquam octoginta : reliqui nosirarntn pnriium
eos plebis caiholicseex omnibus fere provinciis fre- e- eranl. Igitur Irequeniibus conciliis nihil actum, nos-
**tris in fide manentibus , illis de perfidia non ceden-
quentatos.
XL. Interea Ariani non occulle, ut anlea, sed :d libus. Ad poslremum placuit dtcem legatos mitii ad
palam ac ptiblice hseresis piaculapracdicabanl: quinin imperiiiorem, ul quseesset partium lides et senten-
etiam synodum Nicrpnam pro se inierpretanies,s, tia , cognosceret, scireique pacem cuin hsereticis
quam unius litterse adjeclione corrupcrant, caligi- ;i- esse non posse. Idem Ariani facinnl, mitiuntque
nem quamdam injecerant veritati: nam ubi oaoo-J&io-jov numero pari legalns , qui adversum nostros coram
erat scriplum, quod esl unius substantim,illi ouoiov-
i- imperaiore confligerent. Sed ex parie nostrorum
<nov,quod est similis substantim,scriptum esse dice-e- leguntur homines adolescentes, parum docii et pa-
bant : concedenies simililtidinem, dum adimerent nt ruin cauli : ab Arianis aulem missi senes caliidi el
a- ingenio valentes, veneno perfidise imbuti, qui apud
unitatem , quia multtim ab uuitate siinilitudo dista-
let regem facile superiores exstiteriint ; sed noslris
ret; ul, verbi gratia , piciura httmani corpnris esset
homini similis,nec tameu hiberethominis verilatein. n. niandaium ne quo modo cum Arianis comraunionem
Sed quidain ex his ultra processerant, «vo/ioroooVavav iiiireut, omniaque iutegra synodo reservarent.
id est; dittimilem mbttantiam t conlirmantcs , eoqueue XLIL Ijiterim iri Oricnte eaemplo OccWknii*
153 HISTORIA SACRA. LIB. II. 154
lium, impcrator jubet cunctos ferc episcopos apud A J ster Faegadius , et Servatio Tungrorum episcopus.
SelenciiimIsauriae oppidum congregari, qua terope- Hos, quia minis et lerriculis non cesserant, Taurus
state llilarius quarlum jam exsilii annum in Phry- precibus aggrediiur, ac lacrymans obtestatur, mi-
gia agens, inler reliquos episcopos, per vicariuin ac liora uii consttlereot : clausos intra unam urbem
prx.-ideni daln evectionis copia, adesse ccmpellitur. episcopos jam septimum mensem agere: injurin liie-
Ctiin tamen nihil de eo specialiter mandnsset impe- mis et inopiaconfectis nullani spem reversionisdari;
rator, judices lantum generalem jussionem secuti, quis tandem esset finis ? sequerentur plurium exeni-
qua omnes episcopos ad concilium cogere jubeban- plum : auctoritatem saltem ex numero sumerent.
tur (hunc quoque inier reliquos volenles miscere , Enimvero Fsegadius paratum se exsilio atque ad
ul ego conjicio). Dei nolu ita gestnm, nt vir divina- omne supplicium in quod deposcereiur , profneri :
rum rerum instruclissimus, cum de fide disceplan- se ab Arianis conceptam lidem non receplurum. Ila
dum erat, interessei. Is ubi Seleuciam venit, magno in hoc ceriarnine aliquol dies tracii. Ubi parum ad
cum favore excepius ornnium in se animos et studia paeera proficiebant, paulatim et ipse infractier, ad
ccnverleral; ac primuro qusesilum ab eo, quae esset exlremum proposita conditione evincitur. Namque
Gallorum fides: quia lum Arianis prava de ncbis Valens et Ursacius affirmantes prresentem fldem ca-
vulgaotibiis suspecti ab Orientalibus habebamur, B ] iholicaratiooeconceptam,abOrienlalibiisimperatore
irionymam soliiarii Dei unioneni secundum Sabel- auctoreprolatam, cum piaculo repudiari, et quis-di-
lium credidisse. Sed exposita fide stra, juxta ea quac scordiarum finis forel, sf, qtioeOrientalibus placuis-
Nicaeseerant a Patribus conscripla , Occidenlalibus sei, Occidentalibus displiceret ? Postremo, si quid
perhibuit lestimonium. Ita absolutis omnium animis, minus pleue praesenli lide ediium videretur, ipsi ad-
intra conscienliam communionis, nec noo eliam in derent quae addenda puiarent: praebituros se in his
societatem receptus, concilioqtte adscitus est. Agi quae essent adjecta, consensum. Favorabilis profes-
deinde cceplnm : reperlique pravse hseresis auctores, sio pronis omniuro animis excepta, nec ultra noslri
alquc ab Ecclesire corpore avulsi. In eo numero repugnare ausi, jam quoqtio modofinem rebus impo-
fnere Georgius nb Alexandria, Acacins, Eudoxius, nere copientes. Dein conceplse a Faegadio et Serva-
Uranius, Leonlius, Theodosius , Evagrius, Theodu- lione professiones edi ccepere, in queis primum
lus. Sed coofecla synodo, decrcta ad imperalorem damnatur Arius, toiaque ejus perfidia : calerum
legatio quaegesia insinuaret. Damnali qunque ad re- non eliam Patri aequalisel sinc initio, sine lempore ,
gem profecti, saiis freti sociorum viribus et Princi- Dei Filius pronunliatur. Tum Valens, lamquam no-
pis societate. slros adjuvans, subjccit senteniiam cui inerat occul-
XLIil. Inierea legatos Ariminen>isconciliiex parle <
C tus dolus : Filium Dei nou esse creaturam sicutcae-
nostrorum compellil imperalor uniri hserelicorum teras creaturas : fefellilque audienlcsfraus professio-
communioni, eisdemque conscriptam ab improbis nis. Etenim his verbis, quibus similis esse caeieris
fidem tradil verbis falleulibtis involutam , quae ca- creaturis Filius negabalur, creatura taraen, pnlior
tholicam disciplinam perfidia latente loqueretur, lantum cseteris, pronuntiabatur. Ita neulra pars vi-
namqiie usimverbum tamquam ambiguum et temere cisse se peuitus, aut vietam putare poterat: quia
a patribus usurpalum , neque ex aticloritale Scri- fides ipsa pro Arianis, professiones vero poslea ad-
pturarum profectum sub specie falsoc ralionis abo- jectae pro noslris eraot, proeler illam quam Valens
lebat, ne unius cuin Patre subslantise Filius crede- subjunxerat, quse lum non intellecia, sero dcmuni
reiur. Eadem fides similem Patri Filium fatebalur; nnimadversa csi. Iloc vero modo concilium dimis-
sed interius aderal frauspnraia, ul essetsimilis, non sum, bono initio, lcedo exitu consummatum.
esset aequalis. Iia dimissis Iegatis pracfeclo manda- XLV. lgitur Ariani , rebns nimiuro prospere et
tum, ut synodum non anle laxarel qnam conscri- secundum vola fluentibus, Constanlinopolim ad ira-
ptae fidei conseniire se omnes subscriptionibus pro- peralorem concurrunl. Ibi repertos Seleuciensis
fitereotur : ac, si qni pertinacius obsisterent, dum- synodi legaios vi regia compellunt exemplo Occiden-
modo is numerus intra quindecim esset, in exsilium "I talium pravam illam fldem recipere : plerique ab-
pellcreniur. Sed regressis legalis, licet vim reginm nuenles, injuriosa custodia ac famevexati, captivam
deprecantibus, negala communio. Enimverocomper- conscientiam dedere ; multi constantiusretinentes ,
tis quse decreta eraot, maj'or rerum et consiliorum adempto episcopatu, in exsilinm detrusi, aique in
pertuibnio : deio paulatioi plerique nostrorum , eorum locum alii dali. Ita oplimis sacerdolibus aul
pariio) imbecillitate ingenii, partim taedio peregri- raelu territis, autexsiliodeduciis , perfidise pauco-
nationis evicti, dedere se adversariis, jam posl re- rum cuucli coucesseranl. Aderat ibi tum Hilarius, a
dilum legatorum superioribus, et ecclesiam, noslris Scleucia legalos secutu.s, nullis certisde se mandatis
iode deirusis, obiineotibns : factaque semel inclina- opperiens imperaloris volunlatem, si forsiiao redire
tione animorum, catervatim in parlem alteram con- ad exsilium jubereliir. Is ubi exlremum fidei pericu-
cessum, donec ad viginti usque nostrorum numerus lum animadverlit : Occideutalibus deceplis, Orien-
immiinitiis est. lales per sccltts vinci; Iribus libellis publice dalis,
.. XLIV. Setl lii quanlo pauciores, tauto validiores audientiam regis poposcit, ul de lide coram adver»
«rnrit: corjstaniissimosqiieinicr eo3 habebanir rio» tMte dlsceptatett U vero Arlatii maximopere olj*
1'5 SULPIClI SEVERI 1"!«
miere, pnsiremo qnasi dtscOrdireseminarittin etper- A etiam cpnjnratione susceperant : qnond Hyginus,
lurbator Orientis, rediread Gallias j'nbelitr absque episcopusCordubertsis, ex vicino agens , comperta
exsilii indulgentia. Vermnubi permensus est orbem ad Idacium EmerilrE sacerdolera relerrcl. ls vero
pene terrarum malo perfldiaeinfectum, duhiusani- sine modo, et ultra quam oportuit, Insianlitim so-
mi et inagna ctirarum mole sesiiinns, cum plerisque ciosque e.jns lacessens , facem quamdam nascenli
videretur non ineundam cum his cnmmunionemqui incendio subdidit : ul exasperaverit malos poiius
Ariminensem synodnm recepissenl; optimum factu quatri compresseril.
arbitraiusrevocarecunclos ad emendationem et poe- XLVII. Igiiur posl mtilla inler eos et digna me-
nileutiam, freqoentibus intraGallias COnciliis,atqne moratu certamina, apud Caesarauguslam synodns
oirinibus fcre episcopisdeerrore profitentibus, apud congrcgatur : cui tum etiam Aquitani episcopi iuier-
Ariminum gesla condemnat, ei instntum pristinum fuere. Verum haeretici commiltere se judicio non
eeclesiarnm fidem reformat. Resistebat sanis consi- trasi: in absenies tum lata senlentia, damuaiique
liis Satitrnlniis, Arelateusiiim episcopus, vir Sane Insiantius etSalvianus episcopi, Elpidius et Priscit-
pessimus etingenio malo pravoque; verum etiani, lianus laici. Additura eliam, ul si quis damnalos in
praeter hrcresis iiiliimiam, multis atqne infandis cri- communionemrecepisset, sciret in se eamdem sen-
minibusconvicius Ecclesia ejectus est : ila partium R B lentiam promeodam. Atque id Ilhncio Sossubensi
vires amisso duce infractre. Palernos etiam a Petro- episcopo negoiium datum, ut decrelum episcoporum
coriis seque vecors, nec detreetans perfidiam profl- in omnium notitiam deferret, maximeque Hyginum
leri, sacerdotio pulsus , coeteris venia daia. lllud exlra commnnionem faceret: qui cum primus om-
apud otnnes constilit, unins Hilarii beneficio Gallias nium inseciaripalnmhaereticoscoepissel, postea lur-
nostras piaculo h.rresis liberatas. CaeterumLucifer piter depravatus in communionem eos reccpisset.
lum Antiochiaelonge diverSa senlentia fuit : nam in Interim Insiantius el Salviantis damnati judicio sn-
tantum eosqui Arimini ftierant, condemnavit, ut se cerdotum, Priscilliaoom, etiam laicum, scd princi-
etiam ab eorum communione secreverit, quieos sub pem malornm omnium, una secum Ca?saraugustana
satisfaciiooe vel preniteniia recepisseni. Id recle an synodo notatum, ad confirmandas vires suas episco-
perperam coosrituerit, dicere non ausim. Paiilinus pum iiVAbilensi oppido coostituunt: rati nimirum,
etRhodaniusin Phrygia defuncii. Hilarius sexto an- si liomiiiemacrem etcallidum sacerdolali auctoritaie
no posiquam redierat, in patria ohiit. ariuasscnt , tutiores fore sese. Tum vero ldacius
XLVI. Sequuntnr lempora oetatisnostraegravia et alque Ilhacius acrius iostare, arbitranlos posse inler
periculosa, qnibus noo usitato malo pollulae Eccle- iuitia malum comprimi; sed parum sanis consiliis
sirc et perliirbatnomnia. Namqne tnm primum infa-. C ssecularesjndices adeunt, ui eorum decretis atque
mis illa Gnosticornm hoeresisintra Hispanias depre- exsecutionibus hicreiici urbibus pellereniur. Igilur
liensa, superstiiio exitiabilis, arcanis occultata se- posl multa et fceda certamina, Idacio supplicanle
cretis. Origo istius mali Orieos ac jEgyplus. SedI elicitura Graliano tuin imperaiore rescriptum, quo
quibus ibi iniiiiscoaluerit, baud facile esl disserere. universi hocretici excedere non ecclesiis tanlum aul
Primtis eam intra Hispanias Mitrcusiiitnlii, yEgypto) urbibus, sed extra omues terras propellijubebantur.
profectus, Memphi ortus. Ilujus audiiores fuere5 Qno cortiperlo, Gnoslici diffisi rebus suis, uon ausi
Agape qusediimnon ignobilis mulier el rbetor Elpi- j'iidicii)certare, spontecessere qui episcopi videbiin-
dius. Ab his Priscilliamis esl insiitutus, familia no- lur : caeteros metus dispersit.
bilis, prredives opibns, acer, inquies.facundiis, multaI XLVHI. At lum Inslantius, Snlvianus et Priscil-
lectione eruditus, disserendi ac disputandi promptis- lianus Romam profecii, ui apud Damasum Urbis ea
simus : felix profeclo, si non pravo studio corrupis- lempesiate episcopumobjecia purgarenl; sed itereis
set optimum ingeniom. Prorsus multa in eo animi ett praeter interiorem Aquilaniam fuit, ubi tum ab im-
corporis booa ceroeres: vigilare moltum, famem acc peritis magnificesuscepti. sparsere perfldioesemina,
siiim ferre poterat : habendi minime cupidns, utendii maximei|ue Elnsanam plebem, sane tom bonaro et
parcissimus. Sed idem vanissimns, ct plus justoin-- D 1 religioni studentem, pravis prrndicationibus perver-
flalior profanarum rerum scientia : quin el magicass tcre. A Burdigala per Delphinum repulsi, lamen in
artes ab adolescentia enm exercuisse crediiiiin est. agroEiichrotiaealiquanlisjier moraii, infecerenoi)nul-
Is ubi doclrinam exitiabilem aggressus esl, mnltos5 los suis erioribus. Iode iler cceptum ingressi, lurpi
nobilium pluresque populares ancloritale persua- sane pudibundoque comitalu,cum uxoribus aiqne
dendi ct arle blandiendi allicuit in societaiem. Ad1 alienis eiiam feminis, in queis erat Euchrotia , ac
hoc mnlieres novariiin rerum cupid.it, fluxa lide, ett filia ejus Procula : de qua luit in sermonehominum,
ad omnia curioso ingenio, catervatim ad eum con-- Priscilliani slupro gravidam pari.um sibi graminibus
fluebant: quippe humilitniis speciem ore el liabiluii abegisse. Hi nbi Romam pervenere Damaso se pur-
prreiendens, honorcm sui et revereniiam cunctis in- gare cupienles, ne in conspectuin qnidem ejus ad-
jecerat.Jatuquepaulatimperfldiicisiiustabespleraqne e missi sunl. Regressi Mediolanum,seiineadversanlem
Hispaniaepervaserat : p^iiinet nonnulli episcopoium1 sibi Ambrosium repererunl. Tum verlere consilia ,
depravati; inter quos Insiantius eiSalvianus Priscil- ut (quia duobus episcopis , quorum ea tempestate
lianum non solurn consetisione, sed sub quadamu summa aucioritas erat, non illuserunt) largiendo e|
157 HISTORIA SACRA. LlB. 11. 1S8
ambiendo ab impcratore cupila extorquerent. Ila A scopo, viro plane Aposti lis-coi.fcrondo, palnm ob-
corrupio Macedonio tum magisiro officiorum, rescri- jectare haeresis infaminra : namque tum Martinus
plum eliciunt, quo calcatis quse prius decreta erant, apud Treveros constiiiitus, nori desinebat increpare
rcstitui Ecclesiis jubebantur. Hoe 1'reli Insianlius et Ithncium, ul ab aeetisaiione desisterei; Maximum
Priscillianus repetivere Hispanias (nam Salvianus in orare, ut sanguine infelicium absiineret; satis su-
urbe obierat), ac tum sine ullo ceriamine Eccle-ias perqtie stifficere, ut episcopali sententia hacrelici
quibus praefuerant, recepere. jiidicali Ecclesiis pellerenlur; nnvum esse el inau-
XLIX. Verum Itbacio ad resistendum non animtis, diium nefas , cansam Ecclesioejutlex sarculi judica-
sed facuilas defuit: qnia haeretici corruplo Volventio ret. Denique qunad usiiue Mnrlinus Treveris fuit,
proconsule vires suas confirmaverant. Quin etiaroIlha- dilata cogfillto est; pt mox discessurus egregia auc-
ciusahhisquasi|ierliirbaior Ecclesiarum, reusposlu- loritate a Maximo elicnit sponsioncm , niliil cruen-
latus, jussusque per atrocemexsecutionemdeduci, tre- tnm in reos consiitiiendum. Sed postea imperalor
pidusprofugitad Gallias. Ibi Gregorium prsefectumad per Magnuinet Rufum episcopos depravaius, el a
iit;quicomperlis qure gestaeranl, rapiadseturbarum mitioribus consiliis deflexus, causam prrffeclo Evo-
auctores jubet, ac deomnibus ad imperatorem refert, dio permisit, viro acri et severo, qui Priscillianum
ut haerelicis viam ambiendi praecluderet. Sed id B gemiuo judicio autlilum , conviclumque maleflcii ,
frustra fuit, quia per libidinem et polentiam pauco- nec diflitenleni obsccenis se studtiisse docltinis,
rum cuncta ibi venalia erant. Igitur bnerelici suis nocturnos eliam tuipitim leiiiiiiaruiii egisse conven-
artibus, grandi pecunia Macedonio data, oblinent ut tus , nudiimque orare solitum , nocentem pronuu-
imperiali auctcritaie praefectoereptacognitio Hispa- liavit, redegitque in custodiam, donec ad principem
niarum vicnrio (nam jam proconsulem habere de- referrel. Gestis ad palaiium delatis, censuit impe-
sierant) missique a magistro offlciales, qui Itba- ralor Priscillianum sociosque ejus capitis damnari
cium lum TreverisngentemadHispaniasrelraherent; oportere.
qnus ille callide frustralur : ac postea per Pritati- Ll. Caeierum Iibacius videns quam invidiosum
nium episcopum defensus illusit. Jam lum rtimor sibi apud episcopos forel, si accusator etiam postre-
incesserat, Clemenlem Maximum iuira Britannias mis rerum capitalium judiciis asiitisset (etenim ite-
sumpsisse imperium, ac brevi in Galliaserupturum. rarijudicium necesse erai), suhlrahit secognitioni:
ba liini Iihacius sialuil, licet rebus dubiis, novi im- fiustra , callido jam scelere perfecto. At tum per
peiaiorisadventum exspeclare : interim sibi nihil Maximum accusalor apponitur Patricius quitlam ,
ardianduni. Igiliirubi Maximusopnidum Treverorum flsci patronus : ita eo insisiente Priscillianus capitis
vicior ingressus esl, ingerit preces plenas in Priscil- C tlimnaitis esi, unaque cum eo Felicissimtis et Ar-
lianum ac socios ejus invidiaealque criminum. Qui- menitis, qui nttper a catholicis, cum essent clerici,
bus permotus imperaior, daiis ad prseferlum Gallin- Priscillianum secuii descivernnt. Latronianus quo-
riiin atque ad vicarium Hispaniarum lilleris, omnes ijtie et Euchroiia glatlio perempti. Inslaniius qtiera
omnino quos labes illa involverat, deduci ad syno- siiperius ab episcopis damnaluni diximus , in Syli-
tlum Burdegalensem jnbet. Ita dedttcii Insiantitts et nam insulam , quse ultra Britannias sita esl, depor-
Priscillianus: quoruni Instantius prior jussus causam lalus. Iliim deinde in reliquos sequentibus judiciis ,
dicere , poslqnam se parurn expurgabai, indignus damnalique Asarinus et Aurelius diaconus gladio.
csse episcopatu pronuntialus est. Priscillianus vero, Tiberiaotis, ademplis lionis, in Syliuam insulam
ne ab episcopis atidireiur, ad principem provocavit; dalus. Terlullus, Polamius el Joannes, lamquam
permissumque id noslrorum inconslantia, qui aut viliores personae et digni misericordia, quia nnte
sententiam in refragantem ferre debuerant, aut si quoestionem se ac socios prodidissent, tempoiario
ipsi suspecti habebantur, aliis episcopis aiitlieiiiiarn exsilip intra Gallias relegati. Hoc fere modo hnmi-
reservare, non causam imperatori rle lam manifestis nes luce indignissimi, pessimo exemplo , necali aut
criminibus permitlere. Ita omnes quos causa invol- exsiliis mulclali : qnod initio jnre judiciorum et
verai, ad regem deducii. D egregio publico defensum , postea Ithaciiis in jurgiis
L. Sccuti eliam aceusatores Idacius et Ithacius solitus , ad postremum conviclus, in eos reiorque-
episcopi: quorum siudium in cxpugnandjs hrrreticis bat, quorum id mandato et consiliis effecerat, solns
non rejirehendereni, si non studio vincendi plus lanien omniiim episcopatti detrusus : nam Idacius,
quam oportuit certassent. Ac mea quidein senten- licet miinis nocens, sponte se episcopatti abdica-
lia est, milii tara reos quam accusalorcs displicere. veral : sapienter id el verecunde, nisi poslea amis-
Certe llhacium nibil pensi, niliil sancti habuisse stim locum repetere tentasset. Caterum lJriscilliano
definio : fuit enim audax , loquax, impudcns, sunip- occiso non solum non rcprjessa est bmesis, quae
ttiosos, ventri el gulae plurimnm imperliens. Ilic villo auctnre proruperat, sed cnnflrmaia , latius pro-
slultitise eo ttsque processerai, ut omnes etiam pagata est: namque seclatores ejns, qui eum prius
sancios viros, quibus attt sludjuni inent lectionis, utsanctuiri bonoraveran 1, posten utmartyrem colere
aitt proposiium eral certare jejuniis, tamquam Pri- coeperuol. Perempiorum corpora ad liispanirjs ro-
scilliani socips aut discipulos, in criinen arcesseret. laia , magnisque obsequiis celehrata eorum funera.
Ausiis etiam miser est ea tempeslate Mariino epi- Qttin et jurare per Priscillianum summa religio pu-
159 SULPICII SEVERI 100
tabatur. Ac inter nnstros perpetuum discordiarum Ainvidia,
. factione, libidine , avaritia, arrogantia ,
bellum exarserat, quod jam per qnindecim annos somno, desidia essent depravata : postremo plures
foedis dissensionibus agiiaium, nullo modn sopiri adversum paucos bcne consulentes, insanis cnnsiliis
poterat. Et nunc, cum maxime discordiis episcopo- et pertinacibus sludiis certabnnt : inier haec plebs
mni turbari aul misceri omnia cernereiitur, cunc- Dei et oplimus quisque probro atque ludibrio habe-
taque per eos odio aut gratia, melu, inconstantia, batur.

SULPICII SEVERI

DE VITA BEATI MARTINI

LIBER UNUS.

AUCTORIS AD DESIDERIUM EPISTOLA


DE LIBRO VITJE B. MARTJNI.

SEVERUS DESIDERIO charissimo salutem. ] perpendant, el sequo animo ferant, si aures eorum
B
Ego quidcm , frater unanimis , libellum quem de vitiosus forsitam sermo perculerit : quia regnum
vita sancti Marlini scripseram, scheda sua premere, Dei non in eloi|uentia, sed in fide constat. Memine-
et inlra domesiicos parieies coliibere decreveram ; rint eiiam, salutem ssecnlo non ab oratoribus, sed
quia , ut sum nalura inlirraus, jtidicia huiiiaiia vi- a piscaioribus prsedicatam ; cura utique, si uiile
labaro, ne (qtiod fore arbitror) sermo incultior fuissel, id qnoque Dominus praestare poluisset. Ego
legenlibus displicerct, omniutuque reprchensioue enim cum primnm auiinum ad scribendum appuli ,
dignissimus judicarcr, qui materiam disertis merito quia nefas putarem tanti viri laiere viriutes, apud
scriptoribiis reservandam impudens occupassem : me ipse dccidi ut solcecismisnoirerubescerem: quia
sed pelenti libi saepius negnre uon potui. Quid enim nec magnam istarum uinquam reium scienliam con-
esset, quod nou amori tuo vel cum delrimento mei ligissem; el, si quid ex his studiis oliro foriassc
pudoris impeiitletem? Verumiauien ea tibi iiducia libassem , tdtum id desuetudine lanii lemporis per-
libellum edidi, qua nulli a le prodendum reor; quia didissem. Sed tamen , ne nos maneat lam mnlesta
id spopoudisti. Sed vereor, ne tuei janua sis futurus, defen^io, supi>resso, si libi videlur, nomine libel-
et emissus semel non queat revocari; qnod si acci- lns edalur. Quod ul fieri valeat, titulum tronli erade,
derit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id ve- ut muta sit pagina; aui, quod sufflcit, loquatur
nia a lecioribus postulabis, ut res poiius quam verba maieriam , non loquatur auctorem.

INCIPIT LIBlER.

I. Plerique mortales studio et glorise saecnlari Q sophantem ? cum eos non solum imiiari stnltitia sit,
inaoiter dediti exinde perennem, ut putabant, me- sed non acerrime etiam impngnare, demeulia:
moriam nominis sui quaesiverunt, si vitas clarorum quippe qtii humnnam vitam prsesenlibus lanlum ac-
virorum siylo illnstrassent. Quacres ulique non pc- tibus aeslimantes, spes suas fabulis , animas sepul-
rennem quidem , sed aliquantulum tamen conceplae cris dederint: siquidem ad solnm hominuin inemo-
spei Irncluin afferebat: quia et sui memoriam, licet riam se pcrpeluandos crediderunt; ctini hominis
incassuni , propagabant; et proposiiis magnornm officiumsit, perennem potius vitam qnani perennem
virorum exemplis non parva semulatio legeutibus memoriam quaerere, non scribemio aut pugnnndo
exciiabaiur. Sed tamen nihil ad beatam illam scter- vel pbilosopl/ando, sed pie, sancte religioseque vi-
namque vitam lirec eorum cura peninuit. Quid enim vendo. Qui quidem error humanus lilteris tradiius
aut ipsis occasura cum sseculn scriptornm suorura in tantiiin valuil, ul mullos plane semulosvel inauis
gloria prqfuil ? aut quid posteritas emoliimeiiii tulit philosopbire, vel stullae illins virlutis invenerit;
lefceiiddHeetoram pugnahtem i aat Soeralem phllo^ Unde facttitUstnihl ojiufi» jifBlltim vldeotj «I riiar!*
161 DE VITA B. MARTlNlLIBER UNUS. 164
sanciissimi viri, exemplo aliis mox fuluram, per- A daro bonis operibus baplismntiscandidatum : assis-
scripsero : quo ulique ad veram sapieutiam et cce- tere scilicet laboranlibus, opem ferre miseris , alere
lestem miliiiain divinamque viriutem legentes inci- egentes, veslire nudos : nihil sibi ex militise sli-
tabiinlur. In quo ita nosiriqunque raiionem commodi peudiis prseler quotidianum victutn reservans, jam
ducimus, ut uon inanem ab hominibus memoriam, lum Evangelii non surdus auditor de crastino non
sed aelernum a Deo prsemium exspectemus: quia cogilahat.
etsi ipsi non ita viximus, ut aliis exemplo esse jios- III. Quodam iiaque tempore, cum jam nihil prae-
simus; dedimus tatnen operam , ne his lateret qui ter arma etsiruplicem militisevestem haberet, media
esset imitandiis. Igitur S. Marlini vitam scribere hieme (quse solito asperior inhorruerat, adeo ut
exordiar , ut se vel aote episcopatora vel in episco- plerosque vis algoris exstingueret) ohvium habet in
palu gesserit. Quamvis nequaquam ad omnia illius porta Ambianensiumcivitatis paupereninudum : qui
potuerim pervenire , adeo ea in quibus ipse tantum cum prselereiiutes ut sui misererentur oraret, om-
sibi consciusfuit nesciunlur, quia , laudem ab homi- nesque mi>erumpraeterirent; intellexit vir Deo ple-
nibus non requirens, quantum in ipsofuit, omoes nus sibi illiim, aliis niisericordiain non praesianti-
virtutes suas lalere voluisset. Quaroquam etiam ex bus , reservari. Qtiid tamen ageret? nihil prarler
his quse comperta nobis erant, plura omisiinus: B I clilamydem, qua indutus erat, habebal : jaui enim
quia sutficere credidimus , si lanlum excelleutiora reliqua in opus simile ronsumpserat. Arrepto iiaque
nolareniur. Simul et legeiilibns consulendum fuit, ferro, quo accinctus*erat, mediam dividil, parlemque
ne quod bis pareret copia congesta fasddium. Obse- ejus pauperi tribuit, reliqua rursus induilur. Inlerea
cro aulem eos qui lecturi sunt, ut fidemdictis adhi- de circumstanlibus ridere nonnulii, quia deforrois
beant; neque me quidquam nisi compertum et pro- esse triincatus habitu videretur : multi tamcn.quibus
batum scripsisse arbitreutur : alioqtiin tacere, quam erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile
falsa dicere, inaluissein. fecissenl; cum utique plus habenies , vesiire paupc-
II. Igitur Mariinus Sabaria Pannoniarum oppido rem sine sua nudilate potuissent. Nocte igiiur iuse-
oriundus fuit, sed intra llaliam Ticini alius est, cuta, cum se sopori dedisset, vidit Christum clila-
pareniibus secundumsseculidigniiatem non infunis, niytlis suae, qua pauperem lexerat, parle vesli-
geutilibus tamen. Pater ejus miles primum , post tum. Iniueri diligentissime Dominum, vestemque
tributius miliiuni fuit. Ipsearmatam railitiam in ado- quaro dederat, jubetur agnoscere. Moxad angelo-
lescentia secutus, inter scholares alas sub rege Con- rum circumstantium mulliludinem audil Jesum
stantio, deinde sub Juliano Csesare miliiavit: non clara voce dicentem : Maninus adhuc caleuhumenus
tamen sponte : quia a primis fere annis divinam po- C ( hac me veste contexit. Vere memor Dominusdicio-
tius servitutemsacra illuslris pueri spiravil infamia. rum suorum (qui ante prsedixerat: Quamdiu fecistis
Namcura esset annorum decera, inviiis parentibus uni ex minime istis, mihi fecistis) se in paupere
ad ecclesiam confugit, seque catecbumeiium (ieri professus est fuisse vesiitum; et ad confirmandum
poslulavit. Moxmirtim in modtimtotiis in Dei opere tam boni operis testimonium, in eodem se liabitu
conversus, cumesset anuoruirrduodecim , ereraum qtiem pauper acceperat, esl dignalus ostendere. Quo
concupivil: fecissetque votis satis, si aelatis infir- viso, vir beatissimus 11011 in gloriam est clalus hu-
mitas noii obsiitissei. Animustamen aut circa mo- manam, sed bonitatem Deiin suo opere cognoscens,
nasteria, aut circa ecclesiam semper inlentus, me- cum esset annorum duodevigioti, nd baptismum
ditabatur adhuc in aetatepuerili quod postea devotus convolavit. Nec laiiien statim militiae renuotiavit,
implevit. Sed cum ediclumessel a regibus, ut ve- tribuni sui precibus evictus, cui coniubernium fa-
teranorum lilii ad mililiam scribereniur; prodente miliare prsestabat. Elenim transacto tribunatus sui
paire, qui felicibus ejus actibus invidebat, cum tempore, renuniiaiurum se sseculopollicebatur. Qua
esset annorum quindeciin, caplus et catenatus sa- Martinus exspectatione suspensus, per biennium
craiiienlis militaribus implicatus est, uno laiiium fere posteaquara est bapiisma consecutus, solo licet
servo comite contentus, cui lamen versa vice do-1D oomine, militavit.
mintis serviebat, adeo ut plerumque ei et calcia- IV. Interea irruentibus inira Gallias barbaris,
menta ipse detraherel et ipse detergeret; cibura Juliauus Caesarcoaclo in unum exercitu apud Van-
una caperent, liic tamen sacpiusminisiraret. Trien- gionura civitatem, donalivum ccepit erogare militi-
nium fere ante bapiisma in armis fuil, integer la- bus:et, ut est consueludinis, singuli citabantur,
raen ab iis vitiis, quibus illud homiuum genus donec ad Marlinumventum est. Tum vero oppor-
implicari solet. Mulla illi circa commililones bcni- tunum tempus exisiiroans, quo peleret missionem
gnitas, mira cnritas ; palientia vero atque humililas (neque enim inlegrum sibi lore arbitrabalur si do-
ullra huinanum modum. N.nn frugalitaiem in eo naiivHinnon inilitaturus acciperet) : Ilacienus, in-
laudare non est necesse, qua ita usus esi, ut jam quit ad Ciesarem , militavi tibi: patere ul ntnic mi-
illo tempore non miles, sed mouachus pularelur. litem Deo : donativum tuum pugnaturus accipiat:
Quibusrebus iia sibi omnes commiliioues stios de- Christi ego miles sum; pugnare mihi non Iicel. Tum
vioxerat, ut eum miro affeciu venerarentur. Nec vero adversus hanc vocem tyrannus infremuit, di-
dum lamen regeneratus in Christo, agebat quem- cens, eum metu pugnse,qurepostera die erai futura,
m SULPICil SEVEIU 164
non religionis.gralia detrectare militiam. AtManiuus A rens; cumque.id a Marli.noresppnsi accepisset, se,
inlrepidus, iinmo illato sibi tcrrore conslantior: Si qno Domiuus vocaret, intcijdere, ait ad eum : Qno-
boc , inqiiit, ignavisc ascribilor non fidei, craslina cunt.|ue ieris, vel qusecumq(ie tentaveris, diabolus
tlie ante aciero inermis asiabo:etin noniine Dnmiui tibi adversabiiur. Tunc ei proplietica voce respon-
Jesu , signo cruris ii.ou clypeo prolecius aut galea, tlit : p.oniiuus mibi ailjulor est; i\o.n limebo quid
Ijoslium cuneos penelrabo securus. Retrudi ergo in faciat ijiibi bomp. Slalimque e conspeclu ejus ini-
custodiam jubeiur, faciurus lidem diclis, ul inermisi micus evanuil. Itnquc ut animo ac mente coocepe-
baibuis objicerelur. Posiera die hostes legatos dc: rat, roatrem geutilitalis absohit errore , patre in
pace miserunt, sua ornnia seseque dedenles. Unde ijial.is perseverante : plures tamen sijo salvavit
quis dubiiet banc vere beati viri fuisse victoriam, cxeoiplo. Deinde (cum hsercsis Aiiana per loluni
cui praesliium sit, ne inermis ad prscUum roittere- orbe.ui ct maxime inlra lllyricum pullulassel) cum
lur? elquamvis pius IJoiniiiiisservaiemililem suum, adyersus perfidia.msacerdotum solus pene rjcerrime
licel inler hosiium gladios et lcla, potuisset; lamcni pugnaret, miiliisi|iie suppliciis esset aflecius (nam
ne vel aliorum mortc Sancti violaretur obtuius, exe- el publice virgis cacsusest, et ad exlreraum de civi-
iiiil pugnae neeessiiatem : neque euim aliam proi lale exire coinpiilsiis), Italiaro repelens, cuiii intra
milile suo Cbristus debuit prreslare vicloriam, quam B I Gidlias quoi|iie discessu sancli Uilarii, quern ad exsi-
ul, subaclis siije sauguine hostibus, tiemo more- lium liscreiicorum vis coegerat, turbatani ecclesiam
reiur. comperisset, Metliolanisibj monaslcrium sialuit. Ibi
V. Exinde relicta militia , sanctum Ililarium Pi- quoque eum Auxenlius, auc.tpr et princeps A.riaoo-
ctavse episcopum civilaiis, cujtis uuic in Dei rebusi rum, gravissime insectalus esl; inuliisque aOectuui
speclaia el cognita fides babebitur, expeiivit; et injuriis de civitate exturbavit. Cedendum itaque
aliquamdiu apud eum comraoratus est. Tentnvit temppri arbilriilus, ad insulanj Gailinariam nomiue
aulem ideni Uilarius imposito diaconii olficio sibii secessit, conrile qttodam presbyiero , magnarutn
cuni arclius implicare, et niinisicrio vincere divino. virlutura viro, Ilic aliquamdju. radicibns vixit ber-
Sed cum saepissime reslilisset, indignum se essei barum : quo tempore hellcbprunj, veiienatiirri, ul
vociferaijs; inteUexit vir altioris ingenii, lioc eumi ferunl, granien in cibum sumpsit: sed cum vim ve-
modo posse co.nslriiigi, si id ei olficii imponeret, ini neni in se grassantis vicina jam morie scnsissel,
quo qttidam locus injurise videretur. Iiaque exorci- imminens pericttlum oratione repulit, stalimqiic
stam eum esse praecepit, qtiani ille ordinationem, ne: oinnis dolor fugalus est. Ncc mtilto post, ciiijt sancto
despexisse tamquam humiliorem viderelur, non re- Ililario comperisset regis poatiiteriiiapoleslalem in-
pudiavii, Nec multo posi admonitus per soporem til. G ( duliaui fuisse redeundi, Rpjnie ci lenlavii oncurrere,
patriaro parentesque, quos adhuc gentiliias deliue- profectusque ad urhem est.
bat, religipsa solliciludiue visiiarel, cx vulunlate' VI.I.Cum jam Hilarius praeterisset,, iiq cjim est
sancii Hilarii profectus esl, multis ab eo astriclus> vesligiis prosecutus; cumque ab eo gralissime fuisset
preciljus et lacrymis ut rediret. Mceslus,ut ferunt,, susceplus, haud longe sibi ab oppidp monajsierium
peregrinaiionem illam aggressus esl, conlestatus> collocavit. Quo lempore seei quidain calecliunienus
fratres, iiiulla se adversa passuruni; quod posteai junxil, cupicns sancfissiini. viri instilpi disciplinis;
probavit eventus. Ac primum inler Alpes devia se- paucisque inlerppsitis diebus languore correptus vi
culus incidit in lalrones, cunique unus securi elevalai febriura laborabat. Ac lum Maninus forte djs.cesse-
in caput ejus librassel icium, ferienlis dexteram' rat; et cunj per triduum defuissel, regressns, corpus
snstinuii aller; viuciis tamen post lergum manibus5 exanime invenii: ita subita mors fuerat, ut absqu.r
uni servandus et spoliandus traditur. Qtti cum eumi bapiismate htimanis rebus excederet. Corpus in
ad remotiora duxissel, perconlui ab eo ccepit quis- medio positum tristi moereniium fralrum frcqutjnia-
nam esset; respondil, Christianum se esse. Quaere- baiurofficip, cum Mariinus flepset ejujaiis accurrit.
bat etiam ab eo , an timeret. Tum vero conslaniis- Tum vcro sanctum Spiritum tota roenle cpncipiens,
sime profiletur, numquam se ftiisse lam secttrum , D I egredi cellulam^ in qua corpus jacebat, caclerosju-
quia sciret misericordiara Domini maxime ini bet; ac foribus obseratis super exanimala defuncti
tentaliouibus adfuluram : se magis illi dolere, qtiii fratris membra proslernilur : et cum ajiquandiu
Christi misericordia, ulpole latrocioia exercens,, oralioni i.ncubuissel,seiisisselqiieperspiritiini Dumiiii
esset indigrius; irtgressusque evangelicam dispula- adesse viriutem , ereclus paululum, et io tlefuncti
lionem, verbura p.ei latroni prsedicabat. Quid longiuss ora defixus, oraiionis suae ac miseri^ordise.Domitii
morer? latro credidit, proseculnsque Marlinum viae e inlrepidusexspeclabai evenluw : vixqtie,.djiaiuij)fere
reddidit, oraos ut pro se Domimim precarelur. horarrtm spalium tnlercesserat, vitjil defunclttm
Idemque postea religiosam agcns vitam visns est : paulaiim nicmbiis omnibus comijiovcrj, et, laxatisiti
adeo ul haec, quae supra retulimus, ab ipso nuditai usum videndi palpitare luminibijs. Tum vero m3gua
dicaniur. ad Dpmjnuin voce cpnversus gratjas ageps^ cellulam
VI. Igittir Martinus inde progressus cum Mcdio- clamore coropleverat: quo audito qui, pro furibus
lanuin praeterisset, diabolus in ilinere bumana spe- aslilerarit, slatim irrtutnt. Mirum speciaculum, qued
cie assumpia se ei obviutri tulit, quo lenderel quae- videbant vivere qnem morluuni leliquissentI lia
ifif DE VITA B. MA8T1NJL18ER UNUS. 16fi
redditus vitae, statini baplisma consecuuis, pltires A tur. Atquc ita babilum est, divino nutti psalmum
posiea vi.xitannos : primusque apu.dno&Martinivir- huuc lectuni fuisse , ut lestimoniiim operis sui de-
tUtunj vel materia vel leslinionium fnit. Idenilamen fensor audiret; quia, ex ore inlantium atque lacten •
rc/erre, erat splilus, sc cprpore, exiitujii ad, trib.uual lium iu Marlino Domini Jaude perfecta, el oslensus
judicisduclum, depiUiHumqtieobseuris.loojs.et vuU paiitcr et tiesiiucius est inimicus.
giiribtis turbis tristem excepjsse seiilentiaiii: ttmi X. Jam vero.sumptoepiscopaiu quaiem se quan-
per duos angelos judici fuisse suggestum, btinc esse tumque praestherit, non est nostrre facultatis evol-
pro.quo Martinus oraret: ita per eosilein angelos se vere. Idem eniin constantissiroe perseverabat qtii
jussuro retluci, et Martinoredditiiiii viiaequepris.ijua; prius fuerat. Eadem in corde humilitas, eadem in
reslitutum. Ab lioc primum tempore beatf,. viri vestttu ejus vilitas erat: atque itn, plentis aucio-
nomen enitujl, ut qui sanelus jarn ab oinnibus riialis et gratiae , implebat eplscopi dignttalcm ,
habebaljir, potens etiam et vere apostplicu^ habe- ut non tameu propositum monachi viriuiemqiie de-
retjur. sereret. Aliquamdiu ergo adhserenle ad Ecclesiam
VIII. Necmulto post, dum agrunj Lupjcjni cujj-is- cellnla usiis est; deinde cum inquietudinem se fre-
dam bonorali secundum sa.culuni viri praeleriret, queniantium ferre non possel, duobns fere exira
clarnore et luctu, turbre pkogen.tis excipimr. Ati, B I civitatem miltibus monasterium sibi siatntf. Qui
quarosoUicitus,cum as.iij,isset,et quis esset faicfle- locns tam secretus et remolus eral, ut eremi solifii-
tus, inqujrerei; indicatur uiiiini e familia seryulum dinem non desiderarel : ex uno enim latere prseciSa
laqueo sibi vi.tam,extorsisse. Quocognjtocellulam, momis excelsi rnpe ambiebaiur; reliquam plaitrtiem
in qua cprpus jacebal, ingrcdiiur; exclusisqiieprn^ Liger fluvius reducto paululum sinu clanseral. Una
jjjbus lurbis, superstratus corpori aliquaulisper laniuia eademque arcla admodum via adiri poterai.
oravit. Moxvivjscen(,evulttj, marcescentibiis,oculis> Ipse ex lignis coiHextarocellulam habebat: niiiltique
inora Ulius defutiQt.userigiiur; lentoqtje: conrjmine I e fralribus in curodem modum; plerique, saxo su-
eiiisjis assurgorc, apprehensa ^eati viri dexjera, ini perjecti mpatis cavaio, receplacuta sibi fecerant.
pedes constitjt; aique iia curn eo usque ad vestj- Disciptili vero octoginu eri)t*i, qui ad exeiiiiiitiiii
bulura domus, turba omni inspectante, pio.ces- bcati magistri instjluebanlur. Nemo ibi qiiidtioam
sik proprium habehat; omnia in medio confeiebanltir;
)X. Sub idern fere lempus ad.episcopatum Turo- non emere, aut vendere, ufcplerisqne monachis nto-
nicae Ecclesiaepeleh;it"r;sed cum eruia mQnasierio i ris est, qujdquam Ikebat. At:s ibi, exceplis scripio-
suo iipn facile pcsset, Rurici.usquidaui, unus e civj- I;'IIMIS, nulja habebatur; cui lainen operi minor setas
bus, uxoris lamguore simulato, ad genua illjus pro- (© deputabatnr : majores orattoni vacabant. Rarus coi-
vpliulus,u.tegretleretur obtijjujt. Hadisppsilisjara, in1 qtiaiii:extra celluJam suaui egressos, iiisi eum ad
itinere civium turbis, sub quadam,custotlia ad civi- liocum oiiaitouiis.conveniebant. Cibum un* omnes
tat.em,usque,decliiciuir.Miruiiiin niodnmincredibilis5 post b,ora,mjejonii accipjebant:,vmum nemo riove-
mgliiludp non solum ex illo oppido, sed ejiaijj exr rat, nisi quem infirinitas cpegisset. Pleritjue came-
vicirjisurbibus ad sufliragiaferenda co.nvenernt.IJoa). lorttm selis vestiebmiur; mollior ibi habitus pro
oniniuju voluolas, eadem voj\a.,eadenjquesenleijjja,, criniine e«at: quod'eo pagis sit mLrmnn*oes*e:est,
Martiniim episcopatu esse dignissjijium,; feUcejn 1 quod multiinier eos nobiles Iiabehantur, qwi louge
fpj;etall Ecclesiam sacerdote. Pauci taiji.en,el, oon- aJiter ed.UjCati ad baijc se lnimilitaieoi ei patienliam
niilliex episcopis, qui ad consljluendum anii.slitcm I cpegerant; pluresqiue;ex his. posiea episcopos vidi-
fuerant evocsjti, irapie repu,gnaban,t.,dicentes scilf- uiuv Qrjaeooini essetcivitns, aul ecelesia, quaenon
cet: contejiiplibilem esse persojiajn,, iijdignum esse3 sibi de Martijii monaslerio cuperet sacerdolem?
episcopatu, homiriem.vulm des,picabiieiii,vie&lesor- XI. Sed nt reliquas virmtes tjus, qua>sin epi-
didum , crine defproiem,. lja a pppijlo. ser\tentise e scopatuegii, aggrcdiar; erat haud longe ab oppido
sanjoris haec illorum irrisa dementia, esi, quj, iljtw - proximtis monaajerjo locus, quera faksa liomiinim
strera yirum dum,viiuperare,cupjmjt, prjedicaj)ant. ;. B opinio, vcjut consepultis:tbi mariyribus, sacraverat:
Nec ve.rp,aliiidhis, facere li.cujjV, qu.jm,:tiupd pppulus.s natu etaUare ibi a superioribus episcopis consliiu-
Dominp volenle cqgebat. In.terepiscopps tajmenqjji, li liim babebaiur. Sed; Maninus non ternepe adhibens-
affueraut, prxcipue defensor quidarii nomitie,diciiur ,r incertis fideni, ab his, qui mqjores.nattr ecaot, iwas-
restitjsse.: i.uide,aniijjadvexsuniest, grasvitgi;illum II byteris vef clericis flagiiabiit,sibi nottieo ntaniyiis,
lectione propljeticiii.uncirptaiiim, Nrjmcuiii,fiinuito .0 vel,lempora passionis oslendi,: grajtdi se snrupulo
lecior, cjij legendi ep djijepffici.uni. is penjjoveri, quod nj.ljjJ.certi coasjaus sJbi roajorun»
Prat, interclusus
a ppptijodefujsscl, turbfjtjs mipis.tjrjs^dum.exspecta- 1- memoria iradidisset. CirjnaJiquandinergo a. loco illo
1111' q.ujnqn adcrai, ttiius,e ciccfjjnjKaQtiljiis,. p. se nbstbiujsset, nec derogaus neligionii,quia rncerin»
sujnptpi
psalterifjt,qrienj.primum ve,r.suin,jnverjit, arripuit, t, eral, oec a,uctorita|jera.suajn vuJgo,aceommodans, ne
Psalnius aijlerp,bic.^rrjl.:E$qre,.ifif(tiitium,e.t 1- supeistilio corivalescerei;quodam die pauci»secwm
Iq^en-
litjni pe)(fe,tis,lji.
lap,rjt£m. 'it adhibitis fralribus ad locum peirgit. DeiiKie sujjer
propter.iiiipiicot. luqs,, ut,
deslruas ininiicuinet Aefens.aretn, (PtgL vnj^^)- Qup, 10. sepulcrum ijisrimaslans oravii;»J1;DOJJJUIUIB, utqttis.
i- esset, vel cujuj» merui seBulxus,osteuderel. Tum
lecto cJanjpr.riopijli.lolliliir, pars, diversa cenfundir
167 StiLPICH SEVERI 16«
conversusadlrcvamviditpropeassislereumbrarn sor- A cum ingenli gaudio Isctiliaque rceperunt. Adcrat
didnm, luicem. Iraperat, noinen meritumque ul cmiiius lurba mirantium. Jamque paulatim nulare
loquereitir. Nomen edicil, de crimine confitetur: pinus, et ruinam suam casura miuitari. Pallebant
lalrooeoi se fuissc, ob scelera percussnm, vujgi er- eminus monachi, et periculo jam propiore conter-
rore celebratum; sibi nihil cum raariyribus esse riti,spem omnem fidemqueperdiderant, solam Mar-
commitne, cum illos gloria, se poena retinerel. Mi- tini mortemexspectanles. Atilleconfisus in Domino,
rum in modum vocem loquentis qui aderant audie- intrepidus opperiens, ctim jam fragorera sui pinus
banl, personara tamen mm videbant. Tuin Martinus concidens edidissct, jam cadenti , j'am super se
quid vidisset exposttit, jussiique ex eo loco allare, ruenli elevaia obviam manu signum salttiis opponil:
quod ibi ftierat, subraoveri: atque ita populuinsuper- lum vero (turbiuis modo relroactam puiares) diver-
stitionis illius nbsokit errore. sam in parlem ruit: adeo ut rusiicos, qui toto in
XII. Accidil autero inscquenti teropore, dum iler loco steterant, pene prostraverit. Tum vero in coc-
ageret, utgentilis cujusdam corpus, quod ad sepul- lum clamore sublato, geniiles stupere miraculo;
crum cum superstitioso funere deferebatur, obvium monachi flere prae gaudio; Chrisli nomen in com-
haberel: coiispicaiii-qiieeminus venieiiiiiim ttirbam, roune ab oronibus prsedicari. Satisque constiiit, eo
quidnara id esset ignarus, paululuiii stelit: nam fere B die salutem illi venisse regioni: nam nemo fere ex
quingenlorum passuum iniervallum erat, ut difficile immani illa mulliludine gentilium fuit, qui non im-
fuerit dignoscere quid viderct. Tamen quia rusticam positione roanus desiderata, Dominum Jesiim, re-
manum cerneret, et agenle venlo linteamina cor- licio impietatis errore, crediderit. El vere anle Mir-
pori superjecta volitarent, profanos sacrificiorum tinum pauci admodum, immo pene nulli in illis
rilus agi credidil: quia essel haec Gailorum ruslicis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo
consuetudo, simulacra daemonum candido tecta ve- virtuiibus illius exemploque convaluit, ul jnm ibi
laraine misera per agros suoscircumferredementia. nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentis-
Elevatoergo in adversos signocrucis, imperatturbse simis, aut monasleriis sit rcpletus. Nam ubi fana
non moveri loco, onusque deponcre. Hic vero mi- desiruxerat, staiim ibi aul ecclesias aut roonasleria
rum in roodum videres raiseros primttm velut saxa construebat.
riguisse: dein, cum promovere se suromo conaroine XIV. Nec minorera sub idem fere tempus eodem
nilerentur, ultra accedere non valentes, ridiculam in opere virltitem edidit: nam cum in vico quodam
in vertiginem rotabantur, donec victi , corporis fano antiquissimo et celeberrimo ignem immisisset,
onus ponunt. Atluniti et semet invicero aspecianies, in proximam iinmo adhrereulem domum ngenle
quidnam sibi accidisset, laciiicogitabant. Sed bealus G vento fiammarum globi ferebantur. Quod ubi Mar-
vir cum coraperissel, exsequiarum esse illam frc- tinus advertit, rapido cursu tectum domus scandit,
quenliain non sacrorura, elevaia rursum mauu, dat obvium se advenieutibus flammisinfercns. Tum vero
eis abeundi et lollendi corporis potestatem. Ita eos niirum in modnm cerneres contra vim venii ignera
el cum voluit, stare compulii; et cum libuit, abire retorqneri, ul compugnaulium inter seelemeniorum
permisil. quidain conflictus viderelur. Iin virtute Martini ibi
XIII. Item cum in vico qtiodam lemplum anli- lantum ignis est operatus, ubi jussus esi. In vico
quissimum diruisset, el arborem pinum, quae fano atilem, cui Leprosum nomen est , ctini ititlem
erat proxima, esset agressus excidere; tum vero templum opulenlissimura supersttlione religionis
antisies loci illius, cseleraque gentilium lurba coepit voluisset evertere, resiilil ei muititudo gentilium,
obsistere, et cura iidem illi, dum templum evertitur, adeo ut non absque injuria sit repulsus. Itaquc
imperaule Domino quievisseut, succidi arborem non secessit ad proxima loca, ibii|ue per iridtium cilicio
patiebaniur. llle eos sedulo comtnoiiere, nibil esse lectus et cinere, jejunans semper atque oraus, pre-
religionis in stipile : Deum potius, cui serviret ipse, cabalur a Dominp, ul, quia lemplum illud evertere
sequerentur : arborem illanij excidt oporlei e, quia humana manus non poiuisset, virtus illud diviua
esset dsemoni dedicata. Tum ex illis unus, qui erat D dirueret. Ttnn subilo ei duo angeli hastati alrjtic
audacior caeleris: Si habes, inquit, aliquam de Deo scutaii instar mililirecoelestisse obiulerunl, diceuies:
tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmetipsi suc- roissos sea Domiuo, ot rusticam mullitudiueni fuga-
cideraus hanc arborem, lu ruenlem excipc : et, si rent, praesidiumque Marlino ferrent, ne quis, dum
tecum est tuus, ul dicis, Dominus, evades. Tum ille templum diruereiur, obsisteret: rediret ergo, et
intrepide coolisus in Domino, faciurum se pollicetiir. opus cceptum devotus impleret. Ita regressns ad
Hic vero ad istiusmodi conditioncm omnis illa gen- viciim (iiispectatitibusgeolilium turbis et quiesceo-
tilium lurba consensit: facilemque arboris suae libus, dum profanam aedem usque ad fundameiitum
habuere jacluram, si iuiinicum sacrormu suorum diruerel) aras omnes nique simulacra redegit in
casu illius obruisseni. Itaque cnni unam in partem pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent
pinus illa essel acclinis, ut uon essei dubium, quam diviuo nutu obslupefactos atque perterriios, ne
in partem succisa corruerel; eo locovinctus statuitur episcoporepngnarent, omnes fereinJesum Dotninum
pro arbitiio rusticorum, quoarborein essecasuram crediderunl, clamantes palam et cenfitenics, Deum
nemo dubi*abat. Succidere igitur ipsi sttnm pinum Marlinicelenduni, idcla ncgligenda, quse sibi adesse
468 DE VITA B. MARTINILIBER UNUS. 170
non possent.—XV.QuidetiaminpagOiEduorumges- A batur ). Spoodet igitur se, side
puei'odaemonfuisset
tumsit, referam. Ubldum templum itidem everleiet, exactus, christianum fore. lla Martinus imposila
furensgentilium rusticorumineum irruit multiiudo; manu puero, imniundiimab eo spiritutn ejecit': quo
cumque unus audacior cselerisstricio eum gladio pe- viso Tetradius DominumJesum credidit; stalintque
leret.rejecto pallio nudamcervicem percussoriprse- caiechumentisfactus, nec multo post baptizatus est,
buit:neccunctalusferiregentilis; sed cum dexleram semperque Martinum salulis suse auctorem miro
altitisexiulisset, resupinus ruit :consternalusque di- coluit affectu. Per idem ternpus in eodem oppido
vinometu,veiiiamprecabatur. Necdissimilehuic fuit ingressuspatrisfamilias cujusdam domum, in limine
illud: cum eum idola destiueniem cultro quidam ipso reslitit, diceus: horribile in atrio domus dse-
ferire voluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus moniuni se videre. Cui cum ul discederet imperaret,
excussura non comparuil. Plerumqne aulem contra- quemdam e frtmilia,qui in interiore parte sedium
dicenlibus sibi rusticis, ne fana eorum destrueret, morabatur, arripuit. Ssevire denlibus niiser
ccepit,
ita prsediciJlionesancta genlilium animos mitigabat, et obvios quoscumque laniare. Coroinola domus,
ut luce eis verilatis ostensa, ipsi sua leinpla sub- familia turbata, populus iu fugam versus. Martinus
veriereni. se furenii objecit, ac primum stare ei iroperat; sed
XVI. Curationum vero tam polens in eo gratia ig cum dentibus fremeret, hiaotique ore morsum mina-
erat, ut nullus fere ad eum aegrolus accesserit, quii relur, digilos ei Martinusin os intulit: Si habes,
non continuo receperit sanitalem: quod vel ex con- inquit, aliquid poteslatis, bos devora. Tum vero, ac
sequeoli liquebit exemplo. Treveris puella qusedam i si candens ferrum faucibus accepisset, iouge reduc-
dira paralysis segritudine lenebaiur, ila ut jam per tis dentibus digitos beati viri vitabat attingere: et
multttm tempus nullo ad humanos usus corporisi cum fugere de obsesso corpore pcenis et cruciaiibus
•offtciofungeretur: omni ex parte pi-aemortua,vix; cogeretur, nectamen exire ei per os liceret, foeda
tenui spirilu palpiiabnt. Trisies ad solam funerisi relinquens vestigia fluxu ventris egestus est.
exspectationem assistebant propinqui, cum subitoi XVIII. lnterea cum de motu atque jmpetu Bar-
niintiaiur ad civitatem illam venisse Marlinum. barorum subita civitatem fama lurbasset, dajmo-
Quod ubi pater pnellr»comperit, cucurrit exanimis,, niacum ad se exbiberi jubet : imperat ut, an verus
pro lilia rogaiurus.Et forte Mariinus jara Ecclesiami esset hic nuniius, fatereitir. Tunc confessus est, se
fuerat ingressus. Ibi inspeclante populo moltisque i decem daemonesfuisse, qui rumorem hunc jier popu-
aliis episcopis praesentibus, ejulans senex genuai lum disseminassent, ut hoc saliem inetu ex illo
. ejus amplectitur , dicens: Filiaraea morilur misero> Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil
minus
genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius,, C I quam irrupiionem cogilare. Ita cum haec immundus
solospirituvivii, j'amcarneprsemortua; rogo uteami spiritus media in ecclesia faterelur, ureiu et luiba-
adeas, aique benedicas, coitfido enim quod per te> tione praesenticivitas liberata est. Apod I>arisios
reddenda sit sanilali. Qua ille voce confusus obslu- vero, duto poriam civitatis illius magiiis .secum tur-
puil, et refugit tUcens: Hoc suae non esse virluiis;; bis euittibus inlroiret, leprosum miserabili facie
senem errare judicio; non esse se diguum, perquemi horrentibtis cunclis osculalus est alque beuedixit:
Dominus signum virlutis ostenderel. Perstare vebe- staiiiii.|ue oinni malo einuiidalus, posiero die ad
iiieniiusffens pater, et orare ut exanimerovisiiarel. ecclesiam vcniens nitenti cule, gratias pro sanitaic
Postremoa circumsiantibus episcopis ire compulsus3 quam receperat, agebat. Sed nec boc prseteretindum
desceudit ad domuin puellse. lngens turba pro fori- est, quod limbrire vestimeniis ejuscilicioque detrac-
bus exspectabat qtiidoam Dei servus esset facturus. lae, crebras su|)er infinnantibiis egere virtuies : nam
Ac primuui, quae erantillius familiaria iu isliusmodii aut digitis illigatae, aul collo iudilae perssepe ab
rebus arma , solo prostralus oravit; deinde segram i aegrntaoiibiismorbos efTugavcrunt.
intuens dari sibi oleum postulat; quod ciim bene- XIX. Aiborins autero, vir praefectorius,sancli ad-
dixisset, in os puellse viro saucli liquoris infudii, liioilnniet fidelis ingeoii, cuto filia ejus giavi.-simis
siatimque vox rcddita est. Tunc paulatim singnla •iD. quananis febribiis urereitir, epistol.im Martini quse
comactu ejus cospermilmetiibraviviseere, dcnec lir- casu ad eum delata luerat, pectori puellsc in ipso
matis Rressibus,populo lesle, surrexil. accessu ardorisinseruit, siatimque fugnta fcbris est.
XVII. Eodem lempore Tetradii cujusdamprocon- Qua>res apud Arborium in touitim valuit, ut siarini
sularis viri servus daemoniocorreptus dolendo exiiuj puellam Deo voveril, el perpetusevirgiiiitnti dicarit;
cruciabatur. Rugatus ergo Martinus, ul ei maiium i profeetusquead Marlinum, puellaui ei, pra-sens vir-
imponeret, deduci eum ad se jubei; sed tiequam ! luiiim ejus lesiiinooium, qure per ab-enlein licet
spiritus nullo proferri niodo ex cella in qua erall cur.ua cssei, obtulit, neque ab alto eam quam a Mar-
potuit: iia in advenientes rabidis deniibussreviebat. tino, habiiu virginilalis imposiio, passns est conse-
Tum Tetratliusad genua beati viri advolvitur orans, crari. Paiilintis vero, vir magni postiuodiiui fulurus
ut ad domum, in qua dserooniacushabebatur, ipse> exempli, cuin oculum graviier dolere ccepisset, et
descenderet. Tuin vero Martinus negare, se profanii jani pupillain ejus crassior nubes superdncta lexis"
et gentilis domura adire posse ( nam Teiradius eoj set, octilumei Martinus peuiculo contigit, pristiuaoi-
tempore adhuc gentilitatis errore implicitus lene-- que ei sanitatem sublato omni dolore reslituit. Ipse
PATROL. XX. 6
171 SULPICHSEVERl m
autem cura casu quodam essel de coenaculodevolu- A tinianus in fugnm versus est: delnrje psst aririuhifeie
tus, et per confr.igosos scalse gradus decidens, mul- resumptis viribusy capltim intra Aquileiachiuros Ma-
tis vulneribus essel affeclus, cum exaniniis jaceret ximum interfecit.
in cellula, ct immodicis doloribus cruciarelur, nocte XXI. Conslal autem eliam angclos ab eo plerum-
ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri un- que visos, ita ul conserto inviceni apud eum sermPne
guine contusi corporis membra coniingere: aique ita loquerentnr : diabolum vcro tahi ConspiCabilemei
postero die reslitulus est sanitati, ul nihil umqiiam subjeetum oculis habebal, Ul sive se ii) jirbpHa sub-
penulisse incommodi pularettir. Sed quia longumest siantia cohiinerei, sive in diversas TigurasSplrilUa-
ire per singula, sufficiant haec vel pauca de plnri- lis nenuiiiae translulissei, qiialihet ab eo stib imaginc
niis : salisque sit nos et in excclleniibus non sublra- videretur, quod cui» dinbolus sciret se elfugere noii
here veriiatem, el in multis vitare faslidium. pnsse, conviciis etimurgebat frequenler, quia falleVe
XX.Aique ul minora taotis inseram (quamvis, ul noii posset insidiis. Quodam auietri tempore cornti
est nostrorum aelas lemporum, quibus jam depra- bovis crnenltim in manu tenehs CUmiitgentfrretiiilu
vata omuia atqne corrtipta suni, pene pr.TCipuum cellulam ejus irrupil; crUfirilamqubostentans dfexie-
sit, adulalioui regiie sacerdotalem non cessisse con- ram, eladmisso receos scelere congaudens, Ubi est,
stantiam) : cum ad imperatorem Maximum, feroCSSB innnit, Marline, virlus ttta? unutn db tuis riiodo in-
ingenii virum el bellorum civilium victoria elatum, letfeci. Tunc ille convocalis fratHbtts refert qttid
plttres ex diversis partibus episcopi convenissent, et diabolus indicasset; sollicitosque esse prrcclpit per
foeda circa principem omnittm adulalio notarelur; cellulas singuloriim, quisnam hnc casn fuissct nf-
seque degeneri inconstaiuia rcgise clienlelaesaccrdo- feclus. Nemiuem qUidem tleesse de niotiachis, sed
talis dignilns subdidisset, in solo Martiho aposlolica unum rusticum mercede conductum, rit veliitulo
auctoritas pcrmanebat; nam cl si pro aliquibttssup- ligna deferreti isse ad silvaln nuntiaht. JiilJet igiittt-
plicandum regi fui(, imperavit potitis quairirogavit: aliquos ire ei obvinm. Iia hand ltitige a irioriastcrio
ei a convivio ejus fret|uenier rogalus absiiiiuit, di- jam jiene exanituis inVenitur. Extremuffl tamcri spi-
cens, se inensseejus parlicipem esse non posse, qtti rititm trahenSi indicat fmtribtis causammortis ei vul-
duos imperatores, unum regno, alterum viia expu- neris: jnnciis scilicetbubus dnmdissoliriaarctiuslora
lisset. Postremo, cnm Maximusse non sponte Sump- consiringiij bovem sihi exciisso cnpite irilferinguina
sisse impcrium affirmarel, sed imposiiam sibi a nii- cornu adegisse : iiee muliopost vilam reddldit. Vide-
lilibus divino nulii regni necessitatem armis defen- rii iSjquo judicio Dominidiaholo daia fuerit liaecpo-
disse; et non alienam ab eo Dei voluntateiii videri, tesias. In Martino illud triirabile tiral; quod non
penes quem lam incredibili evenlu victoria fuissct, G C solum hoe quod supra reiiilitiius, sed multa istitis
nullumque ex adversariis nisi in acie occubuisse; niodii qtmties accidissent, longe ante prrevidebat,
tanderavicius vel ratione vel precibus, ad convivium ant sibi niinliata fratribus indicabat.
venit; mirum iu raodum gaudenie rege, quod id im - XXII. Frequentcr autem diabolus; dum mille no-
pelrasset. Coovivseauiem aderanl, veluli ad diem cendi artibtis sanctum virum cohabatUr HlUdere,
festum evocati.sunimi aiqtie illnstres viri, praefeclus visibilcm se ei formis diversissimis itlgerebilt. Nam
idemque consul Evodius, vir quo nihil umquam jus- inlerdum in Jovispersona; plerilrijqtieMfeVciirii, pcr-
lius fuit; Comitcs duo summa poteslateprsediti, fra- saepe etiam se Veneris ac Minervcetraiisligiiratum
ler regis el patruus: meditis inler hos Martini pres- vultibus offerebal: adversus quem semper iriterriius,
byier accubuerat: ipse autem selliila jilxia regem signo se crucis et orationis auxilio prptegebni. Au-
posita cooscderat. Ad medium lere convivium, ut. diebaniui etiam plerumr|ue convicia, qilibtis illtim
moris est, paleraro regi niinisler oblulit. Ille sanctoi lurba daemonumprotervis vociblis increpabat : sed
admodum episcopo potius dari jubfet,exspectans at- omnia falsa el vatta coguoscens, noh movebamrob-
que ambiens, ut ab illius dextera poculum suuieret; ; jeciis. Tesiabanltir etiam aliqui ex fratribits audisse
sed Marlinus iibi ebibit, pateram preslvyiero suo tra- se daemonemprotervis Martinum vocibns iucrepan-
didil, nulltim scilicel existiinans digniortethqtii postt D
' lem, cur inlra monastcriiim aliquos ex fratribus qui
se prior biberet, nec iutegruni sibi fore, si aui regemi olim baptismum diversis erroribus perdidissenl, con-
ipsum aul eos qui a rege eraut proximi, presbyleroj versos poslea recepissel, exponenlcm crimiha sln-
prsctulisset. Quod factum imperator omuesque qnii gulorum : Mariinum.diabolo repugnaniem respPn-
tunc aderant, ila admiiali sunt, ul lioc ipsum cis, ini disse eonslanier, aniiqua delicia melioris viiae
quo conlempti fueranl, placerel: celeberrimiimquei conversalioue purgari; et permiserieordiamDomini
per omne palatium fuit, IVxisse Mariiuum in regisi absolveudos csse peccatis, qui peccare desinerent.
praudio quod in infirmorum judicum couviviis cpi- Gonira dicente diabolo, nnn perlinere ad veniam cri-
scoporum nemo fecissel; eidenniue Maximolonge anlei minosps, et semel lapsis nuilam a Domino cleinen-
praedixil fulurimi, ut si ad llaliam pergerei, quo irei tiam praestari; tunc in liatrevocem fcrlur exclamasse
cupiebat, bclltim Valcniiniano iniperntori inferens,, Marlinus : Si tu ipse, o miserabilis, ab hominuin
sciret se primo (|tiidem iropetu ftiturum csse victo- insematione desisteresi et te faclorum luorum vel
rem, sed parvo post leropore esse periitirum. Quod1 hoc teiripore cum dies judicii in prnximo est; prjeni-
quidero ita vidimus: nam piimoadvenlu ejus Valen- leret; ego tibi vere conlisus in Domino Jesu Ghristo
W DE VITA 6. MARTINILIBER UNUS. 174
iniserlcordiam polliccrer. Oqriam sancia de Domluii A XXIV. Animadversum est lamen, eodem fere lem-
pietalepracsnmptio, in qua elsi aucloritatem praislare pore fuissein llispaniisj'uvenem, qui cum sibi mtillis
non poluil, osteftdit affeclum! Ettjuia dediaboloejus- signis auctoriiatem paravisset, eo tisque elalus esi,
demque arlibus sermo exorlus esl, rionab re videtur, tii se Ueliam profilerelur. Quod cum plerique lemere
licet extrinsecus, referre quod geslum est: quia et credidissent, addidii ut se Christum esse diceret:
qnsedamin eoMarlini virluluniportioesl,elres dignai in quo etiam adeo illusit, ut enro quidaro episcopus,
tiiiraculo recte memorise mandabitur, in exemplumi nomine Rufus, ut Dominuroadoraret: propter qnod
cavendi, si quid deinceps uspiam tnle contigerit. eum poslea ab episcopalu dejectum vidimus. Pleri-
XXIII. €larus quidain nomine, adolesrens nobi- que etiam nobis e fratribus retulerunt, endem iem-
lissiiiius, iriox prcsbyler, nunc felici beatus excessu,, pore io Orienle quenidam exstiiisse, qui se Joanneni
cum reliclis omnibus se ad Mariinum contulisset, esse jaclitaret. Ex quo conjicere possumus, islius-
brevi tempore ad summnm tidei viriitiiimque nm- modi pseudopropbelis exsisten(ibus, Antichristi ad-
rtinm cntmen enituii. Itaque cum haud longe sibii ventum imminere, qui jam in islis mysterinm ini-
ab episcopi monasierio labernaculiiin consiituissel,, quilatis operalur. Non praeiereundum autem videlur,
mtiltique apud eum fralres couirnOra.rcnOVr; juvcuis> quanla Mariinum sub iisdcm diebus diabolus arle
quidam ad eum Analolius noniine, sub professionei » (eotaverit. Quodam enim die praemissa prae se et
moiiacbi omncm htiniiliiateni atquc innoeeiitiamr circumjeclus ipse luce purpurea, quo facilius clari-
mcnlilus aecessil, habilavilque aliquamdiu in com- tate assumpli fulgoris illuderet, veste eiiam regia
mune cum caeleris. Dein pTocedentotempore angelos> induius, diademate ex genimis auroqoe redioiitus,
aptid se loqui solere dicebat : cuiri fidem nullus> calceis auro illitis, sereno ore, laeta facie, nt nihil
adliiberet, signisquibusdam plerosquead cretlendumi niinus quam diabolus putarelur, oranti in cellula
cbarciabat. Postremoeo usqueprocessit, trt inlcrse i astitit. Cumque Mariinus primo nspectu cjtis fuissel
ac Deum angelos discurrere praedicaret: jamque sei liebetatus, diu multumque silenfuira ambo lenue-
unum ex prophclis fiaberi volcbat.Clarus tamen rie- runl. Ttim prior dinbolus, Agnosce, inquii, Marline,
qn.iquam ad credentlum cogi polerat. Ille ei irami quem cernis : Christus ego sum : descensurus ad
Domiriiet praesenies plngas, cur sanclo non crede- lerram prius me mnnifestare tibi volui. Ad ha^ccum
rel, cornmiiiari. Postrerno ili banc vocera erupisses Martinus laceret, nec quidquam responsi reierrei,
ferlur: Ecce hac nocte vestem mihi candidam Do- iterare ausus est diabolus professionls audaciam :
minus de ccelo dabit, qua indulus in medio vestrumi Marline, quiddubilas credere, cum videas? Christtts
diversabor : idque vobis signtim erit, me Dei esses ego sum. Tum ille, revelarile sfbi Spiritu, ut intelli-
virtufen), qui Dei veste donalUssim. Tum vero gran-• 'G gcret diabolum esse, non Dettm : Non se, inquil, Je-
disomnium adhancprofessionemexspectatio.itaque i sns Dominus purpuratum et diademaie renitenieni
ad medirirafere iioctem fremiiu terram insuJtaJjtiiimi venlurum esse prsedixit. Ego Chrisluro, nisl in eo
commoveri omne monasleilum loco visum est: cel- habitu formaque qua passus est, Jiisi crucis stigmaia
lulam atilem, in qua idem adolescens continebatur, praeferenlem, venisse uou credam. Ad hanc ille vo-
crebris cerneres micare luminibus : fremilusque in cem statim ulfumus evanuit, ei Cellulamlanto fetore
ea discurreiilium, et murniur quoddam niultnrtim complevit, ut indubia indicia reliuqueTel, diaJjoIum
vocuiii audiebatur. Deinde facto silenlio egressus; se fuisse. Hoc ita gesium ui siipra retulimus, ex ip-
ununi de fralribus, Hdbacium nomine, ad se vocat, sius Martirii ore cognovi, ne quis 'forte existimet fa-
tunicamqueei, qu;i erat indutus, ostendit. Obstupe- brilosum.
faclus ille convocal cacleros; ipse etiam "Clarus ac- XXV. Nam cum olim audita fide ejus, vila atque
currit-; -adliibiioque lumine vestem omnes diligenter viriutibus, -desiderio iHiussesluar-emus,-g-r*i*mnobis
inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore ad eum videndum peregrinationem suscepimus : si-
eximio, micanti purpura; nec lameii, cujus csset mul, quiajam ardedat animus vitam illius scribere,
generisaul velleris, poterat agnosci.Ouriosiuslamen spaniiBaJj ipso, in quantum ille interrogari potuit,
cculis aut digitis attrectala, non aliud quam veslis D ' sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel
videbalur. lnierea Clarus fratres adntoriet oraT.ioni sciebant, cognovimus. Quo quidem lempore credi
inslare, ut manifestius «is l^oroiiKts,quidnam id non polesHqua me humilitate, qua benignilate sus-
esset, ostenderet: iiaque reliquum noctis bymnis ceperit, congratulaius pfurimiim el gavisus in Do-
psaltnisqueconsumilur. At ubi illuxit dies, apprehcn- mino, quod lanti essel habitus a nobis, quem pere-
sum dextera trahere ad Martinum volebal, bene grinatione suscepla expelissemus. Miseruin roe!
conScitis illndi illum diaboli aVte non posse. Turii (pcne noo audeo corifiteti) curri me sancto convivio
vero tentti ac TcclauiaTerriiser c<epit, interdiclum- suo dignatus esset adbibere, aquam manibus noslris
qtie sfbi esse dice'bat, ne se Martirio oslenderet. ipse obtulit; ad vesperam autero ipse nobis pedes
Cumque inviium ire compellerent, inier irahentium abluit. Nec renili aut coniraire constantia fuit : ita
marihsvesiis evanult. Unde quis dubitet lianc etiam auctoritaie illius oppressus sum, ut riefas putarem,
Martihi 'ftlisse vrriutero, ut fihaniasiam suam diajjo- si Jion acquievissem. Sermo autetn jlliusiion alius
lus, cum erat WaVtiriiociilis 'mgerenda, dissitnulare apud nos fuit, quam rtitfndibujusillecebtas^etsaeculi
diutius atti tegere non pnssel? onera relfnqueuda, ut'Doririntrmfesum Itteri e"xp«-
m SULPICII SEVERI 176
diiiquesequeremur: prreslanlissimumque nobis prse- j^ d aut si quid aliud forte agebat, numquam animnm ab
seniium temportim illustris viri Pauliui, cujus stipra oralione laxabat : niniiium ut fabris ferrariis moris
liienttonem fecitnus, exemplum ingerebnt, qui sum- est, qui inier operandum pro tiuodani laboris leva-
niisopibus abjeclis Clirisliim secutus, solus pene his mine incudem snam feriunt; ita Martinus, etinm
temporibus Evangelica praeceplacomplessel : illum dum nliud ageie videretur, sentper ornbat. 0 vere
nobis sequeuduni, illuin clamabat imilaiidum : bea- beatus, in quo dolus non fuil! iieminem condcm-
tumque esse praesenssuculum lamsefidei virtuiisqiie nans, nulli ninlum pro malo reddens.Tanlam quippe
doctimenio, ciim, secuiidum sciitentiam Domini, adversum omries injurias paiientiaiii assumpserat,
dives et possideus multa, veudendo omnia et dando ut, cum esset summus sacerdos, impiine eliam ab
pauperibus, quod erat factu iuipossibile, possibilefe- infiniis clericis Isederelur : nec propler id eos aut
cissel exeroplo. Jam vero in vcrbis et conlabulaiionc loco umqiiam amoverit, aut a sua, quantum in ipso
ejus quanta gravitas, quanla digniias eral! quam fuit, chariliiie repulerit.
acer, quaro elficax, et qtiani in absofveodis Scriptu- XXVII. Nemo umquam illuin vidil iralum, nemo
raruoi qu;cslioi)ibus promptus et facilis!Ei quia mul- comiiioinni, nenio mcerenlem, nemo ridenlem :
tos ad hanc parlem iucredulos scio, quippe quos umis idciiique semper, ccelesiem quudainmodoIseti-
viderim me ipsoeiiam refercnte nou credere, Jesiitn 13tiiiin vullti prreferens , extra iiatiiram hominis vi-
lesior spemqtic conimunem, me ex nullitts umquam debalur. Numquam in illius ore nisi Christus;
ore tanltim scientise, tantum ingenii, lam boni et nuniquam in illtus corde nisi p'ntas , nisi pax ,
laro puriserinonisaudisse.Quamqiiaii!inMnrtiniviriu- nisi mUericordia inerat. Pletumque eliam pro eo-
libusqiiantiilaesi i^la latidatio! nisiquod mirnm est , rum qui oblreclalores illius videbanlur, solebnt fla-
homini illiterato nc banc quideni gratiam defuisse. re peccalis, qui remotum el quielum venenatis lin-
XXVI. Sed jam lineni liber poslulat, sernio clau- gtiiset vi.euro 01e carpebant. Ei vere nonnullosex-
dendus est: non quod omnia qure de Martino fue- pcrli stimus invidos virlutibus vilrrque ejus, qui in
rant dicenda, defecerinl; sed quia nos, ui inertes illo oderimi qtiod in se 11011 videbant, etquod imita-
poeise, extremo io opere negligenies, vicli malerise ri non valehaut. Aliiue (0 nefas dolendum et inge-
roole siiccumbimus. Nam clsi facta illius explicari misccndum !) non alii fere insectalorcs ejus, licet
verbis ulcumque ponierunt; inleriorem viiam illius pattci adniodum, non alii tamen quam episcopi fe-
et quoiidianam couversationcm , et animuiii rcclo rcbaniui; nec vero qucniquam noininarc necesse
semper ii.tcnium, nulla umquam (vere profileor ), est, licel nosmetipsos plerique circunilatieni: suf-
nulla explicabit oratio. Illam sciliccl per;everautiam ficit, ul si quis ex his har'Clegerit, et agnoverit,
el teinperaroeiilum in abstineniiael jejuuiis, polen- Q| erubescal: natu si irascilur, de se ipsedicium fale-
liam in vigiliiset oralionibiis, noclesque ab eo per- bimr, cum forlasse nos de aliis senserimus. Non
inde ac diesactas, iiulliimque vacuuni abopereDei rcfugimus anlein , ul, si qui ejnsmndi stini, nos
tempus, quo velotiointlulserit vel negotio, sed nec qtioque cum lili viro oderint. lllud facile confido ,
ciboaul somno quidem, uisi iu quantum iiaiursene- omnibus sauctis opnsculum islud graiuni fore. De
cessitas cogebat; vere fatebor, non siipse, ulaitiut, cailero si quis baccinfideliier legerit, ipse peccabit.
ab inferis llomeius eniergeret, posset exponere : Ego milii coiiscius sum , nie reritm fide ei amore
adeo omnia majora in Marliuo sunl, quam ui verbis Cbrisli impulsuni nt baec scriherem , nianifesia ex-
concipi queaui. Niiinqiiam hora ulla momentumt|tie postiisse, vera dixisse: paralum.nte, ut spero, habe-
proeieriii, quo non aut oiaiioni incumberet aui insi- bil a Deo praeinium, non quicumque legeril, sed
sleret lectioni : quamquam eiiam inier legendum, quicumqtie crediderit.

SULPICII SEVERI

EPISTOLJE TRES.

EPISTOLA I. J) lissime audiebam. Inlerea indicatur mihi, dixisse


ADECSEBIDH PBESBVTERUM. quemdam malo spiiitu suscitaium, cur Marlinus ,
qui mortuos suscilasset, flammasdomibus depulissel,
Conlra mmulosvirtuluni beali Marlini. ipse nuper adustus incendio , periculo^aefuissct ob-
Hesterna die, cum ad me plerique monachi vc- noxius passioni. 0 istum , quisquis est, miserum !
nissenl , inter f.ibulas juges loiigunique sernionem Jiidseorum in verbis ejus perfidiam el dicla c gnos-
mentio incidit libelli mei, quem de viia Beali virii cimus,qui in cruce posiium Dominiim liis verbis
Martini edidi, sludioseque eum a mullis lcgi liben- increpabant: Aliot salvos fecit, se ipsum salvum ftt-
177 EPIST. II. AD AURELIUMDIACONUM. 178
cerenon potesl (Matth. xvn,42). Vere plaue iste, A £ nui pavimemo subdiderunt, lecttimque ei plurimo
qiiicumqiie est, si illis lemporibus naius esset, ct in sirainine exsiruxcrunl. Dein, cum se.Mariinus cubi-
Dominiini hnc voce tlicere p.ottiisset, t;ui simili nio- tum collocasset, insiielam molliiiem slrati male
do sanctum Doniini blasphcmat exemplo. Quid crgo, blaiidiemis borrescil: quipjie qni nuda liumo, uno
quis>juises, Martinus ideo non puiens, ideo uon tauiiini cilicio stiperjecto, cnbare consueverat : ita-
sancius; quia csl periclitalus incendio? 0 bcatum , qtiequasiaccepla permotits injuria straraenlumomne
et pcr omnia siniileui Apnsiolis, ctiam in his cou- projecit. Casu super foiuaculum pariem paleae illius
viciis , virum! Nempe hoc et de Pauio gentiles, qttani removerai, aggessit : ipse, ut eral moris, iiu-
cuni eiim vipera inomordisset, tlixissc referiintiir: da liuino, lassiiiidine iiineris urgente, requievil. Ad
Hic hotnodebet homicida esse,qnem salvvm fnclum niediam fcre noclem per iiiterrupttim, utsupra dixi-
de mari fala viverenon siverunl (Aclor. xxvm, i). At nius, pavimenium ignis sesluans, arescentes pnleas
ille excussa vipera in igjiem njliil mali paiiebatur. apprelieudit. Mrirlinnssoinno excilus, re inopinata,
1111auiem subito casuriim,et repente inorilnrum ancipili periculo, el niaxime, ut referebal, diabolo
ctiin putabnni; sed ciini viderent nihil mali coniin- iusiiliante atque urgente prseventus, tardius qnara
gere ei, convertenles se, dicebant euni Deuin esse. debuil ad oraiionisconfugit auxilium. Nam erumpere
Alioquin vel Iiorum cxeinplo, omniiini morlnlium B 1 foras cupiens, cum pessulo quem ostio obdiderat
infelicissime, perlidiam tuain coarguere ipse debue- diu nitillumque lnclaius, gravissimum circa se sen-
ras; ul.si libi scaiulnlum moverat quod Martiuus sit incendiuui, adeo ul vesleni qua indutiis erat,
flaiuma ignis videbaiur auactus, hunc rursuin atla- iguis abstimpseril. Tandem in se reversus, non in
ctiim ad meriia illius ct virtuiem referres, quod fuga, sed in Doiuino stiens csse prsesitlium; sculum
circumsepius ignibus nou perissei. Agnosce eiiini, fidei et orationis arripiens, mediis flammis lotus ad
miser, agnosce qnod nescis, omncs fere sanclosma- Duniiiiiim conversus incubuit. Tum vero divinitus
gis in-Vgnespericiiloriim siiorum fttisse viriutibus. igne subiiiolo, innoxio sibi orbe flammarum orabat.
Vidcoquidein Peirum lide potentem, reruni obslanie Monachi auliin, qui pro foribus eraul, crepitante et
natura, mare pedibus supergressum, et instabilcs colliiclanle iuceiidii sono, obseralas efftingunl fores :
aquas corporeo pressisse vesligio, scd non ideo nii- dimotoipie igne, e mediisflaniniis Marlintimaufermit
nor mihi vidctur geutium prsedicalor, qiiem fluctus cuin jam pceiiilus esse coiisnmptiis tam diultirno in-
absorbuit, et posi triduum lotidemque nocies emer- cendio putarelur. Caeleruni ( verbis meis Dontimis
genicm e proftindo unda restiiuit, atijiio baud scio, est lestis ) mihi ipse referebat, et non sine gemilu
an pene plus fuerit vixissein profuudo, an supra fatebaiur, in hoc settiaboli arie decepttim, ut excus-
maris profunda transisse. Sed hsec lu, ut arbirror, C | sus e somno consilium non haberet, quo per fidem
stulte, non legeras, aui lecla non audieras. Neque et oraiionem periculo repugnaret : denique lamditi
enim absque divino consilio isiiusmodi exemplum circa se ssevisse ignem, quamdiu erumpere ostium
benlus Evangelista sacris litteris prolulisset, nisi ut turbatus niente tentaverit. Ubi vero auxilium crucis
ex bis liumana mens erudirelur, naufragiorumalque el orationis arma repetisset, mcdias cessisse flaro-
serpeiuittm casus, el (sicut Apnstolus refei t, qui mas, seque tunc sensisse rorantes quas male essel
nudilate, fame lalronumque periculis giorialur) om- expertus urentes. Undeinlelligat quisquis hsec lege-
nia haecsatictis hominibus atque omiiibtis ad perpe- rii, tentalum quidem illo Maninum periculo, sed et
tienduni quidem esse communia ; sed his tolerandis probatum.
atque vincendis prapcipuam semper justorum fuissei EPISTOLA II.
\iriulem, dum per omnia teniamenta patienies et AD AORELIDM DUCONUM.
semper invicti, lanlo fortius vinccrem, quanio gra- Deobitu et apparitione beati Marlini.
vius perlulissenl. Unde hoc quod ad Martini inlirmi-
tatem vocatttr, plenum estdignilnlis et glorine,siqui- SULPICIUS SEVERUSAURELIO diacono salutem.
dem peritulosissimo casu tenlatus eviceril. Caete- Posteaquam a me mane digressus es, eram resi-
rum id omissum a me iu libello illo quem de viia il- D [ dens solus in cellnla, subieratque ine illai|iiac sa>pius
lius scripsimus, nemo miretur; cum ibidein sim pro- occnpat cogiiatio, spes futttrortim, prscsenliunique
fcssus, me non omnia iilius lacia complexum : quiai fastidium, judicii metus, fnrmido paenarum ; et, t|Uod
si persequi universa voluissem, imincn-um volumeni consequeus erat, alque unde cogilalio loladesceude-
> rat, peccaforum meorum recordatio Iristem me con-
lcgcrttibus edidisseni. Neque sunt tam parva quae
gessit, ui omnia polueriiitcompreheiidi. Sed lameni fectumque redditlerat. Deiude cum fatignta angore
hoc de quo quaestio incidit, l.ilere non paiiar, etrem i animi in lectulo nienibra posuissem, nl plerumque
omneo), utgesla est, releram, ne forle consiliohoc,, ex mcesiitudine solet, somnusobrepsii (qui utsem-
quod ad vituperaiionem beati viri poterat opponi,, per matutiois oris levior incertusque, ita suspensus
prteicrmisisse vidcamur. Cum ad dioecesinquaiiidam i et dubiiis-permeinbra diffuudiiur ; ui, quod in alio
pro soleiiini consiieiudine ( sictit episcopis visilareJ sopore non evenit, pene vigilansd-irmire lesenlias);
ccclesias suas moris est )media fere IiiemeMarlinus> cum repenle sanclum Martinum cpiscopiim videre
venis>et,niaiisioiiem ei in secretario ecclesiseclericii iuilii videor, prsetextum toga caudida, vulluigneo,
paraverunt, tnullumque ignem scabro jara et perie- stellaniibus sculis, crine purpureo : atque ita mihi
179 SULPICU SEVERI 180
iu ea habiludine corporis formaque qua euni nove-j\j\ alias, ut ssepe provenit, victimas tlucerenjr, primus
ram, videbaltir, ul, quod eloqui uobis pene difficile omniutn, carnjtice compuho, palmam sangtiiuis oc-
est, iion posset aspici, cum posset agnosci. Arri- cupasset. Jam vero adversus omnes poenas atque
densque mihi pattliilum, libellum quem de vita illius supplicia, quibus pleriimque humaoa cessit inltrmi-
scripseram, dexlra praeferebat. Ego sancta genua tis, ita, a confessioneDomini non recedens, imino-
ej'us amplexus, benediciionem pro consueiudine fla- bilis stetisset, ul lsetus ulceribus congaudensque
gitabam : siiperpositamquc capiti meo manum taclu cruriaiibus qtiajlibet inter tormenta risisset. Sed
blandissimoseiitiebam, cura inler beoediclionisver- quamquam isla non lulcrit, jmplevit lamen etiam
ba solemnia familiare illutlori suo crucis nomen ite- sine cruore mariyriuni : nam quas ille pro spe seter-
rarei.Mox in eum luminibus intcnlis, cum exsatiari nilatis humanorum dolorum non pertulU passiones,
vtillu illius conspectuque non posseni, subito tnihi in fame,,vigi.liis,nudilate, jejujiiis, opprpbriis invido-
siiblime sublatus eripitur; donec emensa aeris istius rum, ioseclationibus improborum , cura pro infir-
vastiiale, cum tamen rapida nube subveclum acie mantibu% sollicitudine propericlitaiilibus? quoenim
sequcremur oculorum, patenli ccelo receptus videri ille dolente uon doltiit ? qtio scandalizante non uslus
ultra non pntuil. Nec multo posl, presbylerum est? quo pereunie non gemtiit? praeter illa quotidia-
snnclttm Clartim, discipulum illitis, qui noperexces-1 B na illius adversum humansc spirilalisque nequiliae
serai,video eamdem quam magistrum, viam scan- diversa cerlamina, dum in eo vnriis lenlationibus
dere. Ego imptidens seijui cupiens, dum allos gres- appelito semper exsuperat foriiitido vincendi, pa-
sus molior et connitor, evigilo : somnoque excilus, lienlia exspeclaiidi, scqtianimjiassustinendi. 0 vere
congratulari cceperam visioni, cum ad me puer fa- ineffnbilemvirum, pielate, misericordia, cbarilate,
miliaris ingreditur, solito tristior, vuliu loquentis quse cum quolidie etiam in sanclis viris saeculofri-
pariter el dnlentis. Qnitl lu, inquam, tam iristis lo- gente frigescat, in illo lainen usque ad finem, attcta
qui gcstis? Al ille.Duo, inqnit, monachi modo a in dies, perseveravit! quo ego illius bono vel spe-
Turonis adfueruni, qni domniim Martinum obisse cialiter fruitus snm, cuiii me indigniimel non meren-
nuntiant. Concidi, fateor, oborlisque lacrymis flevii (emunice diligebat. En rursus lacrymre flurinl, imo-
uborrime. Quin eiiam duin brecad te, frater, scribi- que de pectore gemiius erumpit. In quo mihi post-
intis, fluunt lacrymae, nec nlliim impa,tieniissimido- baechomine similis requif'S, in cujus eril charitate
loris admilto solalium. Te vero , ubi hoc niihi nnii- solalium ? Memisertim, iue infeliceni ! pnterone uin-
liatum est, pariicipeni esse voltii luctus mei, quii quatii, si diulius vixero, non dolere, quod Marlino
eras socius amoris. Veni ergo ad tne statim, ul pari- superstes sum?erit mibi postiiaccvita jucunda, erit
ter Iugeamus quem pariter amamus : quamquara C ( dies atit liora sine lacrymis ?aut lecum, frater dilec-
sciain viruni illiini non esse Iogentltim, cui, postt lissinje, polero illius mcniioiiem habere sine flelu ?
cvictum lriiimphatumqiies;rculiim,i]unc deniumred- aut umquam loqucns apud le aliuJ quam de illo lo-
dita est corona justitiif. Sedtamen ego non posstirai qui potero ? Sed quid te in lacrymas fleiusque com-
mihj iiiiperare, quin doleam. Pracmisi qiiideni patro- moveo? ecce nunc consolalum esse iecupio,qui
iLiim, sed solntirim vitac pracscntis amisi : eisi, sii me consolari ipse non possuin. Non decrii nobis ille,
ralionem ullam doloradiniiterel, gaudere debei^em. mibi crede, non deerit: inlererit dc se sermocinan-
Est enim ille consertus aposlolis ac prophelis, et, tibus, astabit oranlibus: quodque jam hndie prx-
qttod pacesancioruni omniura dixerim, in illo jus- stare dignatus esi, videndum se in gloria sua s^epe
loruni grege nulli secundus, ttt spero, credo et con- praebebil, et assidua, sicul ante paululum fecit, be-
lido, illis polissimum qui siolas suas in sanguine. nedictioue nos proteget. Inde secundum ordineni
laverunt, aggregatus, agutim ducem ab omniinteger visionis ccelumse sequcntibus paiere nionslravil,
labe cnmilatur. Nam licel ei ratio temporis non po- et quo sequendus essel, edocuit: quo spes noslra
tuerit prspsia.ro mariyrium, gloria tamen roarlyris; tendenda, quo animus dirigendus, inslruxit. Quid
non carebit, qnia voto atque virtute et potuit esse. tamen fiet. fraler? quod milii ipse sum conscius, con-
martyr, et voluit. Quod siei Neronianis Decianisquei D 1 scendere arduum illud iter, ac peoelrare non potero:
(emporibus, in illa quse tnnc exstitit dimicare con- ita sarcina molesta me pragravat, et peccali mole
gressipne licuissel, leslor Deum ccelj atqu.e lcirse,, depressum, negaio in aslra conscensu, saevamise-
sponie eqtiuleum ascendissel, ultre se ignibtts inlu- rabilem ducit in lartara. Spes tamen supere-it, illa
lisset, llebracisque pueris aequandus, inter flamma- sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non
rum globps media licet, hymnum Dnmini in forprjce > possumus, saliem pro nobis oranle Marlino merea-
canlassei. Quod si Esaianurq illutl supplicium per- mur. Sedquid te, frater, diuiius occupo epislola tam
seculori forte placuisset, numqunm prpfe.cto itopar loqtiacj, demororque venturum? simul j:|in pagina
prophetae serris et laminis dissecari mejiibrii tiijiiiis- itnpleta non recipil. Mihi tamen hsec fujt r.uio ser-
set; at si prsecisis rupilius nbrupljsque ijioptibus; monetti istum tongius prpferendi, ntquja doloris
agere felicem furor impiusmaltiisset, perhibeo con- nuniium cpislola deferebat, eadem libi ex quadam
fisus testimonium veritati, spontececidisset. Si verei nostfi cpnfabulalione praestaret char^a splaljuni.
gentium docloris exemplo gladio deputatus, inler
IfJJ EPIST. III. At> BASSULAMSDCRUMSUAM. 182
EPISTOLAIW- i4. non queunt devoratis. Imperat deinde potenti vir-
ADRASSULAM SOCRUM SIIAM. tute verborum, ut eum cui innat.tbanl gurgilem re-
Quomodobealus Marlinus ex hae vita ad immortalem linqiientes,aridaspeterent desertasque regiones : eo
nimirum circa aves illas usus imperio, quo dsemo-
transierit.
nes fugare copsilfiverat; iia grege facto, omnes in
SULPICIIISSEVERCS BASSOL^ parenli venerabili unum illae volucres congregatoc, reliclo flttmine
salulem. montcs silvasque petieritnt, non sine admiraiione
Si parentes voqari io jus liceret, te plane expila- multorum, qui taniam in Mariino virtulem viderent,
tioois furtique reatji ad practoris tribuual justo do- ut etiara avibus imperaret. Alii|uanidiu ergo iu vico
lore traheremos. Qujd enini non conquerar quam a illo, vel in ecclesia ad quam ierat, commoratus,
te paiior injtirii m? inillam mihi domi chartulam, pace inter clerjcos resiiiuia, ctim jam regredi ad
nnllum libellum, nullam epistolam reliquisii : ila monasierium cogiiarel, viribus corporis ccepil re-
furaris omnia, ila universa divulgas.Si quid nd ami- pente deslitui: convocatisque discipnlis, indicat se
cum f:i(i)ilitjrilerscripsi; si quid forte, dnni ludirous, jam resolvi. Tum vero niceror et lucius omniuni, vox
qttod velim lamen occullum essc, dictavi, omnia uua, plangenti.uro; Cur nos, paler, (Jeseris? aut cui
ad te prius pene quam fuerint scripta aut diclaia, B j nos desolaios relinquis? invadeot eniro gregem
perveniunt. Nimirum obarrhaios hahcs notarjps tinim lupi rapaces : el quis nos a morsibus eorum,
meos, per qnos libi nosirae ineptiae|iublicnntur; nec percusso pastpre, prohibebit? scinms quideni desi-
tamen adversum eos possum moveri, si tibi parenl, derare le Clirislum; sed salva libi sunllua prremia,
qui iii jus nostrtim ex uia potissimum liberalitaie necdilaia miinieniur : nostri poiius miserere, quos
venerunt, seque adhnc luos quam meospsse memi- deseris. Tunc ille molus liis flcljbus, ut toius sem-
nerunt: lu sola es rea, tu soln culpabilis, quae et per iji DopjinQnjiserjcprdirevisceribus iiffliiebrit,|si-
mibi insidiaris, et illos fraude circumvcnis, ut sine crymasse perhihelur : conversusque ad Dominum,
delectu ullo familiaritcr scripla, atil negljgenter hac tanttim flenlibus voce respondit : Domine, si
emissa, illucuhrata libi peniius aique impolita tra- adhuc popqlp tuo sjjm ijecessarius, nop,rccpso labp-
dantur. Nam, ut de reliquis laceain, rogo quemad- rem : fvit volunlas tua. Nimirum inter spem amo-
modum tam cito ad le epistola illa poluit pcrvenire, remque posittis, dubiiavit pene quid mallet: qtiia
quam nuper ad Aurelium diaconuoj scripseramus. nec bos deserere, nec a Cbristo volebat diuiius se-
Ego enim Tolosa' positus, tu Treveris eonslilu|a, et parari: niliil lajjjen jn voto suo popens, aut volunlali
tnm looge a patria filio inquielanle divulsa, qua relinquens, totum se Doniini arbitrio potesiaiique
landem familiarem illam cpistolam occasione fttrala L commitiens. Nonne libi ljis pnucissiniisyerbis diccrp
es? namque accepi liljeras tuas, quibus scribis, in videbitur: Gravis quidem est, pomjpe, corporeaj
eadem epislola qua de obitit domiii Marfmi fecerinj pugna mililiae, el jam saiis est quod huc usque cer-
meniioneii), ipsuin beati vifi iransituin exponere (avi; sed si adliuc in eodem labore pro castris luo-
debuisse. Quasi vero ego illaoj epislolam ant legejj- runj siare me, prrrcipis, non repjjsp, nec fq(jscepleji)
dam alii praelerqu:imipsi ad qiiem missa videtur, cansaboratalem; munia tua devotus implebo ; sub
ediderim, aul ego lanlo sim operi destinatus , ut signis tuis, quoadusque ipse j'usseris, militabo; et
omnia qnte de Martino cognosci oporlet, rne potis- quaiiivis optata sit seni mjssip posf laboreni, esi la-
simum scribenie notescant. ltaque, si qutp de obilu men animus victor annnrum , et cedere nescius se-
saocti episcopi audire desidoras , ab illis polius qui necluii. At si jam parcis aetati, bonum est mihi, Do-
inlerfuere, cognosce : ego tibi stalui niliil scribere, mine : fiat volunlas tua : bos vero qqibus timeo, ipse
ne ubique me pnblicos; tamen si das fidem, nulli te cusiodies. 0 virnm ineflabilem , nec labore victum,
esse lecluram , paucis lure satisfacinni voluntaii : nec morle vincendum, qui in ntillaiii se partem pro-
itaqne prrcstabo te bis qure niihi sunl comperla, nior inclinaverii, nec mori timuerit, nec vivere re-
participem. Mariinus igiiur pbitiiqi siiiinilonge ante cusarii! Ilaque cqpj jam per aliquot dies vi febrium
praescivit,dixiiqne fratribus dissolutitinem sui cor- "* teneretur, non tamen a Dei opere cessabal: pernox
poris immiuere. Interea causn exstitit, qjia Cqnda- in oraiipnibus et vigiliis, fatiscentes artus servire
tensem dioecesin visitaret; nam clericis iqte,rse cc- spifitni cogebat, nobili illo straio soo in cinere et
clesire illius discordantihiis, pacem cupiens refor- cilicio recubans. Ei cum a discipulis rogaretur, ut
mare, licet finem dierum suortim non ignoraret, saltem viliasibi sineretstramentasupponi; nondecet,
proficisci lamen itiusmodi ob causam non recusavit: inquit, filii, Christianum nisi in cinere et cilicio
bonam hanc viriutum suarum consumiiiaijonepij ijjori; ego si aliud vobis exemplum relinquo, ipse
existimans, si pacem ecclesiaercdditam reliquisset. peccavi. Oculis igilur ac manibus in coelum semper
Iia profecius cum sno illo, ut semper, frequentis- inienlus, invictum ab oralione spirilum non relaxa-
simo discipulorum sauctissimoquecomitnlti, mergos bat; ei cum a presbyleris, qui lum ad eum confluxe-
io flijmine couspicatur pisciuin prsndamsequi, et ra- ranl, rogarelur, ut corpusculum lateris raulatione
par.ein ingluviem assiduis urgere capturis. Forma, relevaret: Sinite , inquit, sinile me, frajres, coeljjin
inquit, haecdaemonumesl: insidiantur incautis, ca- polius respicere quam lerram, jit suo jara itinere
pioiil nescientes, captos devorant, exsaturariques ilurjis ad Dominum spirilus dirigalur. Haeclocultts,
185 SULPICII SEVERI 184
diabolumvidit prope assistere. Quid hic, inquit, as- A Agloria, ctijus exemplo in aut juratos Christi in sa-
tas, cruenta bestia? nihil in me, funesle, reperies. Domiuiserviltitemsiirpes cramenta tirones; lum
tantsc fruticaverant. Age- virginum chorus fletu
Abrahseme sinus recipiet. bat iiimiriiin anle se pa- abstinens prm pudore
stor exstiiiclus greges quam sancto dissimulabat
sanctseillius multi- gaudio quod dolebat! si-
(ExcapitulariVeron. cod.) suos,tiulinis pallidas turbas, quidem fides flere pro-
agmiiiapalliata, aut eme- hiberel : ge.mitumtanien
ritoruni laborum exlorquebataffeclus; ele-
a Cum hac ergo voce Cttmhac ergo voceani- aut juratos Cbrisli senes, in sa- nim tam sancta erat de
faiigaiuro diviois operi- mam cmlo reddidil : tesla- craineiita lirones. Tum iltitis gloria ( et) exsttl-
bus spirimm ccelorcddi- tique nobissunl qui ibidem virginumchorusfleiuabs- latio, quam de morte
dii : tesiaiique uobis sunt fuerunt, vidissese vultum lincns prsepudore, cum trislitia. pia
lgnosceresAflen-
qui adfueranl, jam exani- ejus tamquamvultum an- laeiandiit»potius illi esse tibus, congratulure gau-
mo corpore glorificalilio- geli: membraautetn ejus seutiret suo dmn
minis vidisse se gloriam. candida lamquam nix vi- Doininusquem jam dentibus, untisquis-
gremio confo- qtte et sibi prwstat ut
Vtillus luce clarior reni- debanlur, ila ul dicerent, veret,
quam sauclo dissi- doleal, el illi ul gaudeat.
tebat, cum menibra crc- Quis isltimttmquamcilicio iimlabat gaudio qund do- Hmc igitur beati viri cor-
tera ne lenuis quidetn (vidit) teclum? qttisinci- lebat! siquidem lides ptts usque ad locum se-
macnla fuscaret; in aliis neribuscrederelinvoliilum? pulcri liymnis cattora cm-
etiam, et in illo lamum jam cnim sic videbalur, ]R fli'reprohiberei,gemiium
affectus; ete- lesiibuslurba prosequitnr,
artubus non pudendis, quasi in futurw resurrec- cxtorquerei nim tam erai saucia de elc.
sepleuriis quodammodo lionis gloria el nalura de-
pueri graiin videbalur. mutalm cnrnis ostenstts illius gloria exsuliatio, quam pia de morle con-
Qttis isitim utnquam cili- esl b. ln obsequiumvero fusio. Ignosceres flenlibus, gralularere gauiieiiiibus :
cio lectum, quis cineri- funeris credi non potesl
bus crederet involutiim'? quanla hominummullilu- quia ct piura est gaudere Mnrtino, et [litiin cst flerc
itn vitro purior , lacte tlo coiiveneril;tota obiiam Marliuuin; dum uiiusquisqueet sibi pracslaluldoleat,
candidior, jriminquadam corporiciviiasruit: cuticti et illi debet utgaudeat. Hsecigitur beati viri corpus
fuluraeresurreclionisglo- ex agris atque ex vicis, usqueadloctim sepulcri bymnis canora ccelesiibus
ria et nattira demutatae mullique de vicinis eliam
carnis osieusus est. Jnui urbibusadftierunt.Oquan- lurba prosequitur. Compareiur, si placet, ssecularis
vero in obsequium fune- lus luctusomnium,quanta illa pompa , non dicam funeris , sed triumphi: quid
ris, credi non poiesi, prmcipue mmrenlium la- simile Martini exsequiis conferetur? Ducaut illi prse
quanla bominuiii iniilli- menta monacltorum! qtti curribus suisvinctos post
tudo conveneril: tola ob- eo die fere ad fi Conve- l»rga capftvos : Martinicor-
viatn corpori civiias ruit; nisse dicuntur, specialis pushiqui mutidiimduclu illius vicerant, proseqiitin-
cuncii ex agris aique vi- Murlinigloria: ejus exein- tttr; illosconfusis plausibuspopuloriim honoret insa-
cis, mullique ex vicinis plo in Dni setvilulemslir- nia: Marlinodivinisplauditurpsalmis: Marlinushytn-
etiam urbibtis adfuerunl. pes tanlie frnticaverant e.
Oqiiantiisluciiisomniuii), Agebat nimiritm ante se nis ctelesribus honoratur, illi post triutnphos suos in
qtianta prxcipue mceren- pastor gregcs suos, san- tartara ssevairudenlur : MarlinusAbrahaesinu laelus
tium lameula roonacho- cta: illiits multitudinis Mariinus hic pauper ct modicus, ccelum
rum! (|ui eo tlie fere nd pallidas turbas , agmina excipitur;
duo inillia convenissedi- palliata, aut emeritorum dives ingreditur: illinc nos, ul spero, custodicns,
cuntur, specialis Mnrtini ( supple laborum) senes, me haecscribenlem respicit, le leyeniem.
" Cum ab hisce verbis prope ad finem usque epi- spondentem damus, ttl lecior uno iuluilu videatquse
stolsc, majorcs quam usqtiam in Capitulari codice ai in Vulg. redundai, et rcclius jndicare possit iilra sit
Vulgaiis discrepantiic occtirraul, et quidem concin- prseferenda leclro. EDITOR VERON.
nior iude ei simplicior lluatseosus; atleo uisuspicioI b Leg. esset.
mihi j nii pridemsubierit, posteriorem hujus episioln:• c In ms. [riiteceiveranl.
ut
partern, in Vulg. legiiur, inierpolnlam ab aliquoi d Fortc congralularere.
fuisse : idcirco utrumque icxium e regione sibi re-

SULPIGII SEVERI

DIALOGI.

DIALOGUS I.

I. Cum in unum locum cgo et Gallus noster con- 1) noslri causa ab Orienle, quo se anle triennium pa-
veiiissemiis, vir mihi etpropter Martini memoriam triam relinquens conlitlerat, regressus. Complexi
(ex illittsenim discipuliserat) et propter sua merita hominem arnanlissimum, exosculalique genua et
charissinius; intervenit uobis Poslumiantis meus, petlesejus, cuin uno alqtte altero spalio quasi obslu-
185 DIALOGUS1. 186
pefacli, invicem flenles gaudio deambulassemus , A asperiorem nobis fuisse qunm debuil. Necvero quid-
jactis in terratn ciliciis consedimus. Tum prior Pos- quam in illum inclementius dicam , quia ei amicuin
lumianus me intuens , Cum essem , inquit, in re- coltti, el tunc eliam amavi cum putnbalur inimi-
motis jEgypti, libuit ul ad mareusque procetlerem. cus. Me autem baeciacitis cogitalionibusresolveiilem
Navim illic onerariam oflendt, quse ciim mercibus admodum dolor isle compungit (pene iios sapientis
Narbonem petens solvere parabat. Eadem nocte et rcligiosi viri amicitia destiiuios), illum quondam
aslare insoronisraibi visuses, et injecia me manu lam aniicum nobis, tam amarum in nos esse po-
trahere, ut navim illam conscenderem. Moxlene- tuisse. Verum hsec, quocmceroris plena sunl, relin-
bras rumpenle diluculo, cum de eo loco iu quo quamus : te polius , ul dtidum spoponderas , audia-
quieveram surrexissem , somnium meum ipse me- mits. Ita , inquil, fiat, Poslumianus; quod cum di-
cum reputans lanio lui dcsiderio subito correptus xisset, paultilum omnes conticuimus. Deiu cilicium
sum , ut iiibil ciinciaiiis navim conscenderim ; trice- cui insederat, ad me prnpius admovit, alque ita
simo die Massiliamappulsus, inde huc decimo per- exorsus est :
venerim : adeo prospera uavigalio pise adfuit volun- III. Anle hoc triennium , quo tempore libi, Sul-
tali. Tu modo, propler qtiem tot rnaria transnaviga- pici, hinc abieos valedixi, ubi Narbooe navim sol-
vimus, lanlum lerrrc Iranscucurrimus, complecten- B viintis, quintodie porium Africse inlravimus : adeo
dum perfruendumque lc, remolis omnibus, trade. prnspera Dei iiutu navigalio fuil. Libuil animo adire
Ego vero, inqttam, ctiam cum tu in jEgyplo mora- Carthaginem , loca visitare saiictorum, ct praecipue
reris , totus tecutn semper animo et cogitaiione ver- ad sepulcrum Cypriani marlyris adorare. Quintode-
sabar, meqiie de te dies ac noctes cogitatitein lotum cimo die ad porluni regrcssi, provectique in alium,
tua chariias possidebai; nedum modome tibi a:stimes Alexandriam pelentcs, reluctante ausiro pene in
puucto leniporis defuliirum, quominus amore tuo Syrten illali sumtis: quod providi natitre cavenles,
pendens le iuluear, le atidiam , tccum loquar, niillo jaciis navem anchoris sislunt. Sub oculis aulem
penitus in secretum nostrum, quod nobis hsecremo- lerra continenserat, in quaio scaphis egressi cum
tior cellula prtcsiat, admisso : naoi hujus nostri, ul vacua ab buinano cultu omnia cerneremus, ego stu-
arbilror, Galli prsesentiam non inoleste feres , qui diosius explorandorum locorum graiia lougius pro-
hoc adventu luo , ut vides , perinde atque ego ipse, "cessi. Tribus fere millibus a littore parvum tugu-
Iriumphal gaudio. Recte plane, inquit Poslumianus; ritim inter arenas conspicio , cujus lecium , sicut
in socielate nostra Gallus iste relinebilur : quia eisi Salluslius ail, quasi carina navis erat, conligutim
mihi parum cogniius esi, pro eo tanien quod tibi est lerrse, satis firmis tabulis constratum, non quod ibi
charissinms , non potesi mihi non esse charus , ma- G vis imbrium ulla limeatnr ( fuisse atitein illic pluviam
ximecum ex Slartini sit disciplina. Ne.jue gravabor nequando qtiidem attdilum esl), sed qnod ventorom
qumilibel conserte vobiscum, ut joscitis, fabulari : ea vis est, ut si qtiando vel clemcntiori ccelo ali-
quippecum hucpropier hoc veiieriiii, ut me hujus quantultis spirare flaius coeperit, niajus in illis lerris
Sulpicii mei (uie aulem utraque manu complecteba- quam in ullo mari naufriigium sit. Nulla ibi gcrmina,
tur) desiderio eliam verbosus impenderem. sata riulla proveniunt, quippe inslabili loco , aren-
II. Euimvero, iiiqnam, sniis probasti , qnantum libus areuis ad omnera moiiini ventorum cedenlibus.
pius amor possit, qui nostri causa lot maria lan- Verum ubi eversa quardam a mari promontorin ven-
tumque lerrarum einensiis, a summo , ut ila dicara , lis resisluui, terra aliquantulum solidior herbam
solisegressu usquein ejusoccidua venisli. Ageergo, raram alque hispidam gignit. Ea ovibus esl pabulum
quia et secreti inter nos nec occup.iti sumus, et ser- satis uiile. Incolaelacte vivunt; qui solertioressunt,
moni tuo vacare debenius, edisseras nobis velim vel, ut ita dixerim , diliores , hordeaceo pane utun-
omnem peregrinationis tuae hisioriam; qualiter in tur. Ea ibi sola messis est, quse celeriiate proven-
Orieine fides Cbrisli floreat; quae sit ibi sauctorum tus per nasuram soli sive aeris, ventorum casus
quies, quse insiiluta monnchorum ; quantisque signis evadere solet: quippe feriur a die jacii seminis tri-
ac virtutibus in servis suis Cbrislus opereiur : nam I) cesimo die niaiurescere. Consislere autem ibi homi-
certe, quia in his rcgionibus , inter ista quse vivi- nes non alia ratio facit, quam quod omnes tribuio
mus , ipsa nobis vita fastidio est; Iibenter ex le au- liberi sunt: extretna siquidem Cyrenorum ora est,
diemus , si vel in eremo vivere Christianis licet. Ad deserto illi contigua, quod inler.yEgyptum et Afri-
haec Postumianus, Faciam , inquil, ut desiderare te cam interjacet, perquod olim Calo Csesaremfugiens
video; sed quaesoprius ex le audiam, au isti omnes dnxit exercitum.
quos hic reliqueram sacerdotes, tales siot, quales IV. Ergotttad lugurium illud quod emiuus con-
eos, aniequam proficiscerer, noveramus. Tum ego , spexeram, pertendi, invenio senem in veste pellicea
Absisle, inquam, ista qurerere, quae aut una mecura, molam manu vertentera; coiisalutatus accepit nos
ut puio, nosii, aut si ignoras, non audire sit me- benigne. Ejecios nos in illud littus exponiraus; et ne
lius. Illtid reticere non posstnn , noo soluto illos de statira repetere cursutn possiraus, maris inollitie de-
qnibtis inlerrogiis, nihil meliores quam noveras fa- tineri : egressos in terram (ut estmos huroaiii inge-
cios; sed unitm illum nosiri quondam amantem , in nii) naturam locorum cullumque habitautium vo-
qub respirare ab istorum irisectationibus soleliamus, luisse cognoscerc: Christianosnosesse: id prrccipufe
187 SULPICII SEYERI 188
tiuerere, rjn esseiii Miqui iijler iUas soljtudjnes A, j\ beret: qui tractalor sacrarum scripturarum peritis-
Cluistiani. Tum vero ille flens gapdio , ad genua simus habebatur. Sed episcopi quaedara in libris
nostra provolvitur : iterum nos ac saepiusexoscula- ipsiusinsatiius scripta memorabant, quse assertores
lus invit.it ad oralioiiem ; deinde imposilis iu terrain ejus defendere non ausi, abhaerelicis potius fraudu-
verveciira pellibus facil nos disc.um.bcre.Apponil lenter inserfa dicebanl: el ideo iiQitpropier illa quse
prandiiim sane locupletissimutn, diniidium panem in reprelieijsionem merilo vocarenlur, etiam reliqua
hortleaceum. Erariius aulein nos qtiatuor, ipse ernt esse tlamnamla; cum Iegentitiiij fides facile possit
quinttis. Fasciculum etinin herbae intjjlit, cujus no- habcre discrimcn, ue falsata sequeretur, et tamen
men excidil; quaemenibse similis exuberans fpliis , catholice dispuiaia reiineret: non esse aulem mi-
sajiorcnj mcllis praestahat: hujus praedttlcjndmodum rtiip , s'i in libris neoiericis et recens scriptis fratis
sunvitate delectnli atque cxsatiaii sumtis. Ad hpce bseretica fuisset opernta, quse in quibusdnm locis
subridens egp ad Gallum inetim, Quid, inquam, Gal- nou tiiiiuisset incidere Evangelicam veriiatem. Ad-
le? placelne libi prandiuin, fasciculus herbarum el vcrsum hsec episcopi obsiinaiius rcnilentes, pro
panis dimidius viris quinque? Tum ille, sicul est ppteslate cogebani recta eijam universa cum pravis et
verecumiissimtis, aliquaiiiulum erubesccns, duin fa- cum ipso auctore damnare : quia satis superque suf-
tigationem rueam accepit, Fncis, ijjquil, Sulpici, B I ficerent libri quos Ecclesia recepisset: respuendatn
tuomore, qui 111jlla.n1 occasionera, si qua libi por- esse penitus lectionem, quseplus esset nocitura insi-
recia fnerii, omitiis, quin nosedocitalis fatiges. Sed pientibtis,quam profulura sapienlibus. Mihiautem ex
facis inbumane , qui nos G illos honiincsccgis exem- illius libris qnredajncuriosius indaganli, admodtim
plo angelorum vivere (quaraquani ego studio inan- multa placuertinl: sed noiinulla deprehendi, iu qui-
ducandi etiam angelos mandticare credam ) : nam btts illuro prava sensisse nqn dubiumesl, qiire defen-
istttm dimidium hordcaceiiralimco vel solus nltitige- sores ejus falsala coniendunt. Ego miror iiiium eurij-
re. Seil contenlps sit hoc Cyrenensis ille,cuivel deiiiqnehomiuem lamdiversum a se csse poioisse ,
necessiias vel natnra esi esurire; vel postremo isti , ulin ea parleqtii probatur, neuiinem post Apostolos
quilms, credo, maiina jactatio inediam cibi lecerat. hnbeai aequalem; iu eavero qme j'ure reprehendilur,
Nos procul a mari absumiis, et qtioil tibi saepe lesla- nemodeforiiiiiisdoceatur errasse.
tus siim, Galli snmiis. Sed pergat ljic potius expli- VII- jNauicum ab episcopis exceipta in libris illius
care sui Cyreneosis liistoriam. niulta legereiittir,qtiseconiri catholicam fidein scri-
V. Enimvero, Posluiiiianiisail , cavebo poslhac: pia conslaret, locnsillevelniaxime, paraliat invidiam,
cujusqtiam absiiiienliani prrcdicare; ne Gallos no- ' in quo edituni legebalur, qtjia Dominus Jesus, sictil
stros arduuni peuilus olTendat exemplimi. Sfatue-• C pro redeinptjonehoniinisiii carnevenisset, etcrucem
ratnaiileni etiatn cceuam Cyrcoensis illius, vel cpn- pro horainis salute perpessus, inoriem pro bominis
sequentia (sepiem cnim djebus apud ipsjim ftjinius)) selernitate gusiasset; ita essct eodem ordine pas-
referre cpnvivia; sed supersedendum esi, jje.Ga||usi sionis etiani diabolum redenipturns: quia hoc boni-
se resiimei fatigari. Caetertjinposlerodie, Cjiroaliqqii lati illiiis pietatjque congrueret, ut qui perditum ho-
ex incolis ad nos viscndos confliierecoepissenl, c.n- minem reformassel, prolnpsuin quoqtie angeljira
gnoscimusillum hospitemnostri|m esse presbyleruro;; liji.eraret. Cuiii haccatque atia istiusmodi ab episco-
qtiod suinma nos dissimulatione celaverat. Deipde3 pis prodercntitr, ex studiis parlium orta pst seditio :
cuiiJ ipsoad ecclesiam processimus. qnaefercduobuss quseciimreprimi sacerdoium auctoritate non posset,
millibus nberat, a conspecln nostro inierjeclti inontiss scaevoevemplo ad regendam Ecrlesise disciplinam
exc|ijsa. Erat aufenivilibus lexja virgulijs, non niulloo praefeclusassiimiiur, cujus terrore dispersi fratres ,
anihitiosis quam noslri hospitis inbernaculum, in[i acper diversas oras monaclii suijt fugaii, ila ul prc-
quo nisi incurvits quis uon poterat consistere. Ctim ii positjs edictis in nulla consistere sede sinerentur.
hominum mores qurereremus, illud praeclarura ani- Illud ine admpdum permovebat, quod Hieronynjus,
madverliijius, niliil eos neque emere neque vendere.>. vir iuaxime cailjolicus et sacrse legis periiissinius,
Quid sit fraus aui fiiriuin, nesciiitil; aiirnm alquee " Origenem seculus primo lemppie iputabalur, quem
argentum, quac prima niprlales pntanl, neque ha-i- nupc idem praecipne,ve| proniaillips scripla damna-
bent, neqtie habere cupiuoi : n.i|>icum ego presby- rel.Necveroausussurodeqtioqijini leniere judicare;
tero illi decem nuirimosaiireos de|nlis,sera, refugit,,, prsnsiajniissimjlainen virjet doc(issimi ferebaniur jn
nliiore copsilio protestatus, Ecclesiani attro non in- i- hocceriamiiiedissidcre. Sediaiuen sivcilluderrorest
strni, sed poliusdeslrui. Aliqunntulumej vestiinen- i- ul ego sentio, sive bapresis, qt ptiiijlur; ijon spluro
loriim indulsimus. rcprirai notj ptituit inullis animridyersionibus gacer-
VI. Quod curaillelienigneaccepisset, revQCiniibys !S doiijtii; sed ner|p:iqij.imtam lale se poiuisset effun-
nos ad mare naulis, discessiujus, prosperoque cursu ili dere, ni*j conteniiprie crevjsset. Istjusmodi ergo
septiino dieAlexaiidriam pervepimus, ubi foedninier ;r turbaiione cu.ni veni ^.lexandriam, fluctuabal. Me
episcopos atqne jjionnnhoscerlatnina gerebantur, ex ;x quideip episcopns illius civitalis benigne admodiup,
ea octasiope vel cansa, quia congregaii in unurrj m, etmelius quam opinabar, excepit, el secum tenere
saepiussacerdotes frequcntibus decrcvisse synodis is tenlavii: sed non fiiit auimus ibi consistere, ubi
videbaninr, ne quis Origenis librps legerei apt Ija-a- recens fraternae cladis fervebat invidia: nani e}si
189 DIALOGUSL 190
furiasse videantur parere episcopis debuisse, non A Totus semper in leciione, lolii' in libris esi: non
ob hanc tamen causam mullitudinem. taiitam sub die, non nocterequiescit; aul legit aliquid semper,
Christi confessione viveniera, praesertim ab episcQ- aut scribit. Quod jnisi mihi fuisset fixum animo el
pis, opqrluisset affligi. promissum, Deo tesie, proposiiam eremum adire,
vel exigui temporis punclum a lanto viro discedere
VIII. Igitur inde digressus, Rethleem oppidum
noluissenj. Huic ergo iradilis atque commissis om-
petii, quod ab Hierosolymis sexmillibusdisparatur, nibus meis, omnique familia, quse me conlra volttn-
ab Alexandria autem sedecim mansionibus abesl. latem aniroi mei sccuta tenebat implicitum, exone-
Ecclesiam loci illius Hieronymus presbyler regil : ratus fasce penitus ac liber, re-
quodammndo gravi
iiam parochia est episcopi, qui Hierosolymam tenet.
gressns Alexandriam, visitatis ibi fratribus, ad
Mihijam pridem Hieronymus snperiore illa mea pe-
sttperiorem inde Tliebaidam , id est ad jEgypti
regrinatione compertus lacile obtiuuerat, ut nullum Cxtrema cQniendi. Ibi enim vastae pntenlis eremi
mihi expetendum rectius arbilrarer : vir enim prse- solitutlines ferebanlur habere monacho-
plurimum
ler fidei meritum doteoique virtulum, non solum
ruro. Longuni est, si omnia cnpiani referre qure
Latiuis atque Graecis, sed et Hebraeisetiam ita litte- vidi: lamen
pauca perstringam e pluribus.
ris institutus est, ut se illi in omni scienlia nemo
B X. Haud longe ab eremo, cnntigua Nilo mtilta
atidcat comparare. Miror autcra, si non et vobis per
sunt monasteria. |I;ibitanl uno loco plerumque cen-
molta quse scripsit opera comperlns cst, cum per teni :
quibus sunimum jus est, sub abbaiis iniperio
loluin orbem legatur. Nobis vero, Galius inquit, nihil arbilrio suo agere, per omnia ad nu-
vivere,
nimium nimiumque compertus est : nam ante hoc illius poteslaleoiquc pendere. Ex his, si qtii
tqin
quinquennium qnemdam illius libellum legi, in qtio majorem virtutejn menie conceperint, ul acluri so-
lola nosirorum natio monachorom ab eo vchemen- litariam vitam se nd eremum cnnferanl, non nisi
tissime vexatur et carpitur; unde inlerdum Belgieus abbate discedunt. Hiiccillorum prima
perroiliente
noster valde irasci solet, quod dixerit, nos usque ad virtus est,
parere alieno imperio. Transgressis ad
voinitum solere satiari. Ego aulem illi viro ignosco; ereomoi, nbbaiis illius ordioalione panis vel quili-
alque ita senlio, de orientalibus illum polius mona- bet cibus aliusministratnr. Casu per illos diesquibus
chis quam de occidentalibus disputasse : nam eda- illo adveneram, cuidam qui nuperad eremtim seces-
cilas in Giiircis gula esi, in Gallis nattira. Tum ego, serat, neque amplius ab hoc monasierio quaiti sex
Scboliislice, iiiquam, Galle, defendis genteni luani; ntillibus labernaculnm sibi consliluerat, panemabbas
sed quseso te, liber iste numquid hoc solum vitiuin
per dtios pueros miserat, quorum major habebal
tlamnal in monacliis? Immo vero, inquit, niltil pe- C atnlis annos quimlccim, minor duodecennjs erat.
nilus omisit, quod non carperet, lacerarel, expp- Ilis
ergo inde redeuiiiibits aspis mirae magniiudinis
neret : prjecipuj avariiiam , nec minus vanitatem lit olivjam, cujus occnrsu niliil perterrili; ubi ante
iiisectaius est. Muliade superbia , tion pauca de su-
pedes eorfjni veui|, qpijsi incantaia Cirminibus, crn-
persliiione disseruit. Vere fatebor, pinxisse mibi rnla cclla depostjit. Minore pueris manu apprehen-
videitir vitia multorum. sam ac pallio involulam ferre ccepil: deinde monas-
IX. Caeterumde lamlliaritaiibus virgintim et mo- lerium quasj vjctor ingressus in occurstim frairum,
nacborum, alque eliam clericprum, (|tiara vera , iiispectanljbus cunclis, capiivam bestinm resohilo
quam fortia disputavit! qnde a quibusdam , quos pnllio noii siiie jactantise lumnre deposuit. Sed cum
nominare nolo, dicitur non amari : nam sicut Be|- infanlium fidem atque virlutcm ciriteri praedicarenl,
gicus noster irasciiur, -edacitaiis ijimiaenos iintalos, abbas ille alliori consilio , ne infirma aelas insoles-
ita illi fremere dicuntur, cujn in illo opusculo scri- ceret, virgis iilrumque compescuii, niulium objur-
pium legunt : Ccelibemspernit yirgo germanum., gatos, cur ipsi quod pereos pominusoperatus fuerat,
fratrem qurr-rit cxlraneuin. Ad Jisec cgo, Niijilum, prpdidissent : ejus illud non suse lidei, sed divinse
inquam, Galle, progrederis : cave ne et (e aliquis, fujsse virlijlis: discercnt potiiis, Deo in bumiliiale
qui haecforlassis agnoscit, exaudiat, leque una cijni Pservire, non in signis et virluiibus gloriari: quia
Hieronyino incipiat non amare. Narn quia scholasii- melior esset infiriiiiiatis conscienlia virtutum vani-
cus es, non immerito le versu Comici illius admo- tale.
nebo : Obsequium amicos, verilas odium parit. Tua XI. Hoc ubi ille mnnachusaudivit, et periclitatos
nobis pofuis, ut cceperas, Poslumiane, repeialur infantulosserpentis occursu, et ipsosinsuper mulla
orientalis oratio. Ego, inqnil, ut dicere instilueraij), verbera victo serpente meruisse; abbatein obsecrat,
apud IJieronymum sex mcnsibus fui : cui jugis ad- nc sibi post hsec panis ullus auicibits aliquis mitte-
versuin malos pugna perpeiuurnque ceriamen con- rettip- Jamqtie octavtts dies fuernt emensus, quo se
civit odia perditorum. Oderunl eum haeretici, quia homo Chrisli intra [lericulum famis ipse concluse-
eos impuguare non desinil: oderunt clerici, quia rat: arebant membra j'ejunio, sed deficere meiis
vitam eorum iqsectaiur ei crimiiia. Scd plane eum ccelo intenta non poterat: corpus inedia faiiscebat,
honi oranes adniirantur et diligunl: nam qui euni fidesfirma durabal : cum intcrim admooitus abbas
hscretipum esse arbitranlur, insaniunt. Vere dixe- ij|eper spiritijrn, ut discipulum visitarel; pia solli-
rjm, cailiolica liominis scientia , saria doclrina est. cilijdine rognoscere cupiens, qua yilse substaniiavjr
191 SULPICII SEVERl 192
fidelis alerelur, qui ministrari sibi panem ab homine Aefralribus
Ac ducem, locorum peritum ) pervenimus
nolnisset, ad requtrendum eumipseproficisriiur. Ille ad a qnemdum senem monachiim sub radice moniis
ubi eminns senem venire conspexil, occurril, agit habiiantem. I Ibi, quod in illis locis rarissimum csl,
gratias, ducit ad cellulam. Cum iugressi pariter putetis j erat. Rovemunuin b ibebat, cujus hic erat
ambo, conspicitint palmicinrnsportain , calido pane lottis t labor, impulsa rolali machina aquam prodtt-
congeslam, foribus affixaro de posle pendere. Ac cere ( : nai» fere niille aul amplius pedum profnndum
primum calidi panis odor seotilur : tactu vero ac si putci ] fcrebattir. Ilorlus illie erat multis olerilms co-
ante paulultim focisesset ereptus , ostenditur. JE%y- piosus: | id qtiidemcontrn naturam eremi, tibiontnia
ptii tamen panis forma non ccriiilur. Ob.stiij<efacti iarentia, exusta solis ardoribus, tiullius uroqnnm
ambo munus caileste cognoscunt: cum ille lioc ab- scminis i vel exigunm radicem ferunl. Vertim boc
batis adventui prsesiilumfalerelttr, abbas vero illius isancto illi labor cum pecore commuuis , et propria
fidei ac virtuli id polius ascriberet; ita atnbo ccele- pracsl.ibitlinduslria : frequens enim irrigatio nqua-
slem paoem eum multa exsultatione fregerunt. rum lantam pinguedineroarenisdabal, ul mirum in
Quod cum senex admonaslerinni postregressusfra- modumvirerc alque fruciillcare horti illius olera vi-
tribus relulisscl, lanlus omnium incenderat ardor dcremus. Ex iis igitur una ciim domino bos ille
animos, ut certatim ad cremum ct sacras soliiudines: B vivebal: nobis quoque ex ea cupia rcenam sancius
ire properarcnt, miseros se falenles, qui diutius ini dcdit. Ibi vidi, quod vos Gnlli forie nou credeiis ,
congregalione multoriim, ubi liuinanaesset patiendai ollam cum oleribtts quse nobis in coenam pnepara-
conversatio, resedissent. bantur, sine igne fervere : tnntn vis solis est.ut
XII. In boc monasterio ditos ego senesvidi, quii quibuslibet coquisetiam ad Gallorum piilmcnla suf-
jam per quadraginia annos ibi degere, ita ut num- flcinl. Posl ccenamauteni jaui inclinante vespera in-
quatn inde discesserint, ferebanttir. Qiiorum prrc- vitat nosad arborem palmam, cujus inlerdura pomis
lereunda mihi coinmemorationon videtur : sitiuidemi uli solebat, quaefere duobus millibus aberat: iiam
id de eorum virtulibus , et ahbatis ipsitts teslimonioj hae laiiium in etenio arbores, licetraro, habeiilur
el omnium fratrum audierim sermone celebrari,, lamen. Qttod uirum solersanliquiias procuravcrit,
quotl iifluroeorum sol numquain vidissetepulanlem,, an solinaiiiia gignat, ignoro : nisi si Deus prrescius
alterum vidisset iratiim ntimquam. Ad haecGnlltis s liabitandam quandoqtie a sanciis ereraum, bsec ser-
me iniuens : 0 si vesier ille (n»lo notnen edicere)) vis suis piraverit: ex mnjnre enim parle, qui intra
nunc adesset, vellem admodiim islud audiret exem- illa secreta consistunl, cum alia ibi germina nulla
plum r quem in mullorum ssepe personis nimiuro ex- succedaut, islarttm arborum pnmis alunliir. Ergo
perti sumus vebementerirasci: sed tamen, quia ini-i- G C ubi ad illam :td quam nos huiiianitas noslri bospitis
micis suis, qtimiluni audio, nuper ignovil, si isttrd d ducebal, arborem perveuimus, leonem ibi oftendi-
audiret, roagis magisque proposiio confirmaretur ir mus : quo viso, ego ei ille dux nieus inlremuimiis ;
exemplo, praeclaram esse viriulem iracundia non n sanclus vero ille iiiciinctanier accessil: nos , licet
moveri. Nec veroinliciabor juslas illi causns irartrm ii trepidi, secutisnmus. Fcra paululum (tit cerneres
fuisse : sed ubi durior pugna, ibi gloriosior esi coro-). imperalam a Deo ) modesia secessit el constitit, dtiin
na : unde quemdam , si agnoscis , censeo jure lau- i_ ille attigua ramis humilioribus poma decerperet:
dandum, quod cum eum libertus desenieril ingra- i. cumqiieplenam palmulis maniim oblulissel, accurrit
lus, misertusest poiitts quam insedalus abeniiteni; !• bestia, accepilque lam libeie quam nullum aniinal
sed neque illi irascitur, a quo videtur abducius. 'Ego >o domesiicuni: ei ctim comedisset, abscessit. No.»hsec
aulem : Nisi isltttl vincendse iracundiacPosiumianus us inluentes ct adliuc (remenles, facile poluiinus ex-
prolidisset exemplum, graviter irnscerer discessionc ic pendere, quanla in illo fidei virtus et quanla in no-
fugitivi: sed quia irasci non licet, tota istorum com- n- bis esset infirmitas.
memoratio qnse nos compungit, abolenda est. Te, e XIV. Alium aeque singularem virum vidimus,
inquam , Poslumiane, le potius audiamus. Faciam, i), parvo lugurio, io quo non nisi unus recipi posset,
inquil, Sulpici, quod prsecipis, quatenus tam stu- u- D habiiantem. De hoc illud ferebatur, quud lupa ei
diososaudiendiesse vosvideo; sed mementole, quia iia solitaerai astare ccenanti, nec facile uinijuara bc-
non sine fenore isttim apud vos depono sermonem ii : stia lallerelur, quin illi ad legitimam horam relc-
libens prsesto quod poscitis, dumroodo paulo post ist clionis occurrerel, el lamdiu pro foribus exspecta-
quod poposceronon negctis. Nos vero,inquaro, nibil bil ret, donec ille panem qui cceniila;superfuisset, of-
habemus, in quo tibi niulutim vel sine fenore re- e- ferret: illammanuin ejus lambere solitam : atque
sliluere possimus. Sed tanien qiiidquid putaveriss , ita quasi impleto oflicio el pracsiilaconsolationedis-
imperato, dumraodo, utcoeperas, desideriisuoslris ris cedere. Sed forle accidil, ul sanctus ille , dnni
satisfacias: valdc eniin nos tua deletlatoratio.Nihil,
lil, fratrem qui ad eum venerat dedncit abeuntem , diu-
uia lius abesset, el non nisi stib nocle remearet. lnle-
inquil Postumianus, vestra siudia fraudabo : ctquia
eremitae unius incipicniis agnovisiis virlulem, refe-
rfe- rim bestia ad consuetudioarium illud coenselempus
ram adliuc vobis pauca de plurimis. occurril. Vacuam cellulam, cum familiareni patro-
XIII. Ergo ubi prima eremi ingressus sum, duo- no- num abesse senliret, ingressa, curiosius explor.ins,
decim fcre a Nilo inillibiis (habebam autern unum um ubiiiani csset liabiiator. Casu coniigua cui» paui-
195 DIALOGUSI. 191
bus quinque palraicia sportella pendebat : ex his A ligi, id eam velle, ut quo illa ducebat, anacborcia
unum prsesumit ct devorat, deinde perpelrato sce- scqueretur. Quid multis? ad spcluncam bestise per-
lere discedil. Regressus eremila videt sportulam venitur, ubi illa adullos jam quinque catulos niale
dissoltiiam, non constante panum numero ; damnuro feta nutriebat:qui ut clausis luniinibus ex alvoma-
rei familiaris inlelligil, ac prope limen panis ab- tris exierant, caecitale perpetua lenebaniur ; quos
sumpti fragmentacognoscit; sedtion erat incerlasu- singulos de rupe prolaios anle anachoreise pedes
spicio , quae furium persona fecissel. Ergo cum se- mater exposuit. Tum demuro Sanctus aniroadvertit
queniibiisdiebussecundumconsiictudinembestianon quid beslia poslularet, invocatoque Dei nomine,
venissel (nitniruin audacis facti j conscia , ad eum conlrectavit mauu luminaclausa catulorum : acsta-
venire dissimulans, cui fecisset injuriam), segre pa- lim caecitate depulsa, aperlis oculis besliarum diu
tiebatur eremiia, sealumnse solatio destitutum. Pos- negata lux paiuii. Ita fratres illi, anachoreta quem
trenio illius oratione revocata , sepiimumpost diera desiderabant visiiato, cum admoduin fructuosa labo-
adfuit, utsolebat ante, ccenanti.Sed (ut facilecerneres ris sui mercede redierunt: qui in teslimonium laniaj
verecundiampceoitentis)non ausa propius accedere', virtutis admissi, fideniSancti et gloriam Chrisli, quau
dejcctis in terram [iroftiiidopudore liiminibus(quod per ipsos esset testificanda, vidisseni. Mira dicturus
palain li.'ebal intelligi)quamdamveniam precabatur. B I sum : leaenam post dies quinque ad auciorem tanti
Quaniilliuscoiifusionemeremilamiseratus, jubeteam beneficii revertisse, eidemque inusitatse fersepellem
propius accedere, ac manu blanda caput triste per- pro munere deiulisse : qua plerumque sancius iile
mulcet: dein pane duplicato reani suam reficit. Ila quasi amiculo circumlcclus, nou dedignatus est
indulgeiitianiconsecuta , officiiconsuetudineindepo- rounus per bestiam sumere, cujus alium poiius in-
silo mcerore reparavit. Iiiluemini, qua;so, Christi terpretabaiur auctorem.
etiarn in hac parte virtutem, ctii sapit omne quod XVI. Erat eiiam ailerius anachorelse in illis re-
brutumest, cui mile est omne qtiod ssevil.Lupa gionibus nomeii illusire, qui iu ea parledeserti, quae
prsestat officium, lupa furti crimen agnoscil, lupa est Syenes, habitabat. Hic cum primuin se ad ere-
conscio pudore confundiiur: vocata adest, caput murn coutulisset, herbis herbarumque radicibus,
prsebet, et habet sensum indultae sibi veniae, sicut quasprsednlccs interdum et saporis eximii fert are-
pudorem gessil errati. Tua hrec virttts, Clirisle; tua na, victui us, ignarus germinis eligendi, noxia plerum-
sunt baec,Christe, miracula : elenim qure in luo 110- que carpebat. Nec erat facile vim radicuin sapore
roineoperantur servi lui, tua stint : et in hoc inge- discernere; quia omnia aeque dulciii; sed pleraque
niiscimus, quod niajestaiem luam ferse sentiunt, ho- occulliorenntura virus letliale cohibebani. Cum crgo
mines non vereniur. t edeiitem vis interna lori|uerel, et imnieiisis dolori-
C
XV, Ne cui autem boc incredibile forle videatur, bus vilalia universa quaierenlur, ac frequens vomi-
majora memorabo. Fides Christi adesl, me nihil lus cruciatibus non ferendis ipsam animse sedem
fingere, neqtie incerlis auctoribus vulgala narrare ; stomachojam faitscente dissolveret; omnia peniius
sed quueniibi per fidelesviros coraperta sunt, expli- quaeesserit edenda formidans, seplimitni in jejuniig
. cabo. Ilabilaiil plerique in eremosine ullis laberna- diem spiritu deficienle ducebat. Tum ad euin fera,
culis, quos Anaehoretas vocant : vivunt herbnrum cui Ibicisest iiomen, nccessit; huic propius astnnti
radicibus : nullo timquam certo Ioco consistunl, ne fasciculumherbarum quem colleclum pridie atiin-
ab liominibusfrequentenlur; qnas nox coegerit, se- gere non ntidebat, objecit : sed fera qtisevirulenla
deshnbeut. Ad quemdam igiltir hoc rilu alqne haci eranloredisculiens, quae innoxia noverat eligcbat.
lege viveniemduo ex Niiria monachi, licet longes Ita vir sanctus ejus exemplo quid edere, quid re-
diversa regione, lamen quia olim ipsis in monaste-• spueredeberei edocms, et periculum famis evasit,
rii couversntionecharus et familiaris fuissel, audilis> et herbartim venena vitavil. Sed iongum est de om-
ejus virtulibus letenderunt: quem diu multumque nibos quieremum incolunt, comperta nobis vel au-
quaesitum,tanrlem meosesepiimo repererunlin ex- dila memorare. Annum integrum et septem fere
tremo illo deserto quod est Blembiscontiguum, de--"meuses' intra solitudines constilulus exegi, magis
nioranleii): quas ille solitudines jam per anuos duo- virtulis adtnirator aliense, quam quod ipse lam ar-
decimrficebaturhabitare. Quiliccl omniumhominumi duum alque difficile potuerim tentare propositum;
vitaret occursus, tamen agniios non refugit, seque3 srejiius tamen cum sene illo qui puteum et bovem
charissirais per tridutira non negavit. Quarto die ali-- habebat, habilavi.
quantulumprogressus, cum prosequerelur abeunles,, XVII.Duo beati Antonii monasieria adii, quae ho-
lerenammiraemagnitudinisad sevenire conspiciunl. dieque ab ej'us discipulis incoluntur. Ad eum eliam
Bestia, Iicel iribus repertis, non incerla quem pele-- locum in quo beatissimus Paulus primus eremita
ret, anachoretre pedibus advolvitur, et cum fletul est diversatus, accessi. Rubrum mare vidi : jtigum
qundam et lameniatione procumbens indicabat ge- Sina roontis ascendi, cujus summum cacumen coolo
mentis pariter et rogantis aflectum.Mnvit omnes, ett peue contiguuinnequaquamadiri potest. Inter hujus
praecipueillum qni se intellexerat expelilum. Prae-- recessus anachoreta esse aliquis ferebatur, quem
cedentem seqiiuutur : nam praeiens, et subinde re-'- diu multumque quaesilumvidere non potui, qui fere
Stiians subindeque respecians, facile poierat iniel-- jam aute quinqtiaginla annos a conversaiione hu-
i»B SULPRliJSEVEHI m
m:ina reiiiolus,uuIlovestisusu,seiis corporissui tec- A . demadeumdemaftbalemrecipiendusadveneral: cum
(us, uuditateni siiam divino munerc nesciebat. Hic primari lexobediehlisoponerciur,acperpetem polli-
quoiies eum retigiosi viri adire voluerunt, cursu ceretiirad omriiavel extrema jialieritiam; casu abbas
avia peteus, congressus vilabal humanos. Uni tan- storacinamvirgamjamprideriiaridam matiii gerebai:
lummodoferebaturse ante quinquehiiiumprsebuisse, liaricsolo figit, atque illi advehaeid opcrisimpouit,
quicredo potenti lideidobtinere prortieruilrcuiinter ut tariidittvirgulreaqiiam irHguahl mihisiraret, do-
mulia collo.|uiapercunciaiiti, cur homineslanlopere nec; quod contra omiierriliaturam erat, lignum ari-
vitaret, respoudisseperhibetur, cura qui ab hominibns dum in soloarente vfrCscerel.Subjecius adveiiadu-
freqiienlareuir, uon posse ab angelis frequerilari : rse legis imperio, aquam preprils humeris quolidie
unde non immerito recepta opinioneninltorum fama convtehebat,qiioea Nilb flutiifneper duo fere millia
vtiIgiiverai,Sanctumilltiniabangelis visilari.Egoau- pelebaittr; jiituque emenso anrii spatio, labor non
tem a Siua nionle digressus ad Nilum flunienregres- cessabat opcrantis.et de frtictu operis spes esse non
sus sum, cujus ripas frequentibus monasleriis con- poierat : tamen obedienlioeVirtrisin labore dnrabat.
sertas tttraque ex parte Itistravi; plerunique vidi, ut Sequens quoque annus laborem j'aW.Vffectifratris
diidum dixeram, uno in loco habitare cenlerios: sed eludit. Teriio deinum succedentium temporum la-
el bina etierna millia in iisdeni viculis degere con- B : beriie curriciilo, cnm iveqfte noclu neque interdiu
stabat. Nec sane ibi iiiinorem puteiis diversaniirim aquarius Ulecessaret operator, virga flornit.Egoipse
in iniiliitudiiieiiioiiaclioruiiiesseviriutem, tjiiariie'o- cx illa virgula arbiisculam vidi, qure hodieque in
runi esse cogoosciiis qni se ab bumanis ccetibusre- atrio mohaslerii ramis vireinibtis qiiasi iii lcslimo-
njoverutit. Pra'ci|)ua, ut jam dixeram, ibi virtus et niuiiJmaviens, quahtum obedieiitia hveruil, et qtian-
priniaeslobedientia; neque aliler adveniensa mona- tum ifidespossit, ostendit. Sed tne dies anie deficiel,
sieriiahbate stiscipitur,quamqui teniatus priusfuerit qiiam diversalhiracula qusemilii de viriulibus San-
el probnlus, nullum uniquamreciiSaturus,quariilibet ctoriim sunt cohiperla , consumtiiem.
arduutii ac difficile iiidignumque toleratu, abbalis XX. Duovobis adhuc praeclata niemorabo : qno-
iroperiuui. rlhiiunuih cgregium eritadversusihflattoncrnmiserae
XVIH. Duo vobis referam incredibilis obetlientirc variiialis exemplum, alterum adversus falsarajusii-
admodum magna miracula, Iicetsuppetant plura re- tiam iton mediocredocumeriturri.Quidairiei-goSan-
colenti : sed ad exciiandam virtuium amiulalionem, clus, fugandorumde corporibtis obsessis daemonum
cui pauca non sufiiciunt^ntulia non proderont. Ergo incredibiii prcedilus potestaie, iriaiidilaper sit.gulos
cum quidani saeculiactibus abdicatis, monastcrium dies sigua faciebat. Non solum eriini praeseiis,neqffe
niagnsedispositionis ingressus suscipi se rogarel; C < verbo tantum, sed absens quoque inlei-dum, cilioii
abbas eicoepil mulla proponere, graves esse istius sui fimbriisaut epislolis missis, corpora ob^essacu-
disciplinaelnbores, sua vcro dnra iniperia , quaenid- rabat. Hic ergo mirum in modum frequcntabaiur a
litts facile valeret implere paiientia : aliud potius mo- populis ex toto ad eum orbe venieniibus. Tace'ode
naslerium, ubi facilioribus legibus viverclurj expe- minoribus : praefecticomilesque, ac diversaruirijo-
lerei: non teniarel aggrediquod iniplere non posset. dices polestatum pro fpribus illius ssepej"a'cu*eruiit:
Ille vero niliil his terroribus permoveri, sed magis Episcojiiqtfoijuesanciissimi, sacerdolali atJctoriiate
ita omnem obedieniiain polliceri, ut, si cumabbasin deposita,Contingise ab eo alque benedici hurtiiliier
ignein ire prreciperet, 11011 recusaret intrare : quam posiulantes, sanctificatos se ac diviiiomunere illu-
illiusprofessionemubimagisier accepil, nonctincla- stratos, quotiesrijnhumiHiUsvestemquecoiitigcr'an't,
lus probare proliicntein. Casu clibauus propter ar- non immeriiocredideruni. Hic ferebatrir ortini polu
debal, qui multo igne succcnsus coqucndispanibus in perpetuum penitus abstiriere, ac pVQeibo (tlbi,
parabatur. Exitndabal abruptis flaminafornacibus,et Sulpici,iri ariiem loqiiaV,iie"Gallushoc aodiat) se-
inlra camini illius concava lotis habenis regnabat in- piem tanVomcaricis susteritari. tolerea sancto viro,
cendiutn. Httnc igitur advenam illum jubet magister " ul ex vinute boiior, iia ex llOnore vanitas coe|it
intrare : nec distulit parere praecepto: medias flam-' obrepcre. Qood iiiTiJumilfe ubi priiriunipotuit in se
nias nibil cunclalus ingreditur; quae moxtamaudaci sentire grassati, diu muJtufnque'discuteTe conalus
fide victse, velut illis quonditm Hcbrseispueris, ces- est: sed repelli pcenilusvel taciia conBcieVitia vani-
sere venienti. SuperalanaUira est, fugit incendium: latis, perseveranievirvute,rionpoVuit.tblque notiren
ei qui puiabalur arsurus, velulfrigidorore perfusum Cjusdrcmones faVebauiuV : excludere a se 'Confliren-
se ipse niiratnsesi. Sedqnidniirulrr, siluum.Cliriste, lium poprilosrion valebat. Viros interTmlateiis ser-
lironem igois ille non attigit, ut uec abbateriipigcret pebai inpectore;et cujus hutuex aliohiirriCOrpoVibus
dura mandasse, nec discipuiumpeeniterel imperio dsemonesfugabanlur, se ipsum occiiiiis ctogiiationi-
paruisse ? qui co quo advencral die, dum tentareiur bus vanitatis purgare noVipoferat. Totis Tgilurpre-
inlirmus, perfectus inventus esl, merito feMx.mcrito cibus conversus ad Domlinimfertnr orasse, ttt per-
gloriosus : probatus obedienlia, glorificalusest pas- missa in se mensibus ^qiiinquediabolo potesiate,
sione. qiios ipse cnraveTat.'Quifl rnuliis
similis his IRifilret
XIX.lii eodem autem monasterio factumM quod morer? itte iTTaepotens, 11le signisatqfuevtrtniibus
dicfurus suiti, recenti memoriaferebatur.Quidamiti- toio Orienteviiljratus,llte ad CujusJtmiHapopuliawte
m PIALOGUi I. i&S
cotifluxertint, adcujus fores summaeistius stseculise Asolum
i se saiculo erlpere coriieiitus, salutem sucruhi
proslraverant poteslales, correptus a dsemoneest, non sine impieiate negligcret. Isiiusmodi crgo falsae
lcntus in vincitlis.Omuia illa quaeenergumeiii solent justitiae colore superalus, post quadriennium fere
ferrei perpessus.quinlo dernum mense purgaius est cellubimsuani atque propositrim eremita desemit.
non tantum daemone,sed, quotl illi eraluiiliusalque Sed ubi ad pmximum inotiastcrium, qtrod a multis
optatius, vanitate. fratribus liabitabattrr, accessil; causam discessionis
XXP.Sed mihi isla replicanli «ostra infelicilas, alque consiliumquserentibtiscoiifiieiur.Reniienlibus
noslra occurrit infirmitas. Qttis enim nostrum est, cunctis, el pracipue loci illiusabbate reiiiiente, tnttle
quein si tinus homunculus butnilis saluiaverit, aut animo fisa seinentia non poiuit avelli : igitur infclici
friluis alque adulanlibus verbis femina uha lalldave- se obstinaiiOneproripieiis, cum dolorc omiiitiiii di-
rit, non continuo elatus sit superbia, hon staiiro in- gressus esta fralribus. Vix e conspecui abseessertu,
flatus sit vanitale? ul eliamsi non habeat cniiscien- iniplettlr a daemone,cruehtasque spumas Pre pro-
tiam sanclilalis, tanien, qtiiavel.-tultorilmadulaiione volvensj suis deiitibus se ipse lacerabat. Deintleatl
aut fortassis errore sancius esse dicaiur, sanciissi- idemriionasterioriifratrijriihunieris reportanis, cmii
mumse pulabit. Jam vero si ei munera crebra init- cnerceri iti co immuridils spiriius non valeret, m-
lantur, Dei se munilicenlin asserel htuiorarij cui B I cessitaie eogenlej ferreis nexibils alligatur, pedes
dormienti atque resolulo necessaria confer.miur : cum manibus vincitnltur : tion immeriia poenaru»^r-
quod si vel de modico ei aliqua viittitis sigriasucce- livo, ut quem non eohibuerai fidesi cnlenoccoliibc-
derenl, angelum se puiaret. Cseterum edm neque renl. Pust biemiium demum oraiione Snncioruni ab
otiere neque virtule conspicuus sit, si quis clerieus iiniiiuridospiritu liberamr; ad eremum unde dir-ces-
fuerit eflecius, dilatal continuo fimbrias suas, gaudel scrat, mex regressus estj et ipse correptits; et aliis
saluiationibus, inflalur occnrsionilius, ipse eliam post fulurils eitemplo, ne quem aut fnlssejusiitisC
nbique discurril: et qui anie pedibus aut aselloire umhra detipial, ant incerta mobililas inutili levitnie
consueverat, spumante equo superbus invehitur : compeHatseniel ceepia deserem Hae vos de vinu-
parva prius ac vili cellula conlentus liabilare , erigit tibus Domini, quas in servis suis vel iinitanda ope-
celsa laquearia, construit multa conclavia, sculpit ratus tst vel timehdaj scire suffieiai. Sed quia sa-
osiia,piugit nrmaria, vestem respuit grossiorem, iu- tisfeci veslris auribusj immb etiaro verbosipr fui
dumeiilum molle desiderat, atque liaeccharis vitluis fortasse qaamdebui, tu modo (ad nie auteih loque-
ac familiaribus mandat iribuia virginibus; illa ut baiur) debitum ferius exsolve, ut te de Maiiino iiui,
byrrhum rigentem, hsccul fluenlem texailaceriiam. ui es solitnSi blura referenieais jam pridem in hoc
Verum hsecdescribenda mordacius beato viro Hie-'G desideriis meis sestuaniibttSiaudiamus.
ronymo relinquanius : ad proposilum revertamur. XXIII. Quid? inqiiam: tibi de Martino meo liber
Tu vero, inquil Gallus meus, nescio quidHieronyriio ille non sulflcit, quem ipse lu uosli me de illiuSvita
reliqucris disputandum : ita breviter iiniverSanos- aique vintttibus edidi>se? Agnoscoid quideti), Tos-
trorum insiitula complexus es, ul pauea bsectuai tumianus iriquit, neque iimquam a riexiera mea li-
verba, si sequanimiteracceperinlet patieuterexpen- ber ille discedit: nam si agnoscis (aperit librktmqui
derint, multtimeis arbitrer profutura, ul nori indi- veste latebat), en ipsum. Hiemiliii inqtiii, teira ac
geant libris posthsccHieronymi coerceri. Sed lu illai mari comes , hic in peregriuatione toia socius e't
potius evolve qunccoeperas, et illud quod ndversus; consolalor fuil. Sed referam tibi plane , quo libei-
falsam jusliiiam diclurum te esse promiseras, prode> isle peneiraveriti et quam nullus fere in «rbc tterra-
documcntum : nam, ut vere tibi fatear, nullo per- rum locus sit, iibi non maieria tani felicis historise
niciosius malo intra Gallias laboramus. Ita fa- pervulgata teneatur. Primus eum Romaiioeurbi vir
ciam, Posltimianusinquit, nectediutius lenebosus- slttdiPsissinius tui Pauliims invexil: deiiide citrii
pensum. loia certatira Urbe raperelur, exsulianles librarios
XXII. Adolescens quidam ex Asia prsedivesopi- vidi, quod hihil ab his quaesluosins haberetur: si-
btis, genere clarus, habens uxerem et filium parvu-- D quidem nihil illo prompiius, niliil charius vetidere-
lunij curain ^Egyplotribunus esset, et frequenlibus5 lur. Hic navigationis meaecursura Ionge ante prae-
adversum Rlembos expeditionibus quacdam eremii gressus, cum ad Africam Venissem, jain per Idtani
coutigissel, Sanclorum etiam tabernacuta complurai Caribaginem legebaiur (solus eum Cyrenensis ille
vidisset, abcatoviro Joanne verbum salulis accepil. presbyter hon habebat, sed me largiente descrip-
Nec moratus inuiilem miliiiam cnm vano illo hono-- • sit): nara quid ego de Alexandria loquai ? ubi pene
reconteinnere, eremuni consinnler ingressus, brevii omnibus magis qunm libi nolus est. Hic jEg.yptura<
lemporein omni generevirlulum perfeclus emicuit. Nilriam, Tbebaidamac tola Memphititaregna tians-
Potens jejuniis, htimilitateeonspicuus, fide firmus,, ivit. Hunc ego in eremo a qtiotiam sene legi vidi:
facile se aniiquis monachis siudiovirtulissequaverat;.; cui cura me familiarem luum esse dixissem , et ab
cum iiilcrim stibiit eiini cogitalio , injecla per dia- illo et a mullis fratribus hrec mibi injunctit legaiio
boliim, quod rcclius esset ut rediret ad palriam,, est, ut, si umquamlerras istns le incolujnicontigis-
filiuititjue iinicuui ac domum toiam cuni uxore sal- sem,ea te stipplere compellerem qure iu-ille ttib
varei: quod uti;ue esset accepiius Deo, quam sili libro de vinutibus beati viri professuses praeterisse.
199 SULPICU SEVERI 300
Age ergo, quia non illa arte audire desidero qure A lior, dnm Turonos prseleriret, a Martino ssepiuspo-
scripla sufficiuul, illa quae tum vel proplcr legen- poscisse, ut ei convivium in suo monastcrio daret
tium, ul credo , faslidium prsclerisli, multis id una (in quo quidem exemplum beati Ambrosii episcopi
mecum a te posccntibus explicentur. prneferebat, qui eo tempore consules et praefectos
XXIV. Equidem, Postumiane , inquam , cum te subinde pascere ferebalur) ; sed virum ahioris in-
jamdudum de Sanclorum virtutibus intentus audi- genii, nequa ex hoc vauitas atque inflalio obrepe-
rcm, taciiis ad Mariinum meuin cogilaiionibus re- rel, noluisse. Ergo faiearis necesse est, in Marlino
cunebam , merito perspiciens omnia illa quae sin- omnium illorum quos enumerasii, fuisse virlules;
guli diversa fecisseni, per unum istnm facile com- Martini autem in illis nmiiibus non fuisse.
pleta. Nam cum excelsa reluleris (quod mihi dixisse XXVI. Qnid lu, inquit Poslumianus, iia mectim?
liceal pacc Sanclorum) , nibil a le penitus audivi , quasi non eadem tecum senliam semperque sense-
in quo Martinus esset iuferior. Sed sicut nullius um- rim. Ego vero quoad vivam seoiperet sapiam , M-
quam cum illius viri roeriiis profiteor confercndam gypli monaclios pracdicabo, lautlabo anachorelas ,
csse virtutem, ila el illud auimadvcrli decel, ini- mirabor eremitns; Marlinum semper excipiarn : non
qua illum cum ereinitis vel clinm anachorelis con- illi ego qucmijuam audebo monncborum, certe non
diiioneconferri. Illi enim ab omni inipedimenlo li- B episcoporumquempiam comparare. Hoc ^Egyptus
beri, crelo tanium atque angelis testibus, plane ad- fatetur, lioc Syria, boc jEthiops comperit, hoc In-
rairabilia docentur operari: iste in medio ccelu et dus audivit, hoc Parllius et Persa noverunt, nec
conversatione populorum , inter clericos dissiden- ignorat Armenia; Bospliorus exclusa cognovit , ct
les, interepiscoposssevientes, cum fere quotidianis postremo si quis aut fortunalas insulas , aut glacia-
scandalis hinc atque inde premeretur , inexpugna- leni frequentat oceanum: quo miserior est regio
bili lamen adversus orania virlute fundaius stelit, ista noslra, qure tanltim virum, cum in proximo lia-
et tanta operatus est, quanta ne illi quidem qtios a buerii, nosse non meruii. Nec tamen huic criinini
te audivituus esse iu eremo vel fuisse, feccrunt. Ac miscebo popnlares : soli illura clerici, soli nesciunl
si illi paria fecisscnt, quisjudex tam esset iiijuslus, sacerdotes. Nec immerito nosse illum invidi nolue-
ut noo isium esse potiorem merilo judicarci? Puta runt: quia si virtutes illius nossent, sna vitia co-
enim istum fuisse miliiem qui pugnaverit in iniquo gnuvissenl. Horreo dicere quod nuj>eraudivi, infe-
loco , et tamen victor evaserit; illos aulem ivque licem dixisse nescio quem, le in illo libro tuo plura
compone mililibus, sed qui ex acqno loco aul etiam rnenliluin. Non est hominis vox ista , seddiaboli;
de superiore ceriaverint: quid ergo? clsi omiiiura nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Evan-
una victoria est, non potest oinniura esse par glo- G geliis derogatur: nani cum Domious ipse lestnius
ria. El lamen cum prsrclara reiuleris, a iiemine rc- sit, istiusmodi opera qnae Marlinus implevil, ab ont-
lulisli mortuum suscitatum: quo tino utique le ne- nibus fidelibus esse facienda; qui Martintim non
cesse.est confiteii Martino ncminem conferendum. credil isia fecisse, non credit Clirisium isia dixisse.
XXV. Nam si admiranduin cst, quod illum ^Eiiyp- Sed infelices , degeneres, soinnolenti, quse ipsifa-
liuni fl.imma non attigii; hic quoque strpius impe- cere non possunt, facia ab illo erubescuni: el ma-
ravit incendiis. Si revolvas quod aoachoreiis feritas lunt illius negare virtntes , quam suam ineriiam
bestiarum victa succubuit; liic familiariier et ra- conlileri. Vcrum nohis ad alia properanlibus omnis
biem besliarum el serpentiuni venena compescuit. isiorum memoria relinquatur: tu polius, nljamdu-
Quod si illum conferas qni immundis spiriiibus ob- dtiiti desidero, resitlua Marlint opera contexe. At
sessos verbi imperio ac eiiam fimbriarum virtuie ego, inquam, arbilror rectius istud a Gallo esse pns-
curabat; ne in hac qttidem parte inferiorem fuisse cendum , qnippe qui plura novcrit (neque enim
Martinum iiiulta docuroenia sunt. Si eliam ad illum ignorare poiuit magislrifacla disciptiltts),eiqui 11011
recurras qui setis suis pro veste conlecius pulaba- immetito istam vicem nou soluni Mariino, sed eliam
lurabaugelis visitari; cum isto angeli quoiidie lo- nobisdebeat; ut, quia ego jam librum edidi, nc lu
1*
quebnnlur. Jam vero adversus vaiiiiatem atque jac- haclenus Orienialiuni gesta ineniorasti , istam de-
tanliam ila invictum spirilum gessit , nl illa vilia mum necessarii sermonis historiam Gallus evolvat:
fortius nemo contempserit; cum quidem immundis quia, ut dixi, et nobis debet loquendi vicem, et Mar-
spiritibus afflatos absens plertimque curaverit, nec tiuo suo , credo, praestabil ut uon gravaie illius
solum comilibus aui prsefectis , sed ipsis ctiam re- facia comniemoret. Ego plane , jnquit Galltis, licct
gibus imperaret. Minimum id quidera in illius vir- impar sim tanto oneri , lamen relatis superius a
tutibus; sed credas velim, non solum vanitaii, sed Pnsiumiano obedieniise cogor exemplis , ut n.iiiitis
causis etiara atqtie occasionibus vanitatis nemiiiem islud quod imponiiis , non rccusem: sed dum co-
furtius repuguasse. Parva quidem, sed non praeier- gilo, ine hominem Gallum iuter Aquitanos verba
eunda dicturus sum: quia et ille laiiduudus est , facluriira, vereor ne offcndat vesiras nimiiim urba-
qui summa praediius poieslate lamreligiosam ad re- nas aures sermo rusiicior. Audieiis me lamen ut
verentiani beati viri ostenderit voluniatem. Memini Gnrdonicum hominem, nibil cum fuco aut ciithurno
Viiiceutium prafecium, virum egregium et quonul- loqueiilcin: nam si mihi tribuilis Marlini me csse
Ius sit intra Gailias onini virlutum genere praestrin- discipuluiti , illud etiam concedite , utj jnihi liceai
201 fclALOGUSII. 202
exemplo illiusinanes sermonum pbaleras et verbo- A et quod te roanet explica: nimium enim dudum
rum ornamenta contemnere. Tu vero, inquit Poslu- alias res agentes consumirous tempus; et jam solis
mianus, vel Celtice; aut, si mavis, Gallice loquere, occidui urabra prolixior monet, non multuro dici
dummodo jam Marlinum loquaris. Ego autem profi- viciua nocte superesse. Deinde curo paululum om-
teor, quia, etiamsi mutus esses , non defutura libi nes conticuissemus, Gallus iia ccepil: Cavendum
verba, quibus Marliuum quamvis facundoore loqua- mibi iinprimis esse arbilror, ne ea de Martini vir-
ris; sicut Zachariaein Joannis nomine lingua reso- tulibus repetam, quaein libro suo Sulpicius isie me-
ltilaest. Caeterumcum sis scholasticus, artificiosefa- moravit. Unde prima illius inter militandum gesia
cis, uiexcuses imperitiam, quia exuberas eloquenlia; prsetereo, neque ea nltiugam ijuae laicus egit acmo-
sed ueque monachum lam asuilum , neque Gallum nacbtis: nec vero audita ab aliis polius quam quse
decel esse lam callidum. Veruro aggredere potius , vidi ipse, diclurus sum.

DIALOGUS II.
Sed polius Dialogi I pars altera.

I. Quo primo igilur tempore relictis scholis bealo B quinquc comparalam argenleis rapit, atque ante
me viro junxi, paucos post dies euntem ad eccle- Martini pedes iralus exponit. En, inquil, vestem :
siam sequebamur. Interim ei seminiidus liiberuis sed pauper hic non est. Ille niliil inotus, jubet eum
meiisibus pauper occurril, orans sibi vesiimentum paululum stare pro foribus , secretum utique procu-
dnri. Tunc ille, arcessilo archidiacono, jussilalgen- rans durosibi vesiem nudtis imponeret; toiis viribus
tem sine dilalione vesliri, deinde secretarium in- elaborans, ut posset occultum esse quod feceral.
gressus, cura solus, ut erat illi consuetudo , reside- Sed quando in sanciis viris laient ista? qtiserenlibus
ret (hnnc enim sibi eiiam in ecclesia solitudiuem velint nolitil cuncta protluniur.
permissa clericis libertaie prasstabal; cum quidem II. Cum hac igituroblaturus sacrificium Deovesle
in alio secretario presbyleri sederent vel salutalio- procedii. Quo quidem die (uiira dicturus sum) cum
nibus vacanles, vel audiendis negoiiis occupati: jam allarium, sicul esl soletnne, benediceret ; glo-
Mariinum vero usque in eam horam qua solemnia buiti ignisde capite illius vidimus emicare, ila ut in
populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo sublime conscendens , loiigum admoduin crinem
cohibebal. lllud non praeleribo, quod in secretario flamina produceret. Hoc licet celeberrimo factttm
sedens numquam cathedra usus esl : nam in eccle- die in mngna populi multiiudine viderimus, una lan-
sia nemo umquam illum sedere conspexit; sieut C tum de virginibus, et unus de presbyieris, tres tan-
quemdam nuper, testor d«minum , non sine meo tum videre de monachis : caeleri cur non viderint,
pudore vidi sublimi solio et quasi regio tnbunali non potest nostri esse judicii. Per idem fere lenipus,
celsa sede residentero. Sedebal auteni Martinus in cum Evanlbius avunculus meus, vir licet saeculine-
cellula ruslicana , ut siint istse in usibus servulo- gotiis occupaius, lamen adinodum Cliristianus, gra-
rum, quas nos ruslici Galli tripelias , vos scholas- vissima segriludine extremo morlispericulo coepisset
tici, aut cerle lu qui de Grrecia venis, tripodas nun- urgeri, Marlinum evocavit. Nec cunciatus ille prope-
cupatis); hoc ergo secretum beati viri pauper iile ravil : prius (araen quatn medium vise spatium vir
capiatum, cum ei archidiaconus dare luuicam dis- bealus evolverel, virtutem advenientis sensit aegro-
lulisset, irrupit, dissimulatum se a clerico querens, tus : receplaquecontinuo saniiaie, venientibusnobis
ac algere deplorans. Nec mora: Sanclus paupere obviam ipse processit. Altera die redire cupientem
iioii vidente, inlra amphibalum sibi luuicam laten- magna prece delintiit; cum interim iinum e familia
ter educit, pauperemque contecium discedere jubct. puerum leihali ictu serpens perculit : quem jam
Dein paulo posl archidiaconus ingressus adinonet, exaniraem vi veneni ipse Evanthius suis buiiieris il-
pro coosuetudine exspectare in ecclesia populum: latum aitle pedes sancii viri, nihil illi impossibile
illuni ad agenda solemnia debere procedere. Cui D 1 confisus, exposuit. Jamque se nialum serpens per
ille respoudens ait, pauperem prius (de se autemi omnia membra difTuderat. Cemere omnibus venis
dicebal) oportere vestiri :se ad ecclesiam non posse> inflatam cuiem, etad utris insiar tensa vitalia. Mar-
procedere, nisi vesiem pauper acciperel. Diaeonusi linus porrecta maoii, universa pueri membra per-
vero niliil intelligehs, qtiia extrinsecus indutuni am- tractans , digilnm prope ipsum vtilnusciilum quo
phibrtlo, veste nuduminteriusnonvidebal, posiremoj bestia virus iufuderat, fixit. Ttmi vero (miradiciuius
pauperem non comparere causaiur. Mihi, inquii , suin) vidimus venenum ex oiuiii parte revocatum ad
vestis qure prxparata esl, dcferalur: pauper noni Martini digitnm cucurrisse : deinde per illud ulceris
deeril vestiendus. Arcta tum demum clericus neces- foramen exiguum ita virus stipasse cuni sanguine,
sitatc compulsus, jamque felle commoto, a proximis3 ut solel ex uberibus caprarum aut ovium paslorum
tabernis bigerricara vesiem, brevcm atque hispidami manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. Puer
PATHOI. XX. 7
m SULWH SEVERI 204
surrexit incolumis. Nos obstupefacti tantse rei A IV. Illud atttem animadverti saepe,Sulpici.Marti-
miraculq, id quod.ipsa cogebat veritas, fatebamur , num tibi dicere solilum, nequaquara sibi in episco-
uonesse sub coeloqui Martiuurapossit imitari. patu eam virtutum gratiam suppeiisse, quam prius
III. Consequeoli iiidem lempore iter cum eodem, se habtiisse meminisset: quod si verum cst, inimo
iium dicecesesvisilat, agehamtis. Nobis uescio qua qttia verum est, conjicere posstiinus quanla fuerint
uecessitate remoranlibus, aliquanlulura ille proces- illa quse monacliiisoperauis cst, el quse lesie nullo
serat. Inierimper aggerem publicumplena miliian- solus exercuit, cum lania illum in episcopatu signa
tibus viris fiscalisrbeda veniebat: sed ubi Marti- fecisse sub oculis omiiiuui videriraus. Multa quidem
num in vesie hispida, nigro et pendulopallio circum- illius prius gesia innotuere muiido, neque poluere
tectum, contigua de latere jumenta viderunt, paulu- celari: sed innumcrabilia esse dicuutur quac,diiin
lum in parlem alieram pavefacta cesseruut: dernde jaclaiitiain vitat, occullavrt, neque in liomiuiimnoti-
funibus implicatis, protentos illtis quihtis, ut srepe tiam passus est pervenire; quippe qui humanam
vidislis, inisera illa animalia conglobanlur, ordines subslantiam supergressus, virtuiis suae couscicniia
miscuerunl; dumque aegre expediuniur, nioram fe- roundi gloriam calcans, ccelo tcste fruerelur. Quod
cere properantibus. Qua permoii injuria militaiites, verum esse vel ex his quaecoinperta uobis sunt nec
praecipitatisin lerramsaliibus, sedederuiU:tleiuMar- B laiere. potuerunt, possumus aestimare; siquidem
tinum flagris ac fustibus urgere co3peruiil;cumqui- ante episcopatum duos mortuos vilsc rcsliluerit,
dem ille mutus et incredibili patieulia prrebens terga quod liber tuus plenius est loculus; in episcop.iiu
caedcnlibus,majorem insauiani infelicibuscommo- vero, quod prseterniisisse te tiiiror, unum tantum-
veret, magis ex hoc fiiremes, quod ille qnasi non modo suscitaverit. Cujus rei ego lestis stim, si la-
seniieris verbera illata contemneret. Nos illico con- men nihil de minus idoneo (esie dubiiatis. Idipsiun
secuti, ftede cruenlum atque universa corporis parte autem vobis qualiier gestum sit, explicabo. Fuerat
laniatum, cum exanitnis in terram procubuisset, causa nescio qusc, qua Caiuoium oppidttm peteba-
invenimus : staiiimine eum asello suo imposuimus, mus. inicrea, dum vicum queradam habiiaiitium
ac locum caedisillius exsecrantes rapftin abire pro- mulliiudine frcquenlissimum praetcrimus, obviam
peravinius. Inlerea illi regressi ad rliedam suam nobis iiiimaiiisturba processit, quie eral tota genti-
furore satiato, agi quo irecceperant, jumenla prseci- liniii : nam nemo in illo vico noverat Cliristiaituii),
piunt. Qusecutn omnia solo fixa, ac si senca signa, verum ad famaiii lanti viri campos omnes late pa-
riguissent; tollenlibiisalfuis vocem magislris, fiagris teuiesconQiientiunimultitudocontexcrat. Sensit hic
hinc atque inde resonantibiis niliil peuitus moveban- Martinus operanduni, et annuniiaute sibi spiriiu lo-
tur. Consurgunl deinde ouiiies pariter in verbera. G tus inlremuit; nec morlale sonans.verbuiu Dei gen-
CoiisiiiniiGallicas mularum poena mastigias. Tota liiibus. praedicabai, srsepiusingemiseens cur lania
rapitur silva de proximo : trabibus jumenta lundun- Diuninuiu Salvatorcm tuiba nesciret. Interea (sicut
tur; sed nihil penilus scsevae manus agebnnt: uiio nos iucredibilis circumdederat multiludo) niulier
atque eodem iu loco stabant fixa simnlacra. Quid quredam, cujus filius paulo aute defecerat, corpus
agerent infelices honiines, nesciebant; necjam ullra exaniraebeato viro prolensis manibus cojpjt offlerre,
dissiinulare poterant, qitin qunmlibet brutis peciori- dicens : Scimus quia amicus Dei es : resiitue milii
bus agnoscerent, divino numine se teneri. Tandetn filium meuni, quia utiicusest mihi. Junxit se cseiera
ergo in se regressi, cceperunlquserere quis ille esset mulliludo, et mairis precibus acclamabat. Tuiri
quem in eodem loco anle paululum crccidissenl; Marlinusvidens pro exspeclanliuih salute, ut posten
cum percuiiclantes cognoscuni ex vianlibus Marii- nobis ipse dicebat, consequi se posse vjrtiiiem, de-
num a se tam crudcliter verberatum. Tunc vero ap- functi corpus propriis manibos accepit; et cum in-
parere omnibus causa manilesta; nec ignorarc jam spectaniibus cunciis genua flexisset, ubi cousum-
lenereiitur. mata oratiane surrexit, viviftcatura parvulura matri
poteranl, quiu ob illius viri injuriam
:
lgitttr pmnes rapidis nos passibus consequuntur D restiluit. Tttm vero nitiliitudo oranis in coelumcla-
conscii audacis facii ac merito pudorecoufusi, (ienies more sublat.o Chrislum Deum fateri : postrenio
ei pulvere quo se ipsi fcedaveranl,caput atque ora cuncti catervatira ad genua beaii viri rueie ccepe-
conspersi, ante Marlini se genua provolvunt, veniam runt, fideliter postulantes ut eos faceret Cbiisiianos;
: sa- nec cunclatus, i.nraedio ui erant campo, cuiictos
precantes, et, ut eos abire sinerel, postulantes
tis se vcl sola conscienlia tledisse poenaruni,satisque imposila universis manu catechumenos fecit, cum
intellexisse quam eosdeni ipsos vivos absorbere quidem ad nos conversus dicerel, non irrationabi-
lerra potuissel, vel ipsi polius amissis sensibitsin liler in campo calecbunienos fieri, ubi solercnl mar-
immobilemsaxorum naluram rigescere debuissent, lyres ronsecrari.
sicut aflixalocis quibus steteranl, jumenla vidissent: V. Vicisli, inquit Posiuiniaiius,Galle, vicisti; non
orare se alque obsecrare , ui iudulgeret sceleris ve- uliqtie me, qui Martinisum poliusassertor, qui liaec
niam, el copiampr;cslaret abeundi. Senseral etiam, omnia de illo viro el scivi seinper et credidi;sed
priusquamaccurrerent, vir beatus illos teneri, nobis- ererniias onjnes anaclioretasque vicisti: nemo enim
queidaiitejnindixerattveniam inniencleroenierindul- illoium, sicut Martiuus hic vester, imino noster,
sit, eosdewque abire perinisitaiiimalibusreslituiis. morlibus ituperavit: meritoque bunc iste Sulnicitis
foS DIALOGUSU. §<M
aposlolis comparatet proplielis, quem per omniail-- A j iiiiiquamfeminaeontigis9et,isliusaS9iduitalerii,iinmo
lis esse eonsimilem,fidei virtus ae virtulum opera» polius servitutem non poterat evadere. Non illa opes
testantur. Sed perge, quaeso,quamquam nitiil ma- regni, non imperii dignilatem, non diadcma, non
gnifjceniius audire possimus, perge lamen, Gafle,, ptirpuram cogitabat: divelli a Mariini pedibus solo
quod etiam ounc de Mariioo superest sermonisi strala non poterat. Poslremo a viro suo poposcit,
evolverc: nam etiam minima illius el quotidianai deinde Mariimim uterque compellunt, ut ei remotis
aniinus fesiinat agnoscere; qtiia minima ilJius alio- omnibus mioistris prseberet sola convivium: nec po-
rum maximis roajora esse nulli dirbiiiin cst. I(a fa- tuit Vir beatus obstinaiius reluclari. Componilur
eiam, Gatlus inqtiii. Vertvmid quod dicltirus sum,, easttis reginae manibus apparatus : sefhilam ipsa
ipse nou vidi : prius enim gesta res esi quant roe> corisieFiiit,mensam admovel, aqnam manibos sub-
illi viro jungerei» : sed factum celebre est, lideliumi ministtrit: eibum qitem ipsa coxerat, apponit; ipsa,
fralrum qui ititerfueranl sermone vulgatum. Eo feres illo sedeute, eininits secuHdam faraulaiitium disci-
lempore qno primujFiiepiscopus datus est, fuit ei ne- plinam solo fixa consistit imiiiobitis, per ornnia mi-
eessitaSadwe Gomitalum. Valenliiiiantjs tum majori irisirantis modestiamee buniililatem e.xliibens ser-
rerum potiebaliir. Is cum Masrtiiiiimea pelereeogiio- vienlis : miscuit ipsa bibiluro, et ipsa porrexit.
visset quaj ptsestare nolebat, jrtssVteum palatii fori-. B
1 Finila ecenula fragmenta partis absunipti micasque
bus arceri: eieuim nd aiiiintim illins imraiiera aci collegit, salis fitieliler illas reiiquias imperialibus
superbnm OXOT accesserat Ariana, qose lolum illrrm epulis nnieponens. Reaia mulfer I tantse. pietnlis af-
a sancto viro, ne ei debitam revereniiam prsestaret, fectu illi merilo comparanda, qua> venit a finibns
avenerat. Jtaque Martinus, ubi semel aique ilerum terrac audire Salomonem; siqiridem simplicem se-
superbum priticipem frustra adire tentavii, recurrit. qiiiiniurhistoriam : setlsi lides reginartrm est confe-
ad nota praesidia: ciltcio obvolvitur, cinere consper- renda (tjuod mihi lieeat separata mysierri niajestate
gitur, eibo potnque abstinet, oralionemdiebus uoc- dixisse),illaexpetiit audire sapieniem ; isia non ran-
libusqneperpetuat. Septimo vero die astitil ei ange- tum audisse coritentii,,sedet rneruit servire sapienli.
his : jubet eum ad palatium ire seetirum : regias fo- VII. Posiumianus, Jamdudum, inquit, Galle, au-
resquamlibet clausas sponte reserandas: imperato- diens te locjueiilemvehemeirter admiror reginae fi-
ris spiritura soperbuin roollienduro.Igitur istiusrnodi dem : sed illttd ubi est, quod nulla uniquamfemina
prsesentis angeli coiifirmatiisalfoquioet fretus auxi- ferebatur propius astilisse Mariiiao?ecceista regina
lio, palalium petit. Patent limitia, nullus obsislit, non solum astitil, sed etiam minrstravit : ei vereor,
postremo usque ad regern nemine prohibente perve- ne isto aliquantulum se tueuntur exefflploqui liben-
nit. Qui cnm venientem eminus videret, infrendens C ( terferiiinis inserunlur. Tum Gnflus,Quid tu, inquii,
cur fuisset adtnissus, nequaquam assurgere est di- non.vides quod solent docere gratrtmaiici, locum,
grratus aslauti, donec regiam sellam ignis operirel, terorms, persoBam? Propone enim tiJviante oculos
ipsumque regem ea parte torporis qua scdebal, af- caplum iu palatio imperatoris precibus ambrri, re-
flaret iiveendium.Ita solio siio superbus excuiitur, ginic fide cogi, temporis necessitate constringi, ut
el Marlinoinvitus assurgit: multumque complexus clausos earcere liberaret, exsiiiis datos reStitueret,
quen» sperjaere anle decreversrt,virtutem sensisse bona adempta redhiberet: hsec quaBti ptitas eon-
divinam emendaiior falebalur : nec exspeelaiis stare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non
Martini precibus, prius oinnia praesfilil quatn roga- aliqua.titulmnde rigore proposiri l-elaxaret? Veriim-
reliir. Colloquto illum alque convivio frequenler tanten quia occasione bujus exempli male usuros
adscivit: poslremo abeunli mulla rounera obtulit, esse aliquos arbilraris, illi vero feliieeseruHt, si a
qutB Vir beatris, ut somper, parapertatis suse cusios disciplina exempliistius non recedarH.YkteanteBim,
cuncta rejecit. quia Marlino semei lantum in vita , jaih septuagena.
VI. Et quia palatiutu scmel iogressi sumus, licet rio, non vidtia libera, non virgo lascivieiis, sed sub
diversis in pakttio temporibns gesta conneciam : ne- viro vivensj ipso viro pariter suppltcante, regina
quaquam eiiim prsetermittemlumvidetur, circa Mar-IB servhr.it et rainistra-vit. Haecedenti astitit, nou cum
tini admirationem, reginae fidelis exemplum. Maxi- epulante disciibuit : nec ausa est partieipare convi-
liius imperalor rempublicam gubernabat, vir omni viura, sed deferebnl obseqniuro, Disce igitur disci-
vila merrto pfaedicandus,si ei vel diadema nonle- plinani: serviat tibi matrona, non imperet; el ser-
gitime tumultiianle milite impositum repudiare, vel viat, non reeimibrrt: sicut Martha ifla minisiravit
armis civilibus nbstinere licuisset: sed iivagiiiimim- Domiiio, nec (anien est adsciia convivio; immo prse-
periutn nec siue pericule renui, nec sine artnis poluit lata est ministranti qtiaeverbum potins audiebal. Sed
leoeri. Hic Martinum ssepiusevocatuni receptumque in Martinoista regina ulrumque complevil : et mi-
imra palatiuHi veaerabiiiter honorabat: lotus illi nisiravit ut Mariha, et atidivit ut Maria. QuOdsi quis
CJM»eo serino de prseseniibus, de futwis, de fide- hoc uli voliierit exemplo, per oiniiia teneat exem-
littra gloriai, de seiernitate saiictoruiri; cuni inierim plum : lalis causa sit lalisque persona, lale obse-
diebus ac noetibus de ore Martini regina pentlebat, quium,tale convivium.ct in omui vita semeltaniutn.
Evangelko iJte aon iirferior e^eiaplo pedes Sancti VIII. Prscctare, triqnii Postumianus, noslros istos,
fletu rij<;aJ>at,criive lergebat. Martmus, quem iiuUVv ut Martiriinoit egrediaitinr exeinplujn, tusreonslrin-
207 SULPICIISEVERi 208
git oralio : sed profiteor tibi, quia hsccsurdis atiri- A placidior iromiscuit.Hoc illnd fuit tempus quo inter
bus audientur : nam si Martitii sequeremur vias, mediasflammas positus non serrsii incendiuiii: quod
(numquam causas de osculo diceremus.ei) universis inihi non arbitror esse referendum ; quia hoc ple-
scccvaeopinionis opprobriis careremiis. Verura sicut nius iste Sulpicius, licet in libro suo praeieritum,
tu soles dicere, cuni edacitatis argueris, Galli sumus; in epistola tamen poslea, quam ad Eusebium lunc
ita nos in hac parte numquam vel Marlini exemplo presbyierum, modoepiscopum,fecit, exposuit: quam
vel tuis dispulaiionibus corrigendi falernur. Verum- tu, Postumiane, ant, credo, legisti, aul si incognila
tamen bsecnobis jamdudum agentibus, quid tu lam, (ibi esl, cnrii Iibuerit, in promplu ex illo armario
obstinale Sulpici, taces? Ego, inquam, non solum habes : nos ab illoumissa rcferitnus. Quodamaulem
modo laceo, sed olim de isiis lacere disposui : nam lempore, dum dicecesescircuirel, vcnantium agmen
quia quamdam viduam vagam, nitidulam, sumpluo- incurrimus. Canes leporem sequebantur : jaraque
sam objurgaverim, lascivius viciitaniem; itidemque mulio spaiio victa bcsliola , cum undique caropis
virginem adolescenti cuidatn inihi charo indecentius lale patentibus r.ullimi esset effiigium, morteni im-
adhaereniem, cum quidem ipsam frequemer audis- niineiitein j>m j'aniquecapienda crebris flexibustlif-
sem, alios etiani qui lalia ngerent, increpanteni ; ferebat. Cirjuspericulum vir beatus pia menle mise-
tanta niihi omnium feniinarum cniictorumque mo- B I ratus imperiit canibus , ut desistereitt sequi, et sine-
nacliorum odia conciiavi, ut adversum me uirsrqne rent abire fugientem : qui continuo ad priiiinm ser-
legiones juratabella susceperint. Unde qusesolacea- inonis ejus imperium consliierunt. Credercs vinclos,
tis, ne etiam hoc quod vos loquimini, ad meam refe- immo poiitis alfixos , in suis hasrere vesiigiis.
ratur invidiam. Tola vobis istortim mentio relinqua- X. Ila lepusculus, perseculoribus alligntis, inco-
tur : ad Martinum polius revertamtir. Tu, Galle, ut Iumis evasit. Opersepretium autem est, eliain fami-
aggressus es, cceptumopus explica. Tum ille: Jam liaria illius verba spiritali sale conJita memorare.
quidem vobis, inquit, tanta narravi, ul salisfacere Ovemrecens tonsamforte conspexerat. Evangelicum,
, studiis vestris meus sermo debuerit: sed quia vo- inquit, mnndaluro ista complevit: duas habuit lu-
luntali vestrav non obsecundare mihi non licet, nicas ; iinam eartim largita est non habeuli: ila ergo
quantum adttuc diei superest, loquar : naai cerle et vos facerc debetis. Ilem ctim subulcum algentem
duni stramen illud quod in lectos noslros paralur, ac pene nudum in pellicea veste vidisset, En, inquii,
aspicio, subveiiit in memoriani etiam de straminei Adain ejectus de paradiso in vesle peliieea sues pas-
in quo Marlinos jacuerat, faciamesse virtulem. Resi cit: sed nos illo vetere deposiio, qui atlhuc in isto
ita gesta esl: Claudiomagusvicus esl in^confinioRi- manet , novum Adam poiius iuduamus. Rnves ex
lurignm alque Tiironorum. Ecclesia ibi est celebris>C ( parte prata depnveranl, porci eliam nonnulla suffo-
religione snnctoritm, nec minus gloriosa sacrarumi derant; pars caslera qtiae roanebat illresa, diversis
virginum muliitudine. Prseleriens ergo Martinus, ini floribus qnasi picta vernabat. Speciem, inquil, gerit
secretario ecclesise habuit niaiisiooein. Posl disces- pars illa conjugii, quse ppcore depasta elsi non pe-
suin illius ciuictrc in secretarium illud virgines ir- nitus gratiam amisit berbarum, nullam lamen flortim
ruemnt: allambunt singulaloca, ubi aut sederat vir• retinet dignitalem : illa vero qiiam porci pecora im-
bealus aut steteral: stramenlum etiam in quo qtiie- munda foderunt, fornicationis iniaginem fcedam
verat, parliuniur. Una earum post dies pnucos par- praeleridil : crelerum illa portio quae nullnm sensit
lem slraminis. quam sibi jiro benedictione college- injuriam, gloriam virginilatis oslendit, berbis fe-
rat, energumcno, quem spiritus erroris agitabat,, cunda luxuriat, feni in ea fructus exuberai, et ultra
decervice suspendit; nec roora, dictocilius, ejecio) omnem speciem distincla floribus quasi gemmis mi-
dacmone,persona purgata est. cantibus ornaia radiat. Deaia species el Deo digna !
IX. Per idem fere tempus Mariino a Treveris3 nihil enim virginitnti esl comparandura : ita el illi
reverienli fil obviamvacca , quam daemonagitabat:: qui conjugia fornicationi comparam, vehemenler
quse relicto grege suo, in homines ferebaturjel 1 errant; cl illi qui conjtigiavirginitaii sejuanda aesti-
jaiu mnltos noxie pelnlca confoderat. Verum ubi-' \v mant, miseri penitus ei stulti sunt. Verum hseca
nobis coepil esse contigua, hi qui eam eminus se- sapienlibus tenenda distinctio est, ut conjugium
quebantur, praedicere magna voce cceperunt, utt pertineat ad veniam , virginitas speclel ad gloriam ,
caveremus. Sed posiijiiam ad nos lorvis furibunda i forniciilio depulelur ad pcenaro, nisi saiisfaciione
luminibus propius accessit, Martintts elevata obviam i purgelur.
manu pecudem consistere jubet : quae mox ad ver- XI. Miles quidam cingulum in ecclesia, mona-
bum illius slare ccepil imraobilis. Cuin imerea vidett chum professus, abjeceraf. cellulam sibi eminus
Martinus dorso illius daeiuonem supersedeniem,, in remoto quasi ercmita victurus erexerai. Interea
queraincrepans,Discede, inquit, ftineste, de pecude,, aslulus inimicusvariis cogilationibiisbrutum peclus
et iunoxium animal agitare desiste. Paruit neqnami agitabiit, ut conjugem siiam, quam Maninns in mo-
spiritus, et recessit. Nec deiuit sensus in bucula,, nasterio puellarum esse praeceperat, voluuiale mu-
quin se intelligerei liberalam : ante pedes sanctii tala secttmpolius vellethabiiare. Adiil ergo Marliuurn
recepia quiete jirosterniiur, deinde jubente Marlino > fortis eremiia : quod haberet animi confitetur. Ille
gregero suuin petiit, seque agmini cacterarum ovei vero vehementer abnuere: feuiinamviro rursus, jam
209 DIALOGUSII. 210
monacho non marito, incongrua ratione misceri. A } dicens benedictionemillius a sacerdote minime re-
Postremo cum miles instaret, affirmans nibil hoc spuendam , quse esset mullis sacerdolibus praefe-
proposiio esse nociturum : se solo conjugis uti velle renda. Audiant, quaeso, virgines islnd exemplum,
solaiio: porro ne rursus se in sua vilia revolverent, ut fores suas, si eas malis obsistere volunt, eliam
non esse meluendum: seesse militem Christi, illam bonis claudant; et, ne ad se improbis sit liber ac-
quoque in eadem ejusdem miliiise sacramenta ju- cessus, non vereanlur excludere etiam sacerdoles.
rasse : pateretur episcopus, sanctos et sexum suum Tolus hoc mundus audiai: videri se a Martinovirgo
fidei merito nescientes pariler mililare. Tum Marti- non passa est. Non utique illa qnemcumquea se
nus (verba vobis ipsa dicturus sum) : Dic mihi, repulit sacerdotem; sed in ej'us viri conspectum
inquit, si nmquain in bello fuisli, si in acie consti- puella non venit, quem videre saltts videntium fuit.
tisti? At ille respondens, Fret|uenier,inquit, in acie Quis atitem hoc alius praeter Martinum sacerdos
sleii, et bello frequenler inlerfui. Ad haecMartinus: non ad suani injuriara relulisset? quos adversum
Dicmihi ergo, numquid in illa acie quse armata in sanctam virginem molus quantasque iras mente con-
praelio parabaiur, aul jam adversus bostilem exer- cepisset! hsereticam judicasset, el anathematizan-
ciltiin collato cominus pede, dislricto ensepugnabat, dam esse decrevisset. Quam vero illi bealseatiimae
ullam feminamsiare aut pugnare vidisti? Tunc de- B ] illas virgines praetulisset, quae crebris occursibus
mum miles confususerubuit, gratias agens, errori ubique se prsebent obvias sacerdoii, quse convivia
suo se non fuisse permissum, nec aspera increpa- sumptuosa disponunl, qnaeuna pariier accumbunt!
lione verborum, sed vera et rationabili secundum Sed quo meducitoralio? paululuniiste liberior sermo
personam militis comparationecorreclum. Martinus reprimendus est, ne iu nliqnorum forsitan incurrat
atilemconversusad nos (sicui eum frcquens fralrum oflensam : etenim infidelibus objurgatipiiis verba
turba vallaverat): Mulier, inquil, virorum castra non proderunt, iidelibus autem satisfaciel exera-
non adeat; acies militum separala consistal; procul plura. Verum ego ita virtutem bujus virginis prsedi-
femina iit suo degens labernaculo sit remota : con- caho, ul lamen nihil illis quse ad Martinumviden-
tempiibileni enim retldil exercilum , si virorum co- dum ex longiiiqnis regionibus saepevencrunt, arbi-
liortibus ttirba feniinea misceaiur. Miles in acie, trer derogandum; siquidemhoc beatum virum fre-
miles putjnel in campo : mulier se intra murorum quenter affectuetinm angeli frequenlarint.
rouiiimeniacontiueat. Habet et illa gloriam suam, XIII. Creteruiiiid quod dicttirussum, Postumiane,
si pudicitiam viro absenle servaverit : cujus hsec !ioc libi (me autem intuobatur) teste recle perhibeo.
prima virtus et consummalavicloria est, non vi- Qiiodanidie ego et isle Sulpiciuspro foribus illius
deri. ( exctibanies, jam per alii|uot horas cum silenlio sede-
C
XII. Illud vero, Sulpici, meminissele credo, quo bnmtis, ingenii horrore et ireniore nc si ante angeli
alTeituoobis, cum et lu coram adesses , iflam vir- inbernaciiluiii niaiidatns excubias ducerenuis , cum
ginem praedicaret, quae ila se peniltis ab oinnium qu tlemclauso celliilu>suseostionos ibi esse nescirel.
virorum oculis removisset, ul ne ipsum quidein ad Inierini rolloquentitim mtirniur autlimus, el mox
se Mnrtinuni, cum eam ille officii causa visitare liorrore qtiodam circumftintliinur ac siupore; nec
vellet, admiseril: nam cniii prneter agellum iliitts ignorare potuimus nescio qnid fuisse divinnm. Post
prselerirel, in quo se jam anle coinpltires annos duas fere horas nd nos Mnrtinusegredilur : ac tuin
pudica cuhibebal; audila fide illius alque virlute ettm isle Snlpicius(sicut npud eumnemo familiarius
divertil, til lam illustris meriti puellaui religioso loquebaiur) ccepil orare, ut pie quaerenlibus indi-
officioepiscopushonoraret. Nos cmisequentesgavi- caret, quid illud divini fuisset horroris quod fateba-
suram iilam vircinem puiabamiis; siquidem hoc io mur nos ambo sensisse , vel cum quibus fuisset in
testimonium virtutis sttse essel habitura.ad quam cellula collocuius : lenuem enim nos licel ei vix in-
tanli nominis sacerdos deposiloproposili rigore ve- lellecium, sermncinaiitiuin sonura pro foribus au-
nii-set; verum illa foriissiroi vincula propositi ne disse. Tuni ille diu mulltimqiie cunctalus (sed nihil
Marliniquidem conlemplationelaxavit:ila vir beaius I)] erat quod ei Sulpicitis uon extorqueret invito".In-
acccpta per aliam feminam excusatione laudabili, credibiliora forle diciurus sum, sed Christo teste
ab illins foribtis quse vidcndnm se saluiaudamqiie non mentiqr : nisi quisqunm esi tain sacrilegns, ut
non dederat, la-tusabscessil. 0 virginemgloriosam, Martinumseslimet fuisse meniiium): Dicam, intjuit,
quae ne a Martino quidem pnssa esi se videri! o vobis ; sed vos quaeso nulli dicatis. Agnes, Thecla
Marlinunibealum, qui illrtinrepulsam nnn ad con- et Mariamectimfueruni. Referebatauiem nobis vul-
lumeliam suam duxit; sed magmficansillius cum tttm atqtie habitum singularum. Necvero illo tanlum
exsultatioiievirtutem, inusiiato in his ditmtaxat re- die, sed frequenter se ab eis confessus est visitari:
giiuiibusgaudebal exeniplo ! Ergo cum baud longe Peirum etiara ei Pauliimapostolosvideri a se ssepius
ab illa villttla nos manere nox ininiinenscoegisset, non negavit. Jam vero d.Tinones, prout ad eum
xenium beato viro eadem illa virgo iransmisii : fe- quisque venissel, suis nominibus increpabat. Mer-
citque Marlinusquod anlea non fecerat (iiulliusenim cnrium maxinre patiebatur infestum: Jovem bhitum
ille umquam xenium, nullius miiniis accepit); nihil atque hebelemesse dicebat. Ilsec plerisque iri eodem
ex his qusc virgo venerabilis miserat j refuiavil j teiiommoftsisteriof.otisUiutisiiicredibiliavidebaniuf;
2J1 SULPJGtt$EVGfiI 212
ji.ed.umego conlidam omnes qui JUJBC aridient, cre-- A
£ essexeparaiidiini : illius eam perseculionemfuluram
dituros; nam nisj inae.stiiiiabilemviiam atqije viriu- esse, ut Chrisiuri) Deuro cogai jiegari, se potius
tero JMaiJiiiftS egi.ss,ef, iieqjjaquam apud nos tantaa Chrislura esse conjjrjnans: omneEqueseeundum le-
glorja prseditus haberelnr : .quajnquam minime nii- i- gcm circumcidi jubeal: ipsumdenique Neroneraab
r.um, si io operjbus Martini iiifirmiiasbumaiia dubi- i- Antjcbristo esse perimentlum, aique ita sub illius
laverif, cum multos liodieqne videaiuus ncc Evan- i- poiesiate uiiiversum orbem cuflctasquegentes esse
gciiis quVdeBier.edidij-se.A Martinoaulejn ssepe an- i- redigendas, donec adventii Chrisli impius opprima-
gelos v.isosfajjjjliarjteret sensimiis et experli suiuus.
;. tur: non esse aulem dubjum, qiiin Antichristus
Rem niiiiiniiimdicinrus sura, sed latnen dicam. Apud d malo spiritu eoneeptus jam naiiisesset, et in nnnis
N.ema.u.sum eniscoporurosyito.dushabebattir, ad quam' 11' piiejilibus consliltilus , aetale legitifna sumpturtts
quideni ire noluerat, sed quid gesium essei scire e imperiuro.Quod auiem brccab iilo audivimus, annus
cupiebat. Ca.sucuin ,eoiste Sulpicius navigabal; sed d oclavjjs est. Vos resiimaie quam jam in praecipili
procul, ut semper, a caeleris in reroola navis partee ctiijsislantqua: ftiinia meluuniur. Hacccum maxinie
solus residebal. Ibi ei angelus, qijid geslum esset iji i) Grtllus, necdum explicalis quse statuerat referre,
synodo, nuniia.vii.Nos postea lempus habjii copcilii ii loquerelur; puer familiaris jijgressus est, nuniians
solliciie requireiites, sati.s compenum babuimus,, B ] Refrigeriuiiipresbyterum starc pro foribus. Dubitare
ipsum diem fuisse convenlus, et ea jbi ab episcopis is coepimns, ulrura Galluinadbucesset nielius audire,
fuisse decrela quse Marlino angelus nuntiarat. an exoplatissimonobis viro, qui officii causa ad nos
XIV. Creterum cum ab eo de fine sscculi quaere- - veuiebat, occurrere. Tnm Gallus : Etiamsi non ob
remtis, ailnobis, Neronera el Antichrisiuin priirs is adventura sanciissimi sacerdotis relinquenda nobis
esse venluros: Neronemin Occidentaliplaga regibus is hiEcesset oralio, nox ipsa cogebat hticusque pro-
subactis decem imperaturtim, perseculionemque ab b tractum fluire sermonem. Verum quia de Maitini
eo ealeniis ex.erceudam,ulidola geniium coli cogat: ': virtutibus ner|uaquarnexplicari universa poiueruiil,
ab Aniichiis.ioyero primuni Orieniisesse capieudum m hrec vos hodie attdisse sulfieiat : cras reliqua dice-
iiijpcriuri), qui quideiji sedem el caput regni Iliero-> mus. Ita pariier aocepla bac Galli sponsione sur-
solynjam esset habjiurus: ab illo tubem et Jcropluin m reximus.

DIALOGUS III.
Qui tatnen dicendus esset Secundus.

1. LucescJl hpc, Galle : SJirgfiiidumesl: naro, ut C via veniens, aubclus oucurrit. Quid vos; inquani,
vides, ,el Postjioiianiis jiistai; cl.hic presbyter, qui tara subito et tam insperali, lam ex diversis retjio-
hesterno .audiioiium aroisil, exspeclat, ut quaj de nibus, lam mane cucurristis ? Nos,imiuiunt, besterno
Martiijonostro in hpdiernum diem exjilicandadistu- cognovimiis,Gallum isium per loium dieni Martini
leras, debitor sponsjonis evohas. Non iguarus qni- narrrrsse virlutes, et reliqna in liodiernum diem,
dem isje oirjnium, quaecumque memoranda sunt: quia nox oppresserat, disttilisse : propierea maiura-
sed dulciset grata cognitio est eiiam nota relegenii; vimus frequens audiiorium facere tanlam nialeriaro
siquidem nalura ita comparalum sil, ut meliorequis Ioculuro. Interea ntiniiaiur, multossaeculnriumstare
couscLeniiase nosse congaudeatqusemuUorumlesli- pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut ndinitte-
moniis noij esse incerta coguoscat. Nam el bic a renlur orantes. Tum Aper, neqtiaquam istos, inqnil,
prima adplescentia Mariinuni secutus uovil qitidem nobis admisceri convenit: quia ad audiendum curio-
omnia, sed libenter oognita recognoscit. Fatebor sit.ile politis quam religione venerunl. Confusus ego
enim tibi, Galle, Marlini mihi srepius audilas esse illorum vice quos non ndmiltendos esse censebat.
virlutes; quippe qui de eo etiam liiterjs mulla man- jEgre tandem obtinui, nt Eucherium ex vicariis et
daverim : sed |>er gestorum admirationem seroper Celsumadmilierent consularem: caelerisunt repnlsi.
mibi nova sunt quae de illo, licet audita ssepius,U Ttira Galiura inedia in sede componimtis: qui cum
reyolvnntur. Projnde addiluiji nobis Refrigerium diti nobili sua verecundia silenlium tenuisset, lan-
ajjditorejjieo impensius gratulamur, quo promptius dem ila exorsus cst:
Posluroianijs iste, qui haec Orienli jjiferre fesiinnt, II. Convenisiis,inquii, adme audiendum, et sancli
quasj sub tesljbus corisignatam abs le accepturus et diserti; sed religiosas potius quam doctas aures,
esi veriiatem, JJaec jrie loquente, Gallo jam ad nar- uli arbiiror, allulistis, audituri me fide testis, non
raiidtim paralo, irruit iurba ijjonacboruin; Evagrius oratoris copialoeulurum. Qtiseautem heslerno dicia
presbyter, Aper, Sebastianus Agricola: el post jiau- suni, non revolvam : illa qui non audierunt, ex
lulurii iiigreditur presbyter uosler /Etiieiius cum scriptis recognoscent. Nova Postumianus exspeciat,
Calupione diacono, et Amatore snbdiacono : postre- iiunliaiurus Orienti, ne se in comparatione Martini
mus Aurelius presbyter dulcissimus meijs, longiore prseferatOccidenti. Ac primum gesiit aniraus, quod
315 DIALOGLS III. 214
Refrigeritis in aurem suggerit, explicare. Res in A nomine, inqtiii, Martini jubeo te obmutescere. Cani
Carnotena gesta est civilate. Palerfamilias duode- haesit latratus in gutliire : lingua (abscisam pmares)
cennem ab uiero mulam puellam Wartiuo coepit of- obmutuit. Ita paritm est ipsum Martinnm fecisse vir-
ferre, poscens ut lingutim ligaiam meritis suis sau- tules : crcdite mihi, quia eliam alii in nomine ejus
ctus absolvcret. Ille cedens episcopis, qui lum forte mulla fecerurtl.
latus illius anibiebant, Valeniino aique Viclricio, im- IV. Aviiiani quondam comitis noveratis barbaram
parem se esse tantae moli; sed illis quasi sanctio- nimis, et ullra omnia crueniam feritatem. Hic ra-
ribus niliil impossibile falebalur. Al illi pi.is preces bido spirilu itigrcssus Turonum civitatem, scquenii-
una cum palre snpplici voce jutigentes, orare Marii- bus eum miserabili facic ordinibus catenaiis, diversa
nura, ut sperata praeslaret. Nec cunctaius ultra perdendis parari jubei genera prjenarum, disponens
(utruuiqtic praeclarrim, ct ostendendo humilitaiera, poslera die atlonita civitate ad optts tam triste pro-
ncc difTereudopielalem), jubet circumsiantis populi ccdere. Quod ubi Marlino compsrtura est, solus
miiliiiudinein submoveri: episcopis lantttm et puellae patilo ante mediain noctem ad prsetorium beslire
palre assislemibus in orationero suo illo more pro- illius lendit : sed cum, profundae noctis silenlio,
.sieruitur : dein pusillum olei cum exorcismi prrefa- quiescentibus cunctis, nullus foribus obseratis pale-
tione beiiedicil, aique iia in os puellse sanctilicatttm B
£ ret ingressus, anie litnina cruenta prosternitur. In-
!ii|uorem,cum ei liuguam illius digilis lenerei, infu- lerca Aviiiantis gravi somno sepultus angelo in-
dit. Nec fefellitSanctuni virtuiis evenlus. Patris no- gruenle percelliiur : Servus, inquil, Dei ad tua
men iiilerrogit: mox illa respondil. Proclamat pa- liinina jiicet, et lu quiescis? qua ille voce percepta,
ter; cum gaudio pariler ct lacryuiis Mnrlini genua lecio suo lurbatus excutitur; convocatisque servis
complexus, et lianc priniam se fifiscaudissc voceui trepidus exclamat, Maninum esse pro forilius :
ciinctis stiipentibus fatebatur. Ac ne cuiquam id in- irenl protinus, clauslra reserarent, ne Dei servus
credibile forte vidcalur, perbibeat vobis praescns paieretur injuriam; sed illi, ut est omnium natura
Evagrius tesiimoiiium verilatis, nani res ipso prse- servorum, vix prima limina egressi, irridenies do-
senle tum gesta cst. niittum suum, quod sontno fuisset illusus, negant
III. Parvum illud eslquod nuper Harpagio presby- quemquam esse pro foribus, ex suomet ingenio con-
tero referente cognovi: sed nou praeterniittendum jcctanies neminem nocte posse vigilare, nedum illi
videlur : Avitiani comitis uxorem misisse Martino credereni, in illo noctis horrore jacere anle aliena
oleum, quod ad diversas morboruui causas necessa- limina sacerdotem : idque Avitiano facile persuasum.
rium (sicutestconsueiudi)) benediceret: ampullrilam Rursuin solvitur in soporem; sed mox vi nmjore
viireara istiusmodi fuisse, ut rolitnda in venlrem C concussus exclnmal, Martinuro stare pro foribus :
cresceret, ore produclo; sed oris exsianlis conca- sibi ideo nullam quielem anirni corporisque permitti.
vum non rcpletum; quia ita moris sit vascula illa Tardantibus servis, ipse usque ad limina exterior*
complere, ut pars sumina umbonibus obstruendis progredilur: ibi Marlinum, ul senserat, deprelten-
libera relinquaiur. Tcsiabatur presbyier, vidisse se dil. Pcrculsus miser taritre manifestalione viriuiis,
oleum sub Marlini bencdictione crevisse, qooad quid, inquit, mihi hoc, domine, feeisti? nihil loqui te
exundante copia superne diiflueret: eadcmque, dum necesse est: scio quid desideres, video quid requi-
ad mairerofarailias vasculura referretur, fervisse ras : discede quanlocius, ne me ob injuriam tuam
virtuie : nam inier manits pueri poilantis ita sem- ceelestis ira consuinal: satis solverim hucusque poe-
per exundasse oleum, ul omne illius vestimeiiluin naruin. Crede, quia non leviier apud me acttim est,
cojiia superfusi liquoris operiret : roatronam ita ut ipse procederem. Post discessum antem Sancti
ustpie ad sunirouni labrum plenum vasculnm rece- advocat officiales suos : jubet omnes custodias re-
pisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pes- laxari; et mox ipse proficiscitur. Ita fugalo Avi-
s'ili, quo claudi diligeuiius servanda consueverunl, liano, laetata est se civilas liberatam.
in vitro illo spalium imn ftiisso. Miruin el illud, quod V. Haeccum muliis Avitiano relerenie conipetia
litiic (me aulem inluebatur) memini coniigissc. Vas D sunt, lum nuper Refrigerius presbjter, quem coram
viireum cum oleo quod Marlinus benedixeriit, in videlis, ab Evagrio fideli viro, ex tribunis, sub in-
feneslra paululum ediliore deposuil: jiuer familiaris vocatione divinae majestaiis audivii, qui sibi boc ab
incautior liuieum siiperposituin, nmpullam ibi esse ipso Avitiano relalum esse jurabat. Cseterura nolo
ignarus, atiraxit. V.ts super constralum roarmore rairemiui me hndie facere quod hesterno non feCi,
pavimentum decidil: cuuctis metu exierriiis, ne be- ul ad singulas quasque virtutes nomina testium per-
nedictio deperisset, anipulla pcrinde incoluiiti.s est sonasque subnectain, ad quas, si quis fnerit incre-
reperia ac si super pluiuas mollissiinas decidisset; dulus, quia adbuc in corpore sunt, recurrat. Exigit
qtiit; res non potius ad casum quam atl Marlini est id infideliias plurimoruro, qui in aliquibus quac
..referenda viriuiem, cujus beuedictio perire non po- hesierno roemorata sunt, nulare dicuntur. Arcipiant
lull. Quid illud? quod factum est a quodam, cujus ergo testes adhuc incolumcs aique viventes, quibus,
nomen, quia praesens esl el prodi se vetuil, suppri- quia de fide nnslra dubilnut, magis cretlant. Sed si
roetur: cui quidcm lempori hic elinm Saiurninus adeo infitlcies sunt, profiteor, quia nec illis sunt cre-
interfuif. Canjs nobis imporlunior oblatrabat : In diiuri. Miror autem quemquam qui vel lenuem sen-
215 SULPICII SEVERl 216
sum religionis babeat, tanluro piaculi velle commit- A viri fidelis excessum, ut cujus vita jure gaudebat,
tere, ut puiet quemquam de Marlino posse mentiri. eliam ejusdem mortem lugeret. Caeterumsi ad haec
Facessat a quoquam qui sub Deo vivit, ista suspicio: probanda quae diximus tesles etiam infirmior audilor
neque enim Marlinus hoc indiget, ut mendaciis asse- exegeril, non unum ego hominem, sed multa millia
ratur. Sed tamen toiius sermonis fidem aptid le, producam, ellolam in lestimonium virtulis expertse
Chrisie, depromimus, nos nec alia dixisse nec alia Senonum advocaboregionem. Et tamen lu, Refrigeri
dicturos, quam quae aut ipsi vidimus, aut quae ma- presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc
nifeslis atictoribus vel pleriimque.ipso referente co- cum Romulo Auspicii illius filio, honorato et reli-
gnovimus. Caeterum etsi dialogi speciem, quo ad giosoviro, fuissesermoocm; qui haecnobis tamquam
relevaodum fastidium leclio variaretur, assumpsi- incomperta referebat, et cum futuris provenlibus
mus, nos pie praestare profitemur hislorise verita- per assidua damna trepidarel, tit ipse vidisti, magno
lem. Haecme exlrinsecus inserere nonnullorum iti- secum mcerore lugebat, Mariinum non in haectem-
credulitas, non sine meo dolore, comitulerit. SedI pora reservalum.
redeat ad nostrum sermo consessum : in quo cumi VIII. Sed ut ad Avilianum recurram (qui cum
me lam siudiose audiri videaro, fatear necesse est,, in omnihus locis cunctisque urbibus ederet cru-
Aprum fecisse constanter, qui repulit infideles, eos>B B delilatis suse infanda monumenta, Turonis lanlum
tanlum judicans audire debere, qui crederent. innocens erat: et illa besiia quse humnno sanguine
VI. Efferor siquidem (credite) spiritu, et prre do- el infelicium morlibus alebatur, milem se atque
lore lotus insanio : non credunt Martini virlulibusi tranquillum beaio viro prsesenie prscstabat), me-
Cbristiani, quas daemonesfatebantur! Monasleriumi mini quodam die ad eum venisse Marlinum : qui
beati viri duobus a civitate erat millibus disparatum:: ubi secreiarium ejus ingressus est, vidit post lergum
sed si quoties veolurus ad ecclesiam pedem exlrat ipsius daemonem mtrse magniiudinis assidentcm.
cellulse suaelimen exiulerat, videres per lotam eccle- Quem eminus (ut verbo, quia iia necesse est, paruni
siam eoergumenos rugieoles, et quasi advenienie3 Latino loquamur) exsufllans; Avitianus se exsufflari
judice agmina damnanda trepidare, ut advenlumi existimans, Quid me, inquit, Sancte, sicaccipis?
episcopi clericis, qui venturum essc nescirent, dse- Tum Martinus, Non le, ioquit, sed eum qui cervici
nioiiiornm gemitus indicaret. Vidi quemdaro, appro- tuae leler incnmbit. Cessit diabolus, etreliqnit fa-
piante Martino, io aera raplum manibus extensis ini miliare subselliuro : satisque constat, ab illo dic
sublime suspendi, ut iiequaquam solum pedibus at- Avitiannm mitiorem fuisse, seu quod intellexerit
tingeret. Si quando aulem exorcizandorum daeroe- egisse se semper assidenlis sibi diaboli volunlatem,
num Martiuusoperam recepissel, neminem manibuss C seu quod immundus spiritus ab illius consessu per
atircctabat, neroineni sermonibus increpabat, sicttl1 Martinum fugatus, privatus esl polestale grassandi,
plerumque per clericos rotatur lurbo verborum; sed^ cum erubesceret minisierauclorem, nec ministrum
adrootis energumenis cseieros jubebat abscedere, acc auctor urgeret. In vico autem Ambatiensi, id est,
loribus obseratis in roedio ecclesiai cilicio circum- castello illo veteri quod nunc frcquens babitatur a
teclus, cinere respersus, solo slraius orabai. Tumn fratribus, idolium noveralis grandi opere consirtic-
vero cerneres miseros diverso exilu perurgeri: hoss tum. Politissimis saxis moles turrila surrexerat, quae
sublaiis in sublinie pcdibus quasi de nttbe pendere,', in conum sublime procedens superstitionem loci
nec tamen vestes defluere in faciem, ne faceret vere-- operis dignitate servabal. Hujus deslruciionem Mar-
cundiarn nudata pars corporum : at in pnrle alia vi- i- cello, ibidem consistenti presbytero , vir bentus
deres sine jnlerrogatione vexatos et sua criminaa soepemandaverat. Post aliquantum tempus regressus
conlitenles. Nomina eliam nttllo inlcrroganle prode- ;- increpat presbyterum , cur adhtic idolii structura
bant : ille se Jovem, iste Mercurium falebatnr.r. consisteret. Ille causatus, vix militari manu et vi
Poslremo cunclos diaboli ministros cum ipso cerne-i- publicse mulliliidinis lantam molem posse subverii,
res auctore cruciari; ut jam in Marlino illud fatea- i- ncdum id facile pularet per imbecilles clericos attt
rour impletum quod scriptum cst: Quoniam sanciiii ^ inlirmos monachos quivisse curari. Tum Marlinus
de angelis judicabunt. recurrens ad nota subsidia, noctem totam in ora-
VII. Paguro qttemdam in Senonico annis singulis is tione pervigilat: mane orta tempestas aedem idoli
grando' vasiabat. Compulsi extrerois malis incolseaa usque ad fundanienluro provolvit. Verum haec Mar-
Mariino auxilium poposceruut, missa per Auspicium u cello lesie dicia sint.
praefectoriumvirum salis lida legatione, cujus agros>s IX. AHam ejus non dissimilem in simili opere
specialiter gravior quam cselerorum assucverat pro- )- virlutem Refrigerio aslipulante perhibeo. Colum-
cella populari. Sed facta ibi oratione Maninus ita ta nam immensae roolis, cui idolum superstabat, pa-
universam peniius liberavitab ingruenti peste regio-> rabat evertere : sed nulla erat facultas qua id dare-
nem, ut per viginti annos, quibus postea mansit in in lur effectui; lum ad orationem suo more converti-
corpore, grandinera in illis locis nemo pertulerit.t. lur. Visamcerlum est parilem quodammodo colum-
Quod ne forluiium esse el non poiius Martino prsesti-
i- nam ruere de ccelo, qure impacta idolo lotam illam
tum pularetur, eo anno quo ille defunctus est rursusis inexptignabilem molem solvit in pulverem : parinn
incubuit rediviva tempestas : adeo scnsit et mundus rs scilicetj si invisibiliter cojli virttttibus ufereiur, n/si
217 DIALOGUSIII. 218
ipsoe virtutes visibiliter servire Martino huraanis Arat, tribunos summa potestale armatos ad Ilispa-
etiara oculis cernerentur. Idem aulem Refrigerius nias mittere, qtti hserelicosinquirerent: deprehensis
mihi lestis est, mulierem profluvio sanguinis labo- vitam et bona adimerent. Nec dubium erat, quin
rantem, cura Martinivestem exemplo mulieris illius sanctorum etiam maxiinam turbaro tempeslas ista
Evangelicacconligisset,submomenlo lemporis fuisse depopulala esset, parvo discriraine inter liominura
sanalam. Serpens fltimen secabat, et ripae in qua genera; etenim lum solis oculis judicabatur, cum
constiteramus, adnatabat: In noraine , inquit, Do- quis pallore potius aut veste, qtiatii fide haerelicus
minijubeo le redire. Moxse mala bestia ad verbum sestimaretur. Haec nequaquarn placitura Martino
Sanciiretorsit, et in ulteriorem ripain nobis exspec- episcopi seniiebant: sed male consciis illa vel aio-
tantibus transmeavit. Quod cum omnesnon sine mi- lestissimaerat cura, ne se ab eorum communione
raculo cerneremus, altius ingemisceiis ait, Serpen- adveniens abstineret, non defuturis qui tanli viri
tes me audiunt, et homines non audiunt. couslantiam prscmissa auctorilate sequerentur.
X. PiscemPaschsediebus edere consueius, paulo Ineunt cum imperalore consiliuro, ut missis obviam
anle horam refeclionis interrogat, an haberelur in Magistri officialibus urbem illam propius vetareiur
promptu. Tum Cato diaconus, ad quem monasierii accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consi-
adroinislraiio pertinebat, doctus ipse piscari, negal B slentium adfore laierelur. Quos ille callide fruslra-
per totum diern sibi ullam cessisse capturam ; sed tus profiletur , se cum pace Christi esse venturum.
neque alios piscatores, qui vendere solebanl.quid- Poslremn ingressus noctumo tempore , adiit eccle-
quam agere quivisse. Vade, inquit, mitte linum siam tanliim orationis gratia : poslridie palatium pe-
tuum : captura proveniet. Contigua flumini, ut Sul- lit. Praeter multas , quas evolvere longum est, has
picius isle descripsit, habebamus habitacula : pro- principales petitiones habebat: pro Narsele comite,
cessimus cuncli, ulpole ferialis diebtis , videre pis- et Leucadio praeside, qtiorum ambo Gratiani par-
cantem , omnium spebus intenlis, non incassum tium ftterant, perlinacioribus studiis , quas non est
futura tentamina , quibus piscis Marfmo auclore hujtis lemporis explicare, iram victorisemerili. Illa
Martini usibus qusererelur. Ad primum jacttim in praecipuacura, ne iribtini cum jure gladiorum ad
rele permodico inimanemesocem dinconus extraxit, Hispanias milterenlur : pia enim erat sollicitudo
et ad moiiaslerium lsctus accurrens, nimirum ut Martioo, ut non solum Christianos qui sub illa erant
dixit poela nescio quis (uiimur enim versu scholasti- occasione vexandi, sed ipsos etiam bsereiicos libc-
co, quia inter scholasticos fabulamur) : raret. Verum primo die alque altero snspendit ho-
miiiem callidus impCrator, sive ut rei pondus impo-
Captivttmque suem mirantibusi nlulitArgis. 2 neret, sive quia nimis sibi implacabilis erat, seu
Vere, isle Christi discipulus,gestarum a Salvatore quia, ut -plerique lum arbilrabaiuur, avaritia repu-
virtuitiiri, quas in exemplum sanciis suis edidit, gnabat: siquidem in bona eorum inhiaverat. Ferlur
cemulator, Chrislum in se monstrabat operantem , enini ille vir multis bonisque actibus pr.xditus, ad-
qui sanclum suum usquequaqueglorificans, diver- versus avnritiam parum consuluisse : nisi forlasse
sarum inunera graliarum in untim liominemconfe- regni necessilate", quippe exhausto stiperioribus
rebat. Testatur Arborius ex prafecto, vidisse se principibus reipublicse sernrio, pene semper in ex-
Martinimantirosacrificium offerenlis, vestilani quo- peditione atque procinclu bellorum civilium consti-
dammodo nobilissimisgemmis, luce micare purpu- tutus,facile excusabilur, quibuslibet occasionibus
rea, et ad motumdexlraecollisarum inter se frago- subsidia imperio paravisse.
rem audisse geininaruni. XII. Iulerea episcopiquorum communionemMar-
XI. Veniam ad iilud quod propler nolam tem- linus noniuibat, irepidi ad regem concurrunt, prre-
porum semper occultavil; sed nos celare non damnalos se conquerentes : acium esse de suo om-
poluit: in qtio illud esi miraculi, quod facie ad fa- nium siatu, si Theognistipertinaciam, qui eossolos
ciem cum eo est angelus collocutus. Maxiinusim- palam lata senienlia condeinnaveral, Mariiniarma-
perator, alias sane bonus, depravatus consiliis sa- ^ ret aucioriias : non oportuisse honiinemrecipi mce-
cerdotum, post Priscilliani necem Itbacium episco- nibus, illuirijam non delensorenihaerelicorumesse,
pum Prisiiiliani accusalorem cseterosqueillius so- sed vindicein : nihil aclum inoite Priscilliani, si Mar-
cios, quos nominari non est necesse, vi regia tue- tinus exerceat illius iiliionein. Poslremo proslrati
batur, ne quis ei crimini darel, opera illius cujus- cum flelu et lamenlatione iiotesiatem regiam imjtlo-
cumquemodi hominem fuisse dainnatum. Interea rant, ut utatur adversus unum homiiiem vi sua. Nec
Martinus roulfts gravibusque laborantium causis ad multum aberat, quin cogcreiur imperator Marlinum
comitntum ire compulsus, procellam ipsam totius cum ha^reticorum sorte miscere. Sed ille, licet
tempeslaiis incurril. Congregati apud Treveros episcopis niniio favore esset obnoxius, non erat
episcopi tenebantur, qui quotidie communicantes nescius, Martinumfide, sanctilate et virlule cunclis
Ithacio communem sibi causam fecerant. His ubi praestare mortalibus : alia longevia sanclum vincere
iiuiitiattiiiiest inopinanlibus adesse Martinum, totis parat: ac primo secreto accersilum blande appellat:
animis laljefactimussitare el trepidare ceeperuut. Et hsereticos jure damnalos more judiciorum publico-
Jairi pridio inlperator ex coram sentenlia decreve- rura potius qitani ihsectaiionjbus sacerdolumi notl
219 SULPICll SEVERI 220
rssc catisam , qna Ithacii cselerornmque parlis ejus A nam spiritu sentiebat domum illam divino numine
coinumtiioneiii putarel esse damnandnm ; Theogni- verberari : tamen non prius destitit septem tolos
sttmi odio potius quam causa feci.sse discidium ; dies tolidemqoe nocles orando et jejunando conli-
eumdeinqtie tamen soltim esse qui se a cotiiinunione nuans, quam id quod exorandum receperat, impc-
inlcrim sepnrarit , a reliquis nibil novatttm; qnin traret. Moxad enm Lyconlius diviua experlus bene-
eliam ante paucos dies habila syuodus Ilhacium ficia pervolavit, nuntians simul el agens gratias ,
pronuuliavcrat culpa nun teneri. Quibus cuni Mar- domum suam omui periculo liberaiam. Cenliim
tinns parum moveretur, rex ira accendiiur, ac se eiiain argenli libras obtulit, quas vir bealus tiec
dt! conspeclti ejus abripuit: el mox percussores his respuit uec reeepit, sed priusquatn pondus illud
pro qiiibus Marlintts rogaverat, dirigunlur. inonaslerii limen attingeret, redimendis id capiivis
XIII. Quod ubi Martino cotnperluro jam noctis continuo depulavit; et cum ei suggereretur a fralri-
lempore est, palatium irrupil; spondet, si parcere- bus, ui aliquid ex co in sumptum monasicrii reser-
lur, se commutiicnturum, duitiniodo ut et iribuni varet: omnibus enim angusium esse victum, multis
jatii in excidium ccclesiarttm ad Hispanias missi re- deesse veslitum : Nos, inquit, Ecclesia, et pascat et
trahereniur. Nec tnorn : Maximus imlulgei omnia. vestiat, dummodo nibil nostris usibus quacsissevi-
Poslridie Felicis episcopi ordinalio parabalur, san-• R j deamur. Snccurrunt hoc loco illius viri mngna mi-
ciissimi sane viri, el plane digui qui meliore lem- racula, quscfaciliusadmirari possumus quamreferre.
pore sacerdos lieret. Htijtis diei comniunionem Mar- Agnoscilis profecto quod dico : mulia sunl illius
linus iniil, satius acslimans ad horam cetlere, quaro1 qtiac non queunt explicari : veluti istud est, qtiod
his non consulere quorum cervicibus gladius immi- nescio an ila, ui gesltim est, a nobis possit exponi.
nebat; verumlamcn suiuma vi episcopis uiienlibus,> Quidam e frairibus (nomen non iguoratis; sed ce-
III.communionetn illnm subscriptione firinarel, ex- landa persona esi, ne sancto viro verecuiidiam fece-
(orqueri non poiuit. Poslero die se inde proripiens' rimns), quidnin crgo cum ad fornaculam illius carbo-
citro revertens in via mceslus ingemisceret, se velI num copiam reperisset, et admota sibi sellula di-
atl horatn noxise communioni fuisse permixtum ; varicalis pedibtis supcr ignem illum nndato inguine
haud longe a vico eui nomen est Andethanna , qua' residerei; cominuo Mariinus faclam sacro icgmini
vastas soliludines silvarum secreia paiiuntur, pra>- sensil injuriam, magna voce proclamnns : Quis [in-
gressis paululiim comitibus ille subsedit, causam1 quit] nudaio inguine nostrum iocestat habitaculum?
doloris et facli accusnnte acdefendente invicem co- Iloc ubi ille frater audivit, ei ex conscienlia quod
gitatione pcrvolvcns. Asfnit ei repente angelus : increpabalur agnovit ; conlinuo nd nos cucurrit
Merilo , inquit, Marline, coropungeris; sed alilerr C ( exnnimis , pudorem stium non sine Marlini virtule
exire nequisti; repara virtutem , rosume consian- confessus.
liani, ne jam nou periculum gloriae, sed salulis in- XV. Quodam itidem die, dum in area, quaeparva
curreris. Ilaque nb illo lemporc satis cnvit cum illas adinodum laberiiaciilum illius ambiebat, in illo suo
liliitcian:e partiscommunione misceri. Crelerum cum' quod nosiis omnes, sedili ligneo resedisset, vidit
quosdam ex energunietiis lardius qiiam solebat cl1 tluos dsemones in excelsn illa quae monasterio su-
gratia minore curarct; subinde nobis cum lacrymis5 pereminet rupe consislere, inde alacres ac laelos
faiebaiur, sc propler communionis illius roalum, cuii vocem isliusmodi adliortationis emittere : Ileia te,
se vel punclo temporis, necessitale, non spirilu,» Rrictio ; beia le, Briclio. Credo cernebant miserum
raiscuissel, detrimenium seniire virtutis. Sedecimn eminus propinqtiantcm, conscii quanlam illi rabiem
postca vixit annos : nullain synoduni adiit, ab om- spiritns stiscitassent. Nec mora, Brictio furibiindus
nibus episcoporum conventibus se removit. irrupit, ibi plenus insanise evomuit in Martinum
XIV. Sed plane, ut experli sumus, imininutaui add mille convicia. Objurgatus enim pridie ab eo fuerai,
teropus grniiara mulliplici mercede rcparavit. Vidi li cur qui nlhil umquam aute clcricalum (quippe qui in
poslea ad psetidoforum mona-ierii ipsius adduciuro u monasterio ab ipso Marlino nutriius) habuisset ,
energumenum, et prius qtiam limeti atlingeret,, D equos alerei, mancipia compararet: nntn jam illo
fuisse cniatuin. Tcsiantem quemdam nnper audivi , tempore arguebatur a mullis , non solum pucros
cmn in Tyrrlieno mari ciirsu illo quo Romam len- i- barbaros, sed etiam puellas scitis vuliibus coemissc.
dilur, navigaret, subiio turbinibtisexorlis, exiremum n Quibus rebus infelicissimus insano felle comnioitis,
vitse omniiim fuisse discrimcn : in quocutn quidam n ei, ul credo, praecipue dsemonum illoruin agiiatus
yEgyptius negoliaior, necdtim Christiantis, iuagna ia instinctu, Martinum ita aggressus est, ut vix mani-
vuce clamaverit, Deus Martini, eripe nos; mox tem- i- lius temjierarel; cum quidcm Sanctus vuliti placido,
peslalem fuisse sedatam, seque optalum cursum m nicnte tranquilla infelicis amenliam per miiia verba
cum summa placidi aequorisquiete tenuisse. Lycon- (i- coliilrcret. Sed ita in eo nequam Spiritus rednnda-
is bat, nt ne sna quidem illi, quamvis vana adiiiodum,
tius ex vicariis vir fidelis , cum familiani illius lues
extrema vexaret, et inauditae calamiialis exemplo lo mens subessel: trementibus labiis incertoque vullu
per totam domum corpora aegraprocumberent, Mar- r- decolor pr;e furore rolabal verba peccaii, se asse-
tini per litteras imploravit auxilium. Quo tempore re rens sancliorem ; quippe qui a priniis annis in mo-
vir beatus rem esse promisit difficilcin impetrari:i: nasterio inler sacras Ecclesise disciplinas ipso Afrip-
221 DIAL0G13SIII. 222
linp educanle erevissel: Marlinum vero et a prin- A pafliam : etsi fnaxirae cursus in devio sit, non tamen
cipio, qucd ipse dilftieri non posset, militiseactibus tibi tanti sint vel magnarum morarum ulla dispen-
sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et phan- dia , qnin illic adeas illnstrem virum ac loto lauda-
lasmata visionum ridicula prorsus inter deliramenta lurn orbe Paulinum : illi, qusesole, primum sermo-
senuisse. Hseccum multa, atque alia etiam, quaere- nis nostri, quem vel besierno confecirous vel hodie
ticere melius esl, acerbiora vomuisset, egressus tan- diximus, volumen evolve : illi omnia referes , illi
dem furore satiato, quasi qui se penilus vindicasset, cuncia recitabis , ut mox per illuro sacras viri lau-
rapidus ea parte qua venerat, recurrebat: curn in- des Roina cognoscat; sicni priinum illnm nostruin
lerea, credo per Martini oraiiones fui-atis ab illius libelhim nnn per llaiiam tanium, sed per lolum
corde daemonibus, reductus in pcenitenliam, mox eliam difTudit lllyricum. Illte Marlini non invidus
revertilur, alque ad Jlartini se genua prosternit: gtoriaruro , snnctaruroque in Christo virlulum piis-
veniam |ioscens, fatetur errorem, nec sine daemone siiiius sesfnnator, non abnuet prxsulem nostrum
se fuisse landem sanior confiietur. Non crat apud cum stio Felice componere. Inde si forte ad Africam
Martinum labor isle difficilis, ut ignosceret suppli- transfretabis, referes audita Carlhagini : licet jam-
canti. Tunc et ipsi et nobis omnibusSancttis espo- pridem , ot ipsedixisti, virum noverit, tamen nunc
suil, qualiter illiima dscmonibusvidisset agiiari, se j> praecipue de eo plura cognoscai, ne solum ibi Cy-
conviciis non moveri, quae magis illi a quo essent prianum martyrem sunm , quamvis sancio illius san-
effusa, nocuissent. Exinde cum idem Rrictio multis guine consecratn, miretur. Jam si ad laevaraAchaiae
apud eum magnisque criminibus perssepe premere- siniim pauliilum devexus iniraveris, sciat Corinihus,
lur, cogi iron poluit, ul enm a presbylerio submo- sciant Aihenae, non sapientiorem in Academia Pla-
veret, ne suaro persequi videretur injuriam; illud tonem , nec Socratem in carcere fortiorem: felicem
srepe cnmmemoraiis, Si Cljristus Judam passus est, quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum
cur ego non patiar Brictionero? praedicantem; sed iiequaqirama Christo Gallias de-
XVI, Ad IirecPostumianus, Audiat, inquit, istud relictas, quibus donaverit habere Martinum. Cum
exenjplutn nosler isle de proxiroo , qui curo sit sa- vero ad ^Egyptumusque perveneris, quamquam illa
piens, immemorprsesentium, imniemor futurorum, suorum sanclorum numero et virtutibus sit superba,
si fiierit offensus, iusanil, in sua se non liabens po- taroen non dedignetur audire, quia illi vel universae
testate : sarviijn clcricos, grassatur in laicos, loiuro- Asise in solo Martino Europa non cesserit.
que lerrarum orbero in suaro coromovet ullionem: XVIII. Cseterumcum Hierosolyraara inde peliiu-
in qua per trienniuro jugiler diniicatione cotisislens, rus venlis rursura vela conjmiseris, negotium tibi
nec lempore nec ratione sedatur: dolenda hominis Q nostri doloris injungo, tit, si umquam illustris illius
ei miseranda comlitio, etiainsi hac sola insaiiabilis Piolemaidis litlus accesseris, sollicitus inquiras, uhi
mnli pesle premeretur. Verum ista ei patientiae et sil consepulius iiQster ille Pomponius, nec fastidias
tranquilliiatis exempla rcferre ssepins, Galle, de- visiiare ossa peregrina. Multasillic lactymas lam ex
bueras, ut nesciret irnsci et sciret ignoscere. Qui affeclu (uo quaro ex noslris funde visceribns : ac,
si istum ipsum breviter inserlum serrooneni meum licet inani inunere, solum ipsum flore purpureo et
in se prolaium forte cognoverit, sciat non roagis suave redoleuiibtis sparge graminibus. Dices lamen
ore injmici quam aniici animo me loculum : quia , illi, sed non aspere, non acerbe, compaiieniis al-
si fieri posset, optarero, ut Martino potiusepiscopo loquio, uon exprobrantis eiogio: quod si vcl te quon-
quain Phalari tyranno similis diceretur. Sed istum, ditni, vel me semper audire voluisset, et Marfratim
cujus commeraoratio parum suavis est, transeajnus, roagis (juarti iUiini, t|uem noiiiinare nolp, fuissel
el ad .Mariinumnoslrum, Galle, redeamus. imitatus : numquim a me tam crudeliler disparaius,
XVII. TUJIIego, cum jam adesse vesperam occi- ignoii ptilveris syrte legereiur, nntifragi sorie prae-
duo sole sentirem, Dies, inquam, abiil, Poslumia- donis passus in merlioraari roortem, et vix in ex-
ne: surgendum esl: simul lani smdiosis audit^ribus iremo naclus liltore sepulturam. Videanl boc opus
casiiadebeittr. DeMartino autem exspectare non de- D suum, quicumque ex illius abscessu niilii nocere
bes, ul ulla sit meta referendi: latius ille diffundi- volueriint: videanl gloriam suaiii, et vel niinc ad-
lur, quam ut ullo valeat sermone concludi. Isia in- versuin me grassari desinant vindicati. Ilaec cum
terim de illo viro porlabis Orienti, et dum recurris, maxime flebili voce gemereraits, ooinium lacrymis
diversasque regiones , loca , porius , insulas urbes- per nostra lamenta commotis, cum magna quidem
que pra'terlegis, Marlini nomen et gloriam sparge Marlini admiralione, sed non minore ex uostris fle-
per populos. Impriinis mementonon praeterire Cam- libns dolore, discessum est.
223 APPENDIX AD OPERA SULPICII SEVERI. 224

APPENDIX

AD

SULPICII SEVERI

OPERUM EDITIONEM VERONENSEM,


QUA CONTINENTUR

EPISTOLiE VII

ANTEAEVULGAT/E.

EPISTOLA PRIMA. A cultor accipiat. Alioquin nec parlem consequilur, si


ADCLAUDJAM SOROREH SUAM. ex parte cessaverit. Nam sicut a peccato ad jtisliliam
De ullimo judicio. fugiendum est, ila et qtii jusliliam ftterit ingressus,
ne peccato pateat praecavenduni. Scriplum enim est
I. Lectis epistolis tuis , mullo modo perinotum af- justo (Ezech. xvin, 24, 26), in qua die exerraverit,
Tectum lacrymis tenere non polui. Nam et gaudio fle- justitiam non profuluram. In hoc igilur consislen-
bam quod te secundum Domini Dei nostri praecepia dum esl, in hoc laborandum, ne qui peccnta evasi-
vivere ex sermone ipso lillerarum tuarum potcram mus, praemia parata perdamus. Stat enim ndversus
agnoscere, et pro desiderio tui non poleram non nos paraius inimicus, ut ntidalum fidci umbone mox
dolere, quod a per summam a te injuriam alienabar, feriat. Non abjiciendus est itaque clypeus, ne Iatus
si litleras non misisses. Tali ergo sorore non frue- pateat. Non remiitendus est gladius, ne hostis inci-
rer? Testor autem saltitein tuam , persaepe ad vos piat non timere. Porro cnm armaturo videril, abi-
venire volui, scd usque adhuc inipediliis sum, ob- bit. Nec ignorainns durum esse ac diificile adversus
sistente eo qui consuevit obsistere. Nam et festina- carnem et sa>culumquotidie dimicare. Sed si aeter-
bam desiderio meo in tuo aspectu satisfacere; et nilatem cogiles, si coelorum regna consideres, quae
opus Domininostri inter nos obiter videbamiir aclu- B uiit|iie nobis Dominus licet peccntoribiis praesliire di-
ri, ciiin aller nltertini cousolando , calcata a nobis gnabiiur, qunelandem condigna passio est qiia lanla
mole sscculi, viveremus. Sed jam veniendi diem nierenmur ? Luctamen autem in hoc roundo parvi
tempusque non stattio, quia quotiesciimque sialui, leinporis est. Nam etsi mors non succedat, senecla
implere non potui.Dominiopperiarvoltiniatem; spe- succcdet. Labiinlur anni, lltiunt tempora , et, ut
roque qtiod meis volis el oralionibus luis de nostra spero, DominusJesus iamr|uarn desitleralos sibi ce-
nos fructum capere faciat b perseverantia. leriler vocabit.
II. Caeieruni qttod a me in omnibus epistolis quas III. 0 quam felix ille noster excessus, cnra c a labe
ad le miseram vilae ac lidei tuae praecepta deside- peccati raelioris vilae conversatione purgatos sede
rans, jam per assiduitatem scriptorttm meorutn sua uos Cbristus excipiet! Occnrrent niarlyres et
verba consumpsi, niliil novum tibi reseribere modo prophetoe, d langentur apostoli, gautlebunl angeli,
possuni quod ante non scrijiserira. Et sane propitio laetabuntiir archangeli, victusque Sa(anas cruento li-
Deo jam non indiges admoneri, quae fidem inler cet ore pallebii; quippe qui eiiam nostra, quoe sibi
principia consuinmans, devotara in Christo exhibes in nobis praeparaverat, peccata perdideril. Videbit
cliarilaiem. Unuro tamen moneo, ne transcursa re- gloriaiit concessarn per veniam, merita honorata per
e
petas, ne conteinpta desideres; ne maiiurn aratro G gloriatn. Nos tritimphabimus lioste supemlo, ubi
inserens (Luc. ix, 62), retrorsum conversa respicias. tunc mundi isiius sapiente» ridebuntur; ubi avarus,
Quo ulique in le redeunte vitio, ordinem sutim ne- ubi adulter, ubi impius, ulii ebriosus, ubi maledicus
cessc est sulcus amittat, nec sane mercedem suam recogtioscentur. Quid miseri pro sua defensione dic-

a Per sttmmama te injuriam. Fortasse Severus vo- " A labe peccali purgalos. His nfflniasunl qure
culas a te postposneral voci injuriam. Vix enira fe- habel Severus de VitaB. Martmi cap. \7>:Anliqua de-
runt aures ejnsmodi metatlies'ii. CLER. licta meliorisvitmconversalioneptirguri. H. DEPRATO.
b Perseeeranlia. Leg. prmsentia. RALUZ. — Paulo> d Tangentur. 'A7r6y.otvou , Iseti.iaaflicieniur.
nhte rescripsi cum Bnluzio opperiar j pro qno Cleri- " fJbi tunr. Clerici cditio mendose, ulri nttnc,
Cti9, opperioe.
225 EPIST. I SULP. SEVERl, AD CLAUDIAMSOROREMSUAM. 226
luri sunt! Nescivimuste, Doroine, te in mundo esse A dixi : Desideriumpeccatorum peribit (Ps. cxi, 10),
lion vidimus. Prophetas 11011 misisli, legem sseculo ul isti le agnoscerent et peccare desinereni. Ego
non dedisii. Palriarchas non vidimus, sanctorumnon cum regia prauditusessem potesiate, cilicio super-
legimus exempla. Christus tuus in terra non fuit, j'ecto, pulvere subjecio, depositis insiguibus magni-
Petrus tacuil, Paulus noluil pracdicare, Evangelisla ficentiaemeae procubui vestimentis, utistis mansue-
non doctiit, roarlyres non fuerunt quoruni exempla tudinis atque humilitatis darelur exemplura. Ego
sequeremur. Fuiurum judicium tuum nemo pi'ae- iniraicis meis, qui interlicere me cupierunt, peperci,
dixit, vestire pauperem nemo mandavit, a prohibere ui niisericordiam nieam istis probarem imitandam.
libidinem nemo praecepit, repugnari avaritiae nemo Post bunc Isaias dignus Dei spirilu non tacebil: Ego,
persuasit. lnscientia lapsi sumus, quse fecimusne- Domine, le per os roeum loquenie, praemonui: Vw
scientes. his qui jungunt domumad domum(lsa. v,8), ul mo-
IV. His e contrario ex illo sanctorum choro vel duin d cupiditali iniponerem. Ego iram luam pec-
primus juslus Noe proclamabit : Ego, Doroine, et c.iniibus venisse lestatus sum, ut istos a malefactis
superventiiriiin propter peccata hoininum diluvium suis, si noii spes praemiorum,sallem suppliciorum
praedicnvi,et post diluvium exeinplura de roe prre- formido cohiberet.
buibonis, ut malis pereitniibus non perirenl, utisli B J VI. Posl hos aliosque conipltires qui doctrinaeno-
recognoscereiit et qme esset innocentibus salus, bis oflicia praestiterunt, ipse Dei Filius haecloque-
et quae.pcena peccantibtis. Post hunc, Abrabam fi- lur:Egocerte excelsa sede subliniis, cceluropalma,
delis obsislel: Ego, inquit, Domine, fidem qua hu- terran; pugillo conlineiis (Isa. XL, 12), intra extra-
manum in te crederet genus, media fere mundi illius que diffusus, cunctoruro qure gignuntur interior, at-
seiate fundavi. Ego pater geutium, cujus exempla que ouinibus quacmoventur exterior, iniesiimabilis
sequereulur, elecius sum. Ego Isanc adhuc parvu- natursc poteslate infinilus, invisibilis aspeclu, in-
lum uon dubilavi, Doniine, offerre libi pro viciima, coraprebensibilis allactu,ut inter vos adedomandam
.ut isti recogiioscerent nihil non Domino prrestari duritiam cordis vestri et perfidiam doctrinis salula-
debere, cumme ipsum ne filio quidem unico inlelli- ribus molliendam veslrum minimus exislerem, na-
gerent pepercisse. Ego terram meam el cognationem sci came dignalus sum, depositaque Dei gloria, ba-
meam te jubente deserui, ut istisquoque esset exem- bilum formseservilisassumpsi, ut commutiicatavo-
pluin nequitias mundi et sreculi peccata deserere. biscutn jnfirmitale corporea, rursum in consortium
Ego, Domine, te licet corpnre, sub imagine primus gloriae meaeper obedientiampraecepiisalutaris adhi-
agnovi, nec dubilavicredere quem videbam, licelin berem. iEgris infirmisque omnibus saniiatem, au-
alia mihi substantia videreris, ul isli inteliigerent C dilum surdis, visum caecis, vocem rouiis, clau-
!ion secundum carnem, sed secuiidum'spiritumjudi- dis pedum officia resliiui, ut vos signis coeles-
care. Huic Moysesbealus obsecundabit : Ego le- libus e permoverem, quo facilius in me alque in
gem, Domine, istis omnibus le jubente tradidi,ut his quaepraedicaveram credereiis. Ego vobis ccelo-
quos libera fides non tenebat, lex