Vous êtes sur la page 1sur 803

Jérôme (saint ; 0345?-0420). Sancti Eusebii Hieronymi,... Opera omnia, post monachorum ordinis S. Benedicti e congregatione S.

Mauri, sed potissimum Joannis Martianaei hujus


Vallarsii et Maffaei,... Editio Parisiorum novissima... accurante et ad ultim.... 1845.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGIiE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTOMMQUE

ECCIESIASTICORUM

QUI AB MVO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTII III TEMPO

FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUJE -1 1
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER DUODEC A^
PRIORA ECCLESLE SJECULA , <<"/j£jg
JUXTA EDITIONESACCURATISSIMAS, INTERSECUMQUE NONNULLISCODICIBUSMANUSCRIPTISCOLLATAS, PERQUAM
DILIGENTER CASTIGATA;
COMMENTARIIS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUSCONTINENTERILLUSTRATA ;
OMNIBUS OPERIBUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QBMTRIBUS NOVISSIMIS S&CULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA,
INDICIBUSPARTICULARIBUS ANALYTICIS,SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORESADCUJUS MOMENTI
\ SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;
CAI-ITULIS
INTRA IPSUMTEXTUM RITEDISPOSITIS,NECNON ETTITULISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEMSUPERIOIKM
DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM ADORNjVTA
SIGNIFICANTIBUS, ;
OPERIBUSCUMDUBIIS TUMAPOCRVPHIS, ALIQUA VEROAUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS,AMPLIFICATA;
DUOBUSINDICIBUSGRNERALIBUS LOCUPLETATA : ALTEROSCILICET RERUM,QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET TIIEMA SCRIPSERITUNOINTUITU CONSPICIATUR; ALTERO
SCRIPTURiE SACRJE, EXQUOLECTORI COMPERIRESIT OBVIUM QUINAM PATRES ETIN
QUIBUS OPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBRORUMSCRIPTUR* S~~ ft
TEXTUSCOMMENTATI SIHT. '/I if/'
/—"*
F.DITIO
ACCURATlSSIMAjC.BTERISQUE OMNIBUSFACILE ANTEPONENDA, SIPERPENDANTUR : CHARACTERUM NITH)#A6rT3N
CnARTJSQUALITAS, 1NTKGRITAS TEXTUS, P ERFECTIO CORUECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARUSTAsf -—
TOMNUMERUS, FOUMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUEINTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTtR C°
SIMILIS,PRETHEXIGUITAS, ISTACOLLECTIO, UNA,METHODICA ET CHRONOLOGICA.I 1
C™ ^
PR^SF.RTIMQUE
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HICILLICSPARSORUM , PRIMUM\ H"*V C~
AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EXOPERIBUS AD OMNES /ETATES, LOCOS, LINGUAS \ f* \
FOUMASQUE PERTINENTIBUS, C0A3UNAT0RUM. "
\v-^\
SERIES PRIMA, \f\} V
IN QUA PRODEUNTPATRES,DOCTORESSCRIPTORESQUE ECCLESI^ELATINJE \
A TERTULLIANO AD GREGORIUM MAGNUM. \#
ACCURANTE J.-P- MIGNE, <$ttr$ttUnt <&0mpttt0X\m IN SINGULOS SCIENTLU
ECCLESIASTICiE RAMOS EDITORE.

PATROLOGLE TOMUS XXIII.

S. HIERONYMI TOMI SECDNDOSET TERTIUS.

PARISIIS, EXCUDEBAT VRAYET,


JK VJA DICTA D'AMB01SE, PRES LA BARRIERE D'ENFEK,
ou PETIT-MONTROUGE.

1845.
S. EUSEBII

HIERONYMI
STRIDONENSIS PRESBYTERI

OPERA OMNIA

ORDINISS. BENEDICTIE CONGREGATIONE


POST MONACHORUM S. MAURI

SED POTISSIMUMJOANNIS JMdAiJK. &. MjBLjDt JtUMi HUJUS ORDINISRECENSIONRM,


DENUOAD MANUSCRIPTOS ROMANOS,AMBROSIANOS, VERONENSES ET MULTOSALIOS,
NEC NONAD OMNESEDITIONESGALLICANAS ET EXTERASCiSTIGATA,
PLURIMISANTEAOMNINOINEDITIS MONUMENTIS,
ALIISQUES. DOCTORISLUCUBRATIONIBUSSEORSIMTANTUMVULGATISAUCTA,
CORRECTIONIBUS
INNUMERISNOTIS, OBSERVATIONIBUS, ILLUSTRATA,
STUDIO ET LABORE

VALLARSII ET MAFFJEII
VERON./E PRESBYTERORUM,
OPERAM NAVANTIBUS ALIIS IN EADEM CIVITATEjLITTERATIS VIRIS.
EDITIO PARISIORUM NOVISSIMA
EX SECUNDAAB IPSIS VERONENSIBUS
EDITORIBUSCURIS POSTERIORIBUSITA RECOGNITA,

ATQDE EX REGENTIlJS DfiTEGTIS SIC DITATA


UT PRJESENSEDITIO, AMPLITUDINESOLA, CSTERIS OMISSISEMENDATIONIBUS,
PR.ECEDENTESOMNESEDITIONES,ETIAM BENEDICTINAS,

tertia seu triente materialiter superet,


parte

ACCURANTEET AD ULTIMUMRECOGNOSCENTE J. P, MIGNE, CURSUUM COMPIE-


TORUM IN SiNGULOSSCIENTIJE ECCLE)IASTIC;E RAMOSEDITORE.

TOMI SECUNDUS ET TERTIUS.

PARISIIS, EXCUDEBAT VRAYETf,


IN VIA DICTA D'AMBOISE, PRES LA BARRIERE D'ENFER ,
ou PETIT-MONTROUGE.
1845.
ELENCHUS OPEMJM

QUM IN HOC VOLUMINE CONTIWEWTUR.

S. HIERONYMI OPERUM TOMUS II.

Vilffi S. Pauli, S. Hilarionis el Malchi, monachorum. col. 13


Regulse S. Pachomii translatio Lalina. 61
SS. Pachomjj et Thfipdpri epislolfe et verba mygUfta. 87
Interpretatip Ijbri Pigymj de Spirjtij sanetp. 101
*
Dialogus conjra Lucj/erianos, -135-[^
Lsber de perpetua Yjrgjjjijate B, Marise. 183
Libri duo adyersus Jpyinjanum. 211
Liber contra Vjgilanliun?, . 337
Liber conlra Joannem Hierosolymitanum. 355
Apologia adversus libros Rufini. 397
Dialogus adversus Pelagianos. 495
Theodori Mopsuesieni fragmenta. 589
Liber de Viris illlustribus. 602
De Vilis aposlolorum. 719
Epistola ad Desiderium. 723

S. HIERONYMI OPERUM TOMUS III.

Liber do Nominibus Hebraicis. 771


Liber Hcbraiearum Queestionum in Genesim. 935
Commenlarius in Ecclesiasten. 1009
JnierpretftHo Homiliarjjm duaruin OrigenijS in fianjjicym,. lijrT
Graca fragmenta libri Nominum Hebraicorum. 1145
Liber Nominum GrEecorum ex Actis. 1297
De Benedictionibus Jacob patriarchse. 1307
De decem Tenlationibus populi Israelin deserto. 1319
Commenlarius in Canlicum Deborse. 1321
Quffistiones Hebraica? in libros Regum et Paralipomenon. 1329
Exposilio interlinearis in librum Job. 1401
Commmenlarii in S. Hierpnymi librps, AUcJPffBMguFtjanfBQ, 1479

Col, 87 , init. : Theodorici; leg. Theodori.


Col. 1138, lin. 12 (ascendendo) : ohwtwv; lege ohia9av
Col. giaec. 1155, numeros ad noias revocantes lege iioe ordine : 1, 2, 5, 4, pro vi, 2, 2, 3 ;
eosdetn eodefi) ordine lege in notis, pro : 1 , 2, 3, 5.
Col. 1507 media : OPUSCULUfl; fcge.' OPUBCULOM.

MIGNJjJsuccursaliste, a Montrouge,de VBATET


DESURCT,
iroprimeurg Paris.
PRJEFATIO.

Quamquam prsefixae singulis hujusCe tomi secundi libris admonitiones, prjefandi onera
maxima me ex parle levent, qusedam nihilominus esse video, de quibus lectorem in ipso
statim aditu prsemonitum fuisse non pigeat. Ac primum instituti mei ratio reddenda est.quod
Hieronymi Opuscula, qu»cumque huc illuc dispertiebantur, et sive in Epistolarum serie
peregrinas sedes incolebant, sive aliorum auctorum scriptionibus intermixta, nondum illi,
cujus partes sunt, Hieronymiano corpori accesserant, ita in unum volumen conjecerim, ut
iste Terme novus, justseque molis tomus exsurgeret. Ego vero istud, ut meae editioni pretium
conciliarem ac dignitatem, cum primis proposui mihi, ut singula quam rectissimo poterant
ordine digererentur; hocque prsecipuum existimavi, ad quod respiciendum iis sit, qui studio-
rum suorum ex Sanclorum Patrum Jectione sibi prsesidia expetunt. Quare si illas elucu-
brationes, quarum nec dictati prolixitas tanta, ul seorsum recenseri queant, nec ea est
scriptionis indoles ac natura, atque in illis disserendi modus, ut aliis diversi argumenti, at-
que ingenii libris patiantur permisceri, in unum collectas nativis veluti sedibus postliminii
jure restituisscm, nova rerumalque ordinis accessione maximam illis comparatum iri lau-
dem ac lucem sum arbitratus. Scilicet editionum, quse hactenus adornalse sunt, qureque
Epistolis libellos istos continuo miscent, vix erat ferenda perturbatio. Erasmus, eumque
secutus Victorius, quibus materiarum ordo cordi erat, nonnullos inaltera classe, sive lomo,
arrepta identidem ex Epistolis occasione collocant, quod e>eyx™xK XCM «7rtAoysra«eontinerenf
sive quse pertinent ad diversas hsereses, et maledicorum calumnias : alios ad prioris tomi
calcem recensent, ipso inlerdum proposito et argumenti dissimilitudinereluctante. Nuperus
vero Edilor Benedictinus, quem sibi Epislolarum ordinem chronologicum proposuerat, pas-
sim immanibus ad haec excipienda scripta hiatibus interrupit : in iisautem digerendis nul-
lam lemporum, ad quae referebantur, ralionem habuit, sed fortasse rerum ; unde factum est,
ut dum ulrique semilse simul insisteret, ab ulraque Sffipius aberraret, pertnrbaloque mate-
riarum una atque temporis ordine, leclorem transversum raperet. Erunl argumento, ne in
hacego censura diulius verser, quas obtinenl sedes in ea recensione duo tantum libri, quo-
rum unus (VitaS. Pauli Ercmitse) aelate reiiquas onines S. Docloris elucubrationes superat :
aller (Dialogus contra Pelagianos) cseieris ferme omnibus poolerior est. Ille autem EpisloHs
ad M.ircellam et Paulam scriptis deccnnio post subditur, ipsa argumentorum serie immane
quantum abludente : hic vero, qui ad annum perlinet quadringentesimum decimum quin-
luni, Epislolis aliis prseponitur ab anno trigenlesimo octogesimo sexto exaratis. Nempe ila
comparalum est a natura, ut nulia sit dissimilium societas rerum, quas si adunam pnriter
referri seriem ingratis compellas, ejusmodi cavere perlurbationom haud possis. Si ad quem
Epislolas exegcris temporurn ordinem, Traciatus una exigas, deformi Irajeetione peccan-
dum sit, alque unius causse monimenla huc illucque discerpenda; si materiarum malis
vesligiisinhsererc, chronologiseregulas, quseEpistoIarum est propemodum anim;i,pervertere
necesse habeas. Neque eo infkias, tria esse aut qualuor opuscula, quibus lolidem Epistolae
lucem afferrenl argumenti proximitale : satius dico esse, lectorem de illis admonere, quam
suis sedibus per vim avulsas in alienum solum transferre, el lucis muluandae oblenlu, moi ae
et iuipedimcnto legentibus esse. Ad hunc certe modum et accuratiores aliorum veterum
Palrum ediliones adornaise sunt, in quibus ila suus cuique scriplionum generi locus tri-
builur, ut neque epistolaris sermo plantis disserUilionibus et libris, nequc in Commenla-
riis, et Homiliis, et si qua sunl alia disparibus auspiciis nala permisceanlur. Quod ul ego
meliori adhucjure in Hieronymo exornando pijestarem, duse pra3lerea causse impulerunt.
AUera quod nonnulla ejus opuscula, quae vel in aliis tomis vagabanlur, ut Didynii liber de
Spirilu sanclo ex Greeco Laline redditus, vel nondum Hieronymianis accesserant; qualis
e»t S. Pachomii Regula ilem Laliue conversa ex Grseco, ut nunc alia praeteream, huc adscisci
PATROL. XXIII. 1
II PRJCFATIO. 12
operes pretiam erat, ex eaque scriplorum accessione collectioin peculiaris tomi molem ac-
creverat. Altera, quod uno excepto libro deSeriptoribusEeclesiasticis, reliquorum omnium
farraginem satis venuste non ad reruna modo, sed ad lemporum quoque ordinem digerere
inpromptu erat. Nimirum universa istheecopusculain duas veluti classes tribuuntur suapte
natura : vel enim Ascetica sunt, et de^motrtfcnWuW Vills ac Regulis tractant, vel, queema-
jorem paftem oblinent, Polemica, ut vulgari jam nomine audiunt, et contra variarum hee-
fese«n conditores scribunlur. Hac materiarum partilione conslituta, sibi singula tam apte
pef suairi qtfa^que ffitatem succedent, uf queni nascendd sortita sunt locum, in ipsa recen-
sidrte pefpetuo teneant.
! Si e sententia successerit, Berie positam operam studiosi sponte affirmabunt; jam quo id
pacio perfecerim, paucis indico. Priofem Iocum Ascelicis libris dedi, luni ob argumenli prffi-:
istaritiamacdignifatem, tum ea etiam de causa, quod a S. Pauli primi Ereniilffl Fitoinchoen-
tur, quffi feliquas omnes Hieronymianas elucubrationes, ipso Auctore teste, temporis suf-
ffeYgio antevertit. Subsequuntur Malchi et Hilarionis duee aliee; tum S. Pachomii Regulah
e^risque Epistolce, et Vertia Mystica, quee S. Doctor Laline refudit ex Grajca interprelalione,
riunc primum ejus operum Collectioni accedunt, et priorem hanc parteni expleril. tJnum
naDeoquod adhuc de illis preemdrieam, eenigmaticas nempe loquendi formulas, ubi classes
itondchoruni designaritur per litferas Greeci alphabeti, queeque myslica verba inscribunlur,
a; Kircherio in Prodromi et Lexici Copli Supplemenlo curiosius explicari, quod ejus inter-
pretationis homd cupidus consulal. Exinde altefius generis .seripta incipiuntj quee conlra
heereticos, sive heerelicorum patronos acriori stylo exaranlur, et quanta fueritin ipso con-
tfa Fidei hostes certamine S>. Doctoris virtus^quaB intra cellulee parietes lantum docendo
excelluit, luculentissimo exemplo sunt. Primus occurrit Didymi liber de Spiritu sancto ab
iipso Latine explicatus e Grsecoj atque ille quidem singularis una et continua serie, non ut
liactenus obtinuerat stulta quadam mpvtpyfe. in. tres distributus. Scribitur conlra nonnullo-
rum commenta circa Spiritum Sanctum,.quee nequein. Scripturis lecta, ncque a quoquam Ec-:
clesiasticorum veterum fuerant usurpala; atque hancr, nc-n Didymo quidem seribendi, sed
Hieronymo causam exstltisse interpretandi, docli quidam viri autumant. Sequitur Lucifei-
riani et Orthodoxi AUercatio,, quae et superiori libro de temporu-m amussim praeponi de-
tuerat, nisi tunc illa magis arrisisset ratio, quee ab Aucloris,, quam quee ex interpretis
jetale ducitur. Hanc excipiunt liber conlra Helvidium de virginitate Marise perpetua : et
duo contra jovinianum, quo.. de homine. cum multa preefatus fuerim, unum hoc preeterea
suppetit annotandum : legem conlra eum ialam Honorio, ix. et Theodosia v AA. coss.,
sive anno 412, qua3 et in Hieionymianis aliquot mss. iu calce ej.us operis invenilur, et ia
Theodosiano cod. tiiul. 5 deHajreticis leg. 53, a cl. Gothofredo recenselur, suspicatus sum
aut supposititiam esse, aut quod verisimilius etiamnumputo, in haerelici contra quem irro-
gatuf, nomine depravatam, falso Jovinianum preeferre. Argumentis ibi ex Hieronymo ad-
ductis testimonium hocce alterum adde ex Gennadio, cap. 75 in Paulo, ubi Joviniani hmre-
fici.meminit, voluptatum ac libidinis prwdicatoris^ cuiin tantum continentis vitce el castce
instilutio contraria fuit, ut inter luxuriosas.epulm animam eructaret. Ex hoc rursum con«
stab.it, haereticum non in.Dalmaliffi insula exsiliis clara, ut Lex jubel, plumbatis ceesuni
eerumnosam vitam (raxisse, sed confertam voluptatum omnium varietate mediis in deliciis
animam evomuisse cum crapula.. Jam vero succedunt conlm Vigilantium libellus pro San-
ctorum cullu ac rel-iquiis, atque alius fusiori calamo exaratus conira Joannem Jerosolymi-
ianum, Origenianee factionis primipilum. Alque hunc quoque librum illi preeferre videatur
eetalis, quam egomet assero, prasrogativa; sed quando varias hac de re senlentias ferunt
erudili, ipse autemliber nec ad finem usque perduclus ab AuGlore est, nec nisi multo post
ad vulgi manus devenil, ut eliam Rufinum qua3rente.ni in. scirpo nodum latuerit; in quam
qnisque malit opinionem concedere, integrum hoc ipso ordinc reservavL Subnecto Apolo-
geticos tres libros contra Rufinum, quibus ipsiusmet Aquileiensis presbyleri adAnastasium
papam.Apologiam, atque hujus ad.Joa.nnem JerosolymitanumdeUnCmo epistolam subjungo:
q;uee duo praaclarissima monimenta, tametsi Hieronymianis prpbe intelHgendiS' necessaria
iis antea non accensebantur. Subsequufttur InvectivarumRufinL contra Hiemnymum libri,
de quorum numero prseconcepta doctorum hominum opinio, seu vcrkis hallucinalio, hic
'
\% • . -" IN SEQUENTES VITAS ADMONITtO. 14
demum est sustollenda. Receplum eniin est vulgo, tres, rion duos tantum qui superant,
scriptos ab illo fuisse, e quibus tertibs ternporum injuria interciderit. Nempe toiidem libris
respohdet Hieronymus : testaturque ipsii siib inilium Apologetici num. 2 sarie liiculenter de
adversario sud TRES contra se libros vehUsiaie Atlica texuisse. Ita quidem prffiferrint excusa
exempiaria, a quibus absque mss. suffragid rie latum quidem unguem discessimus. Verum
aut diios feponendum ibi, aut numerum periilus expungendum arbitror; certe non plures
quam duos ab Aquileiensi presbytero exaratos contendo. Palmare argumentum duco ex
Epilogo, quo ipse Auclor et suum opus concludit, et per singula capita recenset in fine ea,
quw sparsim pro sua purgalione responderat[; quem lustrare oculis satis sit ad finem posle-
rioris libri num. 41 et seqq. ut nihil amplius dubiles; lotius bperis Invectivarum eam esse
summani, nuliumque adeo libfum prasterea esse poluisse, cujus integra Capita ad «vKj;s?K>ai«o-tt
non revdcarit. Series quoque Hierdnymianffi velilatidhis, preeseflim vefd postfeiiise, quam
acceplis Rufihi libris feposuit, noh riisi duos illos confutat : tertium quem soiriniattt,
ornnino ignofat. Deriique duos tahtummddo Geribadius novit cap. 17, cujus teslimonium
iiac in fe sunima3 ddcd adctoritatis, qiiOd riulli magis Rufini glpria cordi fuerit, aut lucu-
firaliOnes perspeciee. Obtrectatori, inquit, opusculorumsuorum (scilicet Hieronymo) respon-
dil (Rufinus) DUOBUSvoluminibus, arguens.et convincens, se Dei intuitu, et Ecclesiw ulililale,
auxiUante Domino, ingenium agitasse, illum vero wmulationis stimulo incitatum ad oblo~
quendum slylum verlisse. Sed heec obiler, et in mei quoque graliam dicta sint, qui ex prse-
concepla sentenlia in Admonitione tres vidcor annumerasse. Hos pone sequunluf Dialogo-
rum contra Pelagianos tres libri, sive ut niss. rionnulli preeferurit, partes, quibus isiheec
Polemicarum scriplionum series finitur. Porro librum de Scriptoribus .E Cclesidsiicis demum
ariiiecTo, quem sefius ea potissiinum de causa distuli, quod ad neutrairi classetri commode
fefefri ex argiitiieriti hatura possel. Ad hasc cuiri Gennadii catalogum Viroruui Illustrium,
qiios B.Hieronymum sequens commemorai, subjungere necesse essel. ad antiquiorum edi-
tionum et mss. codicum exemplar, ne alieno scripto series Hieronymianorum invenuste in-
terciperetur, perquara ille commodeadfiuemtomi dilatusest,hic Appendicislocosubjunctus.
Ceeterum ne ex eo, quem obtinet loco, recentior forte putaretur, de ejus eetale prasmoneo, et
superioribus quoque singulis libris eamdem operam in propria cujusque epocha ihveSli-
ganda, aliisque preenolandis febus impendo.
Reliquumunumestj ut cujuS rei gratia hunc ego laborem suiri aggfessus, Hdsce Hiefonymi
fetus noclurna diurnaque manu verses. Cum enim sint sane omnia, qute ab illo Ecclesia-
ruiiiMagislro posteris relicta sunt lilterafiiiii mdhimenla utilia cum pfimis, alque iliuslria,
hiibi quidem multo praBstantissinia, multoque uberrima istheec exislimanlur, quae aller hic
toirius complecliiuf, cujus partes omnes ejusmodi sunt, ut vel ad rectas Fidei depositum
custodieridrim contra heereticorum venenata dogmala, vires atque arma suppeditent, vel ad
rectam vivendi rationem sapienter instiluendam maximo adjumenlo sint: denique generosis
ac bene nalis ingeniis eruditionis ac scientia3 plurimum conferanl.

1N SEQUENTES TRES VITAS

PAULt, HiLARioilS, ET MALC3HI,


ADMONITIO.

Trium maxinie insignium monachornro, Pauli, Hilarionis, etMalchi, Vitas tribus hisce libellis Hieronymus
narrut: qui lotidem epistolis, quas in priori toTiiosuis locis exhibemus, irium sanctitatis laude prsestaniium
feminurum, Fabiolse, Pauloo, ac Marcell*, viriuics ad Vilarum prope inslar celebravit. Nec alioe prseierea
sunt, quas S. Doctor ehicubrarit, Vilce sanciorum Pairum, lametsi longe plures, casque prasenim,
quas Eribertus Rosweidus recensuil secundo libro, ilii adjudicen! antiqui Scriptores «liquot, quoruni
lesiimonia sequioris cevi eruditis imposueruni. Gelasius, seu quisquis ille est velus Auclor Decreii de
muhenlicis libris, cap. 4, Vilas, inquit, Palrum Pauli, Anlonii, IJilarionis, el omnium Eremitarum,
quas lamen vir B. Hieronymus descripsit, cum omni honore suscipimus. Verum Antonii Vitam ab Allia*
iS IN SEQUENTES VITAS ADMONITIO. *6
riasio Grsece descriplam, ab Evagrio Antioclieno Laline fuisse reddilam, comperlum est. Tanto post
Graiianus Decret. p. n, caus. 27, Ut, inquit, re[ert B. Hieronymus, Macarhts prmcipuus inter Christi
Eremitas, celebrato nuptiarum conviviocum vesperellialamum esset ingressurus, ex Urbe egrediens, transmarina
peliit, et ercmi soliludinem sibi elegit. Hsec vero minime omnium Hieronymus, sed germani ejus Vitce
auctores Theophilus, Sergius et Hyginus tradunt. Prseiereo quse ex supposititiis scriptionibus Hieronymianis
proferunttir ejusmodi lestimonia, et quoe nonnulli ex Cassiodori Divinar. Lection. cap. 52, et ex Cassiani
Praef.itione ad libros Inslituiionum nimis subiiliter colligunt. Sane occurruni velustissimi mss. libri, qui pro
hisce, et plerisque aliis Vitis fidejubeani. Duos cjusmodi Vaticauos olim Regimv Suecorum ipsi evolvimus,
e Coisliniiinis multos haberi lestis esi cl. Mnntfauconius.Meniiri aulem illos vel Iioc uno paiet indicio, quod
Vitse illse nibil ab iis, quse sub Palladii noroine circumferuniur, diversa; sint. Unus Colberiinus, teste
Cangio, post Lausiacam hisioriam hsec subdit: 'ETI/JKlo-ropiaek TOU?/3£OUJ- TWV«yiwv TYKAtyu:rTou(stipp.
xuripav) o-vyypayuo-aizapa. 'l£|0«vufioufiova^ouxat izpzo-SvzipovTOOix Aa\aaTta? : Alia Hisloria de Vilis
Sanclorum Patrum JEgypti abs JHeronymo Dalmala monaclio et presbylero conscripta. Sed verbo lenus
Palladium in ea describi, ex ipso Cangii leslimonio Fabricius notal; nec dubium videlur, Grseculum
quempiam Hieronymi nomen ideo mentitum, quod in illa Colleciione tres quoque istse S. Palris germanse
liisiorise habeanlur. Hoc et Gelasio priinum fraudi ftieril, cum enim abs Hieronymi feiu, Pauli Vila,
Collectio illa jamdiu olim inciperet, ab eo, quem liminaris pagina praeferebal Auctore, lotus liber inscriplus
est. Cseterum et ad declinandam nominum Rufini ac Palladii invidiam, ct ad librariorum compendium
fraudem interdum institutam fuisse rion dubilo.
Tres iiaque isise dumiaxat e S. Doctoris nostri calamo profectsc sunt, qu.is ct eximia sermonis elegantia,
et asceticse viisc prseclarissima exempla commendanu Profecto ex Hieronymianis elucubrationibus nulla
recusa est ssepius, nulla plures invenit edilores, ac magis eruditos. Duse priores el Grsece habcnlur; immo
alleram vixdum ab Auclore vnlgatam, Sophronius in Gra>cumvertit: tameisi quae nunc superest, et cujus
inilium est : 'Ev IIa),ato-Tivj!
TZO\I;lortv oux EWTOV3 izivtEX«ITeo-o-apaxovTa o-raSiov;uTzixovaaTa?rif, Simeon1
Metaphrastse docti viri malint adscribere. Latine aulem eas, procier Hieronymianorum operum editores,
Surius ac Lipomannus recensent: expoliunt donuo atque illusirant doclissimis annotaiionibus Rosweidus,
Bollandus, quique magnum illnd incepium persequuniur. Parum diligeniisc noslrse reliquum fuisse videatur;
mhilominus quod nostrarum partium fuit, ne frustra operam locaremus, sicubi emendari, ornarique
potueriint uberius, contendimus. Prscsto Tuerunt quatuor Vaticani olim Reginsc Suecorum aniiqui mss.
codices, .prsenolati numeris 432, 500, 589, 797. Unus quoque e noslris, quos privatim domi asservamus :
non ille quidem remotissimse vetusiaiis, sed probae notse. Laudanrius vero est prse caHeris unns amplissimi
Veronens. Capituli qui omnes ad hanc usque diem cognitos f;ieile super.it. Scriptus nempe est anno
quingentesimo decimo seplimo ab Ursicino, nescio quo, noslrse liujus Ecclesise Leclore, quod ipse his
vcrbis paulo licet vitiosis ob eorum temporum pronuntialionem profllelur. PER. SCRIBTVS. CODIX
IIEC SUB DIE KAL. AVG. AGAPITO VCC INDI. DECIMA PER VRSICINVM. LECT. ECCLESLE
VERONENSIS(a).
Aniuiin, quo Pauli Vila scripta esi, vix dubiiandum vidctur esse 574 aut sequeniem. Per id certe temporis
ad cognominem Paulum Concordiensem missa esi cum Episl. in noslra recensione 10(6). In Catalogo autem
primum inlcr Hieronymianas scriptiones omnes obtinel locum. Duas reliquas anno ascribimus 390 eodem
ducli argumenlo, serie scilicet, qua in Catalogo recensentur, post inlerpretalionem Homiliarum Origen. in
Lucam, quam superiori 389 assignamus.

(a) Hunc omnium antiquissimum prsestanlissimumque cod. mss. bomo non ille quidem illileralus, cujus
nnmini parco, sibi uni sumpsit cum edito confeiendum. Contulit autem nec satis curiose, nec ut propositum
fueral, cum Benedictina editione, sed cum alia quadam Coloniensi quampiie manibus habebai. Hinc far.tum,
iit falso identidem varianles lectiones exscripserit, nosque credulos ei iiimium habuerii. Cui malo in prsesenti
hujns libflli editione singulis quibusqne Incis occurrimus, et medrmur.
(b) In Glironico, ad annum Conslanlii 19, leslalur se exitum Pauli Thebceibrevi libcllo explicaste.
17 S. EUSEBII HIERONYMIVITA S. PAULI PRIMI EREMITJE. 18

S. EUSEBII KSEROHYDII

STRIDONENSIS PRESBYTERI

OPUSCULA

SIVE

DE VARIIS ARGUMENTIS LIBRI.

*
VITA S. PAULI PRIMI EREMITJE.

S. Pauli, a quo primumeremushabitari coepta,vitam, dejecto nonnihilslylo propter simpliciores,enarrat: ostenditqu*


illuin16circiler aiinosnatum, eremum peliisse sub De.cioel Valeriano,ut sseviontemin Chrislianosperseculionem
declinaret, in eaque annis degisse XCVIIImira abslinentia ac sanrtilale, uscmequoa magnoAntoniodivinitusadmo-
nilo, visitatus, diem ullimumoppeiiit. HistoriamcognominiPaulo seni Concordiensiinscribit.

1 b PROLOGUS. jt dam Tbebscum f principem islius rei fuisse, non 3


i. Inter mulios ssepe dubitaium est, a quo potissi- nominis; quam opinionem nos quoque probamus.
nium Monachorum eremus habiiari ccepta sil. Qui- Nonnulli hscc et alia prout volunlas lulit, jactitant:
dam enim altius repelentes, a beato Elia et Joanne subierraneo specu crinitum calcaneo lenus hominem
sumpsere principium : « quorum et Elias plus nobis s fuisse, et multa quGepersequi oliosum est incredi-
videtur fuisse, quam Monachus : et Joannes 2 ante bilia fingenles. Quorum quia impudens mendacium
proplietare coepisse, quam natus sit. Alii auiem, in fuit, ne refellenda quidem sentenlia videtur. Igitur
d quam opinionem vulgus omne consenlit. asserunt quia de Antouio tam Grseco quam Romano stylo di-
Antonium hujus proposiii caput, quod ex parie verum ligenter memorise tradilum est, pauca de Pauli prin-
est: non enim tam ipsc ante ornnes fuit, quam ab eo cipio et fine scribere disposui: niagis quia res omissa
omnium incitata suntstudia. e Amathas vero etMa- erat, quam fretus ingenio. Quomodo auiem in mcdia
carius, discipuli Antonii, e quibus superior magistri setate vixerit, et quas Satanse penulerit insidias,
corpus sepelivit, etiam nunc affirmani, Paulum quem- nulli homiuum compertum habetur.

* Scripia circ. an. 574. i


B Rosweydum, Bollandnm, el Martianscum, printipem
h Prologi distinclionem lianc, quse in editis non istius rei tsmivmnon fuisse nominis (vel sed non nomi-
ltabeiur, snffecimus cx 3 niss. Vatie. olini Reginse nis) quam opinionem, elc. Et, principem jstius fuisse
Suecor. 422, 500 et 589, quibuscum lotam quoque nominis et ordinis, vel islius rei fuisse nominis et or-
historiam couiulimus. Nec diftiiemur tameu, in an- dinis. Ediii pleriqne principem istius rei, quod non
tiquissimo Veronensi nosl.ro,'de quo in prsecedenii tam opinionequam nomine, etc. Senlit vero Hieronyr
proxime Admonilione diximus, ab Ursicino Leciore mus principem quidem ejus insliiuti, sive eremiticse
cxaratoanuo 517, hunc esse dumiaxai libelli litulum, viise iiiissePaulum, non tamenabillo vulgari cceptura
JncipitVita beali Pauli monachi Thebmi, absque ulla nomen eremiiarum. Mibi tamen, si conjeclare li-
prologi inenlionc. ceat, probaretur principem islius non rei fuisse, sed
c Conferqua^ Rosweydus Palnim aique Histoiico- nominis, ut sensus essei, fuisse quidem ante Paulum,
rum congessit testimonia de Elia ct Joamic eremi qni soliiudines incolereni, abeo tamen Eremilarum
cultoribus omniiim primis. Mox idem Rosweydus, nonien primitus auspicari. Exiit dudum, sive anno
aliique pauci ediii libri videiur propheia fuisse, quod 1750, Aigentoraii erudiiissimi Anonymi Responsum
nomen propheta libri alii plerique omnes ei prreser- ad libcllmn De primatu S. Pauli Tliebwi; qui et mul-
tim mss. Uicent. Nos in prseccdenti editione nosira tis hac de re disserii, et veriorem lianc noslram
recle suffecisse videbamur aucioriiaie prseiaudaii co- loci hujus inlerpretationem probat.
dicisVeronen. Sed ab ejus qui codicem lunc sibi Principem istivs rei fuisse, non, etc. Sic legunt
sumpseratcumpdilis coinparandum, incuriadecepii, mss. codices veiustiorcsac meliores. Alii autMii has
nunc de vera codicis leclione certiores glossema il- „ retinent varias lecliones. Codex'Avenionensis, alter
lud cxpungimus. L Toiosanus FF. Prsedicatorum : Principem istius fttisse
d Veranen. ms., in qua opinione omnes consentiunt. nominis ct ordinis. Duo Parisienses: Principem rei
* In Chronico tres niagni Anionii discipulos nu- isiius fuisse nominis et ordinis. Ediii denique ficlam
merat, Sarmatam, Amalham, et Macarium. Aliter hiijusmodi ab Erasmo leciionem exhibent: Princi-
etiam in S. Posthumii Viia, Macarius corpus sepelisse pem isiius rei fuisse; quod non tam nominibus. quatn
magistri
- * dicilur, non Amathas. nt Hier. innuit. opinione nos quoqne comprobamus. MARTUN.
Impnssam lectionem nostri quoque codd. cum s Abest vox (uisse a Veron. ms. ut ex aliquot edi-
vtlustiori «ditiou» as&orunt. Alii auUm mss. panes lis libris.
19 S. EUSEBII HIERONYMI 20
INCIPIT VITA. Adiclu quoque scelus est, manibns attreclare [Al.
: 2. Decius et Valerianus Christianorum perseculo- obtreclarej virilia : ut eorpore in libidinem concita-
res. — a Sub Decio et Valeriano persecuioribus, quo to, se victrix impudica superjacerel. s Quid ageret
tempore Cornelius Roma3, Gyprianus Carihagihe, mjles Glirisii, et quq se verteret, uesciebat. Quem
felici cruore mariyrium pertulerunl, mullas apud tormenta non vicerant, superabat volupias. Tandem
h
iEgyplum et Thebaidem Ecclesias, tempestas sseya ceelitus ipspiratus, praccisam mordicus linguam in
populata est. Voli lunc Christianis erat, pro [Veron. oscnlantis se faciem exspuit; ac siclibidinis sensum
eo] Clirisli nomine gladio perctili [Veron. perpetij. succedens doloris magnitudo superavit [Al. occupa-
Verum hostis callidus tarda ad mortem supplicia vit et prscripuil. Ms. Veron. calcavii].
conquirens animas cupiebat jugulare, non corpora. 4. Pauli doteset eruditio. — Per idem ergo tempus
Et ul ipse, qui ab ipso passus est, Cyprianus ait: quo talia gerebantur apud inleriorem Thebaidam,
* Yolentibus mori, non permitlebatur occidi. Cujus cum sorore jam viro tradita, postmoriem [Ai.morte]
ut crudelitas nolior fiat, duo memojnse catisa exem- anibprum parenluni jn hseredilate Iocupjeti, Paulus
pla « subjicimus. reliciusest annorum circiier l sexdecim, liiteris lam
3. Duo Martyres insignes. — Pcrseverantem jn fide Grsecis quam jEgypliacis apprime [Ms. Ver. adple-
Martyrem, et inter eculeos laminasque victorem, B ne] eruditus, mansueli animi, Deum valdeamans.Et
jussit melle perungi, et sub ardentissiniq sole, reli- cum persecuiiqnis prpcella detonaret, i in villam
gaiis manibus posl lergum a reponi, scilicet ut mu- remotiorem et seereiiorem secessit. Veruni quid
scarum aculeis cederet, qui ignitas sarlagines ante peclora humana non cogil [Ms. Ver. cogis] Auri sa-
superasset. AHumjuvenili ;etaie florentem, in amoe- cra fames (Virgil. JEneid. n)? sororis maritus
nissimos hohulos prsccepit [Al. adduci] abduci. 4 c.epitprodereveile, quem celaredebtierat^Npn illum
Ibique inter lilia pandentia et riibenles rosas, cum uxoris lacrymae, fc ut assolet : non cpminunio
leni juxla murmnre aquarum serperet rivus, et molli sanguinis, non spectans cuncia ex allo Deus, ab
sibilo arborum folia ventus prccstringeret [Al. slrin- scelere revocavit [Ms. Ver. revocaveruiU]. l Ade-
geret], e super exsiruclum pluniis leclum resupinari, rat, instabat, criidelilaie qnasi pietale utebaiur.
et ne se inde ppssel excuterc, f blandis sertorum 5 5. Furtiva monetmqfficina. — Quod ubi pru-
npxibus irreiitum relinqui. Qupeum, recedentibus dfipiissimus adolcseeng inlellqxil, ad moniiuui de-
cunctis, roereirix speciosa yenisset, ccepil delicatis serla confugiens, dum pcrsccniionjs fipem prsesipla?
Blringere cojla [Ai. CQllum]cpmplexibus : et, quod relur [Al. prseslolatur], iieoessiiajejn jndvolunlajem
» Tilijlrjs Veron. ms. nQ,str,p.abest. Tum vitiose, tpiralus ms. Veronen. tacet.
iit nullus' dubilq, duo penes Mnrtian. coilices, sub . 11Impressi morsu, anlinorsibus. Sed qiiam prsetii-
Diocleiiano,el Valeriano'; ricc refert quod subnexam limiis Verbnensis, aiiorumque mss. lectiohcm,
adoleseentis a mereirice lcntati hisloriam sub Dio- probat similis Hieronymi locus epist. 88, sive Tbeo-
cleiianq mjninie fjecuraui.xauc.iqrNicephqrus narret phili Sfnodicn, n, j •'tlnus lingum partem piordicm
lib. vn. -M.pxjjuoyerlia felici.cruore jn dunbus e no- amputdvii.
stfis iiiss.'tlesideianiur. Veron. aliiq. felici cruore 1 Ita posl Marlianoeum mss. omnes, e quibus ve-
Mamncitisuiit. lustior unus, qui penes me esl, superiori sui parte
Sub Decio. Mss. cndices Asen. et Tolos., sub Dio- truncatus. Victorius vero, post Erasm. quindecim
cleliano et Valeriano. Quod propterea annoiamus, tantum enumerat. Nec lameii abs re notal Bollaudus,
auia hisioriam juvenis mox subjeclam, sub Diocle- non dici abs Hieronymo, Paulum simul ac parenti-
liauo gestam refert Nicephorus lib. vh Hist. 13. bus orbatus esi, profugisse, sed postea cum mota
MARTIAN. est perseeulio post Philipporum Imperalorum cse-
b S. Cyprianus epist. 53, maxime cum cupieniibus dem.
mori, non permitiereniur (leg. cum ilier. singulari i Quidam mss., in villa remoliore secrelius habita-
liumero permilterelur) occidi. Seneca Thebaid. Occi- bat, secreiior manebat, alii remotior secreiiorque fuit.
dere est, vetare cupienlem mori. Meliori sensu cauiam fecessionem exhibet imprcssa
c Antea erat subjecimus, repiignanlibits mss. quo- lectio, qua se Paulus subiraxisse, ac Domino reser-
rum ope etiam in sequenli versu, cum esset Perseve- vasse: significalur, ul cum Cypriano loquar. Vide
ranteni igiiur in fide; elc, vocem igitur, qua sensus Terlulliani libruin de Fuga in persecntione.
turbaiur, expunximus. Horum martyrum in Marly- ' Jn villam. In aliis libris mss. in villa secretius ha-
rologio ad 28 Julii esi mentio. ] bilabat, vel, in villa remolior secretiorque (uh.
d Maluinius reciiore sensn ex Veronen. aliisque MARTIAN.
k Duo verba,?/( assolel a cunclisnostrismss. aliis-
optim* notas libris refigere hunc locum, religalis
post tergum manibus reponi pro ligtttis et resnpinari, que libfisabsuni.etexpungi malim. Mox qiiitl:im,Ad
quemadinodum alii habent. luec instabat: quam lectionem eiiam veieres ediii re-
e Alit. super stratum plumis, etc, sed deinde ve- cipiunt immutantque amplius, crudelitas, qum pieta-
teres editores Erasm., Rosweyd. et Viciorius imniu- tem videbatur imitari. S>;d prscferenda iuipress"a,
taht ex conjectura serico pro sertorum. Tum ac lcctu- quam conslai ex Floro lib. m, cap. 5, de Mitliridale
lum et supitiari. Hieroiiyinuiij elegantissime mutuaimn, Aderat, insta-
1 Blandis sertorum. Editi legunt, blandis serico bal; smvitia, quasi virtule, ulebatur.
•nexlbus; omhes auiem niss. ut nos edidimus, blandis 1 Aderat, instabat. Plnres codices legniit : Ad hmc
sertorum nembus. Quae leciio non debuit inimutari ex instabal, crudetitale guasi pietaU utebalur. Quod ex
sola EraSmi conjectura. MARTUN. Fioro inuiuaiur Hieronymus: cum L. Fiorus lib. m ,
e Trcs Reginai niss. quid agcret mUesCtirhli? quo e. 5, sic habeal: Aderai,instabal, smvitia, quasi virtute
se conferretr quem, eic Reclins, Moxunus superabal utebatur. Erasmus et Marianus id ignoranles aliam
abomihitta voluptas. Ai. superaret votuptas : et hoc lectionem confixerunt, ncmpe : Atl hmc, instabat,
fectius, Recijssime autem mox duo verba ccelUnsin- crudelitas, qttm phtatem videbqturimilari. MAIITIAH.
21 VITA S. PAULI J?IUMIJiREMITj;. ,22
verlilj ac .pauialim progrediens, a rursusgjue s.ubsi-.A. videbuni.ur hisj .qui npn crediuU onmia possibilia
slens, alque hoc idcm ssepius faciens, tamde^mre- esse credenlibus JJls. ter. cr.edenti ].
peritb saxeum moniem,ad ciijus radices Jiaudgran- 7. JEtas Pauli et Anlonii. — Sed ut ad id redeam
dis spelunca, lnpide clatidebalur. Qup reniolpl.ut.esl unde digressus sum, eum jam h cenlum iredecim an-
cu.pidiias hominum occulla cognoscere), ayidius ex- nos .beatus Paulus vitam c.uilesiem ageret in ;terrls,
plorans, animadverlil inlus grande veslibulum, etnonagenarius in alia soliludineAntonius moraretur
quodaperlo desuper ccelo, paiulis diffusa ramis ycr (utipseasserere solebat), hsec in mentem ejus co-
lus palmacontexerat, foniem lucidissimum c.oslen- gitatio incidil, nulluin ullra * ,se perfectum mona-
dens: eujus rivum lantumniodo foras erum.pen.tem, chum [Al. monachorum]in eremoconsedisse. At illi
statim modico forcimine, cadem qusc genuerat, aqu.as per noctemquicscenii revelatum est csse alium in-
lerra sorbebal. Eranl prseterea per exesu.m,[ Al. lerius[A/. uiterius el in lerris] mulio semelioremad
saxeum J moalei.n haud .paucah.aliila.cula,in quibus quem visendumdeberet proficisei. Illico erumpente
scabra; jam jncudes et inallei, quib.uspecunia signa- luce, venerabilis senex infirmos arlus baculo regen-
lur, visebanlur, Iiunc locum jEgy.pliorum Jitterse fe- le sustentans, cepil ireyelle quo nesciebat. Et jam
runt, furtivam monelse officinam fuisse, ea tempes- media dies coqucnle desuper sole fervebat, nec tn-
late qua Cleopairaej'unclus est Anlonius. ] men a coaplo itinere abducebalur [Ver. ms. deduce-
B
6. Igilur adamato (quasi d quod a Deo sibi pffer- batur] dicens : Credo in Deum meum, quod 1 olim
retur) habit.aculn, oomem ibidem jn oraiionibus, et conservum, quem mihi prornisit, ostendet. Nec plu-
soliludine dgxit setatem. Cibum .et vcslimenturo. ei ra liis, conspicit [Al. conspicatur. Ver. ms., cenlau-
palma praebebat, Quod ne cui impossibile yjdeaiur , kro] hominem equo mixlum, cui opinio poetarum
Jesum lcstor et sanctos angelos ejuse in ea eremi Hippocentauro vocabulum indidit. Quo viso, salu-
taris impression.e signi armat frontem : Et heus lu,
parte, qusejuxtaSyriam Saracenis jungilnr, et vidis-
inquit, quanam in parte hic servus Dei habilat? At
f
se me monachos, et videre, e quibus unus per iri- ille barbarum nescio quid infrendens, ct frangens
ginta annos clausus, hordeaceo pane et lutulenla potius verba guam proloquens, inler horrentia ora
aqua vixit, aller in cisterna Q vcteri (quam genlili 1 selis, blandum qusesivit alloquium.Etdextersepro-
sermoneSyri s GCBBAM vocant) quinque caricis per tensione manus cupitum indicat iter, et sic paten-
singulos dies susteniabalur. Hsec igilur incredibilia tes 7 campos volucri transmittens fuga, ex oculis

^ Pro subsistensIres ReginseIjbri tanlumdem, quam C quam leciionemdoctis viris.et prsecipue Tillemonlio
vocem priori minime exclusa nostrum exemplar sic probari scimus; sed non adeo conlexlum duximus
reiinet, rursusque sttbsislens lantumdem, atque idem immutandum.
smpius,e\c. Ms, Ver., procedensrursusque tantuindem. s Equidem arbilror non GoBBAMSyros geniili ser-
» M?s. quidam excisum, aliieijam ediii exesum, a). monedicere, sed quemadmodum Victorius legiiKnB-
extensum.Vcrpm saxetun vocat hic S. l^ater elegan- BAM , qusc vox cisternam, lacunam hisque similia
tiss. Sallusijus in Jugtirtlia, c. 92: Eralinlercmteram significat. Quod autem eliam in Jerem. cap. 6 iratlit
planiiiem monssaxeus, mediocri casietio satis patens, Gnbbam Syro ct llebraico sermone cisiernam appel-
Quibus similia babent Florus m, c. i, etFrontinus Jari, pronunliationem Syrorum sui temporis fortasse
III, c 9. Porro in fequeniibus, omnium, quos eon- respexerit, et quidem a Chaldeo X33 deduci nossit,
lulimus, niss. fidem atque consensuin sequi malui- quod foveam, et lacnm significai, sed nihil tale vot
mns; peccare enim videnlur nobis hucusque edili illa Syriace. Id porro etiam addere placei, hbjusmo-
inlrusis quibusdam vocibus, quas aliumaique incom- di monachos, qui se cisjternis includebant, Graece
modiim sensum reddiint. Ad cujus, inquiunt, radicem lyyltitjtov; appellari.
haud procul erat grandis spelunca, qucelapide claude- u Idem Ms. fM»ijam centesimo tertio decimo mta-
balttr. Jn jiliis mss. apud Gravium, speluncam lis sum anno vitam, etc, ipso prseiermisso riomine
vidit , cnjus os haud grandi lapide claudebattir. Beatvs Paulus,
Mox eiiam , setl inlegro ulrobique sensu manen- 1 Vox isihsec perfeclum, quamin nullo ms, exem-
le, variant plerique mss. ut esl cupiditas homi- plari invenimus, facile expungi posset, nisi, qiiodsia-
numavidius pccullq<ignoscere,animadvertilinius, etc. -.-.lim subdit, revelaium esse alium ulterius mitlto se
Veronen. avidius occultq cognosccrecupiens. " meliorem, suffragium quajecumque adderet. Olilii
e jsliid o&tendensojiponitur prsecedenti proxime nos putabamus legi debereprofeclum, ut sensiis iah-
verbo contexeral. Palma scilicei, quoe desuper ramis ttim esset, muhum ulira Paulum in inieriores peni-
vesiibulum contegebai, ostendebatde plano loniem, tipresque eremi paries profecisse : quod non usque
idestipsum non lam sinebal yideri, qtiam posilusuq adeo probamus. Malumus autem cum ms. Veron.
ipso indicabat. Annoiasse id oportuit, ut satis fieret Iegi nullum ttltra se monachorumin eremo, elc. Tertio
nupero Severi Sulpicii ediiori, qni locum bunc om- ab hoc versu pro deberet proficisci habet idem ros.
niiiocorruptum pulntfaciique inielligendoutnihilin- properaredeberet.
telli^at. Veroneiis. ms.decurtaium hacbreyipericope j Quinque mss. quod servttmsuiim, qiiemmihi, etc.
verbis, cujus vivum,elc, mox erumpentemslatim mo- quam lectionem eliam Viclorius probat, priori qiide
dicoforamine, el
d Ms. Veron.,deiiique aquas, lanium non improbo. lunc obtinebat, expuncta, quia quod mihi servo suo
sia Deo offerretur habitacttlo. promisii.
e Jn ea eremi quasi
parte, qumjuxta Syriam Saracenis k Unus ms- onocentauro.De bujusmodi autemdua-
jungitur. Hoc modo legimus in duobus anliquis exem- rum specierum monstro alii dispulant, nec difliciie
plaribus mss. unde coniperium nobis cst Hierony- credilu ostendunt ex Plin. 1. vn, c 3, et Alexandro
niuni vitam Pauli edidisse in eremo. MARTIAN. ab Alexandr. 1. m, c. 8. Vid. pag. seq. Not. c.
f Commaistud et videre non habent duo Rcginse 1 Vieior. senis, alii salis; sed verius selis visurii
mss. qui lamen paulo post cum Veronensi, atque esl: quod e duobus mss. expressimus.
aliis iu instanli legunt vivil, alque infra susfenlatur,
SS S. KUSEBH HIERQNYMI 24
miramis evanuil. Verum hsee ulrum diabolus ad Amonia confluxere. Quid nuncdictura es? » Besiise
terrendum eum simulaveril, an (ut solet) cremus Chrisium loquunlur, e el lu pro Deo porlenlavene-
monstruosorum animalium ferax, istam quoque raris. Necdum verba compleveral, et quasi pennige-
gignat bestiam, incertum babemus. ro volatu petulcum animal aufugit. Hocf necuiquam
8. Fauni et Salyri. Satyrus allatus vivus Alexan- ad incredulilatem scrupulum moveat, sub rege
driam. — Slupens ilaque Antonius, el de eo quod s Constaniio, universo mundo teste, defendiiur. Nam
videral secum volvens, a ulterius progredilur [ Ver. Alexandriam istiusmodi homo vivus perductus, ma-
ms. regrediebalur]. Nec mora, inler saxosam con- gnum populo speclaculum prscbuit : et postea cada-
vallem baud grandem liomunculum videt, aduncis ver exanime, ne calore sestatis dissipareiur, sale in-
naribus, fronle cornibus asperaia, cnj*usexlrema fuso [ Ver.ms. infusam et], Antiochiam ut ablmpe-
pars corporis in caprarum pedes desinebat. b Ad ratore viderelur, allatum est.
hoc Antonius speelaculum, scuium fidei et loricam 9. Sed ut proposiium persequar, Antonius L cce-
spei, ut bonus prseliator arripuit: nihilominus me- plam regionem pergebat, ferarum tantum vestigia
moraium animal, palmarum fructus eidem ad viati- intuens, et eremi lalam vastitalem. Quid ageret, quo
cum, quasi pacis obsides, offerebat [Al. affcrebat]. verteret gradum, nesciebat. Jani altera effluxerat
Quo cognito, gradum pressit Antonius, et quisnam B dies. Restabat unum , ul deseri se a Chrislo non
esset inlerrogans, hoc ab eo responsum accepit : posse conliderel. Pernox secundas in oraiione exegit
< c Morlalis ego sum, et unus ex accolis eremi, quos tenebras: el dubia adhuc luce, * haud procul intue-
vario delusa errore Genlilitas, Faunos, Satyrosque, tur lupam sitis ardoribus nnhclaiilem, ad radicem
et Incubos d vocans colil. Legatione fungor gregis montis irrepcre. Quam secutus oculis, etj'uxla spe-
mei. Precamur ut pro nobis comnmnem Dominum luncam , cum fera abiisset, accedens, iniro ccepit
depreceris, quem in[Ver. lacet quem in] saltitem aspicere [Ver. ms. ccepil inlrospicere]: niliil curio-
mundi olim venisse cognovimus ; et in universam sitale proficienle, tenebris arcentibus visum. i Verum
terramexiitsonus ejus.» Taliaeoloquenle,longsevus ut Scripiura ait, perfecta dileclio foras mitlit limorem
viator uberlim faciem lacrymis rigabnt, quas magni- {Uoan. IV, 18), suspenso gradu et anbelilu lempe-
tudo Iseiitise indices cordis effuderat. Gaudebat rato, k callidus exploraior ingressus, ac paulatim
quippe de Chrisli gloria, el de inlerilu Satanse : si- progrediens, saspiusque subsisiens sonum aure ca-
mulquc admirans, quod ejus posset inielligere ser- piabat. Tandem per csecsenoctis horrorem procul lu-
monem, et baculo humum perculiens, aiebal: c, Vse men iniuitus, dum avidius properat, 9 " offenso in
libi, Alexandria, quse pro Deo portenta veneraris. lapidem pede, sirepilum concitavit : post cujus so-
Vse tibi, $ civitas meretrix in quam tolius orbisdse- C nitum beatus Paulus oslium quod patebat occludens
a Duo codd. Valic, celerius progrcdiebatur. aliis in aere, aliis in Inferno esse coactis. Omnis
* Hucusque vitiose obtinuil, Jnfraclusque et hoc arle Etbnicorum religio communi consensu eos pro
Antonius speclaculo, cum imllus lamen ms. ut imil- diis sive semideis habuit. Pr;etereo insulsa Rabbi-
tum inter se varient, vocem Jnfractusque habeat. Se- norum commenia, et cum primisR. Abrabam, qui
quimur hic alterum Reginse, sive432. Alii alloniius veras creaturas de Omnipotentis manu esse, sed im-
pro Antonius legimt, fortasse verius hac serie : in perfecias censuit eo quod cum illas Dens conderet,
caprarum pedes desinebat; el hoc altonitns speclaculo deprehensus nocte Sabbathi noluil ultimam eis ma-
scutum fidei bonus prmlialor arripuit, verba enim in- num iniponere.
terposita, et loricam spei, ut, non agnoscunt. Ver., d Nostri codd. illud vocans non habent.
et hoc altoriitusex spectaculo. e Istbsecsuperioris sententise repetitio, et lu pro
o HancdeFauno, Saiyrove historiolam, quse be- Deo porlenla veneraris, iu nostris mss. non inveni-
nigiio lectore indigere videatur, faciunt mulia apud lur.f
alibs gravissimos auctores lestimonia probabiliorem. Mss. ne cui ad incredulitatein (vel incredulilatis )
Auguslin. lib. xv de velUci c. 25 : Celeberrimafama est scrupulum.
muliique se experlos, ab iis qui experti essent, de 8 Anlea erat Consiantino cum vulgatis plerisque.
quorum fide ditbitandumnon est, Incubos
audiisse affirnwnl, At Mss. nosiri omnes libri, atque ipse cuni primis
Sitvanos, el Faunos, quos vulgo vocanl, im- Veronen. Consiamio habent, quod nomen hic re-
probos exslitisse mulieribus. Iterum ilieron. in Isai. siituimus ad eorum fidem, assentiente ipsa tempo-
XIII: Pilosi, vel Incubones , vel Satyros; silveslres rum raiioue atque historia, ut et nuperoSeveri Sul-
guosdam homines, quos nonnulli Faunos Ficarios vo- " picii editore notntum est; non eiiim Amiochise se-
cant. Paria habei Eutropius lib. xneilsidorus iib. ix dem habuisse Constantinum asseri polest, cum de
Originum. Plerumque autem Dsemones ex vulgi scn- Constantio minime dtibium sit, primis saltem duo-
su fnisse creduniur. Heraclilus de Incredibilibus, c. decim aut tredecim ejus imperii annis.
25, fui*se montanos bominesnarrat, Tfl«ywv§eTpt/ar h Unus ms., cmpta regione; duo alii el qui penes
K«t ay.il-o e'xsivt hircorumque pilos liabere el criira. rae esl, cmploilinere pergebat. Mox verbum nesciebal
His laudaiisque prsecedenti columna Aucloribus in pari consensu omnes tacent, satiusque erit expur,-
liauc lem, adde Plularchum in Vita Syllse, quem gere.
ait prope Dyrrachium vidisse oculis aclustrassecu- > Erat absque negandi parlicula , proculintuetur.
riosus vivum Satyrum hujusmodi, eumque esse al- i Concinnius mss. Verumquia, ut Scriptura ait,
locutum, tametsi-nequiret ille formare verba, cujus etc, ingressus est. Ac paulalim, etc
vox hinnitum equi, aul hircisonum referrei. Dicun- k Duo verba caltidus exploralor Veron. ms. lacet;
lur et Teriullianus, et Justinus, et Cyprianus, Athe- mox capiebatlegit pro captabal.
nagoras, Clemens Alexandrinus, Laciantius, Aucto- 1 Aliter mss., offensumpede (noster in pedem) la-
fesjerudiiissimi, hujusmodi fabulseaurem accommo- pidem in strepiluin cqncitavii. Moxrecludens pro oc-
dasse, eosquCSaiyros putasseex Angelis, rebellibus cludens. Veroii., offeiisupedis.
*sse , quos lerris incubaro Dcus vindex jusdcril i
25 YITA S. PATJLIPRIMI EREMITiE. U
[Ver. recludens ], sera obfirmavit. Tunc vero Anto- A bam : olim te conservum meum milii promiserat
nius pro [Al. prso] foribus corruens, usque ad sex- Deus; sed quia jam dormitionis mese lempus advenit,
tam, eteo amplius horam,adilumprecabaturdicens: et quod semper cupiebam [Ver. cupieramj dissolvi,
Qui sim, unde, cur venerim, nosii. Scio me non et esse cuni Christo, peraclo cursu superest milii
mereri conspectum luum : tamen nisi videro, non corona justilise : tu missus es a Domino, qui humo
recedam. Qui beslias recipis \Al. suscipis], homi- corpusculum meumtegas.imniolerrsfcterramreddas,
nem cur repellis? Qusesivi, et inveni: pulso ut ape- 12. Alhanasitts pallium dedit Anlonio. Monaste-
rialur. Quod si non impelro, hic [ Ver. hic, hic] mo- rium Antonii a Saracenis occupalum. — His Anto-
riar ante postes tuos : certe sepelies vela cadaver. nius auditis, flens et geniens, ne se desereret, atque
Talia perstabalmemorans,Gxusquemanebat. ut comitem talis itineris acciperet, prccabatur. Et
Ad quem responsumpaucis ita reddidit heros. [Al. At] ille : Non debes, inquit, quserere quse lua
(Virgil., Mieid., lib. n el vi.) sunt, sed quse aliena. Expedil f libi, sarcina carnis
Nemo sic pctit, ut minetur : nemo cum lacrymis abjecta, Agnum sequi. Sed et cseleris expedit fra-
calnraniam facit. b Et miraris si non recipiam, cum tribus, ut luo adhuc instiluantur exemplo. Quainob-
morilurus adveneris? Sic arridens Paulus paiefecit rem, quseso, perge, nisi molestum est; et pallium
ingressum. Quo aperto, dum in mutuos miscentur B quod libi Atbanasius episcopus dedit, ad obvolven-
amplexus, propriis se salutavere nominibus : gralisc dum corpusculum meum, defer. Hoc aulem beatus
Domino iu commune referunlur. Paulus rogavit, non quod magnopere curaret, ulrum
10. Et post sanctum osculum residens PauJus, teclum putresceret cadaver, an nudum (quippe qui
cum Antonio ita exorsus est : En quem lanlo labore lanto lemporis spatio, coniextis palmarum foliis ves-
qusesisli, c putridis seneciute membris operit inculta liebalur), sed ul a se s recedenti mceror suse morlis
canities. En vides hominem, pulverem mox fulu- levaretur. Stupefactus ergo Antonius, quod deAtha-
rum. Verum quia charitas omnia sustentat [Ver. nasio et pallio ejus audierat, quasi Clirisluiti in
sustinetj, narra mihi, quseso,quomodo [Ver. ul] se Paulo videns, et in pcctore ejus Deum venerans,
habeat humanum geuus. An in antiquis urbibus nova ultra respondere nihil ausus est : sed cum silentio
lecta consurgant: quo mundus regatur imperio : an lacrymans, exosculatis ejus oculis mauibusque, ad
supersinl aliqui, qui dsemonum errorc rapianlur monasterium quod h postea a Saraccnis occupaium
[Al. capianiur]. Iiiterhas sermocinationes suspiciunt est, regrediebaiur. Neque vero gressns sequebaniur
alitcm corvum in ramo arboris consedisse, qui inde animum. Sed * quamvis corpus inane jejuniis, se-
leniler d subvolabat, et inlegrum pancm anle ora niles eliam anni fregerant, lamen animo vincebat
miraiilium deposuii; post cujus abscessum : Eia, in- G | setatem.
quit Paulus, Dominus nobis prandium misit, vere 13. Anlonii humiliias. — Tandem fatigatus [Ver.
pius, vere niisericors. Sexaginla jam anni sunl quod defatigatus] et anhelus ad habitaculum suum con-
[At. ex quo] dimidii semper panis fragmeiilum [Ver. fecto itinere pervenii. Cui cum duo discipuli, qui
fragmen] accipio : verum ad adventum luuro, niili- ei 1 jamlongsevo ministrare cceperanl, occurrisscnt
tibus suis Christus duplicavit annonam. 11 dicentes: Ubi tamdiu moratus es, paier? Re-
11. Igilur Domino gratiaruin aciione celebrata, spondit: Vsemibi peccalori, qui falsum Monachi no-
super vitrei marginem fonlis ulerque consedit [Ver. men fero. Vidi Eliam, vidi Joannem in deserio, et
subsedii]. Hicvero quis frangerct panem oborta con- vere vidi Paulum in paradiso. El sic ore compresso,
tenlio, pene diem \Q duxitinvesperum.Paulus more ct manu verberans pectus, ex cellula pallium pro-
cogebat hospitii, Antonius jure refellcbai setalis. tulit. Rogantibusque discipulis, ul plenius quidnam
Tandem consilium fuit, ut apprebenso e regione rei esset, exponeret, ail: Tempus tacendi, el temptts
pane, dum ad se qujsque nilitur, e pars sua remane- loquendi (Eccles. iu, 7).
ret in manibus. Dehinc paululum aquse in fonte pro- 14. Pauli anima inter angetorum choros. — Tunc
no ore [At. prono in fronte ore] libaverunt: et im- egressus foras, ei nc modicum quidem cibi sumens,
molanles Deo sacrificium landis, noclem transegere [D per viam qua venerai, regressus cst [Ver. regredie-
vigiliis. Cumque jam esset lerr.c [Al. terris] red- batur], ilium sitiens, illuin videre desiderans, illum
dilus dies, beaius Paulus ad Anionium sic locutus oculisactoia mentecompleclens.Timcbaieuim,quod
est: Olimle, fraler, in istis regionibushabitarescie- et evenil, ne se absenle, Chrislo k debitum spirilum
a Gravius alibi invenit velcadaver exanime. rore ?) sum mortis relevaretttr.
b Al. Victorio ei Gravio annolanlibus injuriam fa- h Id ipso anno accidisse noiat Bollandus, quo
cit. El minaris si, etc. mortuus est S. Antonius. Vid. Chronic. ad ann.
c Mss., puiribus; el paulo posl omnia sustinet, pro Chrisii 556.
tustental. i Mss., Sedcum corpus inane, etc, anni frangerent,
d lidem leviler subvolans, integrum, fere cum Vic- animo vincebai: consentit et Veron. ms.
lorio. Ver. leniler subvolansintegrum, elc. i Erat. non satis congruo sensu in vulgatis om-
e Addit. Ver. ms. trahere, lum ediii vetusiiores nibus, qui ei longojam tempore ministrqre consurve-
pars cuique sua. t
1 fioneirinius
rant; certc contra Hieronymi menlem, el mss.
iii Veron., Expedil quidem tibi. fidem.
.8 In Verqn. ms. non sine ijho altefoque mendo k Illud debilum in duobus Vaiic. desideralur. Mox
Sid itt ad (pro ub) ie recedens memoria (num pro rnite- vefo pro iter temaneM, quod ex omuium consehsu
#7 ,S. ^USpU HIEROJSYMI 28
Cumgue ja.m dj,e,s,ali,alljtixissel, etlrium A.ipnium
r,e,ilLd,ej;e,t, j perrexeriin.t, nianus ejus pejdesquelingent.es,
Iipr.arujn spaijo Ker rcmjaiie.re.l?a yidj,t inter ange» s Atil.le animadveriit benedicjionem eos a se pre-
lprum jcaierya.s, hi ter propJi,etaruni .e,tap.pstolprum cari. Necmora, in JaiidalioneniCliri.sti effusus, quod
choros, njy.eo cand.ore Pajulunifulge.iueni in su.blime mnta quoque auimalia Deum esse senlirent, ail :
cppcendere, .-E| >sta,ti,min fapje.m suajjn Bxpcigdciis, Doniinc, sine .cujtis nutu nec folium arboris defluit,
S,al)uluni.capijt^syp.erjaciebaj, plorans.que ei ejulans, nec unus passeruip ad lerram cadit, da illis sicut
.aiebat [¥er. tgcefj : ,Cur me, Paule, dim.iitis? cur in- tu scis. Et manu annuens [Al. iniiuens] eis, ut abi-
S.aJutatus ajiis? Tam ,iarde n.q.ljjs.,lam pjjlprecedis? reiit, juiper.avit JCumque illi recessissenl, sancli
15. R.eferebatp.os.teaJieatjjs Antonjus l.a.rUa,se ye- corpbris pperi [Al- onerej seniles curvavit liumeros;
h
Jocitaie, ,qi,iodrel,iqiium .erat yjge c.ue.umgse, ,u,ta(d et deposilo eo effossam, desuper humum congre-
jnstar ayis per.VjOlarel: nec immerito; nam inlfo- gans, lumulumfx m.ore ppsujt \Al. composuit]. Posl-
grpssiis spejujncam, vidi). [fir. yidet] genujuis cpni- quam autem alia .dies iUuxit, ne quid pius hseres ex
jplicatis, crc.cta cervice, extensisqu.e in aljtjumnianJT inlesl.ali bonis non ppssiderel, lunicam cjus sibi yin-
bus, cprpus exanime, Ac priiniim el jps.e viyere ,eum djcavit, quam in sportarum modjumde palmse [AJ.
,credcn,s, pariier jorabai, Ppslqu?ji) vero i.ijjj.la, iit pajmarum] foliis jpsc sibi ,coptexuera,i. Ac sie ad
j inonasteriuin reversus, djsci.pulis cuncta ex ordine
sp]el?,a{,sjispiria prceaniis audiy.it,jn ffejiile psculuni B
fy§n§, iiit.ejl.exitqupd jejjam ca,daver b saneti Deu.m, replicavil; ,diebusque splemnibus Paschse et Pente-
ciij pnini,a yiyunf, pfflcio gestus precarejur. costes semper Pauli tjunica vestitus est.
16, Christiqiig irqdjjiio. — IgifJir ,Qby.olulqc ej 17. Compgratio Pguli el divitum smculi. — Libet
prolalo foras cprpore, Jiyrnpos qjipque ,et psalinps iii flne op.usculi eos inlerrogare, qui sua patrinionia
,de Cjiristians! traditione decanlans, epptrjsj.abatur ignoranl, qjui domos marmoribus vestiunjt, qui uno
^ntonius, flupd sarcu.Jt;im,qup Jerram fpd.eret, ppn 1 filp vijlarum insuunt prsedia : huic seni nudo [Al.
d haberef. Flucljiaiis ijtaque vario menlis aesiu, ejt seminudp] quid umquam.defiiil? Vos gemma bibiiis,
seciiin jnulfa rcpulaiis, dicebat: Si ad monasteriujn ille patjjjra; i cpneavis manibus salisfecit. Vos in lu-
reyertar, qualridu.i [Al. triduij itcr est: si Jiic nia- jiicjs ajirnpi texilis, ille ne vilissimi quidem indu-
neajn, jtiijj.ilultra proficiam, 12 e Moriar ergp, ut nieiUuni 13 ljabuit mancipii yestri. Sed e cpntrario
dignuni est, juxla bellaiorem tuiim, Chrisle, el ruens, ilji paupercuio paradisus paiet, vos auralos gehenna
extremijm hajilum fundam.Talia epaninio yplyentg, Siiscipiet. Il|e veslc.m Chrisii, nudus licel, tamen
ccce du.QJeones ex interiom.eremi parle eiirrejiles, ^pryayil : vo$ yeslili sericis, indumentum Christi
yoJaiilibus per colla jubis, ffirebantur: quibusaspec- perdjdistis. Paulus yilissimo pulvere coopertus jacet
lis primo exhorruit, Rursusque ad Detim referens C, I rcsurrecturus in gloriam : yos operosa k saxis se-
menteni, quasi cplunibas yid.eref, mansit iiilrepidns. pjjlcra prepuinf cuni vestrjs opibus arsuros. Parcite,
Ej, illi quidem directo cursu, ad cadayer beaii senjs qn.qeso,yos [Al. vpbis]: parcile sallem diviliis quas
siibsljt,ei'Hnt: adiijaniibusfjue caudiscirca gjus pep]es amalis. 14 Cur el mortuos vestros auratis obvpl?
accubuere: fremjiu ingenti rugiejites, prprsus ulin- yilis vesiibus? cur ambjtio inler Juctus lacrymasque
telligeres [Al. intelligerc!] eps plangere, quQ mpdo non cessat? An cadayera divilum n>si in serico pu-
ppterant, Reinde haud procuj ccepeninf liumum pe- irpsperc ncsciunl?
ijibus f scajperg; arenanique cerialipi eg.erentes, 18. Obsecro, quicumque ha?c Jegis, nt Ilierpnymi
unius Jipniinis capacem lpciim foderpnt [Ver. effpileT peccaloris mB.mineris: cui si Doniinus oplionem
rupt. Ei]r Ac statini quasi merceden] pro oppre pos- idarct, mullp magis eligeret tjinicam Pauli cum me-
tul^ntes, cum mofu aurium .ceryice fJejecta, ad Anr rili.s ejus, qpam regnm purppras cum pcpnis l suis.

mss, expressimus, cogente eliam inferipri cpntexlii, ms., iu (ossa: Verissima aiitem reliquorum mss. lec-
hucusque obliiiuerat cpnlrarip sepsu, i/janj reniea- tio visa est elfossam,scilicct humum, etc. Tum Ver,,
visset. dies iUtixeral alia.
a'Veron. in praisenti videl. 1 Erai, lino, quodque vitiosum a Victorio notaium
h Sic mss. ei Viciorius. Viiiose euiin Martian. D antea, pradia pro prciia, penesMartian» cui solemne
ppst Erasm., quo.detiam cqdqversqnctumetigni Deum, esf Erasmnm, c;cteris libris inepnsultis, describere.
etc Ilieronyinus vero locum imilalus est ex Teriulliani
e Veronensis, aliique mss. protato (oras corpore, libro tle Habit. Muliebr., c 9 : Uno lino decies sester-
psalmis quoque ex cliristiana tradiiione cantatis,con- tium inserilur. Est aulem filum cui margarilsc, et
tristabalur, etc gemma; inseruntur, el monilia (iuul. Veron. lameu
d In Veron. ms., habebat. Fl{tctuqnsquevctrio,elp. el lino pr.ofilq, cl prelia prp prajdjq liaiicl.
reptttans : Si, etc. absque inlerposiio verjio diccbat. i Yid.inlra lib, n cpntra Jovinian. et Laerliuip in
e Diio Vaiic, Moriqr et egq, ul, etc. Diogene. Mox dtio mss., titnkis curq textis.
f UIIIISValic scabere, alier excavare, pt cqpticem k Al. iqxi quani vpccni ppnitus omiltunl alii.
locum effodere : niox quoque cpnimo(i{qurium pno 1 Vcronen., cinn meritis suis, in aiiis cuni regnis,
vcrbo pro cum motit, alier Vatic. aniiquicvrcum nutu. Pfo pmnis Marlian. ulrumquu attexnii. Csclerum Va-
Ver. poslulaturi. lic. unus hsec ad (inem addii: Fini( vita Beati Pauli
s SIss. una seric, utille animadverterel; et paulo Monachi, quqm scripsit JJieronymus presbyter, qui
post duo Valicaiii sifciservirent pro Deum essesenti- fuit qnle Sqnctum Anlonmm, quem ipse sepelivit in
rent; alter ^no^ eummuta quoqtte animalia sentirenl. Eremo. JJic numquam fuit in civitqtibti,s,vostquam \n
Ver., Deumesse tacet. sqlitudine moratus est.
h Haud recic erat in (ossqm. Verius unus Reginse
29 VITA S. HILARIONIS EREMITJE. 30

aVITA S. HILARIOMS.
Hilarion monachus, T babathse,Palsestinse
vico,ortus, ac niagniAntoniidiscipuliis,quanla abstinentiaac sanclitatevitam
'
duxerit, quantisqueetiam in solitudineinclaruerit miraculis,copiosedescribit Hieronymus,in eoque exemplarper-
fecli naqnaehiproponit.

13 »•pROtQGUS. A prpnbuit; in breyi cliarus omnibus et Joquendi arfe


gpartis., Qupdque Jiis njajus est oninilius, eredens in
1. Scripturus Vilam beali Hilarionis, habilatorem
illi virtutes IJpniipujp Jesiijm, pon cirpi furoribus, non arenije
i ejus invoco Spiritum Sanclum; ut qui
mihi ad narrandas eas sermonem tri- sangpine, non thcafri Juxpria deleclajialur ; ssd Iplg
largiius est, jlli vplunlas [Al. ypjiipfas] jn Ecclesipeerat jcpngreg^?
buat, ut facta dictis exsequenlur. Eorum enim qui
fecere,c virtus (ut ail Crispus) lanta hgbelur, quan-
tum eam verbis potuere exlollere prseclara ingenia. p. Audiens. autam tpnc cejebre npmen Anlonji,
ferebatjjr, inoepsjis
Alexander Magnus Macedo, quem d vel arietem, vel qppd per pm.ijgs^EgYlHiR°PvlPS
cum yisendi ejus sludiq, perrexit ad ereniuni. Et slatim
pardum , vel hircum caprarum Daniel vocat,
ut cum vidit, mulaio pristino liaCitu, duqbus [Ms.
ad Acbillis lumulum pervenisset: e Fclicem te, ait,
Irueris prsecone meri- frjbus] 15 fere pjeiisibus jpxiaeum mansit, contem-
juvenis, qui magno [Al. fruaris]
torum ! Uomerum videlicel significans. Porro mihi plaps, ordiiieni yiise ejps mprjimque grayilatem.
tantiac laiis viri conversalio [Al. conversio],Vitaque Qtiam crebpr in praiionp, qjiam humjljs in suscir
iii porripieiidis, ajacer in
dicenda est, ut Homerus quoqtte si adcsset, vel invi- pien.dis fralribus, severus
et ut coiuiiienliam, cibique ejpp
deret malerise, vel succuinberet. Quamquam enini exhortandis, gsset:
B Ppno
sanclus Epiplianius Salaminre Cypri episcopus, qui asperilalem pullaumquam irifipniitasfrpngeret.
frequcnliaro eorpni, qiii ad euni ob varjas h passionps
cum Hiiarione plurimum versatus est, laudeni ejus
aut impelus dsemonum concurrebant, nllra npn fer
brevi £ epistola scripserit, quse vulgo legitur ; lamen : nec copgruum esse ducens, pali in erenjo po-
aliud esl locis communibus laudare dcfunclum, aliud reps
pulos ciyilatq.m ; sipque sijbi mag|s incipie,ndum csse,
defuncti proprias narrare virtules. Unde et nos favore
ut coapisset Anlonius; i|lu;n quasi virum fqrlera
niagis iiiius, quam injuria, cceptum ab eo opusaggre-
maledicorum voces contemnimus : olim viRipria; prsenjia accipere : se npcduiq roilitare CCB?
dientes, qui reyersus csl cpm quibusdam Mpnaehis ad
detrabentes Paulo meo, nunc forle detraheni et Hil.a- pisse; : et
rioni: illum soliludinis calumniali, huic objMcienles patriam parenlibus jam defuncds, partem siilj-
stanlise fralribus, partein pauperibus largiljis e-gf,
frequentiam : til qui semper jaluit, non 14 fuissc; niliil sibi pinnino rcseryans, ct liniens illud de AfiJi-
qui a multis visus esl, vilis existimelur. Fecerum hoe
bus Aposfolorutn, Anaiiia; et Sappbiraa ycl expp)r
ct majores eorum quondam Pbarissci, quibus ncc
Joannis eremus ae jejunium, nec Domini Salvatoris plum, yel spppliciiinj; maximeque Ppniini mpmor,
dicenlis : Qui noti renunliqverit onmibus qum habet,
turba», cibi, potusque placuerunt. Verum dcstinato
non potestmeus esse discipulus (Luc. xiy, 55). Efat
operi imponam manum, et Scylleos canes obluraia
C autein lunc ajjnornm qtiindpcipi.Sic nudiis, etaruia-
[Al. obdurata] aure transibo.
lus inClirislp, solifudineip, qusn in seplimo niilliarip
INCIPIT VITA. a J Majpma Gaza; emporio per littus eunlibps'jEgyp,-
2. E Hilarion ortus vico Tabatlia, qui circiler qnjn- lum, ad Iseyam fieciilur, ingressus est. Cumnue
qiie millia a Gaza urbe Palsestirircad Auslrum silus essept cruenlalalrp.ciniis lpca, elpropinqui amicique
esl, cum baberef parentes idojjs deditos, rosa, ut ejus irominens periculum denuiuiarcnt, contempsit
dipilur, de spinis floruit, A quibus inissus Alexan- rnQrtpm, uf morfeni evaderel.
driam, gramniaiico tradiius est: ibique quanluni jjja k. Jejunium Rilqriqnis. Mirabantur omnes ani-
paiiebalur selas, magna ipgenii et inorum docuniejifa mmn : mirabantur aetatem ; nisi quod ilamma quse-
a Scripla circ an. 590. P Felicem tc.. Codex pis. Ayenion. Felicem le, ais,
b In Viiis Patrum Prologoistbsccprseponiliir pb|g- o juvenis, elc Idpm refprf.ur ab Arianp Ijb. 1de rer
slaiio : JTMsanclis orationibns tuis memenlomei, Aecus btfsgesiisab Alexandro Magno, ct a Philarcho in
et dignitas virginum, Nonna Asella; atqne adeo in Alflsandro. Vcrba Alexandri apttd Vopiscum in
fine Vitse : Opio ul in Christo permaueas, et memorin Probo : Felicem te, inquit, juvenis, qui lalem praco-
creationibusluissis mei, virgo sacraiissima. HincAsel- nem tuarum virtutttm reperisti. MARTIAN.
Ise inscribi hisloriam abs Hieronymo noniiuHi arbi- D f Aitalcm niiii tulit isthscc Epipbanii epistola.
Irati sunt, sed cuin neqtie in alijs ediii*, ncqtie in B Confcreudiis Sozomenus lib. in cap. 14 : TOU'T&)
ullis mss. verbailla inveiiiantur, nihil video pro cer- ('l).a|oiwvt)Tzoi.TpIgp.h> «v QaSaBa, zwp-vjTT/SOJVO'TOVSE
to conslitui posse. et mox, •jpap.^axvfMSe
Vufyiqv.siy.hn; foiTon h 'A^S^KV-
c Victor. virtutes, ut ait Crispus, tanla habentur me- Spsiu, etc-
rita quantum, etc. haud recte. Vid. Sallust. in ^Valicani ob varias infirmitates, el passiones : pau-
Caiil.,c. 8. lo posl, dicens pro ducens.
d Duo Vaticani bellua pro arietem, quse voxin alio 1 Mss. Majuma, et Mauma. Vid, Sozomenum lib,
cod, rectius omitiilur. v, cap. 3.
51 S. EUSEBII HIERONYMI U
dara a pecloris, et scinlillsefidei in oculis reliicebanl. ALprojecilin mare (Exod. xv, 1 ). Et, Hi in curribus, et
b Lseves [Al. lenes] erant gense, delicatum. corpus hi in
equis: nos autem in nominc Dei noslri magnifica-
et tenue, et ad omnem injuriam impatiens: quod bimur (Ps. xvi, 18).
levi vel frigore, vel sestu, posset affligi. Igiiur sacco 7. Multse sunt lcnlationes ejus, et dic noctuque
tantum membra cooperius, et pelliceum habens varise dseinonum insidise : quas si omnes narrare
ependyten, quem illi bealus Anlonius proficiscenti velim, moduni excedam voluminis. Quoties illi nudse
dederat, sagumque rusticum, iuter mare et paludem, mulieres cubanti, quoties esurienti largissimse ap-
vasta et terribili solitudine fruebatur, quindecim paruere dapes? Interdum orantem lupus ululans, et
tantum caricas post solis occasum comedens. Et vulpecula ganniens iransilivii, psallenliquegladiato-
quia regio latrociniis infamis erat, numquam in eo- rum pugna spectaculum prsebuit: et unus quasi in-
dem loco habilare consiieverat. Quid [Al. mansitans. terfectus, et ante pedes ejus corruens, sepulturam
Quid] faceret diabolus ? quOse verteret ? Qui gloria- rogavit.
batur ante, dicens : In cmlumascendam, super sidera 8. Oravit [Ms. orabai] semel fixo in terram capi-
emli ponam thronum meum, el ero similis Allissimo le, 17 et ut natura fert hominum, abducla ab ora-
(Isa.xiv, 14), cernebat se vinci a puero, et prius lioue mens, nescio quid aliud cogilabat: insiliit
ab eo calcatum fuisse, quam per seiatem peccare ]J dorso ejus £ agilator, et latera calcibus, cervicem
poiuisset. flagello verberans : Eia, inquil, cur dormitas ?
16 S. « Tiiillabat itaque sensus ejus, et pu- cacliiiiuansque desuper, si [Al. cum] defecisset, an
bescenli corpori soliia voluptatum incendia sugge- hordeum vellet accipere, sciscitabaiur.
rebat. Cogebalur lirunculus Christi cogiiare quod 9. Tuguriolum Hilarionis. — Igitur a sexlo de-
nesciebai, et ejus rei animo pompam volvere, cujus cimo nsque ad vicesimuui suse setatis annum, sesius
experimenta non noverat. Iratus itaque sibi, et et pluvias brevi tuguriunculo declinavil, quodjuuco
pectus pugnis verberans (qtiasi cogiialiones csede et carice texerat. Exstructa deinceps brevi cellula,
manus posset excludere): Ego, inquil, d aselle, fa- quse usque hodie permanet, aliitudine pcdum quin-
ciam, ut non calcitres : nec te hordeo alam, sed que, hoc est statura sua humiliore, pnrro longilu-
paleis. Fame te conficiam el siti; gravi onerabo dine paulo ampliore, quam ejus corpusculum s pa-
pondere ; per sestus indagabo et frigora, ut cibum liebalur, ut sepulcrum polius, quam domum
potius quam lasciviam cogites. Herbarum ergo succo crederes.
et paucis caricis post liiduum vel quatriduum de- 10. Cultus Hilarionis. — Capillum semel in anno
ficienlein animam sustentabat, orans frequenler el die Paschse lotondit: super nudam liumum sira-
psallens, et rastro bumum fodiens; ut jejuniorum iG tumque junceum usque ad mortem cubilavit. Sac-
laborem labor operis duplicarei. Simulque fiscellas cum quo semel fueraljndulus, numquam Iavans : et
junco lexens, semulabalur JEgypliorum Monachorum scPEnFLtiCM ESSEdicens^munditias in cilicio quse-
disciplinam, et Apostoli sentontiam, dicentis : Qui rere. Nec mulavit alteram lunicam, nisi cum prior
autem non operatur, non manducet (II Thess. m, 10): penitiis scissa esset. Scripturas quoque sanctas me-
sic attennaius, et in lantum exeso corpore, ut ossi- moriier lencns, post orationes et psalinos quasi Deo
bus vix hsereret. prsescnte recilabat. Et quia longum est per diversa
6. Quadam nocte, infantum cepit audire vagitus, lernpora carptim ascensum [Al. ascensus] ejus edi-
balatus pecorum, mugitus boum, planctum quasi cere, coniprelienilam breviter anle lectoris oculos,
. muliercularum [Al. mulierum], Iconum rugitus, inui-- Vitam ejus pariter exponens; et deinceps ad nar-
mur exercilus, ete rursus variarum portenia vocum, randi ordinem regrediar.
ut ante sonilu quam aspectu lerritus cederet. In- 11. Viclus Hilarionis. — A vicesimo primo anno
tellexit dsemonum ludibria; el provolulus genibus, usque ad vicesimum septimum, Iribus annis dimi-
Christi crucem signavit in fronte : talique armalus, dium lenlis sextarium madefaclum aqua frigida co-
jacens fortius prseliabaiur; quodammodo videre de- medit, et aliis tribus panem aridum cnm sale et
siderans, qtios horrebat audire, ei sollicitis oculis D aqua. Porro a vigesimo sepiimo usqtie ad Iricesi-
huc illucque circumspiciens. Cum iuterim ex im- mum,herbis agresiibus, et virgullorum quorumdam
proviso, splendente luna, cernit rhedam ferventibus radicibus crudis sustentaius est. A iricesimo autem
equis super se irruere : cumque inclamasset Jesuoi, primo usque ad tricesimum quintum, sex uncias
anle oculos ejus repentino lerrsc bialu, pompa omnis hordeacei panis, el coctum modice olus ahsque oleo
absorpia csl. Tunc ille ait: Equum el ascensorem in cibo habuit. Sentiens aulem caligare oculos suos,
a Vox peclorisia mss. fere desideraiur d Elegantissime S. Paulinus Poem. xxi:
bLmves erant f/enai.InedilioneErasmiana legimus, Sil forlis animaraortiflcansasinumsuum,
lenes erant genm; sed falso, cum oronesmss. codi-
ces melioris noise alque manus, reiineant vocem corpus nempe in libidines pronum.
Imves.Eadem fraude vel imperitia veterum exscri- e Cuni Viciorio mss. noslri prorsus pro rursus.
piorum potuit irrcpere verburo lenis pro Imvis.Ge- 1 Yicior. feslinus agitqlor, pro quo olim gladialor.
nes. 27, 11, ego vcro lenis. MARTIAN. Mox auiem duo Vaticani curre : dormitas ? pro cur
„.« Tilillabat ilpque, Mss. Ayenion. et.Tolos. Titillabal dormitas.
itoque sensus ejus nalurdli carnis ardore, et\ ctqj e Duo codd. spa'iaba!ur alioserisu forie a'n coricih-
MAUTIAN. niori.
55 VITA S. HILARIONISEREMITiE. S*
ct lotum corpus impetigine etpumicea quadam sca- A tum lemporis visa mnlicrc, inlcrrogavit causam ad-
bredine conlrahi, ad superiorem victum adjecit venius ejus ac flcluum. Et postquam didicii, lcvalis
oleum : ct usque ad sexagesimum tertium vitse suse ad ccelum oculis, fidere j*ussit: cuntemque lacrymis
annum hoc continentise cucurrit gradum, nihil ex- prosecuius, exacio annoviditcum filio.
trinsecus aut pomorum, aut leguminis, aut cuj'us- li. Mulier nobilis uxor prmfecliprmlorio. Mona-
libet rei gustans. Inde cum se videret corpore de- chi non eranl in Syria ante S. Hilarionem. — Hoc
fatigatum, et propinquam putaret imminere mortem, signorum ejus principium , majus aliud signum no-
a sexagesimoquartoanno usque ad ociogesimum 18 bilitavit. b Arislsenete 19 Elpidii, qui postea prse-
pane abstinuit, incredibili fervore menlis , ut eo fectus prsctorio fuit, uxor, valde nobilis inter suos,
tempore quasi novus accederet ad servilutem Do- et inter CbrislianQs nobilior, revertens cum marilo
mini, quo cseteri solent remissius vivere. Fiebat au- et tribus liberis a beato Antonio, Gazse propler eo-
tem ei de farina e.tcomminuto olere sorbiiiuncula, rum infirmiiatem remorata est. Ibi enim sive ob cor-
cibo et polu vix quinque uncias appendentibus : sic- ruptum aerem, sive (ut postea claruii) propter glo-
quecomplens ordinem viise, numquanianlesolis oc- riam Hilarionis servi Dei, c bemitrilsco pariter
casum, nec indiebus feslis, nec in gravissima valetu- arrepti, omnes a medicis desperati sunt. Jacebat
dine [Al. segriiudine] solvit jejunium. Sed jam tem- ] $ ululans mater, et quasi inter tria filiorum drecur-
pus esl ut ad ordinem revertamur. rens cadavera, quem prius plangeret, nesciebat.
12. Latrones veniunt ad Hilarionem nocte. — Ctim Cognilo autem quod essel quidam Monachus in vi-
habitaret adliuc in luguriolo annos natus decem et . cina solitudine, oblila matronalis pompsc(tanlum se
octo, latrones ad eum nocle veneruni, vel sestiman- mairem noverai) vadit comilata ancillulis, et eunu-
tes haberealiquid quod lollerent, vel in contemptum chis [Al. vernaculis] : vixque a viro persuasum est,
sui reputanteslieri, si puersolitarius eorum impctus ui asello sedens pergeret, Ad quem cum pervenis-
non perlimesceret. ltaque inler mare et paludem a set: a Precor le, ait, per Jesum clemenlissimum
vespere Hisquead solis orium discurrentes , num- Dcum nostrum : obiestor per crucem .ejus et san-
qtiam locum a cubilis ejus invenire poiueruni. Porro guinem, ut reddas mihi tres filios; et glorificetur in
clara iuce reperto puero, quasi per jocum : Qnid , urbe Genlilium nomen Domini Salvaioris, et ingre-
inquiunt, faceres, si latrones ad le venirent? Qnibus diatur servus ejus Gazam, et e idolum Marnas cor-
ille respondit : Nudus latrones non timet. Et illi: ruat. Renuenie illo, et dicente, numquam se egres«
Cerle, aiunt, occidi potes. Possum, inquit, possum : sum de cella , nec habere consueludinem , ui non
etidco latrones non limeo, quia mori paratus sum. modo civitalem, sed ne villulam quidem ingredere-
Tunc admirati constanliam ejus et fidem, confessi I] tur, prostravil se liumi crebro clamilans : Hilarion,
suninoctis errorem, csecalosque oculos, correciio- serve Chrisii, redde mibi liberos meos. Quos Anio-
rem deinceps vilam pollicenles. nius lenuit in jEgypto, a te servenlnrin Syria. Fle-
13. Mulier slerilis pritna irrumpere ausa est ad bant cuncli qui aderanl, sed et ipse negans flevit.
eum.—Viginli et duos jam in soliiudinc habebat Quid mulla? non prius mulier recessii, quam ille
annos, fama lantum notus omnibus, el per totas Pa- pollicilus est se post solis occasum Gazam introim-
lseslinse vulgatus urbes, cum interim mulier quse- rum. Quo postquam venit, singulorum leciulos et
dam Eleulheropolitana cernens despectui se ha- f ardentia membra consignans.invocavit Jesum. Et,
heri a viro ob sterililatem (jam enim per annos o mira virtus ! qtiasi de tribus fontibtis sudor
quindecim nullos conjugii fructus dederat), prima ir- pariier erupit : eadem hora rcceperunt cibos ,
rumpere ausa est ad beaiurn Hilarionem; el nihil lugeniemque matrem cognoscentes, et benedi-
tale suspicanti, repenie genibus ejus advnluia : cenies Deum, sancli manus deosculali sunt. Quod
Ignosce, inquit, audacisc : ignosce necessitaii mese. postquam andilum esl, et longe lateque percrebuit,
Quid avertis oculos? quid rogantem fugis? Noli mu- certalim ad eum de Syria et jEgypto cnnfluebant:
lierem aspicere, sed miseram. Hic sexus genuil Sal- ita ul multi crederenl in Christum, et se monachos
vatorem. Non habent sani opus medico; sed qui male D profitercntur. Necdum enim lunc monasleria erant
habent (Luc. v, 31). Tandem substitit, et post tan- in Palscstina, nec quisquam monaclmm 20 anle
a Iidem duo codd., cubicuti. e Vocem Idolum nostri mss. non ngiiosciinl. Dc
1 Sic mss. Gra;ca foima 'Apiaruait-n. Hanc porro Marttq vero noster infra iterum el epUt. ad La-lam,
Libauitis pluriiiium laudal lih. iv. euUt. <4i,ad Hel- ei Aruobius, el Maiinus in Viia Procli loquiuiiur.
pidmm :"EyvwvTIJV upiarrn "Apto-Tatvirnv.Ilelpidio au- Epiphan. in Anchoraio, cap. 108 : l&upvusSoOXof
lei» Mrce.ilinus paiiln esl iuiquior; iiiiiiiruiu ob in- 'Acrrepiovrov Kpwrbcrzupa Va^uiot;rip-arui, Murnus
vidiaiu Chrisliaid iiominis. Aslerii Cteiensis servus u Gusmis colitur. M<>xeral
AristmneimElpidii. De lilpidio Prafecto Pra;iorio egressurum pro egressum, quod habeiit mss. omnes.
videMiiceliiimm lib. 21. MARTIAN f ln aliis arentia, coucinnius vero ardentia hemi-
c
_ Bemiiritmo. Hemiiritaeumest febris sesquiter- tritsco, sive sesquiiertiana febri, membra inieiligun-
izvperb;, lebris seniiierliana. Ga- tur. Sed illud tnrpi errore in editis antea libris pec-
tiana, -iipA.tpvtu.io;
len. ad Gliuic. leniana iuiperfecta ei accid<'iis ad catum esl, quod considerans legunl pro consignans,
quolidianam : quod citius i'ecnrr»l quam vera ler- quod esl crucis signo nolans, aui bencdicens apud
tiana. Vidc Celsumde geueribus febrium. MARTIAN. ecclesiasiicos scriptores, eslque in omnibus quos
° Elegantius Vaticani duo mss. Per
ego te ait, consuluimus mss.
Jttum, etc.
35 S. EUSEBll HIERONYMI 56
sanctum Hilarionem in Syria noverat. Ille fundatoi A Manus, cervix, latera, pedes ferro oneraii ernnt,
el erudilorhujiis convcrsationis el siudii in bac pro- furorisque ssevitiam lorvi ociili minabantur. Cum-
vincia fuit. Habebat Doniinus Jesus in iEgyptc que deambularct sanclus cum frairibus, el de Scrip-
senem Anlonium; babebatin Palsestina Hilarionem luris nescio quid inlerprelarelur, erupit ille de
juniorem. manibus se lenentium : el amplexus [Al. aniplexans
15. Cmcamulier a decem qnnis. —Facidia a vicu- et amplexatus] cum postlergum, ih sublime levavit.
lus est Rhinocorurse urbis ^gypli. De hoc ergc Glainor orius ab omnibus : limebaiu enim ne con-
vico, b decem jam annis cseca mulier adducla est ad fecia j"ejuniis mcmbra collideret. Sanctus arridens :
beaium Hilarionem : oblataque ei a fialribus (jam Silete [Al. siniie], inquil, et mihi meum pala^strilam
enim mulii cum eo Monachi erant) omnem se sub- dimilliie. Ac sic reflexa super huineros manu, capul
stanliam expendisse ait in medicos. Cui respondit: ejtis leligit; apprcbensoque crine, anle pedes ad-
Si quse in medicis perdidisti, dedisses paupcribus, duxit : striugens e regione ambas manus ejus, ct
curassct le verus medicus Jesus. Clamante autem plantas utroque calcans pede, simulque ingeminans,
illa, et misericoidiam deprecante, exspuil in oetilos torqucre [Al. lorquere, aii], dsemOnuni lurba, lor-
ejus : slatimque Salvatoris exemplum virlus eadem quere. Cumque ille ejularet, el reflexa cervicc
prosecuta est. B terram verlice langeret: Domine, inquit, Jesu,sol-
1C. Auriga Gazensis. — Auriga quoque Gazensis ve miserum, solve Captivum. Ul unum, ita ef plures
in curru percussus a dscmone, tolus obriguit; ila vincere luum esi. Rem loquor inaudilam, ex uno
ut nec inanum agitare, nec cervicem posset [AL hominis ore diversse voces,*ct quasi confusus po-
possilj refleclere. Dclaius ergo in leclo, cum so- puli clamor audiebatur. Curatus itaque elhic, non
fam linguam moveret ad preees, audil non prius posl multum temporis cum uxore et liberis venit
posse sanari, quam credercl in Jesum, et se spon- ad monasterinm, plurima, quasi gratiam reddilurus,
deret arti prisliuse, renmuialurum. Credidit, spo- dona affercns. Cui sanclus : Non legisii, inquit,
pondil, sanaius est : magisque de animse, quam de quid Giezi (IV Reg. v), quid Siriion (Acl. vni) passi
corporis salute exsultavit. sint: quorum alter accepit pretiuni, alter oblulit :
17. Marsilas, juvenis [ortissimus. — Prseteiea for- ut ille venderet graliam Spiritus sancti, iiicmerca-
lissimus juvenis nomine c Marsilas de terrilorio Je- retor? Cumque Orion flens diceret: Accipe; et da
rosolymsc, lantum sibi applaudebat in viribus, ut pauperibus; rerpondit: Tu melius poles lua disiri-
quipdecim frumenti modios diu longeque portaret; buerc, qui per urbes ambulasy et nosti pauperes.
el hanc haberet: palmam fortitudinis suse, si asinos .. EGOQUIMEAreliqui, cur alieria appctain ? Mullis no-
yincerel. Hic affeclus pessimo dsemone, non cale- C men pauperum, occasio avaritisc esl : inisericordia
nas, non compedes, non claustra ostiorum inlegra vero artem non habet. NEMOMELICS erogal, quam
paliebalur : multorum nasum et aures morsibus am- 22 q111silii iiibil reserval. Tristi auierii el e in
d
pulavcrat: horum pedes, illorum crura fregeral. terra jacenli: Noli, inquil, confrisiari.fili; quod fa^
Tanliiinque sui lerrorem omnibtis incusserat, ut cio pro me, et pro te facio. Si enim hsec acceperoj,
oneratus calenis el funibus, in diversa nilentiuni, ei ego offendam Deum et ad lc legio revenelur.
quasi ferocijsimus laurus ad monasierium perlra- 19. Paraiylicus curatus. — Quis vero poSSit silen-
herelur; quem posiquam fratres videre , perterrili tio prseterire, quod f Gazanus Majomites haud lon-
(erat enim mirse magniludinis) nunliaverunt patri. ge a riioiiastenb ejus, lapides ad sedifiCandum de
Ille sicut sedebat, jtissil cum ad se perlrahi, et di- ora maris csedcns, loius paralysi dissolutus, et ab
miui> Solutoque: Inclina, aii, caput, ct veni. Tre- operis sociis delatus ad sanctom, statini s sanus ad
mere ille, et cervicem flcctere,- nec aspicere 21 opus reversus est?Etenim liitus qiiod PaitCstiiise
conlra ausus, onmique ferocitale deposita, pedes jEgyploque prselendilur [Fort. pfoieriditiir] per
coepit sedentis lambere. Adjuralus itaque dscmon, et naturanr molle areiiis in saxa dufesceiilibusaspera-
torius, qui juvenem possederai, sepiima die egres- tur; paulatimqufe cohseresceiis sibr gfarfeaj pefdit
sus esl> ^ lacuim, cum nori perdat aspfeclum;
18. Orion vir primarius. — Sed nec illud tacen- 20. Maleficium dissoiulum in ,Gircensibus;— Sed
duni est, quod Orion [Al. Orionus]<vir primarius ct et Italicus ej'usdem op"pidi;municeps Chrisliarius,
diiissimus'urbis Aila»,quae mari-Riibro jmmihet, a adversus GazeiisemDuuihvifum, Mafna3Idplp dSdi-
legiOriepossessiis dsemdrium, '&$.euriv adduclus est. turri, Ciriienses eqiios [Al. circi eqiios curules] nu-

a Erat ridicule aWmotfuirivieyWyrx) vtculus, qupd res editigffiicius.


eiiiiiiie niss".oihuibus; resliluimiis. Mox"in antlquis _d Aiuea obiinebat gulqtn pro Cruraf qudd, fihien-
ediiibiiiJiiis ralfeo'er.al.'_,suiit deceni jdnidniii, qiiod Jafe visiirn esi, e duQbusValicv; aliqrieniriv,:.i)iraqji6
RwsVeydus:emendayit, et uiss. corihimiirit. ',.. leciipiie relenta, horum 'gulatrij illonmi pedes, vel
b Decemjam dnnisi Iiiiporiunt lecibri'velefes edi- criira fregerat. . ...
lipritis, jibi11egilur [sunl deicin jdni' dntii)^q.uaStmira - e MssjOnineS, et iu.arejiissWO terrm ,.
ctiliiinciifatioriiS csecse'riiulieris facUiin.pitellelur a , f tfnus ms.,, Zazqnus aliS Zananus^ \e\ Zenaihus :
deccm annis MARTIAN. riiox qudqiie cudens pro ccedens.
e Tres noslri codd. Messicashabent, alii Mesitas: t' Illud sanut addidimus e mss.
paulo post afflaluspTQaffeclus: maleautem vetustio-
$7 . VITA S. niLARiONIS EREMFLE. 38
iriebat. Hoc siquidem in Romanis urbibus jam inde ,A cum Chrisiianum ad supplicium poposcerunl. Indu-
a servabatur a Romulo, ut propler felicem Sabina- bitala ergo vicloria ct illis, el niultis retro Ciiecnsi-
rum rapluro, h Conso,, quasi consiliorum Deo, qua- bus plurimis fulei occasio fuil.
drigse sepieno curranl circumilu; et equos parlis, 21. Virginem ob incantaiione amatoria liberal. —
adversse fregisse, victoria sit. Ilic itaque semulo f)e eodem Gazensis emporii oppido, e vifginem Dci
suo Jiabenie maieflcuni, qui dscinoniacis quibusdam vicinus juvenis deperibat. Qui cum frequenfer laclu,
imprecalionibus et hnjus iinpediret [A(. prsccanla- jocis, nutibus, sibilis, et cscieris hujusmodi, qtiss
tionibus et liujus prseparei] equos, et illiusconciia- solcnt morilurse virginilatis esse piincipia, niliil
ret ad cursum, venit ad beatum Hilarioiiem, et non profecissel, perrexil f Mempliim, ut confessovulne-
lam adversarium lsedi, quam se defendi obsecravit. re suo, inagicis artibus fediret armalus ad virgincm.
Ineplum visum est venerando seni in hujuscemodi Igilur post annuni doctus s ab jEsculapii valibus,
nugis orationem perdere. Cumque subrideret et di- non remedianlis animas, sed perdenlis, venit prx-
ceret : Cur non niagis equorum prelium pro salule stimplurii animo smprum geslicns, ei subler limerf
animse luse pauperibus erogas? Ille respondit, func- doinus puellse porlenia q.usednmverborum, ct p<r-
tiouem esse publicam; ct boc se non lam vellc,, lenlosas figurassculplas in ssris Cyprii lamina deio-
quam cogi : nec posse bominem Christianum uli Bdit. Illico iiisanire virgo, ct amiclu capitis abjecto,
riiagicis artibus; sed a servo Cliristi poiius auxilium rolare crinem, slridere dentibus, inclamare noiiicri
petere, maxime contra Gazcnses adversarios Dei : adolescenlis. Magnitudo quippe amorjs se iri furofcm
et non lam sibi quam Ecclesne Christi insultanies.- verlerat. Perducla ergo a parenlibus ad nionasie-
Rogalus ergo a fratribus qui aderant, scyphum fieli- rium, seni tradilur : ulularile slalirri et confitenld
lem quo bibere consueverat, aqua jussit impleri, dscmone, Vim susliiiui, inviius abductus siim: qiiarii
eique tradi. Qucm cum accepisset Ilalicus, et 23 fefe Memphis somniis homincs deliideliam! 0 cfu-
stabulum, et equos, et aurigas suos, c rhedam, car- ces ! JJiJ ° tornienla qiise palipff Exire riieLcogTs, et
cerumque repagula aspersii. Mira vulgi exspectatio: ligatus subter limen leneor. Noii exeb, hisi nie adb-
nam el adversarius hoc ipsum irridens, diffamave- 1'escenS qui leiiel, dimiserit. Ttinc seriex : Grandis,
rat; et fautoreslialici sibi certam victoriam polii- aii, fortiludo tiia, qtii licib e'i"lamina stficluS teiieris.
ccnles exsultabanl. IgUur dalo signo hi advolant, Dic, quare ausus es irigredVpuellarh Dei? Ot serva-
illi prsepediuniur. Sub horum curru rotse ferveut,, rem, iiiquit, eam virginein. Tu servares, pfdililof
illi proetervolaniium terga vix cernunt. Clamor fit caslltatis? Gur non potius in eum quifc niittcliaf,
vulgi niroius [Codd.nimius aliollitur] : ila ulElhnici es ingressus? Ut quid, respondit', intrarem in euiii,
quoque ipsi concreparent, Marnas victus esta Cliris- G quiliabebatcoliegammeuriiamorisd'seiiioiiem?Noluit
to. Porro furentes adversarii, Hilarjonem d malefi- aulem Sancius antequairi purgaret virgiriem, h VeT
a Antea contra mss. fideni erat in prsesemi Serva- equorum- agitatores, qiii adversariorutti equosrdaitivo-
tur. Tum pro Conso olim erat ab ipso. Gravius legi niacis imprecationibus impedirent,ut suos ad cur-
voluit ab ipso Conso. De hoc aulem consiliorum Deo, stis velociorcs impeliercnt srcpe veleres auctores
cui septeno circuim quadrigse currebant, occurrurit iioTaiit.Cassiod. lib. iii Vsriar. ep. r, deqhodani iio-
passim monimenla, e quibus inscriptio vetus oiim bili aurig.i, frequentiii,mi]ius,paimaru-ni eum-dioi fa-
effossa in Circo Maximo aptid Panvinium nostrum ciebat mqleftcum. Necesseest enint, ad, perversitfltem
de Ludis CirCeriS.Elegantiss. Properlius n : magicam referri, quando vicloria equorutri meritis rion
Aul prius infectodeposcitprasmiacursu, poiesiapplicari. Arnob'. Kii.radVers. Geiit'. de' mag*o-
rum ariibnS'.* Qtiis enim Itoc nesciaU..-..in awriculis
Scptiuiaquammetamtriverit arie rola?
cquesdebilitare,fncitare, tardat-e, elc. Vid, cod. Theodf.
Ad rem nostram Varro lib. v de ling. Lalin.: Con- ad leg. 9 de Malefic., Animiaii. Marcellin. plurihus
sualiUdicta a Conso, quod lurii ferim'publitm' ei Deo lbcis.
el in circo ad aram ejus ab sacerdvlibus fiuiil-tiidi e Virgiiiein Deh IiMribuS atil quatuor excmpJari-
illi, quibnts virgines Sabinm raptm. El Terlullianus; bus mss. virginisDeivicinuS'j:uveniSyampre deperibas.
lib. de Spectaciilis : Exinde ludi Consualia dicli, qut MARTIAN.
ab inilio Neplunuihlionorabdhl. Eumderk enimeiCon- ,U f Paria Ii.ibel ih Tsai. xix : Mempliimmagicis diii-
'
sum voeant, El: statiih : Quainquam el consualia' Rb- biis dediiairi, pristini' lisqiteqd pfmseiis'lempus vestigia
mulo defgndunt, quod ea Conso dicaverit, Deo, ut errons osletidunt. Et in cap. LXVde ^Eseuiapji:faiiOit
volunl, Consilii, ejus scilicet, quo lunc Sabinqrum inquo slralis pellibus Iwsliarum incubare solili (genti-
virginmn rnptum militibus suis in matrimonia exco- les) erant, ul in somniisfutura cognoscerent.
gitavit, S*.Gyprianus iib. de ldolorurfi vaniiatC: Gon- s Ab jiisculapii. llie qiioqne legunt-: Ab JEscula-
sus, quem Deum fraudis, velttt Coiniliormn Deutri pii vatibus, non remediqntibusy stsd perdentibus nni*-
coli Itomulus''vohtit,postqiiamin raptum Satinarum- mas, etc. MARTIAN-
perfidia provenit. Vid. etiain, si lubet, Dionysiiim* h Peccant contra historise veritalem, ac Hierorryv
Halicarhassseum lib. r, ValeTium Maximum \. u, el mi menlem bucusqiie editi nnins' hujusce;pariiouise
Plutarehimi de qu;cslionibiis Romaiiis. vel offlissioiic : ut significent ipsutn quo^que adoles*'
b Cohsoquasi. DeConso eonsiliorum deo et llidis"' ceniem a S. Hilarione'
curatu'nvcuui> e coirlrarior
cirCehsibiiS'consu!efragnieiiiorum Festi Poiiipeii li- neque perquiii illum slverif, ne ejosincaiuaiiiinibus.
brum lerlium; et M. Varroiiis de lingiia Latiiia li- (idcm viderelur adhibuisse. Nos e nostris»omnilrus
brum; qiiihlum. afAETliiJN. mss. aeccdente eitain Grav-ii1liuetortiaio susffccirnus.'
« Vox rhednm in OfflnibtiSiqhfbu»! ulimw mss: Ad' lisecallWuin1hiietisrjue^ediibfufiTtliieifduiii' casti--
desideraiur : ium uuus aniiquioTnV-al;ic.catrricSrum- gavinitfs legenies: ex iisderti inss. s«te%*vid-est' dm-.
queregulas pro carccrumque repaguta, fortasse yeritiS"; moii, prCsoliffeVlieinpe" inianiaiioitibtts'.hx<mtovJoi'»
legil. alia eniendamus.
d Mss., maleficum Clmstianorum. Porro maleficos
39 S. EUSEBII HIERONTMI it)
adolcscenfem, vel signa juberc perquiri, ne atit so- x ut exeas in norhine Domini nostri Jesu Christi, im-
luius incanialionibus recessisse dsemon videretur,, pero. Cumque curalus esset,e simplicitale ruslica
aul ipsesermoni ejus accommodasse fidem : asserenss decem auri Iibras offercns, hordeaceum ab eo pa-
fallaces esse dsemones, et ad simulandum esse calli-- nein accepit: audiens quod qui tali cibo aleremur,
dos; et magis reddita sanitate increpuit virginem, aurum pro luto ducerent.
cur fecisset lalia, per quse daemon intrare poluisset. 25. Bruta animaliacurala. — Parum est de homi-
22. Candidatum Conslantii a dmmone liberat. De-' nibus loqui, brula quoque animalia quoiidie ad eum
curionet locorum.— Non solum autem in Palsesliua, furentia perlrahebantur, in quibus Bacirum camelum
elin vicinis urbibus -fligypli vel Syrise.sed eliam ini enormis magnitudinis, qui jam multos obiriverat,
longinquis provinciis fama ejus percrebuerat. Nam- triginta et eo amplius viri distenlum solidissimis
que Candidatus n Constantii imperatoris , rulilus > funibus cum clamore adduxerunt. Sanguinei erant
coma, et candore corporis indicans provinciami oculi, spumabal os, volubilis lingua turgebal, et su-
(inter Saxones quippe el Alemanos gens h ejus non per omncm lerrorem rugilus personabal immanis.
tam lata quam valida; apud historicos Germania, Jussit igitur eum dimiiti senex. Slatim vero et qui
nuncFrancia vocalur), anliquo, hoc est, ab infantia adduxeranl, et quicuni sene eranl, usque ad unura
possessus dsemone, qui nociibus enni ululare, inge- B omnes dilfugere. Porro ille solus perrexil obviam,
miscere, fremere dentibus compellebat, secreio ab ei sermone Syro : Non me, inquit, terres, diabole,
imperatore c Evectionem petiit, causam ei simpli- lanta mole corporis : et in vulpecula, et in camelo
citcr indicans. Et acceptis ad Consularem quoque unus alque idemes. Etinlerim porreclastabatinanu.
Palseslinsc lilleris, cum ingenti hofiore et comitalu Ad quem dum furens, et quasi eum devoratura 26
Gazam deduclus est. Qui cum a decurionibus illius bellua pervenisset, slalim corruit: subrnissumque
loci qusesissel, ubi babitareiHilarion monachus, 25 caputterrse cosequavit, mirantibus cunclis qui ade-
territi Gazenses vehementer, et d putantes eum ab rant, post lanlam ferociam, laiuam subito mansuem-
Imperatore missum.admonasierium adduxerunt;ut dinem. Docebal autem senex, hominum causa dia-
et honorem commendalo exliiberent; et si quid ex bolum eliam jumenla corripere: et lanto eorum
prseteriiis injuriis in Hilarionem esset offensse, novo ardere odio, ut non solum ipsos, sed el ea quse ipso-
officio delerelur. Deambulabat tunc senex ih arenis ruin essent, cuperel inierire. Hujusque rci propone-
mollibus, ei secum de psalmis nescio quid submur- bat exemplum, quod anlequam beatum Job lenlare
murabat; vidensque tanlam lurbam venientem [Al. permitleretur, omnem subsiantiam ejus inlerfeceril.
vcnieiitium], subslitil. Et resalutatis omuibus, manu- Nec movere quempiam dcbere, quod Domini jus-
que eis benediccns, post horam cseteros abire prse- Q sione, duo millia porcorum a dsemouibus interfecia
suni (Matth. vm , et Marc. v); siquidem eos qui vi-
cepil, illum vero cum servis suis el apparaloribus
remanere; ex oculis enim ejus et vultu, cur venis- derant, non poiuisse aliter credere e.vissede homine
set agnoverat. Statim ergo ad interrogationem Dei lautam dscmonum multiludinem, nisi grandis porco-
servi suspehsus homo, vix terram pedibus tangere rtim iiumerus, el quasi a niuliis actus, pariier cor-
ruissei.
ctepit, et iinmane rugiens, Syro quo interrogalus
fuerat sermone, respnndil. Videres de ore barbaro, 2i. Hilarionem colebql M. Antonius. — Tempus
etqni Framiam tantum etLatinam linguam noverat, me deficiei, si voluero uuiversa signa, quse ab eo
Syra ad purum verba resonare : ut non slridor, pcrpelrala snnt, dicerc. In lanlsm eniin a Ddmino
non aspiraiio, non idioma aliquod Palsesiini deesset fueral elevaius gloriain , ul bcattis quoque Antnnius
eloquii. Confessus esl itaque, quo in etim intrasset audicns conversationcm ejus, scribeiet ei, libcnter-
ordine. Et ut interpretes ejus inlelligerent, qui que ejus epistolas sumerel. Kt si quando de Syrioe
Grsecam tanlum et Latinam linguam novcranl.Grse- parlibus ad se langueules perrexisseni, dicerel eis :
ce qiioque eum inlerrogavit. Quo simililer el in ver- Quare vos tam longe vexare voluisiis, cum habcatis
ba eadem respondente, muliasque iiicantaiionum ibi filiuui meum Hilarinnem? Exemplo iiai|iie ejus
occasiones, el necessilales magicarum ariium ob- D ] pertolamPalseslinam inniimerabilia m.'nasteria essc
tendente, non curo, ail, quoroodo intraveris; sed cceperuni, el omnes ad etini Monaciiicertaiim cur-

•»M?s. omncs, et quos eliam Martian. cnnsuluit, c lmperialediploma, quo ctirsum pulilinim usur-
Constanlini. De Candidaiis, qui mililise ordo erat, pare liceret. Grarce o-v-jBvip.u..
Vid. quse iu Epi^t. 118,
veieres auciores, el praecipue Ammianus Marcelli nuni. i. annotaviinu^. Vo<abulunicsi Juris, quo <t
nus pas-im. S. llierouymus alibi, cl Severus Sulpilius ti^us esl
> Pro ejus, quod habenl mss. cum Viclorio omnes, lil). 2 Hist.: Per Vicarittmac Prmaidnm dalu Qumstio-
Martianseus est. Porro de vetcris Franciselimitibus, nis copia, compellitur adesse, cum lamen de eo niliil
ei vucabulo, videndus Eumenius in Panegyric. ad matidasset specialiler Imperator. Occnrrit et apud
Consiaiiiinum, ubi non solum illa pars, sed universa Symniachiim lib. vi, epist. 6, et lib.-vu, episi. 48 et
omnino Gerniania Francise.nomine appellatur. Am- 10S, ei lib. ix, episl. 20.
mianus quoisue Marcellinus lib. xxvn, c. 8, ubi de- d Duo Vaiic. codic., putanles ad eum ab Impera-
populari dicunlur Gallicanos traclus Franci et Saxo- tore missos, ad Monusteriumperrexerunt.
net iitdem confines. Inier Saxonas quippe ei Alama- e Addunt mss. homo : ieviora qusedam infra
nos sita erai Francia, ut eliam ex Tabula Peulinge- emendarous.
rian» coiifctat.
M VITA S. HILARIONISEUEMIT^E. 42
rcre. Quod [Al. QuosJ ille cernens, laudabat Domini i\ ad eum, cuslodibus jam in ' vinea, qua venirentilli,
gratiam; eta ad profectum animse singulos cohor- disposilis, qui cum lapidibus et glebarum jaclu, fun-
tabalur, dicens: Prseterire figuram hujus mundi; et dseque verligine accedentes delerrerent, sine esu
illam esse veram viiam, quse vitse prsesenlis emere- uvse mane oinnes profecti sunt, ridente sene, et dis-
tur incommodo. simulanle scire quod evenerat.
25. Visitabat monasleria Hilarion. — Volens au- 27. Monachus largus Sabas. — Porro suscepti ab
tem exemplum eis dare et humilitalis, et officii, alio monacho ', cui Sabas vocabulum est (debemus
staiis diebus ante vindemiam lustrabat cellulas mo- quippe parci lacere vocabulum, largi dicere); quia
nachorum. Quod postquam cognilum esta fralribus, Dominicus erat dies, invitabantur ab eo universi in
omnes ad eum confluebant: et comiiati tali duce, vineam, ut ante horam cibi uvarum paslu laborem
circuniibant nionasleria, babenles viaiicum suum : vise sublevarent. Et sanctus : Maledictus, ait, qui
quia inlerdum usque ad duo millia hominum congre- prius refectionem corporis, quam animse qua:sierit.
gabanlur. Sed et procedente lempOre, unaquseque Oremus, psallamus, reddamus Domino officium, el
villa vicinis monachis ad susceptionem sanclorum sic ad 28 vineam properabimus [Al. properabitis].
gaudens cibos offerebat. Quanturn atitem fuerit in Complelo itaque ministerio, in sublimi stans bene-
eo studii, ut nullum fratrem quamvis humilem, B ' dixit vinese, et suas ad pascendum dimisit oves.
quamvis pauperem prseleriret, vel illud indicioesl, Eranlautem qui vescebanlur, non minus tribus mil-
quod vadens in deserlumCades ad unum de discipulis libus. Cumque centum lagenis sestimata fuisset in-
suis viseridum, cum infinito agmine monachorum tegra adhuc vinea, posldies viginti irecentas fecil.
fcpcrvcnit Elusam [At. Elusium et Eolesam],co forle Porro ille parcus frater multo minus sohtocolligens,
27 °''e> 1uo anniversaria solemnitas omnem oppidi etiam id quod habuerat versum in acelum sero do-
populum in templum Veneris congregaverat. Colunt luit. Hoc multis fratribus senex anle futurum prse-
anlem illam ob Luciferum, c cujus cultui Saraceno- dixerat. Detestabalur autem prsecipue monachos,
rum nalio dedita est. Sed et ipsum oppidum ex qui infidelitate quadam in futurum reservareni sua,
magna parle semibarbarum est propler loci silum. et diligentiam baberent, vel sumptuuin, vel vesiitus,
Igitur audito quod Sanctus Hilarion prseterirel (mul- aut alicujus earum rerum, quse cum sseculo trans-
tos enim Saracenorum arreptos a dsemone frequen- eunt.
ter curaverat), gregatim ei cum uxoribus et liberis 28. Fraler nimis cqutus. — Denique unum de fra-
obviam processere, submiltentes colla, et voce Syra tribus in quinlo fere a se niilliario maneniem, quia
BARECU, id est, benedic,inclamantes. Quos ille blande . comperiebat horluli sui nimis cautum limidumque
humililerque suscipiens, obsecrabat ut Deum magis G cuslodcm, et pauxillum habere nummoriim, ab ocu-
qnam lapides colerent: simulque ubertim flebat, lis abegerat. Qui volens sibi reconciliari senem, fre-
ccelum speclans, et pollicens, si Chrisio crederent, quenler veniebat ad fratres, et maxime ad r Hesy-
ad eos se crebro esse veniuriim. Mira Doiniui gralia, cliium,quoillev(;hcmeniissimedeleciabattir.Quadam
non prius abire passi stint, quam fulurse Ecclesise igilur die ciceris fascem vireniis, sicut in lierbis erat
lineam milterel; el sacerdos eorum, ul erat d Coro- delulil. Quem cum Hesychius posuisset in mensa
nalus, Chrisli signo denotaretur. ad vesperum, exclamavit senex, se puiorem ejus
26. Monachus avarus. — Alio quoque anno cum ferre non posse, simulque unde esset rogavii. Re-
exiturus esset ad visenda monastcria, et digereret pondenie autem Hesychio, quod frater quidam pri-
in scliednla, apud quos manere, quos in transitu mitias agelli sui fratribus detulisset, non senlis,
visitare deberet, scientes monachi quemdam de fra- inquil, puiorem leierrimum, et in cicere fceiere aya-
tribus parciorem, simulque cupientes viiio ejus me- riliam? Miite bubus, mitle brutis animalibus, ei vide
deri, rogabant ut apud eum maneret. El ille : Quid, an comedant. Quod cum ille juxla prseceptum in
inquit, vultis et vobis injuriam, ct fratri vexaiionem prsesepe posuisset, exierrili boves et plus solito
facere? Quod postquam frater ille parcus audivit, mugienles, ruplis vinculis in diversa fugerunt. Ha-
crubuit; et annilentibus cunctis, vix ab invito impe- " bebat enim senex hanc gratiam, ut ex odore corpo-
travit, ut suum quoque monaslerium in mansionum rum vestiumque, et earum rerum quas quis telige-
ordinem poneret. Post diem ergo decimum venerunt ral, sciret cui dsemoni, vel cui viiio subj'aceret.

a In aliquot vulgatis, el pro affectu qnimi singu- pos in synodo Toletana Tolosana ronsliiutos, ubi
los, etc. negat ad ecclesiasiicum ordiuem venire pnsse eos
b Pervenit Elusqm. Codices mss. Avenion. et To- qui posl baptismumvel coronati fuerint, vel sacerdo-
los., retinent Elusium : alii Eolesqm. MARTIAN. lium quod dicitur sustinuerint. Ei clariusapud Finvii-
c Idem Gordianus Monaclius in S. Placidi Marty- cuin Mat.: Erunl autem, aitt coronati. aut sacerdotibus
ris Vita teslatur, nuin. 6i, ubi de Abdala Saraceno- prmposili. ant sucrorum bajuli simulacrorum.
rum imperatore tradit, eum ul christianm religionis 0 Duo Vatic. codices, in vinea, quasi villa
esse"t,
culluram fundilus de terra eraderet, el Molochitenipla, ab eo dispositis, alier veiusiior, jum vintm, quasi villa
et LOCIFERI culturam augeret, cenlum navium expedi- esset, ab eo, elc. Gwviiis in aliis invenit, quasivinea
tionemconyregasse.Sed et noster Hier. in Amos v: aliena essel, elquqsi viltm custos esset.
Saraceni veneranlur. 1 Mss., Isicium constanler; Sozomenus Hesychqm
d Eihnicihucusque
Luciferum
sacerdolii ordo erat Coronqtorum, quo- vocat, quodex Syrorum pronunciatione facit, quiin
rum meniio occurrit in epistola Innocenlii ad episco- am Grseca nomina detorquebanl.
PATBOL. XXIII. 2
43 S. EOSESirilifiROlSVMi 4
29. Tiirittrum initriicus erat Hii. — Igitur sexage- A et pdfenfes vifi, et judices, ut benedic.lum ab co
siino terlid Vifci;sua; aiino cernens graiide iridhasie- * paherri, VeldJeurii accipefeht. At ille riiliil aliud
rium, et muItUudiiiem fratrhni Secuih habilaMihm; riisi sdlitudlnem mediiabatuf, iriVahfurii, tit quadam
tiifbasqiie eorririn,qui diVefsis languoribus, et im- die proficisci slatiierit: et adducid asello (nimis
mutidis spiritibus occupatos tidse dedUceharil, vtatft quippe exesus jejuniis, vix ingrcdi poterat) iter
omhi genere Jiominum sdlitudo per ciieumitum fe- arfipere Cdnaretuf. $Q 'Qubd Ctrriipefcfebiiisset,T et
plerctiir, flebai qridtidie, et ihcf edibili 29 desidef io qiiasi vastiias Ct jusliliilm Paleslinse iiidiceretuf,
coiiversaliohis ahliqUsef eCordabattir; IriterrOgaWsa pliis "quamdecein millia homiriffhidiversse setaiis e'l
fratribtts quid haberet -,cur se cohfieefet, nit: Buf- sextfs ad reiirienduin ctirn Cohgregata surit. Immobi-
sum ad sseculum redii, et recepi hrefcedem meairi lis ille ad preces, ethaculo arenas discuiiens,loque-
ih vita mea. En homihes Palestirise, el vicihiseprb- balhr : Fallaeero Dominum niehm rioh faCiam ; ridii
vincise existimant mC alkujiis esse iriomentl; et ego pbSsum videre subversas ecclesias , calcala Christi
fcubprsfelextumdnaslerii ad dispensatiohem frairum, alihria.TiUorum riiebrurri sanguiriem. OniVersiautem
vTlehi[Fori. utilem] supeileciilem iiabed. Scrvaba- qtil aileraht, ihteiligehant revelainin ei qulddam esse
tiir autern a fraifibus, ihaxilhe ab tlcsyciiio, quT secreti, quod ridlfet Cdhfileri; et niJiildihinusciisld-
iritro aihore Veheraiiohi setiis dedltus erat. dumqtie B diCbaiit euni , ne pfoficiscefetur. Decrevit ergO, pu-
ita vixissel [M. duxTssefj"logensiiierihium, * Aristse- blica dnlhes voce cOntestaiis , non cihi s'e, non po^
nele illa, cujus Supra Teciiniisirienfroribm, pfsefeCli tus quidquam siimere , hisi dimitiereiur. Et post
tuiiC uxof, isfed hihu de prsefCcli ambilU habens, septem dies, iiiddite taiiiiem reiaxatus, ac valedi-
vemtadehbi, Volens etiahi ad AritdhTumhergeie. ceris plurimis, crim ihfinito agiiiihe prOSequehtiuhi
Ctii flle flens: Vellem, ait, ipse qribqud ire, sl nbn venit B Betilium, uhi persuasis lurbis ut revcrteren-
carcferb htijns mon&steriiclausus tenefef, etsT euriai iuf.ielegit quadragi.htiairionachos, qhi haherehl via-
frijcttts esset. h Biduum eriirii hodie eSl, qiiod tottfs ficuiri , dt pdSseht jejunanies irigredi, id esl, post
niuhdus tali parente orbatus est. Credidit illa "et Solis bccasum ; visitaiisque frairibus, qui In vicina
substilit. Et pdsl paUCOSdieS VChierilehuritid, Ahtd- ereiho efarit ,61 iirloco qui diciturh Lychhos mora-
hTidormllidhem audivit. bailtur, p6frexit/pdst tfidiiuin ad castriiiii Theuba-
30. Conlemptusglorimmirabilis.Drgconiius etPMlo tiiih, hl videfetDfacdiiliuhi episcopuih dl confesso-
c
episcopi exsides.—Mirentuf alii sigha quse ieeTt : fehi , qui ibi exsulabat. Quo lncredibiiiier corisolato
mifenlur ihcredibilerii absliiieiuiahi, scienliam, hu- larili viii prseseiilia, pdst aliiiiltfiduurii multo Baby-
militaterii. Ego nihil iia sttipeo, qharii gloriain ffluin ...'ibrieih rahbfe'pefvehit, ui vTsefelThilonem episco-
et hbiioreih calcare potuisse. Concuffehant episcbpi, C pum el ipsuin coritessOfe.hi. CorislanliUs enim rex ,
pfesbytCfi, cierieorum et nionacliorum greges,d ma- Afiahorum faveiis iiSefesi, ulriimrjue ih ea loca de-
tronarum quoque Christiatiariihi (graiidis lenlatio ) pbf iavefat. Inde egrediens, s pbst iriduum yehit ad
et liiivcinde exurbibus et agris Vulgusignobile: sed oppidum Aplrroditdn : ubi conveiilo diaconoBaisane
a Editi Arislcneta, quod supra notalum est. Mox tttliam. Alii Iegnnt Belhelium, de quo .Sozomenus
duo mss. habiiu pro ambitu. lib. v Historise Eccles. cap. 1S. MARTUS.
h Hahc de Magni Aritdiiiimdrte vTsiohein cum lus — Belulium. Sic ediii anle Marliahsenm Belitiutn ;
cdrifef^quae sub iiisequeniis hilmeri firiem ediSsefit. ipsfevero Beiuiiain legit ex nitqifot hiss.", cujnsinodi
° Mss. oirines adduntv et porlenta ; .<Jeinde unus iniHnninos «nvehinvus; noslri enim pleramqne Ve-
huiriariitalem. pro humililatem, et paulopost celau lilium., sed duo Valicani Vetuliumpraferunl. Dicun-
habei ^vocalcare. tur eiiam qiiidani "Beihelium legere. Beluiiam cerle
a NOsvfi codd. 'euiii Vietdrio, Mnlraw quoqtie ih JibfoLrieoruiri Eiisehius, aut Hreroiryiniisnusfjuahi
Chrisiianorumi, etc. meihoranlvSuidasautcmid uiruin iradil civhatem
— Matwiarum, etc. Cpdices iionnulli Ipgunt, Mq- ad jJudseorum dkionem pertinere fiuirvluiu -tirwn
ironarum quoqucel Christiatwrum, elc. Grandisigitur 'iouSizicovnoh;. Quare vicum illtiin Gazajorum, qui
esi tentafio in matroiiis thfiiliaiiis,'quas proptefea Sozdiheiioiib.v, cap. 15 , Hiftz)ludiciiur, Tacile opi-
cafere debent monaclii atque cterici, si sibi sapiunt. T»nor iiidicaiT. AccCdlt conjecturse ihomenwni cx eo-
MART.IJUS. dem SoaomeiM»gMvJssinium , quod >ejusloci incolas
e Velustissima pietatis pdnsuei.udo, in Eeclesia, a S- Hilaiionead Ciiristianam Udemconversostradit,
quae viiis sancirtaie ihsignibuSOleuriiVel 'pahein be- ipsuriVqiieavum stiuiri baptismum ibi suscepisse.Por-
nedicendum offeiebat, sibi pnslea adiiialapropul- ro 'BeirieliaiiS\i Mt lappellari e'x Pantheo qnod ibi
sanda profutuium. SeverusSulpicius Dinlog. III, c. erat, £x TvjfSupMvywvnf.etV.TSV^EW.iivwviTpij.rYvsuo^s
3,: Non .prmterinittendutn videtur, Avitiani Comitis ©£t5v Dixycbaiay-ovo^«ij£c6atSi« TOV.TOV J3«v6iiov
VKOV.
tMOreiniriisisseMariino oleum, quod addiversas nwr- Ex Syroruni linguu in Grmcqmconversumnomen, deo-
voruth causas necessarium3 sicul esl co.nsuelfido,~be- rum domicilium appetlari propler Panlhei lemplutn.
tiediceret. Et paiild post; vus yitreumcumqleo, cjuqd h Vatica-iiiduo Lwlwnos^ leriius Lignvs^ alii Li-
Miiriims benedixerqt, Videndiis el Hufiiius ilist. chogiws.y'.ideiui' auieni legenduin Jjyco-i, quod est
Eccles. Jtb. n, cap. %.,iflij dj; afidp iriempris iioiniiie oppiduin in cxirema jparje Ttiebaidis. Plinius lib. v,
iiarrai., qiii "oleolieiicaicio per.iilicilisab Aiilpiiii *dis- Lycos dbJ nwitesfiniwit. Mox quoqueaIii<codd. Thon-
cijfhuls Siaiini"bbiiValiiil.«ijuodSuzornenus cdniirmat bastori,, ie.t'fJmbasion , unus jiropius vero Thaubns-
lib.vt,c%>. 1|). . . .^ ....... tpnj.J^icile eiiiin piutainus @uv§a, qtiod in Arabia de-
* El qumfvqsiitds, etc-,Ih'aiiis Hhrisiiiss. .ft,fl«asi serta'cjuiibcat Ptolemseus, caj). £9, debere inielligi.
vas.titqset moesiiiidiri Ju.sli(ium PglbestkxfBindicere- 1 Tres Vatip. ,mss,., ppst Mduum. Vitiose auiem
f& Qtiid sit Jusiifium, viiesis jri DStionafiis. erat penes Jilartianseiiin paulo posi, quieqmsiocaiis,
droiiiridibus^eic. JNecsaiis bene Yicioriiis,, -quitoca-
s VenilBetuliam. E<3iiifClinehtBeiiTiunifmss. Be- tiscqfuelis, eldromedis, quasidua? essent bejiuarum
48 VITA S. filtAlUONfS EREMIT^E. *6
— Igilur reversus
(qui locatis dromadibus camelis, ob aquse in crcmo A 52, Pluviam inipefrajt Hilarion.
penuriam consueverat eunlcs ad Antonium.ducere), , ad Aphroditpn , duobus secum tantum retenlis fra-
coiifessiis est Jratribus inslare31 diem dorniitionis1 Iribus, in vicina eremo moratus est: lanta abstinen-
beati Anlonii; et pervijgilem nociemjn ipso guo.de- tia e.t silentio , ut tunc primuni se ccepisse Cliristo
functus fuerat loco, a se.ei debere celebrari. Tribps; s.ervire dicerel. Porro jam triennium erat, quod
jgitur diebus per -vasiani et borribilem soli.uidinem, t-lausum ccelum illas terras ar.efccerat; ut vuJgo di-
tandemad uiontem altissimum pervenerunlj jrjeper- fiCrent, Antonii raorlem eliam ele.menialiujere.Nou
lis jbi duobus monachjs, Jsaac el Pe.lusia.no,,quprujrn latuit fama IliJarionis ac.colasquoque illius loci: ct
Isaac inlerpres Anlonji fue.ra.t. ce.rtatim virjljs ac muliebris sexus ore luridi, ct at-
5.L JJobilacultiinjS. An.lonfj,CeMvlqAglqtxiLJjj.W> teuuali fame, pluvias a servo €hristi, id est, a 'beati
JtumsepulcrumB. Anlonii. — Et qu.ia se prsebe.l.pcqa- Antonii,successore d.eprecabantur. Quosillecernens,
sio, et.ad lo.ci .ye.ivjmus,.digniiro yidelur Jweyi .s,er- jnire doluit.Elevatisquein ccejum oculis, etutras-
mone h.abilaciilum fan.ii viri des.er.j.bejr.e.S.axeus .et (gtie in suhlime .erigens palmas, slalim impetravit
subljmjs mons .p.ermille circilcr jtassjus,, ad r,a,dj.ces jpuod rogaveraul. Ecce autem siliens.arenosaque re*
:su?s apas exprimjt^ ^uajvum aljas a.rense eJiiJHj.nt., gio, poslquain pluviis irrigata est, tatUani serpen-
ajise ad inferiora .delapssCjjpaulalim .riyum effic.Hint.;U tum el v.enenatorum animalium ex improyjso .ebiil-
sqp.er quein _ex.u.lragu^ i'i,pa jpalmseJn,pume.EaJ)ilfiS livit nuiliiludinem , ut pe.rcussi innumer.abiles , nisi
multumjococ.t.am.oetiiiate^^ Vj- ad Hilarionem concurrissent^ tslali,minlerirent. Be-
deres isenero h.uc atqu.e iiju.c ,cuni idiscjpuli.s 4J.estti jnedicto iiaque oleo uiiiversj agricolse,alque paslor.es
tAjilonii djscurjere.. ifli.c.j.aiebant, psalJerc,, Jiictftra - tangenies vulnera^ cerlam saluiem resumebant.
jrCj bic opcrari, hicjfessu.s ,r_esider,esoji.lus era.l.JIas 35. Pergit in aliqs regipiies,.— Videns efiam ibi se
vj.tes, ba.s arbuscul.as.ipsp jjlaniayji: jllam .areolaui nijris lionpribus afflci, perrexit Alexandriam , inde
manibus suis ipse composuit. Hanc pi.scjiio,m[_MM. M Jilleriorem | Mss. iplenorem] Oasim eremum
pisciiiulam J ad irr.igaiidum Jjorlului» .niulto sudore iransilurus. Et guia numgu.am ex guo cceperat esse
fabricalu.s esl. .Isluni sarculum ad .fpdlendam.terrajn monacbus^in urbibusmanseral, diverlitad quosdam
plur.ibus aii.nis habuii.. J.accb,a.t i.n stralu^jus,, iftt frjatr.es sibi notos in c Brucbio, haud procul ab Ale-
quasi jcjalensadlmc cubile.d.epsculabatur. .E.raf.Miem xandria; qui.cji.m mir.o gaudio susceptssent senem ,
c.ellula nonjplus inensutse Jperquadrum tenens quam efJam vicjna nox esset, reavenle .audiunt discipulos
liomp dormiens jjxtendi^p.Oteral..Prseterea in suh.li- .ejus a.sinum sternere^ illumque tparare prolicisci.
.niisnvpniisverli,c.e,,qjuasi ,per cocbleam _ascen.denli- Ilaque advoluli pedibus, rogabant ne hoc facerel}
jbus„ ^f .arduo va.ld.e#isu \M. .adnisu J,,, duse,ej»s-' tl et ante limen prosirali, cilius se mori, guam tanlo
denj iinejij8ur.se cellul.seyjse.hanl.ur,:in quibtis v.e.nien- carere hospiie lestabantur. Quibus ille respondit:
iliumjfequ.eiitiam, .et .d.i.scipuJ.orumjBiiorumcon.tu- Idcirco abire feslino^,,ne yobis molesliam gener.em.
bwnJum Jugiens moralu.s:e.st. V.exu.miiicin ,vjy,o.cx.- Cer.teex jio.sieriorib.us c.ognoscetis, n.on sine causa
sUse^saxo, ostia fan.tumMdita hab.eban.l;.Postqnam jiie subilo .ambulasse..Igitur ,ajtera dje Gazenses cum
aju.temad .ho.rtuluni veneran-t.: Videtis^ inquit Jlsaac, licloribus prsefecti (nam prjdie eum yenisse coguove*
h&P.pouia.rjjntm ,[A/. pameri jijn ] afbuscuj is coii sUpnj,, ranij intrantes monas.tcrium,,cum.iJJummijii.meinve-
e.t ojejibus .vjrens;,ante Jtoc ferme trie.onijini cum nissent invicem Joquebaiuur : Npnne yera sunt qua;
iOnagrorumgrex .ya.sla.ret,un.umeJ.u.ctorihjJSj.eorujn audivjmus? magus est, et futura cognos.cit. Urbs
^Mreju.ssit;, Jiaculoqiie Aundens Ja,tera;: 4iJjare.. jn- .enim.Gaza;, tvostqtiam, ip,r,p,feclo d.e .PalsesiinaHila-
^uita jccnxeditis quod ,noji semi.nastis ?JEt.exi.ndcfex- rione, Julianus in imperium 33 s.uccesserat, de-
Cj^plij3,a.quis,:ad:quas;po.iand.asv,euti.laban;f,,numgMm slxuclo.mp.nas.ierioj3J.us,
precJbus.ad im,pc,ratoremda-
iip.s n.ecvanbus.ciijam^nec rfilera,cctntigisse.JPraj.ierej» tis., cl Jljlari.Qnis,.et Jlesychii m,oj;tem,inipeiraveral:
rogabat senex , ut sibi locum tumuli ej'us osiende- amboque ut quaererenlur, toto orbe scriplum erat.
Tent. 'gui xum seofsum pum abduxTssent, ixifnm fSi. De Adriqnq Uiseipuio. JJgressus ergo de Bru-
inpnstrarveriiit necoe 4gno.rafur.. .£ausam occujtan- •Dcliio., per in.viamsoJUudJneth intravit.Oa.sijn : ibique
Mi/juxtai|irseceptum*jAotoi«iituisse -referentes ,«ie anno plus minus exacto, quia d illuc quoque sua
yefgatntus, :qui .jjJJ 'inlllisio.cisdilissimus erat,, fama pervenerat, guasijara Tn tjriente latere non
suhlato ad viliajDtt.suamjancti.corjPore, b jnarlyritim jiosse.t, ubi-m.ulii illuro .et.o.p.uiioue,etvuliu noye-
fabricarelur. tantjsadsolas nayjigarelinsulas-cogitabal; ut quem
.specdes,Kmrtfa ^uam^doeet ^-opiseusaniAunelianO;, BrHC/iiohsdiciamsu.ata3laleideseri.anifpjs.sejteslatur.
Menabia'Cumifugeretwamelis,\quosdr,amedas;Mcit.anl, A-uotorViit-3! • vccat &%$
A polloiiiiJ)yscp.l,i,Mpi>v-x,m
eic. Nos locnm e mss. coiisensuTestiiiiinius. 0pou^tw niyixmdpspmiSic.JForje -.TsJQVrEjO»^.^), SSITOJT^)
^Wid.S. Atbanasium un Vit.;S. )AiU«nii.Jrifraie- sttTHu!{Sic).%u.fov:jt£,y!p.r'tc$pi<Triv
'AisS«vSpgi;KV..A.lexan-
viora qusedam eiiieinlamus. .drintc urbissegio •isiaTuiWstluasi,-7rufiov%efov.dicl.a,
;a
-* Mar.tyr..Jfabric.Mitrtyritimiestten^iumdicatum <quo,deioria>voxiEpou^iirpv,Td.eo,perJipliith()ng4iincQn-
inihoiwemiMariyruni.wel^Confessoruni. JMARTIAN. ;ciptenda,,nt PeiayiusjCQiuend.it411.annqtotipflihusiin
xontra ni8S.:ifidemihucusqueid)Ji- -Epiphanjnm iJe jpeiiderihus *.t Emensuris,,quem.si
'''•ciBeiiperaTOxei
nuit hic aique infra Brutio. :Sedj8r«*ife»n;legendufn 4ubetiside.
nionuil etiam Ammian. Marcell. lib. xxn, c. 16. Et ^Mss.,Mlm^uoqtte,eum mi famd ^>mv.emrati
Epiphanius, qui Bfovxwv X5L^«,id est regionem
47 S. EUSEBII HIERONYMI 48
terra vulgaverat, sallem maria celarenl. Eodem A venientes se notum facerent, * ad mediterranea
ferrae tempore Hadrianus discipulus ejus de Palses- fugit loca, id est, vieesimo a mari millario; ibique
tina supervenit, dicens Julianum occisum, et Cbii- in quodam deserlo agello, lignorum quotidie faseem
slianum imperaloremf Jovinianum)regnarecoepisse; alligans, imponcbat dorso discipuli. Quo in proxima
revertique eum debere ad monasterii sui reliquias. viila venundato, et sibi aliraoniam, et bis qui forte
Quod ille audiens deteslalus est: et conducto camelo, ad eos veniebant, pauxillulum panis emebant. Sed
per vastam solitudinem, pervenil ad maritimam vere juxla quod scriplum est: Non potest civitas
urbem Libyse, Pareionium : ubi Hadrianus infelix latere supermontem posita (Malth. v, 14), Scutarius
volens Palsestinam reverii, etprislinam sub nomine quidam cum in basilica bea tiPetri Romsetorquerelur,
magislri quserens gloriam, multas ei lecit injurias. clamavit in eo immundus spiritus : Ante paucos
Ad extremum, * convasalis quse a fralribus ei missa dies Siciliam ingressus esl Hilarion servus Christi,
detulerat, nesciente illo, profeclus est. Super hoc et nemo eum novit, et pulat se esse secrelum;
quia alter locus referendi non est, boc lanlum di- ego vadam, et prodam illum. Slaiimque cum ser-
xerim in terrorem eorum qui magistros despiciunl; vulis suis ascensa in porlu nave, appulsus est Pa-
quod post aliquanlulum lemporis computruerit cliynum, etd deducente se dsemone, ubi ante tugu-
morbo regio. B rium senis se prosiravit, illico curatus est. Hoc
35. Evangeliorum codicemmanu sua scripseral. — initium signorum ejus in Siciiia, innumerabilem ad
Habens igiturb senex Gazanum secum, ascendit eumdeinceps segrotahtium, sed etrcligiosorum homi-
classem, quse Siciliam navigabat. Cumque venun- num adduxit multitudinem : in tantum,utde primo-
dato Evangeliorum codice, quem manu sua adoles- ribus viris quidam tumens morbo intercutise aquse,
cens scripserat, dare naulum disponeret in medio eodem 35 d'ie l" 0 a(i eum venerat, curatus sii. Qui
ferme Adrisc, naucleri filins arreptus a dsemone, posiea offerens ei inflnita muneia, audivit dictum
clamaie ccepil, el dicere : Hilarion serve Dei, cur Salvaloris Ed discipulos : Gralis qccepistis, gratis
nobis per le et in pelago lulos esse non licel? Da date(Matth.x,8).
miliispaiium donec ad terram veniam, ne hic ejec- 58. Hesychius discipulus qumrit Hilarionem. Dum
tus, prsccipiter in abyssum. Cui ille : Si Deus meus, hsec ita geruntur in Sicilia, Hesycbius discipulus
ait,. libi concedit ut maneas, mane; sin aulem ille ejus, tolo senem orbe quserebat, lustrans litiora,
te ejicit, quid mihi invidiam facis, 34 homini pec- deserta penelrans; et hanclanlum habens fiduciam,
catori aique mendico? Hoc aulem dicebat, ne nautse quia^ubiciimque essct, diu latere non posset. Trans-
el negotiaiores qui innavi erant, se, cuin ad lerram acio igitur jam triennio, audivil Methonse aquodam
•pervenisscnt, prodereni. Nec multo post puigalus iG Judsco, vilia populis scruta vendenle, Prophelam
est puer, paire fldem dante, et cseteris qui aderant, Chrislianorura apparuisse in Sicilia, tanta miracula
utilli se super ejus nomine locuturos. et signa facientem, utde veleribus sanctis pulare-
56. Ingressus aulem Pacbynum promonlorium tur. f Inlerrogans ilaquebabitum ejus, incessum et
Sieilise, obtulit nauclero Evangelium pro suhvec- linguam, maximeque rclaiem, niliil discere poiuit.
iione sua et Gazani. Qui nolens accipere, maxime Hle enim qui referebat, famam ad se venisse tanlum
ciim videret illos, exceplo illo codice, el his quibus hominis lestabatur. Ingressus igitur Adriam, pro-
vesliti eranl, amplius nihil liaberc, ad exlremum spero [Al. propero] cursu venil Pachynum ; et in
jjurat se non accepturum. Sed et senex accensus fl- quadam curvi Jiltoris villula, famam senis sciscita-
ducia pauperis conscientise, in eo magis lselabalur, tus, consona voce omnium cognovit uhi esset, quid
ei quod nibil haberel sseculi, el ab accolis illius loci agcret: niliil in eo itacunctis admirantibus, quam
mendicus putareiur. quod post lanta signa atque miracula, ne fragmen
57. Fttgil ad mediterraneq locq. Hydropicus cura- quidem panis a quoquam in illis locis accepisset.
itis. Porro recogitans ne negotialores de Orienie Et ne longum faciam, sanclus vir Hesychius ad raa-
» Duomss., convocaiis omnibus quce, elc, alius D declinaret, cum per id lemporis Oasi deliluisse, us-
cum vusis qum, etc. Monuit Viclorius convasalis per- que quo, Juliano imperalore occiso, Siciliam venit,
inde esse ac collectis in sarcinas rebus, ut aspor- ex Hieronyrai superiori contexiu compertum sit.
lentur. Iterum haud recle Gravium snspicari, liominem qni
J>Jidem mss., Senem Zazanitm. Hilarionis sanclilatem prodideril, non scularium
< Conferendus Sozomenus lib. v, cap. 10, quem luisse, sive legi debere, sed scrutarium, sive qui
brevilatis gratia Latine tantum ex Valesii interpre- scruta venderet, nt ex Horatii versu,
tatione repraisentamus : Per idem, inqtiit, tempus Viliavendentemlunicatoscruta popello;
(Juliani scilicet imperatoris) Hilario quoque monq-
chus a Gazmis qumsilus in Sicitiam se recepil. Ibi li- cum econtrario avSpurS>vimar^p.m, virum illustrem,
gna e.x desertis montibus colligens et humeris suis in sive genere, sive digniiate, Sozomenus vocet, et
urbem portans vendebat,eoquepacto quantum qd vilqm Scutaiii nomen designet.
d
sufficit, quotidianum sibi parabal alimenium. Tandem Unus ms., deducenle se dmmone, anle conspec-
vero quisnam et qualis esset, indicatus a viro NOBILI, lum senis proslratus,illico, etc.
<7Mto ctemomo vexabalur; postquam eum immundo eVo.ceroaqum, qnse antea deerat, sunecimusemss.
f Viliose haclenus obtinuit Interrogatus pro inter-
spirilu liberctsset,trajecitin Dalmaiiam, elc. E quibus
duo siini in rem noslram aniroadverlenda; et pri- rogans, et nihil dicere pro discere, quemadmodum e
mum quidem falli Sozomeuum, qui in Siciliam trans- mss. omnibus eraendamus.
Jrelasse HiJarioiiem tradil, ut Gazseorum insidias
49 VITA S. HILARIONIS EREMIT^E. 80
gistri genua provolutus, planlasque ejus lacrymis ,A transi in mare, et fiet ( Matlh. xvu, 19), etiam juxta
rigans, tandem ab eo sublevatus, post bidui iridui- litleram impleri potest, si tamen quis habuerit
que sermonera audila Gazano, non posse senera jam aposlolorum (idein, et lalem qualem illis babendam
in illis habilare regionibus; sed velle ad barbaras Dominuf imperavil. Quid enim interest, ulrum mons
quasdam pergere naliones, ubi et a nomen et rumor descendai in mare, an immensi undarnm montes
suus incogniius foret. fepenie obriguerint, et ante senis tanlum pedes sa-
' 39. Comburit
serpentem boam diclum. Dtixit itaque xei, ex alia parte molliter fluserint?
eum ad Epidaurum Dalmatise oppidum, ubi paucis 41. Fugit Cyprum. Mirabaiur omiiis civilas, et
diebus in vicino agello mansitans, non potuit abs- magnitudo signi Salonis quoque percrebuerat. Quod
condi. Si quidem draco roirse magniludinis, quos intelligens senex, in brevi lembo clam nocte fugit,
gentili sermone boas vocant, ab eo quod lam gran- et inventa posl biduum oneraria navi, perrexit Cy-
des sint, ut boves glulire soleant, omnem laie vasia- prum. Cum,|ue inler Maleain et Cylheram piratoe
bat proviuciam, et non solum armenta et pecudes; derelicta classe in lillore, qusc non antemna, sed
sed agricolas quoque el paslores b tractos ad se vi conlo regiiur, duobus liaud parvis myoparonibus
spiritus absorbebal. Cui cum pyram jussissel prse- occurrissenl, eidenuohincindehfluctus occurrerent,
parari, et c oralione ad Chrislum emissa, evocalo'-B remiges omnos qui in navi erant Irepidare, flere,
prsecepisset strucm lignorum scandere, d ignem discurrcre, prseparare contos, 37 et quasi non suffl-
supposuit. Tum itaque cuncu speciante plebe, im-. ceretunus nunlius, certatimseni piratas adesse dice-
manem besliam concremavit. 36 Unde sesluans, baiU.Quosilleproculintuenssubrisit.Etconverstis ad
quid faceret, quo se verleret, aliam parahat fugam; discipulos dixil: Modicm,inquii fidei, quare trepida-
et solitarias terras mente perluslrans, mosrebat tis (Matih. xiv , 32) ? Nurnquid plures sunt hi quam
[ Al. mirabatur ] quod lacenle de se lingua, miracula Pharaonis exercitus? tanien omnes Deo volenle sub-
loquereniur. mersi sunt. Loquebalur his, el nibilominus spuman-
40. Egressum terminis mare compescil. e Ea lem- tibus roslris hoslilescarinse[A/. lurbse] imminebant,
peslate, terrse moiu lolius orbis, qui posl Juliani jaclu tantum lapidis medio. Stetit ergo in prora
morlem accidit, maria egressa sunt terminos suos, [Al. ora] navis, el porrecla contra venienles manu:
el quasi rursum Deus diluvium minaretur, vel in an- hucusque, ait, venisse sulficial. 0 mira rerum fides!
tiqnum chaos redirent omnia, naves ad f prserupta stalim resiluere naviculse, et impelleiilibus contra
delalse monlium pependerunt. Quod cum viderenl remis, ad puppim impelus redit. Mirabanlur piratse
Epidaurilani, fremenles scilicel fluctus el undarum. post tergum se rcdire nolenles : toloque corporis
nioles, et monles gurgitum litloribus iuferri, veren- 'C nisu, ut ad navigium pervenirent, laborantes, velo-
tes, quod jam evenisse cernebant, ne oppidum fun- cius inulio quam veneranl, ad litlus ferebantur.
ditus subverteretur, e ingressi sunt ad senem : et &'•!.Multos ab immundis spirtlibus cural.—Prseler-
quasi ad prselium proficiscCntes, posuermit euni in mitto csetera, ne videar in narratione signorum vo-
litiore. Qui cum tria crucis sigua pinxisset in sabulo, lumen exlendere. Hoc solum dicam, quod prospero
nianusque contra lenderet, incredibile diclu est in cursu',inlerCycladas navigans, hinc inde clamanlium
quantam altitudinem intumescens mare ante eum de urbibus et vicis , et. ad liltora concurrentium ,
Etelerit: ac diu fremens, et quasi ad obicem indi- immiindorum spirituum voces £ audiebat. Ingressus
gnans, paulaiim in semeiipsum relapsum est. Hoc ergo Paphum , urbem Cypri nobilem carminibus
Epidaurus etomnis illa regio usque hodie pra>dicat, poetarum, quse frequenler [Vel frequenti] terrse molu
matresque docenl liberos suos ad inemoriam in pos- lapsa,nunc ruinarum lantum vesligiis quid olim fue-
teros transmittendam. Vere illud quod ad Aposlo- rit, oslendit, in secundo ab urbe milliario habiiabat
los dictum esl: Si credideritis, dicetis huic monti, ignobilis , gaudensque quod paucis diebus quieie
a Mss. conslanier, nomen et sermo suus ignotus, I) bit Ammianus Marcellinus ad flnem lib. xxvi, et
etc. consule Valenliniqno primum cum frqtre Valenle ac-
b Duo mss., trqctu smvispirilus, alius sui spiritus. cidisse dicil, quod referlur ad an. 36S (vide Cbroni-
c £1 orqtione ad Christum, elc. Male legunt edili con adan. 2 Valcntiniani),et in Cbronico Alexand.:
libri, et oratione ad Christum niissa populo evocalo, TOOTM r£>erei MBukuo-a-u ix TO5V
tStwv6'pwvi&HOep.ovi
prwcepisset,etc, evocavitenim seipenlem Hilarion, navi^Kf)71736iS' ZK/XKVSWV AuyoOurwv.Vid. Socraiem
et ei proccepi!siruem lignorum ascendere, ut com- lib. iv, c. 5.
burerelur. MARTIAN. ' Prmruplq delata montium. Hoc modo scriplum.
- d Concinnius mss. et brevius, ignem supposuit, reperimus in omnibus, quos inspexi. mss. codicibus.
cunctaquespectanle plebe, elc. Marianus legit, ad prmrupta montium delatapepende-
e JE« tempestate, terrm molu. In Chronicis Euse- runt. . MABTJAN.
bianis idem Hieronymus, anno Valentiniarii 2, terrm — Erasmianam lectionem Martianseus ex flde mss.
motu per totum orbem faclo, mare liltus egreditur, et suorum revocavit, de latere, pro uno verbo delqtm :
Sicilim, mullarumque insularum urbes, et innumerabi- nobis probaiur magis islhsnc Victorii, quam mss.
les populos oppressit. De eodem bsec habet in Isai. . ad unum omnes, quos consuluimus, cdnflrmant.
cap. xv : Motu lerrm magno in mea infamia, quando B Eral antea ingressi sunt, certe renitenlibus mss.
foiins orbis littus transgressa sunt mqria, elc. Vide Vid. Sozomeiium lib. v,cap. 20.
eliam Orosium lib. vn, cap. 52, et Socrat. Hisl. Ec- h Unus Vatic. flucttis verienle(a\. verrente) remi*
cles. lib. jy, cap, 5. MARTIAN. ge, omnes, eic, quse forlasse verior est Jeclio.
—T«rr* hioliis jiic idem est, quemeleganier descri- » Erat conlra mss, Qd«m,auditbantur.
Sij &. EUSEBII HJERONYMl S2
viveret. Veruin a non ad plenum vigiuii transiere J^..standum, hominem surrigehant. Quod postquam au-
dies, cum per oirinem illam insulani quicumque ditum esl' „.etiam difilcuiia^femloci., et iter invium
lnimundos liabebant spiriius, clamare cceperunt, pluriroorum vicit necessiias. Niliil seque per cif-
veriisse Hilarionem servum Cliristi-, et ad eum si cumilum cuiiclis villis observanlibus , quani ne quo
debere properare. Hoc Salamina , hoe Curium, hoc modo elabereiur. Disseminaverat enim bocde eo rti-
Lapetha el urbes reliquse conclamabanl, plerisque- mor, diueum ineodem Ioconiancrenoii posse.Quod
asserentibus scire se quidem Hilarionem , ef vere ille non levilaie qjiadam , aut puerili sensti- victus
illum esse famulum Dei, sed ubi esset ignorare. faciebat; sed lionorem fiigiens et imporiunilaiem.^
Inira triginta igitur nec mulio amplitis dies,ducenli sempef 39 cnim silentitim et vitam ignobilem desi-
fernie, tam viri quam mulieres, ad euiii congregali derabat.
sunf. Quos cum vidisset, dolens qtiod se non pate- W. festqmentum Hilarionis,—Olei uncliqne cttrati
rerilur quiesceie T et quodammodo in ultiouem sui filiq ei gener Coristantim.Igituroclogesimosetatissuai
sseviens, lanta eos oralionum instanlia ftageliavii, ut arino, cuin absens esset Hesychius , quasi lesta-
quidam statim , alii posl bidtium triduumve, omnes ifiehti viCe brevem mauu propria scripsit epistolam,
vero intra uriam Iiebddmadam curarentur. omrieS diviiias" suas ei defelinqtiens ;(Evangefium
45. In secretioremlocum ascendil. Bucoiia AZgypti. ]Q sciliCei, et tuilicam saccearii, cucuflam et palliolum^,
Pqrqlyiicus curqius.—Manens itaqiieibi biennid, et riam minisief ejus aiife paucos dies obierai. Vene-
semper de fuga cogiCaiis, Hesycliium ad se veris funi itaque ad segrdiariiem de Paplio multi religiosf
terapore reversurum , Paltcstinani ad salulalionem vifi; et iriaxiriie'qudd eiini dixisse audierant, jam
fratrum,ei monasterii sui 38cineres visendos riusit. s'e'id tfdriiiiium migialurum, et de corporis viuciifis
Qui cnm revertisset, cupienti rursum ad JEgyptum lTberariflum'; sed et Consiantia qusedam sancia le-
navigare, boc est, ad ea Joca, quai vocanlur b Bucd- miria , ciijus geheruni et iiliam de morte liheraverat
lia , eo quod nullus ibi Chrisliaiioruih esset , sed unciione ofei : quos dmnes adjuravit, ut ne puncto:
barbara lanturn ei ferox hatio, suasit ut in ipsa raagis quidem horse post mortem reservaretur; sed slalim
insula ad secfetiorem locuin «'conscenderei. Quehi eurii ih eoderii lidrtulo terra operirent, sictit vestilus
cum diu luslrans oirinia, reperissel, perduxit euftf efat iri lunica ciliciria et cucutfa , ei sago rustico.
duodecira niillibus a niari procul ihlef secretos aspe- 43. Jainque mddicus caldr lepebat in pectore, nec
fosque nionles, et quo vix reptando maiiibus genu- prseier sensum quidquam vivi liominis supereral, et
biisque posset ascendi. Qui iiitfogressus , coriiem- iariieh aperiis oculis loquebaiur: Egredere , quid
plaius quideriaesi terribi lerh vaide et remotum locuiri, times: egredere, ariiina mea, quitf dnbiias ? Septua-
arboribus hiiic inde cifciimdatmii, liiibeiitem etiam C ginta prope annis servistiChristo, et morlem timesf
aquas de supefcilio collis ifriguas, et hofiulurii pefa- In hsec verba exhalavit spiritum. Statinique humo
incenum, ei pomafia plufima, quorurii Ffuctuin riurii- obrutum , ahte urbi sepultum, quam morfuum nuu-
quam iu cibo suinpsit: sed et antiquissimi juxta tiavertiiu.
tempii ruiiiam ex quo {ut ipse referebat el ejus dis- 40 46. Hesycliius furqlur cofp«s S. Hilarionis.
cipuli * testaniui) tam iniiumerabiliiira per nocles et Integrum corpus Hilqrionis et illmsm vesles. — Quod
dies dsemonum voces resoriabant, ut exercilum cre- postquam sanclus vir audivit Hesychius, perfexit ad
deres. Quo ille valde deleclalus , quo scilicet anta- Cyprum , et simulans se velle liabitarc iu eodem
gonistas haberel in proximo, habitavit ibi per annos horlulo, ul diligentis cuslodise suspicionem accolis
quinque, et ssepe invisentc se Hesychio, iri hoc ex- lollerct, cum ingenli vitae suse periculo, post decem
tremo jam vitaj suse iempore refocillatus est, quod fere menses corpus ejus furatus est. Quod Majumam
propler aspefilatem difflcultatemque loci, el umbfa- delerens, totis monachorum ct oppidorum tufbis pro-
rum (ut ferebatur yulgo) multitudinem , aut nullus, sequehtibus, in antiquo monasleiio condidil; iilsesa
aut rarus ad se vel posset, vel auderet ascendere. iunica , cuculla , et palliolo, el toto corpore, quasi
Quddahi aiiiem diS e^iessuS hofiiiium , vidif {ionii- adiiuc viverel,iritegro, tantisque Iragranle odoribus,
liem toto cofptife paralyticiini jaceiiiem ahle frifes. D ut delibutum unguenlis pulares.
interrogavitque Hesycliium quisnam bsset, velquo- 47. Constantiadolore mortua propter furqtum corpus
modd iitisset addubfus";Qhi fespbtidehs; ait; proeii- Si HilurioniSiS-Hoh mihi videthr in calee libri fa-
fatoferij se tn\&£%villiilsb, ad iiiijuS e jiii lihfitiliis cehda Constahtiss illius sanctissiina; niulieiis devotid,
quoque, in quo ipsi erant, perlineret. Et ilie colla- quse perliiio ad se nuriiio, quod cof pusculuni Hila-
cryinans lendcnsque ad jaceiitem maiium: Tibi, rionis Palsestinse esset; statiin exanimata esl, veram
iiiqiiit, dicd iii hbmirie boiriirii hcistri Jesii Cliristi in servum Dei dilectioiieih etiam iiiOrlecomprdbahs.
siifgejei ambula. Mira velocitas. Adhuc verba in ofe JEfateiiirii sdiiia pefvigites iri sepulcrd ejhs riocies
loquentis volvebantur, el jam membra solidata ad duccie, et quasi cum prsesehte ad adjuvandas oratio-
» Unus Vatic., tiori plm; alius non plenej vigiiiti, insidebant.
, etc.. ., . .... ? JJnus Vatici;.;eoncederel.
h ln aliquot niss., Batholia. Heliodorus BouxSXt d Mss., testqbantur; ct paulo post qited tcilket
- avp.iiu%.-. zsxXwTfct b rbizit y 8tc. Ilinc tanlos "ugonistashaberet, etc. .
irpb; kiyvTititis'»
cliaiii Bacoiici milites per xElgyptuiniioiantur a Capi- * Vicibtius, ad cujus confmia,hortulu>i elc*
lulino aliisque a Viilguriappellatione hujus loci.quem
53 WTA MALCtl! MONACIU.
nes suas sermocinari. Cernas usque hodie miraro A lamen in utrisque locis magna quotidie signa fiunt *
inler Palsestinos et Cyprios contenlionem.his curpus, sed magis in hortulo Gypri, forsitaii quia a plus
Hilarionis , illis spiritum se habere certantibus, Et illum locuro dilexerit.
a Unus Vaiic, quia pUsiUumlocum dilexerit.

*
VITA MALCHI MONACHI CAPTIVJ.

MalchiMonaeliiex MarpniaSyriseviculp, vitam,quaevariis periculis, alque infortiiniisexagitata, et capUvitaleoppressa


est, db ociiloslectoribus ponit.
41 1 HieronumushiUoriamEcclesiqslicamscribere g ; est, qnem idcirco nunc homiuavi, ut ostenderem.,
volebqt.— Qui navali prselio dimicattirj suiit, gnle jii Uhde nossem quid scripfurus sum. Eral igitur illic
porlu el in tranquillo mari fleclunt gub.ernacula, re- quidara senex noroine Malchus, quem nos Laline
mos trahunt, ferreas jnanus, ef uncQS,prseparajil, b regem possumus dicere,«Syrus natione 42 et lin-
dispositumque per labulala mililem, pendente gradu, gua, uf revera $ ejusdem loci indigena. Anus quoque
el labente vestigio slare flrmiter assuescunt, utqupd in ejus contubernio valde decrepita, et jam morti
in simulacro ptignsedidicerint, in vero cerlamiue. non proxima yidebaiur: tam siudiose ambo religiosi, et
pertiniescant. Ita et ego qui diu tacu.i (silerp quippe sic Ecclesise limen terenles, ut Zachariam et Elisa-
rne fecit.cui nieus sermosupplicium est), pritisjexer-r beih de Evangelio crederes, nisi quod Joannes in
ceri cupio in parvp opere, et yeluti quamdam ruhfj medio non erat. De his cum curiose ab accolis quse-
ginem linguse absiergere, ul venice possim ad lalip.,, rerem qusenam esset eorum copnla: niaiiimonii, san-
rem hisforiam. Scribere enim ctisposiii (si tamen guinis, ,'in spiriius? omnes voce consona, sanctos et
vifam Dominus dcderit; et si vituperatores. mei s»l- Deo placitos, et inira nescio qnse respondebant. Qua
tem fugieniem me, et inclpsum p.ersequi degierini) ciipiililate illectus, adorsus sum liominem, et curio-
ab advenitt Salvatpris usque ad noslram auatepi, id sius ° sciscitans rerumfldem, hsec ab eo accepi:
esl, abaposlolis, usque ad npsfri feriipQris feeeip, QI 3, Malchi Historia.^ f Ego, inquit, mi nale, Nisi^
quomodo et per qups Cliristi Ecclesia nala sil, et beni agelli colonus, solus parentibus fui. Qui cum
adulia, persecutionibirs creyerit, e! njariyrijs, cprpr me quasi stirpem generis sui, et bsercdem familisc
nala sit; et posiquani ad CbristianQS principes vepe- suse ad nuptias cogerenl, monaclium potius me velle
rjt, pQtentia quidem el divitiis ma.jor, sed virlutibus esse respondi. Quaptis pater minis, quanlis mater
minpr facta sit. Ycrum b.sepaiias. Ityine qupd iih.Bii? blanditiis persecuti sint, ut pudiciiiam proderem,
nef explicemus. hsec res sola iudicio esl, quod et doraum et parentes
2. Adqlescenlulus mqrqbqlur in Syriq Hieranymus. fiigi. El quia ad Orientem ire non poieram, propier
— Maronia [ ilfss. Maroniasj (riginta fgrrop milljhHS vicinam Persidem, et Romanorum miliium custo-
ab Antipcbia urbe Syrise, baud grandis ad Qrienteni diam, ad Occidenlem verii pedes, pauxillulum nescio
dislaf viculus. Hic posf niullos vel doniinos, vel pa- quid portans viatici, quod me ab inopia tanlum de-
Ironos, dum ego adolesccntulus morarer in Syria, ad fensayet. Quid multa? Perveni tandem ad eremum
papse Evagrii necessarji niei possessionem devoluliis Cltalcidos, quae inler s Immas et Beroam magig
a Scripla anno 390. Ih duobus Vaticanis olim Re- in nullis mss. invenerihJ, ab JSrasmp conficlain et
ginse Suecorum codicibus, 432 et 800, Incipit Acius Viciorio probatam rieutiqUam credo. Gravihs fhe-
monachi cqptivi, guem dictqvit Hieronymus Presbyter. bastonis indigena in aliqnot codd. sibi visus esl irive-
In alip 797 absolute, De cqptivomqngchq inscribiMir; nisse; sed forle Latinisiilleris, utcumque corruptius,
itemque ih aiio 689, Ineipii HisJOjid Mqlchi captivi _l*. Grsccprp vocajiulum avrbyfim reddere Jibrariiis vnr
monackiscripta u B. Hierotiymo. Ad haec porro exem- iuit, ex quq fhebaslorinOn nerhoimperilior scijps.it.
plaiia loius Vitse conlexlus exigitiir. Est autcm «UT6X<5I»V iderii a'c ioci ejusdem iridijjeria.
h Nimiruni a rmleeh, HebraiGe e Penes Mariian. siiscjinns, cui et mss. aliquot
i^Ss quod Regem
spnat. Hesychius qiipqup, Milxo; BKcueuf, Vid|.JEu- suffraganlur. Viefor-, sciscitqtus,
in viia Porpbyrii. 1 Ego, inquii, mi nate. In codice P. Pitjjcei erasa
napiuh!
k Syrus nulione, et litigua, Ut revera, etc. Hanc sunt verba mi nqte, et duo sequentia, quaJ'legefe
leciionem reslituimus ex quinque mss. codicibus, non potui. Gemelicensis retinet solns Nisibeni agelli
prsecipue ex uno monaslerii npstri Gemeiicensif, quj calonns, Alji ridicule posuprunt, Aiheniensissqngm-:
legit, af revera ejusdem lociindigenq. Cseieri quatuor, niss colonus. In ediiis vox Maroniqci conficla est.
id estunus Parisiensis, D. le Peletier, olim Petri Pi- Quminter Himmas. Manuscripta exemplaria re-
thsei f-.C; aller Avenioneiisis FF, Pr®dicatorum, linent lliinminqs, el mninvs, yel i>mtu»i flmues au-
leriius Tolo<anns FF. onoque prse.dtcaioriiin; et tem consona voce legunt Beiwm i non Essam cot-r
quatlus Narboriensis, monaslerii Fontis Frigidi; bi rupte. MABTUN.
pnines, inquam, hoc inodo legunt, Sj/rjis natione ft .-^Marfian.ffj/BinisSjPtolemseus'iixfi«ftyocatSeleu-
cidis civilatem. Sed pro Beroa veieres cdiii Essatn
lingua utebalur ejusdem loci indigena. Porro iri editis icribuiU
Erasmi et Mariaui nibil est genuinum; sed lolum ; unus Vatic. Bessam, fflale, cuni Berqam
Gr.i'ce conficium. MAJITIAS. Cyrristicse civiiaiem, quseAleppo nunc dicilur, indi-
•J Pro liis vcrbis, ejusdem loci mdigenq, ediiivelu- cari comperium sii. Gonfej:Ptpjeniseuni lib. v^c. 15.
t/ores Gnccehabenl v,vrby>pm; quam yocent tamelsi
N
B5 S. EUSEBH UIERONYMI S6
ad austrum sita est. Ibi repenis monachis, eorum A ubi dominam liberosque ex more geniis adorare
me magisierio tradidi, manuum labore viclum quse- jussi, cervices fleclimus. Hic quasi clausus carcere,
ritans, lasciviamque carnis refrenans jejuniis. Post mutaio habitu, id est, nudus ambulare disco.e Nam
multos annos incidit mihi » desiderium, ut ad pa- aeris quoque inleroperies, nihil aliud prseter pudenda
triam pergerem. Et dum adliue viverel 43 niaier, velari patiebatur. Tradunlur mibi pascendse oves, et
jam enimpatrem morluuro audieram; solarer vidui- in malorura comparalione hoe fruor solaiio, quod
taiem ejus, el exinde venundata posscssiuncula, par- dominos meos, el conservos rarius video. Videbar
tem erogarem pauperibus,b parlein monasterio con- mihi aliquid habere sancti Jacob, recordabar Moysi,
stituerem; quid erubesco conflteri infldelitatem qui et ipsi in eremo quondam fuere pastores. Vesce-
meam? parlem in sumpluum meorum solaiiareser- bar recenti caseo et lacie: orabam jugiler, canebam
varem. Clamare coepit abbas meus, diaboli esse ten- psalmos, qtios in monasterio didiceram. Deleclahat
tationem, et sub honeslse rei occasione, lalere anli- me captivilas mea; agebamque Dei judicio gratias,
qui hosiis insidias. Hoc esse, reverti canem ad quod monacbum, quem in paliia fueram perdilurus,
vomitum suum. Sic multos raonachorum esse de- in ercmo inveneram.
ceptos, numquam diaboluro aperta fronte se pro- 6. Conservam in uxorem cogitur accipere. Virtus
dere. Proponebat mihi exempla de Scripluris plu- fj! feminmcaplivm.—0 nihil umquam lutum apud dia-
rima : inler .quseillud, quod initio Adam quoque et bolura I o multiplices et ineffabiles ejus insidiseI Sic
Evam spe divinitalis supplantaverit. Et cum persua- quoque lateniem roe invenit invidia. Dominus vidcns
dere non posset, provolutus genibus obsecrabal, ne gregem suum crescere, nihilque in me deprehendens
se desererem, ne me perderem, nec, aratrum tenens, fraudulenlise (sciebam enim Aposlolum prsecepisse
post tergum respicerem. Vse misero mihi, vici moni- (Eplies. vi, elc), dominis sic quasi Deo fldeliler
torem pessima vicloria, puians illum non meam sa- serviendum),etvolens me remunerare.quo Cdumsibi
lutem [Mss. ulililatem], sed suum solalium quserere. magis faceret, tradidit mihi illam conservam incam,
Prosecutus ergo me de monasterio, qtiasi funus aliquando capiivam. Et cum ego refutarem, dice-
efferret, et ad extremum valedicens : Video, ait, te remque me Christiaiium, nec licere mihi uxorcm
li.lii Satanse caulerio notatum: non qusero causas viventis niarili accipere (siquidem captus nobiscum
excusationes non recipio. Ovis quse de ovilibus egr* vir ejus, ab alio domino fuerat abductus),f herus ille
diiur, lupi statim morsibus [Al. faucibus] patel. implacabilis in furorem versus, evaginato me coepit
4. Caplivus adducitur. — De Beroa Edessam per- petere gladio. Et e nisi confestim brachia lendens,
geniibus, vicina est publico ilineri soliludo, per mulierein prseoccupassem, illico fudisset sanguinein.
quam Saraceni inceriis sedibus huc aique illtic sem- |C Jam igitur venerat lenebrosior solito, et mihi ni-
per vagantur. Qusesuspicio frequentiam in illis locis miiim matura nox. Duco in speluncam semirutam,
viatorum congregat, ut imminens periculum auxilio novam conjugem : el pronubante nobis moestilia,
inutuo declinetur. Erant in comitalu meo viri, fe- ulerque deiestamur h allerum, nee fatemur. Tunc
minse, senes, juvenes, parvuli, numero circiler vere sensi captivitalem meam; prostralusque humi
septuaginta. Et ecce subilo c equorum cameloruin- monacbum coepi plangere, quem perdebain, dicens :
que sessores Ismaelilse irruunt, crinitis villatisque Huccine miser servalus sum? adhoc me mea sce-
capilibus, ac seminudo corpore, pallia ei lalas cali- lera perduxerunt, ut incanescenle jamcapile, 45
gas trahentes: pendebant ex humero pharetrse; laxos virgo maritus fierem? Quid prodest parentes, pa-
arcus vibrantes, haslilia longa poriabant; non enim triam, rem familiarem conlempsisse pro Domino, si
ad pugnandum, sed ad prsedam veneranl. Rapimur, hoc facio, quod ne facerem, illa contempsi: nisi
dispergimur, in diversa trahimur. Ego inlerim longo quod forte propterea bsec sustineo, quia patriam
postliminio hsereditarius possessor, et sero mei con- desideravi. Quid agimus, anima? perimus, an vin-
silii pcenitens, cum altcra muliercula in unius heri cimus? Exspectamus manum Domini, an proprio
servitutem sortilus venio. Ducimur, immo porlaraur mucrone confodimur? Verle in te gladium; tua magis
sublimes in camelis; et per vasiam 44 eremum D mors limenda est, quam corporis. Habet et servata
semper ruinam timentes,d pendemus potius quain pudicitia suurn martyrium. Jaceat insepulius Chrisli
sedemus. Carnes semicrudse, cibus; et lac camelo- lestis in eremo, ipse mihi ero et persecutor et mar-
rum, polus erat. lyr. Sic fatus, eduxi in tenebris quoque micantem
5. Pqscere oves jubetur. — Tandem grandi amne gladium, et acumine contra me verso: Vale, inquam,
transmisso, pervenimus ad interiorem solitudinem, infelix mulier: habeto me martyrem potius quam

• Pari consensu mss. omnes, incidit mihi cogitaiio, ter pudicitiam nihil aliud, etc Unus temperies.
ut, elc, quemadmodum et supra in vila S. Panli u. 7, f Iia ad mss. consensum ac fidem emendamus;
hmcin mentem ejus cogilalioincidil, ut, elc. hucusque enim editi, adverbio rursus prseposito,
h Idem mss., ex pqrte monqsterium construerem. quod minime ad rem facit, lcgunt quoque ferus ille et
e Unus Valic. addit, Barbarorum mqnus, et paulo implacabilis.
post tres mss. Gallicas babent pro cqligas, alius s Qualuor mss., el nisi festinus brqchioteneremu-
cqlliculqs.Vid. infra Regulam S. Pacliomii. Iterem prmoccupqssem;alius tiisi festinus mulieremte-
d Mss. omnes, hmremus elc. , . ;. nerem, brqchio occuparem,eic.
potius.
* Tfes nifS., Nani qeris toci itlhts irilemperiesprm- h Dud mss., aHerAtrnminee falemun
57 VITA MALCHI MONACHI. 38
marilum. Tunc illa pedibus meis provolula: Precor j Lcarnes viatico prseparo. Et primo vesperi, putanli-
te, inquit, per Jesum Christum, et per bujus horse bus dominis nos secreto cubitare, invadimus iter,
necessiiatem adjuro, ne effundas « sanguinem tuum utres et partes carnium portantes. Cumque perve-
in crimen meum. Vcl si mori placet, in me primum nissemus ad fluvium, nam decem millibus aberat;
verte mucronem. Sic nobis potius conjungamur. inflalis conscensisque utribus, aquis nos credimus,
Etiam si vir meus ad me rediret, servarem caslita- paulalim pedibus subremigantes, ut deorsum nos
tem, quam me captivitas docuit; vel interirem potius flumine deferenle, el mullo longius quam conscen-
quam perderem. Cur moreris, ne mihi jungaris? Ego deramus, in alleram nos exponenteripam, vesligium
morerer, si mihi jungi velles. Habeto me ergo con- sequenies perderenl. Sed inier hscc madefacise car-
jugem pudicilise; el magis animse copulam amato, nes, etex parie lapsse, vix iridui cibum polliceban-
quam corporis. Sperent domini maritum, Christus tur. Bibimus usque ad satieiatem, futurse nos sili
noverit fratrem. Facile suadebimus nuptias, cum prseparanles. Currimus, post lergum semper aspici-
nos viderinl sic amare. Fateor, obstupui; et admira- mus; elmagis noctibus e promovemus.quamdiebus,
tus virlutem feminse, conjugem plus amavi. Num- vel propler insidias late vaganlitim Saracenorum,
quam lamen illius nudum corpus intuilus sum : num- vel propter ardorem solis nimium. f Pavesco miscr
quam ejus camem altigi; limens in pace perdere, J5 eiiam referens : et si tota menle securus, tolo laiiien
quod in prselio servaverara. Transeunl in lali roairi- corpore perhorresco.
monio dies plurimi: amabiliores nos dominis fece- 9. Herus fugientem occupot. — Post diem vero
rant nuptise. Nulla fugsesuspicio, inlerdum et mense terlium, dubio prospectu procul aspicimus duosca-
tolo aberam fldus gregis pastor per solitudinem. melis insidenles venire concitos [Mss. concite]. Sta-
; 7. Formicarum
exemploexciiatur. — Post grande timqne mens mali prsesaga, putare coapit dominum
inlervallum dum solus in eremo sedeo, el prseler 47 meditari morlem, solem cernere nigrescentem.
ccelum lerramque nibil video, ccepi mecum tacitus Dumque timemus, et vestigiis perarenas nos prodi-
volvere, et inter mulla, contubernii quoque mona- tos intelligimus, offertur ad dexteram nostram spe-
chorum recordari, maximeque vullum Patris mei, lunca longe sub terram penelrans. Igitur limenles
qui me erudierai, b tenuerat, perdiderat. Sicque venenata animalia (nam solenl viperse, reguli, et
cogilans, aspicio formicarum grcgera angusto calle scorpiones, cseleraque hujuscemodi, s fervorein solis
fervere. Videres onera majora quam corpora. Alise declinanlia, umbras petere) intrayimus quidem spe-
herbarum qusedam semina 46 forcipe oris trahe- luncam; sed statim in ipso inlroitu, sinislfse nos fo-
bant; alise egerebant humum de foveis; et a<;uartim vese credidimus, nequaquam ullra progredienles, ne
mealus aggeribus excludebanl. Illoeventuraj liiemis (J dum mortem fugimus, incurreremus in mortem; il-
memores, ne madefacta humus in herbam horrea ludque nobiscum reputantes, si juvat Domiims mise-
verierei, iliata semina prsccidebant; hse luctu cele- ros, habemus salulem; si despicil peccalores, habe-
bri, corpora defuncla deportabant. Quodque magis mussepulcrum. Quid putasfuissc nobis animi, quid
mirum est in tanto agmine, egrediens non obstabat terroris, cum anle speluncam, nec longe slavent
inlranii; quin potius si quam vidissent sub fasce et dominus etconservus, elvestigio indicejam ad late-
onere concidisse, supposilis bumeris adjuvabant. bras pervenisseiU?Omnlto gravior exspectala.quam
Quid multa? pulchrummibi speclaculum dies.illa illala mors! Rursns cum laborc et limorelinguabal-
praebuit. Unde recordalus Salomonis (Prov. vi et btitit; el quasi clamante domino, iiiuiire non audeo.
xxx), ad formicarum solerliam nos miltentis, el pi- Miititservum, ut nos de specu trahal: ipse camelos
gras menles tali exemplo suscilautis, ccepi tsedere lcnel; et evaginalo gladio, noslrum exspeclat adven-
caplivitatis, et monasterii cellulas quscrere, ac for- lum. Inlerea Iribus ferme vel qualuor cubitis inlro-
micarum illarum c desiderarc similiiudinem, ubi gresso famulo, nobis ex occullo tergum ejus viden-
laboratur in medium , cumque niliil ctijusquam libus (nam oculorum istiusmodi natura est, ut post
proprium sit, omnium omnia sunt. solem umbras intranlibus, cseca sint oronia) vox per
8. Fugit. — Regresso ad cubile occurril mulier : Danlrum sonat : Exite.furcifCri; exile, moriluri: quid
trisliiiam animi vultu dissiroulare non polui. Rogat stalis?quidmoramini?exile, dominus vocat, h pa-
cur ita exanimatus sim. d Audit causas: horlor ad lienler exspectat. Adhuc loquebatur, el ecce per le-
fugam : non aspernaiur. Peto silentium : fldem iri- nebras aspicimus lesenam invasisse bominem, et
buil: el jugi susurro inler spem et metum medii guliure suffocato, cruenlum intro trahere. Jesu bo-
fluctuamus. Eranl milii in grege duo hirci mirse ma- ne, quid tunc terroris nobis, quid gaudii fuit! Spe-
gniludinis, quibus occisis, utres facio, eorumqne ctabamus, domino nesciente, hoslem noslrumperire.
aIterum duo codd., sanguinem tuum in sanguinem d Viclor., audit causas: hortatur fugam. Petosilen-
meum: alius, sqnguine luo sanguinem meum; quarlus tii fidem : non aspernanlur, eljugi susmro, elc
absolute habet sqnguinemtuum, vel si mori, etc. e Idem, provehimus.
h Marliariseus,elnutrierql, el perdiderat. Sic quo- f Unus Vatic, pavito miser etiamsecurus; ires alu,
que cogilanleme,"aspicio, etc Contra mss. fldem, ut pqveo miser referens, eliqm securus. solisdedinqnte.
csetera bene essent. s Duo vetustiores Vatic. fervore _
c Tres mss., desiderare solliciludinem, e quibus h Hsec pqtienter exspectqt, perperam inlrusa vi-
imusj,ubi est tabor in ihedhtin, deantur, cefie in hulld ins. ihveiihnUSi
59 S, EUSEBII HIERONYMI 60
qui. cum, vid.eref illpjn moras facerc, suspipatus csi ^ lalo ergo horrorn, et illa iransacta die, egrediniur
dyos uni rcsisfere, Sed et iraui differre non yaiens, ad vespeRim; vidimusque catnclos, quos ob nimiam
sicut feiiebat gladium ad spe.luncam 48venit; et yelocilalem dromedarios Vocant, prseterilos cibos in
clamore raliido seryi increpans a spcoidiaro» prius ore volvere, elin alvum missos iierum renahere.
a fera feneiii.r, quatn ad nostras lalebras pei venirel. Quibus asccnsis, et nova sitarcia, f id cst, annona
Qnis lioc umquam crcderet, ut anle os iioslrum, be- refocillati, decima tandem dio ad Romana per deser-
stia pro nohis diinicarct? Sublalo auiem illo metu, tum casira veiiimus. Oblalique tribuno, e iem ordine
similisanie oculos nostros versabatur interiius; nisi pandimus: ihde k trausmissi ad Sabianum Meso-
quod b polius erat rabiem leonis, quam iram hominis poianiiae ducem, camelorum pretium accepimus. Et
susiinere. Pavemusintrinsecus; etne roovere quidem quia jam abbas ille meus dormierat in Domino; ad
nos ausi, prsestolabamur evenfum rei, inler lanta hsec delatus loca me monachis reddo, lianc irado
pericula, pudiciiise tanlum conscientia pro inurQ virginibus, diligens eam ul sororem, noii lamen ei
septi. Lesena iiisidias cavens, et visam esse se scn- me. credens ut sorori. * Hsec mihi senex Malchus
liens, apprehensiim mordicus catuium c niaiulina adolescentujo retulit. Hscc cgo vobis narravi senex,
effert, nobisque cedil bospilium. Neque tamen salis caslis bisloriam castilalis exposui. i Virgines casli-
creduli, statim erumpinius : d sed exspectanles diu, j. taiein cuslodire exhorlor. Vos narrate posleris, lit
et egredi cogilanies, illius nobis figurabamus occur- sciant inier gladios, et inlerdesertaelbestias, pudi-
sum. ciiiam nuniquam esse captivam : et hominemCliristo
10. Pericuto liberalus ad mowchos redit. — e Svtih dedilum possc mori, non posse superari.
a Vulgaii libri vecordiam, renueniibus mss. Deinde poleslqtesufflans, quem paulo infra Iwminem pqrvi
Victor. 171«'sunt. qui hoc credereni, etc anguslique animi vocat.
h Editi nist quod tutius erai, elc h Transmissi ad Subinianum, etc De Sabiniano
c Sic mss. nostri oranes, ei quafuor alii, quibus Mcsopoiamise duce scripsit Ammianus Marcellinus
Marfianseus usus esi, qui tamen malure legit pro lib. xyni. MAUTIAN.
vtaiutinq. Viclorius, eoquc vetuSliores neutrum ha- J- Hmc mihi senex Malchus, etc. Variashic retinont
beni. lecliones niss. exemplaria. Petri Pilboei cOdex legit
Caiulum malure. In quaiuor mss. codicibus, pro hoc modo: Hmc mihi senex Malclius adolescenliretu-
mature legimus matutina, idest, catulttm mqiutina ef- Ht, JJmc ego vobis narro senex, castis liistoriam casli-
fert. MARTIAN. lnt\s. llmc exponq e virginibits, virginitgtem exhqrlor.
a UiitiS Valic, sed speciaiiiUsdiu; turil omnes figti- Vos mrraie posteris, etc. Cseteri codices Avenion. ef
ramtts pro ftgurabamns. Tolos.:fftBc mihi senex Malchus adolescentutoHierO-
e ldem Vaiic Sub tali ergq custodiq el illa irans* nymo relulit. Hmeego vqbis nqrravi senex, castis his-
gcta dies; alius, Sub tttli ergo terrqre, eic. toriqm casUtatis exposui. Virginibus virginiiatem cu-
f Verius istiisec, id estanhono, quOdscioliestalicu- slodire mOnslravi, Exhortof denique vos narrare po-
jtis glossema, prsesiantiores iiiss-.OmitUini. steris, itl, elc MAHTIAN.
8 Mss., rei ordinempandimus, indeque transmissiqd i Duo mss., Cqsiis historiam cdslilatis expono, vir-
Sabinianum; olim eral Sqbinum, et penes Marfia- ginibus virgimiqtis. Vos narrqte, elc Quse auleni in»
nsemnforte lypograpiiorumerrofeSaMaiiHHi.Aiiiriiia- terseruniiir, Virgines caslilqlem cttslqdire exhortqr,
lluS Marcellinus lib. xVjii: Sabiniqhus acteptarepenlhie ih uno iahtum ins. invenimus.

IN SUBSEQTJENTEM S- PACHOMII REGULAM


A S. HIERONIMO LATINE REDDITAM

ADMONITIO.

Colleclioni Hieronymiaivonim operunij quam adornamus, primo isthsec acceditS. Pachomii Tabcnnen^
sium monacliorutn Palris Regula, quain Syriace ab ipso auetore conscriplam, deinde GrseCosermone red-
diiam, aliisque, ui par est credere, Tiieodori, atque Orsiesii prseceptis instiluiisque; lochplelataro, Hierony-
TOiisad presbylerorum, Leonlii ac Silvani preces Lalinis lilteris explicavit. Atque illa quidem nondnm c
bibliotliecarum loculis prodierat in lucem, cum Erasmus, ei poslea Viciorius quoque suas editiones
elaborarent; sed cum exinde sit ssepius edita, minime debuisset in Marliansei editione prselerroitii, in qua
ipsa Hieronynli epistola, quse prscfationis loco esl, in octava classc ct sui paiie manca -, et erroribus sanC
multis deformata reprsesentalur.
Ut vero de ipsa primigenia Pachomii scriptione qusedam prselibemus, nihil illa ferme est apud Veieres
celebraiiUs. Narrat Paliadius in Lausiaca Cap. §8, Tabulahi seheaniuiOhaslici cbmpleCteiifeminsfittui Regu-
las Pacbomio ab angelo traditam, cujus etiam argumenlum exponit. Gennadius de Iliustribus viris cap. 7 :
Pqchomius, inquit, monachas, vir tqm in dicendo,quqmin signa fqciendo qpostolicmgralim, et fundator jEgypti
cmnobiorum,scripsil regitlam itirique generi monachorumapiam, qitdmangelo diclanle perceperql. Paria habet
Sozomenus Hisl. Eccles. I. m, cap. $, ex pprvujgala tradilioue Pachoniio sanclum angelum visum esse, de-
dkseque illi tabulami quam monachi adhm servant, in qua erat scriptttm, ttt singuiis concederetfacultalem iqn-f
61 INTERPRETATIO REGUL& S. PACHOMH. 62
/«»i comedendi,bibendi, operandi,jejunandi, vel secus, quqntutn nqtura ferret. His vero qui larghts comederenl,
opera Iqboriosioraimponerei; faciliorqquiemjiis, qui ctsrpusjejuniis et qbsiineniiacastiggfeht. Prmscripsil prm-
terea, ut multds mdiculas,etc., quse ibi copiose sat.isenafranlur; sed copiosius multo repeii possunt ex Vita,
quam incertus auctor composuit, qui tamen iisdem ac Pachomius temporibus vixissese profilelur. His addi
queunt Martyrologium Romanum prid. Id. Maii, Cassianus.,Nicepliorus, Callislus, S. Benedieliis Anianensis,
Smaragdus, et ne singulorum lestimonia diuiius prosequauiur, Ruperlus Abbas Tuitiensis lib. iv de Vif.
Aposlolica suh initium, qui, Bealus, iuquit, Pachomiits Regulammonachorumab ipso angeto de cmlodictqtani,
non videiicet,ut Jwniinis,sed ut divinum OraculUnimonqchistrqdidit.
Dehacipsa vero Hieronymiana ejusRegUlse Laiina interprelaiione, nihil dubium est, e S. Doctoris ca-
lamo felum germanissimum profecisse; ut illos adeo putein desipere, qui hac una de causa audent inflciari,
quod Paciiomium flieronymus inter Ecclesiaslicos scriploies non recenseat, roentionera ejus cene factu-
rus, cujus revera librum Latine fuisset inlerprelaius. Quorum argumentum suapte nalura infirmissimum,
falsa etiam laborat supposilione; neque eniin isthsec Catalogum prsecessit interprelatio, scd e coiilraiio
subsecuta est post tredeciin ferme aiinorum spalium, quod infra planius demonsiro.
inlerim quse hujus Hieronymiani iaboris feruntur exemplaria, debemus cum primis S. Benediclo, Ania-
nensi abhali, qui circa aniiuui Chrisli SJtOclaruit, et suo Codici Regularum una cum epislplis, quas Genna-
dius memorat cap. supr. laudato, aliisquenonnuliis ailexuii. Equidem cum ex angulis bibliotliecaruni nondum
evasisset Anianse Abbatis CoIIectio, ex aliis. mss. CodicibusLaiina isthsec Regula excepta est. Eam primum
Rouuc an. 1575, Achilles Siatius vulgavii; tum Ciacconius ibidem 1688; deihde novis accedeniibus curis in
calce CoIIationum Cassiani, et in Pairum Bihlioiliecis alii reciidere. Illaetamen editioues nec toiam, queniad-
moduin bic exhibetur, Regulam; riec quse Judieta, Leges, et Monitq.,diversis tiluli.s inscriburitur; uec de-
nique Epislolas, el Verba Mysticd, aliaque id genus habent, quse simul abs Hleronymo fuisse Latine red-
dita ex ipsa PrsefaiionCcompertum est. Tota adeo cl. viri Lucse Holstcniisedulilati gratia est habetida, qui
cum in S. Benedicti apographum incidisset ex eo descriptum, quod apud S. Maximinum prope TreVeros an-
tiquissimum exstare dicitur,;cum aliis vetusiis codicibus coniulit, qui aliquamjex illis regulis exhiberenl, ac
lypis dedit, Romse priinum an. 1661, deinde Parisiis biennio post excudendura. Hoc itaque nos ulinuir
exemplari utpote omniuin uheriore, atque accuraiissimo; et cum porro varianles lectiones quas ex aliis |i-
bris exccrpserat doctissinius ille vir, et notutas quas paraverat in calcem operis conjiciendas, niorle inier-
ccdenle exhibere haud potueril, nos quod erat e rc nostra, principem ediiionem, Achillis Stafii, tum alle-
ram auctiorem Pelri Giacconii ad illam exeginius dijigeiiter; el qua; Holsienianp labori deerant, quoad ejiis
fleri potuit, aui inieresse videbatur, suffecimus.
Tempus, quo Latinam hancce interpretaiionem Hieronymus elaboraril, cx eo facile eruilur, quod slalim
liinine Prauaiionis mcerentern se dormitionesancia' el venerabilisPaulm, diutacuisse profitefur, donec in hoc
exornando opere, bonout aiunt auspicio longum sllenlium rumperet. His euim annus indicalur &0i, stib cu-
jus initiiim, dormivit sanclaet beatq Paula seplimq Kalendas Februqrias terlia Sqbbqli post sqtis occiibitunt,
Honorio Augusio vi et Aritteneto css., quod in ejus Epitaphio luculetitissime tradit Hieronymus. Ad ejusdeni
igitur annifinem, vel siluhet,'ad insequeniem 4Q5commode Iransferri hsec pofest inierpcetatio, quanj, cuni
longo silentio dolorera devorasset, elucubravit.

S. EUSEBII HtERONYMI
STRIDONENSIS PRESBYTERI

TltANSLATIO LATIIVA

mmLM SANCTI PACHOMIL

PEJIFATIO.

531- Quamvis acutus gladius ef levigattis, si diu A sed quo multorum incisa illius morfe refrigeria sus-
in vagina conditus fuerit, sordescit rubigine, ct pirarem, accepi libros ab homine Dei Silvano pres-
splendorchi pristini decoris amiltit. Unde et ego bylero milii direcfos, qiios jlle Alexandria missos
mo3ienssupef dofijiiiioriesaijcia? et Ven&rabiljst^aii- susceppraj, ht eiiam
[Al, mihi] jnjungerel Irausfe-
lse, non quo contra prseceplum Aposloli facerem, rendos. Aiebat cnim quod in Tiiebaidis ccenobiis. e
63 S. EUSEBIIHIERONYMI 64
in monaslerio Metancese, quod de Canopo in a poe-.A.unurn jam attritum ad dormiendum, vel operandum;
nitentiam felici nominis conversione mulalum est, et amictum lineiim, cucullosque duos; el caprinam
hahitarent plurimi Lalinorum , qui ignorarenl pelliculam, quamMeloten vocant; balieoluro liiieum,
jEgyptiacum Grsecuinqiie sermonem, quo Pachomii etgallicas [Al. caligasj, ac bacillum ilineris socium.
et Theodori etOrsiesii prsecepla conscripia sunt. Qui 5. jEgroiantes miris sustcntantur obsequiis, et
primi per Thebaidem et ^Egypium ccenobiorum fun- ad omnem cepiam prscparatis cibis: sani majori
damenla jecertint juxla prseceptum Dei, et Angeli, pollent abstinenlia. Bis iu hebdomada, quarla et
qui ad eos ob hanc ipsam instiiuiioneni b missus sexla 55 sabbati ab omnibus^jejunatur, exccplo
venerit. lempore Paschse el Penlecostcs. AJiis diebus come-
2. Itaque quia diu lacueram, et dolorem meum dunt qui volunl post meridiem : et in coena similiter
silentio devoraveram : urgebant autem missi ad me mensa ponitur, propler laborantes, senes, et pue-
ob hanc ipsam causain Leonlius presbyter, et cse- ros, scstusque gravissimos. Stinl qui secundo parum
teri cum eo fratres, accito notario, ut erant de comedunt; aliiqui prandii, sive ccenseuno lantum
jEgypliaca in Grsecam linguam vcrsa, nostro ser- cibo conienti sunl. Nonnulli guslato, paululum pane
mone dictavi, ut et lantis viris imperanlibus, ne di- egrediuntur. Omncs pariter comedunt. Qui ad men-
cam roganlibus obedirem, elbono.utaiunt, auspicio £ sam ire noluerit, in cellula sua panem laniiim et
longum silenlium rumperem, reddens me pristinis aquam, ac salem accipii, sive in uno die voluerit,
studiis, et sanctse feminse refrigerans animaro, quse e sive in biduo.
monasteriorum semper amore flagravit, el 54fl"°d 6. Fiatres ejusdem arlis in unam domtim sub uno
visura erat in ccelo, hic in lerris mediiala est. Ve- Prseposito congreganlur: verbi gralia, ut qui texunt
nerabilis quoque virgo filia ejus Eustochium haberet lina sint pariter; qui matias, in unam reputantur
quod sororibus <=agendum .iribueret, nosirique fra- familiam; sarcinalores, carpenlarii, fullones, ga!-
fres yEgyptiorum , hoc est, d Tabennensium mona- licarii seorsum a suis prsepositis gubernantur: et per
chorum exempla sea,uerenlur, quihabenl per singuta singulas hebdomadas raliocinia operura suorum ad
monasteria patres, et dispensalores, el bebdoma- Patrem monaslerii referunt.
darios, ac niinistros, et singularuindomorum Prscpo- 7. Omnium monasteriorum princeps ununi habe-
sitos, ita ut in una domo quadraginta pltis minusve tur caput, qui habitat in monasterio diebus Paschie:
fratres habiteiit, qui obediant Prseposito; sintque exceplis liis quiin monasterio necessarii stinl, ad il-
pro numero fralrum trigiuia, vel quadraginia doraus lum omnes congreganlur, ut quinquaginia millia
in uno monasterio , eij lernse, vel qualernse domus fere homintim Passionis Dominicse56 simul cele-
in unamlribum fcederenlur, ut vel ad opera simul G i breni festivilatero.
vadant, vel in hebdomadarum minislerio sibi succe- 8. Mense, cui vocabulum esl Mesore, id esl Au-
danl per ordinein. guslo, instar Jubilsci remissionis dies exerceniur, et
5. Quicumque aulem monasterium primus ingredi- peccata omnibns diinittuiitur, reconcilianturqiie sibi
tur,primussedet,primusambulal, primus e psalmum qui aliquam habuerat simultatem; cl disponuniur
dicit, primus in mensam exlendit manum, prior in monasterioriim capila, dispeiisalores, prsepositi,
in Ecclesia communicat; nec aetas inter eos quseri- roinistri, prout necessilas poslularil.
lur, sed professio. 9. Aiunt auierii Thebsei quod Pachomio, Corne-
4. Nihil habent in cellulis prseter psiathium { ei lioque ef Syro, qui tisque hodie ultra cenlum et de-
quae infrascripla sunt, duo lebilouaria (quod ^Egyp- cem annos vivere diciiur, augelus linguse myslicse
tiis monachis genus vestimenli est sine manicis) ct scieniiam dederil, ul scribereht sibi, el loquerentur

a Scilicet pmnilentiqm Grsece sonal Meianoea. hodie flt; sed singuli a singulis, ut uno psalmum
Canopus aulem diidnni infamis ob luxum ac delicias D ; canente ex ordine, cseteri summo silentio auscultn-
insula, Metantea vocata est, iranslatis illuc a Theo- rent. Vid. quse in epist. 125, ad Rusticum, num. 15,
philo, vel Cyrillo monachis, 'iui paenitentium age- annotavimus.
f Hsec, el quminfra scripla sunl, veteres edili non
renl vitam. Aihanasius presbyter in libello, quem
concilio Clialoedonensi obtulii adversus Dioscorum, agnosciint. Porro Psiathium qnid fuerii, post Ros-
MsravoiavTzpokareiov rHg usyicrTijf'Ale^avSptia;,6irore weidum acMenardum Hoislenius in Indiculo notat,
KUVMZO; ?.a\ovpxvog,etc Metanmasuburbanum ma- Stoream nempe ex junco, sive papyro conferiam,
ximmurbis Alexandrhe, quod olim Canopusvocabalur, qua pro lecto aul slragulo moiiaclii ulebanlur. Lebi-
clc. Vide cliam Eunapitim in Vita jEdesii, ubi de- lonarium Glossse Colobiumet Colobarium interpre-
slructisCanopi delubris monaclios eo tradii induclos. tantur. Cassian. 1.1, c. 5, jEgyptios monachos de-
k Princeps editio, et Romana an. 1580 accuratior, scribens, Colobiis, inquit, lineis induli, qum vix ad
quic a Dco sub hanc inslitutionem, etc. cubitorum ima pertingunt, nudas de reliquo circumfe-
Malim coiicinniori sensu,legendum. runl manus. Vid. infra cap. 11. De Melote autem
a CassianUs I. iv,c. 1, Tabennesiotasyocat, Nomcni Paulus diaconus nomine Tiieodemari abbatis ad Ca-
mutiianlur, a Tabcnna insula in Nilo fliimine, ini rolum Magnum scribeiis, Illud, inquit, vestimenitim,
qua Pachoinius insigne monasteritim condiderat, ex quod q Gallicanis monachisCucullqdicilur, et nos Ca-
quo reliqua ejusdem inslituii, quasi ex melropoli,, pam vocamus,quod propriemonachorumdesignqlha-
excisa sunt. Vid. Palladium, et Sozomenum. bitttm, Melotem appellqredebemus, sicul el liqcienus
i e Olini nenipe psalmi non utrimque jnvicem inler inhac prqvinciaa quibusdqmyocaiur.
inohachosj sive clericos iJecnmafi toii solebariti ut'. « floisten. sive post iidiiniij; . .
65 INTERPRETATlO REGUL^E S. PACHOMII. 66
per alphabelum speciale, signis quibusdam et sym-. A viros apostolicoset lotos gratise spirilalis sermo rhe-
bolis abscondilos sensus involvens : quas a nos Epi- loricus immutaret. Csctera aulcm quse in corum
stolas iia ut apud jEgyplios Grsecosque leguntur, in tractalibus continentur prselibare noltii, ut in suis
nosiram linguam vertimus, eadem nl reperimus ele- discantur auctoribus; et de fonlibus polius quam de
menta ponentes, et qua simplicitalem ^Egyptii ser-' rivulis bibant, quos sanctse conversationis sludia
monis imitati sumus, inlerpretationis fides est: nei delectant.
a Holsten., sed forle
lypographorum mendo, non.

REGULA
PATRIS NOSTRI PACHOMII HOMINIS DEI,
Qui fundavit conversationem coenobiorum a principio

per mandatum Dei.

EXORDIUM PIL3ECEPTORUM.

57 !• QUIrud's '" «oJleclam sanctorum ingre- ]B VII. Nemo aspiciat aUemnih lorquentem funicu-
dilur, et quem per ordinem janilor ab ostio monasle- liim, vel orantem; sed in suo deflxis luminibus opere
rii inlroduxerit, et sedere fecerit in conventu fra- sit inlentus.
trum, non ei licebit sedendi locum vel ordinem VIII. Hseceiiim preecepta vitalia c a noslris majo-
commulare, donec eum iransferat Toiihioc, id est, ribus tradiia. Si acciderii ut psallendi lempore, vel
prsepositus domus suse, ad locum qui ei rile de- orandi, aut in medio lectionis aliquis loquaiur, aut
betur. rideat, 58 iUicosolvai d cingulum, et inclinata cer-
H. Sedebit autem cum omni decore et inansueiu- vice Uiauibusque,'ad inferiora depressis, stabil anle
dine; pelliculamque super liumerum geret: ex latere . altarc, et a principc monasterii increpabitur. Hoc
et inferiori parte subdens nalibus; et vestimentum, idem faciel el in convenlu fratrtim, cum ad vescen-
id est, tunicam lineam absque mauicis, quam Levi- dum pariler convenerint.
tonarium vocant, diligenler astringens, ila ut genua IX. Quando ad colleclam lubse clangor increpuerit
operiat. per diem, qui ad unam orationem lardius vencrit,
'
HI. Cumque audierit vocem tubse ad collectam superioris increpationis ordine corripietur [Al. in-
vocanlis, statim egrediaturcellulam suam, de scriptti- crcpabilur], et stabit in loco conviyii.
ris aliquid medilans usque ad ostium conventiculi. X. Nocte vero, quoniam corporis inflrmilati plus
IV. Et quando in loco collectse cceperit ambulare, C aliquid concedilur, qui post tres orationcs venerit,
ut ad locnm sedendi slandiquc perveniat, ne vel pa- eodem et in collecla et in vescendo ordine corri-
Tum damni in monasterio ex alierius veniat negli- pielur.
gentia. XI. Quando in collecla orant fralres, nemo egre-
V. Sin aulem nocte signum insonuerit, ne siete- dietur absque jussione majorum, nisi interrogaverit,
rit ad focum, quem propter calefacienda corpora, et concessuraque ei fuerit exire pro naturse neces-
repellendum frigus ex more succendiiur: nec otio- silate.
sus in collecta sedebit, sed funiculos in mattarum XII. Nullus dividet juncos ad texendos funiculos
slramina manu celcri prseparabit; absque infirmi- prseler eum qui ministrat hebdomadsc; et si ille justo
late duntaxat corpusculi, cui cessandi iribuitur opere detenlus cst, majoris imperium prsestola-
venia. bitur.
VI. Cumque a majer, vel slans pi ior in gradu, XIII. De hebdomadariis unius domus non eligen-
niariti percusserit, de Scripiuris quidpiam volvens tur qui stent in gradu, el conventu omnium de
memoriter, ut oratio finiatur, nullus consurget lar- Scripturis aliquid replicent: sed omnes juxta se-
dius, sed omnes pariter levabunt. dendi et standi ordinem memoriter repelent quse
,. R Ad principis editionis fidem capiiulum islud J) Regulq Pachomii. Hmc sunt prmcepta Iribus a majo-
emendavimus, quod ab Holstenio imperfeclo sensu ribus tradita, etc
ad huiic modum exliibetur: Cumqtte manum percus- c Viiiose Holsienius, a nobis majoribus; pro quo
serit stans prior in gradu, el de Scripturis quidpiatn noslrisr eposuimus.Eleganlius vero, ut supra innui-
volvensmemoriter, ut oralione finienle, nullus, elc veleres edili tribits a majoribus, pula Pacho-
b Slatius et Ciacconius operantem, vel orontem; mus,mium, Theodorum, Orsiesium.
quorum altcr Prologum lioc absolvil capilulo, atque a Haud vecte idem Holstenius, vinculum.
exinde Pachomianam regulam sic exordilur: lncipit
67 S. EtSEBIl HIEROiNVMI 68
sibi fuerint imperala. E quibus sj quis oblitus quid A XXV. Post orationes matutinas jnjnisler hehdo-
hjBsiiaverit in dicendo, negligentise et oblivionis cor- madis, cui Iioc opns jfuerit injunct.uro, inlerrogabit
replionem susiinebit, prjncipem mpnaj-terii.de singulis rebus, quasneces-
XIV. ln die dominica, veloblationis temporc nul- sarias putat; ef guanii exire jeb.eanl qperari \Fs>rj.
lus deerit de hebdomadariis, sedehs in loco Ebiymii, operariij in agrum. Et juxta iJ.Ijusjtis.sion.em60
psallentique respondens, ex una duntaxat domo, circumibil singulas domos, et discet quid unusquis-
quse in majori servil hebdomade. Altera est eliam qneJiabeat necassariuin. Codiccm «i ad-1«gendum
minor hebdoinas, quse per singnlas domos o paucio- jClierint, accipiant; et finiia hebdomadej propter
ribus exhibetur. eos qui succedunt in miuisterium, suo resiiliiant
XV. At si major est numerus necesisarius, ide iiSco.
eadem tribu alii vocabuntiir a Prseposilo domus, qui XXVI. Si mattas operabuntur, inlerrogalur mi-
minislrat hebdohnadse: et absque ^ussihne jejus nul- hi«ter ad v.es.perjim* Prscppsiios jlomorum singula-
lus59 <Icaliera domo cjusdem tribus adpsallendum ru.m, quibus juncorum shigulis dornibus necessarium
veniet, et penitus non licebit in alteriusliebdomade, "sit; et sic ihfunilet 'juncOs, el mane per ordinem
ct de alia venire domo, nisi forie ejusdein ftcihas «nicuique tribuet. ,El si mane viderit aliis quoque
sit. B juncis opus esse, infundel eos, el adsingulas domos
XYI. Vocatur aulem una tribus, habens tres vel perferet tamdiu, donec signum vescendi increpet.
quaiuor domos, pro numero et frequenlia jmohaste- 4asXX¥IL -sBrj^ositus domus, qui implet hebdoma-
rii: quas nos familias, vel populos unius genlis pos- dam, et alitis qui venluram suscipiel, principesque
simus appeliare. monaslerii habcbunt curam videndi quid operis prse-
. XVII. IndiedominicaetiCollecla,.in qua oifcrenda lermissum sit vel iiegl.ec.tum;et exculi facient.mal-
*st objatio, absqtie iprasposito donius, ct majonbus tas, quse sitper<p,ayjmenlumjn collecla expandi so-
mouasterii, qui alicujus nominis sunt, nemo psal- lenl: nuai.erabunlq.u.e>funi.culos,<quo.sjier singulas
Jendi habeat potesfatem. Jiebdomadas lorserunt, «t .eonum *ummaro des.cri-
XVIII. Psallenle autem quolibet ;de majoribus, id bent in buxiSj etiservab.unt .usque.ad iempus Aniiuse
est, diceiUe responsorium, si quis defuerit, sUUiin congregationis,, quandoieddcpda .€811315.0,61^60-
ante altare peenitentjas, et increpaiionis «rdinem caia omnibus dimitluntur.
sustinebit. XXVIII. Dimisj-a.cojlecia,.singuli eijrcdientes us-
XIX. De coJlecla in qua offerenda est oblalio, xjue ad cellulas suas, vel usque a,d vesceBdi Jocum,
qjii siue <prseceploimajoris exierit, slatim increpa- de Scripturjsaliquid meditab.HUtur;nullusqufi^hahe-
biiur. ( Jbit ppeitum c&puljneditationis letnporc
G
XX. Mane per singulas donvos finilis HQraiionibus XXIX. Gum autein ad v.cscendum y.euerui:t,£e.d.e-
jiOiislaiim ad suas «ellulas revertentnr * sed eonfe- bunt per ordinem slalutis locis, et opcrient capita.
j««t inler se quse Prsepositos iaudier,intdisputanles, XXX. Statimque cum,tibi a .majore fuerit imjwra-
et sic inlrabunt eubilia sua. lum, ut.de alia mensa ad aliamtrausire debeas, in
XXI. Disputatio aulein a Prseposiiis <Jojiiojrum nullo penilus conlradiccs. JSec atideas anfe Pjrepp-
per singalas bebdomadas iertio fiet: et in ipsa dis- silum donius luae manum inniensaiiiicxiendere :-nec
puiaiJone sedentcs, -sive slantes fratres suum .ordi- circuinspicias alios vescentes.
nem non mutabunt, juxla domorum ordinem et ho- XXXI. Untisquis,gue Prseposilorum idocebit ,in
liiinum singulorum. domo sua, quomodo debeant ctim disciplina et nian-
XXH. Si quis dorroitaverit sedens, Pfsposiio do- .sueiudjne comedere, Quodsi quis vel Jocutus fuerit,
mus, vel monaslerii principe dispuianle, slalim jsur- T,el riserit in vcscendo3 saget (poeiiitcnliani, ei ,in
gere compelletur : et lamdiu slabit, donec ei*.ju- ^odem liicp JncrepabUur.: slabi d
~ sprotinus tgue^adSfHSC
beaiur M sedeat. Alius rsui-g.it:de ves.Genlihus.
XXIII. -t^uando«ignum insojiueril, Hl conveniajit XXXII. Si :quis ad comedendum tardUis vcneril,
etaudiantprseceptanrajftrum, nullus-reaianebil: nec *"excepio majfiris impjyio, ?iiijnililer ^get jmenUe.n«
succendetar focus anlequam disputatio compleatur. liam, aut ad domum jejunus revertelur.
Quih wnum«x Ms praeierierit, ^rsedJctse*orreptioni XXXIII. Si-aliquid necessarium fuerit ,in incHsa,
subjaeebit. «emoaudebitiQgui, sed j^,.niiiiisU'aiUib.u£signuin
XXIVi Qui hebdoimadarius®st, winlJabebit jpoies- -sonitUidabit.
tatem absque prsecepto prjnejpis monasterii dare XXXIV. Si egrcssusiueris a cibo^ non JoquaEisiu
cuiquam funiculos, vel aliorum quid vasorum: et redeundo, donec ad locum luum pervenias.
riisi ille 'Jiisserit, sigriuih idare noh ^bteril, ilt jad XXXV. "Mihislritfbsgue%is,^ua3TO^rtJmjijTelfa-
coJleciam meridianaaj> vel ad vcspeftinam isex ora- tiabris .prffiparata aurit, juhil aliiid xorajeilarit;,MC
iitnwm wmgregentur. niutatos cibossiblaudeant prceporare.

il Veteres tedili, «iaWsaliir.. -tjMid^


aiitiguftniMmiproyjuttes.
h lidem. Qui unum mandqtumex his, elc. A Verius tputo Mteres&dftijldoim-filiimirgmit -,de
« Malim equldem, a Prmposito, et slatim post, vescendo, scilicet ad mensaousque finem.
lij INTERPRfifAflO MMJLJ: S. PACHOMil. %
XXXVL ^Qiiipercttiii ad vescendum a et coiigre- A. XLVIH. Si unum ex hlsah aJiquo fherit prsetcr-
gat fraires, meditetfir aliquid iii percuiierido. missum aique negleeturo, ihcrcpatione soiita emcn-
XXXVil. Qui anfe fores corivivii egfediehtibus dabitur.
erogat fratribus * tragematia, ih tfibuehdo riiedifeiur XLIX. Si qhls actesserit ad oSliuih iiioiiasterH vo-
aliqiiid d'e Scripiuris. leiis ssctilo reriuhtiare, el rratriihi aggregari humero,
XXXVIII. Qui suscipit ea quse dahlur, hriri iri cu- rioh habebit intrandi libertaiehi, sed prius nuntiabi-
ciillo, sed in pelle acCipiat; nequc gustaJiit ante de tur Patri hionasterii, ettnahebit paucis diebus foris
bis 'qtiseaCceperit, dorieCad domum perveniat. ante januam , et docebittfr oraiioheni DominiCahiac
XXXIX. Ipse aulem, qtfi cseleris dividet, stfatri iisalmhs, quahios polerit ediscCre":Je'tdiligehter M
parteiri a Prseposito accipiet. Quod et «aeteri iriiriisiri fexperimentiihidabit, ne forite maliquidpiam feeerit,
faciant, accipienies hb alio, et nil sibi suo arbitrio etturbatus ad horam liriiore discesseiii, atftfetil)aii-
viiidtcantes. Ea quse acceperitit, per tWduum eis stff- qiia ipQtestate sit: et tilrum possittehtfhliare pateti-
flcieni: et si cui fesiduum fuerit, repoftabit ad PrSc- tibhssuls, et piopriiim ctfnleinnere faetiliatcin.Si
positiim domus, et ilJe repOhcl iii cellario, donee ehihi vidermt aptum ad oiatioiiem et ad omiiia, ruiit
miscealur cum aliis, et cunctis fralribiis pracbeattfr. dbcebitur Ci reJiqiias ihonasteTii disciplihas, qiias
XL. Nemo pltfs alleri dabit, qiiam alier accepefil; |j serVaTedeheat el faceie, quihtisque seivire, sive iii
quod si tfbtehditur'inttririilas, Prtepositus dohiUsper- colleCla omniuih Tratruhi, sive in dohio tui tradeit-
gel ad minislros scgrotantium, et ab his quae rieces- fltfs est,rsivc in vesceiidi ordirie; ui uisiructtfs, aiqtic
sariii sunl accipiet. perfeettfsin bhini "opere toono, fratribns copuJeitir.
XLI. Si de ipsis hiinisiris aliquis lariguerit, hon Turiciitfdabunt eUthvestiihehtis sseCularihtfs, et ih-
habebit licentiam introeuhdi in coquiham vel eella- dtftht habitu monacboruih, f-radentqtfe ostiario, ut
rium, et sibi aliquid auferendi: sed cseteri ministrl', orationis tehipofe aadticat cuih Iri coiftpectuin oih-
id quod ei necessarium viderint, dabiint? necper- nium fratrum : scdebiique in loco, iii quo eiprsccep-
ihiltetur coquere sibi qffod deslderaverit, SCd'Prsepo- tuih TuerTt.Veslimehta autCih, qtisesecumdettfJeral,
siti dOiriorum quaehecesSaria viderintei, ttbiuiis ihi- accipiehl qul holc rei ©3 prsepositi 'stiht, %tihlereht
nistris accipient. iii repositoritfih, 61 eruht iii potestate prihCipis mh •
XLII. Niillusintrbelal Jociim aigfolhnttum, qui noii iiasieWi.
segroiat. Qui sngrotaverit, a Prseposiloxlomus duce- "L. Nemohiahehsih ihbnaslerio'Stfsciplehdi quetfi'
tur in triclinium segrolanliuin : et si opus hajjuent pialii ad vescetfdtfm liaheat poiesiatem ; sed mittet
palliolo, aut tunica , aiit cseteris, quse ad operieii- eiim ad bsiitfm xehodochii, tft susCipiaiur ab liis qtfi
dtfm, VClad vesceridum necCssaria surit, ipse Prsepo- C huic rei prscposili sunt.
siltfs accipiat a lhinistris, et dabit segrotaiitibtfs. NCc 1,1. Quahdo ad bsliuhj WSiiasierii aJiqiii ^VeiieiiiU,
poterit languidus Ingredi cellam vesCenliuni, et cb- si clerici Tuerint aut nibiiaChi, niajbii lioiibre susci-
nicdere qtfsedesidCrat, hisi a riiinislrO , qui Jniic tei pTaiiitff: Tavabuntqtfe pedes Cortfm,jtixfa [AZ.seiva-
prseposiius est, ducaiur ad vescendum. biini] ^vangelii ^ra3'ce])ium, et dedticerit a"dlbcum
62 XLM. Non ei licebii de his quse acceperh in xehodociiii, prsebebtfhtque tfmriiaquse ajiia siiril tfsui
loco segroianiium, ferre ad cellam suarii, Jie poitfuitf monachonim. Quod si vblueriht tfratidhis ieinpore
quidem. atqtie Colleclre yenire ad icohvehthhi trairum, e"t
XLIV. Qui pulmentaria coquunt, c ipsi vicisSiih [Al. si] ejtfsderii tidei fudriht, jahiior vel iriTnister
ministranlibtis et vesCentibus mimstrabtthl. xeiiodocliii iiuntiabit Pafririioriasteril, "ei sie dedu-
XLV. Vinum el Jiquameh abstTtfeToeo segrbtah- cciiiur ad orahdum. Si liohilhessseciilares, aut de-
tium nulhis contingat. Jiiles,'aut vlisa ihliiriiiora , id ost, hiulieiculse Vehc-
XLVI. SI alitiuis eortfrn qui peresgieimttuivtur, ih ririt ad ostiuhi, "eet orahdum, suscipierit sirtgutos ih
itinere, vel ih a riari segroiaverit, elhabtfefit iveces- diversis locis, juxta ordinem propositi et sexus sui;
sitatem sive desiderium comedehdiliqtfamen depi- pfseci'ptf6'qtie"fefflihas^riiajori libhdfe et diligeiitia
scihus, vel aliafuhiirertfm, qtiseIh moriaiSteribcoirie- © ctfrabtfht, cuiii omiii timofe Bei, et locuih scparatum
dere consiievertfht, honiiiahducaijiit ctfth fratiibiis ab "omhi virortfth ViCiniaeis trilitfent, tft riuUa sit
cseteris, sed separatim : et dabltiir eia ThinisfrTsad occasio blasphemandi. Quod si' ad vesperamS^eileririt,
omnem HhuManiiam, h'e ih tfiio fraier lai/giiidus ahigere eas nefas est; $M aCcrpTent, ut dixirrtis,
coniristeiur. separalum locum et ciausiim Cuhi oriini disciplhfa
XLVII. iSlgrotaTitejnabsque coircessioiie hiajofis "atqtife cautela : iit jjfex fratruhi libere suQToflicio
nulltfsmffeatvlsirarevnec propinqtfus quideiii"avque sefviat, et hullidetur 'oflehdicuJuhVifletrAjieridi.
germahiis siiiC impefio Prsepositi-dbmus ihgrediendl LII. SI quis arite ostitfrii^teterit ihoiiasterii, diceris
habebuhi poiestaieiri. se veiie videfe fratfem suuin velpiopihqutfro, j:iiii-

I' "lldiliveieres, duin congregaritkr; illtfd vero per- edentibus ministrabuhl.


cutere, cst signum, aii [uid pereutiendo, darc d Iidem i« nio pro navi; et paulo pnst cum
h lidem dukiamim pro iragemntia. negandi
particuia, cqmed-emnoH.consu-evemni,
c Piinceps edii., ipsi nihil edentibus(ad marg. fort. B In veleribu.s vulgatis vei'ba ei
mmdum, y«rius
identes) minislrqbunt. Ciacconius, ij«i nihil gustantes, ptfio, non habenlor.
"
,71 S. EUSEBH HIERONYMI 72
lor nuntiabit Patri monasterii, et ille accilum inter-, A LVIH. Si signum dalum fuerit, ut egrediantur ad
rogabit Prseposilum domus, utrumnam apud eum opus, Prseposilus antecedet eos; et nullusinmo-
sit; et permiltente eo, accipiet comitem egressionis naslerio remanebit, nisi is cui Paler prseceperit. Et
suse, cujus fldes probata est, et sic mitletur ad fra- 65 hi qui pergunt, non interrogabunt quo vadant.
trem videndum, vel ad proximum. Si forte ei aliquid LIX. Cumque universse domus in unum fuerint
atluleril ciborum, quibus in monasterio vesci lici- congregatse, prioris domus Prsepositus omnes ante-
tum est, suscipere ipse non polerit, sed vocabil cedel, et pergent juxta ordinem domorum et homi-
janitorcm, et ille allala accipiet, qusesilalia fucrint num singulorum. Nec Ioquentur muluo, sed unus-
[Al. quse], ut cum pane vescenda sint, nihil eorum quisque de Scripluris aliquid medilabilur. Si forle
is cui allata sunt, accipiet : sed cuncta ad loca eis aliquis occurrerit, et voluerit cum aliquo eorutn
afigrotanlium deferentur. Si vero sint tragematia, loqui, janitor monasierii, qui huic operi delegalus
vel poma, dabit ei janitor ex his comedere quse po- fuerit, occurret, et jrespondebit ei, eoque utenlur
leril; el creiera ad cellam languentium deporiabit. nuntio. Si janitor coram non fuerit, Prseposilus
Ipse autem nihil ex his quse allata sunt gustare 64 domus, vel alius cui hoc fuerit injuncium, occurren-
poierit, sed reddere ei qui attulit, sive lapsama, libus respondebit.
quod genus herbarum est viliorum, sive panes, sive ]g LX. Operanles nihil loquentur.sseculare; sed aut
olera prsemordica. Eos aulem cibos, quos allalos medilabuntur ea a quse scripta sunt, aut cerle si-
a parentibus vel propinquis diximus lales esse qui lebunt.
comedi cum pane debeant, is cui allati sunt dedu- LXI. Nemo paliiolum lineum follet secum vadens
cetur a Prseposito domus ad cellam segrolantium, ad operandum, nisi forle concessione majoris : ipso-
et ibi semel tantum ex his comedet : csetera autem que palliolo in monaslerio ambulans post colleciam
erunt in manu ministri segrolantium. Ipse quoque nullus uteiur.
minister de his comedere hon poterit. LXH. Operans non sedebit sine majoris imperio.
LIII. Si fuerit nuntiatum, quod de propinquis eo- LXIII. Ductores fralrum in ilinere, si necessa-
rum atque cognatis qui in monasterio commoranlur, rium habuerinl aliquem miliere, sine Prsepositi
aliquis segrotet, janitor primura nunliabit Patri mo- jussione non poteruni. Quod si ipse qui duclor est,
nasterii, et ille accitum interrogabit Prsepositum do- cogeretur [Al. cogitur] necessitate ire ad aliquem
mus. Videbuntque virum, cujus fides et disciplina locum, olficiuro suum ei qui post se est in ordine,
probata sit, et mittent cum eo, ut visitet segrotan- delegabit.
tem, tanlumque accipiet viatici, quanlum Prseposi- LXIV. Missi fralres, vel foris conslituli, si abs-
tus dorous ejus decreverit. G que monaslerio vescentur, hebdomadarius qui
LIV. Quod si necessitas impulerit, ut foris maneat, eossequilur, dabitcibos, absque coctione pulmenli;
etvescalur in paterna sive propinquorum domo, ne- et ipse aquam circumferei h et juxla vilrum : nul-
quaquam hoc faciat; sed manebit vel iu Dominico, iusque surgendi, vel hauriendi, vel bibendi habebit
vel in. monasterio ejusdem fidei. Et si eis affines vel potestaiem.
cognaii prseparaverint cibos, et apposuerint, non ac- LXV. Quando revertuntur in monaslerium, nemo
cipient omnino, nec vescentur nisi his, quse in mo- ex ordine remanebit.
naslerio comedere consueverunt. Non gtistabunl LXVI. Cum ad domus suas pervenerunt, ferra-
liquamen, nec vinum bibent, nec aliud quidpiam, menlaquibusopus fecerunl, et gallicas iradent ei,
quorum edendi consuetudinem non habenl. Si a qui secundus est post Prsepositum domus; ct iile
parentibus quidpiam acceperint, lantum comedent inferel ea vespere in cellulam separatam, ibique
quanlum in via sufficiat; csetera quse remanserint, concludet. Omnia antem ferramenla , hebdomade
dabunt Prseposilo domus suse, et ille deportabitea completa, reporlabuntur in unam domum : et rursus
in cellam languentium. qui succedunt hebdomade, singulis domibus nove-
LV. Si prOpinquus alicujus, aut consanguineus rint quid distribuant.
morluus fuerii, prosequendi funus non habebit li- p LXVII. Leviionarium et quidquid in veste est
cenliam [Al. poleslatem], nisi Pater monasterii monachorum, nemo lavet iu die dominica, prscter
prseceperit. nautas et pistrinarios.
LVI. Nullus solus foras millatur ad aliquod ne- t. LXVIII. Nec vadant ad lavandum 66 n'si om-
gotium, nisi juncto ei allero. nibus unum signum insonuerit; sequenturque Prse-
LVII. Quando autem reversi fuerint in monasle- posilumsuum, et lavabunl tacili cum disciplina.
rium, si viderint ante oslium quserentem aliquem LXIX. Nemo lavet relractis in alium vestibusplus
suorum affinium de his, qui in monaslerio commo- quam siatutum esl; cumque laverini, omnes pariler
rantur, non audebunt ire ad eum, et nunliare, vel revertenlur.Si quis remanserit eo lempore quo ibi-
vocare. Et omnino quidquid foris gesserint, el au- lur ad lavandum , vel in prsesenti non fuerit, com-
dierint, in monaslerio narrare non potcrunt. monebil Pracpositum stiuni, et ille miltet cum eo

* Secus veteres vulgati, qum sancta sunl. quod est juxta singulorum ordinem. non viirum.
b Malim expuncta et fparticula, juxta virum legi,
7» REGULA S. PACHOMII. U
alterum : etsicloto veslimenlo revertentur domum. Ai prseler ea quse in commune monasterii lege prsc-
LXX. Vesperi sicca levitonaria tollent, el dabunt cepta sunt : non lunicam laneam , non pal-
secundo, id est ei qui post Prsepositum esl, el ille lium, iion pellem inlonsis arietum lanis molliorem ;
reponet ea in cellula. non paucos nummos, b non pulvillum quidem ad
LXXI. Quod si sicca non fuerint, altera die caput, aul aliud varisesupellectilis: exceptis his, quse
expandentur ad solem, donec siccentur : nec dimit- a Palre monasterii per domorum Praeposilos divi-
temur in ardore solis plus qiiam in horam leriiam ; dentur, id est, armatura sua, levitonariis duobus, et
cumque collecla fuerint, leviier mollieniur. uno alirito ex usu, sabano (Scil. linieo) longiore
LXXII. Nec tenebuut ea singuli apud se, sed da- quod collo humerisque circumdat; pellicula quse
bunt, ut reponantur in cellam usque ad sabbatum. pendet ex latere , gallicis et cucullis duohus, zona
LXXIII. Nullus de horlo tollat olera, nisi ab hor- et bacello. Prseter hsec quidquid inveneris, absque
lulano acceperit. contradiclione auferes.
LXXIV.Palmarum folia, ex qnibus lexuntur spor- LXXXH. Nullus habeatseparalim mordacem par-
tae, nemo suo jure tollet, absque eo cui palmse cre- vulam (Leg. pavulam) ad evellendas spinas, si forte
diise sunt. calcaveril, absque Pra?posito doinus et secundo :
LXXV.Nullus uvas aut spicas adhuc immaturas £3 pendeatque in fenestra in qua codices collocantur.
comedere audeat prseter ordinem disciplinse: etom- LXXXIII. Si quis de altera domo transfertur in
nino de omnibus quse in agro sunt, vel in pomariis, alteram, exceptis his c quae supra diximus, secum
nemo comedat separatim, autequam cunctis frairi- transferre nibil poterit.
bus a paiilerexliibeantur. LXXXIV. Nullus neque exeundi in agrum, neque
LXXVI. Qui coquel(AJ. coquenl), antequam fra- amhulandi in monasterio, nequeextra murum mo-
tres comedant, non gustabil (Al. audebuut edere). nasierii foras habeat facullalem, nisi inlerrogaveiit
LXXVH. Qui super palmas estnon comedet de Prseposilum, el ille concesserit.
fructibus earum, nisi prius fratres comederint. LXXXV. Cavendum ne quis de domo in alteram
LXXVHI. Si jussi fuerint palmarum fructus colli- domum verba transferal, nec de monaslerio in mo-
gere, prsepositus colligeniium dabit in eodem loco naslerium, nec de monasterio in agruro, nec de
singulis ad vescendum roodica : et cum ad monas- agro in monasleriuro.
lerium venerinl, inter cseleros fralres parles suas LXXXVI. Si quis ambulaverit in via', vel naviga-
accipient. Si autem invenerint suh arboribus poma verit, aut operaius fuerit foris, non loquaiur in mo-
cecidisse, comedere non audebunt, sed reperla in nasterio quse ibi geri viderit.
transitu juxta radices arborum collocabunt. Ipse Q 68 LXXXVII. Nemo dormiens supponat, d nisi
quoque, qui cseleris colligenlibus distribuil, gustare reclinet in cellula sua, quse ei fuerit mancipaia.
nonpoterii; sed portabilad dispensalorem, quicum Nec in cella, nec in domatibus, in quibus vitaudo-
cseleris dederit fralribus, et ipsi tribuat parlem suam. rum sesluuni causa nocte requiescuut, nec in agris
LXXIX. Nullus in cellula sua reponat aliquid ad cum ad dormiendum se collocaverii, alleri non lo-
vesceudum, absque bis qusea dispensaiore accepe- quelur, postquam obdormierit. Si post somnum
rit. noclu evigilaverit, oret; si silire coeperil, jejunii
LXXX. De parvulis autem panibus, qui dantur do- aulem instat dies, bibere non audebit.
morum Praeposiiis, ulhis eos distribuant, qui nolunt LXXXVHI. Prseier psiatbium, id est, mattam,
in commune67 vesci cum cseteris, et quasi majori in loco cellulse ad dormiendum nihil aliud omnino
abstinenlise se dedicant, iia observare debebunt, ut subsiernet.
nulli dent juxta graiiam, ne proficiscenii quidem LXXXIX. Cellulam alierius, nisi prius ad osiium
peregre. Nec ponanlur in medium : sed quando co- percusserit, introire illicitum est.
medere volunt, cum disciplina dabuntur in cellulis, XC. Ad cibum non pergent nisi generali sonilu
et cumhis nihil alind comedent, nisi salera tantum. convocentur; nec ambulabunt in monasterio prius-
Prseler monasterii autem coquinam nullus coquendi D quam commune signum inlonuerit.
cibos poiestatem habeat. Et si quando foris vadant, XCI. Absque cucullo et pellicula nemo ambulet
hoc est in agros ad operandura , accipiant olera sa- in monasterio, nec pergat ad collectam, n^c ad
le acetoque condiia, et in longos tfsus sestatis lem- vescendum.
pore prseparala. XCH. Vespere ad ungendas et molliendas ab
LXXXI. Nemo in domo et in cellula sua habeat opere manus oleo, absque allero ire non poterit.

B Statius par exkibent: alii verius, pater exhibeat, prseferente, sic velim ex integro refici: Nemo dor~
h Pro his habeni vulgati veteres, nec proprium ali- miens supponat nisi reclinemsellulam. Nec in cella
quid extra habitumsuum. sua, qum ei fueril mancipata, nec in domatibus, in
c Explicanl iidem libri qum usui quolidinno, ud hq- quibus, elc Palladius a StUio laudalus, xuBevBiroitrav
biliim necessariasunt. Si pj avuyXivbpsvoi, aX/\«floovoufoiy.oBop.i>rovc
V7zriu-
d S'alius, qui e ms. legit Non dormiqt prmter redi- elc. Somnumverocapinnt nonja-
ripov; TZHzonwbre;,
necellulam, conjecerat salis ingenio-e emend. re- cenles, sed super instruclas et paululum reelines
clinem sellulam. Sed manco in reliquis coniextu, cqthedrqs, etc. ,
restiiui locus nun potuit. Nunc illa conjectura facem
PATROL.XXIII. •4
75 S. EUSEBlI HIERONYMIINTERPRETATIO. *f
Tolinn aulem corpus nemo unguei, nisi causa infir-- A CIX, Sub nudum dorsum asini duo pariter non
roitalis ; nec lavabilur aqua nudo corpore , nisi Jan- sedebunf, nec super b tegmine plaustri.
guor perspicuus si|. CX. Si asino sedens veneiit aliquis, excepla infir-
XCIII. Nullijs lavare allerum polerjt, aufungere,, mitaie, desiliet ante fores monasteiii, et sic asinum
nisi ei fuerit imperatum. prsecedens, funiculo ducel ad manum.
XCIV. Nemo alteri Joquatur in teiieb.ris : nnlluss CXI. Ad tabernulas [4/, oflicinas] diversarum ar-
in psiaihio ciiin aliero dormiaf: roan.hm aUerius s tium solj pergentPrsepositi, ut accjpianf quod neces-
oemo leneat; sed sive sieterit, sive ambulaverit,, sarium cst.
sive sederit, uno cubito dislet ab allero. CXH- Ipsi [Al. ipse]quoqueante meridiem, quando
XCV, Spinam de pede alterius, exceplo doraus5 fratres ad vescenduro vocanlur, ire non poterunt,
Prseposito, et secundo, et alio cui jussum fuerit,, nisi forte qusevis incumbat necessilas, et consilio
nemo audebit evellere. Pairis monasterii miuel hebdomadarius, ut deferat
CXVI, Nullus allondeat caput absque majoris ar-- quod necesse esl, Ef ouinino absque 70 jussione
bilrio. lliajoris in alteram cella.mnuUus audehii introire.
XCVH. Mulare de liis quse a Praeposito aeceperit,, CXIII. Coinmeiidaium etiam aliquid a germano
CumallerQ non audebit: necaccipiei melius, ctda- -g fralre nullns accipiel.
bil deteriiis: aut e conliario dans inelius, ei dete- CXIV.Nihil in cella sua absque Prsepositi jussione
rius accipiens. Et in vesiiojenio et in habim stio» qujspiaiTicondei, nec poma quidem e vilissima, et
hihil novi prseter cseleros cau.sadecoris inveniei, cseiera bujusniodi,
XCVIIJ, Qmnes pelles Jigatse eruM, el pen.deb.unt [ CXV. Si Prsepositus domys allei ius quoquam pro-
ex Jiumeris.- fectus fueril, alius Prsepositus d dux erit episdem
XCIX, Cuculli singulorum Jmhehunt et monaste-• genlis, et trib.us geret curam proficiscentis, et ejus
rii signa et domus. utetur potestatibus, ac sollicite omnia laciet : doc-
69 C. Nemo vadens ad colleciam aui ad vescen- irinainque duQrurojejuniorum i|a dividei, ut unam
-duni dimiitat codicem non ligaium. Codices qui ini in sua doniQ, nJierani in proficisccnlis exerceat,
fenesira, id est inlrinsecus parielis reposmolur ad[ CXVI. Quando farinam conspergunt aiijia, et inas-
vesperum, erunt sub manu seciuidi, qtii nuBjcrabit, sain subiguiii, nemo loquatur alteri. Mane quoque
CQS,ct ex more concltfdet, qtiando labujis ad fur-iuini.vel ad clibanos deporlant
CI. Nullus vadat ad collecfam yel ad vcscendum panes, simije liohebiint sil.erilium,e! tanlurn de Psal-
habens galliculas in pedibus, vel palliolo lineo in- mis el de S.ciipturis aliquid decantabunt [Al. medi-
vittatus, sive in nionaslerio, sive in agris, §( labimliu.], donec opus implcatur. Si quid necessa-
CII. Qui vesliiiienlum suura plus quajn usque ad riuro liahueiint, non loquentur, sed signum dabunt
nieridiem, quando fratres convocanliir ad cibmn, in hisquipossunl aflerre, quibusindigent.
sole esse perniiserit-, negligeiuiijein.crepabltiir. CXVII. Quando ad miscendam farinam vocati fue-
CIH. El si unum de hisquse supradictn sunt, con- rinf, nullus resideat in IQCOpanes coquentium; ex-
templum prseterierit, CQrreplione simili corrigelur. ccplis Itis qni coctioni sufficient, el quibus jussum
CJV. Galliculas, el si quid aliud juiigendum est est, nemo residebit.
vel componendum, absque e,ocui hoc miuislerium CXVHI, In,navibus quoque similis discipliua est.
delegatur a Prseposito domus, facere nullus audebit. Nemo ahieia a terra solyct e funiculum absque jus-
CV. Siquis fratrum lsesu&fueritaul percussus, et sione Patris, ne lembum quidem,
tamen lectulo non discumbel [Al. decumbit], sed CXIX. Io loco sentinse et inleriore parle navis,
deambulat invalidus, et aliqua re indigebit, vesli- cscleris fratribus super transtraet tabulaia quiesceu-
mento videlicet, vel palliolo, et cscleris utensilibus, tibus, nullus dorniial, et sseculafes bomines doimire
Prseposilus doinus ejus vadef ad eos, quibus fratrum secum in navi nemo palielur. Yasa infirmiora cum
vesticulse commissse sunt, et accipiet a et dabit. caueris eis non navigabunl; nisi forle Paier monaste-
Cumque sanus fuerit, reporiabit absque ulla mora. j) j rii prseceperil [Al, prsecepit].
CVl. Nemo ab altero accipiet quidpiam, nisiPrse- CXX. Nullus in domo sua audebit focum facere,
posilus jusserit. nisi in commune omnibus succendatur.
CVII. Clausacella nullusdormial, nec habebitcu- CXXI. Qui una oratione de sex oralionibus ves-
biculum quod clatidi possit, nisi fortc selati alicujus pertiuis tardius venerit, vel qui mussitaverit, et lo-
•velinnrmilati Pater monasterii concesserit. cutus fiieril ad alterum vel subriserit in reliquis
CVIII. In villam nullus vadat nisimissus, exceplis oraiionibus, conslituto ordine agel pcenitentiam.
armentariis, et bubulcis, et agricolis. CXXII. Quando domi sedebunt, non eis liceal lo-

' Voculase/ dabitex principe.ediiione suffeeimus. curqm ptoficiscentis exerceqt, vel quem ipse Prm-
J>.Rursus eadem cum antiquis editiunibus, idque positus elegeril de frqtribtts, et curqtn ei suam in-
verius, utvidelur, super temonemplauslti. junxerit.
e Staiiu.s navigiutn,funiculum; sMicditi, navigiiju-
c Jsibsec vilissimaet cmlera hujusmodial. non ha-
beniur. . nicuiwm: sed ne lenibttm quidem, el In l.qcosenlinm
d Iidem addunt, aut qui secundus est; tum legunl, pariter desideraniur.'
77 PRJlCEPTA ET INSTITUTA S. PACHOMil. ?8~
qui aliquid sseculare; sed si. quid Prsepositus de A sufficiet, el quid auiem novi fuerit in deliclo: refer-
Scripturis doeuerii, vicissim inler se ruminenl, et rel ad principem monasierii,
referant quse quis audierit, vel quse memoriter le- 72 CXXXIV.Lotum in domo nullus faciat absque
neanl. eo; et omne quod novum est illius senlentia dispo-
71CXXIII. Nemo quidquam operis faciet, nec nelur.
scypbos plenos aqua circumferet, nec funiculum qui- CXXXV. Omnis correpiio ita (iat, ul e dislincli
dem torquebii, nisi Prsepositusjusserif. sinl qui corripiunlur; slenlqiie in majori collecia, et
CXXIV. Nemo juucos infusos in aqua sibi lollet in vescendiloco.
ad operandum, nisi magisier bebdomadis ei dederit, CXXXVI.Qui absquecommonilione fratrum reces-
CXXV. Qui vas Dctile fiegerit a, et juncos teriio serit, ei postea acta pceniientia venerii, non erit iu
infuderii, aget poeniteniiam vespere in sex ora- ordine suo absque majoris imperio.
lionibus. CXXXVII. Prsepositus domus et dispensator si
CXXVl. Posl sex oraliones quando ad dormien-- una nocteabsque fralribus dormieril: et postea acla
dum omnes separantur, nulli licebit, excepta causa pcenitudinc ad convenlum venerit fralrum, non ei
necessilalis, egredi cubiculum sunm. permilielur, ut introeat donium, aut slet in ordine
CXXVH.Si frater dormierit, omnis eum fralerni- B suo absque majoris imperio.
las prosequalur. h Nemo permaneat absque majoris CXXXVIII.Omnequod in convenlufralrum audie-
imperio, nec psallat nisi ei jussum fueril: nec post runt dispulatum, neeessitale cogentur, ut inter se
alierum psalmum jungat alterum sine Prsepositi vo- replicent, jejunioriini maxime lempore, quando a
luntate. suis docentur Prseposilis.
CXXVIII. Duo simul tempore luctus non psallent, CXXXIX. Qui rudis monaslerium fuerit ingressus,
nec pallio circumdabunlur lino [Forte linco]. Nec docebilur prius quse dcbeat observare : el cuni doc-
quisquam erit qui psallenti uon respondeat, sed jun- lusad uuiversa conseuserit, dahunt ei viginli Psal-
geiur et gradu, et voce consona. mos el duas Epistolas Aposioli, aut alterius Sciip-
CXXIX. Qui est infirmus, in funere habebil mi- turse parlem. El si lilleras ignoraverit, hora piima,
nistrum qui eum susientet, et omnino ad quemcum- et terlia, el sexta vadel ad eum qui docere polest,
qne locum missi fuerint fratres, de hebdomadariis ct qni oi fueril delegaius, et stabil anie illum, el dis-
habebunt eos qui segroianiibiis serviant, si forle in cet studiosissime, cum omni gratiarum aclione.
itinere vel in agro languor obrepserit. CXL.Postea veiostribenturei etementa, syllabse,
CXXX. Nemo anle Prseposilum et ducem suum verba, ac nomina; et etiam nolens legere compelle-
arobulet: nullus rcmaneat ab ordine suo. C ttir, et omnino nullus erit in monasterio, qui non
CXXXI. Si quis aliquid perdiderit, ante aliare pu- discat lilleras, et de Scripttnis aliquid leneat : qui
blice corripielur. Si vero de propriis vesticulis fuerit minimum usquc ad novum Testamentum el Psal-
quod perdilum esi, tribus hebdomadis non acci- terium.
piel; et in quarta acla pceniteniia dabilur ei quod CXLI. Ad collectam, et ad psallendumd orandum.
amiserit. nullus sibi d occupationes inveniat,, quibus se dicat
CXXXH. Quiinveneritaliquid, per tres dies ante occnpalum, quasi ire non possil.
collectam fratrum suspendei, [Forte ui] et tollat qui CXLII. El si in navi fuerit, el in monasterio, el in
cognoverit. agro, ei in itinere, et in quoliJiet ministerio, orandi
CXXXHI.Cunetis increpalionibus atque doctrinis, et psallendi teropora non praelermillai.
quarum scripla esl ct conslituta, correptio Prseposili
a Princeps edilio addit, vel aliquam utiliiqlein qd- lii conjecluram editores alii secuti sunt, qui item sic
versus monasterii (leg. vel aliquam rcm ulilem ad usus legunlreliqua hujus capiluli, qui corripiutilur, dimis-
monasierii). sis (1. demissis) manibus, et humiliato capite emenda-
.. b Veteres editi, Nemo exeat fmas, nemo lotiuqtur, turos se promittentesviliq,in quibusarguuntur,veniam
nenio remaneqt, etc. deprecenlur.
c Eadem disjuncti, ad margin. distincti, quam Sfa- D d Iidem, nemo sibi occasionesinveniat.

PR^SGEPTA ET INSTITUTA S. P. N. PACHOMIL

'Quomodo collectafleri debeat, et fralres congregandisint ad audiendumsermonemD<M,jjixta pr^cepta niajorum,et


docliiuamsaactarumScripturarum,ut liberenlurde errore aniraKa, et gloriflcentDeum in luce viVentium,et [Al.
ut] scianl quomodoo|<orlealin domoDei conversarisine ruina et scaudalo,ut noninebrientnraliqua passione,sed
slent in niensuraverjtatis,el tradilionibusapostolorumet prophetaruin;eLsolemnitatuinordincmteneant, iinilanles
conversalioiieiu[Ai. congregaltoneui]eorjim in domo Dei, et jejunia atque oralioues-exmor# Gonipleiiles.Q.ur
enimbene minislrantsequunLurregulamScriplurarum.
73 CXLIII. Hoc est ergo minislerium quod Ec- Coiigregent fralres oralionis leinpore, et omnia fa-
clesise minislri exercere [A/. impjere] debebunt. ciant, qjise rite compleiidasu.utj nuilam [A}. ul nul*
a Statiana editio qnimmconversorum, elc.
79 S. EUSEBII HI&RONYMIINTERPRETATlO. 80
lam] detrectalioni occasionem (ribuant, nec sinant I\. psalmosque complebunt, juxta ordinem majoris col-
ambulare quempi.mi conirarium disciplinse. lectse, qusea cunciis fratribus in commune celebratur.
CXLIV. Si codicem poslulaverint, deferant eis. CLVI. Per singulas hebdomadas binae dispulalio-
CXLV. Si quis de foris venerit vespere, et non nes, id est catecbeses, a Prseposito complebuntur.
occurrerit accipere opus quod aliera die facturus est, CLVH. Nulius in domo quippiam faciel, nisi quod
mane ei tribuaiur, Prsepositus jusserit.
CXLVI. Si defecerit opus quod habebat in mani- 75 CLVIII-Si omnes fralres qui in una domo sunt,
bus, referat ad majoris scientiam [Al. sententiam], viderint Prsepositum nimium negligentem, aut dure
et quod ille prseceperit, faciat. increpanlem fralres, et mensuram monasterii exce-
CXLVII. Qui minister est habeat sludium ne quid denlem, referent ad Palrem, et ab eo increpabi-
operis pereat in monasterio in ulla omniuo arle quse lur. Ipse autem Prseposilus niliil faciet, nisi quod
exercetur a fralribus. Quod si quid perieril, et ne- Pater jusserit, maxime in re nova. Nam quse ex more
gligentia fuerit dissipatum, increpabitur a Palre mi- descendit, servabit regulas monasterii.
iiister operttm singulorum, et ipse rursus increpabit CLIX. Prsepositus non iuebrielur : non sedeat in
alium, qui opns perdiderit: dumlaxat juxia volunta- humilioribus locis juxla vasa nionaslerii, ne runipat
tem et seiitenliam principis, absque quo nullus in-1B vincula, quse Deus in ccelo condidit, ut observentur
crepandi fratrem habebit polestaiem. in terris. Ne lugeat in die festo Domini Salvatoris.
CXLVHI. Si veslimentum ad solem expansuin Dominelur carni suse juxta mensuram Sanclorum.
terlius invenerit a dies, dominus pro eo increpabi- Non inveniatur in excelsis cubilibus imiians[A/. imi-
tur, et aget poinilenliam publicam in collecta b. tatus] morem gentilium. Non sit duplicis fidei. Non
PelHcula et galliculse, et cingulutn, et si quid aliud sequatur cordis sui cogitaliones, sed legem Dei. Non
perieril, qui perdideril increpabilur. resistat sublimioribus tumenii animo potestalibus.
CXLIX. Si quis tulerit rem non suam, portet [Al. Non fremat, neque d birriat super huroitiores. Non
ponetur] supra humeros ejus, et aget poenilentiam transferat terminos. Non sit fraudulentus, neque in
publice in collecta, stabilque in vescendi loco c. cogitalionibus verset dolos. Ne negligat peccalum
CL. Si inveiitus fuerit unus e fratribus atiquid per animse suse e. Ne vincatur carnis luxuria. Non am-
contenlionem agens, vel conlradicens majoris impe- bulet negligenter. Non cilo loquaiur verbum otiosum.
rio, increpabitur 74 juxla mensuram peccaii sui. Non ponat scandalum ante pedes cseci. Non doceat
CLI. Qui mentiiur, aut qui odio quemquam habere voluptatem aniniam suani. Non resolvatur [ Al. sol-
iuerit deprehensus, aut inobediens, aut plus joco vatur] risu stullorum ac joco. Non rapialur cor ejus
quam honestum est deditus, aut otiosus, aut dure C ab his qtii inepta loquunlur et dulcia. Non vincatur
respondens, aut habens consueludinem fratribus de- muneribus. Non parvulorum f sermonem ducat. Ne
trahendi, vel his qui foris sunt, et omnino quidquid aflligatur in iribulatione. Ne limeat morlem, sed
contra regulam Scripturarum est et monaslerii disci- Deum. Ne prsevaricator sit propter imminentem [Al.
plinam, audiet Pater monasterii, et vindicabit juxta eminentem] liniorera. Non relinquat vcrum lumen
incnsuram opusque peccali. propler modicos cibos. Non nutet ac fluciuet in ope-
CLII. Prsepositus domus culpae et increpalioni rHws«iis. Non muiet sententiam, sed firmi sit soli-
subjacebit, si anle tres dies non nuntiaverit Pairi; dique decreii, jusleque cuncta considerans, judicans
sive iti via, sive in agro, sive monaslerio quid perie- in verilate, absque appetilu glorise, manifeslus Deo
rit : agelque publice poeniieniiam juxta ordinem el homiiiibus, et a fraude procul [Al. elongans se
constiluiuni. Et si homo fugerit, ct ante tres lioras a fratide]. Ne ignoret conversalionem Sanctorum,
noii nuniiaveiit Pairi, reus erit perditionis ejus : nisi nec ad eorum scientiam csccus existat. Nuili noceat
tamen eum rursus inveneril. per superbiam : nec 76 sequatur concupiscen-
CLlll. Hsec est ultio in eiim qui fratrem de domo tias oculorum suorum. Non eum superenl incenliva
perdideril: tribus diebus aget publicam pcenilentiam, vitiorum. Veriiatem nuinquam prsetereat. Oderil in-
quod si eadem hora nuntiaverit Patri, in qua fugit, D jusiiiiam : secundum [Al. scd ] personam numquam
reus non erit. judicel pro muneribus, nec condemnet animam inno-
CLIV. Peccalum si in domo sua Prseposilus vide- cenlem per superbiam. Non rideat inter pueros. Non
rit, et non statim increpaverit delinqucntem, nec deserat veritatem timore superatus. Non comedat
nuniiaverit Pairi monaslerii, ipse increpalionis or- panem de fraudulentia. Non desideret alienam ter-
dini subjacebit. ram. Non opprimat animam propler aliorum spolia.
CLV. Per domos singulas vespere sex oraliones Non despiciat eos qui indigent misericordia. Ne fal-
a Vocem dies, quemadmodum alias supra alque orationutn tempora cogent eum agere pmnitentiam.
infra levioris momenli, ex principe editione supple- Eqdem lex in fugitivis observabitur.
vimns. d Veteres vulgati inruat. HIRRIREautem, qui pro-
b Eadem edilio adilit, stqbitque in vescendi loco. prie cnniim est fremilus cum irrilantur, usurpat
" Ilerum eadem ediiio addit : Si autem in furto Sidonius in epistolis.
e Addunl editi vetusliores exscirpqre.
fueril deprehensus, iriginta sex (al. Iriginlq novem)
verberabtml eum, et foris dabilur ei edere panein tt {Iidem verius, sermone ducatur.
aquam lanlum, el opertum cilicio el cinere per singula
81 PRJECEPTA ATQUE JUDICIA S. PACHOMH. 82
sum dicat lesiimonium seductus lucro. Ne mentiaiur A j cium, el desiderio lemporaiis lucri laqueis se induit
propter snperbiam. Ne conteudat contra verilalem eihnicorum (Jerem. m). Et c veniet ei conirilio lleli
ob tumorcm animi. Ne deserat juslitiam propter las- et lilioruni ejus (1 Reg. iv); maledictio David , quam
situdinem. Ne perdat animam suam propier vere- imprecalus est Doech (Psal. u.) signum quo d«na-
cundiam. Ne respiciat dapes laulioris mensse. Ne lusest Cain (Gen.iv); sepultura asini, dequa lnquiiur
pulchra veslimenia desidcret. Ne a se negligat, ut Hiereroias (Jerem. xxn) : perdilio qua peccatores
semper dijudicel cogniliones suas. Ne inebrielur terrse biatus absorbuil (Nttm. xvi), etinteritus Cha-
vino; sed humilitatero habeat junctam veritali. nanseorum, el conlriiio hydrise ad fonlem, et are-
Quando judicat, sequatur prseceptamajorum et legem narum coniminutio d in littoribus ct saxis, qusa
Dei, quse in toto orbe prsedicata est. Si quidquam fluctibus vcrberantur (Eccles. xn); et confractio
de his prselerierit, reddetur eimensura juxta quam virgse gloriosse de Isaia, ut sit quasi csecus manu
mensus est, et recipiet secundum opera sua, quia palpans parietem (Isqi. v et LIX).Hsecomnia ei eve-
moechatus est b in ligna sua et lapides : et propter nient, qui non servavit verilalem in judicio, et ini-
fulgorem auri, et splendorem argenli dimisit judi- que [Al. iniquse]egil in omnibus qusc ei credita sunt.
a Alio sen«u, eoque rursus concinniori, olim erat: proc ethnicorum.
Ne senes negligal : semper dijudicet cogitationes suas. B
. Holsleuius venial, et deinde ramorum pro filio-
Mox quoiue alia interpnnciione, humilitaiem jun- rutn.
ctam habeat veritaii, quandojudicat. Sequatur, elc. d Editi antiquiores, in liltoribus, qum salsis flu-
b Olim in tigno et lapide, cl paulo post
iniquorum ctibus verberanlur.

PRJECEPTA ATQUE JUDICIA S. P. N. PACHOMII.

"
77 CLX. Plenitudo legis charitas, scientibus tem- fores : dabunlque ei ad vescendum foris panem et
put, quia jam instel hora, ul de somno consurgamus, aquam, donec mundetur a sordibus.
et vicinior sit salus [Al. salus nostra] quam eo lem- CLXIV. Qui habet consueludinem murmurandi, et
pore quo credidimus. Nox prmcessil,dies appropinqua- quasi gravi opere se opprimi queritur, docebunt
vil: deponamusopera tenebrarutn (Rom. xm); quse eum quinquies, quod sine causa murmurel, et oslcn-
sunt conlentiones , detraciiones , odia , et lumeniis dent perspicuam veritatem. Si el poslhoc inobediens
animi superbia. Qui facilis estad detrahendum, di- fuerii, et esl pcrfectsc sctalis , iia eum liabebunt ut
ciique quod non est, si in hoc peccaio fuerit depre- unum de78 segrolanlibus, et poneiur in loco iufir-
hensus , monebunt eum secundo ; et si audire con- C morum; ibique aleiur oliosns, donec redeal ad veri-
tempserit, separabiiur extra convenium fratrum laioin. Sin auiem jusla estillius querela, et a majorc
septem diebus, et panem tanium cum aqua accipiet, inique opprimilur; qui eum scandalizaverit, cidem
donec pollicealur aique confirmet se ab hoc vitio semeniise subjacebit.
recessurum, et sic diroiltetur ei. CLXV. Si inobediens quis fuerit, aul contentiosus,
CLXI. Iracundus et furiosus si frequenter irasci- aut conlradictor, aul mcndax, et est b perfrictse
tur sine causa el propter retn inanem et vacuam, per froniis, decies commonebiiur, ut desisial a vitiis : si
sex vices commonebilur, in sepiima facient eum audire noiuerit, monaslerii legibus increpabitur. At
consurgere de oidine sessionis suse, el ihler uliimos si per alierius culpam ad bsec vilia devolvitur, et lioc
collocabiiur : docebuntque cum ut ab bac menlis fuerit comprobatum : ille qui causa exstitit, reus erit
perturbalione mundetur; cumque tres dignos testi- uliionis.
monio lesles, qui pro eo polliceantur, uequaquam CLXVI. Si deprebensus fuerit aliquis e fralribus
simile quid es<e facturum, adduxeril, recipiet sessio- libenter cum pueris ridere et ludere, ei habere ami-
nem suam. Alioquin si permanserit in vilio, uioretur citias selaiis infiriiirc, lertio comnionebiiur, ut rece-
inler nltimos perdiio priore loco. dat ab eorum necessiludine, el ineinor sit honesiatis
CLXII. Qtii falsum cupit probare contra allerum, D et limoris Dei; si non cessaveiit, corripielur, ut di-
ut opprimat innocenlcm, leriio commonebilur ; et gnus est, correplione severissima.
postea reus eril iniquitalis, sive de prioribus sil, CLXVII. Qui contemnuiil prsecepta majorum ei
sive de inferioribus. rcgulas monasierii, qusc Dei pra;ceplo consiilulse
CLXIII. Qui habet pessimam consueludinem, ut sunt, etparvi pendunt seniorum consilia, corripien-
fratres suos sermone sollicitet, el pervei lal animas lurjuxia ordinera conslilutum, donec corriganlur.
simpliciorum, lertio commonebitur; si contempserit, CLXVHI.Qui judex est omnium peccatorum, et
et obstinato animo in durilia perseveraverit, separa- perversitate mentis, vel negligentia reliquerit veri-
biint eum extra monasterium , el verberabitur ante tatera, viginti viri sancti el linienles Deum, sive de-

* Addjtur in prima edilione a triginta novem, id huic loco respondentem. .„.,-.,


ests virbmbliuti Vids siipra cap, M9 iioiamtjhe b Eadeta >. et est perfectmmMi$ ? ut ife <5tipicsej
:«3 S. EUSEBII HIERONYMIINTERPRETATIO.
cem, et usque ad quinque, de quibus omnes dent i^.otio, et correpti non possint emjendari, debet Prsc-
teslimoiiium, sedebunt et judicabunt eum, et regra- posilus usque ad dies triginta ipse eos monere et
dabuntin ultimum gradum donec corrigatur. corripere. Si viderit in.praviiate persistere, et non
CLXIX. Qui conturhat frairum animos, et facilis renuntiaverit Patri c, et aliquod peccalum in eis
ad a loquendum est, iites serens ac jurgia, dccies fuerit deprebensum, ipsc pro cis culpse suhjacebit,
commonebitur. Et si non fuerit emendatus, corri- juxta quod peccaium fuerit inveiituro.
pieiur ordine monasterii, donec corrigatur. 80 CLXXHI.Omnes 4 aulem pueri qtiinon liment
CLXX. Qui viderit de majoribus et Prsepositis confundi pro peccalo, el per imprudenliam judicium
b fratrem suum in tribulatione, et noluerit causam Dei non cogilant, ei correpti verbo non emendave-
tribulalionis inquirere, eumque conlempserit, quse- rint, verberentur quamdiu disciplinam accipiant et
returcausa a supradiclis judicibus inier fralrem at- timorem.
que Prsepositum; et si depreliendatur negligeniia CLXXlV. Qui injuste judicaverit, juste ab aliJs
'
Prseposili vel superbia coangustatum fratrem, et ju- condemnaliitur.
dicasseeum79nonsecundum verilalem, sedsecun- CLXXV. Si unus e fralribus, vel duo, vel (res
dum personam , regradabitur de solio stio, donec scandalizati ab aliquo recesserint de domo, etpostea
corrigatnr etab injiistitise sordibus emundetur: quia ]Bvenerint, ventilabilur inter.cos et scandalizaniem
non consideravit veritaiem, sed personas, et servivit anle judicium ; el si reus inventus fuerit, nionasterii
pravitati animi sui, et non Dei judicio. regnlis emendabitur.
CLXXI. Si quis promiserit se observare regulas CLXXVI. Qui consentit peccanlibus, et defendit
monaslerii, et facere ceeperit, easque dimiseril; alium delinquenicni, malediclus erit apud Deum et
posiea autem reversus egerit posniteniiam, oblendens bomines , et corripietur increpalioiie severissima
infirmitalein corpusculi, per quam non possil impiere [Al. pessima]. Quod si per ignoranliam decepms
quod dixerat, faciant eum inter Ianguenles commo- est, et non ita putavit, ut verum est, ignoscclur ei.
rari, ei pascetur inlerotiosos, donec, acta poeiiiten- Et omnis qui peccai per ignoranliam, facile acciniet
tia, impleat quod proniisit [Al. promiseris]. veniam : qui autem sciens peecaverit, suslinebit in-
CLXXII. Pueri si in domo fuerinl dediti lusibus et crepalionem juxla mcnsuram e operissni.
a Riirsus eadem, ad detralicndum. d Holsteiiius saltem pro autem.
b Al., Fralrum suorum tribulationem, etC e Olim erat mensuram opusquepeccati sui.
* Excusi antea addnnt monasterii.

PR^CEPTA AC LEGES S. P. N. PACHOMII.

De sex orationibusvesperlinis, et de collectaqu» per singulasdomosfitsex orationum.


CLXXVII. Viginli quinque orgyas Prseposilus do- iC lal fratres ain collecta domus, sive in colleeia majore,
mus ac secundus debebunt de palmp.rum foliis boc est omniura fratrum, subjacere pceiiitenlia».
texere, ut ad exemplum eorum operenlur et cseleri. CLXXXII. Quod si Prsepositus peregre fuerit,
Quod si non fuerint in praeseiui, qui loco eoruiu qui secundus est iocum ejus oblinebil, lani in poeni-
prsefoerit, huic operi atque mensurse sludium com- teniia fralris recipienda , quam in qtiocumque alio
modabit. eorum, quse in domo [Al. domino] necessaria sunt.
CLXXVIH.Posiquam acciti fuerint veniant ad col- CLXXXIII. Si quis absque conscieulia duorum ierit
lectam; et anlequam vocenlur, cellula nullus exi- ad alieram domum, vel alterius domus fratrem, co-
bit. St qui hsec prsecepla contempserinl, increpalioni dicem legendum mutuum poslulare [Al. postiilaverit],
Soliisc suhjacebunt. vel quodlibet aliud, ei in hoc invenlus fuerit, mona-
CLXXIX. Ne plus operis fratres compellantur slerii ordine increpabitur.
facere : sed moderatus labor omhes ad operandum CLXXXIV. Qui vult sine macula et absque con-
provocet. Sitque inter eos pax et concordia , et lemplu in donio cui deputatus est, esse [Al. vivere],
libenler majoribus subjiciantur, sedenles, ambulan- omnia qusc prsecepta sunt coram Deo observare de-
tes, acslanies in ordine suo, et invicem de humili- bebil.
tate ceriantes [Al. curantes]. D CLXXXV. Quidquid necessarium esl in monaste-
CLXXX. Si quid peceatum fuerit, Patres mona- rio, sive in agro , b si Prsepositus domus occupaius
steriorilm ehiendare poterunt, et conslituere qiiod est, secundus impleat.
sequi debeant. CLXXXVI.Sex oraliones facere vesperlinas, juxla
- CLXXXI. Prscpositus aulem domus, et
qui secun- exemplum majoris colleclse, 81 in qua omnes
' dus ab eo
est, hoc tantum habebit juris, ut compel- fratres pariter congregantur, summse c deleclalionis
a Veteres ferebant fraires in singulis peccatis in postulatus impleat. Stalius legerat implicalus pro non
follecla, elc. poslulqtus.
h ^ contrario erat eiiam « Aptea eratsHmnMEMetiwnis,
antea, Prmvositus non
MONTfAS. PACJiOMH. 86
8S
Toris Ticlerint
est, et ila facile fiunt, ut nullum onus habeant, et \ exspeciabunt eum; sin autem diulius
[Fort. ul] ex onere nascalur isedium. commorari, tunc audient inter Prsepositum et fra-
oriatur.
CLXXXVII.Si quis de foris veneril, el ocslu labo- treitii ne diu suspenso judicio trisiitia major
fralres orationem celebrabunt [Al. Et ille qui Prsepositus est, el ille qui subjectus, et
raverii, aliique
si ire non non cogetttr, hi qtii audiunt, jUstta timoreih Dei euiicla fuciant, et
celebraverinl]; polest,
CLXXXVIH. Quando Pncposili domorum fralres non dent in ullo occasionem discordise.
de convcrsatione sancise vitse docebunt, absquegra- CXCI. Igiiur qui animo uno esse concupiscunt, et
vissima a necessiiaie nttllus aberit. vivere mente communi disposucrunt, consiliis majo-
'
CLXXXlX. Majores qtti cum fratribus miiiuhlur rum inserviant : quod cx cohsiliis processerit Pa-
foras, quamdiu ibi fuerint, habebunt jtis Prsepbsi- trum, id faciant.
torum, et eorum cuticia, legentur [Al. gerentUr] ar- CXCJI. De vesliculis. Si quis ab [Al. de] bis quse
habuerit, absque b coriimo-
biirio, docebuntque fratres per coiisiitutos dies. Et prsecepta sunt, amplius
si forsilan aliquid inier eos orium fuerit simulialis, nitione majoris, deferet ad cuslodem cellse, et in-
audieiitipsi majores [Al. audientura majoribus], et troeundi, vel poslulandi ea non habebit potestatem;
dijudicabuni causam, et dignum culpa increpabunt, sed erunt sub Prseposili, et ejus. qui secuhdus est,
ut ad imperium eorum stalim pacem pleno corde arbitrio.
consocient. CXCIII. De puellamm disciplina. Nemo ad eas va-
CXC. Si quis ex fratribus confra Proepositum do- dat visitandas, etc c
mus suse habuerit trisliiiam, aut ipse Prsepositus CXCIV.Quicumqnedehismandatisaliquidprseter-
conira fratrem aliquam queriinoniam, probalse fra- ierit absque ulladubitaiiohe negligentise et contemp-
tres conversaiionis et fidei eos audire debebunt, et lus, agel pocnitentiam, ut possidere vaieamus regna
dijudicabunt inter eos. Si tamen absens est Pater coelorum.
monasterii, vel aliquo82profectus, pritnumquidem
a Item erat et gravissima mgritudine; et mox qui- e Retiqua hujus capiluli alio in loco inter Requlas
cumque e frqtribus mitltinlur, eic. Virginum Ilotsienius posuit ex fide eod. ms. qui inter
b Yerius olim editi absque concessionemajoris. S. Pachomii prsecepta non agnoscit.

MONITA S. PACHOMII.

Honora Deum el valebis. Memor esto gemilus quos G missa prscmia pervenerunt. Hoc ergo seientes ne Cir-
perpessi sunt Sancti. Efliciamur unanimes, perma- cumferamurerrorum seduclione decepti; sed potius
nentes in quo vocati sumus; pro omnibus curam ge- firmi etimmobilesmaneamus,Utcogilationum perva-
rentes, ut hanc quam arripuimus vitam perficere gationes, quaa velut aquse effervescunt, divinse legis
valeamus, et cursum insliiulionis nosira; Deo placi- assidua meinoria refrenemus, per qnam carnalis
lum perficere mereamur; ul ne similes inveniamur, concupisceniioc tegem destruenies, omne quod Deo
qui in vanis et caducis rebus lselaiitur ; ne quando placilum est exquirere valeamus : et ciistodiamur
mens nostra recli itineris lineam derelinquens, in illoesi a curis sseculaiibus, omnique elatione, qiise
peccatum corruat, etspe seterna fraudelur. Inlelleclu est insania pessima, pejor ornnium malorum. Dohii-
namque est optimum cognoscere voluntalem Dei. num semper prse oculis habentes, reminiscamur pas-
Omnitim enim superior efficitur homo, qui obedierit sionem crncis ejus ac morlis, per quem redempli ac.
veritali. Omnium cnim malorum pejus est, legi vivificati sumus. Odiamus ergo mundum et omnia
Dei resislere, el acquiescere proprisc volunlati. quse in eo sunl, odiamus eliam omnem requiem cor-
Qui enim suam perficit voluntatem, a divina co- poralem. 84 Abrenuntiemus huic vitse, utDeo vi-
gnilione fraudabitur : nec polerit perficiendo pro- vere valeamus.
priam volunialem, viam Sanclorum incedere; et D Memores ergo sininS, charissimi, professionis nos-
in nOvissimo inierilum et plancium inveniel. Nunc trse, quemadmodum Deo pollicili sumtis deservire :
igitur tempus placendi Domino : quia salus in lem- boc.ipsum enim exquirilur a nobis in die judicii.
pore tribulaiionis acquirilur. Ne ergo lanlummodo Esuriamus, siliamus, huditalem perreramus, Vigile^
credulitatem fidei in tempore laelitiscteneamus, et iri mus, el in psalmis atque oralionibus positi ex intimo
tempore tribulalionis ab eadein recedamus. Sci ipium corde ingemiscenles lacrymas eifundamus : nos-
Cslenim : Si voverisvotum Domino, ne moram feceris melipsos caula discussione probanies, sivel in aliquo
reddere illud (Eccles. v), el in tribulaiione ne defi- digni Deo pro ejus immensa clemenlia inveniri me-
cias; sed patiens esio, et obsecra Dominum. Iinmo- reamur. Tiibulationis angusliam non refugiamus, ut
bilis enim fidei plenitudo iribuelur a Deo, quam per consolationis Dominicse requiem consequamur; et
Spiritum sanctum acquisierunt propbetse, in qua et immortalis vilte ac sempitemse requieni percipere
apostoli confirmaii sunt, qui propler fidem diversas mereanmr.
Uibulationes g3 persecutionum excipientes ad pro-
»7 S. EUSEBH HIERONYMIINTERPRETATIO.

SS. PP< PACHOMII ET THEODORICI

ET VERBA MYSTICA.
EPISTOUE,

EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMII A possis legere quse scripta sunt. Attende diligenter,
et cave ne scribas Delta super Phi, et inveterescant
Ad sqnctumvirumCornelium, qui Paler fuil monqsterii
dies tui, et aquse luse imminuanlur. Memerito, et
Mochanseos: in qua loquitur juxlq linguatn qtim scribe Thela et ut Ro scribatur bene.
nos sonum Ro,
ambobus ab Angelo tradila esl, el cujus
audivimns, cmterum vires et sensum inteltigere non EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMII
possumus. Ad Palrem monasterii Cornelium, quod vocatur
Mochanseos.
I. Deus sapiens, Deus absque ullis occasionibus
bonus, Deus sineomni querela, dedit requiem spiri- III. Honora Dominum, et confortaberis. Memenlo
lui luo : et tu da requiem animse tuse : ut lseletur gemilus sanctorum. Simma et Phi fiat: domus tua
Sion in diebus nativitatis suse. Fac opus Iotse, quod juxla annos tuos sitdisposila, juxta exempla sanc-
vocatum esl Y in diebus antiquis: et pone Delta ante lorum, non in cibis lemporalibus, neqtie in ulla si-
oculos, til bene sit animse tusc Ro tetendil manum miliiudine eorum, quse videntur in coelo sive in
suam, ul pcrveniret ad le; quod est Iota : hoc est lerra. Habelote a, ut possilis occurrere Deo in die
sepulcrum cubiculi tui. Cane lu a, ne forle ,Qlibi visitationis, liberati ab increpalione Martbse. Para
canal steculum impudenlissimum. Lsetetur tecum, ne B domum tuam secundum lerminos ejus. Observa
tu ctini sseculogaudeas procacissimo. Memenlo Heise: Theia, ne reus sis increpationis ejus, cui dicium
ne obliviscaris Kalendarum, quse sunt dies pauperia- est, Redderationem dispensationis lum (Luc. xvi); vel
tis etcubilis tui. Tolle tibilota, quod prsecipuum est illius qui comedit et bibit curo ebriis, quando noluit
ex eis : non enim erat Lambda in Heta; el idcirco fodere, nec dare conservis cibaria in lempore suo
enuirilus es sine pannis. Revertere ad Kalendas quse (Matth. xxiv). Ideo reddiderunt ei, quia oblilus est
suntXi, de Y paraverunt plausira tabemaculi Prin- legis Dei, et infirmos visitare contempsil. Etidcirco
cipes tribuum, et obtulerunt ea isetanles, cunclaque lluctuare ccepit, etiudigere pane: imitans homines
dona cum omni gaudio. Et tu ut sapiens cognosce confidenlissimos ei arroganles, qni noluerunt do-
capillum capilis lui in via, ut veniat gratia snper his, mum Hi. Homo, cognosce qusedicunlur, quiabellum
quie sunt dies innocentise luse. Numquid non Kalenda; Domini in nianibus eorum est, et credilum esl eis,
sunt Tau ? Heta est Pascha. In his omnibus ne obli- ut regerent carnera suam, et slare facercnt: si forle
viscaris Simmae, quod vocalur quidem Simma, sed possent effugere increpationem Danielis, el ruinam
Jiabel communionem cum Ro : donavii illi pariem Esau, et duritiam Moab, el defeclionem lsmaelis, el
suam, ut fiat divesin a. Lilterse hujus Epistolse illecebras saturitalis ae ventris, quia sapuerunt ea
gcriptse sunlDelta, et Iota. Saluia caput el pedes, et C quse super lerram sunt. Abundantia aulem hominis
manus, et oculos, et reliqua spirilus (ui, qusc sunt sapientia ejus esl. 0 liomo, trade disciplinse cor
Alpha. tuum, ne multiplices mortuos in conlemptu et ne-
EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACIIOMII gligentia tua, propter errorem cordis tui. 0 homo,
ne visibilia Mercenarius non est pastor :
Ad Patrem monasterii Syrunt, qui el ipse gratiatn cutn in tenebris dcspicias.
vulpes comedunl. Tene gladium glorise
Paclwmio et Cormlio Angelicmlingttmacceperal.
tuse, cognosce loricam justiiise, et ne contemnas ha-
85H-Memento qusescripserimtibi Y, in Epistola bitaculum sapientise. Fac tibi saccttlos, qni non in-
propter Tau scriplura, et recordare, et scribe Ni veterescant: ut possis ad foramen aspidum miltere
propter Simma quod scriptum est. NumquidXi non manum. Ne inebrieris vino, ex quo ruinse fiunt plu-
est Y, quod in Kappa converiitur? Iti his omnibus rimae, et ambulant nudi super terram. Cogiia quod
recordare, et scribe Ni et lola tit Alplia pulcbre lex data sit de inuliere menstruaia, ut extra castra
scribatur in gratiam excelsorum. Numquid, 86 projiciatur : vise enim ejus slratse sunl spinis. Pau-
Moe non est Y et Kappa : Kappa non est Tau? Aperi pertas humiliat virura, et perstillat doraus, ubi oiio-
os tuum, etleva faciera luara, ut oculi lui videanl,et sse suni manus. Ne infirmeris ad plagas lignorum,
a De liisce epistolis Gennadius cap. 7: Pachomius, D iimnii anliquius monqslerium, quod lingua JEgijptiaca
inquit, scripsit ad collegasPrmpositurm sum epislolas, Baum vocalur, congregqli Paschm diem velut mterna
ih quibusAlpltabetummysticis tectumsacramenlis, velut lege celebrent, epistolqm unam. Similiter et ad diem
Itumanm consueludinis excedensinlelligentiam clav.sit, remissionis, qum mense Augusio agitur, ttl in unum
solis credo corum gratim vel meritis mantfeslatum. Prmpositi congregareittur,epistolam unam ; elad fra-
Vriam ad AbbqtemSyrutn, uham ad AbbatemCorne- tres, qui foras tiionasterium missi fueranl operaii,
Munu Ad omnium monasieriofum Prmposhos} ut 1« epistolam utinnu
83 EPISTOL^E ET VERBA MYSTICA S. PACHOMII. 80
Tau et Ro. Venlris insania pejor est omnibus malis. A ego sum Deus (Psal. XLV): Sed unusquisque sequi-
Error oculorum imminuit prudentiam sapienlum. tur cogilationes animse suse?Num visitastis infirmos,
Deficit sapicns propier concupiscentiam carnis in quare moriemini? cur ad laqueum curriiis? Hsecstint
carne, quod sanguis sanguini miscealur. Omnes qui enim prsccepla vitalia, quac acceperunt sancli, ut
estis cooperatores Dei, ne perdalis gloriam veslram. versarentur in eis, ut nihil aliud cogitarent, ui face-
Scilo ameomnia quod si fueris in Alplia, Deus con- rent opera digna immorlalitate. Volalilia cceli non
sentiel tibi. Curo autem Deo consenseris, in quo seminant nec inetunl, el Deus dedit eis, ut raperent
cursus tuus est, gaudere non poleris in omni re <38 ex universis fructibus, ct gratuilo viverenl.
vana : cujus si curam gesseris, prudentia tua verle- Homo iniquus et pessimus qui res alicnas desiderat,
tur in siulliiiam. Qui ebrius est, ebrium non potest imiiator esi avium pcssimarum; rapit et comedit
adjuvare. Qui errat quomodo erranli monsirabit nori sua. Hos vilare debemus, et inlelligere parabo-
viam ? qui volueril duclore eo uti, vse illi. Csecus Ias, et non esse raptores el iniqui; sed imilari majo-
enim csecum ducct in. foveam. Sapientia apud sanc- res nosiros, qui placuerunl Domino, elincrepaverunt
tos est, et in illis Dei voluniasreperitur : non in bis Adam, quia comedit ad persuasionem Evsc. Quia an-
qnibus repugnat Deus; el quidicunt: Detisin nobis tequam comederet, noroina cunclis rebus imposuit,.
est; gaudium eorum convertelur in luctum. Non B et nuncquoque suis vocabulis appellantur. Poslquam
enim cognoverunt inysterium Dei: neque invene- autem comedit, ejectus est de paradiso, el operatus
runl viam servorum , ut operentur in ea. Flagellaii est lerram, gcnuilque Cain et Abel, qui creverunt,
sunt, et non doluerunt: seducti sunt, et non inlel- et operaii suiit juxla voluntalem suara. Opus Abel
lexerunl, In g7 his omnibus, o bomo Dei, rever- placuilDeo magis quam Cain, quia quse erant electa
tere in excelsum; quod est scientia sapienlise. et primaria offerebat Deo; e contrario Cain si quid
Scriptum esl, Non concttpisces(Exod. xx), etrur- deterius fuit, hoc obtulit Deo: qui iu exeroplum hu-
sum, non inebriaberis. Desiderium non est unius mani generis prsecesserunl. Omnes enim qui electa
rei. Laudalur peccator in operibus manuum sua- offerunt Deo.similes sunl Abel; qui deteriora, Cain
rum. Dictnm esi el aliis : Qualem domummdificqbitis operibus comparaniur; el ejus qui irrisit patrem
mihi (Isai, LXVI)?qui quadraginta aunis audierunt suum, et nudilatem ejus fratribus nunliavit; ei illius
sermonem Dei, et non ei obiulernnl victimas, nec qui sedifieavil turrim in campo Sennaar, oblilus mi-
annis sepiuaginta jejunaveruni illi. Cor enim eorum sericordiam Dei, a quo in arca servalus est, el libe-
eral post idola, nec voiuerunt Deo vacare dicenti : ralus a diluvio, et a quo benedicti sunt patres ejus.
Vacale el videte quoniam ego sum Deus (Psal. XLV), Qui furore quodam socios lioriabaniur, dicentes:
et usque ad banc diem non vacant Deo! Dicitur libi C | Venite, dolemus lapides, ac csedamus sycomoros et
homo, Quare diligitis vaniiatem (Psal. iv)? An cor cedros, et faciamtis nobisturrim, non conshleranies
vestrum aggravalum est? Cain o; erabatur terram, uliionem a lurris Chalannsc, quomodo Dcus diviserit
ril offerrel victimas Deo, et condidit civilatem, sed linguas eorum, volenlium aedilicare lurrim superbise
tion juxta scientiam, quse placet Deo, fecit hsec om- ad cceliim usque lendeniem; et Orientalem plagam
nia. Noe el omnis domtis ejus in arca de muudi est relinquentium; quia obliti suiil lcgem Dei, qtiam
servata naufragio. Abraham dives fuit: Isaae reli- in corde susceperunt. Nunc igitur provide ctintellige
quit benedictionem Jacob. Ipseque Jacob inlellexil ultiouem lurris; quse, quanivisexcelsa sil, adcoelum
quemainare deberei, el beuedictionem ejusIegis in- usque pervenire non poteral: et lapis super lapidcm
star hahuerunt. Joseph adjutor fuit generis sui, quia non relinquelur in templo, in quo conlra Cbrislum
peccaium fugit, etdeiestaius est voluplaiem, osten- Pliarisseorum est congregaia impieias. Scriptum esi,
h
ditque posteris quod visilaturus eos esset Deus, et Non perlransibit generalio eorum donec hmc otnnia
aperuil mysleria fulurorum , memoriam relinqucns ftant (Luc. \\i). Nutic tempus esl, ut operemur Do-
sapientise suse. Surrexit posiea Moyses, qui sseculi miiio, quia salus noslra in lempore est angusiise, si
vicil illecebras, diviiias pro nihilo babuii, iEgypiio- potuerimus ejus calcare vesligia, el dicere semper :
rum sapieniiam siuliam esse monslravit. Idcirco ID Magnificetur Dominus, 171«diligunl salulare ejus
Jesus ministrabat ei, qui intcllexit doclrinameorum, (Psal. xxxix). Et ilerum : Ego autem sperabo in le
et babuit sncium Caleb. Homiues stulli non inlellexe- semper (Psal. LXX).Non enim esl fides quse tanlum
runthsec, et idcirco lumen lenchras esse dherunt. 89 lempore gatidii esl, et delicit in lempore tribu-
Deus dedit jusiificaliones suas, ut amlmlaret populus lalionis. Scriptuni est: Qum egredieniur ex ore luo,
in eis, el in his oinuibus uon invenerunl cor suura, observa ut faciqs (Deul. xxm). Et rursus : Si voveris
nec conversali sunt iit mandatis Dei: sed vacabant Domino, ne moreris reddere: ne forte requirot Domi-
desidefiis suis, el non operibus Dei. 0 homo, usque- nus a te, et sit libi in peccalum. Quare si dixeris :
quo non audis diccntem tibi: Vacale, et videte quia Ego qutem sperqbo in te semper; et in hoc spoponde-
a Seniii in Clialanne, quse eadem cum Ctesiphonte ~BU6V)MVO; X«CXalmmc, ov b Tz-ipyo;wy.oSoftiiS»!. Re-
ad Tigridem civilas putaiur esse-j Babelieam turrim gionem, qum est sttpra Babylonem, et Clialanem, ubi
fuisse exciiaiam, cui senientise post Eusebium Hie- tttrris mdificala est. Hscc tameu in Lalinis cudicibus
ron.ynius, et passim Scripiores Grsecisutfrfiganiur, desiderantur.
s» IssiiS mHif f?lpeHSI LSX: tm k&f^H^ lfj£v& fc!<!V«!|sis hdtts et Oraso tjuotjaa Hkin
ul 8. EUSEBIl UIERONYMIINTElRPRETAflO. 92
ris, imple opere, ut in Iribulalione quoque salutem ix eos, quos Deus dominatione donavit, si forte eis
merearis a Domino. Recordare quod scriptuih esl: servire mereamur, et eorum adhscrere doctrinse,
Ne deficias, ct cuslodiconsilium menmet cognilionem, relicta omni superbia et peccato : forlissime resis-
ut vival qnima tuq (Prot. lu). Qui ehim cuslodit tenles Alpba, quod absque timore operatur in cor-
mandatutii Iegis, servat animam suam. Scriptum est: poribus. Absorpla esl enim mors in victoria (lCor. xv).
Opentit rws umbra morlis, el twn stimttsobliti nominis Ei qnomodo riirsum infirmi sumtis in hoe tempore :
Dei noslri, Si expandimus matms nostrqs ad Deum scientes qnod sialuta sit Ecclesia et dirigenda in bo-
alienum (Psal. XLIII). Et iternm : Oecupavertmt nie num, sicut et prsedixil tibi. Nosii quod rion glo-
laquei mortis, perictda inferni invenernnl me. Tribu- rietur securis sine eo qui prsecidit inea, el qusa
lationem et dolorem inveni. In omnibus his non esl doceant nos Scriplurac habere responsum morlis
conversttmretrorsum cor noslrum , sed nomen Domhii (II Cor. u) : quam si devoraverimus , salvamus ani-
invocavi (Psol. xvn). Dicit et alius credens corde mam nostram. Non est limendus inierilus in loco
firinissinio : Non timebo tnilliq populi circumdanlis peregrinationis nostrse; sed pugnandum, quomodo
tne (Psal. m). Elhocdicit, quia liabct fiduciam in pacem cum bis qui Dei jusiificationes cuslodiunt,
Deo. Fili, ne deficias, suscita ainicum luum , pro liabere possimus. Heta,si lucreris omnein mundiim,
quo fidem fecisti, sciens quod omnes genies ut sur- ]B et habeas conlra Deum inimicitias, quse est uiilitas?
culi 90 ex igne, et sicuti stipulsc leves, quse huc Decel igilur ut quse dicunlur nohis, aliquando in-
atque illuc aura celeri deferuntur, et sicut pulvis lelligarous : scienles quia mundus prsetereal, etde-
qui raptatur turbine. Scilo quod scripiurn sitlibi, sideria ejus. Vigilale et videte quoraodo anibuletis.
ne cum videris equum et ascensorem, et infinitam Novimus quod ineruditis occurrat mors. Et
iniiliiludinein, limeasanimo; sed memeiito Domini 91 non intclligile tempora, in quibus est error et
Dei tni, qui dedil libi fortiludinem, ut in prselio seductio. Considera boras atque momenla , et men-
vinceres; qui omneshominesvull salvari, et venire ad sium spalia, quorum cursu humana vila devolvitur:
scieniiam veritqtis (I Tim. n). Si audisli vocem Dei et eorum numero scitur, qnanio lempore unusquis-
loquehlis, Cmlumet terrqm ego impleo, non timebis, que vixerit : ul possinl colligere vires suas, et im-
sed dices: Dominus nosler in cmlo sursum, et super plere ex liis horrea, et sementem futuris messibus
terram deorsum, ne audias : Modicm fidei,quare prseparare, et ut culturse sludia tempore messionis
dttbilqsti? Et tu rursum respondebis : Nisi quiq Do- inveniant, et coram Deo et omnibus possideant ne-
tnintts erql in nobis, cum consurgerent hominesin nos, cessaria, mortis timore superato, et transeunte
forle vivosdeglutissent nos. Ssepe enim ab adolescen- mundo, non celebrent festos dies in veleribus vesti-
tia lua pugnaverunt conlra le: et tu portasti jugum (G mentis. Civitales deslrucise sunt et repleise alienis,
fidei a pueriiia tua. Nec percussum est dorsum tuum qtii haud pii sunt inire consilium sapiens. Fluxit in
oneribus ,/Egypiiis, nec servierunl manus tuse in deserto aqua, et exsnllaverunt jumenta ac volatilia.
cophino; quia circumcisionem amasti spirilatem : Sapiens el contincns bomo non ungetur unguento,
quse occasionem dedit saluii animse luse. Brevitcr quod demolitocsunt mu?cse morientes, el quod com-
audiiis : grande perieulum cstbominis, dum mu- positum est filiis agri. Ideo vigilare debemus, et
stum est, ne efferveat. omni solliciludine futuris lapidibus providere : ut
EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMH non confundamur in tempore, qnando venerinttem-
Ad Syrum Pqlrein trionasiefii Clinutn, el Joannem pora refrigerii, et nc inveniamur subdili servi-
dotnus Uili, sed ut simus nova conspersio : scienles quod
Prmposilum ejusdem monasierii.
pulcliritudo nobiscum sit. Loquilur et alibi serrao
IV. Transivimus per le, et non potuimus prse ni- divinus : Numquid comedam carnes laurorum, out
mia feslinatione divinum lecum conferiesermonem: sanguinem liircorum bibam (Psal. XLIX)?Quamobrem
ideo nunc per epislolam loquimur. Onini virtute con- non circumferamur omni venlo doclrinoc: quia venit
tende, ul impleas consueiudinem monasterii, el fa- lempus ut sancii regnum accipiant. Expaudit Sion
ciasquaj prscceplasunl: ne correplioni fuluri lemporis D manus suas, non est qui consuleinr eam. 92 Juve-
prsepareris, fuerisque in peccalorum vinculis eon- nes infirmali sunt in plagis lignorum : dispergenles
demnandus, et offerendus Deo propler negligeniiam, aquas ilineris sui. Myrmicoleonperiil, eo quia non
noii solum tuaro,.sed et fralrum qui tecum sunl, et haberel escam (Job. iv). Qui cum fure partitur, odit
cooperantur tibi, scientium , quod ea qtisc nobis animam suam. Profanas et novas doclrinas devita.
dedit, illis fidelissiine tradiderimus. Memineris et Advena sicul indigena sii inler vos. Occiditin gran-
minislerii laborisque Sanctorum, et amici lui, qui dine vinetts eorum, el sycomoros eorum in prtiina
cognoverunt voluniatem Dei : ut et ipsi fiant cohte- (Psa/. Lxxvn). Acceptabilis regis minister intelligens.
redes ejusdem repromissionis, el habeant immorla- Mel invenisli, comedo quod sufflcit, nefurle saliatus
lem fidem a Deo, qusc creaia est per spirilum pro- evomasid. Meinentojudicii, el misericordise, ac ft-
pbetarum, et ab aposlolis roborala. Qui snstinuerunt dei. Judicii, pcrquod regiones babilabiles fitinl: mi-
pro ea omnes anguslias et perseeutiones. Credide- sericordise, per quam glorificatur Deus : Ddei, qusc
runt enim repromissioni ejus, et idcirco fragran- fundamenlum cst morluorum atque vivorum : ut
fjan) jioni odoris sibi paraverunt. Consideremus ergo per hoc speni possidere valeamus. Pugna atquecon-
EPISTOLJE ET VERBA llYSTICA S. PACHOMll. 94
95
el maiH
lende, et qui tecum sunl fralres, quia scripSi VObisA Et rursum : Maledictus qui maiedicit palri
in figuris et in parabolis, ut quseratis ea sapienter, (Exod. xxi): Sicut Esaii cOhlemnebal parenles siios.
: Ne quis fornicalor aui pro-
sequenles sanctorum vestigia : nec ihcurratis iii Unde scriptum est de eo
slndio
judicium Dei, docti sermonibus ejus. Hiems prse- fanus, sicul Esau (Heb. xm). RebeeCaique
sentis sseculi nos ambulare non proliibeat: sed in- faclumest.ut non consequereiur benediclionem,
cessabiliter justitiam Dei semper operemur recor- nec stolam primogenili acciperet, offcnsis parenti-
dantes illius teslimonii: Donec pertfqnseqt hiems, et bus suis, qui reddentes ei vicem, et ad semulalioheth
induerunt
pluviq abeqt ac recedat sibi (Cani, n). Deus adjuloi boni operis supevbiam illius provocantes,
nostri sit in pace, quse mensuram non babet largita- vestimeniis ejus Jacob. Non enim merebattir eorum
lis, quse sit in domibtis nostris, donee vesperlinum uti veslibus, quos superbus ac rigidus negligebat. Et
filiis ejus :
tempus perlranseat. flaec omnia scripsi vobis, ul idcirco non diviserunt substanliam suam
nunc laborantes requiem in futurum babere possitis. sed ciincta dederunt Jacob, qui innocenter habilabat
domum, et eorum obtemperabat imperiis. Loquilur
EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMII el Saloraon de Esau : Filius inobediensin perditione.
Ad universa Monqsteriq : ut Cunctifiatres congregen- El Moyses pari sensu, Maledictus, inqhit, Iwmo qui
tur in Monqslerium majus, quod vocalurBqum, in Timaledkit palri ve.l tnatri (Exod. xxi). Rursumque
diebus Paschm, el tit omnium wui soiemnitas. Salomon : Filio doloso nihil efil boni (PrOv. xiv).
V. Curam vestrse prudenlise Congregandse subire Perdidit ergo benedictionera , et paterha hscreditale
debeiis.ut sii aperta janua vestra aniequam exeatis privatus esi. Qtiid loquar de Adam, qui ab iiiitio
e saeculo. Pauper cum vescitur, juxla mensuram humani generis ih formam inobedienlise contemplus-
snse pauperiatis vescitur. Dixi vobis, ut noveritis que prsccessit? Datlisest eiiim ei dominatus in omncs
horas ac tempora pueritise vestrse, ut non silis solli- bestias lerrse; sicul et primogenito jussa sunl dari
citi.de domo, quse prseparata est vestra venaiio. Et dupliciaomhia.Posiquam vero cmilempsitimperium
vos quando venitis ad nos, habelote solliciludinem Dei, non solum perdiditdominationem; sed et ejec-
Sectuli infirmahlium, tit sternatis illuni, et non indi- lus est de loco, quem ad liabilaiionem acceperat in.
geatis pane. Si quando invenire valeatis culcitram similitudinem liominis fornicantis, qiri de Ecclesia
sive pulvillum ad capul, ut languidi requiescant: ut ejicitur, et a quo auTertur gloria sua. Omnia qua; ille
nionimentum qtlod nobis scriptum esl, impleaiur : perpessus est, susliiiehunt hi qui Dei jussa contem-
Si quis atiiemsuorum,et maxime domeslicorumcuram nuni, et anibulantes in superbia sentient illud quod
non habet, deterior infideli esl (1 fim. V). Gilh virga scriplum esl: Dixit, et devofavit eos terra (Num. xvl).
excntitur, et cyminum coraedilur ciim pane (Isai, C Nos vero, justi viri imitemur exemplum , qui sa-
xxvii). Si atlreclastis capillum capilis veslri, el in- pienter suarn servavitdomum , et gigaiitum percussa
venislis unguentum barbae vestrse, quod descendit superbia, humilitale servatus est. Nec mirum Si
«sque ad fimbriam vesiiineiiiorum veslrorum, im- ipse el liberi, alque uxores eorum, de euncto hu-
plcrepoteritis omnia qua?.scripla sunt vobis.Legitrius mano genere reservati sunt: cum etiam jumenta ei
aiibi : Ne deficiant oculi vcslri; alacrior cst eniin volaiilia evaseiint morleni, ct obedientia liberati
merces operibus tuis : ideo fitianl oculi vestri aqua, sinl. Columliam emisil de arca Noe, quse mittelttis
el delluant lacrymse diebus ac noeiibus , ncc defi- parens volunlaii, ivit et reversa eSl, et condem-
ciaiu. Volo vos esse similes eorum, qui ignoraverunt navil obedienlia sua bomines conlemptores; eo quod
dexteramsuam etsinislram. Vigilate, et tendiie arcus avis audierit justum, et IiomineS noh audierint
vestros. feienderunt enim adversarii arcum,rem Deum. Oinnes qnoquo bestise et ciincta animan-
amaram (Psal. LXIII).Recordamini quod sancti ape- tia per obedieniiam llberata sunl. £i quia talia
riant oslium SUUmomni transcunti. Proecipitur nobis eranl, propteiea de iltis Obtulit Victimas Dco. Quse
ut intremus cubiculum noslrum, et claudamus os- historia nos docel, quse scilicet in Dei offeraiuur
lium , nec omni venlo circumferamus. Unde diligen- sacrificio [Al. sacrificia]; el si obedienles r.d il-
iius.oporletattendere, nein boniiatis lempora absor- 1)lius fuerint jussioiieni, eruantur de laqueis dia-
bearhur; sed ut imitemur ea lempora qusc 9394 boli, et ejus bonis perlruantur; non secundum
fueruni ante diluvium, quando tinusquisquejustorum opera justitise suie, sed secundum misericordiam
placuit Deo cum omni dorno ac liberis suis , et nul- ejus, qua ei omnes appfopinqiiavimtis. Quse ven^
lum peccalum inventum esi in eis. Poslea vero cre- tura scientes nobis invicem charilale jungatnur,
scente iniquitate, et omni lerra camis vitiis adbse- m effugere possimus immihcntem scntentiani Dei.
rente, offenderunt Deum, elin condemnatione eorum Noli ad iracundiani aliquem provocari, ne forte mo-
solus Noe cum domo ac liberis diluvio inundanle riatur, et relinqtiaris ligatus, omnisquc ejus tristilia
servatus esi, et periclilante mundo, tenuil juslilise in ttiain animam conferatur, et effuudal iram suam
gubernacula, nec ulla peccaiorum lempcsiaie supe- super te Deus, quia et tu effudisti furorem tuum sti-
ratus est. Et qui eum deriserat, et fralribus suis per fratrem tuurti. Non obliviscamini m&ndalorum
nunliaverat nuditatem ejus, malediclus est curo se- Dei, ne dicafur de vobis: Verterunt ad me dorsa suu,
minesuo, et implelum est eo tempore illud quod scri- et non faciem , et in tempore affliclionissum dicent,
ptum esl; Qui inhonorat juslum, peccat (Prov, xvn). surge et salvosnos fac (Jerem. n). Et ipse responde-s
95 S. EUSEBII HIERONYMl1NTERPRETATIO. I 96
bit: Arguam dehcias eorum, et non eos faciara per- A esse, et partem Xi. Ideo tolum scribimus
Beta; ne
venire ad pascha, ad quod convocantur. Laboremus, diceretis quod Gammasit
scriplum.Inomni Epistola
invicem onera nostra portantes, sicut et Cliristus quam scripsi vobis, de vestra sessione. conlinelur et
porlavit infirmitales nosiras in suo corpore, et non de resurrectione, el de umbra anterouralis,
quse est
defecit. Si magister noster est Christus , simus ejus extra murum. Odor
sapientise veslrse ad nos usque
jmilatores, et illius portemus injurias : ne in futuro pervenit, et compulit hsec vobis scribere. Et vos ut
tempore a noslris fralribus , qui tribitlaiiones passi sapientes inielligite quse scripserim vobis: et exhi-
sunt, separemur. Sicut etaliipassi sunt, qui nolue- beie vos quales meus sermo describere
elegit.
rnnt virtuiibus vacare, sed viiiis. Nosler aulem ju-
dex et teslisest Deus, de coelo cuncia prospectans , EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMH
et in die visilaiionissecundum opera singulis reddi- Ad universq monasteria, ut congregentur omnes mo-
turus. Omniaque sancii ejus sequaniur vesligia , nqsteriorum Principes et domdrum Prmpostli in mo-
quorum et nos debemus audire prsecepla. Locutus nqsterium quod vocqtur Bqum, vicesimodie mensis
sum vobis per infirmitatem meam. qui qpud jEgyptios qppellqtur Mesore[Lal. Augus-
95 98 EPISTOLA P. N. PACHOMII lus~\,ut rite omnium peccqtorum alque operutn re-
Ad Syrum Pqtrem monqsterii, quod vocalur Chnum, nI missio compleqtur.
et Joqnnem Prmpositum in eodem monaslerio unius VII. Tempus in proximoesl,ut in tinum conveniatis
domus. juxta morein prislinum, juxla antiquam consuetudi-
VI. Volo vos inlelligere lifteras, quas scripsisiis nem, ut remissio omnium rerum rite celebretur, ul
mihi, et quas ego rescripsi vobis, et quomodo opor- cognoscalis invicem: nt dimittant singuli, juxta prse-
teat omnia spiritali Alphabeti elementa cognoscere. ceplum Evangelii, debila fratribus suis., et trisiiiias
Scribite Moe super Heia etThela, etscribite Zeta su- ac siniultates: et siquid esljurgii, a choro sancio-
per Xi: et Moeet Lamhda et lota. Quomodo legentes rum abigatur : ut liberent corda sua timore Dei, et
has lilteras compleveritis, scribite vobis,utinielliga- fugalo mendacio, dominelur veritas, ut, cessantibus
tis mysteria litterariim. Ne scribatis Moe super Xi et bellis, pacis tranquillitas redeat; et in ea ambulare
Eta et Hi: sed ut magis scribaiis Zeta stiper Xi, et; possitis coram Deo et bominibus: ut omnes aequali-
Moe super Hela el Tbela. Susccptis lilleris veslrisi ter diligatis: ut serviatis Deoatqueconcordise.et non
statim rescripsi, et ad mystica ego quoque sacrala concupiscenliis variis, et errori oculorum vestrorum:
respondi. Animadverli enim lerminos esse Epistolse, et lumentis scieuiise fraudulentiis, carnisque vitiis. E
veslrre Heia et Theta : et idcirco etiam ego in eum- quibusoriuniurschismala,etcontemploslegisDei,con-
dem sensum verbaque consensi: ne impar viderer 'C tentio,malsecogiialiones quseigne iracundiscbullienies
vestrse negligenlise, et aliquid ex nobis damni susli- quandoqiieerumpunlforas, et despumant incorporis
neretis. Scripsi ergo vobis Simma Phi: rescribite s voluplaiibus. IdcircoscriptaestlexDei, ullex corpo-
Chi. Itaque nunc in diebus isiis nonscribimus Thetai rum et 'jura solvantur : el erubescanl, qui in eorum
Moe. Et ne dixeritis: possumusscribereN, Heta,Phi, 97'98 ambulanl concupisceniiis; tandemque re-
Labda, OYYOYY,Labda, lota, Labda; ecce scripsii dcaulad Deum, etsprelis temporalibus.scterna per-
vobis el Xi tolum atque perfectum in gyros. Et vosj quiranl : prseparali sanctorum hscrediiati, qui con-
scribiiis Xi et Phi, ut possitis scribere Simma Moe. lempseruni praBseiiteinvilam pro viia fuiurisrcculi:
Ecce Theta scriptum est antehac. Sufficiat vobiscu- pro malitia speiantes benignitaiem, pro lumuliu at-
ram habere Kappa et Tau. Si tamen exituri estis, que discordiis pacera et concordiam, pro adoptione
scripsimus vobisHi, propter laborem vestrum, utt carnis, famulatum Dei. Ut ea quserant, quae placent
omnem adhibealis sollicitudinem antequam proficis- illius voluntati, carnis inceniiva superames. Scri-
camini. Nam et nos eamdem curam habenius quami plum est enim: Si dimiseritishominibuspeccataeorum,
efvos: neque scripsimusliappa el Tau. Scripsi vo- dimitiet et vobis Paler vester, qui in cmlis est, delicla
bis nomine, undeet vos, qnando videritis scripiumi vestro (Malth. vi). Et rurtum : Dimiltanl singuli fra-
Kappa et Tau, rescribile Zeta. Quando videriiis3 D tribus ex corde suo. Et iierum : Dimillite, et ditniile-
Simma et Plii, rescribile Moe.Quando viderilis Labda, lur vobis(Mqllh. xvm). El deinde : Benefqcitehisqui
Iota, Labda, rescribite Xi. Quando viderilis YOYY l oderuni vos (Luc. vi). Et alilii : Nevincctrisin malo :
Kappa, Ro, quia invenimus scriptum; nos autem! sed vincein bonomalum (Malth.v). Et illud: Ne dicas,
scripsimus Simma, Phi liabete curam. Hoc enimi Vindica me deinimico meo (Luc. xvm). Eialibi : Non
scribiturin diebus istis Ro, solliciti esloie: qnsc liltersee reddentes tmlum pro mulo (I Pei. m). Et iierum :
vocaniur^Egyptiace Orez etTliei. Scriptum inveni- Providenlesbona coram omnibushominibus (Rotn. xn).
mns enim, quseque vocanlur jEgyptiace lillerse Bei,j Et illud : Non vosmeiipsos vindicanles , charissimi
et Thei. Habete ergo curam ili, et scribite Alpha; (ibid.). Nec non et alibi: Estole invicetnbenigni,ope-
quia dedi vobis illud pro Hi. Scribile quoquee rantes bonumad omnes (Ephes. iv). Et iterum : Diti-
Simma, quia scriptum est Tau et Delia, ut ad noss gite inimicos veslros : benefaciiehis qui oderunlvos :
pervenire valealis. Caveie ne obliviscamini scriberes orulepro his, quivos persequuniur (Lttc. vi). Consi-
Psi superKappa, quia scriptura est prius, et Ro anieB deremus crgo, fratres cliarissimi, qUanlis testimonils
\ hmm fldelii eoattudiiur &Mo m pmm t II mmh
ffJ EPISTOLJE ET VERBA MYSTICAS. PACHOMH. 98
volueril audire legem ejus, et inclinare aurem suam AiiesseBiET.
e Benedictus Deusescam dedit limentibus
prseceptis illius : aperire oculos, dirigere cor, ut se s OKZT.Fructus oris mei dulcis facius esl in labiis
possil implere quod dicitur. Muliienim sunt quide- meis r INC. Dominus dat mihi linguam disciplinse -
sideranl quidem bona, et Deum quscruut cnm lacry- A©P.Non 1 moriar, sed vivam, et narrabo opera Do-
mis, el diebus ac noclibus ingemiscunt; sed decepti mini. i IQ. Qui ingreditur per me , salvus erii. TKO
oculorum concupiscentiis, et carnis titillalionibus tqurcritur judicium Domini ad populum ejus Dama-
superali, dormierunt in geniilu et dolore cordis, scus. £ OAZqtiia misertus esl Deus Israelis, et liunii-
quod non potuerunl dominari carni susc, et scstuan- les 1 populi sui consolatus est. MN.Sicut aqua frigida
lium cogiiationuro inceritivacomprimere ; pro firmis animsc s siiienli, sic nuniiusbonus deierra longinqua.
et perpeluis inania breviaque sectantes. Qui deside- ©PNINZOPIII.
«
ranl legem, et opere, Dei destruuut voluntalem : iVERBA QU^ LOCUTUS EST P. N. PACHOMIUS
vera judicani, el vincuniur mendaciis. Ideo ingemi-
In visioneerudiens fralres in monaslerioMochanside
scunt,juxiaeloquia proplietarum, elperpetuoterrore his qum eis evenlura essent, et illo dicente et lo-
flucliianl, donec deficiant; el labescant in viis suis et
dorroiant in doloribus. Qui aulem vere justi sunt, et quente in spiritu, excepta sunt a fralribus, qum vel
facturi essent principestnonqsleriorum, vel passuri.
habeul in se pacem, perfruunlur gaudio sempiierno. B ANNAMMMAABMPIZZOlne PHCnTOTTX
EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMH «TAOMNntXrelATBIMEIAZAPET.
Ad fratres qui londebantin desertocapras, de quarum X. Monasteriorum principes operati sunt ini-
filis texuntur cilicia. ,quilatem in sporlellis suis : gladius perditionis
VIII. Deusquserit diligenlesse : sicut invenil Israel iipsorura sub axella eorum, qui esl ortus : insi-
quasi uvam in deserto, et quasi ficus primitivas, sic dianluri apud januas inferni. Abundaiuia terrse
invenlus estet Jacob in Mesopotamiacum erraret qua- et < bona qusc largilus est Deus filiishominum, dixe-
si uva in soliludine, et Joseph in jEgyplo sicul ficus runi: Venite, el scrulemur vias noslras, etvidearaus
primitiva : quem inler omnes fraires suos cognovit si inveniamus fermentum, el mittamus illud in nias-
Deus, ct dedit ei principatum post mullas angustias. sam farinse, quse nou possit elevari, neque in altum
Quem debemusimilari,quiavicit carnemsuam,pro- consurgere; sed dcliciat fame. Paraverunl laqueos
slraviique peccatum, et oculorum calcavit insidias. pedibus suis, el arcum manibus, et securiin humero
Non estseculussaiuritatem ventris, ut servaret ani- poriaverunt: veneruntque ad hominem qui habebat
mam suam sanclam Deo, ut fieret templum Spirilus serram, et dixit eis : Iie, et ligna prsecidile. Et
sancii, etcapiivitalem libertateniutaret. Non oblivi- „ dixeruntei: Nequaquam; sed scrutanuir vias nostras,
sceturDeus limentium se, el facicnliumjusiiliam ejus. et invenimus fermentum, ul miltamus illud in mas-
Undeet illeadolescens, alquein lubrico xtalis positus, sam, quse non elevatur, neque in altum potest con-
qtieni carnis blandimenta non vicerunt, vicit vin- surgere, sed defecit fame. Vocavit ergo bomoamicos
cula et carccres, et in loco angusiise placuit Deo. suos, ei excoriaverunt pedes eorum, summiiaiesque
El nos ergo confidamus, quod Deus nobiscum sit in nianuum, boc esi, digitos; etdefluxeruutin lerram.
solitudine , et recordatio ejus semper in corde sit; Venerunt autem pulli corvorum, et delulerunt eos,
jioslro. Serverousque sanctam carnem el animara ini fecerunt ibi nidum, et corvi genuerunt in locis eo-
deserto,sicutei Joseph in capliviiateservavit, utme- rum, ac per eos inhabilaia esl lerra.
minerit nosiri Deus, el sit nobiscum usqiie ad finem. VERBA PER LITTERAS P. N. PACHOMII
VERBA PER LITTERAS P. N. PACHOMH In linguq abscondita, dehis qumfulurasunt.
In lingua abscondita, de his qumfutura sunt. XI. Verax est in omnibus Deus, qui dicit PN,
IX. AQ. Saecula efferbuerunt in malo, quod est omnes torrenles vadunt in mare K.Dominus respexit
Delta. BTfructus completus est in labiis, quod est de coelo. A. Non est ulira sapientia in te. MANTT
Tau. IX.Deus oblivisci fecil me pauperlalis in domo Placet Domino in his qui liment Dominum. c@OM
mea de capite montium usque ad veriicem eorum, D E Exsurge, ut quid dormitas, Domine? e sapientum
quod est PO. A* propter dormiiationem viduac, et oculi in capiie eorum. Arrabon est paiieniia pau-
gloriam pauperis , quod est OT. ET. Audierunt peris. H6AMLsetitia justorum facere judicium. N fi-
jnonles laetiiiam terrse, quod est ESl. Terra abs- lius sapiens judicium. *T dolor stulti est deficerc
condita esl absque pretio quod esl N. Nc planac disciplinam. T aufer vestimentum ejus; prseteribit
erunt stiper oculis usque ad vesperam i. EP. putasne eniin injuriosus T*, et aliis faciet conlumeliain. CN.
respicient super puteum, quod est n. IT. Biberunt Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis.
abscondiium in lselitia, quod est Iota. po faclum est KMusquequo respicis conlemptores, et tacebis? TMA.
spolia terrse sine sanguine. NASfacta sunt profundi - Defecerunl oculi mei in salulare liiiiin. c© cor sa-
abyssi in luclu cordis, quod est EE. HN. Fugerunt piens intelhgit parabolam. T vidimus quod Sion
abscondili sine limore, quod est OAQ.99-100 QU1 spoliaverit se gloriam, quam babuit ab iniiio : id-
jiovit si revertatur el agat poenitenliam Deus. TBY. circo non incanduit c. Inler liieras NT non scribalis
Lseienlurcceli, et exsultet lerra. eix. Dan exspectat, z, sed magis ex superfluo scribite AOA.AIAscio quod
salutaie Dei oA*. dc Nazareih potest aliquid bonit scribas cx temeiipso. In his omnibus memento A,
99 , S. EUSEBII HIERONYMI1NTERPRETATIO. 100
fesiina ul scribas i. etdicas quod ipsius sit hticusquei A nobis et Apostolus, h et Pater noster, a quo cceno-
E. scriplum est INQXipse scripsit S. el si scriplumi biorum vila fundala est. Ut pariler congregemur in
est siniiliier et K, rursum expansum habeto o. tibii pace, juxla lerminos quos prsclerire nefas est: ut
necessarium est numerare, et sic ilerum scribo A et nullusnoslrum absquedispositione majorum in mo-
CHI.Pone a atite oculos luos, ul bene si.t anirnse nasteriis remanere desideret; ut convenienies ,
luse. Memento c, quod reversuro sit in Kalendas, absque prscceptomajorum non veniant. Nos quoque
quod est zeo OT. Memenlo el scribe z. propler K , qui videmur Prsepositi esse fralribus, et conversa-
quod est scriptum, non qno ego tibi nunc dicam, tionis eorum oslendere regulas, absque neccssitate
sed quo confidam, quod hanc diem audieris. P rur- gravi non eos paiiamur residere domi: nec pro no-
sum tenditmanum suam ad nosin diebus istis. Ante slra occasione Paschalis frequenliadescratur; ulin-
oculos luos cor nostrum dolet pro c , quia vere est veniamur, evacuare prscepla Palris nostri; sed ut
c. etsuntoblitiKalendarum. 101_102 Quodautem contriti ea quse sciipia sunt abeo, normam veriialis
scripsislis Acm, etaliusatite nos fecit hocidem, et pulemus; et gloriliceiur Deus, qui posuit sicut oves
dixil : Ecce tnilio vos sic oves in medio luporum faniilias. Videant recti, etlselenlur; et omnis iniqui-
(Malth. x). Audivimus rursum de EINQ, quod duac lasobluret cor suum. Ut onmes nos, senaius (iiio-
fshnt molenles simul; una assumalur, et allera re-] B rum Israel, et cum eis secundi veniamus ad Pascha,
linquatur. et nullus e nobis reliquus invcniattir, qui non im-
« EPISTOLA PATRIS NOSTRI THEODORI pleal lerminos Patris noslri: et dispensatores mo-
nasleriorum et domorum Prsepositi, et oninis ordo
Ad omniq Moimsteriqde Pascha.
fralrum, universaque membra in uuum corpus co-
' XII.
Appropinquavitsolemnitas azymorum.in qua eant, ut suscilent templum Dei. Congiegemur aulem
Pascha celebrandum esl, de quo ei Moyses exetinti in pace alque concordia : ut fines sanclorum et Pa-
populo de terra ^Egypii prsecepit dicens : Comedite fris noslri regulas inipleamus. Scd ei calechumeni
illud cum oini)i feslinalione (Exod. xn). Josiasquo- qui sunl in nionasieriis, et exspcctant lerribileui re-
que rex justus diligentissinie celebravit Pascba in missioneni peccatorum, ei gratiam spirilualis niy-
diebussuis, elstudium ejus hucusque narratur (IV sterii, audiani per vos, quod flere dcbeant el lugere
B<?<ji.n). Super quo et Apostolus loquiiur : Pasclia autiqua peccaia, et praparare se sanciiUcaiioni anj-
nostrum immolalusest Chrislus (I Cor. v). Itaque in marum et corporum, ut possint suilinere Sangui-
eo festa celebremus, sicul prseceplum est nobis. nem et Corpus Domini Salvaloris : de quo eliam co-
Accingite luinbos vestros, et calceate pedes calcea- gitasse terroris est. Cseiera autem quoefacere debea-
nieiitis Evangelicis : habenies baculos in manibus, Q ( tis, optime nostis, nec necesse est per Epislolam
et lucemas ardentes; ut possinius comedere Pasclia comnionere : ut prseparetis vos in lempore consti-
cum festinaiione, el ascendamus in Jerusalem ante tuto, quod Palernosler disposuit. Nos etomnes Ira-
sex dies Paschsc, sanctificanles nosmetipsos, ut san- tres, qui nobiscum sunt, vos impendio salulamus,
clum diem in sanctitatecelebrenius , absque malitia et universam fralerniiatem quse in veslris est mona-
el nequilia, in sanctimonia et verilate, qua prsecepil steriis.
'- a Plures hujusmodi epislolas a Theodord conscri- mcminitin bac epistola, quemadmodum elGennadio
plas easque sunclarum Scriplurarum sermone dige- nolalum est, cap. laudaio, quod frequenlermeminerit
sias Gennadiusmemoral cap. S. magisiri etinstituloris suiPaclwmii el doctrinmejus ac
h Pachomius nempe, cujus terlio quoque verbo vilmproposuerit exempla.

1N SEQUENTEM LIBRUM DlDYMl DE SPIRITTJ SANGTO

ADMONITIO.

'
Didymus Alexandrintis, qui niiraculum sui prsebuit, quod capius a parva setale oculiSj ipsorumque ele-
menlorum ignarus, omni taraen scienliarura genere, iisqueetiam quse maxime visu indigenl, fuerit expoli-
tus, inter cselera quse ingenii sui reliquit monumenla, liunc de Spirilu sanclo librum frequenti fralrum
exhorlalione compulsus esl scribere, ut nonnullorum comraenla refelleret circa Spiritum sanclum, quse
neque in Scripturis lecia, neque a quoquain Ecclesiasticorum yelerum fuerant usurpaia. Hieronymus, qui
Didymi: eruditionem cum priinis est admiralus, eoque magislro usus Alcxandrise, primum quidem in>pul-
lenie Damaso Romano Pontifice, cum Romscagcret, Latinis illum verbis ceperat expljcare, deinde Jeroso-
lymam poslliminio reversus, Pauliniani fral-ris hortatu, ex integro veriit, atque edidit.
Singutaris porro est liher, quemadmodum ct Hieronymus ipse quolies eum laudal, ul in Catalogo
cap. 109, et libro n in Rufinum : et Mss. codices quolquot jnspeximus, leslimonio sunt. Auguslinusquoque
lib. ii Qusostionumin Exodumcap. 2S, Nicephorus 1. IX cap. 17, ct Ralramnus, qui Hieronyroianamlianc
jpsam versionem legit, conlra Grsecos lib. u cap. 5, unicum librum vocant; nec nisi incominoda iztpupyl^
iOi LIBER DIDYMl-DJ| SPIRITU SANCTO. 102
faclum est, ut contra auctorjs alque inlerpreiis mentem ad hanc usque diem ab editoribus criticisque in
tres libros vulgo fuerit dispertitus. Ipsa eiiam librorum distinclio fortuita est aique inuiilis ; nam exempli
gratia, tertins liber e media prophetici loci expositione iniiium jussus est sumere, quod vitium est ab eru^
diti scriptorisingenio alieuissimurn. Sed in tres quidemparies, autcapita commode possil distribui; nam primo
Spirilum sancium divcrsse ab Angelis naiurse esse multis aigumentis ae lestimoniis consliluit; deinde ejus
quoque nominis invocationem in bapiismo necessariam probat, ul imperfeclebaptizet, neque adeo a peccaio
liberet, qui reticueril: lertio indivisibilem esse iljum,. atque impassibilem, Palri ac Filio OJXOOUO-IOV,atque
aliisdivinse substantise ailributis prsedilum docet,
Grsccus Didynii texms iutcrcidit, euinqueforlasseedoctorum manibus excussil ipsa Hieronymi interpre-
tatio; de cujus lanien Odelilate non satis consulic videnlur nonnuJli dctrabere, dum mulia, quic ab Alexan-
drino auctore haud piocesserinl, assuta, roullaque alia, el prsecipue Origeniaui dogmatis, cui erat addiclus
menda purgala, ab inierprete comminisctinlur. Exiguam sane ralioneni esse velini ejus, quod lamen prscci-
puum est, argunienti ex oftoouo-tou, el «vop.oovdiov yocibus, a quibus Adainaniii sectatores mulluni contcndunt
abhonuisse. Nam neque ifa singulis Origeniansesenteniise capilibus Didymus fueiit obstrictus utnihil licere
sibi putaverit, neque si nihil praeterea ausus esi, quando cjus Grsecuin exemplar desideraiur, probari ullo
modo possii. Csctera quse in eani rem adducunlur longe sunt infirmiora.
Teinpus, cui Hieronymi versio isitiscc sifascribenda, non uno proprieanuo concltidilur, ut cscieris tracta-
tibus ferme usuvenit. Incepta nempe est Roma?aiino38|, ut ex ipsius Prsefalioiic plaiiissinie constat, cuni
Damasus adviverel, quisub ejusdem anni finem diem obiif. Certe uon aliud ab i^fo Didyroi opusculo, quod
sibi transferendum proposuisset, videtur nobis innuere, cum ait S. Doctor, garrire se aliquid voluisse de
Spirilu Sancto, et cmplttm opusculum<3/«srfem(Romanse)urbis Pontifici dedicare. Sed non anle annuin 3S9
videiur absolula, cum scmulorum invidiani declinans, Jerosolymse se recepisset, parilerque essel Beihlemi
cum PatilinianQ fiatre, Paula et Euslochio. Eurodem plus minus annum indicat in Catalogo, ubi inler He-
braicorum Nominum librum, et Homiliasin Lucam ex Origene, laborem hunc memorat.
Quod reliquum est, editionem hanc nostram ad trium mss. fidem emendavimus : nempe unius Yalicani
4945; tum allerius elegantissimi, qucin in biblioibeca Iloinani collegii Patiuin Socielatis Jesu inveniiinis;
denique Tolosani, a quo excerptas variantes lecliones Mai-tianseusrejeceral in libri calcem. Ex ediiionibus,
quse aule Erasmianam collectionem piodiere, in consilium adhibuimus ssepe priorem illam an. 1496 absque
loci nomine, lurn Venelam, quam Barlhiusin Adversariis laudat; cujusilein Barlliii conjecfurasaliquot iu
hunc lilirura expendimus, sicubi visum est opersepretium esse. Sunt autem alisehnjus operis edifiones, quas
singillalim recensere nou yacat, et nullo negoiio apud Bibliograjihos invenias (a).

(«) Pleraque DidymiOperaiu Grseco ras. card. Passionei Bibliotheca reperisse dicilur, eoruinque editioni
insudare cl. Mingarelliuscanonic. regular. Bononise, elc.

S. EUSEBII HIEROM1T1VI

STRIDONENSIS PRESBYTERI

INTERPRETATIO

IIllI DIDYMI Dl SPIRITU MCTO.

HIEB.ONYMI PR^FATIO AD PAULINIANUM '.

105 Cum inBabylone [Scil. Romse] versarer : et A et cceptum opusculum, ejosdem urbis Poiitifici dcdi-
purpuraise nierelricis essem colonus, et jure QuirU cari. Et ecce olla illa, quoein Jeremia post baculum
tum viverem, volui garrirc aliquid de Spiritu sancto, cernilur a facie Aquilonis , ccepit ardere : etb Pha-
a Fralrem suum scilicet, falso enim ad Paulinum h Videtur a Prsecepiorc olim suo Gregorio Nazan-
eumqiieA:otoia.mveiusiioresaliquotlibri inscribunt; zeno accepisse, qui Orat. 32 Romani episcopi luxuin
adduntque abs llieroiiymo, projpiexiinpeiitiam cujtts- perslringit, et clericorum ejus ceeimyxSengtum Pha-
dqm qui de Spirilu sqnclo scripseral, irqnslatum opus rismorumvocai.
in Latimtm.
403 S. EUSEBII HIERONYMIINTERPRETATIO. 104
risseorum conclamavit [Al. conclamare ] Sena- A ornare. Legi dudum d cujusdam libellos de Spiriiu
tus : et nullus scriba a vel fictus, sed oinnis quasi sancto : et juxta Comici [ Scil. Tcrentii ] sentenliam
indiclo sibi prselio doclrinarura, adversum me h ex Gracis bonis, Latina vidi non bona. Nihil ibi
iroperitise factio conjuravit. Illico ego, velul postli- dialecticum, nihil virile atque disirictum, quod lcc-
minio, Jerosolymamc sum reversus: etpost Romuli lorem vel ingralis in assensum trahat: sed lolura
casam, et ludorum Lupercalia, diversorium Marise, flaccidum, motle, niiidum, alque formosum, etex-
el Salvatoris speluncam aspexi. Itaque , mi Pauli- quisitishinc inde codoribus pigmentaium. Didymus
niane [ Al. Pauline], frater, quia supradiclus Pon- vero meus, oculum habens sponsse de Caniico can-
lifex Damasus, qui me ad lioc opus primus impu- licorum : et illa luinina quse in f candentes segeles
leral, jam dormit [ Al. obdormivit in Domino] in sublimari Jesus prsccepit, procul allius iuiiietur
Christo : lam tuo quam venerabilium mibi, ancilla- ( Matth. xm, et Joan. iv ) : el aniiquum nobis mo-
rum Chrisii, Paulse et Euslochii nuncadjutus oralu rem reddidil; ut Videns vocetur Prophela. Cerie
[ Al. bortalu ]: canlicum quod cantare non potui in qui hunc legerit, Latinoruro furla cognoscet: et con-
lerra aliena, hic a vobis in Judsea provocatus im- lemnel rivulos, cum coeperit hatirire de fomibus.
murmuro; augustiorem mullo locum existimans, qui Imperiius sermone est, [ Al. sed ] et non scientia :
Salvatorem mundi, quam 106 (lui fratris genuit n apostolicum virum ex ipso sermone [ Al. slylo] ex-
parricidam. El ut auctorem tilulo fatear : malui primens, lam sensuum s lumine quam simplicilate
alieni operis inlerpres exislere, quam ( ul quidam verborum.
faciunl) informis cornicula, alienis me coloribus ad-
" De corrupta loci hujus leclione non levis suspi- Ipsa casasfragilitexat gens Romulaculmo,
cio esi. Cod. Vat. 4943, tiullum scriba vel fictum; Sic traduuthabilasseHemuin,etc.
vetus editio an. 1496, nullus scribu in eis ficlus. Bar- a S. Ambrosium suppresso nomine snggillari,
tliius sic putal reslituendum, ul nullus scribmin eis eumque pbigii accusari Rulinus contendit lib. n
sit ictus : ut sensns sit, nemiiiem singulari admoni- Apol«g. et criniinationem hac de causa gravissimam
tione in llieroiiyinum aliquid de Spiritu sanclo gar- in Hieroiiymtim inteniat. Sed non cam luisse S.
rire volentem fuisse iiiveclum, sed omnes illico in- Doctoris mcntem , argumenlis baud saue infirmis
dicio prseliu ad daiiiiiandani ejus imperiliam consen- probari potest. Vid. Prsefationem PP. Benedictinor.
sisse. Quse nohis expositio vix, at ne vix quidem in Ambrosii libros deSpirilu sauclo, p. 598.
emenduiio placet. Sunl qui mallent, nullus scriba "e Fortasse coloribus rescribendum esl. Cerie ila
relictus, quod scquepariim arridet. Eapropter vide, Rufinus oliin legit lib. xi.
num pr;»siet pro duobus verbis vel (icius, legi uno f Iiicongrue satis candelabra, quse plurimis locis
velificatus,quod est fqvens, aut sludwse obsequens; insertas candelas capere valerent, Barlhius intel-
lunc eniin eleganiissime alteri meinbro opponetur lexit. Enimvero alludit Uier. Joannis IV,9, quem
alterum, sensusque erit, neminem se illi sequiorem ^., liicum in Commeniariis in Mattliseum cap. laudaio
pr.ebuisse, sed conspirasse omnes contra. Cicero in exponens, beali, inquit, oculi, quos levari Jesus hi
episi. Ne velificqiusalicui dicaris, eic. Vid. episl. 1"27, sublime prmcepil, ut candenles segeles aspicianl. Yid.
n. 9, de turbutq Pharismorumscholq. cpisi. 76, ad Abigaum, n. 2, in (ine.
b Ms. quidani Tholosan. penes Marlian. qui va- e Sic ex Vat. ms. ac veteri ediiione Veneia legi-
rianies ex eo leciinnes ad libri calcem rejecit, ha- mus : anlea enim erat nomine; qiiemaduiodum et
bet hic loci impetus. Vetus edit. imperiiim convin- in episi. 65, nuin. 19, haberi non difliteiuur, ubi
cendum fqclio, etc. pulchriludinem dicit posilum magis in sensuutn no-
0 lisec in Vila fusius dispiitantur. DeRomuli au- mine, qurnn in flore verborum.Re autem ipsa neu-
lem casa consule Ovid. HIFastor. vers. 183. Pru- trura saiis arridet. Ms. collegii Rom. Societalis Jesu,
dentius I. xi: lam suo nomine.

LIBER DIDYMI* ALEXANDRINI DE SPIRITU SANCTO,


S. HIERONYMO INTERPRETE.

107 *• Omnibus quidein quse divina sunt, cum; D in). Unde magis ac magis oporlet intendere, quse
reverenlia et vebementi cura oporlet intendere : Scripturarum de eo relatio sii: ne c in aliquem sal-
maxime autem his quse de[Al. sancti Spiritus] Spi- lem per ignorantiam, blasphemiajerror obrepat. Ex-
ritus divinitate dicuntur: prscserlim cum blasphe- pedierat quidem fideli , et limido, moderanti vires
mia in eum b sine venia sit: ila ul blasphemanlis suas, magnitudinem prsesenlis quscstionis silenlio
pcena tendatur, non solum in omne prsesens sse- prseierire : et rem plenam periculo, non in suum
culum , sed eliam in futurum. Ait quippe Salvator, discrimen attrahere. Verum quoniam quidam [Al.
blasphemanti in Spiritum sanctum non esse remis- quidam cum ] lemerilaie poiius, quam recta via
sionem, nequein isto smculo, neque in futuro (Marc. eiiam in superna erigunlur, et hsec de Spirilu san-
* In aliquot lihris legitur Sqncli Didymi GrmciMo- 611, ubi de irremissibilis blasphemise sensu agilur.
nachi Alexandrim. Videad Lucinium epist. 71, num. c Valic. cum editis velusiioribus ne aliquis sal-
S, hnot. b. lem, elc.
Consule S. Ambrosiide Spiritu sanclo lib., pag.
105 INTERPRETATIO LIBRI DIDYMIDE SPlRITU SANCTO. 106
cto jactitant, qusenequein Scripiuris lecla, neque A{ est hic Spiritus sanctus. 109 Et Isaiam prophefasse
a quoquam Ecclesiasticorum veierum usurpata stint commemoral cum arliculaia voce, e Stu rb nvevy.u
compulsi sumus creberrimsc exboriatioui fialrum rb ayiov , id esi per hunc Spiritum sanclum, el non
cedere: qureque sit nostra de eoopinio, eliam Scrip- simpliciier HvsO;iaaytov. Pelrus quoque in eo ser-
lurarum testimoniis comprobare : ne imperilia mone, quo prseseiitibus persuadebat: Oportuerat
lanli dogmalis, bi qui conlrariaopponunl, decipianl [ Al. Oporlet], inquit, impleri Scripturam, qttam lo-
eos qui, sine discussione sollicita, in adversariorum culus est Spiritus sqnctus(id est, TOXlvevp.u rb ayiov)
seiileuiiam slalim pertrahtinlur. per os David de Judq ( Acl. i, 16 ) : oslendens et
2. Appellalio Spirihis sancii, el ca, quse mons- ipse eumdem Spiriium, et in propbclis, ct in apo-
tr.itur ex ipsa appellalione substantia, penitus ab his slolis operalum.
ignor.itur, qui extra sacram Scripluram pbiloso- 4. Plcniiis de liocin consequenlibus tractabimus,
plianiur. Solummodo enim in noslralibus lilteris ; cum dicere ceperimus, non solum Dominum [Al.
et noiio ejus et vocabulum rcferlnr, tam in noyis Deum]Verbtim factum esse ad proplieias, sed et Spi-
qtiam in veieiibus. Veteris quippe Testamenli liomo rilum sanclum: quia et inseparabililer possideiur,
David, parliceps ejus effecius, orabat ut in se per- cum unigenilo Filio Dei. Ipsa [Al. Ipsa igitur vox]
maneret, dicens : Spiriium luum sanctum ne auferas JB vox Spiritus sancii, non est vacua appellalio, sed
a me ( Psal. L). Et Danieli adhuc- puero susciiasse subjacentis essentisc demonslralrix : Palri Filioque
dicilur Deus Spirilum sancium, 108 9uasi 3ara na" socia [Al. sociata], eta creaturispeniiusaliena.Cum
bitanlem in eo. Nec non eliam in novo Tesiamenlo enim creaturse in visibilia, et in invisibilia, id est in
hi viriquiDeo placuisse referuniur, Spiritu sancio corporalia ei in incorporalia partianltir, nec de cor-
pleni sunt. Joannes quippe adlmc in malris utero poralibus subslanliis est Spiritus sanctus, animseet
sanctificalus exsultat, et Jesus a mortuis resurgens sensus habiialor, sermonis et sapientrsc, et scienlise
cum insufilassetin faciem discipulorum, ait : Acci- effeclor : nec de invisibilibus crealuris. Hscc quippe
pite Spiritutnsanclum (Luc. I). Plena sunt volumina oinnia sapientisc ct cseterarum virtuium, et sanctifi-
divinarum Scripiurarum his sermonibus quorum cationis capacia sunt. Isla vero subslanlia, de qua
congeriem in prsesenti opere digerere a supersedi: nunc sermo est, sapieniiie etscientise, ct sanctifica-
quia difficilenon est ex his quaeassumpsimus,unum- tionis effeclrix esl. Neque enim inveniri polesl aliqtta
quemque leclorem sibi similia reperire. in Spiritu sanclo fortiludo, aut operatio sanclifica-
5. Nemo aulem suspicelur alium Spirilnm sanc- tionis virtutisque, f quara ab exiraneo quodam sUs-
tuin fuisse in sanctis viris ante adveutum Domini, tineat: quia istiusmodi natura mulabilis esl. Porro
el alium in aposlolis cseterisque discipulis, et quasi C( Spiritus sanctus, confes^ioue omnium, immutabilis
b omoiiymum in differentibus esse substautiis. Pos- esi, sanctificalor scientiscdiyinse, et universorum at-
sumus quidem lestimonia de divinis Lilteris ex- tribulor bonorum, et, ui brevius dicam.ipse subsis-
hibere : quia idem Spiriius el in aposlolis et in lens in bis bouis quse a Domino largiuntur. Nam
prophelis fuerit. Paulus in Epistola quam ad He- eumdem Evangelii locnni MaltliseusLucasque descri-
brseos scribil, de Psalmorum volnniine lestimo- bens, alter ex bis ait: Quqnlo magis Pater cmlestis
nium proferens, a Spiritti sanclo id dictum esse dabit bona petentibus se (Mqtth. v, 11)? Aller vero :
commemorat : Et sicul dicilc hic Spirilus sanctus : Qttqnlo magis Pqter vester cmlestisdqbit Spiriium
Hodie si vocemejus qudieritis, nolite obdurare corda suumsanclum petentibus se (Luc. xi, 13)? Ex quibus
veslra, elc.( Hebr. m, 7, ex Psalm. xciv, 8.). In fine apparet, Spiritum sancium pleniiudinem esse dono-
quoque Actuum Aposlolorum , cuin Judscis dispu- rnni [Al. bonorum] Dei: et ea quse diviniius admi-
tans, ait : Sicul Spiriius sanctus locutus est per nistrantur, non absque eo subsislere; quia omnes
Isaiatn prophetamad Patres nosiros, dicens: Audilio- utililates, quseex donorumDeigratiasuscipiuntur,ex
nemaudieiis , et non intelligetis (Act. nr). Neque islo fonte demanant.-Quod aiitem substantialiter bo-
enira Paulus aliuni habens Spiriium sanctum, hscc num est, non potest exlranese capax essc bonita-
de eo scripsit, qui in Propbelis ante adventum Do-;D tis: 110 cum ipsuro tribual cseleris bonitaicm. Igi-
minialius fuit: scd de eo cujus et ipse particeps lur manifeslum est, non a corporalibus lanium, sed
fuit: et onines qui in Ddeconsumniatse virluiis fe- et ab iucorporalibus creaturis extraneuin esse Spi-
rebantur. Unde el cum articulo cjus meminit, quasi rilum sanctum ; quia cscterscsubslamise hanc sub-
solilarium et unum csse coniestans, ubi dicit non staniiam sanctificaiionis accipiunl: isie vero non
simpliciier, HveO//« hoc esi Spiri/tissaiielus.sed tanium non est capax snnctificationis aliense, sed
ezyiov,
cum addiiameulo arliculi TOIIIISOIMC d TO uyiov: hoc iusuper altributor est, el crealor.' Denique qni com-

il Cod. Tholosanus, superfluum esl si fqcile est ex d Allerum T6 ex Grseco exemplari


addidimus,
his, cic. coniexlui, et Aucloris menii maxime iieces*arium.
b Ex Yatic.et Romani Cotlegii mss. fecimus omo- e Idem mss. in gisnendi rasu Si&rov nvev-
ayiov
nytuutn, cum vitiose antea esset nomina. fnurog,et mox 5i«TOOXlvivu.uros. Reciius.
< Aiiiculus hic nlias dcerat, et in Lalinis quoque f Tholosaiiuscuiii nostris mss. et fortasse
verius,
excmplaribusdesideralur; illuroaulem urget maxime fortitndo, quamab extranea quadam Operationesaneii-
Didymus. ficationis,virtutisquesuscipiat.
PATROL. XXIII. *
101 g. EUSEBII HIERONVMI SSS
liabiiis mfigisquain habenlibus; creaiura
muijiQpg,ejtis £ripintur, parficipes dicunlur Spiritus A ireetFiliQ
sapcii, sanclifipati utique ab eo. Perspicue enim verohabenie,etnonhabita.cDeSpiriiuquoqiiesaiicto
ascrip|urn e§t, Et S,pir\luigxqli.mconlumeliamfaciens rerractenius, el si quidem ipse quoque participatione
cse-
(Hebr. x, 29), Ijaud duhium quin i§, qni, post sus- altcrius sanctimoniic sanctus esi, connumeretur
leris creafuris. Siverosanclos facil capaces sui,ctim
cepjjpnSllJ?JUSPPCCaverit.Si anlem sanctificaius esl
P.fi!'cP,(J|mti!jippenj.Spirjfus sanpli, qsiendilur quod Patre poiiafur et Filio. Quod aulein ab aliis capiaturd
sanclus, et non alia capiat, el iinnc, et in
ip§g parficgps ejqs fuerit, ei largitor ejus sancfifica- Spiritus volumine
liQnis Spirifiis sanctus. Aposloliis quoque ad Corin- Seclarum (prout poluinius) expressinius :
thiqs scribens, ef ennmerahs eos qui regnum coelo- et ex oroni Scriptura sernioncm nosirum affirmare
rum sunt conseculuri, addit dicens : Etlmc quidem perfacile est. Beatus quoque Aposlolus ad Epbesios
estis Spiritu
fuiftis: sed ablitii estis, sed sanclificali estis, sed scribens ait: In quo el credentes'signqti
justificqli estis, in nomine Jesu Chrisli et in Spi- promissionissanclo, qui esl pignus hmredilatis nostrm
ritu. D#i nostri (\ Cqx,. v!, 11). Spiritum Dei, (Ephes. i, 15). Si euim signaniur quidam Spiii.lu
noii ajjum asserens esse qnam Spiriltim sancliim. sanclo, formam et speciem cjus assumeiites: ex his
Etenim in coqsequeiuibus idem qpprobal, dicens : cst Spiritus sanclus, quc babenliir, el non babenl:
Nemo ht Spiriiu D.eiloquens, dicit anathema Jesu : et B babeniibiis illuin signaeulo ejus impressis. AdCorin-
nenw dicii Dominum Jesum, nisi in Spirilu sancto iliios quoque idem scribens, Noliie, iuquit, contris-
(\ Cqr. xn, 5); Spiriiuih D.ei,Spiritum sancium esse tare Spiritum sqncium, in quosigstatiesiis (Epltes. iv,
cpplirmans. 5Q); sigiiaio.sesse confesiaiis eos qui susceperant
g. Si jgilur sapctiiicalpi' [Al. sapclificaiio] est, non coininunionem Spiritus tancii. Quomodo eniin disci-
m.iital)|Iis, sed iiiimulabijis subsiaiuise ostendilnr. plinse, ei virliuis assumptor, signaculum ct figuram
Imnimabilem autem subsfantiam Dei lanluni, et uni- (ul iiadicam) in suum sensum recipil ejus scienlisc,
gCJiifi Filii. ejus, manifestissime tradunt divina elo- quain assumpsil : tic el is, qui Spirittis sancii parli-
quia; converlibilepi et intitabileni omnein crealurarum ccps efficitur, per conimunionem ejus fit spiritualis
sulisiaiilianj prfedicantia. Eigp qviqiiiani snbstantia piiritei: c ei sanclus.
Spiritiis sancti non convertibilis, sed inconvertibilis 6. Ipse vero Spiritussanctus, si unus de crealuris
demons|ra(a esl: non eril creafjirsc bp.ovqibv [Leg. csset, saliem circumscriptam habercl subsiaiiliam;
o^ouaiofj. Esset quippe et creatura immutabilis, si sicut universa quoe facla sunt. Nam el si non H2
cum Pafre ponerelur et Filio, eamdem habens incon- circumscribantur loco ct finibus invisibiles crea-
vertiliilitatem. Qmne enim qnod a|ien't b,onj capax lurtc, lamen proprietale substaniisu finiuntur. Spi-
esl, ab liac substaiilia separattir. Tales autem siint G ritus aiitem sanctus, ctim in pluribussit, non babet
cuiiclsp creafurre : Detis yero cum bonus sit, fons et siibstaiuiain circumscriplam. Mittens quippe Jesus
principium bohoruni csi; facit igilur eos bono=, prxdicatores doctrinre suse, replevit eos Spiiitu ; el
quibus se imperlit, homis ipse non faclus ab alio, insufflans in faciern eoruin : Accipiie, inquit, Spiri-
sed subsistens: ideo b eapabilis, et non capax. Uni- lum sanclum, et eunles, doceieomnesgentes(Joan. xx,
genilus qtioque filius, ejiis sapientia, el sanelificalio 22): quasi omnes cunctis geiuibtis mitieret. Neque
non fit sripiens, sed sapienles facit; m et IIQII euiin omnes aposloli ad omnes gentes pariier suiit
sanctificalur, sed sapctifical. Unde et ipse capabilis profecti, sed quidarn in Asiam, quidam in Scylhiam,
est, el non capax. Cuin igiiur invisibilis ciealura, el alii in alias dispersi nationes; secundum dispen -
quam raiipnabile.m, et incoipQraJemsub,slaniiam y.o- saiionem.illius,queni secum habebanl Spiriius sancii,
cari consueludinis esl, non sit capabjlis, sed fapax: quoinodo et Dominum diceniein : Vobiscumsum om-
sieiiimcapaliilis essei,nulliusbpni capaxesse.l,perse nffeusdiebus, ustjue adconsunimalionemsmcuti(Matlh.
simplex ipsa subsislens, Ct alleriusboni r.cceptalrix : xxvui, 20). His et illud congruit: Accipietisvirtutem
pariicipaiionehabeai bpnum, efnon dehisquschaben- supervenientis(At. supervenienlem) Spiriltts sancti ht
tur abajiis, sed de liis qurcliabent aliaintelligaliir, Pa- vos; et erilis lestesmihiin Jerusalem, elin omniJudma el
&Eral incongruo sensu el yitioso, scriplmn est, I) loltim?... tum.quibusdam
interjectis,qui capii omnia,
ih
quod spifiliti grdlim, quo sanctificatusesl, conlume- quein capit nemo; sed hoininnm, nam lolus capititr a
liqm fqciens, grqvi punietur peccalo, qusc cx laudatis Filio. Iii Arnobii el Serapionis Confliciu p;ig. 545:
mss. casiigayinius. Congruit lecfioni uoslrre eiiam Deus capax: non capabilis-
Tholos. iiis., taiiieisi,in superior.ialque inferiprj.con- c Olim De Sancto spirilu traclemus.
lextu etforibus scateai. d Ejtis libri eliani paulo infra meminil, tibi dequi-
b Ilinc probe intelligis, quo sensu capabilem, et bus, inquit, jam abundanler in Sectarum volumine
iioncrtjwc/iiijSpiritu.msanctumDiilymusdicai.Nempe dispulaviriius.Mcmitiitqiinqiielleraclides in Paradiso,
si capacemDeum boni alicujus, aul virlulis, ptiia cap. !: iuaxime vero Ilienm. in Caialogo, cap. 109,
sapicntise, aut veritatis diceret, poierat eas videri a quo liber de Dogmatibits appellatur, facile eniin
aliundeassumpsisse, ueque ex se babcre, alqi\e adeo izsplAoy^tKTiuviiiscribebniur, iii ex ipso Didyinopaulo
posse qtiandoquc aihiitere, quod aliqiianilo ('cpisset. inicrius licet coiligerc, ubi Spirilum sanctum Crea-
Capabilem vero ideb credeiidiiiii, qiiiiiiiani implefe torem esse, jam in Doginatutnvolumine se dicit bre-
illum coida, aique aiiimas iideli.ni.iiniultis locis Scri.p- viler ostendisse; certe iion tzepitdpkaews,ut quidatn
lurse lestaniur. Coiisoiiain jiliiPalres. Auctor Alief- Qpinaiisiiut.V.id.Tlieodoriium in llisi. lib. iv,cap. 29.
calibnis cuiii'Pascentio' Afianp olini inter August. nis., spirituqlis parliceps el sqncius.
'?.''yifijlQS.'.
cpist. 177 VEstiricdpabilisPaier, qiierricapi{K.il'ms
m INTERPRETATIOLIRRI DlDVMI D£ SPIRITU SANCTO. 410
Stimqriq, et usque ad extremutn tprm ( Act. i, 8 ). ALnibus, per germaniorem, ul ita diCam, ct pleniorem
Si ergo lii in exlremis finibus lerrse ob [Al. Trinilaiis assumptionem.
sccunduin] lesiimonium Doniini constiluli, distabant 8. Quapropter cum alius sil Spiritus sanclus ab his
inlcr se longissimisspatiis, aderal auteni cis ihhabi- quseipse sanclificat, non est unius ii:iliirse, cum cse-
lalor Spirilus sancius, » incircumscriplam habens tetis creaiurisquie etim recipiunt. Si auiem allerius
siibsianliam, dcmonslralur augelica yirtus ab lioc est nalura; a creaturis, el in propria suhsislit essen-
prorstts aliena. Angelus quippe qui aderal, verbi tia, increatus et ineffeclus ostenditur. MullseScrip-
gratia, Aposlolo in Asia oranli, 110:1 polcral simul lurrc sunt, quse sine ambiguitaleconvincanl, allerius
codemlempareadesseaUis in caleris panibiismui.di cum a cunclis condilionibiis esse nuturse. Quidain
consliuitis. Spiritus autem saucitis non solum sejune- eiiam Spiriin sancto pleni esse dicuniur : nenio ati-
tis a se liQiniiiibus prsesto est, s.ed et siugulis qui- lein sivc.in Scripluris, sive in cphsuetudine, plenus
btisque angeii-, principalibus, tlironis, dominalio- creaiura dicilur. H4 Neque enim aut Scriplura
nibus inhabitatoi'assisiil: ei utiioniinessanctiiicans, sibi boc vihdical, aut sermo communis, ut dicas
alterius quam sunt honiincs, cst natursc; sic el alias plcnum esse quempiam angeJo, ibrono, domina-
crcaluras sanclificans, alius ab earum cst stibstan- lione: soli quippe divinsc naturse hic convenit sermo.
fia : quoniam oninis crcatura non cx sua substanlia, ]B Dicimus aulem virlutis el disciplinse quosdam esse
sed ex coinmunione alleritis sanctitatis, sancla per- plenos : ul illud, Replelus est Spiritu sanclo (Exod.
liciiur. xsxi, 5); non aliud significantcs quam plenos esse
7. Dicti stint quidctn saiicli angoli in Evangclio, coiistimmaiseatque perfecue virluiis. Scriptum est
Saivafore diccule, venturumesse Filium hominis in de Joanne : Et Spiritu saiicio implebitur-adhuc ex
majestqiesua et Palris, el sanctorum angelorum(Lttc. ulero tnalris tum (Luc. 1, 15).. Et iieruin : Repleta
ix, 29). Ei Cornetius H3 in Aciibus Aposioloriun est Spiritu sancto Elizabeth (Jbid., 41). El post alia :
a sancip Angelo scribitur [Al. suhjicilur] accepisse Et Spirilu sancto replelus e_s(Zacharias pater ejus
responsum (Act. x, 22), ulPciruiii ad se Clirisli ili- (Ibid., 67). Haud dubiuni, qtiin et Joannos prophe-
scipulum vocarel. Vcruin sancii sunl angeli pariici- tavit. Ncenon in Actibus Apostolorum de mnlliscre-
patione Spirilus. sancti, ct inhabilalione [Al. com- denlibus quiin unum convenerant, refertur: Repleli
municatione] unigcnili Filii Dei, qui sancliias csl, b sitni Spiritu sanclo (Act, 11,4). Cum autem parlicipa-
el communicatio Patris. De quo Salvaior ait: Pater bilis sii Spiritus sanclus, ad similitudinem sapieniiac
sancle (Joan. xvn, II). Si igilur angeli non ex pro- ac disciplinse, non in cassis nominib.usscienlisc sub-
pria substaniia sancti suntv sed ex pailicipalione siantiiim possidet : sed per naturam sanciific-antcm,
sanctse Triniiatis, alia angelorum oslenditur a Tri- C et implemem bonis umversa, bouus ipse subsislit,
nitate esse substaniia. Ul enim Pater sanctilicans, juxta quam ei repleti quidam Spiritu sancto esse
alius est ab bis qui sanctificaniur: et Filius est dicunlur : ut in Aclibus Apostolorum scriplum est,
alius ab liis quos efficit sanctos: ita et Spiritus Et repleli sunl omnes Spiritu sancto, el loquelantur
sanctus alterius esl substantise ab his quos sui verbumDei cum fiducia (Ibid.). Quomodo enim qui
largitionp saiictificat. Si vero hscreiici pro.posueriiil, aliqua disciplina plenus esl, qui peifecle eam habei,
cx nalura condiiionis suse angelos sanctus esse : eiudile eisubiiliter potesi dc ea pjfofene sernionero,
conseqiienier cogunlur dicerc bp.ovo-iovg. eise Trini- sic qui Spirilum sanctum consuniniale acceperinl,
tali, et incoiiyerlibiliier eos juxla subslaniiam sancr ita ul impleantur eo,.cum fiducia ver-hum Dei lo-
los esse. Si atuem hoc refugicntcs, dixerint, unius quunlur, quia praesens,Spirilus sanclus dignam Deo
quidem naturse esse cum cxleris creaiuris, non la- vocem minisiral. Ilinc [Al. Unde et quidam] quidam
inen eaindcm habere sanciilatem, quani I10min.es cum supercilio ait: Hmc dicit Spiritus sqnclus. Et
habent: <=necessario deducetur, ut dicant mullo Aposlolus : Sed hriplemini, inquil, Spiritu saucto
melioris liomines esse substaiilise; cum hi percoin- (Ephes. v, 18). E-l in multis locis Acluum Aposlo-
muiiioo.emTrinilatis habeant s.anctilaiem, et angeli, lorum, pleni fuisse Spiritu sahcto disciputi Domini
propria natura saucli, tib ea sint alieni. Sed yoia;D scribuiitur. Consideraleergofratres viros ex vobistes-
sunt homiiium perfectorum, et ad constimmalinnem liinoniumhabentesseptem,plenos Spiritu sanclo et sa-
sanctilaiis venientium, dscquales angelis lieri. Angeli pientia (Actor. vi, 3).s'El de Stephano : Cum qutem
quippe hpminibus, et non hoinines angelis auxilium plenus esset Spirilu sqncto, intuens ia cmlum, vidit
Iribuuiit: ministrantes eissaluteni, eteanntiniiantes gloriam Dei, et Jesum slqntema dexlrisDei (Ibid., g).
eis largipra Dei beneficia. Ex quo Iiquidoosicndilur, Et de electionis vase dicilur : Saulus aulem, qui et
honorabiliores etmulio meliprcs esseangelos Iioini- Patilus, plenus Spirilu sanclo, inluens in eum ail

a Perperam, ul pleraque alia, Tholosanus ins., in lis apicem essenl assecuti. Didymus qiii Origeniaiia
circumscripla inhabitanii sitbslanlia depionslralur. dogroaia passim dicilur recepis>e, yide ab ca doc-
h Yeius ediiio, el communicationePqtris. Irina quiinlum abliorreat. Conler cfiam qu.seloin. I
9 Scribe, injtjuit Rarlhius, necessario eo deducen- ad Synodicam Theopbili, el in cpisl. ad Aviijim an-
(«r,eic. notaviiniis.
d Coi.ura prigenes ajigelis. el kominibus unam e Vatic. ms. cum anliqjia edit,» qmmnHanteseis
eamdeinque iiaturam iribuji, ii.s s.aitemqui s.aiiclifa,- largitomn ejus. E&quo, efC.
HI S. EUSERII IIIERONYMI m
(Act. XIII,9). El in commune de universis credenti- A rum Dei, qui Spirilu, el secundum Spirilum, in
bus annotatur: Disciputiquoquereplebanturgaudio, el! prima apostoli Pauli Epistola ad Coriniliios collo-
Spirilu sancto (Ibid., 52). Angeli autem prasentia, caninr. Intanium ainem Siepbanus divina graiia
sive alicujus H5 alterius excelleniis naiurse, qusei abundabai, ui nenio coiiiradiceniitim, et eorum qui
facta esi, IHUIimplel mentem alque sensum : quiai adversus eum dispiiinbant, valerent resisiere sa-
et ipsa aliunde compleiur. Quomodo cnim Cx pleiii- pientise, et Spirilui qtii loqnebatiir in illo. f Erat
ludine quis accipiens Salvaloris, plcnns efliciiur sa- quippe e Spiritti sancto sapiens. Unde et ad discipu-
piemia, a et virlute, et juslilia, el sermone Dei: sic los suos Jesus perspicue proclamat: Cum inlroducli
qui Spiritu sancto plenusest, stalim universis dona- fuerilis ad principatus, ei potestales, et concilin, et
tionibus Dei repietur, sapientia, scienlia, fide, cscte- synagogas, nolite essesollicili quid vos oporteal di-
risque virlutibus. Qui igitur implet uiiiversas crea- cere, aul quid loquainiui in illo leinpore. Dabuniur
luras, b quse tamen possunt viriutem, et sapientiam enim vohis a Spirilu saucio sciniones snpieniicc,
capere, non esi ex his quse ipse coinplet. Ex quo quibus non queant contradicere, ne hi quidem qui
colligitur alterius eum esse subslaniisc, quam sunt vebemenier in disputaiionibus callenl.
omnes crealurse. Diximus et alibi, quia superinlel- 10. Sed ponamus ipsum lestirnoniiim, quod ila
ligaiur in sincti Spirilus substantia eliam plenitudo R COnlexitur:C«iuqutem inlroduxerintvos in synayogas
munerum divinorum. ad principatus et poteslates, nolite solliciti esse quo-
9. Denique impossibile est gratiam Dei sorliri modoaut quid respondeatis,Spiritus eniin sanclus do-
quempiam, si non habeat Spirilum sancluni : in quo cebit vos in eadem hora qumoporteal dicere (Malth.
c approbamus cuncta Dei dona consislere. Quod xn, 12). El in aJio Evangelio : Ponite ergo in cordi-
vero is qni habeat eum, sermonem quoque sapien- bus vestrisnon prmmeditari,quemadmodumrespondea-
lise, et reliqua bona perfecle conseculus sit : et tis : Ego quippe dabo vobisos, et sapienliam, cui non
nunc manife^te sermo demonslrat, el paulo ante di- valeanl conlradicere, qul respondere (Luc. xiv, 14).
ximus, substamiam honnrum Dei Spirilum Sancium Spiriiu vero sancto tribuenle aposlolis verba adver-
esse : cum posuimus exemplum, Dabit Paier Spiri- sus eos qui Evangelio contraibant, dilucide ostendi-
tum sanclum petentibus se (Luc. xi, 15;. Et, Dabit lur in siibstaiuia ejus superintelligi sapientise, et
Paler bona petenlibusse (Matth.y, 11), Nec existi- scieniisc sernionem. Quomodoautem Salvaior in illa
mare debemus, Spiriium sanctum secundum sub- bora os et sapientiam discipulis largialur, quibus
slantias [Al. subsiantiam] esse divisum, quia inulti- contiadicere non queani, nehi quidem qui apnd ho-
tudo bonorum dicatur. Impassibilis enim, ei indivi- mines eloqnentissimi putantur, non est hujus tem-
sibilis atque immuiabitis est; sed juxta differentes C purisdisserere; quia nunc proposuirausosiendere,su-
elficieiilias, et intellcctus, multis boiiorum vocabu- pcrinlellijd semper in Spiriiu sancio dona virlutum;
lis nuncupatur: quia parlicipes suos non jnxta unara ila ul is qui eum habel, donalionibus Dci plenus
eamdemque virtutem communione sui donet, quippe habeatnr. Unde et in lsaia, ipse Deus cuidam dicit:
cum ad utililatem uniuscujusque apttts sit, et re- Ponqm Spirilum meum super semen tuutn, et bene-
pleat bonis eos, quibus judicat se adesse debere. dictionesmeqs super filios tuos (Isai. xuv., 5). Num-
d quam enim accipit quisqtiam spiriluates beuediclio-
Denique Stephanus primus ille testis verilatis, et
dignus suo nomine plenus sapienlia, et Spirilu nes Dei, H7nisi prsecesserit Spiritus sanclus. Qui
Sancto dictus esl: sapienlia consequenier snper in- enim acceperii Spiriium sanctum, consequenler ha-
lellecia, commorante in eo Spiiiiu sancio, sicut lo- bebil benediciiones, id est, sapientiam, et iniellec-
iiuitnr. Scriptura : Et elegerunt Stephanum plenum tum, et crjctera, de quibus ita scribit Aposiolus :
fide, el Spiritu sanclo apostoli (Act. vi, 5), El, Sle- Propter hoc el nos, ex quo die audivimus, non cessq-
et e pro- mus orqntes
pltanus aulem plenus gratia virtule, faciebqt pro vobis, el deprecqnles,ul hnpleamini
digia, et signa magna in populo (Ibid., 8). Et adhuc cognilionevolunialis ejus in omni sapienlia, et intelli-
de eodem, Et non valebanlresistere sapientim,ei Spi- " gentia spirituali: ambulanlesdigne Deo (Coloss.i, 9).
ritui, qui loquebqturin illo (Ibid., 10). Plenus enim Eos enim qui digne sibi [A(. boiiis] per opera, et
Spiritu sancto vir beatus, et fidei eflccius est parli- sermones, et prudenliam incednnt, impleri ait vo-
ceps, quse cx Spiriiu sanclo \\Q venit, juxia illud, luntaie Dci, ponenlis super eos Spiriium sanctum,
A(ii autem fides. in eodemSpiriiu (I Cor. xn, 9). Et ul s impleanliir sapientia et inielleciu, et reliquis
graliam alque viilutcm juxla eumdeni Spiriium ha- spiriiualibtis bonis. Sapienlia amem, el inlellcctus,
heiis, signa et prodigia magna faciebat iu populo. quse in Spiritu sanclo sunl, a Deo dantur. Dominus,
Necnon et illis don.uionibus secundum eumdem Spi- inquil, dabil sapientiam; el a facie ejus sapienlia, et
litum affliiebat, quse vocantur curalionum graiise iniellectusprocedil (Eccli. i); cuin ea sapientia quse
atque virtutes. El hsec enini in eniiineratioiie dono- ab liomiiiibiisvenit, non sil spirilualis, sed carnea
° Duo mss. cniii veieri ediiione, et veritaie. ronam interpreiari.
h Vetiis eadem ediiio, creaturqs, quantum pos- e Consiaiiter liabent mss. porlenlq.
r Vaiic, Tbolos. el velus edit., eral quippejttxta
sunt, elc.
<»Al. approbqntur, et mox Tholos. cod. consur- Deumet Spiriium sanctumsapiens, otc.
pro consistere. s Thidos., ut impleant sqpientiq el inlellectu, qum
gered Notutn, Siephanum, Grsece Srsyuvov,Latine co- in Spirilu sancto a Lieodonanlur.
113 INTERPRETATIO LIBRI DIDVMIDE SPIRITU SANCTO. 114
et humana. De hac ilaque Aposlolus scribit: Non in A , slitnto super eom, haud dnbium qnin lerram, et spi-
sapienlia carnali, sed in gratia Dei conversati sumus rilum cqicqnlibus eam (Ibid., 5). Osicndimus aiitem
in [Al. in boc] mundo (I Cor. 1et n); carnalem sa- supra non alium esse Spiritum Dei, et alium Spiri- •
piemiam dicens, a quse in rebus corporcis ex bu- tum sanctum. Paulus qnonue, Charitas, inquif, Dei
inano suhsisfu. cogiiaiu. Porro spiriiualis sapicnlia diffusa est in cordibus vestris [Al. noslris]. per Spiri-
et imellectualis, circa invisibilia ei intelleciualia se lutn sanctum qui dtitus est vobis (Rom. v, 5). El illud,
tenens, per «perationem Spiriius sancii capientibus Quanto tnagis Paler vester cmleslis dabil Spiriium
se sui prsesemiam tribuil. In multis quoque aliis lo- sanctttm petentibus se (Luc. xi, 15)? Isie auiem Spi-
cis Aposlolus memorai in Spiriius sancli subslaiitia riius effusus quoque esse a Deo super omnem carnem
Dei munera commorari [Al. commemorari]; sicut diciiur, ut propbetent, el visiunes videant, qui eum
in illo : Deus autem spei repleat vos omni gaudio, et acceperinl secundum Joelein, qui ex persona Dei
pace in credendo, ul abundetis in spe, et virtute Spiri- loquitur : Effnndqm de spirtu meo super omnem cur-
tus sancli (Rom. xv, 15). nem : et prophetqbunt filii veslri, et filim vestrm
11. Deus autem largitor bonorum, spem quam, (Joel. ii, 28). c Effusio quippe spirilus causa exisiit
promisii, reddei [Al. reddit] in virluie Spiriius sancii, [Al. exsiesj prophetandi, el vidcndi sensum pulchri-
his qui hnbeni illum; gaudio et pace complet eos, g ludinemque veriialis. Ipsum quoque effusionis nO-
qui imperlurbatani et sedatam cogiiationem possi- men, increaiam Spirilus sancti substantiam probat.
dentes, Isetas habenl inenles, el ab omni permrba- Neque cnira Deus cum angelum mitlii, aut aliam
lionum lempestaie iranqtiillas. Qui aulem in viriute. creaturam : d Effundam, 119 dicit, de angelo meo,
Spiritus sancli prscdicta bona fueriiil conseculi, etiami autprincipatu, aui iliiono, aut dominatione. In solis
rectam fidem in Trinilatis mysierio consequentur. quippe liis qu:c ab aliis parlicipanlur, bic sermo
ln alio quoqne loco ejusdem episiolse, Non est, in- consentil: sicut nunc, el paulo ante de charitale
quit, regntim Dei cibus et potus; sed juzlitia et pax, Dei diximus, quse effusa est in cordibtis eorum qui
el gqudium in Spiritu sancto (liom. xiv, 17). In Spi- Spiriium sanctum receperunl. Charilas, inquit, Dei
rim enini saucto jusiitiam, id esl, universam virlu- diffusa est in cordibus veslris, per Spirilum sancium,
tem, et quam supra diximus pacem, Dei gaudio co- qui dattts esl vobis (Rom: v, 5). Satvalor qiioque,
pulalam esse asserens, bis qui se audire poterant,, quia et ipse capabilis esl, in similitudinem quoque
manifrsii^sime probat, non alia hsc.c bona quami ungueiili cffusus dicitur : Vnguenium effusumnomen
118 Spirjtus sancli esse subslantiam. Cum ergoi tuum (Canl. i, 2). Nam ul iiiiguenium quod in vase
bacc bona ex largilione Spiriius sancli ad horoines; coniinelur, habel quidem odoris substantiam, sed
veniant, vocaiio gentium quam inlroduxit perdoctri- . C probibetur longius spargi, qnia vase intrinsecus
nam Evangelicam, acceplabilis et sanciilicata reddi- claudilur: cum autem vas foris fuerit effusum, emit-
tur in S|iiritu sanclo : quia el in hac sanciificatos,, tit procul beneolenliam suam : ila Cbrisii nomen
et arceptos faciens Spiritus sancius, subsiantia estt beneolens, anle advenium ejus in solo lsraelis po-
bonorum Dei. Et qui illo plenus est, nniversa juxlai pulo versabaiur, quasi Judsesevase iuclustim; Notus
raiioncm agit, doccus recte, vivens irreprebensibi- enim, ail, in Judma Deus, in lsrnel magnum nomen
liier, signa aique portenia vcre perfecteque demon- ejtis (Ptal. LXXY,2). Quaudo autem coruseans in
strans. Hahet enim b fortiludinem Spiriius sanciii carne sua Salvator, in universam lerram, quin po-
prsesiantem sibi thesaurum, cl causam plenitudinisi tius in omnem crealuram exleuditvocabulum sutim,
oninium bonoium. Novit Petrus discipulus Doininii impleto eo qnod scriptum est: Quam admirabile est
Jesu, largiiionem Spiritus sancti doiiorum Dei esse nomen luutn in universa terra (Psal. vni, 2, 10);
naluram. Ait quippe ad eos qui objurgabant introi- quibus consequenler Aposlolus loquilur : Non enim
lum suum ad Cornelium : Si itqque mquqlemgraliam: aliud nomen datum est sub cmlo, in quo oporleat
dedil itlis Deus prmbensSpiritum sanclum, quomodoi [Al. oporiet salvos fieri] salvari nos (Aci. IV, 12) :
el nobis in principio : ego quis eram qui posseinprohi- et Psalmisia ad Dominum loquitur, Magnificaslisu-
bere Dominum?Et insuper ad suos, Agnitor, inquil, D per omnianotnensanctumtttutn .'.tunc completum est,
cordium Deus testimoniutn tribuil eis dans Spiritum Vnguentum effusum nomen tuum. Significat autem
sancttim sicut et nobis: el nihil discrevil inler nos et effusionis verbum, largam el diviiem muueris abun-
eos. fide mundans corda eorum (Acl. xv, 8 seq.). In danliam.
hunc sensiiin cougruit eliam illud quod in mullis 12. Itaqueciim !inusquisalicubi,aut duo Spirilum
locis dicitur Spirilum sanctum dari a Domiuo, Jacob sancium accipiunt, non dicilur, effundam de spirilu :
puer meus,stiscipiameum : Israel eleclus meus, susci- sed lunc quando in universas genles munus Spirilus
piel eum anima mea : dedi spirilnm meum in eo1 sancii redundaverit. Etad Tiluin Aposlolus saluiem
(Isa. XLH,1). Ei adliuc: Qui dal qfflqtumpopulocon* faclam gentibus commemorat: Non ex operibusjusti-

" Idem, qumhorumcorporibus, et humanosubsistunt d Tholos., Effundam dicit angelum; vel de


angelo
cogitatu, elc. in
meo, cujus pniodi (ine glos^ema istinl apponunt
b Abest a Tbolosano nis, fortitudinem. ipse et Yaiicanus. Incredibili, imtno fallaci isiiusmodi
f Addunt YaiiCi ct vetus edit., visiones videbuiiti dictu.
115 . S. EUSEBII HIERONSMl U6
lim qum fecimus<*nos; sed per lavqcrumsecundmre- j\. Cui enim angelorumdlxit aliquando : Sede q dextris
generationis,et innovqtionisSpirilus sancli, quem effu- meis, doncc ponqm inhnicos luos scabellttn pedum
dil super nos abundanter (Til. m, 5). Et bic enim luortim? Nqnne omnes sunt administratores spirilus,
largatn aliribulionem spirilus, verbum effusinnis in ministeriummissi, propler eos, qui accepturi erant
-oslendii. Ex quibus universis docemur, capabilem satutem (Hebr. i, 15)? Et posl alia : Quomodo nos
Spiriltis sancti esse subslaniiam, el ex hoc increa- effugiemus tantam negtigentes salttlem? Qum princi-
lam. Capabilem subsiantiam vocat, quse capitur a pium accipiensad loquendumper Dominum,ab his qui
plnribus, e( eis sui consorlium tribnil: capacem audieruni in nos confirmala esl, tesiimonium dante
vero eam quse communicaiione subslanlirc allerius Deo signis, el prodigiis el variis virlutibus, el Spirittts
impletur [Thol. implealur] : et capicns alind, ipsa sancti divisionibusjuxta sttamvoluntatem(Hebr. n, i).
non 120 capitur [Vat. capiatur] ab alio. Capabiji Iloe enim quod ait, cui angelorttm, jacqueaccipilur,
quippe statim inconverlibile, et inconverlibili scier- ac .si. dicerei, nulli: per angelicum nmnen signifi-
nuin est cpnsequens: quomodo e contrajio capienii cans oniiiium subslaniiam iuvi^ibiliumcrealtirarum.
converlibile, converlibili creabile subscquens est. Nequeenim ulli quidem angelorum, ct alise cuidam
Nihil ergo de creaturis inconvertibile, propler quod ralionabili creatursc dixil Deus : Sede q dextris tneis.
neque sempiternum est. Non solum igitur quod in B In cominune itaque senno pronunliat, uon esse
honiinibiis esi ralionale, convcrlitur, et creaiur, ve- diclum cuiquam creaturse, Sede « dexiris meis. Et
rumeliam in omnibus crealurisbseceadem conversio hoc in commtine de creaiura. Et pronuniians de
reperitur. Nam el angejorum conversiones et ruinas omnibus iiivisibilibus creaiuris, ait eas csse admi-
divina eloquia demonslrant. Liccl ciiim mullitudo nislratores spirilus. Propler quod subjecii : Nonne
angeloruni, et aliarum excellenlium virlutum , in omnes sunt adminislrqtores spiritus, in ministerium
benliludine el sanclimonia perseverent: lamen cum tnissi? Licet cnim non omnes singillatim inyisibiles
in ea, qiias similem habent natnram conversa sint, creaturse missECsunt[4<. sint]: taineii quia ejusdera
dilucide oslendilur in primo eos slalu non per ini- generis ct honoris alisemissre suiit, quodauiniodo et
niutabilitaieni suse subslantise, sed per sollicilius in ipsse possibilitate sunt niissnc: misfarum consortes
Domino serviiium permanere, Neque enim poiest sequalisque subslanliie. Qiiomodo igilur alius esl ab
corequalium diversa esse nalura. Nam quia omne universis crealuris Doiiiinus, per qnein priiicipiiini
gepus boniiiuim mortale est, el singuli homincs ad loquendum acceperal illa niagna talus, cujns nc-
niorlales siinl: ut e {JJyersoquoque si qua de supe- gligenies Apostolus nolens ims essc, ait: Quomodo
rioribus iminnrialia stint, baud dubiuiu <jiiinoronia nos effugiemustantam negligentessalulein, qumprin-
iu eiidein genere et specie constiiuia, sint ini C cipiitmaccipiensadloquendumper Dominum,ab liisqui
inorlalia. qudierunt in nos-confirmataest; sed et Dcus qui lestt-
15. Ciim auieni haecse ila liabeani, eiinm si tinus nionium perhibel signis et porlenlis isii s.duli, alius
iuigelus convcrtibilis apparncrit, omnes couvorlibiles cst ab oinnibiis adniinistiatoriis spiriiilm<<;sic et
eriiiif, licet non sinlconvprsi iu beaiitudine perseve- Spiritus sanctus. cujusdivisinnihus juxja voiuiilatcm
lanles : qiionipdn et cuiicla lioiiiinuni corpora divi- ejtis tesiimiinium perhibet Deus, distribncns cum,
sibilia snnl, quamquam non oninia dividanlur. Qua>- non per coucisionis paries, scd i^ercominunioiiein
dam enihj. eornm passa divisionem, el rcliquprum quibus eum prxslare decreveril: alierius est et ipse
similium sui, nafuram iiilerpreiauiur. His ita edis- subsianlise ab hjs, in quse disparliiur cffusns.
serlis, atlcriiis substaniise a visibiiibus in invisibili- 122 !*• Igimr qnoniam approbavimus juxta
bjis creaturis Spiritus sanclus oslendilur. Si nuiem Scripttirarum sensum, alitiin exiia oiiineincreaiuiam
lioc verum est, impiissimc quidam inter omnia con- esse Spiriiuiii sancium, incassum, immo inipie qu:-
nunieraiU Spiiiliirh sapctum : dicentes in/eo, quod dam crealum cnm esse psiendere volenies, icsiimo-
omnia per Verbtnn a Deo facfa sunt, eliam signifi- jiio utnniur, quo omnia per Verbum facta relerun-
cari Spifilus .sancii facfuram. Neque enim unum ex tur : ut sciliccl in omnibus eiiam «lerna subslaiilia
omnibtis, scd aliud exlra omnia per substautiain ex D conlineatur. Ei quia ad condiiionem ejus approban-
iitroqtie demonsiratus est Spiritus sanclus. Nam si dam etiam propheijcum sennonem usurpani, dicente
creatura, nt snperius oslendimus, dividitur in cor- Deo, Cr<?p Spiriiitm : etjam in boc eos tnonstrare dc-
poralia, et in incorporalia : et conditus esl Spirilus Jiemtisprorsus ab intelleciu veritatis alienos. Noque
sancius ulique aut visibilis, atit invisibilis crentiira eniro de Spirilu sancto propositus serroo Prophelse
erii, id est, cprporalis, aut incorporaljs. Yerum cor- fujt, ul ex ipsa serieet contextu eloquii iiitelligilur.
pus liequaqtjam erit, sicut prius dixinius, cum do- Siquidcm Amos proplieta. cx persona Dei, Prwpq-
ceat, et scieniiani prscslet, et a sensu ct 121 rqre, inquit, qd invocanditmDeum tuum, o Israel :
anima capiatur. §ed neque invisibilis crealura pril, quoniamego sutn firmqns tonilruttm, el creqns spiri-
ui paulo anfe de eo dispuiavimus. Unde et Aposlo- tum , el qnnunliqns in homines Cltrisium suum : fa-
Ius in Epistola quam ad Hebrseos scripsit, alium ciensdilticulum et ttebulam,el asccndenssuper excelsa
euni esse ab omnibus angelis demonstrat, dicens: terrm : DominusDeus omnipolen»nomen ejtts (Amos

Valic. omnespro nos, dissentiente ipso Grsecotexlu.


U7 INTERPRETATIO LIBRI DIDVMIDE SPIRITU SANCTO. 118
iv, 15). Deus euim qui se spirilum a condere fuerat A cit: secundtim illud quod alibi legimus: Qui proditiit
prscloeulus, et facere : et lonilruum dixil lirmare et venlos de ihesauris suis (Psal. cxxxiV|7). Bene autcm
diluculum el nebulas facere. Si igitur in prsedicia quod in ipsasentenlianoh ait,quicreavi: sedijtii crio
narratione perseveramus, id est, in lonilruo cl dilu- spiritum. Si enim de substantialitale Spirifus sancti
-culo eliiubibiis, eumdem narralionis ordinem eliam sermo essetj dixissel utique, qui ereavi. Neque enim
in spiritu tenere dcbcmus, ut id quod dicitur a Deo semper eunidem creai. Niincaulem cpnsequentcr de
lale sit : Ut invoces me, qui Deus suin, qui univer- flalu dictum esi, <7«icreo : quia non semel venii laeti
sa procuro, quiel crcator siim omnium, qui firmo sunl, sedin eoquod subsistunf, quoiidie fiunt, Neque-
loiiiirmim, ct condo spiritum, qui diluculiiin cl ne- cniin Irusira sine arliculo, qui in Grseco sermone
bulam ad quatdam uliliiaies fncio hominum : pree- singularitalis significator esl, nunc spjrilus crealus
parare, nt invoccs, o Ifrael : ut cum prscparalus dicitur : quoniam non esl sauclus, cum pene semper
fueris ad invocandum, el me oraveris, qui supra- Spirilus sinclus, cum arficulo nomineiur, ut in illo
.diclacoisiiluo, fclicilalc lempoium, etaliorum bono- KOTO TOUveOfiK,id esf ipseSpiriius teslimoniumperhi-
ruin largiiionibus perfruaris , ine libi per singulos bel spirilui noslro(Rom. vm, 16).Eialibi, caiiTo<; JO-TIV
annos omnia juxla naturse ordinem niinistranle, nl T6 (JWOTTOIOUV, id esl ipse est quivivificat(Joan. vi, Gi).
fecmide annus fluat, ui suis spatiis horarum roo- B Et rursum : Sic et qum Dei sunt, nemo cognovil nisi
menla decurranl, ut suo tempore loniirua mngiant, TOnvsOf*K, id est Spiritus Dei: Toyap Tzvevpa,124 hoc
ut saluiaris' aura opporlunis flatibus inspiret. Si esl, Spirilus enim scrutatur omnin, eliani alia Del (I
veroperallegoriani, loiiiiruumeldiliiculum, einebu- Cor. li, 10). Et mulia quje de Scripturis sacris ex-
.!a, etcreatio spirifus inlelligantur, non subslaniiam cerpere possibile est, Quod sicubi rarp sine arliculo
rei,sed figuratam intcrproiaiionem significabunt. nominalur Spirilus sanctus, sciendum esicuniaddi-
15. Quod si e diverso opposuerit manifeste de tamenlo eiiin noroinari sighificanie magnificentiani
Spirilu sanclo htec dici, quia inleralur ad crealio- ejus, Siquidem dlcimr aliquando et sine arlieulo ,
nem Spirilus, illud quod seqnilur : El annuntians cum noii ipse per se, sed parlicipalio ejus osicndi-
123 inbomneshominesClirislumsuum (Jbid.); in He- tur : ut pula, Spiritus Hcliw, et SpirilU gtnbulttte
bra^o babeiur, annuntiat in hominem ioquelam suam; (IV Reg. ii, 13 ; Galat. v,' 16), et qusecumqne his si-
qtiod scilicet qni creator est omniinn, ipse eliam milia sunt.
propbetis [Al. prophetas] inspjret, el suam per eos 16. Quoniam igitur ex his^ quse memoravi, et ex
hominibusiiidicelvoluntalem. Et ad hoc responden- muliis aliis, noh essecrealuram inSpiiiiuiirsaiicliiiii
duin esi, quia quidam hseretict alium exlra creato- dcmonstraluui est, nusquam conditionibus connu-
rem Dominum Patrem Salvatoris inentiunlur, hoc C tneratus est, sed semper cnm Pafre et Filio positus :
impiissime prsedicaiues: non sce.leratam eoriun sus- nunc videamus quam Gtim utroqiie habcat indiffe-
picionem providentcs a Deo percuti, dicenfe : Ego rentiain [Al. differentiam]. In fine Epislolse secnii-
formans [Valic. firmans] lonitruum , et Greans spi- dsc, qiiam ad Corinlliios scribit Paulus, ait : Graliq
ritnm et alias mundi pnrtcs faciens ei gnbenians, Domini noslri Jesu Christi, el churilas Dei, el «JOMiinil-
annuniioin homines Cbrisiiim meum. Et lioc enim nicatio sancti Spiriius, sit seinper cum qmnibus vobis
providentise meae opus super omuia opera niea esi, (II Cor. xin, 15). Ostendilur quippe ex sermpne
ui nonsolum eorum qua; foris sunt, sed et quse ad pnrsenii niia Trinilatis assumpiio : cum is qui grt)-
cmolumenlum anima*.et mentis lUiliiatem [Al. hu- liain Christi accepit, habeai eam tam per adininis-
militalem] pertincnl, causasubsislam. Ego hoc quod irationemPairis.quainperJargitionemSpiriltissancii.
dicitur, Crep spiritum, seque arbitror positum , ac si Datur enima DeoPalre et [4'-a Domino] Jesu Chrisip,
diceremr, creans venliini. Deus quippe ilaius bps, juxta \\WA\Grqiiqvobiscuin,etpuxqDeo Pqtre,et Domi-
qui peraeris moium efficiiinltir, disposilionesuadu- noJesuClirislo(Rain.i,l;\Cor.i,^;Coloss.i,etql.):nos\

a Viliose, el eonira scriploris mentim, eral anlea D lalus est, exposuilque in Gommenlariis, ubl LXIC
concedere,qund ex Vaiic. ms. emendamus, qui iiem verbi similiiudine e| anibiguiiaie deceptps noiat. Si
jiro verbis et facere liabel fere conciniiius, pqriter enim, inquit, legamus, Clirislum snuiii, quod He-
ejfaius, etc. Mox ThoI<is._'/V)rmare legii piO firinaie, brqice dicitttr Messio, scribituf pef hds liilefas ihehi,
quod proiniseue infra alii eiiain inss. praelerunl, sin, jod, lieih, et vati, quod LXX puiavetuht. Sin
b Voeem omnes neque mss. nostri, neque Ainosi aniem ut in Hebrmo, et apud rebquos inierpreles est
lexlus hnbpni, pamque saue maliin expungi. Anno- his litteris scribilur, mcm, Jbe, quod esl ma, hoc est
lationem porro ex Hebra'0 non ex Didyini iugenio, quod, veltiuid. Deihde siri, jod, heth, quod legimus
qui Hebraicas liiteras peniliis ignorabat, sed iiiique sia, id esl eloqiiiuih. 0 igiluf qitod scribittir per sd-
ex Hieronymo piofccisse, mihi persuadeo. Nam S. Inm litteram vau, KOTOU, id esl, cjus* sigmfieat, si*
quoque AiTibrosinsqui lib. n de Spiriiu sanclo huic mulque commixtum legitur masio, Unde concludit
ex Amost loco olijeciioni respondel, banc npud Di- Deum per piophelas iiidicaife voluntalem siiain,
dyinuiu solulioneiii <x Ilcbrteo se indicai non le- eosque iiirpiter errare, qui slitun extra Gfeaiorcm,
gisse. cnin illam omnino dissimulet. Arguebant au- Patiem Christi indiicebant,cum Amos uon de Spiritu
lcm Hroreiioi cx eo loco, rreari Spiriium sancluni, s.ed de vento, neque de Christo, sed de Dei mrdita-
iii bominilius animnliaret Chrislum. Quibus nt re- lione loqualur.
c Sicequidem ediii habenl etmss. sed perperam.
ponai Hieronymus, non ita in Hebnco foule legi as-
sorit, ac apudLXX, sed haberi atmuniiut in Iwmi- Emenda ex ipso Joannis lexiu TOnvsy(i« io-ri TO?UO-
pemloqttelamsuatn. ^.tque ita quidem ipse inicrprc- TTOIQOV, Spirilus est, qui vivificat.
149 S. EUSEBH HIERONYMI 120
aliam dante graliam Pafre et aliam Salvalore. Si- A omnibus enim approbatur eamdem operationem esse
quidem et a Patre et Domino Jesu Chrislo eam dari Palris, ct Filii, et Spirilus sancii. Quorum autem
describit [Vatic. scribit], Spirilus Sancii communi- 126 una cst operalio, una est et substaniia : quia
caiionecompIelam.Nam el ipse Spiritus dictus est qiise0 eidem subsiantise bjxoveiusuut, easdem hahent
gratia, secundum illud : Et spiritui grqlim injuriqm operaliones : et quse alterius substanlise , el avop.ov-
fqeiens, in quo sanctificatus esl (Heb. x, 29). In Za- o-iu, dissona aique diversa sunl.
charia quoque repromittii Deuseffusurum se, id est, 18. Neque enim ex his laniura qusc precmisimus,
abundanlissime iributurum Jerusalem spiriium gra- Trinilatis unitas docelur: sed ex innumerabilibus
tise et miserationis (Zachar. xn, 10). Cum enim quis aliis , de quibus rursum secundum suum ordinera
Spiritus sancti acceperit gratiam, habebiteamdaiam pauca ponemus. Arguens Pelrus Ananiam , in eo
a Deo Patre, el a Jesu Cbrislo Domino noslro. Una quod in venditione agri, cujus se totum pretium ob-
igiiurgralia^Palrisetl^S^ihii^Spiritussancliope- tulisse dicebat, fraudem fecisset d e medio : sancli
ratione complela, Trinitas unius subsianlise demon- Spiriius unitaiem ad Deum, non secundum nume-
stralur. In alio quoque loco: Charitas, inqtiit (II Cor. rum, sed juxta subslaniiam comprobavit, dicens:
xin, 15), Dei cum omnibusvobis, qusea Trinilate et Ananiq, quare complevitSatanas cor luum, ul men-
tribuitur, et firmatur. Ait quippe Salvator: Qui B tireris Spirilui sancio , et absconderesde prelio acjri?
° audit vetba mea, et servql ea, hic est qui diligit me. Nonne nwnens tibi mqnebqt, et venditum in lua erqt
Qui qutem diligit me, diligetur q Patre meo, et ego poleslate? Quare posuisli in cordc luo hanc rcm? Non
diligam eum (Joqn. xiv, 21). Neque enim alia dilec- hominibus menlitus es, sed Deo (Acl. v, 5 seq.). Si
tio estSalvatoris stiper his qui amantur, etalia dilec- enim qui Domino mentiiur, meriiilur Spiriiui sanc-
tio Pairis. Deus enim diligit in salutem , quia sic di- to : el qui Spiriiui sancto meniitur, mentitur Deo :
lexil Deusmundum,ut Filiumsuum unigenitum duret: niilli dubitim esl, consortium Spiritus sancti esse
ut omnis qui credit in ipsum [Al. Filium], nott pereoi, cum Deo. Et quomodo-sanctilas subsislit in Deo,
ted habeat vitam mlernqm(Joqn. m, 16). Simililer et eodem modo et deitas [ Al. divinitas ] intelligilur in
Filius, qui vita est, ut tribual viiam et salutem, di- Spiritu sancto. Isie autem Spiritus sanctus, quem
ligil eos quos vult fieri meliores. Unde amare se di- diximus ejusdcrn naturse esse ctim Palre, eliam a
citeum qui amatura Paire. Etde eo ponitur in Pro- Filii diviniiaie non differt, Salvatore dicente disci-
pbela : Et ipse salvabit illos, quia dilexit iltos (Isqi. pulis : Cum in Synagogdm ad principqlus el poteslqles
XXXIII,21; xxxv, 4). introduxerint vos, nolite sollicili esse, quomodo, aul
17. Hanc dilectionem, fructum esse Spiritus sancti, quid respondeoiis. Spirilus enim sanclus docebitvos in
coniestatur Apostolus, sicut et gaudium, et pacein, C illa hora quid debealisdicere. Ponite in cordibusveslris
quse a Patre rainistratur etFilio, dicens: Fructus qu- non prmmeditari ad respondendum. Ego enim dabo
tem spiritus, gaudium, pax, charitas (Galqt. v, 22). vobis e os et sapienliqm, cui noti poterunt resislere,
Qute charitas effusa est in cordibus credenlium per aul contrqdicere (Luc, xn, 11 seq.). Et in his quippe
Spiritum sanctum. Charilqs quippe, ait, Dei diffusa dicens, non debere eos esse sollicitos, quid respon-
est in cordibus veslris [Tlwl. nostris] in Spiritu sqnclo deant coniradicentibus, quia in eadem hora docean-
(Rom. v, 5). Omnis quippe qui communicat Spiritui tur a Spirilu sanclo quid debeant respondere : sla-
sancto. per pariicipafionem ejus communicat, juxla lim intulit quse silcausa fiducisc, Ponite, dicens, in
illud. Et communicaliosancli Spiritus sit semper cutn cordibus veslris non prmmedilqri qd respondendum:
omnibusvobis (II Cor. xm, 15). Et in alio loco : Si ego enim dqbo vobis os et sqpientiatn, cui non polerunt
qua communicqtioSpiritus. Cum habuerit sapienliam resistere, aut conlradicere (Luc. xxi, 14). Cum enim
Dei et sermonem, et in omnibus veritatem : babebit dixerit, in lempore respondendi doceri eos a Spiritu
quoque consonium sanctiiatis in Paire, et Filio, et sanclo quid debeant respondere, in sequeiilibus ait:
Spiritu sanclo. Fidelis qulemDeus, per quem vocuties- Ego enim dabo vobis os el sapientiam, etc.
tis in h communicationemFilii ejus (1 Cor. i, 9). Scri- 19. Ex quibus osienditur sapientiam quse disci-
bil et Joannes de Patre: Si in lumine umbulqmus,sicut D pulis datur a Filio Spiritus sancli esse sapientiam :
ipse est in tumine, communicqtionemhabemuscum illo et doclrinam Spiritus sancli, 127 Domini esse doc-
(1 Joan.i, 7). El adhuc : Comtnunicatioqtttem nosira trinam : unumque naiurse et volunlatis esse consor-
cum Patre et Filio ejus Jesu Cltrislo. Igitur quiciimquc tium Spiritus sancti cum Filio. El quia superius dc-
communical Spiritui sancto, stalim communicat Pa- monsiratuin est socium esse per naturam Spiriium
tri ei Filio. Et qui charitatem habel Palris, habet eam Unigenito Dei, et Deo Palri: Filius vero el Paler
a Filio, contributam per Spiritum sancium. Sed et umim sunl, juxta illud : Ego et Pater unum sumus
qui parliceps esi gralise Jesu Chrisli, eamdeni gra- (Joan. x, 50): non divisa [Al. indivisa] ct insepara-
tiam habet, datam a Palre per Spirilum sanctum. In bilis, secundum naturam, ostensa est Trinitas. In

a Tbolos. ms., Qui habet mqndqla meq, et ser- c Anlea erat ejusdem, dissenlienle Vatic. qui ta>
vqt, etc. men haud recte mox habei avovo-iapro avop.ovo-tu.
b Vaiic. hic atque infra conslanter communionem d Yetus pdiiio exdimidip, ciinciiinius.
• Addit Valic; curti Veteri edilj id est SeririoneiiO
pro comtnunicalionemlegit. Mox </Hiaigitiir quicurh-
$ue, etc.
121 INTERPRETATIO LIBRI DIDYMIDE SPIRITU SANCTO. 122
alio quoque Evangelio dicilur : Non enim vos estis A sapiens nominatur. Siquidem multi sapienles dicun-
qui loquhnini, sed Spiritus Pqtris veslri qui loquitur tur, non ex sua nalura, sed ex comiimnicaiioiie sa-
in vobis (Matth. x, 20). Si ergo Spiritus Patris in pieniise. Deus vero non alierius sapienlisc participa-
apostolis loquitur, docens eos quse debeant respon- tione, neque aliunde sapiens effecius, dictus est
dere : et quse doceniur a Spirilu sapienlia est, quam solus sapiens, et generans sapienliam, et alios fa-
non possumus aliam proeier Filium inlelligerc : li- ciens sapientes. Quse sapientia Dominus est nosicr
quido apparet ejusdem naiurse Spirilum esse cum Jesus Chrisius, qui diciliir Dei virlus, el Dei sa-
Filio, et cum Patre, cujus Spirilus est. Porro Paier pienlia. Spirilus quoque sanclus c dicilur sapieniia.
et Filius unum suni. Igitur Trinitas substaniise uni- Siquidem el in veleribus libris refertur, repleluin
tate sociatur. esse Jestim Nave a Domino spiritu sapienlisc. Sicut
20. Per aliud quoque Scriptiirarum exempliiin, ergo solus sapiens Deus, non accipiens aliunde sa-
Triniiatis a unitas et natura, et virtus oslenditur. pientiam, sed sapientes fnciens et generans sapien-
Filius ct manus, et dextera, et brachium Paliis dici- tiam : solus esl sapiens, extra omncs qui per nuncti-
tur. Sicut crebro docuimus, ex bis vocabulis, unius paiionem ejus sapientes dicuntur : Multitudo quippe
naiurse indiffereniia demonslratur [Al. indifferenliam sapienlium salus mundi (Sap. vi, 26): et, Qtti semet-
demonslrari]. Spiriius eliam sanctus, digitus Dei, B ipsos cognoscunt, hi sunt sapienies : El rursum : Cum
secundum conjunctionem naturse Pairis ei Filii no- fueris cum sqpienlibus, sapiens eris ( Prov. xm, 20 ) :
minaiur. Siquidem in uno de Evangeliis adversus sic el Spiritus sancius non accipiens aliundc sapien-
eos qui signis Dominidctrahebant, dicenles: In Beel- liam , dictus esl spirilus sapienlise: hoccnim ipsum
sebub principe dmmoniorum ejicil dmmoniq ( Matth. quod subsistit, spiritus sapienliae est: eLnalura
ix, 51): sciscitans Salvalor ait: Si ego in Beelzebub cjus, niliil cst aliud nisi Spiritus verilaiis cl Spiri-
ejicio dmmonia, filii vestri ht quo ejiciunt? Si auiem lus Dei: de quibus jam abundanler in d Sectarum
ego in digilo Dei ejicio dmmonia: ergo supervenil in volumine dispuiavimus. Unde ne eadein superflue
vos regnutn Dei (Luc. xi, 19). Hunc eumdem lociim, replicemus, conlenli simus dispuiaiione prseteriia.
alius Evangelista describens, loquentem inlulil Fi- 22. e Quia igiiur Spiiitus sapienlisc et veiilalis
lium : Si autem ego in Spirilu Dei ejicio dmmonia. inseparabiliter cum Filio est, ipse quoque sapieniia
Ex quibus oslenditur digiluni Dei esse Spiritum subsistit el veriias. Si cnim capax esscl sapientise
sanctura. Si ergo conjunclus est digitus manui, et et veritatis, in id aliquando dcscenderet, 129 llt
manus ei cujus manus est: et digitus sine dubio ad desiueret habere quod aJiunde susccperat: id est
ejus subsiauiiam referlur, cujus digilus est. sapienliara et veriialem. Et Filius sapientia el veri-
21. Veruni cave ne ad humilia dcjectus, el obli- G las ipse subsisiens, non separaiur a Patre, qui so-
tus sermonis, de quo nunc dispuiaiur, depingas in lus sapiens et veriias, Scripiuraiuni vocibus prsedi-
animo luo corporalium artuum diversitales: et inci- caiur. Eumdem circulum unitaiis atque subsiamke
pias tibl magnitudines, el inscqualitates, et cseiera Spirilus sancti [Leg. Spirilum sanclnin], secundum
corporum majora vel minoramembraconfingere: di- id quod sapicniiio et veriiatis esl spirilus, f videmus
cens,digiluma maiiu, el manuroab eocujusestl28 habere cum Filio : et rursum Filium a Palris non
manus, mullis insequ.ilitatibus discrepare: quia de discrepare substanlia. Cum aulcm Filius imago sit
incorporalibus ntinc Scriplura loquiiur, unitatem Dei invisibilis, el forma substanlise ejus, quicumqtie
laniuin volens, non eiiam mensuram subsiantise de- ad hanc imaginem, vel forroain imaginantur, aique
monstrare: sicul enim mantis non dividilur a cor- formantur, adducunlur in similiiudinem Dei: juxta
pore, per quam cuncia perficit et operalur, et in eo vircs larnen bumani profectus, isliusmodi formam
est, cujus est manus : sic et digilus nun scparatur et imagincm consequentes. Similitcr et Spirilus
a manti, cujus est digitus. Itaque rejice insequa- sanclus cura sit signaculuin Dei, bi qui formam et
litates el mensuras, cum de Deo cogitas, et intel- imaginem Dei capiuni, signali per eum , in eo du-
lige digili et manus, et b totius snbstantise unila- cuntur ad signaculum Cbrisli sapienlise el scienlise,
tem : quo digiio lex in tabulis lapideis scripta est. D insuper fide pleni. s Nam divisionesoperationumsunl,
Pcr aliara qnoque Scripiuram , fidei noslra; proba- idem autem ipse spiritus qui operalur omnia in omni-
tiouem roonstrare perfacile est. Solus sapiens diclus bus (I Cor. xn, 4). Operanie ergo Patrc multiplicem
est Deus : non accipiens ab alio sapicntiam, nc.que charismaliim pleniiudinem, mulliplical eam Filius
pcr cujusdam alterius sapienlise parlicipationeni, subsistcnlem per Spirilum sfincium. Alii enim per

a Vcius edit. cttm Tholos. ms., um et m- ' Olim erat, videmus habere, habemuscum Filio.
lurq, etc. Qtiod Rarihius, expuncta piirouin voce Spiritus, iia
b Eadem cum Vatic, totius corporis uniiatem quo coniendit emendaiidum, vidimus eumhabere hqctenus
digilo el lex, elc. ciimFilio.
c Ms. Tholos., Spirilus dicitur sqpientia. B Plenius in Vatic. ms. ac veleri editione , Divi-
d Recoie superiori pag. 111, noiam b. siones quippe donationumsnnt, idem autem Spiritus,
e Hinc secuiidiiin librum auspicanlur hucusque et divisionesminisleriorum snnl, el ipse Domtnus, et
edili conira mss. fidejn, ipsiusque Aticioris, atque divisiones operalionum sunt, et idemipse Dominus qui
lplerpretis mentem. Vid. prsefixahi huic operi Ad- operqtur omnia in omnibusi
Hiohiiioncmi
1-93 S. EVSEBH HIERONVMI 124
Spirifnm dqtur sermo sapkntim. Alii vero scientim,ser ft A tere saxei (ui iia dicam ) cordis , ct penitus mentis
cundumeumdemspiritum. Alii fides in eodem spiritn, el aliense : qui ita baptiznre conelur, ul un.umde prsc-
caejera, qiiseabAposloIoeniimerata suiild<>na,quibus ceplis nominibtis prseicrmittat: vidclicel conlrartus
aJdilur : Hmc autem omniq operatur tintts atque idem legislator Clirisli : d lamen sine pcrfeciione baptiza-
spiriltts : dividens singulis prout vult (lbid., 8 seq.). bil: iuiino penitusa peccatis liberare 131 non po-
25. Unde dicenies operalricQm , el a ut ila dicam, lerit, quos a se bapiizatos cxistimaverii. Ex his col-
disiributricem naturaniSpiriius sancti: non abduca- ligilur, quam indivisa sit siilistantia Trinitatis, et
mnr ab bis, quidicuntoperationem, et non subsian- Patrem verc Filii esse patrcm, et Filium vere Patris
liam Dei esse Spiritinn sancium. Et ex aliisquoque filium : ei Spiriiuin sancium vere Patris e et Deies«e
pluriinis locis subsistens nalura demonstratur Spiri- Spirilum : et insuper sapienlise et verilalis, id est,
lus smcli : ulin illo quod aposloli scribunt: Visumest Filii Dei. Ha?cest salus ergo credentium, et dispen-
enim Spiritui sancio el nobis ( Act. xv, 28) : quia hoc satio Ecclesiasticse disciplinse in hac Trinitate perfi-
quod dicilur, visumesl, non operalionem significal, sed citur. Nam cum Salvator discipulos suos ad prscdi-
iiaturain : maxinie cuin ei.de Doniino similequid re- candum Evangelium miserit, ct ad dogmata vcrita-
pel iatnr, iit : Sicul Dominovisnm esl, ka fqcium est lis doeenda f Pater in Ecclesia constituisse dicalur,
(Job. i). Denique et serinonesejus ssepissime leclilan- B ] primo apostolos, secundo prophetas, teriio magis-
liir, iit in illo : Jejunanlibus eis el ministrqmibus.'id tros , stiperhac reeiiam Apostoli congruente sen-
cst, 130 discipulis Cbrisii, dixii Spiritus sanc'us : tentia : Et sicut probali sumus a Deo od credendum
Separale mihi Barnabam el Saulum , in opus qd qttqd Evqngelium, sic loquimur: non ut hominibus placen-
vocqvieos (Acl. xm, 2 ), Quscyox divijiilalis et auc- tes , sed Deo qui probavitcordq noslrq (1Thess. n, 4):
toriintisindex, non crealajn, scd increaiamsubstan- lios eosdem quos Chrislus magistros esse prsceepit,
liim nipnslral. Neque enim Spiritus sanctns in aliud et Pater probavit, et Spiritus sancius dispensatores
quoddam opus vocavit Barnabaiu et Paulum, quod et praepnsiios in Ecclesia consiiluisse perliibetur
non sil Patris el Filii : cum minisierium , quod eis [Al. veracilflr probibetur]. Siquidem cum Miletum
coniinisil ei tradidit Spii ilus , Patris. et Filii sil mi- Paulus Apostolm presbyieros de. diversis locis el
nisieriuro. Ad Galatas Paulus loquilur. Qui enim ope- pluriinis Ecclesiis congregasset: Attendite, inquit,
rgius est Pelro in apostolatum circumejsionis, operalus wnfriset uuiversogregi,super quos Spiritus sqnctus po-
est et hmihi in gcnles et-Barnabm(Galat. u, 8,). Pa- suit vos episcopos ad regendam Ecclesiam Domini,
riter enim ad naiioiies Spiritus sancti auciorilate di- qnam acquisivilper sanguinem suum (Act, xx , 28) ?
rccii sunt. Cbristo qnoque .operante in apostolis , • Si enim quos Christus ad evangelizandum cl bapti-
Spiriius compleiuniest miiiisterium, utipsi aposloli < C zandas naliones misit, Spiritus sanclus Ecclesise
coiifitentur se in Chrislo loqui, el id quod suis ocu- prreposnit, Patris senlentia deslinalos: nulli dubium
lis viilerunt, et minislri fncti sunt «sernipnis, id esf, est, s unam Patris, et Filii, el Spiriius sancti ope-
Clirisii: et dispensatores liiyslerioriim Dei. Denique rationem, et probaiionem : ei conseqnentereamdem
quasi priiicipatiiiii in sacerdoiio |iossidenies , ef ini- Trinilaiis essesubsianiiam. Necnon et illud consi-
liaiorcs fidei a Cbrisio suni deinonsiral|, dicente : derandum, qnod in cordc el sensu habilare non po-
Euntes ite, ei doceleomnes gentes, baptizanies eas in lestcreaMira, nisi Deus ei sermo ejus in Spiriiu
nomiue Patris, et Filii^, et Spiritus sqncli (Mqlth. sanclo : sicut ad quosdam loquitur Paler : Inhabilabo
xxvin, 19). Et sjcut Apostolus scribii reciissime : iti eis, et inambtdabo (I| Cor. vi, 16 ). Et ad ipsum
Unus est /Jominiis, utia fides , umtv.i baptisntq, Quis quidam dirigit vocem : Tu autem in snnclo habilas,
non ex ipsa cogetur veritate suscipere indiffereiitiam laus Israel (Psal. xxi, i ). Allus quippe in altis ha-
f-ancise Trinilatis, dum una sil fides in Paire, el bital universse condilor creaturse. Habitai vero h et
Filio, efi Spiriiu sancto : et lavacrum deiur atque unigenilus Filius in menie pura, et corde creden-
firmetur in n«nijue Pairis, et Filii, el Spirjtus san- liuni. Per fidem quippe babilare Cbrisium , in inie-
cti? riori bomine : in Spiritu ait Aposiolus, ila scribens :
24. Npn arbilror quemquam lanj vecordem atqtie J) In Sphitu, ininleriori Iwminehabitare Christum per
insaniiin futurum , ul, pcrfectum bapiisma putet id fidem in cordibus i'es(ris ( Ephes. ui, 17 ). Ipse quo-
qupd d.iturin iiomine Palris , ei Filii, stne assum- que de ss loquiltir : 132 Vivitin meChrislus (Galal.
plione Spiritus sancti: aut rursus in nomine Palris, n, 20 )• Et iienim : Qui in me loquilur Clirisltis (II
ei Spirilus sancii, Filii vncabulo prseiennisso : aul Cor. xiu, 5). Et Salvaior, Venienms, inquit, ego ct
certe in uomine Filii, et Spirilus sancii , non pra?- Paler (Joan. xiv, 25): liaud dubium , qtiin ad etim
posilo vocabulo Pairis. Licetenirn quisppssii exis- qui pr.ceepla ejus servaverit, cl mansionem apud

a Voculam t<<supplevimus e Vaiic.


b Tbolos. ms.,operatus est mihi et Barnabmin paplo post Euntes docete, absqun ile.
d Tholoi'., tantttm sine perfeclione.
el mox
gen- ' « Perperam
tibus; , directi snnl a Chrislo, cooperaiile in Mo<iolaiidatus Reginse cod., verc Pairis et Filii
Aposlolis Spiritu, complelumesl tninisterium. esse Srpiritum.
e RcgiiiscSuccoriim ms. num. 497 prsenoialus , f Nnmen Paler, expungit Reginse ms.
cujiis iiiiric dernuin occurrunl niilii varianies leciio- 6 Tholos., sic unqm esse operqlionemel probalio-
nes in scbedulis excepircquas passim inlra laudabo, tiem, eic. •
h Voces el
liic habet sermonis Chrisii absque id est vocula; et unigenitusFilius in Reginsems. delenfur.
m INTERPRETATIO LIBRI DIDYMI DE SPIRITU SANCTO. 126
eiiin f.icicffljis. Porro sic scrmo it-le coniexitur : Si A quorum Spirilus sanctus bnbil: t'<r ci-l, Isle Spiriliis
17UIS diiigil a me, sertnonem meitmservqbit. El Pater s.nictiisconsolaior a Filio mitiiiur : non secundum
meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem angelorum, aut propbeiarum, ant aposlolorum nii-
apud eum faciemus ( Ibid.). In alio quoque Ipco , nisterium, sed ul milti decet a sapientia et veri-
omnis naiura raiionalium crealurarum , domus dici- late Spiritum Dei, indivisam habentem cum eadem
tur Salvatoris. sapieniia et verilate naluram. Etenim Filius missus
25. b Sicut aulem snper domum suam Dominus a Paire non separatur, nec riisjungitur ab eo, nia-
Jesiis, cnjus domus stimus nos : ila domus Christi nens ct habens illum in semelipso. Quin Spiriius vc-
tcmplum Dei esl, in quo Spiritns ejusdem inbabiiat riiaiis supiadiclp mndomissus a Filio de Palreegre-
Dei. Scribens quippe Corinlbiis Paulus ail; Nescilis diiur, 11011 aliunde ad alia Iransmigrans. Iuipossibile
A
quia templttmDei eslis , etS}iritus Dei habitalin vo- quippe hoc pariler et blasphemum esl. Si enim de
bis (I Cor. 111, 16) 1 Si auiem in domo ei lemplo, loco ad locum egreditur Spiritus, et ipse Paier in
quo Paler ei Sahator inhabitat, illico invenitur et loco invenictur, et Spiriius veritalis jtixta naiuram

Spiriius sancius, ex hoc indivisa Triniialis sub- corporum certo spatio cireumscriptus, alium dese-
siantia deinonsiralur. Et post non mulia ejusdem rens locum, ad alium commigrabil. Sed quomodo
epislolsc : Nescitis, inquit, quia corpora veslra lem- B P.Uer non consistens in loco , ulira omnem corpo-
plum Spiriljts sancli sunt, qttem hqbetis a Deo (Ibid.) 1 rnm est naturam : iia et Spirilus veritaiis nequa-
Cum ergo Spiritus sajictus, siniiliier ul Pater.et Fi- quam locorum fme clandiiur, cum rit incorpoialis:
lius , roeiilem el inleiiorem lioniiiieni inbabiiare do- el ut verius dicam , e excellcns universam raliona-
ceatur, noii dicam incptuni, sed jmpium est eum lcni creaturam.
dicerecreaiuraro. Discipliiias quippe , yirliUes dico 26. Quia ergo impossibile est, el impium, ista
etarles, et his contrarias perlurbaiiones , et inipe- quse diximus, f de iticorporalibiis credere : exire de
rilias, et affeclusin animabusbabitare possibile esl: Paire Spiriium Sancium, sic intelligcndum, nt se
non lanien ul subslaiitivas, sedut accidentes. Crea- Salvator de Deo exisse 168131111", direns, Ego de Deo
tarn vero naturam in sensu habitare irapossibile exiviet veni (Joan, vin, 42). Et sicut loca et commu-
est. Qnodbi verumest.et Spiritussaneiusabsqueulla lationes locorum ab incorpornlibus sepnramus : sic
ambiguitate subsistens, animseeslhabitaloretcorais: et prolationes inius dico et foris ab inlellectualium
niilji dubiuin est, quin cum Paire ct Fiiio credi nalura discernimns, quia islse corpormn sunl reci-
dcbe.il increalus. Ex omiiibus igiiur qiise pnrccdens pieiiiium tacuini, et babenliuin vasiitales. Iueffahili
sermo disseril, incorruptibilis ei sempilernus secun- itaque et sola s lide nulo sermone credendum esl,
dum naturam Patris, et Filii, Spiritus sanctus dc- C Salvaloretn 134 dicium csse exisse a Deo, et Spi-
inonsiratus, univcisam dc se ambiguilatein absliilil rilum vcritatis a Patre egredi, loquenle Spiritu qui
ei suspicionem, iie unus de creatis siibstauliis exis- a meegrediiur. Cum enini dicere posset de Deo, sive
liiiietur. c Sed el ambigi nequii, quin is Spiritiis <leDmiiino, sivede omnipoicnte, uihiliiorijm teiigit:
Dci sit, quem exire de Patre Salvatoris in Evange- sed ait, de Patrc: n<>nquod Paier a Deo omnipo-
lio vcrba declaranl. Cum veneril, inquil, Consolalor, lente sit alius : quia hoc scelns csi eliam cogiiarc;
quem ego.inillqmvobis Spiritum verilqlis, qui q Pqtre sed secnndum h proprielalcm et inlellectum pareutjs
egrediiur, ipse teslimonium dabit de me (Joan. xv, egredi ab eo dicitur Spiiitus veritatis. Licelenim ex
26 ). Consolalorem aulcm venienlem Spiriiuni San- Deo frequenler se dicat exisse Salvator, proprie-
cttiin 133 dicil, ab operaiione ei nomen imponens : talem tamen et (ut ila riicam) familiarilalcm, de qua
quia non soluin consolalur eosquosse dignos repe- jam saepe iraclavinms, ex vocabulo magis sibi Pa-
rerit, elab onini trislitia el perturbatione reddit a- Iris ai-suniil, dicens : Ego in Patre, el Paler in me
lienos : veruni incredibile quoddam gaudium et hi- (Joan. xiv, 10). Ef alibi : Ego el Pqter umtm sumus
laritalem eis iribuit, intantum, ui possit qujs Deo (Joan. x, 50): et niulta alia his similia, quse in
graiias refercns , quod lali hospite dignus habeatur, Evapgelio observans lecior inveniet. Isie ergo Spi-
dicere : Dedisli Imttliamin corde nxeo (Psol. iv, 7). D litus saiiclus qni de Palre egreditur, lestificabitur;
Sempiterna quippe Isetitia in eoriim corde versalur, inquii Domiuus, de tue, testimoninm simile ferens
a Addtini Valic.et yelus edit., etego diligam illum. de loco in iocum invenitur, el
b In Reginse ms., dqmus diciiur Salvatoris; Chri- naluram corporeqm certo spatio Spiritus verilqtis juxta
circtimscriptus, etc.
slus autem super domum suam, cujus domus sumus In illo aiilein Rcgime priori nbliicrata leciione isl-
nos, etc. bsecapponitur ad libri oram : Si enhn de loco in loctim
c Sulfecimus ex Regiiue ms. yerba, Sed el ambigi venil Spirilus verilatis juxin legem nultirm corporeus
nequil, quin, ufpote perliciendo sensui necessaria , certo spaiio circumscripius, elc. Quam nempc repo-
tameisi in rtliquis mss. et vulgatis liucusque libris , suimus lectioneni, codiccs suis quoquedissidiis pro-
desiderentur. bant.
d Veriorcm concinnioremque lmjusre periodilec- e Vaiic. el Tholos., excellensuniversatn raiionabi-
lioncm lianc esse pntavimus, quam ex vcleri toiies iitim crealurarum essenliam.
laudaia eiljtione, et Vaiic. ms. expressinius. Penes { Viliose eral, qum diximus in corporalibus, clc.
Martiaiiseum,aliosque passim ediipres eral; Si etiim e Reginsc lib. solm fidei; et mox a Patre egredi,
hic Spirilus verilalis juxla naiwas corporum cerlo spq- ut ' illttd, loquenle Spfritu, qui a Pqire egredilur,'
liq circuinscriptusesi, qlium desefeiis locum, ud alium h Idem cum yeteri ed|f,, proprieiqlem pqtris el h\-
cgmrnigrqvit.Nec magis recleinTholos. nis.: Sienim te^lectUrn pqrentis, etc.
127 S. EUSEBII HIERONVMI 128
ei Patris teslimonio, de quo ait: Testimonium dicit jji.tem scrutatur cordq, scil quid desideret Spiritus, quo-
de me, qui ntisit me Pater (Joan. xn, 49). Mittenle modo [Al. ciiin] secundumDeum postnlal pro santlis
autem Filio Spirilum veriiaiis, quem Consolatorem (Rom. viu, 26).
vocavii, simul mittit el Pater. Neque enim Pater 28. Satvaior quoque consolationem aquaSpiritus
mittente Filio non miitil, cuni eadem volumate Pa- sancius paracletus nuncupalus esi, operatnr in cor-
tris et Filii Spiritus veniat: Salvatore quoque per dibus coruni qui ea indigeni. Scripium esl enim :
Propheiam loquenle : a sicut manirestuni esse poie- El huniiles populi consolatusest (Ps. xvn el xxxu).
rit ei, qui tolum perlegerit locum. Et Dominusmisit' Unde el bis qui hoc betieficium fucral consecutus,
me, et Spirilum suutn :. Siquidera non solum Filitim, eum prscdicans, loquebilur : Domine, secundummul-
sed et Spiritum mitlil Deus. Sed et Apostolus loqui- titudinem dolorum meorum in corde tneo, e consola-
tur: Qum nunc annunliala sunl vobis per eos qui evan- tiones tum tmtificaveruntcor meum (Psal. xcm, 19);
gelitaverunt vobis, Spiriiu sanclo misso de cmlis sive, dilexerunl animqm meam: ulroque enim scrip-
(I Petr. i, 12). Et in libro qui Sapienlia inscribilur, tum esse [Al. Abest] modo, in diversis exemplaribus
ab his qui divina charismaia conseculi sunt, vox invenilur. Sed et Pater, Deus omnis consolalionis
gratias Deo perferens destinatur. Qum autem in cmlis dicitur : consolans eos qui in iribulatione sunt, ut
sunl, quis invesligavil?'voluntatem autem luam quis B ex ipsis angusiiis 136 Per paiieniiam salulem pri-
cognoxil: nisi quod tu dedisli sapientiain, et Spirilum mum, deliinc coronam glorise consequantur. Spirilus
sanctum tuum misistide excelsis? El sic correcim sunt igilur consolalor et sancius, ct Spirilus veritatis da-
semitw eorum, qui super lerram erqnt: et placita tibi lur a Patre, ut semper cum Cbrisii discipulis com-
edocti sunt homines (Sqp. ix, 17). Et in prsesenti si- morelur, cum quibus et ipse Salvator. esl, dicens:
quidem lectione, non sola sapientia Dei, id est, uni- Ecce enim vobiscum sum usque ad consummationem
gcnitus Filius ejus datur a Paire, sed et Spiritus smculi (Matth. xxvm, 20). Cum aulem seinper apos-
sancius niiliiinr. lolis etSpiritus sanclus adsit [Al. assisiai] elFilius,
135 27. In ipso quoque Evangeliodari prrcdica- sequitur, ut et Patercum ipsis sit, quia qui recipit
tur a Patre, ei mitti spiritus Sanctus, Salvatore di- Filium, recipit ei Pairem : etmansionem Filius cura
cente : Et ego rogqbo Palretn meutn, et alium para- Patre facil apud eos, qui digni advenlu ejus exliie«
cleittmdabilvobis, ul sit vobiscumin mlernum,spiritum rint. Sed cl ubi Spiritus sanclus fueril, siatim inve-
verilatis (Joan. xiv, 16). Et iterum, Paraclelus qutem nilttr el Filius. Siquidem cum in prophelis Spirilus
Spiritus sanclus, qitem tnillel Pqter in nomine meo : sanclus sii, faciens eos fulura prsecinere, etalia quse
ille vosdocebit omnia (Ibid., 26). Na.mel in liis ser- prophelalis operationis sunt, serino Dei ad eos di-
monibus, alium paracletum dare dicitur Pater, non C cilnr faclus, ut ad id quod ad consueludihem d pro-
autem alium ab [Mss. absque] eo, qui a Filio miiti- pbetarum est, Hmcdicil Dominus, eiiam illud adda-
lur secundum illud : Cum auiem venerilille parqcle- lur, Sermo qui factus esl ad Isaiqm, sive ad reliquos.
tus, quem mittqm vobis a Ptitre, spirilum veritqtis 29. Quod autein prophetse Spiritum sanctum ba-
(Joan. xv, 26). Quem alium paraclelum ncininavii, buerinl, Deo manifesie loquente cngnoscirous. Ait
non juxta natursc differentiam, sed operationis di- enim : Qumcumquemandavi in Spiritu meoservismeis
versilatem. Cum enim Salvator, medialoris el legati prophelis (Amos, m, 7). Et Salvator iu Evangelio si-
personain habeal, h el qua pontifex deprecetur pro gnificat juslos viros, el eos qui anie advenium suum
peccalis noslris, salvans in sempilernum eos, qui populo venlura cecinerant [Vot. praecineraiit], Spi-
peripsum accesserunt ad Deum, quia sempervivens ritus sancli aspiraiione coinpleios. Interniguns
inlerpellat pro eis [Ms. nobis] Palrem; Spiritus quippe Pharisseos quid eis de Gbrisio viderelur, cl
sancius seciiiidum aliam sigiiificantiam paracletus, andiens quia esset e filius David, loquilur: Quomodo
ab eo quod consolalur in trisiilia posilos, nuncupa- David in Spiritu vocal eum Dominumdicens : Dixit
lus esl. Vertim noli ex Filii et Spiriius sancti opera- Dominus Domhw meo, sede a dexlris meis?' Si ergo
lione diversa, varins sestimare naiuras. Siquidem in Dqvidvocateumin Spiritu sancto Dominum; qtwmodo
alio loco reperitur paracleius Spirims, legaii ad Pa- D Fitius ejus est (Malih. xxn, -»5)?Et Pelrus ad con-
trem persona fnngi, ut in illo : Quid enim oremus sorles fidei loquilur: Oporiebat impleri Scripturam,
juxto id quod oportet, nescimits,sed ipse Spiritus in- quam prmdixil Spirilus sancttts per osDavid de Juda,
terpeltat pro nobis gemitibusinenarrabilibus. Qui au- etc. (Act. i, 16). El in eodem rursus libro : Qui per
a Isthsec sicut manifestum esse poleril ei. qtti loium dymus urget diversiias ih verbis est, Imtificaverunt,
perlegerit locum, in Regin. ms. desideranlur. Mox et dilexerttnl. Re autem vera Grscci aliquot libri ha-
ex Yatic. et veteri cdit. resiiluo spiritumsuum; cujus beni hyunmuv, dilexeruni, alii tvapuvuv, Imiificqvc-
loco ohiinebat in recto conlra Aucioris mentem Spi- runl, ul'iii Lalinis.
rilus ejus. d Viliose erat antea in aliquot eliam mss., prophe-
b Er.u antea ex quq, Reg. ms., et quasi. Tholos., tatum est.
in qua. Vid. Episi. 64. ad Fabiol., num. 19. Ernendo e Reclius vetus edilio, iiuia essel filius David, in
paritcr inierpunciionem, cujus vilio nullus erat hu- Spiritu sancto loquentis, dixit Domhius Dominomeo,
jtisce periodi sensus. sede a dextris tneis, denuo inlerrogamt. Si ergo David
c Tiiolos., in corde meo, exhortationestnm delecta- vocal ewm.elc. Aliier Tholos., quia csset filiusDavidt
iifrunlanynammeam. El aliter, cqnsplqlioiiesium,eic. dixil, David enim loquitur de l)e'o,Dixil DominusDd->
&losseihaex criticof uiri audacia. Iieciionis qiiam IM- mino irico) c!Sc.'
129 INTERPRETATIO LIBRI DIDYMIDE SPIRITU SANCTO. 150
Spiritum, inquil, sanclum ore Dqvid pueri tui locutus A Palris, sed verbi gralia, in Domini, el Dei, et omni-
es: Quare fremtterunl genies, et populi meditati sunl poleniis. Quod inanifesiuiu adveriere poteris pro-
inatiiq (Act. IV,25)? Isaias quoque cum sermone Dei phetas rclegens ex animo. Nam et Moyses magntis
impusus ad prophetandum fuisset, Spirilus sancti Dei minisier et faiiiulus, in nomine ejus, qui est: et
a imperio propheiasse perhibetur : ut in 137 une in nomine Dei Abrabam ellsaac, el Jacob venil, Deo
eorunidem Actuum scribilur. Bene Spiritus sanclus ad etiin loquente: Sicdices filiis lsrqel, qui est, misit
loculus est per Isaiam propheiam ad palres vestros, meqd vos (Exod. m, 15). El rursus, Dices eis, Deus
dicens : Vade ad poputumistum, et dic: Aure audie- Abraham, Isaac, el Jacob misit me ad vos. Servorum
lis, etreliqua (Acl. xxvni, 25). Hanc igitur prophe- quippe jusiorum quales erant de quibus dixit: Man-
liara quamAposiolus Paultis affirmai aSpirilu sancto dttbo in Spirilu meoservismeisprophelis (Zach. i, 6),
pronuntiaiam, ipse liber prophetoe a Domino diciam in nomine Dei facta est missio. Et quia [Fort. qui]
esse comiiiemorat. Et audivi, inquil Isaias, vocem dignos se exbibucriint Deo, in nomine Dei venisse
Domini, dicentem: Quemmillatn, el quis ibit ad popu- Teferuniur. Rursus proficienles in majus, et sub
lum istum? Et dixi: Ecce ego, tnilte me. Vade, in- unius Dei imperio consislenles, in omnipolentis Dei
quil, el dic populo huic : Aure audietis (Isa. vi, 9). nuiicupaiione venerunt. Qnia vero filii Israel in M-
El post alia ipse Dominus ail: Etconverienlur, elsa- ]j gypto commoranies, didicerunt eos, qui non snnt,
naboillos. Et slalim prophela : Quousque, Domine? quasi deos colerc, et mundi d palres divino honore
cum enim Dominus ad Propheiam dixisset, ut ea venerari: consequens fuit, tilMoyses sub ejus, qui
quie scripla b sunt, dicerel, et Prophela jubenii Do- est, vocabulo ad eos mitleretur, et a falsis eos libe-
mino respondisset, Vsquequo, Domine? ea quse in rans diis, ad veram transduceret deitatem, et ad
Prophela a Domino dicta sunl, in Spirilu sancto Dominum palrum Abraham, Isaac, el Jacob.
commeniorala Paulus affirmal. Ex quo liquido osten- 51. Quomodo ergo servi qui in noroine Dotnini
ditur, ul srepe jam diximus, unam et voluntalem et veniunt, per hoc ipsum quod subjecii sunt, et ser-
naturarn Dominiesse, et Spirilus saucti, et in nun- viunt, indicant Dominum, proprielaiem ejus referen*
cupaiione Spiritus etiam nomen Domini inlelligi. tes : servi quippe suiit Domini : sic el Filius qui
Qunmodo enim ad Coriulhios vocabulum Dei super venit in nomine Patris, proprietatem Patiis portat
Palre positum, et Domini super Filio, neque Palri el nomen, et per hscc unigenilus Dei Filius appro-
auferl dominalionem, neque filio deitalem : ° si- balur [Al. appellalus]. Quia ergo Spiriius Sanclus
quidera eadem ratione qua Paicr Dominus cst, et in nomine Filii a Palre mitlilur, habens Filii pro-
Filius Deus est, sic et Spirilus sanctus Dominusnun- prietalem, secundum quod Deus est, non tamen
cupalur. Si auiem Doniinus, consequenter ct Deus : Q filieiiaiem, ut Filius ejus sit, ostendil quia ° unitate
ul paulo anle jam diximus, cum vocero Apostoli sit junctus ad Filium. Unde et Filii dicius cst Spiri-
Petri ad Ananiain, qui pecuniam subtraxerat, pone- lus, per adoptionem faciens filios eos, qui se recipere
reinns : quia et deilas [Al. divinilasj superintelligi- voluissent. Qui ehim, inquit, estisfilii Dei, misit Paler
tur in Spirilu sancto. Spiritum Filiisui incorda noslra, clamantemabbapater
50. Verum quoniam inde, qusestionis ordo deduc- (Rom. viu, 15). Isie autem Spiriius sancius, qui
lus est: CWIBqulemvenerit paradelus Spirilus sanc- venit iu nomine Filii, missus a palre : docebit omnia
lus, quem mittet Pater in noininemeo, ille vos docebit eos, qui in fide Cliristi perfecii sunt. Omnia nuiem
omnia (Luc. xn, 12): age nunc ex ipso sermone illa quse spiritualia sunt et intelleclualia : et ul 139
quseramus, si quid in eo possimus invenire cum his breviier universa concludam, omnia verilalis et sa-
consenlire qusc dicta sunt. Spiritum sanctum a Palre pieinise sacramenla. Docebil vero, non quasi docior
in suo mitti nomine, Salvator affirmat, cum proprie et magisler disciplinsc, quain aliunde est consecu-
Salvatoris nomen sit Filius: si quidem naturse con- tus: siquidcm lioc eorum est, qui sapientiam f ct
sorlium, et (ut ila dicam) proprietas personarum, ex artes nliquas sludio industriaquedidicere; sed quasl
isia vnce signamr. In qua appellatione Filii, missus jpse [Al. ipsa] ars atque doclrina etsapientia veriia-
a Patre Spiritus sanctus, non servus, non alius, nec jj tisqoe Spiriius, invisibiliter [Al. invisibili] menti in-
disjunctus a Filio inielligalur [Al. intelligilur]. Et sinuat scienliain divinorum. Nam et pater docel sic
quomodo Filius in Pairis appellalione venil, dicens: discipulos suos, dicente illoquiab eo doctus fuerat:
Ego veni in 138 nominePatris mei (Joan. v, 45): Deus, docuisli me sapieniiqm. Et audacter alio con-
Filii quippe lanturomodoesl in nominePatris veniie, clamanle : Docuislime, Deus, a juventute mea (Psal.
salva proprieiate Filii ad Patrem, et Palris ad Fi- LXX,17): atque ita omnes fiunl docii. Dei qnoquc
lium : sic e conlrario, nullus alius venit in nomine Filius ct sapieniia Dei et veritas sie docet participes
a Erat nec sine solceco Spiritus sanctus imperio. 0 Viliose eral duobns verbis sic
d Obtinebat anlea mundi quidem.
Quod hemo non putet typographi nieuduin, et re- partes, pro pqtres. Re-
ponat sancti, queinadmoduin in anliquiss. edilione, ginm ms. secnnda inanu mundi principes.
Sed maliin in recto sanctus e Ita mss. omnes habeni unitate, ediii vero unice,
quam sequor. equidem
reiineri, pro imperio aulem legi per eum, scihcel, MoxVatic. cum Tholos. per adoptionemsuam faciens',
pcr lsaiam. 11ic iiempe Auctoris est senstis, lotusque eic.<*
inferior conlexlus conjecliiram probal. Vatic, et virtutesaliquas.Postea Tholos.,sed quasi
1 Vetus editio, qumscripta sunl, in spiritu diceret. ipse qrs, etc. '.
151 8. EUSE-BIIHIERONBIi 151
suos, ul disciplinam non arle doceal, sed nalura. A Sjiiritum sanclum, cujus est Paler el Filius, etin
Unde et eum docenlur solum magislrum vocaredisci- eadem operalione unam esse subslaniiam : et reci-
puli. Has easdcni disciplinas quse daniur a Palre ct proee eorum qure bp.ovo-iu sunt, operaiionem quoque
Filio in corda credentium, Spiritussancius ministrat hon esse diversam. Ui aulem et aliud quoqne lesli-
bis quianimales esse desieiint [Ai. desistuni]. Aui- moniutii quod nos possil adjuvare in fide Spirilus
inqlis quippe homo non percipit ea qum spiritus stinl; sancii ponamus, in Evangelio iia sermo conlexitur:
qrbilrans esse slultiliam qum dicunlur. (I Cor. n, 14); Adhuc mitlla liabeo vobis dicere, sed non potestis ea
quiveroa perturbalionibus purgaverilraeiUem suam, porlare modo. Cum autem venerii ille Spiritus verita-
Spiritus sancii disciplinis, id est, serinonibus sapieu- tis, diriget vos omnemveritalem. Neque enim loquelur
tisc, scieiitiseque complebitur : in tanlum ut is qui ea a semelipso, sed qumcumqueaudiei, loquelur: et qum
Stisceperit dicat: Aro6isaulemrevelavit Dettsper Spi- venlura sunt annuntiabil vobis. Jlle me clarificabit [Al.
ritum sqnctum (ibid., 10). Detis autcih his qui se iia glorilicabii]: quia de meo accipiei, ei annuntiabit vo-
prac.paraverint Spirilum sapieiitise revelalionisque bis. Omnia qumhabel Pqter, mea sunl. Proplerea dixi
largiturad cognosceiidum senietipsum : qui accipicn- vobis: quia de mco accipiet, et annunliqbilVobis(Joqn.
les Spiritum sapieniise, uon aliiindc, sed ab ipso Spi- xvi, 15).
ritusanctoetficiuntnrsapienies, elab ipso intelliguiil B 55. Ex liis enim sacramcnlorum verbisedocemur,
Domiiiuin, etquidqnid Dei est vPluntatis, ei eumdem quod cum mulia docuisset discipulos suos Jesus, di-
ipsuinSpiriiura, ipso revelante, cognoscunl, utsciant xerit: Adhuc twbeo plurima dicere vobis, quia verbum
quia a Doniino donala smii cis: ila ul is qui fuerit islnd, odliuc mulia hobco dicere vobis, non ad novos
spiritum revelaiionis et sapiemise consecutus, suf- qiioslibet, c el peniius Dei gratia vacuos dirigitnr :
ficiens sit verilatis dogmala prsedicare non liumana, sed ad eos 141 (lui audilores verborum ejus, nec-
sed Dei arte subnixus: sicut el unum ex his Apos- duiii fuerani Qniniaconsccuii. Qitfecumquoenim suf-
tplum possumus audire, diceniejn: Et prmdicatiomea ficere pulerant, iradcnseis, in fuliiruin lempus reli-
el sermo meus non in persuqsibilibusItumanmsapienlim qua dislulil: qusesine disciplina Spititus sancti scire
verbis : sed in oslensione Spirilus a et virtutis Dei non poterant: quia ante adventum doniinicse pas-
(Ibid., 4). JEqualem yeio Spiritui vinulem non po?- sionis d non erat daius hominibus Spiriius sanclus,
sjimus aliam prseter Christum Dorointim 140 Evaiigelisla dicenle : Non etiim eral cuiquam Spiritus
nosirum inlcrprelari. Ipse enim discipulis aii: dqtus, quia Jesus necdumerat glorificqtits (Joqn. vn,
Accipietis enim virlutem Spiritus saitcli venienlem 59). Glorificari diccns Jesum, morlero guslaie pio
[Val. ven.icntis] super vos (Act. i, 8). El ad Maiiani ctinciis. Iiaqhe post resurreclionem apparens disci-
Angelus [Al. archangelus], Spirims, inquit, sanctus G pulis stiis, el insufflans in faciem eoruni : Accipile,
superveniet in te, et virlus Altisshni obumbrabittibi inquil, Spirilum sanclum (Joan. xx, 22). Et rursum:
(Luc. i, 55). Creatrix igitur virtus Aliissimi, Spiiitu Accipietis virtuleni Sp;rilu$ sqncli venienlissuper vos
sanctp supervenienle in virginem Mariam, Chrisii (Acl. i, 8). Quo veiiiente in corda credenfium, im-
cprpiis fabricayit: quo ilie usus templo, sine viri plentur sermonibus sapienlise ei scieniia>, et sic spi»
naiusest semine. riiuales effecti, suscipiunl Spirilussanciidisciplinam,
52. Ex quibus oslendilur esse Spiritum sanctum qiiac possii eos deducere in omnem veriiaiem. Nec-
creatorem, ut jatn in bDogmamm volumine bieviter duiri enim iristanle [Forte inslabai] liora in qtia opor-
qsfendiinus. Et in Psalmoad Dominnm dicitur: Au- tebai eos Spiritu sancio repleri, lunc qnando dixit
feres ab eis Spirilum luum, et deficienl, el in terram ad cos, Adliuc tnulta Itabeovobis dicere, consequenler
suam revertentur. Emille Spirilum tuum, et creabun- addidil, sed non potesiis eq portqre tnodo (Joaii. xvi,
tur, el renovabis faciem terrm ( Psql. cm , 50). Nec 12). Adhuc enim typo legis, el urobrse, et iinagini-
mirum si Dominici tansum corporis Spiritus sanclus bus servieules, non poierant Verilatem (tujus nm-
coudiior sil, cum Palri Filioque sociatus, eadcm bram lex porlabat) inspicere, e unde nec spirilualia
potesiate creaverit oniniaqusePalcrcreavii et Filius. suslinere. Gtim qutem, ait, venerit ille, hoc cst, pq-
Emille enim, ail, Spirilum tuwn, etcreabuntur. Porro v rqclelus Spiriius veritulis, dirigetvosin onmemverita-
jam frequenlcr oslendifiius ejusdem operaiionis esse tem, sua doctriua, et inslilulioneyos lransfcrcns a

• « Idcm Vatip. et veritdtis Dei,Grxco ipso textu ideo disiulil, ut reliqiia disciplinq Spitilus sqncti siti,
renuenfe. qttm... twn poieranl si primilus in nosiro capite magis-
b Recole qu.c de hoc librp izepi&oypuro)vdixiiiius terium et forma crucis^periret. Qumcumiqtte enim suf-
sijprapag. 111, noi. b. ferre poterqnt, etc. Eadem feimeThoJosamis prsepo-
i c Maxiliia liic dissensio exemplariuin esi. Vetus nit, tanlumque rectius legit, nisi prhnkus tn tiostro
Edilio, et penitus Dei sapientiam nescientesdirigit; capite tnagisleriumel fornta crucis prmirel; quia ante
Vatic. Dei supicntiam nescicnles dirigititr; fieg. Dei adventum Dominicm passionis, etc. ex quibus boni
saptenim ignaros, etc. Tholos. el pkiios Dei sapientia aiiquid lccior exlundat.
d Tholos., nondum eral Spiriiiis datus, qttiq Jesus
dirigitur sicui fuetunl justi el propheim, sed ad eos,
qui verborumejusauditbres necdum fuerqnl, ete. Tuin notidum fueral glorificalus. Quid esl Jesuni nondum
d.enui) Yalic., necdum fueranl omnia consecuti-,qtim lionOrificatumtGlorificori dicens, etc.
sed qliqua 0 Eratne spirituqliq. Velus edit, nee de-nique.Val.,
postaa pro nomine ejus sufferre poterant, iri
eicparte trajlms eis itlu, qum rnajora erant postertim neque.
differens, commendansel itla, qum in futurum tempus
iSS LNTERPRETATIOLIBRI D1D¥MIDE SPIRJTU S.-VNCTO. ISi
morie lilterse, ad spiritum vivificantem, in quo solo ^i^sapiens verusque subsistens, in sapientia habeai 8
omnis Scripiurse verilas posila cst. Ipse ergo Spiritus et in substaniia. Loqui 143 oro° Pairem, et audire
vciiiaJis, iugrediens piiram el simpliccm menlem, Filium,velecontrario, Filioloquenle, audirePalrein,
signabit in vobis scienliam veritatis, cl seroper nova ejiisdoni naltirre in Palrecl Filioconsensusque siguiti-
veieribus adjungens, diriget vosin oninem vcrilalem. calio-csi.Spiritus quoquesanclus, qui estspiritus veri-
54. Ad Deum quoque Pairem quidam allegans latiSjSpirittisquesapienlise, noii poiesiFilio loqucnle
prcces, loquilur : Dirige me in veriiate lua (Psal. audire quae nescit, cum hoc ipsum sii quod profertur
xxiv, 5) : hoc est, in Unigenilo tno, propria voce a Filio, id est,lproccdens a verilale, consolalor ma-
teslante: ego sum terilqs (Joqn. xiv, 6). Quam per- nan-;de consolalore, Deus de Deo , Spiritus veriiaiis
fectionem uibuit Deus millens Spiritum veritatis, procedens. Dcnique ne quisillum a Pairisei Filii vo-
qui credentes in toiam diiigat verilaiem. Debiuc in liinlate et societale discerneret, scripliim cst: Non
consequenlibus de Spirilu verilalis, qui a Patre mit- er.ima semelipso.loquclur, sed sicul audiet loquetttr.
tatnr, et sil paraclems, Salvalor (qui et veriias) ait: (Joan. xvi, 15). Cui etiain simile deseipso Snlvator
142 Non enim loquelttrq seritetipso(Joqn. xvi, 15): ait : Sicut audio, et judico (Joan. v, 50). El ahbi :
lioc est, non sine me, et sine meo et Pairis arbitrio, Non potest Filius e a se facere quicqvam, nisi qitt.d
quia inseparabilis a mea ci Patris est- voliintate. „R vidcritPalrem facientem(Ibicl., 19). Si enim unus ist
Quia non ex se esl, sed ex Palre cl me est, hoc enim Patri Filius, non juxta Sabellii dictum Pairein et
ipsum quod subsistit ei loquitur, a Patre et me illi F-iliumconfundentis, scdjuxla indiscrctionem esscn-
csl. Ego veritatem loquor, id cst, inspiro quse loqui- liai, sive subsianliiB, non potest quicqiiani absque
lur. Siquidem Spiritus veritatis est. Dicerc auicm el Patre facere, quia separalorum diversa siint opera,
loqni in Trinifale, non secundum consueludinem sed videns operanteni Patrem.ei ipsc operaiur, non
nostram, qua ad nos invicem sennocinanur et lo- sccundo gradu, et post illum operans. Alia quippe
quimur, accipieudum, sed juxta formani incorpora- Palris, alia Filii opera esse incipereni, si nou scqua-
lium naturaruin, cl maxime Trinitalis , qute yoluii- liler fiercnt. Scriplum est aulcm : Qumenim ille [a-
latein suam a inseril iu; corde credeiiiUiiii,et eoru.m cil, haud duhitim quin Paler, limccqdem Filiussimi-
qui eam audire sunt digni I hoc esl, dicere ef loqui. liler facil h. Quod si operanle Palre ct Filio, iioh
35. Nos quippe lioinines quando de aliqua re ad juxta ordinem, primi el secundi, sed juxta idcni tem-
allerum loquiniur, priniuni fjuod volumus h, menle pus operandi eadem ei indissimilia, stibsistuni uiii-
concipimusabsque sermone. Inde in alterius sepsiiin versa qtife fiiinl, et Filius non potesi a semetipso
volenles iransferre, lingua: organum commovcmiis, quirquam facere, quia a Paire non polest separari, sic
el quasi qiioddam pjeclrum chqrdis dehtium colli-•p eiSpiritussanciusnequaquam scparaiusaFilio,prop-
denies, vpcajerrj snnum eniiltimus. Quomodo igitu.r ler voluntatis naiursequeconsorlium, non semeiip?o
nos c linguam, quam palaio deniibusqtie collidimus, crcditur loqui, sed juxta verbnm et veriiatem Dei
cl icluni aerem in diversa tenriperamuseloquia, ut loquitur universa qurc loquiiur. Hanc opinionem se-
nobis nota communicemus in alios, ita et audiiqrem qiicnlia D.ominiverba confirmani, diceiuis : llle me
necesse est patulas prcebere aures, ct nullp yitip clarificabil[Al. glorificabii], id esi, Paraclelus; <7«i'o
coarciatas, in ea quse dicuniur d arrigcre, jif possit de meoaccipiet. Rursum hic, accipere [Al. accrpiei],
iia scire quse proleruniur, quomodo novil ea ille qui ut divinse nalurse conveniat intelligenduro.
loqnitur. Porro Deus simplcx el inconipositsespiri- 37. Quomodo ergo filius dans, non privatur his
lualisque nalurse, neque aures, neqije org.ina, quibus [Al. eniiii] quai fiibuit, neque cum danino suo im-
vox emittiiur, hubel; sed soliiaria incomp.relieusibi- p.erlii aliis, sic ctSpiritus non accipitquod ante nou
lisque subslanlia nullis niembris pariibusqtje cpm- babuit. Si enim quod prius nen habebu accepit,
ppnilur. Quse qtiidein dc Fi|ip el de Spiriju sancfn iranslaio iu aliuhi [Vat, alitini] niuuere, vacuus lar-
similiter accipienda. gitor, effecius est, cessans habere 144 'lUOlJtribuit.
56.- Si qiiandp ergp lcgimus in Scr.ipluris : Dixit Quomodo igilur supra de naturis incorporalibus
Dominus D.ominqmeq (Psal. cix, 2). Et alibi. Dixil dispijiarites intelleximus , sic el nunc Spiritnm
Deus, fiat lux (Gen. h 3), el si qna liissimilia, djgne" sauctiim a Filio accipere, id quod suse naiurse
[Al. digna) Deo accipere debemus. Neque enim • fuerat cognoscendum [Al. inlelligenduni] est, et
ignorantp Filio (quj sapienlia et veriias est) Pater npn danem et accipientem , sed unaro significare
suam nuntiat ypl.unlateni, c.nni oniii.eqpod loquilur, siibslaniia.-n. Siqttidem ei Filius eadcm a Paire acci»
a Lcgeral oiim Gralianus ingeril in corda creden- e Oliin erat el in veriiqtesubstantiqin.
iium , el eorum cordibus inserii, qui eam , etc. Mox f Penes Gratianum est proceieris Deus de
Deo,
Tbohis., dicere, scite, etinlelligere, el loqtti. Spiritus veritatis procedens a veritaie, consolator mq-
h Velus edil., inente concipimus, el quia nqn vqle- nqns, elc. : rectius.
jiws absque serinone.in alierum sensum ira.ujsferre, s Voculas q se ex Vaiic. suffcciniiis conseuiicnte
lingtimorganumcoiumocmiis. Exindc Rcgii.iselib.er, et cliam Gricco lcxtn a.f iavrov. Dcinde Veius editiVi;
denlesquusi quvddam pieclrmncordis collfdenUs,elc. Si euhn tmuin est Puier et Ftlius non juxta SabjeUn
c EJit! pleriquc, linguamqtiqm p.alqlo, e.tc.: e.nien- dictum : codices Vaiic. et Regin. Sqbelln vitiuin.
damiis a sci;iplis. \ R.egin.ins., Q.uonwdooperanie Patre, rcciius, ct
d:As eiiiior Banhio, qui arrigere scripsit, prp eri- paulo posi conseniienie eliam Vatic, eademel swti-
gere, quod baclejBusoblinuerat. lia subsistuni.
135 S: EUSEBII IIIERONVMI 136
pere dicitnr, qnibtis ipse subsistit. Neqne eniin qujd \ Palernilalem, qui Filius erat, non usurpavit: quan-
aliud est Filius, exceptis his quse ei daniur a Patre, quam et ipse per adoptiouis gratiam , niultorum
neque alia suhstaniia est Spiritus sancti prseter id sanctorum sit Pater, secundum illud quod in Psal-
quod dalur ei a Filio. Propterea autem isla dicun- mis Jegilur, Si custodierint filii tui (Psal. cxxxi, 12).
tur, ui eamdem in Trinilaie credamus esse naluram Et iierum,' Si dereliquerinl filii ejus legem meam
Spirilus sancli, quse est Patris et Filii. (Psal. Lxxxvm, 51). Sed in hoc sermone sensiique
38. Quia ergo [Al. enim] omnis humana vox nibil prscposito, consequenter ea quse diximus superius
polesl aliud judicare quam corpora, ct Trinilas, dc Pairig esse, habet el Filius, et quse Filii suni, babet
qua nunc nobis sermo est, omnes maieriales sub- et Spiritus sanclus. Ail quippe, de meo accipiel,
staniias superat, idcirco nullum verbum potest ,ei propterea el venlura qnnuntiqbit vobis. Per Spiritum
proprie coaptari, et ejus signilicare substanliam, sed siquidem veritalis, sanciis viris futuronun sciemia
oninc quod loquimur, wraxpWTixw?, id est, abusive certa concedilur. Unde et propheise hoc eodem re-
est, et de incorporalibus cunclis, el maxime cum de pleli f Spirilu , prseniintiabant sensu, el qnasi prse-
Trinilale loqnimnr. Glorilicat ilaqueFilium Spirilus senlia intuebaniur, quse eranl deinceps secutura.
sanctus, oslendens illum et in apertum proferens his Salis hacc abundequc juxta ingenii noslri paupcrta-
qui mundo corde euin intclligere et videre sunt di- B latem de prsesenti Evangelii capitulo dixisse sulfi-
gni, et splendorem subsiautise, et iitiaginem invisi- ciat. Si qnibus autem Dominus revelaverit, et in
bilis Dei scire. Rursum imago ipsa ostendens se pu- viciniam verilatis adducli sunt, magisque possunt
ris mentibus, glorificat Patrem , insinuans eum cernere veriiaiem, dispulationi illorum concedamus
nescientibus , ipse enim ait: Qui videt me , videt el meliora, quibtis ille snffragatur qui est Spirilus veri-
Palrem (Joan. xiv, 9). Pater quoque revelans Filium tatis : et petimus ebs qui lecturi sunt, ui ignoscant
his qtti ad calcem scienlise pervenire meruerunt, imperiiise , studioque dent veniam , cupienli totum
glorificat unigenitum suuui, oslendeus ejus ma»ni- Deo offerre quod potuii, licet suam non quiverit
liccntiam atque virlulem. Sed et ipse Filius tribuens implere voluniaiem.
Spiritum sanctum his qui se dignos ejus munere 39. Proponaiuiis, et AposloJi ad Romanos 146
a
prseparaverunl, et pandens sublimitalem [Al. pro- epistolse tesiimonium : quseque nobis in illa viden-
prielatem] glorificalionis, et niagnitudinis ejus virlu- lur prscsenti maierise congruere, venlilemus. Vt
tem, glorificat illum. Deinde inlerpreiationem infe- juslificatio, inquii, legis implealur in vobis: qui non
rens h cum modo dixisset, de meo accipiet, proiinus juxli carnem qmbutaits, sed secundum spirilum. Qui
subjecit. Omnia qum habel Pater, mea sunl; propterea enhn juxla carnem sunl, ea qum carnis sunt sapiunt.
dixi, de tneo occipiet el annunliqbit vobis (Joqn. xvi, J Qni vero juxla spirilum, ea qum spiritus sunt seniiunl.
14), quodammodo loquens, Licel a Paire procedat Sapientia quippe carnis tnors, esl. Sapientia aulein
Spiritus veritalis, et delc illi Deus Spiritum sanctum spirilus, vita et pax : quoniam sapienlia carnis inimica
petenlibus se, tamen quia omiiia quse babet Pater, est Deo : legi quippe Dei non subjicitur. Neque enim
mea suht, el 145 'Psc Spirilus Patris meus est, et poteit. Qui vero in carne sunl, Deo placere non pos-
de meo accipiet. Cave aniem cum isla dicuntur d ne . sunt. Vos aulem non estis in carne, sed in Spirilu : si
grave labaris inlelligeniise in vilium, et putcs rem tamen Spirilus Deihabitat in vobis.Si quis auiem Spi-
aliquam esse, et possessionem, quse a Patre habea- rilum Chrisli non habel, hic non est ejus. Si autcm
tur ac Filio. Verum quse habet Pater juxta substan- Christus estinvobis, corpus qttidem mortuum est pro-
liam , id est, selernilaiem, immutabilitaiem, incor- pier peccatum,spiritus vero vivit propter juslitiam. Si
ruptionem e, immutabilera bonilatem, de se et in se qutem Spiritus ejus qui suscilavilJesum a mortuis, ha-
subsistenlem, hscc eadem habel el Filius. Et, ut bital in vobis : qui suscilavil Jesum Christuma mor-
plus inferam, quidquid Filius ipse subsistit, el quce- tuis, vivificabil el mortalia corpora veslm propter in-
cuinque sunt Filii. hsec eadera et Pater habet. Procul habilantemSpirilumejusinvobis. Ergo, e fratres, debi-
hinc absint dialecticorum lendiculse, et sophismata tores sumus noncqrni, ut secundum cqrnem vivamus.
a verilale pellanlur, quse occasionem impielatis ex D Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini Si au-
pia prscdicatione capienlia , dicunl: Ergo et Pater tem spiritu fqclq carnis mortificaveriiis, vivelis. Qui-
est Filius, el Filius Pater. Si enim dixisset, omnia cumque enim Spiritu Dei qguntur, hi filii sunt Dei,
qiisecnniqiiehabet Deus, mea sunt, liaberel impietas Non enim qccepistis spirilum servitulis ilerum in ti-
occasionem confingendi, et verisimile videretur esse morc : sed accepistis Spirilum adoplionis in quo cla-
mendacium. Cum vero dixerit, Omnia qum habet Pa- mqmus abbq pater, Ipse enim Spiritus leslimonium
ter mea sunt, Palris nomine se Filium declaravit, perhibet spirhui noslro, quia sumus Filii Dei. Si mt-
n Iidem mss. cnm veleri edit'., pattdens ejus (al. gentia labaris in ritinm, cui fere concinit Regin. mi.
eis) sublimilatem glorificationis, et maqnitudinis, glo- e Illud immuiabilemnbundat hic loci, nec in Rc-
rificnt. ginse ms. invcniinr. Deinde verba, Et ut plus infe-
b Emendo ex Barlhii conjeclura, cum perperam ram, quidquid Filius ipse sttbsistit, ex mss. omniuin
esset uno verbo quomodo. consensn ac fide reslituo.
e Ut sensus cmistei, voculam illi expunge: tum f Reginse cod. eodem repleti Spiritu, pronuntiabant
Regin. cod. petentibus,aque tamen omniq, elc. el sensu.
* Malim quod iu veteri edit. erat ne prava intelli- s Deerat fraires, quod e mss. suffecimus.
M INTERPRETATIO LIBRI DIDYMIDE SPIRITU SANCTO. iSS
lei» filii, et hmredes qitidem Dei: cohmredes auiem.A Sed et in Epistola Petri, Spirifus sanctus esse Cbristi
Christi: si lamen compalimuf, ut el conglorificetnur Spiritus comprobalur : Scrulantes, inquit, et inqui-
(Rom. viii, 4 seq.). In prsesenli Aposloli capitulo rentes, id est Prophelse, de quibus ei fuerat sermo
plnriuia desocielate Spirilus, quam habet cum Patre superior, h in quod, el qtiale tempus significabat is,
ct Filio demonslrantur. Ait quippe Apostolus justi- 148 <7M* hi eis erat Spiriius Cliristi : teslificans in
ficaiionem divinam, et spiriiualis legis expleri in Chtisio passiones, et ea qum post eranl secutura de-
his : non qui juxta carnem ambulant, sed juxta creta : in quibus revelatum est: quia non sibi, sed no-
Spirilum. Juxta carnem ambulaniem, eum qui per bis minislrabanl ea qum nunc annunliqta sunl vobis per
voluptates viiia carnis corpori copulatus, facit omnia Spiritum sanctum (I Pet. i, 10 seq.). Iste aulem Spi-
quse carnis suntfAJ.esse] ei corporis opera, Aposto- ritus sanclus diclus est, et Spiriius Dei, non in prrje-
licus sermo descripsit [Al. describit]. Porro juxla senli lanluin sermone, sed et in aliis locis complu-
Spiriium ambulantem eum, qui in prseceptis legis ribus, ut ibi : Ea qum Dei sunt, nemd novil nisi
Dei, et Evangelii gradiens, spiritualium sequitur or- Spirilus Dei (Rom. vm, 9). Deinde seqnitur post hoc
dinem maiidatornm. Siquidem sicut carnalium vi- quod ait: Si quis autem Spiritum Dei non habet, hie
lium est ea sapere quse caruis sunt, ea cogitare quse non est ejus, et inferlur, Si aulem Christus in vobis,
corporum, sic e contrario spiritualiura virtus est, B et manifesiissime demonslralur inseparabilem esse
sernper cogitare de ccelesiibus et seternis, 147 ct Spiritum saiictum a Christo : quia ubicunique Spi-
liis tractare quse spirilus sunt. Sed carnis sapientia, rilus sanctus fuerit, ibi et Cbristus esl, et undecum-
illico morle sibi sociaia, inierficit eos qui juxta car- que Cbrisii Spiiiliis discesserit, iude pariier recedit
nem gradiunlur et sapiunl: sapientia vero spiritus, el Christus. Si quis enim Spiritum Christi non habet,
mentis iranquillilatem, etpacem, et viiam habenli- hic non est ejus. Cui coiijiinclo si quis contrarium
bus se largilur rclernam. Quam cum possederint, assumat, dicere polest : Si quis Cbrisli est, ila ut
omnes perturbationes et genera viliorum, el ipsos Chrisius in eo sil, in hoc Spiritus Dei est. Hoc au-
quoque dsemones (qui hsec suggerere niluniur) ha- tem idem et de Deo Patre simililer usiirpandum. Si
bebunt sub pedibus suis. Sapienlia ergo carnis cum quis Spiritum Dei uon babei, iste non esi ejus. Cui
morti juncla sit, inimica est Deo. Iuimicos quippe rursum conlrarium si quis assumat, dicens : Si quis
eos reddit qui suis legibus vixerint: contraria sem- Dei est, in boc Spiritus Dei esi. Unde sciibitur :
per, et repugnans voluntaii et legi Dei. Neque enim Nescitis quia lemplum Dei estis, et in vobis habilal
fieri polest, ul qui in sapienlia carnis est, Dei prsc- Spiriius Dei (I Cor. iu, 16) ? Et in Joaunis epistola :
cepta cusiodial, et voluntali illius subjicialur. In hoc cognoscitur Deus habilans in quibusdam, cutn
Quandiu servimus voluptaiibus, servire Deo non' C manserh in eis Spirilus quem dedit (I Joan. iv, 2).
possumus. Cum autem liiillantem subjecerimus no- Ex quibus omnibus indissociabilis atque indiscreta
slris pedibus luxuriam, et totos nos ad spiritum Trinitatis subsiantia deinonstraiur.
transferentes, nequaquam fuerimus in carne, id est, 41. Cn[ii ergo ait : Si Chrislus in vobis est, corpus
incarnis passionibus, lunc subjieiemur Deo. Neque quidem mortuum propter peccalum (Rom. vm, 10) :
enim de carne liac in qua vivimus, et in cujus nequaqttam vitiislascivisequedcservicns, e sed mor-
vasculo noslra anima continetnr, Apostoli sermo tilicaium peccalo, non commoveiur ad vitia : et ne-
est, quia omnes sancti, corpore et carne circnmdali, quaquam eril viiale peccalo. Postquam auiem cor-
placuerunt Deo : sed ad id polius quod contra Dei pus peccalo moriuum fuerit, Clnistus d in iiis qui
prsccepium ex humana societaie perpelraiur, de sua corpora mortiflcave.runi, prseseus Spirilum vilse
quibus est : Diliges DominttmDeum tuum (Deut. vi, osiendit per jusiiliam, sive correciionem operum
5). Et, Quod libi nonvis fieri, etc. (Tobi. iv, 16). Vos virtutuin immortalium, sive fidem Jesu Cliristi, in
autem, aii, haud dubiuin quin diScipuli Chrisii, qui his qui juxla fidem illius conversanlur. Deinde
sapienliam Spiritus suscepistis, a et vilamet pacem : Apostolus alio
syllogismo coiijunclo utiiur, quod
non estis in carne, id est, in carnis operibus, neque
significantius dialeciici «?iwft«vocant, 149 et ail •*
ejus opera perpetratis, siquidem Spirilum Dei ba-
betis in vobis. Idem aulem Spiritus Dei, et Spirilus Si aulem Spirilus ejus qui suscitqvil Christum o mor-
Chrisli est, deducens el copulans eum qui in se ha- tuis, habitat in vobis, qui suscilavit Christum a tnor-
buerit, DominoJesu Christo. Unde et ih conscquen. tuis, vivificabilet mortalia corporq vesira per inhabi-
tihus seribitur : Si quis autem Spirilum Chrisli twn, tanlem Spiritum suuminvobis (Rotn. vm, 9): nonne
hobel, hic non esl ejus. tibi videlur dicere, quia si Spiritus ejus qui susciia-
40. Rursum in prsesenti disciraus socielatem quam vit Chrislum Jesum, id est, quiejusdem JesuChristi
hahet Spiriius Sancius ad Deum, et ad Chrislum. Spiritus est, habilat in vobis : consequenter vivifica-
a Erat el vilam pacis, dissenlienlibus mss.
h lierum vitiose erat, et nullo sensu in quo ait, aliquod supplendum est, puta, itlud intelligit quod
nequaquqm, elc, aul quid simile.
quale tempus, etc, neque ut Scripturoe locus scribe- d Vide nuui istlisec sit prseferenda Reginse codicis
baiur, ut alia menda interpunctionis, etc, quibus lectio : Chrislus, suis qui suq corpora mortificaverunt
toius scalebat hic libcr, dissimulemus. per prmsenlemSpiritum, vitam ostendil, per jusliliam
c Vatic. si pro sed. Ut sensus tamen
ulcumque operum, she per correctionem sive
consiet cum superiori Apostoli senlentia, verbum per fidemJesu Chrisli, elc vitiorummortalium,
PATROL. XXIII. 5
S. EUSEBII HlEROJSIYMl ' 140
!lS9
buniur et mortalia corpora vestra cum a immoriali- A de Novo, verutn eiiam de veteri TeSlamento supcr
Lus animabus ab eo qui suscitavit Christum Jesum cjus fide intellectuque doceamur. Nam et superius
a inorluis, principem, et primogenitum resurrectio- prsclocuti sumus. in omnibus sanctis, tam his qui
nis ? Et 'quibus tale tantumque divinitus per Spiritum posl adventum Domini nostri fueruht, quam eiiain
hitliius ihdullum est, debitores sumus Spiritui, iion relro in Patriarcliis videlicet el Piopheiis, Spiritus
carni, ut juxta eam vivanuis. Siquidem qui juxta sancti gratiam fuisse versatam, cl eos diversis cha-
carneni Vixerit, morielui' illa morte quse peccatum rismatibus VirtulibusquCcomplesse. Quomodo enim
sequitur. Peccatuiri quippe cumconsummqlum ftteril,, Uriius Dei, et Unigeniti ejus gratiafn possidentes,
generqt mortenX(Jac. i, 15), secundum Jaeobum. Sed tam hi qui aiue, quam eliam ilM qui post adventum
et Ezechiel peccantem animam mori Scribit (Ezech. ejtis, justitise crCxere vexillum , Verilaiis Sunt scien-
xviu). Separatur enim jam a vita, quse in sapieniia tiam consCculi; sic el Spiritus sancli giatiam possi-
Spiritus collocata est. debunt, quia inseparabilem a Patre, el Filio csse ,
42. Si quis autehi transcenderit viiam * carnis et Spirittith sanclum in multls supra locis ostendimus.
Spirilii Qpera carnis tnorlificaverit', vivet beata se- Scriptum est ergoin Propheta : MisericordimDomini
terhaque vita relatns in filios Dei, et direclus in viam recordalus sum, etvirluiis ejus inoinnibus qumreiribuit
f ectam pfopter Spirilum Sanctum , qui et Dei Spiri- B nobis. Dominus judex bonus domui Israel : inferens
lus appellaiur. Si enim, ihquit, juxlqcarnem vixeritis, nobisjitxla misericordiam suam, ei juxla mulliiudinem
inoriemini. Quod si sfiritu facta carnis morlificavetiiis, justiiim sum. El dixil : e Nonne poputus meus fitii ?
•viveiis(Rom. vnl, 15). Et inconsequeniibus: Quot- el non prmvaricabuntur. El factus est illis in salulem
CJUOI etiim Spiritu Dei aguiilur, hi filiiSuni Dei. Rursum ex omni tribulaiione eorum ; non legatus, neque ange-
iefocillans eos, et consolans , et provocans sperare ius, sed ipse salvaviteos : eo qtwd dilexeril eos, el pe-
tneliora, quibus loquebalur, ait: NonenimaccepiStis percerit ms. Ipse redemil eos, e'l suscepil cos, et exal-
ilerum spiritum servittttis in timore : id est, non siiivi- tavil JJfr\eosihomnibusdiebussmcitIi. Jpsi vero non
liludine seivoruin, metu et terrore poeiiaruin vos crediderwnl,et irritaveruni Spirituiii sqwclumejtts : ei
* alistihetis a viiiis : quia habetis vobis datum a Pa- cohversus est eis -qdinhniciiiam. Jpse debeliavit tos,
tre Spirilutii adopiionis , id est Spirilum sanclum, el recordalus est dierum antiquorum. Qtii eduxit de
qui ipse Spiritus, etBei, et Chrisii, et veritalis dici- tefra pasiorem oviutri,qui posuit in eis Spiritum sanc-
tur alque sapieniise. Si autem Spirilus iste adoptat tum, congregaiis dextefa Moysen(Isai. LXIII, T seq.).
in Fitios Dei eos, quorum dignatione sul liabitator 44. Qui frequenter Dei adepli sunt benelicia,
efficitur, libi consequeniium super polenlia ejus in- scientes gfatia magis, et misericordia ejus, quam
telligentiam dereliiiquo. G propriis ex se fuisse operibus consecutos, quasi uno
150 42. Porro in boc adPptiohis Spiritu clamant omnes eonsehsu, etanitho cohcordantes loquuniur,
qui babuerint illum , patrem Deum, sicut osiendit Miseficordim Domhii recordalus sum. Cogitantes
seiino dicens : In quo clamainusabbapaler (ibid.io): enim qusc ab eo freqiienter in Moyse doha suscepe-
ipso Spirilu qui nos adoptat in filios , tesiimouiuni rinl, gratias refcruiit, el cum miseiicordia, etiam
prtcbente partieipalione sui, quod a nostro Spiritu virtutum Domini recordantur, sivemirabilitini, qusc
possidelur, qiiia filii Dei sumus. Cui consequens est crebro pro eis fecit in populis , siVe profectuuni
Deum quidem quasi d pairein, hsereditarias nobis anihKc, quibus per Legehi, et Propbetas , et prse-
diviiias contulisse, spiritualia dona: Chrisii vero cepia ejus salubria eruditl -suhl. Siquidem in
cobseredes nos esse, eo quod fraires ejus per gra- Scriptiiris nojnen viriutis Utriimque signiflcat. Re-
tiara et beiiignitatem ipsius appellamur. Erinius au- cordari «utera se misericordise, et Virlulum ejus,
lem Jiseredes Dei, colisevedesautemChrisii si com- inquiuiit, in Pinnibus quse reiribuit eis, non juxta
patiamur :iit et conglorificari ei ex passionuin so- jusiitiaih suam, sed juxta niiscricordiam et boni-
cietate niereaniur. laieJh ejiis, qui est judex doniui Videnti, f et sen-
45. Vertun quia et hocjuxta id uuod potuimus stii hiuhdo corde cefnciul Dominuin. Hoc siqui-
edisseilum est, proponamus Prophelse capitulum , " demex HebrseOsermone in lingua nostra ituerprela-
quscdam de Spiritu sancto continens, ut non solum tur Israel, id est, merisvidens s Deum. Licet enim

atla feriini veius editio et Reginse ms., ahtea erat e Etit operse prelium insignem isiud Isaiselocum
tuin iinmorialiiim ariimdbus. Mox eadcm velus edit. recolere ad GitBcum exeniplar, ad cujus fidem nnn-
pritnogeniium illum resurreclionis oslendens. Quare et • nulla eniendaviinus. Pro Nonne populus meus ftliil
qnibusnde, etc. erat negandi sensu, Non populns meus ftlii, contra
J' Esi Regitne codicis integrior lCciiti bsec et coh- mss. Rcginie et Valicani fidem. Griwcus quoquc
ciiniior. Autea erat laniiimmodo transcendtril viturii Ou%b\ab; ftou, CtC.
carnis, et Spirilu opera carnis mortificaveril. f"Vctus Ediiio. ei sensu mundo cernenti Deum,
* Val- abstiheiek vitiu, <quihabetisvobiscumdatmn, s Vi ioseei cohtra mss.fidcni antea erai Dominum.
e'.c, deinde qui tpse Spiritus Filii etChrisli, el verila- Ibfc-porro noiniiiisisiaerelymologia, sive vouj bpZv
lis, etc. Qebv, Graecis priecipue arrisit , Olympiodoro in
dCod.liegiiife quaamstro spiritu possidetur, et eap. l EccJesiaslte, Leontio de Sectis, Tbeophani
prwlopost cum Veieri quoque'eoliiione, yuasi patmti Cerameo aliisque. E Latinis apud Opiatum Milevi-
hmreditqfia nobis, Christivero colmredes, eic, abs- lahum invenias lib. n, in fine,et Hieronymum.quo-
que itlis, diviiias contulissespirituaiia dona. que ex alioium sensu. Qui autem ex ea voce i^^r
141 INTERPRETATIO LIBRI DlDYMl DE SPIRITU SANCTO. 142
lormenta, el cruciatus judex nonnumquam inferat AIIevangelizovobisAgaudiummagnum, quoderit omni po-
judicium merenlibus, lamen qui causas rerum altius pulo; 153 (luia nqlus esl vobis hodie Salvator, qui
iniuelur, videns propositum boniialis ejtts, qui cu- eslClirislus Dominus, in civilale David (Luc. n, 10).
pit corrigere peccanlem, bonum illum conlitetur, Ipse factus esl cunctis, qui in eum credunt,' occasio
dicens, Inferens [Al. inferas] nobis juxla misericor- salutis seternsc, el ipse esl Salvator mundi, qui venit
diam suam. Si enim iniquitales eorum quos judicat qusererequodpcrierat. Etipseest.dequo cborussanc-
allendat Dominus, quissusiinebii? Porro quia apud torumcanit: eDeus nosier,Deussulvandi(Psal.i.\'m).
Dominum propitiaiio esl : Dominus videlicct nosier 46. Quia igilur Deus erat, qui saluiem prsebebat
aique Salvalor iufert nobis seeundum misericordiam fclernam, dictum csl, Non legqlus, nequeAngelus,
suam, omnia quse nos provehani ad saluiem, Infe- id esl, non Propheta, non Patriarcba, non legislator
rens quoque juxta misericordiain suam ,a el hoc fa- Moyses salvavit eos. Omnes enim quos nominavi,
ciens in judicio, cum justiiia nobis iribuit, quse ad- poierant ad Dominum fungi legaiione pro populo.
mixta miserieordiseboiiitate largitus est. Denique Moyses, interpellans eum pro delinquenle
45. Argtiendus b esi ex prscsenli capiluJo 152 plebe, ait: Si dimittis eis peccatum eorum, dimitle
hfcrelicorum error, qui bouilatem a justitia sepa- (Exod. xxxn, 51). Sed obsecravit veniam quadra-
rantes , alium Deum bonum, atimn justum fin- ]B ginia diebus jejunans, et misericordiam Dei, animse
xerunt. Ecce enim in prresenliaruin ipse est Deus, affliclione provocans. Nemo aulem de horum nu-
et bonus, et judex, et j'uxta misericordiam suam mero legatorum potest esse salvator, indigens et
jiistiiiamque resiituens , et pariier bonus juslusque ipse eo, qui salutis largit-; verus est. Nam et An-
siibsislens. Fruslra igilur iniquum dogina simu- gcli, quamquam spiritus sinl, el ad diversa propter
lantcs, c botium Deum Evangelii, et veteiis Tesla- eos qui salutem accepluri sunt, ministeria railtan-
menti jtislum esse defendunt, quia et in plurimis lur, non sunt lamen auclores salutis, sed eum qui
aliislocis, etnuncin Prophetse sermone, judex bo- fons salutis esl, interprelantur el muniiant. Unde
iiits scribitur Deus, el e conlrario quod nolunl, in dictum est, JV.onlegqlus, neque Angetus, sed ipse
Pauli Aposioti Epislola (qui certe novi Testamenti Dominus sqlvqvit eos. Non propter aliud quid, sed
prsedicator est) Deus justus judex referlur. Reposila propier id, quod diligerel eos, et pqrceret eis. Parcere
esl mihi, inquit, corona justitia;, quatn reddel mihi autem dicilur, quasi crealuris suis, juxla illud quod
Dominusin illa die jnstus judex (II Tim. iv, 8). Idem alibi scribitur : Pqrces qutem omnibus, Domine atnqtor
est ergo, licet nolint, novi el veleris Testamenti qnimarum, quiq lum sunl, neque enim odies quos
Deus, visibilinm et invisibilium conditor, Salvatore fecisti (Sop. xi, 29). Quapropter et pro eorum salute
eliam in Evangelio joslum el bonum Patrem liquido (C proprio Filio non parcens Pater, tradidit eum in
atiestante : Pater jusie, mundus le non cognovit mortem, ut per mortem Filii sui destructo eo qui ha-
(Joann. xvu, 11). Et in aiio loco : Nemo bonus, nisi bebat moriis imperium, lioc est diabolo, redimeret
unus Deus (Marc. x, 18). Sed et in veteri lege alibi omnes qui ab eo capiivitatis vinculo lenebantur.
jiistns, alibi honus diciiur Deus. In Psalmis, Jusius Unde subjicilur : Ipse qulem redemit eos, et suscepit
Dominus, inquit, et justilias dilexil (Psal. x, 8). Et eos, et exaltavit illos. Suscipit enim exaliatque salva-
e comrario in Jeremia, Bonus Dominus his qui susti- los, et redemptos in sublime tollil virlulum ajis, et
nenl eum. RUTSUS in Psalmis, Quam bonus Deus Is- eruditione et scienlia verilatis, non ad unum lantum,
rael, his qui reclo sunl corde (Psal. LXXII,1). Et el alterum diem, sed in omnibus diebus seternifatis,
hsec quidem e laiere contra hsereiicos slriclim dicta habitans in eis, el cum eis, el usque ad consumma-
suni. Temptis aulem est, ut proposiltim Prophelse tionem sseculi vitani eis tribuens, salutisque auctor
ordinem prosequamur, qui iia contexitur: Et dixit, existens. Omnibus autem diebus sseculi illuminans
hauddiibitim quin Dominus, Nonnepopulus meus fi- corda eorum, non sinit eos in teuebris ignoranlise,
lii, nec prmvuricabunlur [Isai, i, 5)? Non eraut, in- 154 el errore versari. El hoc puto esse quod scrip-
quit, similes his qui generali sunt et exaltali, et tum est, in omnibus diebus exallari eos.
eum qui genuit illos, despexere. Et fqcius esl eis in D 47. Quia vero mutabiles, el ad vitia sponte laben-
sdlutem, id est, illis de quibus Domintis ait: Notine les, posl lania beneficia Deo fuerunl increduli, et
populus meus filii, et non prmvaricabunlur? !ioc enim prsec«pta illius reliqueruiu, et exacerbaverunl Spi-
ipsum qttod non prsevaricali sunt, nec spreverunt ritum Sanctum Dei, qui eis mulla bona largilus est,
palrein, eis faclusestin saluiem : vel ob idipsum iu peccatum siroile coiruerunl, his qui postquam
quod appellali sunl filii, causa eis salutis effeclus geniti suni, et exallati, spreveruiit pairem stium. Vel
egt. Qua<salus a Chrisio Domino contributa, Angeli cerle nunc ipsi describunlur, qui et ante descripti
quoque ad pastor-es voce firraalur, dicenlis : Ecce sunt, siquidcm et ibi post peccalum dicjtur ad eos :
extundi -possit, aiibi diximus. expositione inceperinl.
" Verba et hoc faciens in Reginse <ms. expiingun- c Reginse liber, bonutn de Evangelio, et de veteri
tur : inox\Miv.,mobis tribuit, quia ea juxta miseri- Testamenlo juslum esse defendunt.
cordimbonitaiemlargitus esl. d Valica, evangeliumtnagnum, ei tiatus est vobis,
^Hinc torliiim librum auspicanlur Editorcs alii, Grseco ipso textu disseniiente.
qua de re supra diximus in praifixa Adrnonitione. c InMs. Tolos., Deus, Deus, Deus salvandi.
Absonum vero esl maxime, quod a media Isaitc Joci
143 S. EUSEBIl HlERONVMl \U
Dereliqttistis Dominum, el ad iracundiam concitaslis A salvelur. Licet enim in id tcmeiitatis eruperint,
Sanctum Israei, ct nunc, quod ipsi non crediderunt, ut eum qui propter eos missus fucrat, interfi-
et exacerbaveruntSpirilum sanclum ejus. Ex prsesenti cerent, dicenles : Sunguis ejus super nos, el sttper
ergo locb societas Spiritus ad Dominum osienditur. ftlios nostros (Matth. xxvn, 25), tamen Deus susci-
Qui dereliquit Dominum, et est incredulus, et ad ira- lavit eum de lerra, in cujus corde tribus diebus et
cundiam provocat Sanctum Israel, el exacerbat Spi- iribus nociibus fuerat commoralus: pastorem ovium
rilum sanclum ejus. Eadera indignalio super pecca- suarum. Siquidem ita contexitur, Quieduxilde lerra
lorihus lam ad Spiritum sancium, quam ad Sanctum paslorem oviumsuarutn (lsui, LXIII,12).
Israel referlur. Unde et in consequeniibus simifis 49. Quod vero pastor oviuin Deus, qui nunc Pro-
copula Trinilalis ostendiltir, dicente Scriptura, Do- phetali sermone describilur, Dominus sit, manifes-
minuin ad inimicitias esse conversum, his qui exa- lius in Evangelio disciinus, ipso Salvalore teslante,
cerbaverunt Spirilum sanctum ejus, el tradidisse eos jE<jfosum pqstor bonvs, et qnimqmmeqm pono pro
sempiterno crucialui, poslquam non sermone, sed ovibusnieis(Joon. x,ll). Et ilerum, Ovestnemvocem
rebus in sanctum ejus Spiritum blaspliemaverunt. meamqudiunl.Post bsecomniad Proplietesait, Vbiest
Ipse igitur qui eis conversusesl ad inhniciliqm, debel- qui posuit super eos Spiritum sanctum(Isoi. LXIII,11)?
tqvit eos, et subjecit multiplicibus longisque crucia- B Admiraiur quippe de quanla felicitaie ad quanias
tibus, ut nec in prsesenii tempore, nec in fuluro miserias pervenerint. e Et quodam modo loquiiur :
consequantur veniam peccatorum. Exacerbaverunt Qui eos redemerat, qui posuerat in illis Spirilum
enim Spirilum sanclum ejus, et blasphemaverunt in sanctum suiiin, habiians cum cis, ubi ntinc csl? quo
illtiin. abiil? Dereliquit eos, qttia ipsi prius dereliqueiunt,
48. Si autem volueris hoc de Judseis inlelligere, et ad iracundiam provocaverttnl Sanctum Israel.
qui crucifixernnl Dominum Salvaiorem, el idcirco Posuerat autem 156 dudum in eis Spiriium sanc-
exacerhaverunt Spiritum sanclum, id quod scripluro lum Deus, cum adbuc boni esseni, et prscceptis ejus
est, Ipse debellqvit eos, ad illam est inlelligenliam obsequi niiereutur. Ilis enim tamliimmodo Spiritus
referendum, quod Romanis iraditi sunt, quando ve- sanclus inseritur, qui, vitiisdereliciis,virlulum sec-
nil super eos ira Dei in finem. In iiniverso enim tantur chorum, et j"uxia eas, et per eas in fide
orbe cunclisque regionibns soli exsulcs palrise, in Chrisii viclitanl. Quod si paulatim f negligentia sub-
terra vaganlur aliena, non urbem antiquam, non repenie cceperint ad pejora confluere, concilant ad-
sedes proprias possidenles, id quod Prophetis, et versum se habitalorem suum Spirilum sancium, et
Salvatori suo fecerunt, receperunl. Quia enim san- eum qui illum dederat, convertunl ad iniinicitias.
guinarii, et vesano semper furore ° capti, non so- G Huic quid simile et Aposlolus ad Thessalonicenses
lum 155 Propheias occideruni, lapidaverunique scribens, ail, Neque enim vocavilnos Deus ad itnmun-
cos qui ad se rnissi fueianl,scd ad impietaiis ctilmen ditium, sed qd sanclificalionem(lThess. iv, 7).
egressi, Dominum Salvatorem, qui pro cunclorum 50. llaque qui spernit, sive quod melitis habelur
saluie descendcre dignatus fuerat ad lerras, prodi- in Grxco, qui prmvaricqlur e, non hominem praeva-
deruni et crucifixerunt, proptcrea expulsi sunt urbe ricabitui,. sed Deum, qui dedil Spirilum sanctum
quam Propheiarum el Christi cruore maculaverunt. suum in vobis. Nam in his sermonibus Deus vocans
Secundum igitur hunc sensum debellaios eos a Do- per fidem in sanctificationem, h id esl, ut sancli
minointelligeredebemus, non ad breve lenipus, sed Spiritus fierent credenles, dedil eis Spiritum sanc-
ad omne fuiurum sseculum b usque ad consumma- lum. Et quandiu prsecepla Dei servaverunt, per-
lionem mundi. Quippe (ut diximus) profugi alque mansit in eis Spirilus sanclus, quem acceperunl.
captivi, in universis aberrant nationibus, non urbem, Quando vero aniore * Iubrico corruernnl, et ad im-
non regioncm propri.im possidenies. Altamen quia munditiamsuntdelapsi, spreverunt, sive prsevaricaii
naturaliter benignus est ei misericors is qui eos de- sunt Dominum, qui dederat eis Spirilum sanctum,
hellaverat, tribuil cislocum pcenitentia1,si velintad ul non immundiiisedeservirent, sed ut sanctificaren-
meliora converli. Unde et dicilur, Recordqius est D lur. Unde pcenas luenl qui ista commiserunt, non
dierum smculi. Recordatus enim temporum futuro- quasi hominem, sed quasi Deum spernenles. Et ut
runi, clausam januamc aliqua eis ex parte reseravit, sciamus Dominum esse Spiritum sanctum, qui dalur
ut postquam intraverit ptenitudo gentium, tunc crcdenlibus, ex ipsius Proplielrc Isaisediscamus elo-
oinnis Israel (qui bac fuerit dignus appellatione) quio, qui inducii ad quempiam dicenlem Dominum :
a Duo mss. Vaiic. et Reg. cum velcri editione, tione loci perseverat.
* Perneram editi, quin etiam mss. et quomodolo-
furore raplqii.'
JJErat pncfixo puncto. Vsque ad consummqtionem quilur? Tum velus Edilio, qui eos redemerat, qui cxat-
quippe mundi, ut diximus, etc, quse castiganlur a laveral, qui posuerut, elc.
f Miimsrecte editi, negligentiasuggerentecmperil
mss.
° Viiiosa metaihesi oblinebat in editis qliqtm ex ad pejora confluere.
eis pqrte. Scripli emendanl. e Al. prmvqricantur, in Grseco iSerrto-aai.
d Ita in mss. frequenier Propheies in rccto scribi- h VeUisedil. idsm ttt sanctificaret credentes.
tur Gr.ecorum niore, unde editi siipine adinodum 1 Vaiic. vitio lubrico : velusedit.,
viliorum, etc.
prophelis legttnt. Est autem Isaias, in cujus exposi-
145 INTERPRETATIO LIBRI DIDYMIDE SPIRITU SANCTO. 146
, nos omnes testes sumus. Dextera igitur Dei elevatus,
Spirittts meits iii le esl, et verba meq dedi in os tuutni A
(Isqi. LIX,21). Ostendiiur enim ex serroone prse- et repromissionem Spirilus sancli qccipiens a Patre,
senii, quod qui acceperit Spiriium Dei, simulcum i effudil 158 hoc donum in nobis, quod vos videtis et
eo et verba Dei possideat, serniones videlicet scien- audilis, neque enim David ascendit in cmlos(Act. n,
lise et sapientisc. Necnon et in alio Ioco ejusdemi 51 seqq.). Nulli quippc dubium, cxallatum dextera
Propbelse Deus loquilur : Dedi Sphilum menm super Dei, et ab inferis resurgentem esse Dominum Jesuro,
eum (Isai. XLU,1). Qui ergo posuil in eis Spirhum sicul ipse Scriplurse sermone teslatus es-t. I»te ergo
sancitiin, Moysen dexlera sua sanclificaluni esse qui resurrexit a mortuis dicit: Ego dormivi et som-
commeraoral: sive illum illustrem virum, et mysie- num cepi, et resurrexi, quia Dominus suscitavit me
riorum Dei iniii itorem, dc quo ad Jesum filium Nave (Psal. m, 6).
Dominus ait: Moyses 157 fomulus meus, sive Le- 52. eIpseergo sermone Dei assumptus in coelum,
gem suam, quse in veteri scripla cst Inslrumenlo. elevatus esse ab ea, de qua supra diximus, dextera
Nam crebro legisse me memini Moysen appellatum Dei prsedicatur, et arcepisse repromissiones Spiritus
esse pro Lege, ut in Aposiolo : Vsque in hodiernum sancli a Palre, et effudisse illum in credcnles, ita ut
diem, quondo leyitur Moyses (II Cor. m, 14). Et omnium linguis loquerenlur magualia Dei. Nam et
Abrahamad divitein in suppliciis consiitulum, Hq- B ] dominicus Homo accepit communicationem Spiritus
bent, inquil, Moysenel Proplteias (Lttc. xvi, 29). Et sancli, sicut in Evangeliis scribitur: Jesus ergo re-
certe iiquido coniprobaiur ibi Moysen, non supra- pletusSpiritu sanclo, regressus esla Jordane(Luc. l 67).
dictum virum significatuin esse, sed Legem. Etin alio loco: Reversus esl Jesu in virtule Spirittts
51. Porro quse est dextera ;Dei, qua-: adduxit in Galtlwam (Luc. vm, 55). llscc auiem absque ulla
Moysen, nisi Dominus et Salvator nosier VIpse cst calumnia de dominico Homine, f qui totus Cbristus,
eiiiin dexlera Palris, per quem salvat et exaliai et uniis est Jesus Filius Dei, seusu debemus pielatis
facitvirlulem, sicut alibidcDeodiciiiir:Sfl/uariiasiW aecipere, non quod alier ei aliersit, sed quod de uno
dexlerq siiq, et brachiutn sanctttmejus (Psal. xcvn, I). aique eodem, quasi de altero secundum naturam
Et rursum: Dextera Domini fecil virlulem, dextera Dei, et boniinis disputelur, et quia Deus Verbum
Domini exallavit me : non moriar, sed vivam, et nar- unigenilus filius Dei, neque iiiiniutationem recipit,
rabo opera Domini (Psal. cxvn, 16). El cerie vocem nec augmentum. Siqnidem ipse esl bonorum om-
hanc ex personab Dominici Hominis proferri, quem nium plenitudo.
unigenilus Filius Dei assumere dignatus est ex vir- 55. Satis abundeque de Proplielse lestimonio dis-
gine, exipso loco manifesie comprobaiur, quia ipse putatum est, nec ad reliqua pergamus , ut quoraodo
est dexlera Dei, sicut scriptum est in Actibus Apo- C ( 8 sciraus quod Paler ei Filius sancios el bonos sui
stolorum, quod factus sit ex semine David secundum communicatione perficiunl : sicsanctusquoque Spi-
carnem, genitus de virgine, supervenienie in eam ritus participatione sui bonos efficiat sanclosque
Spiriin sancio, et virtule excelsi obumbrante eam. credentes: et ex hoc eliam unins cum Palre et Filio
De quo David propheiavh in Spiritu, quod a moriuis subtanlise esse doceaiur. Dicitur in Psalmis ad Do-
resurgens, assumplus sit in coelos, c dextera Dei sub- roinum : Spirilus tuus bonns deducet 159 me in ler-
levatus. Scribitur ibi autem in htinc modum : Prm- ram rectam. Sciraus auiem in quibusdain exemp'ari-
vidensidemDqvid locutus est de resurrectione Christi, bus scriptum esse: Spiritus sanclus tuus (Nehem. 9).
quoniqm nond derelictus in inferno, neque cqro ejus PorroinEsdraabsque ulla ambiguitaiebonusSpiritus
vidit corruptionem.Hunc Jesum suscitavil Deus, cui appellalur: Spiritum luum bonum dedisli, ut eos fqce-
a Iidem iibri, salvavit ei. Grtjec, eawaev a.vrS>. o liirvyap xupt«z6f v.vt}poyizoq
b Disiilicuit olim nonnullis Pairibus dici S.ilva- homo rov awrHpos,Dominicus
Salvatoris. S. <|iiOi|iieEpiphanius in Ancmaio
torem Dominictttn Hominem, quo sermone separaii n. 95, aliique. E Laiinis Cassianus Collai.ii, cap 15:
homiiicm a Doniiiio,ei ChrUtum dividi nova quapiam Homo, inquit, ille Dominicus, qui redemil humanum
subtililate siispicabantur. Revera ApoliiiiarUlarum genus. Est aulein illis, ul ei prrcsenti Didyriii loco,
pmpria erat isihsce loqucndi furiiiula, quam Grego- cujiis gratia liaec scribo, illa adbibenda expnsitin
rius Naziaiizeiiusepist. 1 ad Clcdonium, repreben- D S. Thomte in pari., quscst. 16, art. 5: Homo Domini-
dit. Hinc etiam excogilatn Rufiuo conira Hierony- ctts nonnulla ratione polesl defendi, quiq scilicel potest
iimin fahula, quam ipse Apol. lib. n rcciial, qttod uliquis dicere, quod dicilur Homo Dominicus rqlione
Athanasii ttbrum, ubi Dominicus Homo scriplus esl, hutnanmtwturm. quam significqlhoc nomen homo, non
Apollinaristmad legendum acceplum ita corrttpetint, quiem raiionesuppositi.
ut in litttra id quod raserqnl rursus scriberent, ut sci- e Yatic. Det in dexleram sublevatus: baud recte.
liccl nonab illis fqlsatum, sed a Hicronymo addiium d Vetns edit., derelictain inferno anima
ejus; paulo
putarelur. Denique Augustirnis cum ea locutione infra voces, donumin twbis, desiderantur.
usus e.-set lib. LXXXUI, Queesi. 56, eara posimodum 0 Eadem, Iste ergoqui surgens a mortuis, sermone
einendari votuit lib. i Relractat., c. 19, quia cum Dei, etc.
Ciiristus sit Dominus, improprie Dominicus dicere- f Absunt a veleri ediiione isihsec, qui totus Chris-
tur, qviati significareiur illum non esse Deum, el lus unus esi Jesus Filius Dei. Cerie ne Dominicus
Doiiiiiiuni, sed Doininicutii, boc est supposilum liu- homo Apollinariornm sensu accipiatur, addiia simt,
nianuin uniluin Dornino, seu supposiio Domini, a Didymone, aul Hieronymo, an ab aliis non judico.
quare duo supposita in Cbristo fingereiiiur, ui Nes- Recole noiam snperiorem b.
torins hlaspliemavii. Nilnlo secius eam vocem alii s Voctilse scimus quod in Valicano et veleri edit.
polissiiuum Grreci absque ulla dubiiatione usurpaiU, desideranlur. Mox Reginsecodj bonos efficitsuos cre*
SsGregoriilsNfgsenUsOraii gesisnda «eSiSlephaiioj 'tiekteil
m S. EUSEBH HILRONYMI 148
res intelligere ( Ephes. m, 4). Quod aulem Pater J^violenio conteres ncivesThqrsis (Psal. XLVII,8), non
sanctificel, Aposlolus scribit, dicens: Deusaulempa- aliud ibi spiritus, quam ventus accipilur. Necnon
cis sanctificet3-vos perfeclos. Et Salvalor ait: Paler Salomon inler mulia hoc quoque munus a Deo ac-
sancte, sqnctifica eos in veritate, quiq verbumtuum esl cepii, ul sciret violentiasspiriluum; non aliud sein
veritas (Joan> xvn, 11). Perspicue dicens : in me lioc accepisse demonsirans, quam scire rapidos ven-
(qui verbumtuum sum, etveritas tua) sanctifica illos torum flatus, el quibus causis eorum nalura subsis-
fide el consonio mei. Dictus estct alibi bontis Deus: tat. Vocaturet anima spirilus, ut in Jacobi Episiola:
Nemo bonus, nisi unus Deus (Lttc. xvni, 19). Superius d Quonwdo corptts tuum sine spiritu mortttum esl, et
quoque ostendimus quoniam Filius sanclificei, Paulo reliqua (Jqcob. n, 26). Manifestissiine eniin spiritus
in eadem verba congruenle : Etenim qui sanctificat, hic, nihil alind nisi anima niincnpatur. Juxta quani
et qui sanctificantur, exuno omnes.Sanciificanlem si- inielligcntiam etSiephanus animaui suam spirilum
gniiicans Christuro, el sanctificatos eos, qui possunt vocans, Domine, inquil, Jesu, suscipe spiritum meum
dicere, Factus est nobis sapientia ex Deo Christus, et (Acl. vn, 58). Illud quoque quod in Ecclesia-.te di-
jusiuia, el sanctificalio(I Cor. I, 50), Appellalur si- cilur: Quis scil qn spirilus hoininis qscendalsursum,
quidem et Spirilus sanctificationis. Unde et ad eum el spiritus jumenti descendaldeorsum (Eccles. m, 2)?
dicilur, Et omnes sanctificali sub manibus tuis, et sub B Coiisiderandum uirumnam el pecudum animsc spi-
le sunt. Bonus Dominus nosler Jesus Gbristus, et cx ritus appellentur. Dicitur ctiam exccpta anima, eet
bono Patre generatus est, etde eo legimus, Confite- excepio spiritu noslro, Spirilus alius (|uis esse in
mini Domino, quoniam bonus (Psal. cxvn, 1). Confi- homine, de quo Paulus scribil: Quis enim scit hotni-
leantur illi atiiem, qui ab eo aul veniam obsecranl num ea qucesunt hominis, nisi spiriltis hotninis, qui in
peccaiorum, aut graliasreferunt cjus clementise pro eo est (ICor. u, 11) ? Si enim volucril coniendere
indultis bcncficiis. Spirilus quoque sanclus eos quos quispiain animam hic significari in spirilu, quis
dignalur implere, sanciificat, u't superius jam de- eril homo cujus cogitaliones, et arcana, et secreta
monslraltim esl, quando osiendimus eum pariicipa- cordis occulla nesciatf homo nisi spirilus ejus, quia
bilem et a multis simul capi posse. Et nunc in prsc- de corpore solitario boc intelligere velle perstultum
senli Pauli lestimonio largitor sanclificaiionis osten- est.
dilur, in eo quod ail: Debemusaulem el nos gratias 55. Quod si arguta niiiliir fraude subrepeie, 161
agere Deo semper pro vobis, fralres dilecli q Doinino, de Spirilu sancto hsecscripla conlestans; si diligen-
quiq elegit Deus iws primitias in salutem, in sanciifi- ler verba ipsa consideret, cessabit asseren; meiida-
cqtioncSptrilus sqncli, el fide veritalis (I Thess. n,15). cium. Siquidem ila scriplum est: Quis enim scil ho-
Nam et in hoc loco cbarismata Dei subintelligiinlur C minum, qum sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in
in Spiritu, cum in sanciificalione Spiritus, bfides eo est. Sic et ea, qum sunl Dei, nemo scil, nisi Spiti-
pariler, et veritas possidcnlur. lus Dei (I Cor. n, 10 ). Quomodo enim alius est bo-
54. Quia crgo recle, et pie, et ut se veritas habet, mo, alius esl Deus, sic el spiriius liominis, qui est
hscc diximiis, sanclificaiionis, bonilatisque vocabu- in eo, separatur a Spiriiu Dei, qui est in eo : quem
luni, ei ad Pairem, et ad Filitim, el ad Spirilum Spiritum sanctum frequenier osiendimus. Sed el in
sanclum l60 sequerefertur, sicut ipsa quoque ap- alio loco idcm Aposiolus a nostro sptritu Spirilum
pellatio Spiritus. Nam et Pater Spiritus dicitur, ut Dei secernens, ait, Ipse Spirilus teslhnonium perhibet
ibi: Spiritus est Deus (Joun. IV, 24). El Filius Spi- spiritui nosiro (Rom. vm, 16 ): boc significans, quod
rilus : c DominuSiinquit, Spiriltis est (n Cor. m, 17). Spirilus Dei, id est Spiritus sanctus, testimonium
Spiriius autem sanctus, semper Spiriius sancti ap- spirilui nostro prsebeal: quem nunc diximus esse
peilatibne cChselur, hPri qhod ex Cohshfiio tahtum Spirituin hominis. Ad Tbessaloniccnses quoque:
norainis Spiritus cum Patre ponatur et Filio.sed Inleger, inquit, spirilus vcster, el anhna et corpus (I
quod una naiura, urium possideat el nomen. Quia Thess. v, 19). Sicul enim alia esi anima, et corpus
verb Spirittis vocabulutn multa sighifieat, enume- aliud : sic el aliud est Spiritus ab anima, qusc suo
randum est bieviter quibus rebus nomen ejUsapie- D locO specialiler appellatur. De quo el oravii [Al.
tnr. Vocalur Spirilus et ventus, sicut iu Ezecliiele ; orat], ul inleger cum anima seivetur el corpore,
Teftiqm autein pariem disperges in spirilum : boc est, quia incredibile est, alque blaspheinum, orare Apo*
in ventum (Eiech. V, 2). Quod si volueris sccundum stolum, ul Spiritus sanclus integer servclur, qui nec
historiam illud senlire, quod scriptum esi, tn spiritu e imminuiioiiem potest recipere, nec profectum.
a Vaiic^ vos peromnia, cum Vulgata. Grrcc vp.&c vocem luum non habet Valic liber, neque ipse Jacobi
ilorelei;. textus.
h Reginai liber, in sanctificatione Spiritus Pater et e Insigni errore ediii iiactenus, ct passim mss. le-
veritas possidenlur. geb.inl el exceplo Spiritu sanclo , spiritus alius, elc.
e Pessime acceptos duos hosce Scripturse lexlus Substitiii spiritui nostro, ad codicis Reghuc lidem,
ifa rcstiiuo ac disiinguo. Eral in allcra Dominus, vel maximevero ad rectse ralionis argtimenium, clPau-
Domini, spiritus ejus pro est. lini icstimonii scnstim.
d Alium ab isio e Jacobi epistola locum subsiituit f Valic. et Regime cod., tiesciatalius nomo.
Reginse cod.; hunc neinpe, cap. iv, 5 : Ad iiividiain e Sic lego ex veteri edilione; in aliis enim eraf
concupiscit Spirilus qui habilal in vobis: subditque, immutationem.
Spiritus enim nihil aliud, etc In eo qui exhibefur
149 INTERPRETATIQ LIBRI DIDYMIDE SPIRITU SANCTO. 1S0
Dc humano ergo, ul diximus, spiriiu in hoc Apo-. A et exemplaria relinquenles, ad ipsius yeritatis yenere.
stoli sermo testalus est. substantiara : et, ut jam diximus, humili. et corpo-
56. AppellaiUtir quoque supernse ralionabilesque rea verborum simpliciiateconiempta, ads.piri.tua.lenj
virtutes, quas solet Scripiura Angclos, el Fortitu- legis notiliam pervenerunt.
dines nominare, vocabulo Spiritus, ut ibi: Qui facis 58. Hsec inlerim juxia possibililatem ingenii no-
[Al. facil et suos] Angelos luos Spiritus (Psal. slri quot res spiriius significarcl, altigimus, suo
cin, 4). Et alibi, Nonne ontnes sunt adminislrulores tempore quid uniimquodquo significei, si Christus
Spiritus (Hebr. i, 14)? Pttio ad hunc sensuin et il- tribuerit, disserturi. Nonnumquam aulem Spiriius,
lud referri, quod in Actibus Apostolorum scribitur : et Dotninus nnsler Jesus Cbristus, id est, Dei Filius
Spinius Domini rapuit Pltilippum, et non amplius appellalur. Benignus siquidcm esl Spirilus sapienlim.
eum vidil eunuchus (Aclor. vin, 59); id esl, Angelus Et 163 'n alio loco : Dominusqutetn Spirilus est,
Domini in sublime elevans Philippum, translulit il- ul ante diximus, ubi etiam illud adjunximus, Spi-
lum in alium locum. Rationales quoque alise crea- ritus Deus est (Joun. IV, 24), non juxla nominis
turse, et de bono in malum sponie propria profluen- tanlum communionem, sed juxta nalurse subslantise-
les, spiritus pessimi,etspiritus appellanlur immundi: que consortium. Quomodo enim quorum diversa
sicut ibi : Cum autem spirilus immundus exieril ab B substanlia est, inlerdum evenit ul communi vocar
homine. Et in consequeniibus: Assumit sepletn alios hulo nuncupenlur, et hsec dicuntur bp.iivvp.u';ita eo-
spiriius nequiores se (Maiih. xn, 45). Spiritus quo- rum, quorum eadem est natura alque substantia,
que dsemones in Evangeliis appellanlur. Sed et hoc cum socieiate vocabuli, naturse quoque sequalilas
nolandum, numquam simpliciier spirilum, sed cum copulatur, et disciplinse Dialeclicorum esi appellare
aliquo additamenio spiritum significari contrarium, hsec o-vvo>vvpu.Idcirco et Spiritus vocabulum, et si
ul spirilus immundus, et spiritus 162 dsemonis; quidaliud in Trinitaie usurpari solet, avviivvp.ov est:
hi vero qui sancii sunt spiritus, absque ullo addila- verbi gratia, e sancius bonus, et csctera his similia,
menlo spiritus simpliciler appellanlur. de quibus paulo anle perstrinximus.
57. Sciendum quoque, quod nomen spiritus, et 59. Porro ad hsec necessario devoluti sumus, ut
voluntatem bominis, et animi sententiam sonel. quia frequenler appellalio Spirilus in Scripturis est
Volens quippe Apostolus virginem non solum opere, respersa divinis, non Iabamur in nomine, sed unum-
sed et mente sanclam esse, id est, non lanlum eor- quodque secundum locorum varieiates et intelligen-
pore, sed el moiu cordis interno, ait, Vt sit sancia tias accipiamus. Orani itaque studio ac diligenlia
corpore et spiritu (I Cor. vu, 54): voluntalem spU vocabulum Spirilus, ubi et quomodo appellalum sit,
ritu, et corporeopera significans. Considera ulium C contemplanles, sophismata eorum cl fraudulenlas
hoc ipsum in lsaia sonet, quod scriplum esl: Et decipulas conleramus, qui Spiritum sanctum asse-
scient, qui spirilu errant, intetleclum (lsqi. xxix, 24). runt creaturam. Legentes enim in Propbela, Ego
Qni enim errore jndicii alia pro aliis bona [Al. bono sum firmans d lonilruum, el creqns Spirilum (Amos,
studio] exislimant, accipient intellectum, ui corri- IV, 12), ignorantia multiplicisin hac parle sermonis,
gaiur error illorum, ui pro pravis ea quse rcclasunl puiaverunt Spirituin sanctum ex hoc vocabulo de-
eligant. Neenon et illud, Vna [ortitudo Spiritus vestri monsirarijcuminprsesentiarum Spirilusnomen ven-
[Al. nostri], vide an idipsum ostendat. Et super lum sonet. Necnon in Zacharia audienles loculum
omnia vocabuluin spiritus aliiorem et myslicuin in Dominum, quod ipse sit qui creat spirilum hominis
Scripturis sanctis significat iiuellcctum, ut ibi: in eo, existimaverunt Spirilum sanctum ctiam in
Lilterq occidit, spirittts autem vivificat(H Cor. m, 6); hoc capitulo signilicari, non animadvertentes quod
litieram dicens simplicem, et manifestam j'uxla his- animam hominis, aut spirilum (quem lerlium in
toriam narrationem; spirilum vero, sanctum elspi- homine esse jam diximus) spiritus appellalio signi-
riiuale annssequod legiiur. In hanccongruil volun- ficet. Ergo ul prselocuti sumus, quomodo unum-
lalem et illud : Nos sumus circumcisio, qui spirilu quodque diclum sit, consideremus, ne forle per
Doir.inoservientes sumus, el non in carne confidenles " ignoranliam in baraihrum decidamus orroris. Si-
(Pliilipp. III, 3). Qui enim non litiera carnem con- quidem in aliis rebus ex consorlio vocabulorum
ciduni, sed cor spiritu circumcidunt, auferenles error eveniens, confusionem et pudorem ei qui er-
omne ejus superfluum, quod generationi proxiraum ravit importat: de supernis vero et divinis lapsus
est, et amicum, hi h vere spirilu circumcisi sunt, in ad prava, ad seternam ptenam deducitet larlarura
occulto Judsei, et veri lsraeliise, in quibus non est [Al. barathrum], niaxime cum semel deceptus no-
dolns. Qui tianscendcnles umbras elimagines yete- luerii resipiscere, sed l(J4smim defensnre irnpu-
ris Teslamenli, cullorcs veri adoranl Patrcm in spi- denter errorem. Decebat etiam, et magiiiiudo vo-
rilu et veriiate : in spiritu, quia corporalia ct huini- luminis exigebat, ut finem acciperet oralio.
lia transcenderuni; in veriiate, quia typos, el umbras, 60. Verum quia infert se qmesliQ adversus ea
a Iterum ex eadem editione et Yatic. ms.; cum 0 Emendo ex veteri ediiione, Sqttctus bonus, cum
antea, esse pro nosse legereiur. esset contra Auctoris meniein, Spirilus bonus.
h Vitiose et hiulco sensu erai, hivero pro vere: d Pio sum firmans, Gicec o-repewv,eraf confir-
Isjm noyo mendo, verm lsrqelilm pro vere, aut vgrj. mavi, In aliquoi mss-, sum forqwns,
151 S. EUSEBII HIERONYMI 152
quse superiusdispulavimus:quam idcirco tunc prse- A taiis janua, misil in mentem cjus quomodo deside-
termisimus, ne lexlum sermoiiisirrumperel.etiiuer ratam pecuniam acciperet, et per occasionem lucri,
piam prsedicaiionem impia conlentio poneretur, proditormagistrieiSa!vatorissuiexisleret,argenium
necessarium puio ad propositum respondere, etlec- pro pietaie commutans, et suscipiens pretium sce-
toris arbiirio, quid super liis seniiat, derclinquere. leris a PharisaMs atque Judicis. Ilsec ergo cogita-
Disputantibus ergo supra, quod animam vel meniem tionis occasio locum tribuil Satanse, ut in cor cjus
hoininis nuila creaiura juxta subsianliam possit im- introiens, impleret eum pessima voluntate. Inlroivit
plere, nisi solt»Trinilas, quia tantummodo secun- ergo non secundum snbsiantiam , sed secundum
dum operationem, et voluniaiis errorem, sive vir- operationem; quia inlroire in aliquem, increaloe
tulem, animus de his qnse creata [Al. sociaia] sunt naturse est ejus, quse parlieipetur a pluribus. Impar-
iniplelur: oborta est quseslio nostra, quasi senlen- ticipabilis ergo diabolus esl, non crealor, sed crea-
tiam solvens, quod creata substanlia, quse in Scri- lura subsistens. Unde et convenibilis aique mutabi-
pluris Salanas appellatur, ingrediatur iu atiquos, lis, e sanclitate decidit atque yirlute. Diximus supra
et cor quorumdam irnplere dicatur. Nam ad eum psroxiy.bv[Erat pero%w.Sis}, id est,qttod parlicipa-
qui medietatem preiii de agro vendito sibi, aliud lione capiatur, esse incorruptibile el immutabilc, et
prolilens, reservaret, a Petro Aposlolo diclum est, B consequenler seternum. Quod auiem inulari poiesl,
Atwnia, qttqreimplevit Salanas cor luutn (Aclor.v, 5)? faclum esse et habere principium. Porro quod in-
Et de Juda loquitur ipse Salvaior, quod intraverit corrupiibile sit, esse et retro et deinceps sempiter-
in eum Satanas. Ad quod poslea respondendum esl. num. Non ergo (ul quidam pulani) parlicipalione
Inlerim nunc a dispulemus adversum id quod scri- nalurse, sive subslaniifjeiroplel quempiam diabolus,
plum est, Quare implevit Satanas cor tuurri? quo- aut ejus habilalor efficiiur, scd pcr fraudulentiam ,
modo Saianas meniem alicujus eib principale cordis et deceptionem, el maliiiam, habitare in eocreditur
impleai, non ingrediens in eum et in sensum cj'ns, quem replevil. Hacautem fallacia etiam presbyteios,
atque, ut ita dicam, adiiumcordis iniroiens : siqui- qui adversus Susannam e in crudelitatem se verte-
dem hsec poteslas solius est. Trinitatis : sed quasi rant, iniravit: implens animas eorum incendio libi-
callidus quidam et nequam ac fallax fraudulentus- dinis, el sera senii voluplale. Scriplum esl enim :
que deceptor, in eos animam humanam roalitiseaf- Vencrunt auiem el duo presbyteri,pleni iniqua cogita-
fectus trabit, percogitaiiones etincemiva viiiorum, tione (Dan., xiu, 28). His insidiis implevit el univer-
quibus ipse plenus esl. Denique et ipse Elymas ma- sum populum Judseorum, dicente Propheia de eo :
gus lilius diaboli, juxta maliliam nequitiamque sub- Vm, gens 166 peccalrix, populus plenus peccais, se-
sistens, plenus omni doloet maliiia, scribiiur Sa- C men pessimum,filii iniqui (Isai. i, 4). Semen quippe
lana Patre ejus, hanc ei voluntalem, quasi ex consue- nequam f diabolus, et filii ejus, propter iniquitatem
tudine c vitiorum in naluram vertente. Arguens et plenitudincm, dicli sunt peccatores. Si autem ab
itaque eum Apostolus Paulus atque corripiens ait: his qui ejus in Scripturis filii nominaniur, juxia
0 plene omni iniquitqte el omni dolo, fili diaboli, ini- subslantise participationem non capiiur [Al. nuncu-
micejustitim Dei (Aclor. xm, 10)! Quia enim versi- panlur], siquidem impossibilc boc esse in crealuris
pellis et callidus, oranem in se dolum fraudulenlise frequenler oslensum est, neque alius quis polest enm
susceperat, appellatur filius diaboli, quia implcbat capere parlicipatione subslanlise, sed lantummotio
ipse omne principale 165 'llllls fraude etiniquilale, assumptione fraudulentissimse volunlatis. Operatio-
el omni malitia : intaniuro illiciens eum aique deci- nem quippe el studia non solum bonorum operum,
piens, ul ipse Salanas implesse animam ipsius, et s sed etiam maloruro in creaturis diximus; naiuram
habilare in eodem pularetur, quem ad omnes susc vero atque subslaniiam solius in alios posse Trini-
perversitatis dolos, ministrum sibi aCjd famulum latis inlrare.
prseparaverat. 62. Abunde (ul reor) occursum est proposilfe
61. Ad id vero quod secundum posueramus [Vat. quseslioni. Quia vero ineptum et slullum videtur ,
proposueramus] exemplum, qnia in Judam inlroissel D adversus fatua respondere, et si quid in buccam rut-
Satanas, hoc diccndum esi. Observans diabolus qui- ril [Al. irruit] impiorum, hoc velle dissolvere; non
busdam motibus et operaiionum signis, ad quse po- cnim tanium impielas est, sceleraia proponere,
lissimum Judse cor esset viiia proclivius, depreben- quanium et de sceleratis h cum resistente velle tra-
dit eum patere insidiis avaritise, et reperla cupidi- clare : idcirco illud quod solent jactafe, prsetereo,

a Imperfecto sensu erat: Inlerim nunc ad id quod crudelilqlemverternnl. Vaiic, <7iiiqdversus Sttsannam
icriptum est. Verbum disptilemus ex Reginse ms. al- smviebqni,in crudelitalemverterqt, el implevit qnimqs,
terum qdversum, ex ipso et Valicauo expressum elc.
est. f Cod. Reginse, filii Diqboli, Et mox Vatic. dicli
b Grsece riyep.oviy.bv : vide in Commentariis in stint peccatorum, probo uterque sensu, nisi eliam
Malthscum. meliori.
c Vaiic, quasi ex consueludinesecundam pene in- e Expressins Reg. ms., sed etiam malorum partici-
jicienie nqltirqin. pabilia esse in creaturis diximus , ndluram vero ciiqtie
•JIdem, «lintslrum pibi ac filium prmpardvetat. substqnliamsalitts Trinitqus in aliqs pbsseinlrqre,
» Vetus edit.j qv.i adversm Susmmam omonin iti h ferat incornihodo Senim,saheni resittektm vp.liel
155 DIALOGUS CONTRALUCIFERIANOS. ADMONITIO. 154
sacrilega adversus nos audacia proclamantes : Si A tumeliam] feceril Spiritui gratiseejus, in quo sancti-
Spiritus sanctus creatus non est, aul fraier est Dei ficatus est. Quod quidem et in Deo Palre est intelli-
Palris, aut palruus est unigeniii Jesu Chrisli, aut gendum. Nam qui blasphemaverit in euni, et irapie
lilius Christi est, aut nepos est Dei Patris, aul ipse egeril, sine venia cruciabiiur,c nullo pro eo Domi-
filius Dei est, el j'am non erit unigenilus Dominus num deprecanle, sicut scripium est, Qui autem in
Jesus Chrislus, ctim atteruin fralrera habeat. Miseri DominumDeum peccaverit, quis orabit pro eo? Nec-
atque miserabiles, non sentienles de incorporeis et non et qui Filium negaveril coram liominibus, ne-
invisibilibus, juxta corporaliuni et visibilium dispu- gabiiur ab eo coram Patre, et Angelis ej'us. Ergo
tari non licere naturam. Fralrem esse vel patruum, quia nulla venia iu Trinitaiem concedilur blasphe-
nepolem vel filium, corporum nomina sunt, el im- mamibus, omni siudio el cauiela esl providendum ,
becilliiaiis humanse vocabula. Trinilas vero omnes 168 ut ne in brevi quidem parvoque sermcne de
has praUergreditur nuncupaiiones. El quoliescumque ea dispuiantes, labamur. Quin polius si quis hoc
in aliqua de his cadit: nominibus noslris, et incon- volumeii legere volueril, qusesumus, ul niundct se
gruis vocabulis non a suam naiuram loquilur. Cum ab omni opere malo, et cogiialionibus pessimis :
igitur sancta Scriptura amplius de Trinitate non quo possil illuiiiinato corde ea intelligcre quse di-
dical, nisi Deum Pairem esse Salvaioris, et Filiura J$euiuur,el plenus sanctiiate alque sapienlia, igno-
generatum esse a Paire, boc taniummodo debemus scere nobis, sicubi volunlatem noslram non iinplevil
sentire quod scriptum est. Et ostenso quod Spirilus effectus, et tanlummodo consideret qua menle
sanctus increalus sit, consequenter inlelligere, quod quid diciiim sii, non quibus expressum sermonibus.
cujus non est creata snbsiantia, recie Palri 167 Sicut ciiiin pietalis scnsum nohis audaciler juxta
Filioque societur. noslram consciemiam vindicamus , ila quanlum de
65. Hsccjuxta eloquii noslri pauperlalem in prse- eoloqui pertinet, venustatem rhetoricam facuiidiam-
senli dicla suificiant : b timorem meum, quod de que, juxta consequemiam texiumque serroonis, d
Spiriiu sanclo loqui atisus sim, indicanlia. Quicum- procul abesse simpliciter confiteniur. Studii qnippe
que enim in eum blaspheinavcrit : non solum in nostri fuit, de Scripturis sanclis disserenlibus, pie
hoc sseculo, verum etiam in futuro nun dimittelur intelligere quse scripta sunt, el iuiperiliam uensu-
ei, nec ulla misericordia el venia reservabitur illi ramque noslri non ignorare sermonis.
qui conculcaverit Filium Dei, et injuriam [Al. con-
elc; lum certo errore, quodsolent tractqre, prmiereo, C cavi.
aul jactilare, quod liabent emendaiiores e Idem Reg. ms., nullo modo pro eo Domino de-
yrajactare,
lihri.
a Male obiinebat, non sua natttrq, in reclo. Emen- precnnte.
d Iuirnsa bic perperam nos vocula, sensus labo-
dat Vaiic. et veius Editio. rabat. Expunxi ope codicis Uesinre, qui itid>'mex-
b Reginre liber el Vatic, timorem luntum tneum
puncta voce juxta, fere concinnius lcgil facttndia
in eo, guod de Spiritu sqnclo loqui ausus sim, indi- consequentiam.

m SEQUENTEM LIBRUM ADMOMTIO.

Noium Luciferi Calarilani episcopi hanc fuisse mentem , ul qui in Ariminensi concilio Arianse | erfidisc
subscripserant, ainplius inire communionem cum Ecclesia, lamelsi f.oeniienles, non posscni : seque adeo
ab eorum quoque communione, qui lapsos post saiisfactionem receperani, peniius abdicasse. ATa»i,inquit
Sulpicius Hisl. lib. n, cap. 45, intanlumeos qui Arimini fueranl, condemnavil, ul se eliam ab eorum commu-
nionesecreverit, qui eos sub sotiSfqctione, vel pmnileniiq reciperenl. Ex eo Luciferianoruiii manavil hscresis,
temere asserenlium abArianis, ctqui illissemel consenserant episcopis, non conferri Spiriliim sancturo,
eo«que ab episcopalu ac sacerdotii munere ita excidisse, ut sacramenta adminisirandi facultatem oronein
illis adimerent, atque ipsos etiam baplizaios ab eis nisi per manus iroposilionem, aique invocalioncm
Spiritus sancti, nollent suscipere.
Hac de re dispulatum est aliquando Luciferianum inter alque Ortbodoxum , sed conviciis, utfermeusu-
venit, magis quam argumentis uierque allercalus, adversarium fregerat polius quam snperaverai. Con-
dictum est iiaque, ut altera die convenirent, iisque coniendentibus, quse pro sua quisque causa dicerel, a
Nolariis excepta sunt. Atque in boc quidem libro per Dialogum abs Hieronymo exponuiiltir, quasi ab al-
tercantiiim ore proficiscanlur; sed nihil dubium est a S. Dociore studiose conlexlum opus atque expoli-
tum fuisse ad catholicre veriiatis luendam fidem. Nam et gesla Ariminensis concilii magnam partcm addu-
cit, deqtie ejus historia, Arianorumque in eo artibus ac dolis loqniiur, eoquc in primis quod ttslm
vocabulum ad sarciendain pacem rejici ab Onhodoxis hsereiici oblinuerunt, quando in cscteris sc fingerent
cousentire; sed postquam episcopos nefaria subscriptione illa devinxerant, fraudem apcruerinl, ct pro se
victorjam inclamarint, De ha,ptismo,,?liam hserelicorum copiose disserit, tamque ad rectum seusum , ut
eofdm inlHiihejjfobsiri opJnionem. tjtii diemti qtitedam in hoc UMo super hsereiicorttm bapilsmo S. Doe*
1*5 S. EUSEBII HlERONYMl 158
lori exeidisse, quce ingcnio per setalem magis subacto posimodom revocaverit. Taleillud etiam est, quod
Viclorius coiifulat, nempe S. Hieronymum pulasse necessariam esse in sacerdotibus reclam viiam, ut
vel absolvant, vel eucliaristiam conficiant. Contra cnim num. prsesertim 5 luculenter constiiuit, ul si alibi
conir.irium vidcalur asserere, ideo faciat, ne dum de sola sibi sacerdoies poteslale obiandiuntur, reciam
vivendi deseiaiit normam, et qnod polestateconsiruunl, exemplo desiruant.
Deanno quoopus islud elucubrarit, non satis convenit inler erudilos. lllud nerope aliquos movet, quod
in Chronico Luciferum mulla cum laude merooret, neque sit vero siniile ejus celcbrari constaniiani ac
fidein, cujus senlentiam, immo errorem ediio libro impugnat, nisi si liber iste, in quo male audil, illo in
quo bene, poslerior sil. Quamobrem cum anno 580 Chronicon fuisse conscriptum conslet, Dialogum hunc
post eam lemporis notationem differri volunt. Sed nihil esse hujnsmodiargumentum videas , si illa ipsa
recie expenderis leslimonia, et muliaesse scias , quse in Lucifero llieronytnus suspiciebat : nec proprie
ipsnm episcopum, sed ejus asscclas, qui ejus nominead erroris palrociiiiura abutebautur, irapugnari. Nam
et hoc ipso in libro bene audii Lncifer, ul illis verbis, Cogor de Beato Lucifero secus quidquam, quam et
illitisnteriium, etmea humaniius poscit, existimare. Ex serie autem etloco, quo in Catalogo ab ipso Hiero-
nymo censelur hic liber, et Chronico proxime prsecedcre eum liquel, sive annura 580 antevertere, et re-
lictse soliiudinis epocbam, sive ann. 579, ut in Cbronologicis Epislolaruiii argumentis notatum est, supe-
rare. Facile igilur ipso anno 579, quo e Chalcidis eremo fugiens, Aniiocbise subslilit, librum exaravii, nam
el AniiochiseLuciferianus atque Orlhodoxtis altercaii sunt, et proxime ab illa altercaiione scribere se Hie-
ronymus profitelur.

S. EUSEBII HIEEOSIYBII

STRIDONENSIS PRESBYTERI

DIALOGUS CONTRA LUGIFERIANOS.

1. 171 h Proxime accidit, ul [Al. quod] quidam A iia cunctis residentibus, UELLADICS LOCIFERIASUS
Luciferi sectator, cuin alio Ecclesise alumno odiosa dixit : lloc primum mihi responderi volo, utrum
loquacitale conlendens, caninam facundiam exer- Ariani Chrisliani sinl, an non ? e ORTHODOXDS. Ego
cuerit [Mss. exercuii]. Asserebat quippe universuni ptus, inquit, inferrogo, uirumne omnes hseretici
mundum esse diaboli, et ut jam familiare est eis Cbristiani sinl? L. dixit, Quem bsereiicutn dixeris,
dicere, faclum de Ecclesia lupanar. Ai iile e cou- Cbristianum negasii. 0. dixit, Omiies ergo bsereiici
trario, rationabiliter quidem, sed imporluno etjoco Cliristiani non siiiu? L. Jam superius audisii. 0.
et lempore, defendebat , non sine causa Chrisium Si Chrisli non sunt, diaboli suiil. L. Ncmo dubital.
morluum fuisse, nec ob Sardorum tantuin "mastru- 0. Si autem diaboli sunt, 172 "'"H refert hseretici
cain Dei Filiumdescendisse. Quid plura? duro d au- sinl, angentiles. L. Non relello. 0. Igilur fixum inler
dienliam et circulum lumina jam in plateis accensa nos habemus, de hseretico sic loquendum , sicut de
solverenl, et inconditam dispulalionem nox inler- gentili. L. Plane fixum, 0. Quscre nunc nt libet,
rumperei, consputa pene invicem facie, recesserunl. quoniam inter nos conslat, hsereticos gentiles esse.
Hoc lamen his qui affueriini slatuentibus, ut iu sc- L. Quod interrogaiio mea cogerc volebat expressum
creiam poriicum primo mane convenirelur : quo est, hserelicos Cbristianos non esse. Nunc resiat
cum jjtixta placiiuni onines convenisscnt, visuni B conclusio. Si Ariani hscrelici sunt, et hsereiici om-
est ulriusque serraonem a nolariis excipi. nes genliles sunt, et Ariani geniiles sunt. Si autem
2. De hwreiico loquendmn ul de genlili. — Alque Aiiani gentiles sunt, et conslal nullam societatem
!l Edd. Marliaji. et Vallars. habent: Inciptl Aller- SolvereMastrueisproceres, veslire Togalos.
calio Luciferiani et Orllwdoxi,q S. Hieronymoscriplq. Apposile vero in primis Qtiiiitilianus lib. n, cap. 10:
EDIT.— Velus codex ms. Sorbona; seqiieniern reti- Mastrugqm, quod Sardum eit, illndens Cicero ex in-
net epigraphen : Incipit Eplq Hieronymi presbyteri duslria dixit. Panlinus quoque Macario inops habi-
odversus Luciferianos. Deiude liunc contextum : tus,el MasirugaSardorum,—Mss. cndices I<'giini'ma-
Proxime accessit Lueiferianus hscresis sectator, ciim strugam. Erat mastruca vestiiiieiiluin ex pcllibus,
aliqno Ecclesire alumno odiosa loquaciiale conlen- sive ferina vesiis male oiens, qtia Sardi uiebaiuur.
dens, etc. MARTIAN. MAKTIAN.
b Cluniacensis codex, Proxime accidit, d In nliquot libris dum qudienlium circitlum lu-
quod qui-
dam Luciferi seclttlorcum alio Ecclesim alumno, ctc. minq, elc,
MARTIAN. e Yeius editio Ilieronymum ipsum subOrtbodoxi
.<?Notatum Lexieograpliis nomen. Theodorus Mq- persona loquentem inducit. OrlhodoxusHieronymus,
ttrucq vestis $qrdq, A\. Maslrugq. Prudentiu§. (G ego, etc,
157 DIALOGUSCONTRALUCIFERIANOS. 168
Ecclcsiscesse cum Arianis, id est, cum geniilibus ,. A compendium concertalionis, iribuo quod r.oslnlas :
manifeslum esl veslram Ecclesiam quse ab Arianis, -nec me pigebit locum le faciente, manum tecum
id est, a genlilibus, epi.scopos suscipit, non lam conserefe. Exponemihi, quare laicum venicntein ab
episcopos recipere, quam de Capilolio sacerdoles : Arianis recipias, episcopum non recipias ? L. Reci-
ac per lioc Anlicbrisli magis synagnga, quam Chrisli pio laicnm , qni errasse se conlitelur ; et Domintis
Ecciesia debeat nuncupari. , roavult pcenileniiam peccaioris , quam niortem. 0.
3. Euchqrislia. — 0. Ecce implela est prophelia: e Rccipe ergo el episcopum, qui et errasse se con-
Paravit mihi foveam , et ipse incidit in eam. £,.' filetur, et Dominus mavult poaniieniiam peccatoris ,
Qiionam modo? O. Si Ariani, ut dicis, gentiles sunt, quani moricm. L. Si errasse se confnelur, 174 cur
el Arianorum conventicula caslra sunt diaboli, quo- episcopus pcrseverat? deponat sacerdotinni, conce-
modo in caslris diaboli baplizalum recipis? L. Reci- do veniam pcenilenii. 0. Respondebo libi el ego
pio , sed poenilenlem. 0. Prorsus quid dicas , non sermonibiisluis, Silaicus errassese confitelur, quo-
inlelligis. Quisquamnegeniilemrepipitpcenileniem? modo laicus perseverai? dcponatd sacerdoiiuni lai-
L. Ego simpliciter in exordio sermonis omnes hse- ci, id esl, baptisma , et ego do veniam pcenitenli.
relicos geniiles esse respondi. Verum quia capliosa Scriptum cst enim : Regnuin quoquenos el saccrdo-
interrogatio fuit, prinifcqusestionis libi palmam lra->B les e Deo Patri suo fecit (Apoc. i, 0). Et iterum, Gen-
dens, 173 a(i secundam veniam in qua aio laiciim lem sanctam, regqle sacerdoliuin, populum acqtti&itum
ah Arianis venienlem recipi debere poenitenlem, (I Pet. n, 9 ). Onuia quod f non licet Chrisiiano,
clericum vero non debere. 0. Alqui in prima quses- commune est tam episcopoquam laico. Qui |iceniten-
lione quam obtinuisse me dicis, eliam secundam liam agit, priora condeinnal [Al. contemnat]. Si non
obiinui. L. Doce quoinodo obiinueris. 0. Nescis et licel episcopo poenitenli perseverare quod luerai, s
laicos et clericos tinitm babereChristum, nec aliunr non licel et laico pcenitenli permanere h in eo pro-
neophytis, alitim episcopis esse Deum? Cur ergo pler quod pceniieniiam confuetur. L. Rccipinius
non recipiat clericos, qui recipit Iaicos pcenitentes? laicos, quoniam nemo converietur, si se scieiit re-
L. a Non est ipsum lacrymas fundere pro peccalis, baptizandum : et ila fiel, ut nos simus catisa perdi-
el corpus attrcctare Domini. Non est ipsum ad fra- tionis eorum si repudienlur. 0. Tu in eo quod reci-
irum genua provolvi, et de sublimi loco eucbaris- pis laicum, unam animam recipiendo salvas; et ego
tiam minisirare pnpulo. Aliud est lugere quod fueris, in recipiendo episcopum, non dicam tinitis civiialis
aliud neglecio peccato, in Ecclesia viverc gloriosum. populos , sed universam , cui prseest, provinciam
Tu qui besierno die sacrilegus creaturam Dei Fi- Ecclesise socio; quem si repellam, multos secum in
lium prsedicabas; qiii quolidie pejor Judseis, blas- C i ruinam irahet. Quamobrcm qusesovos ut eam ra-
pbemiarum lapides in Christum jaciebas, cujus lionem, quam in paucis recipiendis babere vos exi-
maiius sangiiine plena; sunt, cnjiis siylns lancea mi- siimatis, eiiam ad totius orbis salutem concedalis.
litis fuil, ad tinius horse conversionem virginem Quod si displicel, ct lam duii estis, immo lani irra-
Eccleiiam adulter ingredieris? Si peccasse le poe- lionabililer inclementes, ut eum qui dederii bapiis-
nilel, officium depone sacerdotis : si le peccasse ma bostem Cbristi, eum qui acceperil liliuin pulc-
confidis, perinane quod fuisli. lis ; nos nobis adversa non facimus : aul episcopum
i. 0. Rhetoricaris ; el a dispulalionum spinetis , cum populo recipimus, quem facit Christianuni; aut
ad canipos liberse declaniationis excurris. Veruni si episcopum non recipinius, scinius etiam nobis po-
desine, quseso, a communibus locis, et in gradum pulum rejicieudum.
rursum ac lineas regredere : postea si placuerit, la- 5. Episcopus condimenlum sum Ecclesim. Fletus
lius disseremus. L. Nulla declaniaiio hicesi. Dolor Ecclesimpro pmnitentibus. Liber duodecimProphela-
palienliam superal; propone ut libet, argumenlare rum. Oculus Ecclesimepiscopus.—L. Oro te, l noiiiie
ut libet, numquam persuadebis id esse bepiscopum, legisti de episcopis dictum : Vos estis sal terrm. Si
quod laicum poenilentem. 0. Quoniam obsiinaie le- aulem sal infalualum fueril, in quo salietur ? ad nihi-
ncs , aliam esse ralionem episcopi, aliam laici, ad D '. lum esl utile, nisi ut projicialur foras , et conculcetur
a iVoji esi ipsum lacrymqsfundere. Superflue hic tiutn, quod slatim adducitur; nam locum omiscrat
in edilis Erasmi et Mariani additum esl nonien Marlianscus, quod in suis mss. non iuvenisset.
episcopi, quod non legunt exemplaria veiera. Ex e Deo Palri suo fecil. Addiinl edili libri: Et ile-
hoc porro loco apertissime comprobalur lides Ca- rum, gentem sanctqm, regale sacerdolium, popu-
tholica, qua credimus verum Chrisii corpus exsislere lum acquisilum.Id non legunt mss. nostri codiccs.
in Eucharislia, et manibus sacerdotum atireciari; MARTIAN.
e sublimi loco Eucharistiam qUoque populo mini- f Negandi parliculam expressit anliqua cdiiio.
stralam discimus. MARTIAN. s Non licetet laico, etc. Ms. Sorbonicus, nou liceal
h Gravius sic legi jubel, id esse episcopumconfi- el laico pmnilenlipermanere,proptcr qv.odpcenite.ntiam
tenlem, quod laicutn pmnitentem; idque rectius, ut confiletur.Clnniacensissimiliicr legil, excepio licent,
vidclur. babet cnini licet. MARTIAN.
c In Veleri edit., Becipio elego episcopum. h Vocul.isin eo in dtiobus mss. dcsiderari Mar-
d Certa qnadam acceptione plebi quoque com- lian. noiat. Gravius ila locum rcfixil, non liceat el
munc fuisseolim, primis nempe Chrislianismi tem- laico pmniieniipermanerequoderat, qui propler pmni-
poiibus, sacerdotii nonien, erudiie nolaluin est, ex tentiam confitetur.
ijlo I Peiri it, 9 : |3«<7i/\swv ' Yetus edjl., OrolenomineChrisli, non legisli,elc,
Uparevp.u,regale scteerdq-
m S. EUSEBU HIERONYMI 160
ab hominibus(Malth. v, 15). Sed et illud, quod pro j)i d Hoc est, ideo Deus scienlire suoeigniculum in epis-
populo pcccatore sacerdos Deum exoret, ac pro copo succendit, ut non sibi tanttim luceai, sed om-
sacerdote nullus sit alius, qui deprecelur (I Reg. 111). nibus prosit. Et in consequenti : Si, inquit, oculus
Quse quidem duo Scripturarum capilula in senien- iuus nequamfuerit, omne corpus tenebrosttmest. Si
tiam concurrunt unam. Nam nl sal omneni cibum autcm lumen qnod in le esi, lenebrmsunl; ipse tene*
condil, nec est aliquid per se tam suave , quod abs- brm qttantmerunt ( Malth. vi, 23 )! Et recie. Nam
que 175 eo gustum dcmulceal: ita mundi toiius cum ideo episcopus in Ecclcsia constiiualur, ut po-
et propriseEcclesisecondimentum episcopus est, qui pulum coeiceat ab errore, quanlus erit error in po-
si infatiialus fuerit, sive per negaiionem, sive per pulo, cum errai ipse qui docet [Al. doceat] ! Quomo-
hseiesiiii, sive per libidinem , et ut semel dicam, do potesl peccata dimitlere, qui ipse peccaior est?
per universa peccala , a quo alio poterit condiri, quomodosanclum sacrilegus faciet? unde ad me lu-
cum ipse fuerii omnium condinienium ? Sacerdos men introiet, cum ociilus meus crecussit? Proh
quippe pro Iaico offert oblationein suam , imponit dolor ! Amichrisii discipulus EcclesiamChristi gu-
mantim subjeclo, reditum sancti Spirilus invocat, bernat. Et ubi esi illud : Nonpotestis duobusdominis
aique ila eum, qui tradiius fuerat Salanfc in iuteri- servire (Ibid., 24) ? Sed el illud, Qum communicatio
tum carnis , ui spirilus salvus fieret, indicta in po- ]B luci ad tenebras ? qui consettsus Chrislo ad Belial
piilum oralione, aliario reconcilial, nec prius ununi (II Cor. vi, 14, 15)? Legimus in veteri Testamento
niembrumrestiluit sanitaii, quam omnia simulmem- (Levii. xxi, 17, el xxi, 5 ) : Homo in quo fueril ma-
bra a confleverint. Facile quippe ignoscil filio pater, cula el vitium, non accedat offerre dona Domino. Et
cum maler pro visceribus suis deprecalur. Si ergo rursum : Sacerdotesqui acceduniad DominumDeum,
hoc qiiem diximus gradu laicus pcenilens rcsiiiuiiur ul sqcrificent,mundi sint, ne forte derelhiquqi eosDo-
Ecclesisc, ibique sequiiur veuia, ubi luclus prscces- tninus. Et in eodem: Et ctnn qcceduntminislrqre san-
serat: manifestum est, sacerdotem h de gradu suo cia, iton qdducqnt in se delicltiin; ne ttwriantur. Et
nioiiim, in eumdem locum non posse reslitui, quia niulta alia, quse persequi infinilum est, studio [Al.
aut poenitens sacerdolio carebit, ant in bonore per- sed studio] breviiatis omiilo. Neque enim numerus
sisiens, reduci in Ecclesiam non poterit per ordi- lesiimoniorum,sedaucloriias valet. Ex qnibus oslen-
ncni poenilentis. Tu niibi nunc infaltiato sale , Ec- ditur, vos per modicnm fermenluni toiam Ecclesise
clesise saporem conlaminas; tu eum qui projectus massam corrupisse , ei de ej'us manu hodie Eucha-
foras, jacere deberet in slercore, a cunctis iioniini- ristiam accipere, quem"heri quasi " idolum de-
bus conculcandus, super altarium reponis ! Et ubi spuebatis.
erit illud Apostoli praiceplum : Oportet episcopumG l 6. Sqcrificiumin Ecclesiq.Chrisluslavacrosuo mun
esse sine crimine, quasi dispensatoremDei ( Tit. i, 7). davit aquas. — 0. Mulla quidem de sacris Volumiiii-
Ei ilerum : Probel aulem se unusqttisque et sic acce- bus memoriter copioseque dixisti : sed ctim lolum
dal (I Cor. xi, 28)? Ubi Dominica denuntiaiio est: circumierissaltum, meis cassibus concluderis [Mss.
Ne miseritismargaritas veslras [Al. miserimus et no- cltideris uei1clauderis]. Sit quippe, ulvis, Arianorum
stras] ante porcos (Mqtih. vu, 6) ? Quod si de ornni- cpiscopus hosiis Christi, sit infaiuatum sal, sil lu-
bus generaliter dictum inlelligis , quanto magis de cerna sine igniculo, sit oculus sine pupilla : nenipe
sacerdoiibus prsccavendumest, cum etiam de laicis eo pervenics, ul salire non possit, qui sal ipse non
sic cavetur ( Al. babealur ) I Separamini, inquit Do- habeal; non illuminet csecus, non accendat ex-
roinus per Moysen, a tabernaculis istorum hominuin siinctus. Tu auiem cum coudiiuin ab eo dbum
durissimorum, el nolite e tangi qb omnibus qumsunt devores, cur insulsum argnis conditorem ? De igni-
eorum, ne simul pereolis in peccutoeorum (Num. xvi, culo ejus Ecclesia tua lucet, et lucernam ejus
26). Et rursiim in duodecim Propheiis : Socrificia 177 ciiminaris exslinctam ? Oculostibi prsebet, et
eorum tamquumpanis luclus ; omnes qui manducant csccus esl ? Quamobrem oro te, ut aut sacrificandi
ea, contaminqbuntur( Ose. lx, 4 ). El in Evaugelio ei liceniiam iribuas, cujus baptisroa probas : aul
Dominns : Lucerna , inqnil, corporis est oculus , id D reprobes ejus baptisma, quero non exisiimas sacer-
est, Ecclesisclumen est episcopus. Si atttem oculus dotem. Neque enim fieri poiest, ul qui in f bapiis-
tuus simplex est, tolum corpus luum lucidttmerit maie sanctus est, sit apud allare peccalor. L. Sed
(Malth. vi, 22). Sacerdole enim fidemveram prsedi- ego recipio laicuro pcenilentem per manus imposi-
cante, ex omnium corde lenebrsedisculiuntur. 176 tionem, el invocaiionem Spiriius sancti, sciens ab
Et causam reddit : Neque enim lucertm accendituret lisereticisSpiritum sanclum non posse conlerri. 0.
ponilttr subter modium, sed super cqndelabrmn, ul Omnes propositionuni vestrarum calles ad unum
luceat omnibus qui in dotno sttnl (Malth. v, 15). cornpilum conlluunl, et pavidorum more cervorum,

n Alio sensu nec peniius inulili, vetus ediiio, con- d In veieri edit. 17111'
in douiosttnt. Lucernqmenim
et post, consequiturveniam, ubi, elc. hoc esl, Deus scientimsuwigniculum, eic.
b Alisquepaulo
flaveril,
de legi in vetusiis codicibus Gravius e Viclorins maltiii juxta Drixianos codices quasi
inonet. idololalram respuebalii. . ,
f Alias.erat in baptisterio, quod elegantins aliari
; « GrayiiisacfivaformamavuIt/antjeriiMpxluutro*
ifue, nedum liaiino intcrjbrete^couefiniienici opponilurl
161 DIALOGUSCONTRA LUCIFERIANOS. 162
dum a vanos pennaruni evilalis volalus, fortissimis A clamantis in deserto, parale viam Domini: rectas fa-
relibus implicamini. Nam cum in Palre et Filio et cite semitasDei noslri (Isai. XL,5; Malih. m, 5). Ille
Spirilu sancto bapiizaius homo , templum Domini qui dicebat: Ecce Agnus Dei, eccequi tollil peccatum
fiat, cum, veteri sede destructa, novuni Triniialis mundi (Joan. i, 29). Minus dico, ille qui ex roalris
delubrum scdificetur, quomodo dicis , sine adveniu utero clamabat: Et unde hoc mihi, ut maler Domini
Spirilus sancti apud Arianos peccala posse diinitti ? meivenial ad me (Luc. i, 45)? Spiritum sancium non
Quomodo antiquis sordibus anima purgatur, quse dedit , quein Philippus diaconus eunucho dedit
sanctum non habet Spiritum ? Neque eniin aqua la- (Act. vm) ? quem Ananias Paulo dedit (Act. ix)? Au-
vat animam, sed prius ipsa lavatur a Spiritu, utalios dacier forsilanvidear Joannem prseferre cunciis. Audi
.lavare spirilualiier possil. Spiritus, inquil Moyses , Domintim loqueniem : Non est in nulis mulierum
IDomini ferebatur super aquas (Gen. I, 2). Ex quo major Joanne Baptista(Mailh. xi, 11). Nulli enim con-
f* apparel bapiisma non esse sine Spiriiu sanclo. tigit propbetarum, et annunliare Chrislum, et digito
b Betbesda lacus Judsese,nisi per advenlum Angeli, demonslrare. Et quid mihi necesse est in lalis viri
debililata corporaliter membra sanare non poierat: laudibus immorari, cum a Deo Patre eliam Angelus
et tu mihi aqua simplici, quasi de balneo animam nuncupelur? Ecce, inquit, miito Angelum tneum ante
lotam producis ? Ipse Dominus nosler Jesus Chri- Ij faciem luam , qui prmparabit viam tuqtn qnte te
slus, qui non taro mundatus est lavacro, quam in (Ibid. 10). Plane Angeluin, qui post materni venlris
lavacro suo universas aquas mundavit, statim ut hospilium eremi deserta sectaius, d parvulus de ser-
caput extulit de fluenlo , Spiritum snnctum accepit, penlibus lusii; qui oculis 179 speclantibus Chii-
non quod umquam sine Spiriiu sancto fuerit, quippe sium, niliil aliud est dignatus aspicere ; qui eloquiis
qni de Spiritu sancto in carne natus est : sed ut il- Doroini, qusemelle el lavo dulciora snnl, dignam Deo
lud.nobis monslrarelnr vernm esse baptisma , quo vocem erudivit. Et ne qusestionemmorer, sic decebat
Spiritus sanctus adveniat. c Igilur si Arianus Spiri- crescere Prseciirsorem Domini. Isle ergo lalis lantus-
lum sanctum non potest dare, ne baptizare quidem que Spiriium sancium non dedit, quem Cornelius
potesl, qtiia Ecclesisebaplisma sine Spiritu sanclo cenlurio antequam baplizarelur, accepit? Responde,
nullum esl. 178 Tu vero cum baplizaium ab eo quseso, Cur non dederit? ignoras? Audi quid Scri«
recipias, et postea invoces Spiritum sanciuin, aut plurse doceanl : Joannis bapiisma non tam peccaia
bapiizare eum debes , quia sine Spirilu sancto non dimisit, quam pceiiitentisebaptisnia fuit in peccato-
potuii baplizari: aut si est bapiizaius in Spiritn, rum reuiissionem , id est, in fuiuram remissionem;
desiue ei invocare Spirilum , quem lunc cum bapti- qurc essei postea per sanciilicationeni Christi subse-
zaretur, accepit. (C cutura. Scriplum esi enim : Fuit Joonnes in deserto
7. Quid ad verutn baptisma necessarium? Joannis bqpthqns, et prmdicqnsEvqngeliumpmnitentimin re-
baplismaquid? Sine Spirilu sancto ntillum baptisma. missionem peccatorum. El post modicum : El bapti-
Verum el legiiimumEcclesimbaptisma.— L. Obsecro zqbantur qb eo in Jordane confitentespeccalasua. Ut
te, nonne legisti in Actibus Apostolorum , eos qui enim ipse anle Prsccursor Domini : sic el baplisma
jam a Joannc baptizati fuerant, cum ad inlerroga- ejus prsevium Dominici baplismalis fuil. Qui de terra
tionem Apostoli respondisseut, se nec audilu quidem est, aiebal, terrena loquitnr; qui de supernis venit,
comperisse quid esset Spirilus sanclus, posieafuisse super omnes esl (Joan. ni, 51). Et ilerum : Ego ba-
Spiriluin sanctuni consecutos? Unde manifesium est plizo vos in aquq, ille bqplhqbit in spirilu (Mqlth. m,
posse aliquem bapt!zari, ct tamen non habere Spi- 11). Si auiem Joannes, ut confessus est ipse, non
ritum sanclum. 0. Non tam imperiios divinorum baptizavit in spiritu, consequenter neque peccata
Voluminum eos qui audiunt puto , ut ad hanc quse- dimisit, quia nulli hominum sine Spiritu sancto pec-
stiunculam dissolvendam longo sermone opus sil, cala dimiiiuniur. Aut si coutentiose argumeularis, :
Verum prius quam quid in eam senlentiam loqnar, ideo Joannis baplisma dimisisse peccata, quia de coe-
ausculta, juxla sensum liium , qtianta Scriplurarum lis fuit, edoce quid amplius in Chrisii baptismaie
turbaiio oriatur. Quid est hoc, quod Joannes in D consequamur. Quod peccala dimiliil, liberat a ge-
baplismate suo aliis Spiriium sanctum dare non po- henna. Quod a gehenna liberat, perfecium est. Per-
tuit, qui Cbristo dedit? El quis est isle Joannes'? Vox fectum aulem bapiisma, nisi quod in crttce et in

Nempe fiinicnlis pennse suspendebantur prseter vel ab iis collala, qui analbemate devincii erant.
spaiium quod reiia occupant, ut fera earum volatum Monemus ilaque non absolute negari abs Hiernnymo
quasi pericultim evitaiura, se in relia conjiceret. Arianos baptizare posse, sed morciri Ecclesise"de-
Virgil. Georgic. de cervis : fendi, quse ab Arinnis venientes episcopos recipie-
Hos nonimniissiscanibus,noncassihusullis, bai. Eo sensu eliam S. Aiigiistimisepisi. 185, n. 47,
Punicesequeagilanlpavidosformidinepennse. ullro faietur foris ab unitate Corporis Christi, Spiri-
tum sanctiim nori posse baberi.
b Probalica Piscina quam Joan. v, 2, roemorat, d Noiatum Viciorio alludi Isaiselocum c. 11: De-
/EyofiEvn 'ESpaio-rihiiBio-Sa,dicla hebrqice Belhesda. leclabitur infans ab ubere super foramineaspidis, et in
Nunc obiiuet Betlisaidaetiam in Hieronym. m-s. cavernamreguli, qui ablactatus fueril, manum suain
c Nimirum ad eam hscc referunlur quscsiionein, mitiet. Quibus bomo designaiur, cui nihil etiam ab
qtia variis occasionibus dispulaium est ab anliquis, infantia scelerum nocuit.
an valida essent qusedamsacramenta, ab hsereticis,
165 S. EUSEBII HIERONYMI 1G4
resurrectione Christi est, non polest dici. Ita tu in . hunc esse morem, ut baptizaiis poslea nianus impo-
a perversum religiosus, dicente ipso Joanne : Illum nantur, et iia invocetur Spiritus sanclus ? Exigis ubi
oporlet crescere, me autem mittui; dum servi baptisino scriptum sit? I» aciibus Aposiolorum. Eliam siScri-
pltis quam habuil tribuis , Dominicum deslruis , cui pturae auctoritas non subesset, toiius orbis in hanc
amplius nibil relinquis. Quorsinn isia lendit asserlio? parlem consensus instar prsecepii ohlineret. Nam et
Videlicel, ut nori libi mirum videatur, si hi qui a mulla alia quse per tradilionem in Ecclesiis obser-
Joanne fuerant baptizaii, postea per impositioneni vaniur, aucloriiatem sibi scriptse legis ustirpaveruni,
manus Apostolorum, sinl Spiritum sanclum conse- velul in lavacro tercaputmergitare, deinde egressos,
culi; cum conslet, eos ne peccalorum quidem sine laclis et mellis prseguslare concordiam ad infantise
subsecuiura fide remissionem consecntos. Tu vero significationem, b die Dominico, et omni Pentecosie;
qui ab Arianis recipis baptizatum, e( ei tiibuis bapti- nec de genlculis adorare, el jejunium solvere, mtiJia-
sma, quod perfectum esl, quo pacto quasi modicum que alia scripta non siint, quse raiionabilis sibi ob-
quid ei defuerit, sanclum advocas •Spiritura, cum scrvaiio vindicavit. 181 Ex quo animadvertis nos
baptisma Christi sine Spirilu sancto 180 nullum Ecclesifleconsuetudinem sequi, licet anle advocaiio-
sjt? Verum longius excessi, etcum scqua fionte ad- nem Spiritus conslet atiquem baptizatum.
versarii potueiJm impelum submovere, leviora emi- » 9. Episcopus qd imposiitonemmanus qccttrrii. Aria-
nus [ Mss. ininus] lela direxi. Joannis enim baptisma norum blasphemim.Impositio tnanttum, quare episcopo
iiUanium imperfeclum fuit, ul constet postea Chrisli reservala? Jus bapiizandi ab episcopo.— 0. Non qui-
baptismate bapiizatos , qui ab eo fuerant baptizati. dem abnuo banc esse Eeelesiarum consuetudinem,
Ila enim bisloria refert : Faclum est attlem, cum ul c ad eos qui longe a majoribus urbibus per
Apollqesset Corinthi, el cum Puulus perlrqnsirel supe- presbyieros et diaconos hapiizaii snnl,e.piscopus ad
riores partes A&im,devenii Epbesum, et cum invenissel invocaiionem saneii Spiriius manum impositurus
quosdam discentes, dixitad eos : Si Spirilum sonctum excurrat. Sed quale esi, ui Jeges Ecclesiocad bsere-
accepktis, cum credidisiis? Al illi responderunt: Sed sim transferas, ,et virginis luse integritalem, per
nec si Spiritus sanclus sit, audivimus. Dixit qulem ad nieretricuin d liipanaria patiaris ? Episcopus si
eqs ; In quo ergo baplizati estis? Responierunt in impoiiit manum , his imponit qui iu recia fide
loannis baptismate. Dixil autem Paulus : Joannes qui- bapiizali sunt, qui in Patre et Filio et Spirilu
dem baptizavit baplismo poenitenliwplebem, dicensin sanclo tres personas, unam substantiam cre-
adoenienlemposl eum, ul crederenl, Iwc esl in Jesum, diderunt. Arianus vero cum aliud nibil crediderit
in remissionempeccdlorum. His audilis, bqpiizati sttnl (claudite, quseso, aures qui audiluri estis, ne tanlse
in nomine Domini nostri Jesu Christi. El cum impo- Q impietalis vocibus polluamini) nisi in Patre solo
suisset illis tnanus Paulus, continuo cecidil Spirilus vero Deo, et in Desu Christo Salvatore crealuia,. et
sanctus super eos (Act. xis, 1 el scq.). Si ergo bapli- in Spiritu sancto utriusque servo, qiioroodo Spiri-
zaii sunt vero et legitimo Ecclesise bapiismate, et ita lum sanclum ab Ecclesia recipiet, qui necdum re-
postea Spiriiuro sanctum consecuti sunt: et tu Apo- missionem peccatorum consecuius est? Spiritus
stolorum sequere auctoriialcm , et haptiza eos, qui quippe sanclus, nisi mundam e sedcin non incolit:
Cbristi non liabenl bapiisma, ef poteris invocare Spi- nec habitator ejus lempli efficitiir, quod aiuistitein
ritutn sanclum. non habet, veram fidem. Quod si hoc loco quscris,
8. Mos Ecclesiarumin manuum imposilione. Tradi- quare iii Ecclesia baptizalus, nisi per maiius epi-
lionis ouctorilas. — L. Qui dormieules sitiunt, avide seopi, non accipiat Spirilum sanctum, quein nos as-
fauces iluminibus ingurgilaiii. E( quanto plus bause- serimusin vero baptismate Iribui, disce hanc obser-
rint, lauio plns sitiunt. Ita mibi et tu videris advcrsus vationem cx ea auciorilaie descendere, quod post
qusesiiunculam quam proposui, hinc aique iliinc ar- ascensum Domini Spiriius sanctus ad aposlolos
gumenta qusesisse, et niiiiloininus in eadem quaesiio- deScendit. Et inultis in locis idem factitatum reperi-
num siii perseverare. A« nescis efiam Ecclesiarnui mus, * ad iionoreiii polius sacerdolii quam ad legem

a Erasm. cum anliqiiiori edit., duceris irreligiosus. D non inveniri tesiis est Martianseus : mihi iinicum
Viclor., perverse feligiosus. Hieronynius epist, M, patiaris non placet, ac malim eqiiidem Jegl partiaris,
licet in perversum tnunera veslra coiivenitint. ul quemadmodum leges Ecclesiaead hreresim trans-
h Mariianxus legerai ad infantice signiftcaiionem ferri, sic virginis insegriiateiii pcr lupanaria ipartiri
rcdife : Dominica, etc, nullo seiisti. Iteposui.mus •iniprobet,
quoil -iti aliis Obiinehat dle, pro redire. e RepBiio ex aiitiqua editione sedem pr<iifidem:
* Ad eos, quiiotige. Sorboiiicus codex, qui ionge quse iieui pro quod anlistiiein, hsbei tsnjtts.saniistes,
u mujoribus urbibus. ctc. MARTIAN. — Cum Gravio et et deinde obloqiwis pro Iwc loco qumris.
veiusiiofthiis impressis Jcgo. AiUea erat, <7«itonge f Jus consignanili presbyieris non obscjBreJaSse-
inminoribus iirbibus -';'scrib ipsh oratibnis renuenie, rit, qui eii;iTn:usum aliquando permitii iii epistola
Aitbtec urbes tamctsi ibiinires episcopo non caruisse ad Evajigelium indicavit: Quid enim fqcii,, excepla
anle ei post. Sardiceiiscm Caijbncm, puto : coiura ord';natime,episcop>!Squod presbyler twn -fgciat?Et in
villi», ca&ella , et remotiora -ialjlirbibus loca , qus& CoinnieiiiariisAiJihrosii nQiiiinevtiIgatisljjEpbes.lv:
inlferiusJiidicaiUur. Apud JE.gyptumpresbyteri consigiutnl, si prmsens non
?d 'Ltipariafia paliaris. Edili addunt veihiifn Sjtur- sit episcqpus. iParia habet velus Auclor Qusestionum
ciiri, qupd noii retinent exeiiiplaTiaiiiss. MARTIAN.— ex Jilroqne Teslam- mixiim jnler Augusiiui opera :
; Olimeral spurcari paliaris, sed prius verbum in mss. atqtie hic usus etiamnum dicitur apud Graecos obti-
IfiS DIALOGUSCONTRA LUCIFERIANOS^ 166
nccessitatis. AJioqui si ad episcopi laniuni impreca-j ^.sequeris, a qusestionuin lineis excidisti: more qun-
lionem Spirilus sanctus defluit, lugendi sunt, qui rumdam loquacium poiius quain facundorum , qui
in a villulis , aut in caslellis, aut in remoiioribns cnm dispulare nescianl, lamen liligare non desi-
Jocis per presbyieros et dinconos baptizaii antedor- iiunt. Ego enim non tam in praesenli Arianos vel
mierunt, quam ab episcopis inviserentur. 182 ^c" improbo, vel defendo, quain illam cursus mei melam
clesiae salus in sumrni Sacerdotisb digiiiiate pendel: circumeo, eadem ralionea nohis episcopum recipi,
ccui si non exsors qusedam et ab omnibus eminens qua laicus a vobis recipitur. Si erranli concedis ve-
deiur potestas, tot in Ecclesiis eflicientur schisniata niam, el ego ignosco poenilenli. Si in fidesua bapti-\
quoi sacerdotes. Inde venit, ut siiie chrismate et zaio [Al. baptizatum] bapiizans nocere non poiuil, et >
episeopi jttssione, neque presbyler, neque diaconus in (ide sua sacerdotetn constitutum constiluens non
jus habeant baplizandi. Quod frequenter, si tamen inquiiiavii. Subiilis esl hscresis, et ideo simplices
necessitas cogii, scimus eliam licere taicis. Ut enim animsc facile decipiuniur. Decepiio lam laici quam
accipit quis, ita et dare potest; nisi forte eunuchus episcopi communis est. At episcopus errare •non
a Philippo diacono bapiizalus, sine Spiritu sancto potuit. Revera de Plalonis et Arisloplianis sinu in
fuisse credendus est, de quo Scriplura ita loquitur: episcopalum aHegunlur [Al, eliguniur]. Quolus cnim
El descenderunl ambo in aqitam; et baplizavii eum B quisque est, qui non apprime in bis erudilus sit ?
Philippus {Acl. vm, 58). Et cutn abscederent ah Denique ex litleraiis quicumque hodie ordinantui',
aqua, Spiritus sanclus venit in eunuchum. Si autetn id habent curre, non quomodo Scripturarum mcdul-
itlnd objiciendum puias , quia , Cum audissent apo- Jas ebibant,' sed quomodo aurcs populi deola-
stoii qui erant Jerosolymis, quia recepit Samariu ver- matoruni (losctilis mulceant. Aceeclit ad hoc, quod
buin Dei, miserunt ad eos Pelrum el Joannem, qui cum Ariana h:eresis magis cum sapientia sscculi facit, et
venissenlad eos, oraverunl pro eis, ul acciperenl Spi- argumentationura rivos de Aristoieiis fontibus nui-
ritum sanctum, nondum enim cecideral supcr ullnm tualur, Igitur parvulorum inter se certanlium situ ,
itlornm (Ibid.). Cur it-afaclum sit, in consequenli- quidquid dixeris-, dicnm : affirmabis, affirmabo: ne-
bus disce. Ipse enim ail: Sed solum baptizuti erant gabis, negabo. Arianus bapiizal, ergo episcopns
in twmine Domini Jesu. Tunc hnponebaitl illis maims, est: non baptizal, turefuta Jaicum, elego non recipio
el accipiebant Spiritum sanclttm. Hoc loco si cl tu sacerdotern. Sequar le qiiocumque ieris, aut paritcr
simiiiler le faeere dicis, quia hsereiici non baptiza- in Julo liDDsitabimiis,aut pariter expediemur.
verunt in Spiritu sancto, scias Philippum ab sposlo- 12. Solemnis iuterrogaiio in Bopiisino.— L. Sed
lis non fuisse divisum, eamdemhabuisseEcclesiain, Jaico ideo ignoscendum est, 184 1xiia Eeclesiam
eumdem Dorniiiuui Jesum Christum prsedicasse; C Dei putans, simpliciler acoessit, et juxta fidem suam
diaconum cerie fuisseeorum, qtii postea mantts im- credens haplizaius est. O. Novam rein assei'is, ut
posuerunt. Tu vero cum apud Arianos non Eccle- €hristianus qtiisquaro laclus sil ab eo, <q<ui non fuit
siam dicas esse, sed synagogam; nec clericos Dei, "Cbrisliaiius.Accedens d ad Arianos, inqua fide bap-
sed creaturse et idolorum culiores, quomodo in dis- tizatus est? Nempe in ea quam habebant Ariani. Aut
pari causa eamdeiii asseris ralionem te tenere? si jam ipse bene credebal , et scicns ab bxreticis
10. L. Vaienter quidem el fixo -gradu me tibi in baptizalusesI,erroiisveniamnoiimeretur.Verumlioc
faciem dimicantem repellis; sed posttorgum csede- penitusabsurdum est, ut discipulus ad magislrtrm va-
ris, et nuda a spiculis dorsa non protegis. Eslo quippe dens anle sit arlifex quain doceatur; ul modo ab ido-
\ apud Arianos ne bapiisma 183 quidem esse, et lorum veneratione coiiversns, noveril Cbrisliim ine-
: ideo Spiiitum sanclum ah eis uon posse dari, quia lius quam itlequidoceat. Atdicis:Simpliciter in Paire
necdum remissionem peccaiorum acceperint; totum et Filio et Spiritu sanclo credidit, et ideo baptisma
lioc victorise mese proficit, et argumetilornin tnorum consecuttis est. Qtife est ista, qnseso, sinipliciias,
paliestra, mifai palmam vicloHre sudat. Ariawusbap- nescire quod credas? Siinpliciter credidit. Quid cre-
I tisma noii habet, el quomodo sacerdoiium liabel ? uidii? certe atit iria nomiiia audieiis, tres Deos cre-
Laicus apud eos non est, et quomodo episcopus esse " didii, el idololaira effecttts est; aut in iribus voca-
potest? Mibi recipere mendicum non JicCi,W recipis bujis irinominem credens Deum, iii Sabellii hseresim
regem? Vos hosli castra traditis; ef a uobls perfuga inciiriit. Aut edoctus :ih Arianis, unujp esse verUm
[Al, profuga] rejiciendus est? Deum Patrem, fjlium et Spiriium sauelum credidit
11. 0: Si priorum meminisses, jaiu scires tibi ereatiiras. Aut extra Jiscc -quid credere potuerit,
fuissietgsjioiisuin; sed flum a.njbrero cbhjraiJiceniJi hescib : nisi forte homo jrihi edoctjis in capilolio, ho-
jiCre. Iniiocentius lameh celebri illa aiJ Deeenliiim -* Falso Marlianseijs, ih iecluiis pro vUlutis, aut
epistola : De consignandis vero infaiilibusmatiifestuiri viculis.
est nonab alio, quamepiscopofieri litere. Nam presby- h Iiiipressi aliquot digriilate ac vehefqliOnecohsisiit.
leri licet 4tcundi sicut saterdotei!, pomifictiius tamen 0 Cui si iion exsors. Mss. codices iialeglint: Ctiisi
apicemnoh habenl. Hocmitem poniificiumsoiis deberi non hmc sors qumdqmet rtb iiomimbus emihehs deliir
episcapis, til vel consigrienl,vel parackiitm Spirituiii poieslas, elc. Scd vidfciiiThtec sors posiiuln pro exsors,
iradaht, non soltim cOnsuelitdoEcclesiqstica demon- qiiodsatis noii iniellipblint. MARTIAS,
strai, verum el illa iectio Actuum Aposlolofum, etc. d COntrario sensu vettis e.diito Accedeiis Ariqnus,
ConferS. Gregor. Mag. 1. iv, ep. ad Januar.; Telet. id cst ah Ariaiiisvenieiis M ^OrlhbiPxos.
Concil.i, cati.20; ATausicaniilidem i, can.Il, etc.
167 S. EUSEBII HIERONYMI 168
mousion didiceratTriiiitafero.SciebalPatrem,Filium A j quare a nobis parietibus separaris, cum in fide et
et Spiritum sanctum, non natura, sed personis esse in Arianorum nobiscum receptione consentias ? L.
divisos. Sciebal a et Filii nomen in Palre, el Patris Jam et superius rogavi, ut non philosophice, sed
nomen in Filio. Ridicula penitus asserlio, anie de Chrisliane mecum loquaiis. 0. Discere vis, an con-
fide quempiam dispulare, quam credere; ante mysle- tendis ? L. Utique contendo, quia facti lui a te qusero
rium scire, quam iniliatus sil; aliter de Deo seniire rationem. 0. Si contendis, jam tibi responsum est.
baplizanlem , et aliler baplizatum. Prselerea cum Eadem enim raiione episcopum ab Arianis recipio,
solemne sit in lavacro post Trinitatis confessionem qtia lurecipisbaptizatum. Si discere ctipis, in meam
interrogare,b Credis sanctam Ecclesiam? credis re- aciem transgrcdere. Adversarius enim vincilur, disci-
missionem peccatorum? Quam Ecclesiam credidisse pulus docetur. 186 ^- N°n possum ante esse disci-
ctiin dicis? Arianorum? sed non habent. Nostram ? pulus, quam magistrum audiam prsedicantem. 0.
sed exlra hanc baptizatus non poluit eam credcre, Quoniam lergiversaris, et sic vis a me doceri, ul ad-
quaii) nescivit. versarium in d integro habeas, luo animo te docebo.
13. L. Quoniam ad orania argutaris, et eroissa a Consenlimus in fide, consentimus in hsereiicis reci-
nobis spicula sculo orationis eludis, unam haslani piendis, consentiamus eiiam in conveniu. L. Hoc
jaciam, quorsumbonem tegminis lui, et verba crepi- B 1 non esl docere, sed argumentari. 0. Quia tu pacem
tantia, vi sua penetret, nec diulius patiar, forlitudi- cumsctilo petis, et nos olivre ramtini gladio inseri-
nem arle superari. 185 Laicus etiam extra c Ec- mus. L. En tollo mantis, cedo, vicisti. Verum cum
clesiamjidc baplizatus, poenilens recipilur: episcopus arma deponam, sacramenti, in quod me j'urare
vero aut posnitentiam non agit, et sacerdos est, aut compellis, qusero raiionem. 0. Gramlor interim tibi,
si pocnitenliam egerit, esse episcopus desinit. Quam- et Christo Deo meo gratias ago, quia animo bono
obrem recte nos laicumet suscipimus pcenilentem; e a falsitale Sardorum ad lolitis orbis le saporem con-
et episcopum , si in sacerdoiio perseverare vult, re- lulisli, nec dicis more quorumdam : Salvum me fac,
pudianius. 0. Sagitla quse contento nervo dirigitur, Domine, quoniam defecit sanctus (Psal. xi, 1): quo-
difficile vilalur. Anle enim ad eum, ad quem jaclai rum vox impia, crucem Christi evacual, Dei Filium
est pervenit, quam obice clypei frustretur. E con- subjugat diabolo, el illam complorationem, quse a
trario ture propositiones, quia sine ferri acumine Domino de peccaloribus prolata est, nunc de uni-
miltuutur, hoslein non valent perforare. Ilanc igitur versis hominibus diciam intelligit: Qum utilitas in
liaetam quam totis viribus misisti, de qua nobis mi- sanguine meo, dum descendo in corruptionem (Psal.
nilaiis, uno, ut aiunt, digitulo repellam. Neque eniro xxix, 10) ? Sed absit, ut frusira Deus mortuus sil.
hoc modo quseriiur, an episcopus pcenitens esse non 'G Alligaius esl fortis, et vasa ejus direpta sunt (Jlfnrc.
possii, el laicus possit? sed an hscrelicus bapiisma lii, 27). Alloculio Patris impleta est: Posiulaame, et
babeat? qui si, ut conslat, haptisina non hahei, qtio- dabo libi gentes hmreditatem luam, el possessionem
modo poiest esse poenitens, anlequam Chrisiianus ? luam lerminos lerrm (Psal. n, 8). Appqruerunt fontes
Proba mihi ab Arianis venienlem laicuni babere aquarum, et revelala sunl fundamenta orbis terrarum
baplismum, ei lunc ei poeniieniiam non negabo. Si (Psal. xvu, 16). In sole posuit labernaculum suum,
yero Christianus non esl, si non habuerit sacerdo- nec esl qui se abscondat a calore ejus (Psal. xviu, 6).
tem qui eum faceret Chrislianum , quomodo agel Deo plenus Psalniista canit: Inimici defeceruntfra-
poeuitenliam homo, qui necdum credit? tnemin finem,elcivitates eorum deslritxisli (Ps.ix, 7).
11. L. Oro le ui, philosopborum argnmenlatione 15. Etubi, quseso, isli sunl nimium religiosi, iromo
deposita, Cbrisliana mecum simplicilate loquaris, si nimium profani, qui plures synagogas asseiunlesse,
tamen non dialecticos sequaris [Al. sequeris], sed quam Ecclesias ? Quomodo desliucise sunl diaboli
piscatores. ./Equumne libi videlur, ut Arianus epi- civilales; et in fine, hoc est in sscculoriim consura-
scopus sil ? 0. Tu eum episcopura probas, quia ab matione, idola corruerunl ? Si Ecclesiam f non ha-
eo recipis bapiizatum, et in boc reprchendendus es, bet Chrislus, aul si in Sardiniatanlumhabet, nimium

a Quod nimirum Pater nequit cogitari, quin Filii J) inficiarentur,


cogiialio occurrat. llilarius lib. vu de Trinit,, Quia d Eadem adversarium in tergo hqbeant, elc.
el nomen Patris habei in se Filii nomctt. c A fqlsiiqie Sordorum. Corrupins esl niiillum hic
b Credis sanctam, etc. In prscpositio bic superflua locus in auiea edilis lihris, qui legtint a falsilalis ar-
delata est in codice Cluniacensi: Sorbonicus eam dore, vel a falsitaiis odore, eic. Cluniacensis codcx
non legil in consequentibus posl credis in sanctam puram retinet lectionem, a falsitate Sardorum; in
Ecclesiam. Sed sive legaiur, sive non legatur, idem qua nempfi tenebatur Luciferianus. — Olim erat a
esl sensus. MARTIAN. —Monet Victorius in vocnlam falsitatis urdore, vel odore. Sed neque isiud a falsi-
pbirics hic repeiitnm propterea amovisse, qtiod iate Surdorum, quod e Cluniacensi ms. Mariiaiiaeus
emendaiiora exemplaria eam non baberent, et rec- reposuit, satis puio emendatum; nam ut Sardorum
tius, ul est in Syrobolo, uni tantum Deo ad expri- nomen Orbi eleganiissime opponalur, ila falsitali
inendam majorem fidem apponatur. ineple respondeal Forle insulsitate scripseiit
e Vetus edil. exira Ecclesimfidem baptizalus. Pula Hier. pro falsitnie, sapor.
aui si Laline dicereiur, salsitate.
in impressa leciione dici fideliter, sive inlegra lor- Sardiniam insulam peslileutis aeris vilio laborare
ninla; nam infra sub Onliodoxi persona constnre omnes dicunt; sed et Sardos homines niendaces au-
diciiur,hscreticos baptismum nun habere, eosneinpe dire, noium. MARTIAN.
ex Arianis qui Filii divinitatem in sacramenli verbis f Viclorius ex mss. addiderat per totum orbem
m DIALOGUSADVERSUS LUCIFERIANOS. 170
pauper factus est. Et si Britannias, Gallias, Orien- j^ j, pedes, eosquc llelu perfunderem, crme tergerem,
tem, Indorum populos, barbaras Naiiones, et lotum hsererem certe trunco crucis, nec jirius amitlerera,
semela mundum possidet Salanas : quomodo ad an- quam misericordiam impetrarem. Nunc yero creber-
gulum uuiversse terrre Ciucis 187 iropsea collata riine in oralione mea, aut per porlicus deambulo,
sunt?Nimirum advcrsarius poiens concessit Christo aut de fenore coroputo, aut abduclus turpi cogtta-
bIberam excetram: luridos homines, et inopem pro- tione, etiam qtise dictu erubescenda sunt, gero. Uhi
vinciam dedignatus est possidere. Quod si de illa quse est fides? siccine putamus orasse Jouaro ? sic tres
in Evangelioscripta est, sibi sententia blandiuntur: pueros? sic Danielem inler leones? sic cerle lalro-
Pulasne cumveneritfilius hominis, inveniet fidem super nera in cruce? Ei hsecego exempli causa ad intel-
terram (Luc.xvrn, 8)'! scianl illam <=fidem nominari, ligentiam sensus protuli. Cacterum conveniat unus-
de qua ipse Dominus, aiebat: Fides tua te salvam fe- quisque cor suum, et in omnivita inveniet, quam raruin
cit (Matlh. ix, 22). Etalibi de Centurione : Non in- sit fidelem animam inveniri.ut nibil obglorise cupi-
veni lantam d fidem in Israel (Matth. vm, 16). Et rur- ditatem, niliil ob rumusculos hominum faciat. Neque
sus ad Aposlolos : Quid limidi estis, tnodicm fidei enim slalini qui jejunat, Deo jejunal, aut extendens
(Luc. vu, 9)? Necnon et in alio loco : Si habueritis pauperi manum, Deo feneral. Vicinasunt vitia virtu-
fidemsicut gramm sinqpis, dicelis huic monti, trans- JJ ] tibus. Difficileest Deo lantum judiceesse contentum.
tnigra, et transmigrqbit (Mall. xiv, 51). Neque enim 16. L. Prsevenisli interrogationem meam : hanc
Centurio aul iila muliercula, quse per dnodecim an- enim Scripluram mihi in ultiraoreservabam. El ferre
nos iluxu sanguinis labescebal, in Trinitatis sacra- omnesnostri, immojain non mei, bocquasi arielein
meuta crediderant, quse post resurrectionem Chrisli disceptalionibus uluntur, quem coiifractum ac com-
Apostolis manifestata suni; ut meriio fides horum rainulum vehemenler gaudeo. Sed quseso te, ut mibi
quse in myslerio est, laudarelur : sed simpliciias omnem causam, quare ab Arianis venienies Ecclesia
mentis et devota Deo suo anima approbata est: Di- recipiat, non quasi adversario, scd qiiasi discipulo
cebatenim in corde suo, si leligero vestimenlumejus explices. Nam quum tibi verbo respondere non pos-
tanlutn, salva fiam (Matth. ix, 21). Hsec est fides, sim, animo lamen necdum assentior.
quam raro inveniri, Deus pronunciavit. Hsec est 17. 0. e Sub rege Constantio, Eusebio et Hypatio
fides, quse eiiam apud eos qui bene credunt, dif- consulibus, nomine unitalis et fidei h infidelilas scri-
ficile perfeclainvenitur. Fiqt iibi, inquit Deus, secun- pta est, ut nunc agnoscilur. Nara illo lempore, niiiil
dum fiiem tuam. Hanc ego e vocem audire nolo. Si tam pium, nihil lam conveniens * servo Deivideba-
enim secundum fidem meaoj fiat miln, peribo. El lur, quam unilatem sequi, et a toiius mundi commti-
cerie credo in Deum Palrem, credo in Deum Filium, C < nionenon scindi. Prsesenim quum superficiesexpo-
etciedo in.Denm Spiriium sanclum. Credo in unura sitionis, nihil jam saciilegum prseferret : Credimus,
Dcum, et lamen secundum meam fidem nolo inihi aiebant , i in unum verum Deum, Patrem omnipoten-
fieri. Saepequippe venit inimicus homo, et inler Do- lem, Hoc etiam nos confilemur. Credimus in Vnige-
minicam messem zizania inlerserit. Neque bocdico, nilum Dei Filium, qui ante omnia smcula, et anle
quod majus quidquam sit, quam sacramenti (ides, omne prineipium nqius esl 183 ex Deo. Notum au-
quam puriias animse : sed indubitata ad Deum fides, tem Vnigenitutn solum ex solo Patre, Deum ex Deo,
ardue reperitur. Verbi gratia dictum sit, ut quod similem genitori suo Pulri secundum Scriplurqs ; cu-
voluinus perspicuum fiat: ad orationeni assisto; non jus nqlivitatem nullus novit, nisi qui solus eum genuit,
orarem, si non crederera: sed si verc crederem, illud Puter. Nutnquid hic inserlum est: Erat tempus,
cor quo Deus videiur, mundarem, manibus lunderem quando non erat ? vel, de nullis exstunlibus, k creqtura
pectus, genas lacrymis rigarem, f corpore inhorres- est Filius Dei ? Perfecla fides est, Detim de Deo cre-
cerem, ore pallerem, 188 jacerem ad Domini mei dere. Et natum aiebant Unigenitum solum, ex solo
diffusam: vetus edit. per lolum orbem tantum. Mar- p d Fidem in Israel. Addit idem codex Sorbonictis
lian. post Erasmum expunxil. verbum, neque, id est, nequein Israel. MARTIAN.
a Idem Viclor. simul reposuil pro semel. e Velus edit., Hanc ego fidem audire volo. Si
h Iberatn excelram. Hoc ioco autem codex Sorbo- enim, etc.
nicus prsesuu Clnniacensi, et veram germanamque ' Eadem addit, Corde mollescerem.
exliibet lecfioiiem, Hiberam excelram, luridos homi- e Sub Rege Constantio, Eustbio, etc. Eusebius et
ueset inopem provinciam, etc. De Hibera, sive Ibera Hypatius fratres fuerunt Faustinse uxoris Juliani.
exceira loquilur qunque Hieronymus in epist. ad Ju- Yide Am. Marcellinum lib. xxi. Consules auiem
lianum diaconum. MARTIAN. — VerconvieiumIbercim anno Clirisli 557, id esl, Constantii 12. MARTIAN.
excetramdicil, monsirum neinpeomnium letet rimuin, h Quod hinc sequitur de Synodo Ariniineii.Mfrag-
sive de bomine hnc usurpet, ut in epist. 6, ad menium cum veteri ms. S. Gerniani Parisiensis,
Julian., sive de regione, ut hic loci, sive de alio aliisque exemplnribns contulit v. cl. lialusuis, ot
quopiam subjecto. Puta dici Sardiniani malorum Conciiiorum editioni inseruii. Ibi pro infideliias est
quoliilie exeresceniium bydram. Olim eiat, Iberiam incredulitas; et qum quidem tmnc ittfidelitas noscitur.
et Celtiberos,luridos homines, JEthiopumque provin- f In ins. peues eumdera Balusiuui servis Dei, Imii
ciam. elc. et totius mundi communioneabsque a pra>positione.
° Mouet Victorius (idem pro fiducia hic accipi, i Idein in unmn solum verum Deutn, eic.; et paulo
sive ardeniiori creduliiate, quse spem, et charit.iiem infra similem geniiori suo Filium Patri.
in se conlineat, a qua hominem justificari manife- k Rursus iuem, ntsi solus qui eum genuit, et mox
stum. reclius de nullis exstantibus creaturis esse Filium Dei,
PATROL. XXIII. o
m S. EUSEBH HIERONVMI 172
Palre. Quid esl nalum? Certe non facltim. Nativitas, \ de Deo Patre, anatheina sit. Omnes conclamaverunt,
suspicioncm aulerebat crcatnrsc. Addebant prselerea, anqthemq sil. Si quis dixerit, eral lemptts, quondo non
Quidecmlo descendit, conceptusest de SpiriluSancto, etol Filius, qnathemasit, s In lioc vero cuncti cpi-
nattis ex Maria Virgine, crucifixus a Ponlio Pilalo, scopi, et toia simul Ecclesia plausu quodam el Iri-
tertia die resurrexil Ra nwrluis, ascendil in cmlutn, pudio Valenlis vocem exceperuni. Quod si qnis a
sedelqd dexleram Dei Palris, venlurusjudicare vivos nobis ficluni puial, scrinia publica scruletur. Plense
el moriuos. Sonabanl verba pietatem, et inler tanli sunt h cerle Ecclesiarum arcsc, ct recens adhuc rei
mella pr.cconii, nemo venenum inserium pulabat. memoria est. Supcrsunt homines, qtti illi synodo in-
18. Vsimnotnen quqre ablalum. Valens Mursensis terfuerunt; el quod veriialcni (irmel, ipsi Ariani
Episcopus. Scrinia publica Ecclesiarum. Acla Ari- hseCita, ut diximus, gesta non dcnegant. Quum ergo
minensis synodi.— DeUsise vero nomine abjiciendo, cuncii Valentem ad coelum laudibus tollereiit, el
verisimilis b ralio prscbebalur. Quia in Scripiuris, suam in eum suspicionem cum pauiilentia damna-
aiebant, non invenitur, et multos simplicioresnovitate renl; idem Claudius qui supra lcgere coeperal, ail :
siia scandalizat, placuit auferri. Non erat curse Epi- Adhuc suiil qliqua, qum subterfugerunl domintttn et
scopis de vocabuio, qtium sensus cssel in luio. De- fralfem meum Valentem,qttcesi vcbis videtur, ne quis
nique ipso in lerapore, quum fraudem fuisse in ex- R scrupulus remaneal, in communedatnnemus. Si quis
positionerumor populi venlilaret, Vale.ns Mursen- dixeril Filium Dei esse quidemanle omniq smcula; sed
sis Episcopus , qui eam conscripserat, prsesenlc non qnle omneoinntno lempus, ui ei oliquid anteferqt,
Tauro prseiorii prsefecto,qui ex jussu regis synodo anailietna sit. Dixerunt cuncii,* anathcma sit. Multa-
aderat, professus est se Arianum non esse , et pe- que alia qusesuspiciosa videbanlur, ad 191 pronun-
nitiis ab eorum blasphemiis c ahhorrere. Res secrete cialionem Claudii, Valens condemnavit. Qusesi quis
gesta, opiiiionem vulgi non exslinxcrat. llaque alia plenius discere cupit, in Ariiiiinensis synodi aclis
die ih Ecclesia, quse est apud Ariminum, et episco- reperiei, unde ct nos isia libavimus.
porum simuJ et laicorum lurbis concUrreiilibus, Mu- 19. Valensel Vrsacius. Corpus Dominiin Ecclesia.
zonius episcopus provincioed Byzaceiirc, cui propter Nicmnasynodus propier quid congregala. —His i ila
setatem primse ab omnibus delerebantur, ila locuius gesiis, concilium solvilur. Lseli omnes ad provineias
esl: Ea qumsunt jactala e in publicttm, el ad nos us- revertunlur. idejm enim Regi el bonis omnihus curse
que perlaia, aliquem e nobis sanciitaii vestrm legere fuerat, ut Oiiens alque Occidens communionis sibi
prmciphnus, ut qumsunt mala, et ab auribus et d corde vinculo neclerentur. SEDDIUSCELERA n.on iaienl, et
noslro abhorrerr, 190 debent, omniumuna vcce dam- cicatrix niale obdueia, incoclo pure, dirumpitur.
nentur. Responsum cst ab universis episcopis, pla- C Cceperunl postea Valens et Ursacius, cseierique ne-
cet. Iiaque cum Claudius episcopus provincirc Piceni quitise eorum socii, egregii videlicet Chrisli sacer-
ex pifjcceploomnium, blasphemias, qhse Valenlis fe- dotes, palmas suas.jactilare, dicenlesse Filiuin non
rebaniur, legere ccepisset : Valens suas esse negans, creaturam negasse, sed similem cscleris crealuris.
cxelamavit, et dixil : f Si quis negat Christum Do- Tunc usim noroen abolitum est : tunc Nicrciisefidei
minum, Det Filium, qnte smculqex Patre geniium, damnatio, conclamaia est. Ingemuii tolus orbis , et
anathemq sit. Ab universisconsotiaiumesl, qnqlhemq Arianum se essek miratus esl. Igitur alii intra suam
sit. Si quis negat Fitium similemPalri secitndumScrip- communionem remanere, alii ad eos confcssorcs
turas, anathemqsit. Omnes responderunt, anqlltemq qui sub nqmine Aihanasiiexsulabant, cceperiuit lilie-
sit. Si quts Filium Dei twn dixerit mternutncum Pqtre, ras miltere : noiinuHi ini.lam socieiatem meliorem
dnaihemasit. Abuniversisconclamatumesl, anathema desperaiione planxerunt. Pauci vero (ut se natura
sit. S» quis dixerilcreaturamFiliuin De't,utsunlcmterm hominum lialiet) errorem pro consilio defcnsavere.
crealurm,anathema sil. Simiiiierdictum est, anaihema Periclitabalur navicula Apostolorum, urgebant vcnli,
sil. Si quis dixerit de nullis exstantibus Filium, ei non flueiibus Iatera' lundebantur : nibil jam supercrat
o Isihsec a morluis, tiscendii in cmlum,ex Yictorii ,r, e Antea jaclata per publicum, Tutn vetus eod. pc-
codicibus et B-alusiahoexemplari suffecimus. Turo nes Balnsinm {tliqueme vobispro hobis, ei db uuribtts
cx eodem el veteri ediiione tanti mella prmconiilegi- cordiuhiiwsifornm pro ei a corde nosiro, etc.
mus pro iqniq UlaprwcOniq,ui «uitea ohiiiicbai. f Ita e ins. Balusius. Ediliones aliscferunl Chri-
b Rem narrat Sulpiiius lib. n, cap. 43 : Jhm ver- stath Cettiii^Mox ex eodem cod., et adtlidit sup-
butn lahtquqm qmbiguum el icmere q Piatribiis usttr- plenlur.
patum, nequeex aucmriiaie Scripluranim profectum, B Tdem ex illo veieri exetnplari sufficit, Omttes
sub specie falsm ralionis Ariani ubolebqnt, ne imius responderunl: Aimthemasit.
cum Patre siibstontim Filhis crederetur. Eadem ftdes h Mendose erat certm.Cod. Balus., Scrijifttvoriim
simiiem Patri Filium fatcbalur. Sed interius aderat Ecclesiasticarum arcm. fnfra veius edil., ei qui vefi-
fraus, utessel similis, non essel wqimlis. tttlem firmeiil, tjtii, elc.
e Yelnscodi, et ab error-ese recessissei Sed hoc 1 In iiuo ms., Dixerunt citncii, et ipse Vaiens; et
opinronemvuiginon exsiinxerat; pauio po^t^el Laico- cuncii responderitni: Analhemnsit. Mtix pro coiidem-
rum lurba concurrens. scribitur, clura vocedatnnavit.
d Turpi crrore lectumest haclcnus Bymminm^ro navit, i Martiaiifeuspost Erasm., His itaque gesiis.
Bijzacenm.Dalusius proiterea repoiii vuii ex aiiiiquo k NeqUeenim ex animo Arianus erai, immo rcctc
ms. primatus ab -omnibtts/deferebaiurpro primm el sentiens, sed eo quo nolebai, modo intellecius,
deferekintur. Denique vettis edit. voces propier mta- Arianum se publicari et autiire bbslupuit.
icmnonagnoscil.
473 DIALOGUSADYERSUS LUCIFERIANOS. 134
spci : Domiuus exciialur, imperat tempesiafi, bestia jj^mundo nullus sit, nisi quos synodus illaprdinavit :
[Scil. Constanlius] moritur, iranquilliias rediit. Ma- quomodo poiuerunt adversum a eam facere, propter
nifeslius dicam. Ofiincs episcopi, qui de propriis quam exsiliumsuslinuerunt?
sedibus fuerant exlerniinati, per indulgentiam novi 20. AuctoreshmreseosArianm. Supererant homines
prineipis [Scil, Juliani] ad Ecclesias redeunt, Tunc qui synodo Nicmnminlerfuerqnt. Quid consiifutum in
triumphaiorera suum Attianasium jEgyptus excepil; synodo Alexandrina. Lucifer quid fecerit. — L. An
lunc Hilarium de prselio reveitenlem, Galliarum tandem et luncrecepti sunl Ariaiii? quinam quseso?
Ecctesia complexa csl; luiic ad reditum Eusebii 0. Eusebius episcopus Nicomediensis, Theognius
[Scil. Yercellensis] lugubres vestes Ilalia miilavi.l. [Al. Tbeogonius] episcopus Nicsenus. Saras tunc
Concurrebant episcopi, qui Arirainensibus dolis ir- prcsbyter Libyse. Eusohius episcopus Cscsarese Pa-
relili, sine conscienlia hserelici ferebanlur, con- lsestinre, et reliqui, qiios enumerare longumest. Ipse
tesiantes Corpus Domini, et quidquid in Ecclesia quoque caput liorum et causa malorum, Arius
Sancluni esi, se nibil mali in 192 sua fide suspica- Presbyter, et Ezoius diaconus, qui ,posfb Eudoxium
los. Pulavimus, aiebant, sensum congruere cum Antiochenus 193 episcopus fuit; el Achillas lector.
vcrbis; nec in Ecclesia Dei, ubisimpliciias, ubi pura Hi quippe tres Alexandrinse Ecclesi.e clerici, aucto-
confessio est, aliud in corde clausum cssc, aliud in g res hujus bajreseos exslileruiit. L. Si qnispiam eos
Jabiis profei ri tiinuimus. Decepii nos bona de nialis neget fuisse susceptos, quomodo revincetur? 0. Su-
existimaiio. Non suinus arbitrati saccrdoles Christi pcrsunt adhuc homines qui ijli synodp jiiferfuerunl.
advcrsus Clirislum pugnare. Muliaque alia , qtife Et si hoc parum est, quia propler lemporis 'ajitiqui-
brevitatis studio prsciereo, flentes asserebanl : pa- tatem rari admodum siin,t,etin omni loco lestes
rati et subscriptionem prislinam, et omnes Ariano- adesse non possunx, legamus acla et nomina epjsco-
rum blas.phe.mias condemnare. IIoc loco intenogo porum synodi. Nicsense; et hos quos snpra diximus
istos nimium religiosos, quiddeconfessoribus agen- fuisse susceptos, subscripsisse homttsion, infer cscte-
dum puiaveriut? Depositis , inquienl, veteribus ros reperiemus. L. Si potes , ostende post synodum
episcopis, novos ordinasscni [Al. ordinare]. Ten- Nicsenam illos in perfidjam decliiiasse. Q. Recie
tatum est. Sed quotus quisque bene sibi conscius proposuisli. Solent enim qculis clausis denegare,
patitur-se deponi ? Prseseriim cum omnes populi, qui non credunl faclum esse quod nolunti Sed quo-
sacerdotes suos diligentes, pene ad lapides etad in- modo postea non declinaruni, propler quos synodus
leremptionem deponentium eos conyolaverint? Man- congregata est? Et quorum epislolsc el libri impie-
sissent, aiunt, intra suam communionem. Hoc est taiis anie synodum ediii, usque ad prsesentem diem
dicere, irrationabili crudelitate orbem loium dia- JQdurant? Igitur cum illo tempore treceiui et eo am-
bolo condonassent [A(. condemnassenl]. Cur dam- pl.iusepiscopi, paucos homines, quos sine damno Ec-
nassent eos qui Ariani non erant ? Cur Ecclesiara clesi3eabj'icerepoierant,susceperinl:mirorqtiosdam,
scindereut in concordia fidei permaneiilem ? Cur etcerteNicrensefideiseclatoreSjIanlfcdiiriiircexislere,
denique credenies bene, obstinaiione sua facerent ut ires ccoiife,ssoresdeexsiliorevertentes,nonpulent,
Arianos ? Nam cum in synodo Nicsena, quse propter id ob totius orbis salutem necessitate facere debuisse,
Arianam perfidiam congregata est, octo episcopos quod tot et lales viri voluntate fecerunl. Sed, ut
Arianos suscepics sciamns; et episcopus j'am jn dicere coeperamjis, post rediium confessorum, in
a Sunt qtii memorise vitio hic labi Hieronymum cum Ario olim deposilus fuefai, AntioehensisEcctesim
velini, cum Arium ipsum in Nicseno concilio susce- antistilem fecil promoveri.Hac scilicei de causa post
plum tradit. Nicseua enim Synodica epistola posl Eudoxium dixit llieronymus. Sed ipstim placet Vjclo-
anatliema Arianse senlenlise sociis inflicium, con- rium describere.
sulio reticeri dicil, qneni exitum Arius sorlitiis sil, Euzoium Eudoxio in Antioclierio episcopaiu suc-
ne honiinis calaniiiati videatur insuliare; quibus cessise, constat ex hisioria tripartiia, Socraie scili-
verbis exsilii pocnam illi ah Jmperatore irrogatam cet lib. n, c. 45, 44, et Soznmeno Jib. IV, c. 12.
indicari liquet. Vertim discimus a Sozomenp lib. n, j) ] Qosc omnia latius explicat Nicopiiorus Cailistus
cap. 16, Arium eizl rnv etypiav uizuyby.evov , sive eo Hb. ix, c. 48. Hieronymus qui bsereiieos Arianos hic
ipso tempore quo in exsilium deportabatur fttisse revo- recenset, omillit Meletium, qui illam sedem mediiis
catam. Quid ciiam Socrates jlliini siatim ab exsilio iuter utrumquetenuit: calbolicus eniro erat, et ab
revocatum tradit, antequam Eusebius ac Tbepgnius Impe.ralore Valenle inde ejectus, in Qxsijiuni aclus
libellum poeniieiilifc miltereni. Jani igitur vidcs esi. Fuit aulem uterque horiim Arianus, sed Eu-
quo pacio inielligi et conciliari Dieionyinus possit. doxius Aetianse cliam faciioriis. Hic iociis anlea ab
b Leciionem Yictorii revnco, ctijus IOGOMnriia- Erasmo corrnpliis fuit. Legebat enim : et Euzoius
nrcus fuin Erasmo habet. qui postea sub Theodosio diacotius, qut poslea sub TheqdosioAntiqchenus epi-
Anliochenus, elc, el qund iuinime ferenduni esl,. scopus fuil, quasi Arii tempore, cujus fajniliaris fuit
Viciorii indUstriain plane dissimulat. Certum tanieh Euzoius, Tlieodosius Iniperator v5xCrit. Decepit
est falli Erasnium, neque eam fuisse Hieronymi euni aller illius lemporis Euzoius, de quo in Caia-
menlem, Theodosium commemorandi; neque ila logo fit roeulio : qui catliolicus fuit, et .Nazj.anzenus
scripsissc. ln hanc rein Socrates lib. u, cap. Ai : An- ad euni scribit. Nos, suffragantibus cum bisloriis,
tiocheni, inquit, cum Eudoxium comperissenl, sprela tum exemplaribus, iia cmendavjmns. Libenfer.enim
ipsorum Ecclesia, ad Conslqnihwpqlitanmsedis opu- solemus, cum quidem licel auctoriialem anti.quo-
lenliqm IfflnsilUsse,MeleliumBeroa ficcilum in Sede rnm librprum tcsiiin.oniohistoriarLum confiriutiire.
Aniiochenq collocant. Hic... consubstanlialisdoctri- c Sancios Athanasium, Hilariuin, ei Vercellensem
tiam asserere cmpit, Qum cuin accepissetImperaior, Eusebiuiii.
eum quidqin relegqri jussit; Euzoium vero, qui una
175 S. EUSERII HlERONYMl 176
Alexandrina poslea synodo constitulum est, ul, ex- A ero in enarrando: verum lanii est lucrum veriia-
e
ceptis auctoribus hrereseos, quos error excusare lis.
noii poterat, poeiiilenles Ecclesire sociarentur: nou 22. Arca Noe typus Ecclesim.Octavus numerus in
quod episcopi possintessequi hseretici fuerant; sed Psalmis et in Evqngelio. Gradus Ecclesim. Nemo po-
— Arca
quod conslaret eoscqui reciperenlur, hsereiicos non lesl ante judicii diem de hominibusjudicare.
fuisse. Assensus est huic senlcnlisc Occidens : el Noe Ecclesi;» lyptis fuit, dicente Pelro Apostolo : In
per tam riecessarium conciliuro [Fort. consilium], Arcq Noe pauci, id esl, octo animmsqlvm factm'sunt
Satanse faucibus mundus ereptus est. Yentum esl ad per aquam, quod et nos nune simiiis [Al similiter] for-
asperrimum locum, in quo adversum voluniatem el mm buptismq salvos facit [Al. faciat] (I Pet. m, 20).
propositum meum, " cogor de beato Lucifero, secus Ut in illa omninra animalium genera : ila et in bac
quidquam quam et illius meritum, et mea humani- universarum et gentium et morum iiomines suut. Ut
tas poscil, existimare. Sed quid faciam? verilas os ibi pardus et bsedi, lupus et agni: ila et hic ct justi
reserat, et invitam linguam 194 conscium ad elo- et peccaiores, id esl, vasa aurea el argentea, cum
quendum peclus impellit. In tali aniculo Ecclesise, in ligneis el fictilibus commoraiilur. llabuit arca nidos
tanta rabie luporum, segregatis paueis ovibus, reli- suos : babet Ecclesia plurimas mansiones. Oclo ani-
quum gregem deseruil. Bonus quidem ipse pastor, B mre liominum in arca Noe servalse sunt. Et nohis
sed iniilt.m prsedam bestiis relinquens. Prselereo Ecclesiasies (Cap. xi) jubetdare partesseplern, dare
illa, quse quidam ex maledicis , quasi satis firma parles oclo, id esl, credere ntrique TeslameiUo.
defendunt; hoc illum b amore glorise, el nominis in Ideo quidam psalmi pro octova inscribuntur, et per
posteros iransmiitendi fecisse : nccnon et prosimul- oclonos versus, qui singulis litteris subj*ectisunt, in
tate, quam adversus Eusebium [Scil. Vercellensem] centesimo decimo octavo psalmo jsistus erudilur.
propter c Antiochenam dissensionein susceperat. Realitudines quoque quas Dominus discipulis in
Niliil istorum de tali viro credo : unum esl quod monle pronuncians, Ecclesiam delineavii, ociosunt.
etiam in prsesenli d constanter loquar, verbis eum El Ezechiel in sedilicaiioncm Templi, ocionarium
a nobis dissentire , nori rebus : si quidem recipiai, numerumassumit. Multaque alia in liiinc modum per
qui ab Arianis baplisma consecuti sunl. Scripturas significala reperies. Emiltitur ilaque de
21. Hilarius RotnanmEcclesim diaconus. Ecclesia arca corvus, f el non rcdit, et poslea paceiu terrse
non est qum non Iwbet sacerdotem. — L. Quam longe columba nuntiat. lla et in baplismate Eccleske, te
alia , et ut nunc inlelligo, errori magis quam spei terrimo alite expulso, id est, diabolo, pacem lerrtc
proficientia, mihiantea afferebantur! Veium gralias uostrsc columba Spiritus sancti nuntiat. A triginta
ago Christo Deo, qui in peclus meum veriiatis lu- C cubitis incipiens, el usque ad uuum cubilum paula-
men infudit; ne adliuc ore sacrilego, virginem ejus lim decrescens, arca conslruiiur. Simililer et Eccle-
scorlum diaboli clamarem. Restal unum, quod quse- sia multis gradibus consistens, ad exlremum diaco-
so le ut edisseras, quid adversum Ililarium dicen- nis, preshyieris, episcopisque finilur. Periclilala est
dum sit, qui ne bapiizalos quidem recipial ab Aria- arca in diluvio, periclilalur Ecclesia iu mundo.
nis. 0. Hilarius cum Diaconus de Ecclesia reces- Egressus Noe vineam planlavit, et bibens de ea,
serit, solusque ut putat, lurba sit niundi, neque inebriatus est: natus qtioque in carne Chrisius, Ec-
eucharisiiam conficere potest, episCopos et presby- clesiam planlavit, ct passus est. Nudatum patrem
terosnon habens: neque baplisnia sine eucharistia irrisit major Dlius, et minor texit, et Deum crucifi-
tradere. El cum jam homo mortuus sit, cum homi- xum illuserunt Judsei, et honoraverunl Geniiles. Dies
ne pariter interiit et seela, quia postse nullum Cle- me deficiet, si omnia arcse sacramenla cum Ecclesia
ricum diaconus potuil ordinare. Ecclesia autem non componens, edisseram. Qui sinl inler nos aquilre,
cst, quse non habet sacerdotes. Sed omissis paucis qui columbse, qui leones, 196 Q1"gcervi, qui vermi-
liomunculis, qui ipsi et laici sunt et episcopi, aus- culi, qui serpentes, quod ad prsesens negotium perti-
culla quid de omni Ecclesia senliendum sit. L. Tri- net, breviier expediam. Non solum in Ecclesia mo-
"
hus, ut aiunt, verbis lam grandeni qiiseslionem dis- ranlur oves, nec mundce tanttim aves volitant; sed
solvisti, et quidem dum Ioqueris, videor mihi lecum fruroentum iu agro seriiur , interque nilentia cwlla
facere. Si vero obiicueris, ncscio quid rursum Lappmque et tribuli , et steriles dominqnlur avenm
scrupuli nascilur[: quareab hsereticis baplizali susci- (Ex Virg. i Georg. 15i ). Quid faciat agricola?
piunlur. 0. Hoc est quod elego dixi, ausculla quid Evellat lolium? Sed toia pariler niessis evertitur.
de oiiiiii Ecclesia senlieiidum sit. Iste cnim, ut ais, Quolidie indusiiia rusiicana aves sonilu abigit,
scrupulus 195 multos titillat. Et longus forlasse imaginibus exterret : hinc flagello crepitat, liinc
* " Addit velus edil., quo corde bono erga Lttciferuin Eusebius improbavit.
sum. d Vetus edit., unum quod etiam in prmsenti conslai
b Eadem hocillum non Ecclesimamore, sed gloria, eloquar.
elc. Marlian., hoc illum non qmoreglorim, sed negan- e Eadem addit, ut non sileain.
di parliculaui posiuiodum sustulit in erratorum in- { Ex Septuaginta interpretum sensu, ovx
uvhrpe-
diculo.
c Noltim dissidium ex Paulini electione, quam i/<iv. B Eral, forle lypoihelarum mendo, servi.
contra condicium, tametsibouoanimo,Luciferfecit,
177 DIALOGUSADVERSUS LUCIFERIANOS. 178
formidines tendit. Allamen aut veloces caprese, A ipsi episcopi, qui rebaptizandos hsereticos cum eo
aut lascivus onager incurrit : hinc in effossa hor- statuerant, ad antiqnam consuetudinem revoluli,
rea mures frumenla coroportant, binc n fervenfi c novum emisere Decieium. Quid facimus [Al. facia-
agmine segeiem formica populatur. Ita rcs se babet. mus] ? ita et nohis majores nostri, et illis sui tradi-
Nemo securus agrum possidet. Dormiente patrefami- dere majores. Sed quid de poslerioribus loquar ?
lias, inimicus homo zizaniam superseminavit, ad Apostolis 197 adhuc apud Judseam Christi sangui-
quam eradicandam cum servi ire proponcrent, Do- nerecenii, pbantasma Domini corpus asserebaiur;
minus prohibuit, sibi servans palearum et frumenti Galatas ad observationem Legis traductos, Aposto-
discretionem (Mqtth. xm). Hsccsunt vasa irseetmi- lus iteruin parturil; Corinthios resurrectionem car-
sericurdise, quse in domo Dei ab Apostolo prsedican- nis non credenles, pluribus argumentis ad verum
lur (Rom. ix et II Thn. n). Veniet ergo dies quando, iter trahere conalur. Tunc Simon Magus, et Menan-
thesauro Ecclesise aperto, proferet Dominusvasa irse der discipulus ej'us, Dei se asseruere virtules : tunc
d Basilides summum Dcum Abraxas, cum trecenlis
sua?, quibus exeunlibus sancli dicent: Ex nobisexie-
e
runl; sed non eronl ex nobis. Si enim fuissent ex nobis, sexaginta quinque ediiionibus commenlalus esl:
tnqnsissentutique nobiscum (l Joqn. n, 19). Nemo tunc Nicolaus, qui unus de seplem diaconis fuil, die
polest Christi palmam sibi assumere, nemo ante T, noctuque nuplias faciens, obscoenoset audituquoquc
diem judicii de hominibusjudicare. Si jam mundala erubescendos coitus soroniavit. Taceo de Judaism
cst Ecclesia, quid Domino reservamus? Est via qum hserelicis, qui anle advenlum Chrisli, legem tradi-
vldeluresse apud hominesrecta, novisshnaaulem ejus tam dissiparunl: quod Dositliseus Samaritanorum
reniunt in profundum inferni (Prov. xiv, 12). IN HOC princeps Propbelas repudiavit: quod f Sadducsei ex
ERRORE judicii, quse potest esse certa senteniia? illius radice nascenies, etiam resurreclionem carnis
23. Tradilio Ecclesiosticq. Hmretici primitivm Ec- negaverunt : quod Pharissei a Judseis divisi, propter
clesim. Hmrelici Judmorum. Hmretici in Evangelia. quasdam observationes. superfluas, nomen quoque a
— Conatus cst beatus Cyprianus coniritos lacus fu- dissidio susceperunt: s quod Herodiani Hcrodem
gcre, nec bibere de aqua aliena : et idcirco hsereli- regem suscepere pro Christo. Ad eos venio hsereti-
cornm bapiisma reprobans, ad Steplianum turic Ro- cos, qui Evangelia laniaverunt. Salurninum quem-
manrc urbis episcopum, qui a beaio Pelro b vicesi- dam, et h Opliilas, et Cainseos,et Setthoilas, et Car-
mus secundus fuit, super hac re Africanam synodum pocralem , et Cerintbum, et htijus successorem
direxit, sed conatus ejus fruslra fuit. Denique illi 1 Ebionem, et cseleras pestes, quoruro plurimi vi-

a In veleri editione esl frcquenti agtnine. G Sol percurril. Siimmus horumDeus elPrinceps erat
h Vicesimussecundus. In posteriori Cbronicorum Abraxas, quod nomen eumdem numerum suislitteris
libro legimus : Romanse Ecclesite episcopaium lenet exhihei. Sed legunt alii monibuspro edilionibus.Ni-
vicesimus primus Lucius menses 8, post quem vice- colaum porro mulli ab hfercsi defendunt, enm ta-
simiissecundiisSlephanusaiiiiosli;exslanladulrum- men ansam illi comminiscendse dedisse Nicolaitis
qne Cypriani episiolse. Vicesimum leriium alii fa- r.on difliicantur.
ciunt. MARTIAN.—Compertumomniuoestinitaratione f Origenes in Maiihscnm cum Sadducscos re-
Stephanumvigesimuni secundum lociimobtinercpost surreciionem negare, ipsamque animseimmortaliia-
Petium : quarc qui liacicniis oblinuit, erroreni, quo tem respueredixissci, snbdil, TO§Savrbrolg SKSSOU-
vigesimus sexlus dicebatur, emendare non dnbilavi- y.uioi;Sbyp.utzeplrfig ro>vavBpiitzoiV ^v/rig, tppovovai
nius. Forle Romanis noiis scripium olim fuil xxn, p-eXP'T0" Ssupo'S.up.upelg, eic. Ecmdem de aninta hu-
quod scribendi aut legendi fcsiinalione librarius ac- muna sentenlifiin,quamSadducmi, ad hanc usqne diem
cepil pro xxvi. Mox pro direxit fonnsse verius ediiio Samaritani tttenlur. De PharisaJs, quos niox a dis-
indixit. sidio nomen suscopisse dicii, notiim ex Hcbraico
e Isiud ab uno Hicronyino discimus; alibi enim ?T3, quod divisionem significai, esse appellatos.
novi bujusce Dccreli meinioiieiii fieri nullam inve- sln Cnmmemariis in Malihrpumhoc dc Hcrodianis
nias; quin ci ipsa dispulalio inlerDonalisias el S. ridicule existiinaluni dicil a quibusdani Laiinorum,
Atigusiinum lale nibil penilus novil. Pamelius S. pnta Tertulliano, Pbilastrio, aliisque. Ille de Pne-
DionysiiiiuAlexandrinuiu lestem hujus rei adducit; scriptionibus adversiun liscretic, cap. 45 : Ctim his,
al cum Baronio liallucinalur. inqnil, etiam Herodiar.os, qtti ChristmnHerodem esse
d S. Joannes Damascenus i, Paralel. 12 : Cnm im- j. dixerunt. Hic Haeresi28 : Alii Herodiani suni ab He-
pius, inquit, BasilidesEvangelistatnJoannem aliquando rode rege Judmortttnila nppeilati...., qvem percussum
salutqsset. qc dixisset: Agnoscis nos; nullq interposila ab Angelo. ul Christutnsperumesexspectanl.Paria ha-
mora: Agnosro le, inquit vir sanctus, primogeniium bent Epiplianius bscrcsi 20, aliique Grscoi. Facile
Saianm. Qua in narraiione lameisi erraveril, de auiem colligilur Ilciodianorum nomine »pp<lialos
Joanneet Basilide scribens, qnod de Polycarpo et tunc ipsius Herodis mililes, et cum iribuiis Ca^sari
Marcione refert lrenseus , sensit lamen ille, Basi- pendendis Hcrodes Anlipas prsee^et, ipsosejus no-
lidem Aposioiieorum lemporiim hsereiicum exsti- mine veciigalium coaclores : quod Hierouymo ipsi
lisse, quod bic loci cum a Hieronymo qnoque affir- in Matilweumplacet.
melur, mulli falli eum puiant. Cerle Firmilianus h Ophiias, el Cainmos.In mss. codicibus Caldmos
apud S. Cypriannm episl. 75 : Sed el Valenlini, in- pro Cqinmos.Vide hscc apnd Epiphaniuni, el alios.
quii, el Basilidis lcmpus manifestum esl, qttoi et ipsi MARTIAN.— Yictorius et Gnoitam Carpocratem lpgit:
posl Apostolos,el posl longam mtatemndversttsEccle- pr<>Caitteos vero , sa'pe Chaldmosinveuire esl in
siam Deisceleratismendaciis suis rebellaverint. aliis libris.
e Ediiiones siint Virtuies, Prineipes, et Angeli, 1 Nulliim umquam Ebionem fuisse crudili nonnulli
uiios in 305 classes juxia ccelorum numcriim Basi- auiiiinani, qiiibus placci, hairelicis illis ex paupere
lides dislribuebal (coelosenim 565 fingeba.l esse), de Cbristo, sententia, Ebinniiarum nomen fu.isse.iiv
sicqueappellsrei!?! placull bTbe.Siquos inolu diutisb -«litum,Sed <?,*veierib«j»nemo est» qa! fisgstj fatilM
179 S. EUSEGil lilEftONYMI 180
vente 198 auliuc Jbanrie aposiolo efnperuni, et ia- i 1 sui Doiriirio reddilums. i Ad Jubaianum qnoque de
nieii hiilluih eOriihi legirriusrebaptizatiim. hrereticis febaplizaiidis scribens, in fine Iibelli sic
2<4.HmreiiciScOticedetidapmtiiienliqsine bqplismo. loculus est: illsec tibi breviter pro nosira mediocri-
— Qutjhiam auieiri lalis virifeciniusmeniionem,de late scripsiriius, fiaier cbarissime, nemini pr.-cscri-
Apbfcalypsi quoqiie ejusapprobemus, lifcreiicis sine benles, aiit pnejudicanies, qiioininus unusquisque
bapiisinate debere pcenileriliam conCedi. Angelo episcoporiiin quod putat, faciat, habens arbitrii sui
Epbesi deseria cliaritas imputatur. In Angelo Perga- liberam potcslaiem. Nos, qtianlum in nobis est, pro-
mehrfi Eeciesirc, idololhytorum esus, et Nicolaita- pter hscrcticos cum collegis et cbepiscopis nostris
ruiri doctrina reprehendituf. Iterii aptid Angeluin non cOiilendiinus, cum quibus divinam concordiam
TbiaiyrbfunS, Jezabel proplielissa, et simulacrorum et Dominicam pacem tenenius, iriaxiiiie cum Apo-
escse, et fofriicationes incfepaiutif. El laroen omnes slolus dical: Si quis auiem putaverii sc cOntentiosttm
hos ad poeiiiteniiariiDoniinus Iiofiatur : sub commi- esse, nos lalem consueludinetnnon habemus, tiec Ec-
naiiohe quoqueftiliifse pcerire,nisiconverianiur. Non clesiaDei. Scrvafur a nobis palienler et leniter cba-
auiem cogefet poenitefe, si non essei poenilenlibus ritas ariimi, collegii honor, vinculum lidei, Concor-
veniarii concessurus. Numquid dixil, rebaplizenlur dia sacerdoiii.i
qui iri Nicdiailarum (ide baptizaii sunl ? vel impo- ]B 26. GontraIIiiafium E. R. Diaconum.— Est prse-
nantiif eis rrianus, qui eo tetnpore apud Pergamenos tefCa aliud quod inferemus, adversum quod ne nui-
cfedidefuril, qui disoiplinam lenebant Balaam ? life quidem audeat Hilarius, Deucalion orbis. Si
Quiri pptius, Age, inquit, pmnitentiqm: sin auiem, eiiim hsereiici bapiisma non liabeni, cl ideo rebapii-
ego veniamiibi cito, el pugnabo tecuminromphmq oris zaridi ab Ecclesia sunt, quia in Ecclesia noii fuerunt,
tnei (Apoc. ii, 2). ipse quOque Hilafius non est Christianns, In ea
25. S. Cypriani epist. ad Stephamtm. Ejusdetn ep. quippe 200Ecc'esia baptizalus est, qusesemper ab
ad Jubaiah. —Verum si voluefint hi qui ab Hilafio hsereiicis bapiismum recepit. Aritequani Arimihen-
iiistituli suiii, et oves sine pastofe csse Ccepefunl, sissynodusfieret, anlequam Lucifer exsularet, llila-
de fecfiplufis ca proferre, quse beaius Cyprianus ob rius KomanscEcclesisediaennus ab hscrcticis vehien-
IlsefeticQs febaptizandos iii epislolis suis reliquil, tes, in eo quod prius acce|)eraril baptismnle susci-
sciant a illiiiri hscc non cumahatliemate l99eorum piebat. Nisi fofie laritum Ariani liserctici sunt, el ab
qui se sequi noluefant, edidisse. Siquidem in corii- his solisbaptizatuiii feciperenun iicel, ab aliis licct.
munioiie eofiihi perniaiisit, qiii senteniife susecon- Diaconuseras, o Hilari, b et a Maiiicliseisbaplizatos
iraierant : sed horlatiim potius fuis-sepropter Nova- recipiebas. Diacontts eras, elEbionis baplisma com-
tiirii, et alias lUrichsefeseS multas enascentes, rie iC probabas. Repente pdstquartiexorlus estArius, lolus
quisqtiam ab eo sine damnalione erroris sui recipe- fibi displicere cocpisli. Segregas le.cum tuis veruu-
relur. Sermonein denique suunij quem super bac re lis, ei novum balneum aperis. Si le angelus aliqiiis,
ad Stephanum Romafiuiii pQntincemhabuit, lali firie aiit apOstalusrebaptizavit, nori iiifringo quod seqtie-
complevit .: < Hscc ad conscientiam iiiam , fratef ris. Si vero in sinu roeo nattis, si uberum meoiiim
charissime, et.pro honore communi, et siniplici di- lacie nulritus, adversum me gladium levas, fedde
leciioric proiulinius, credentes eiiam tibi pro reli- quoddedi, et esto, si poies, aliter christianus. Me-
gioiiii tuse ef (idei vefitate placerc, quse et feligiosa retrix sum, scd lanien maler tua suin. Non servo
pariler et vera sunl. Cseleruiriscimus quosdam,quod unius tori caslilatem, talis eram quando concepius
semel imbiberunt, nolle deponere, nec propositurii es : cum Ario adulteria coinniiilo, feei et anlca cuiri
suurii fadle muiafe; sed salvo ihtef collegtTspacis Praxea, cura Ebionc, cum Cerihtho, Novato :|lios
et concordise vinculo, qusedam propria, qure apud se amplexaris , hos in matris tuse domum jam adul-
semel sint usurpata, retinere. Qua in re non vim leros recipis. Nescio quid le unus adulier offcn-
cuiquam facimus, aut legcin damus, quin habeai in dal.
Edciesise adminislraiione voluntatis suse arbitijum 27. Rmrcticossemper siisceptos.— Quod si negan-
liberum: unusquisque sit prsepositus, ralionem actus D dum quispiamputaveril, hsereticosamajoribusnostris

qiii eiiriiaffinnentexstilisse.TerlullianUs dePrscscri- guaht. Ego libentiiis falsi Fifmilianum ipsum postu-
piitiriibus cap. 53, Paciauus epist. 1, Philastrius larerri. Cerie Auguslintis lib. v de Baplismo ciuitfa
hsefesi 37, Hilarius de Trinilaie, Theodoritus, Ru- Donaslitas, cap. 25, de Stepbano dixit: Itqquqmvis
finiis, Epiplianius, qui insuperin pago CocbabeBas- commolius,fralerne tomen indignarenlur, vicit tamen
sanilidis re"ioiiis habilasseeum tradil Hsercsi 52, pax Christi iil cordibus eoruih,ul nullumihter eosschis-
iioh dissimulata adnoiiiiiiatioiie paupertatis, quam tiiatis hialuin ofireinr. Noliini prrrteiea, bisce moni-
Hebraice nomen ej'us prseferl. menlis quanta sil (ides adhibenda, ex illo ejusdem
<iGdnfer Btisebium lib. vn; Ci 5, et Atigustinum Augtisiini testimoiiio Epist. 92 : iVondemnl, qui hoc
lib. V cbnlra Dnnasiitas, cap. 23, qliibus dioilur Ste- Cypriatiuih prorsus non sensisse contendatii,sed sub
plianus prsecepisse, qiiiderfi; ul iiibil innovarelur, ejus homiheqpfmsuthpioribus,atque inendacibtisfuisse
alque aiiatiiema minilatus : minime vero pacein rea- conficlum.Veius ediiio, sciahl iltutn, twn cofum, qui
pse cum Cypriano alque Africanis fregisse. Contra se seqni noluefqht, sententiqinodisse.
Firiniliani cpislola : Quod nunc S:ephanus ausus est b Velus edilio, ei Manicliaosrecipiebas.Qtiodinfra
faeete,riimpens adversusnos pacem, quamscmpcrqh- twvumbalneuin appcllalur, YicioriiisiiovumbapiisnjfJ
tecessoresejus vobiscumqmofe et honore muiuO cu- explicat.
iiodiefunl. Sunt adeo qui Hieronymum efroris ar-
181 DE PERPETUA VIRGIN.D. MARIiE LIBER. ADMONITIO. 182
semper fuisso susceptos, legat beali Cypriani epk A manendqm, quse ab Aposlolis fundaia, ijsque ad
stolas, in quibus ° Stephaiium Romanseurbis epi- diem lianc durat. Sicuhi audieris eos qui dicmiUir
scopum, el inveterattc consueiudiuis lacerat erro- Chrisii, non a DominoJesu Chrislo, sed a quoquam
rem. Legat el ipsius Ililarii libellos, quos adversus alio nuncupari: ut ptiia Marcionilas, Valeiitinianos,
nos de hrcreiicis rebaptizandis edidit, et ibi repe- b Monlcnses, sive Campitas : scito non Ecclesiam
riel ipsum Ililarium ronfileri,a Julio, Marco, Sylve- Christi, sed Antichristi es.se synagogam. Ex Iioc
stro, ei cseterisveleribus episcopis similiter in poe- enim ipso quod posiea insiiiuli sunt, eos se esse
nitentiam omnes bterelicos susceptos : nec lamen indicanl, quos futuros Aposlolus pranunliavit. Ncc
sibimel veriiatis cnnsucludinem prsejudicaredebere, sibi blandiantur, 202 s>de Scripturarum capilnlis
Synodus quoque Nicscna, cujus paulo ante lccimiis videnliir sibi affirmare quod dicunl, cum et diabc-
meniionem , omnes lirereticos siiseepit, exceplis lus de Scripluris aliqua sil locutus, et c Scripturse
Pauli Samosateni discipulis. Et quod his majusest, non in legendoconsisfanf, sed in intelligendo. Alio,
episcopoNovaiianortim, si conversus fuerit, pres^ qui si litteram sequinuir, possumus et nos quoque
bylcrii gradum servat. Quse senlcniia et Lucifernm novnm nobis dognia componere : ut asseramus in
inipuguai, el Hilarium : dura ideni elclericus esl, et Eeclesiam non recipiendos, qui calceati sinl, et duas
baplizatus. j{ tunieashabeanl, L. Non sultim te vicisse existimes,
201 28. In qua Ecclesia pertnanendum.Conclttsio vicimus utrique, lUerque noslrum palmam referf:
dispuiationiset (ructui. — Poleram diem isiiqsmodi tu inei, el ego erroris- Ufinamque mihi sic semper
eloquio ducere, ct omnes proposiiionuni rivulQSunQ dispulare contjngat, i)f ad meliora proficiens, deser
Ecclesise sole siccare. Verum quia jam iiiullum ser* ram quod male fenebani. Unum tamen.libi confiteor,
mocinaii sumus, ef prolixitas concerlalionis andien- quia mores meorumapprime novj, fncilius eos vinci
liuni studia lassavit, brevcni libi apertamque animi possc, quam pcrsiiaderi.
mei scnientiam proferam, in illa esse Ecclesia per-
a Eadem rectius ul videlur, in quibitsqpud Sle- MARTUN.r^IlaDflnaUsfaspereonvicium vocari au-
phqnum RomonmVrbis episcopnm,invelerqlmconsue- lunin, qiiod in capipis, aul mfinfibus habiiarent, ut
tttdinislaceral errorem. Innuit vero Hieronymus epi- vox ipsaloquitur. lngestis purgaiionisCacilianiCar-
SlolnmS.Cypriani 72, ijuaead StephqituniPqpqipde Ihagiuerisis.ejijscopi a Balusio editis, Nundinarius
concilioinscribitur,simulque alinm, qtiam Crescens Diaconus dixit: Campenses,el harenarii fecerunt il-
Cirtlicnsis episcopus in Cartbaginensi concilio me- lum episcopum. Prinia editio et Erasmus legerant
morat; sed ad nos usquenon devenil. Scilicet iti il|a C Campaies. VAemverp ef Vicforius quoque Monlenses
multa de Scripluris igslimoniii conira Slcphani du a Miiniaiiihseresi ridicule inlerpiclaiiiur.
bapiismo lncreiicorum senienliam afferehanlur. ° Desumpla iisdcm verbis ex S. Hilario ad Con-
b Montenses,sive Campitas. E Clironicis Iliero- stanlium lib. 11,li. 9, senlentia: Scripturm enimnon
nynii discimus seciaitircs Donati Monlenses appel- in legendo sttnt, sed in intelligendo; neque enim in
lalos, quod Ecclesiam Romse in monle liabuerint. prmvaricalionesunl, sed in charitaie. Vide S. Augu-
De C;impensibus vero et Tbarscnsibiis bserelicis slinuni epistola 120, ad Consent. ; Atlianasium
vide supra epistolam primam ad Daiiiasum papuni. Orai. 2 conlra Arianos.

IN LIBRUM SUBSEQUENTEM ADMONITIO.

Helvidiuscx aliquot sacrse Scripturse lestiinoniis perperam inlelleclis, el duorum veterum Palrum, Ter-
tulliani scilicel, el Yictorini Pelabionensis auctoriiatibus parum perpensis, librum composuerat, in quo
illud probare contcndebai, Mariam Virgiuein,postquam Josum Dei Filium nulla hominis opera, sed Spirilus
sancti peperissel, deinde ex Josepli marito, commuui cseierorum honiinum more, filios aliquot genuisse, qui
Frqires Domini appellanlur in Evangelio. Quam insaniam ut fuco ralionis aliquo oblinirel, novo errore
cumulavil: siquidem mairimonio minime prseslarevirginiiatem effutivit, adductisque argumentis, immo
meiidaciis, probare conaius est. Erat ille, ul videtur, e populo vulgaris homo, rusiicanus, et vix primis
quoqiie imbutus litteris, tamque obscuri nominis, ut quamquani Romseeodem ac Hieronymus lempore di-
versarelur, numquam de facie cognitus illi fuerii, qui albus, ut aiunt, aterve essei, ignoraret. Addit Genna-
dius, Auxentii, qui sedem Mediolanenseininvasera), Arianorum impiissiini, discipulum, et Symmacbi, ejus
nempe eihnici senaioris, qui idololalriam scriplis defenderat, imilatorem eum exstuisse. Sed me illud Gen-
nadii lestimonium iidn uria de causa niovet ef trajeclione puio gravissima laborare. Ut quid enim in re-
spondendo, Auxenlium Helvidii Magistrum Hieronymus pr.cterirei? Symmachum vero, nisi si nocendi
aiiimo, aique impielale, qua raiione llelvidius fuisset imilatus, qui librum neque sermone, nequerolione nili-
dum, quin eliam soloecisscatenlem ediderit? Rursum si impielalem semulatur, quo pacto eum dicil Genna-
dins scripsisse, Religionis sludio? Non hsccsane rectse raiioni consonant, ut paiiler referri ad Helvidium
possint.
Ejus libello flieronymtis rogqtus a frqtribus demum respondii, cum diu lamcn facere distulisset, ne
respondendodignus ille fieret, qui vinceretur. Pedcm igitur collalurus, excerptas singulas hserelici proposi-
18S S. EUSEBHHIERONYMI 184
tiones ex ordine impugnat, Scripturse locis, alque illo imprimis Matth. i, 18, quo maxime adversarius abu-
tebatur, expositis rile in eum sensum, ut Deiparam Mariam continuo virginem perstiiisse, neque edito
Salvaiore, virum umquam cognovisse, qusc caiholicrc EcclesiscDdes est, manifesiissime evincat. Eapropter
lilulum libro fecit, De Beotm Marim Virginitate perpetua: qui rursum a Gennadio dicitur in Corbeiensi
codice, egregius, el gratus libellus, in quo ostendilur BealissimamMariam genitricemDomininoslriJesu Chrisli
sicut virginemanie parlum , ita virginem permansissepost porlum. Quod Vetcrtim spectal auctorilalem, salis
habet de TcriuHiano dicere, eum Ecclesisehominem non fuisse; sed Viciorinuin Petabionensem ejusdem ac
adversarius senteiuise esse, pernegat: tumseriemait Scriptorum infinilam commovere se posse, atque oppo-
nere. Deniqitc multa de laudc virginitatis cdisserit, cujus prsestantiam post luculcniissime exposiium Paul[
ad Corinlhios teslimonium, ex nuptiarum quoque, quseob oculos ponil, incommodis exiollit. Qua de re cum
ad Pammachium post annos decem scriberet Episl. 48, num. 17, Dum qdviverei,inquii, sanctas memorim
Damastts, librttm conlra Helvidiumde BealmMarim virginitqleperpeluo scripsimus, in quo necessefuit nobis
ad virginitaiis beatiludinemprmdicandam,mulla de motesliisdicere nupliarum. Num vir egregius, et erudiltts in
Scripturis, elvirgo Ecclesimvirginis Doclor,aliquid inillo sermonerepreliendit?
Ex hoe testimonio facile etiam colligitur, quo tempore conscriplus sit liber. Ncropeexeunle anno 584 ex
veterum marlyrologiorum fide Damasus obiil : Hieronymus apud Damasumnon anle (inem anni 382 Romse
esl diversatus, quemadmodum in epistolarum 19 et 20 chronologicis argumenlis probatum est. Biennii au-
teui, quod intercedit, priorem annura sive 385 illi assignaridum evincit leslimonium hocce alierum ex
epist. 22 : Quantas molesliashabeanl nuptim,et quot sollicitudinibusvincianlur, in eo libro qucm adversusHel-
vidiumde B. Marim perpetuqvirginilqle edidimus,pulo breviter expressum.Periinel enim illa Epistola, ul suo
loco ostendimus, ad anni 384 priorem partem; huncque adeo, quem laudal conlra Helvidiumlibrum, j"amque
ad vulgi manus fuisse indicat, superiori 385 oporleat ascribi.

S. EUSEBII HIERONYMI
STRIDONENSIS PRESBYTERl

"DE PERPITUA YIRGUTATE B. MARII,

ADVERSUS HELVIDIUM,

LIBER UNUS.

2051- Nuper rogatus a fratribus, ut adversus li- A bonsc conscientise .signumarbilralur) accepta maie-
bellum cujusdam Helvidii responderem,faceredislu- ria disputandi, amptius inciperet blasphemare, et
li: non quod difficile fueril, liominem rusticanum, et quasi de sublimi loco in loium orbem ferrc senien-
vix primis quoquc imbuluni lilteris, super veri asser- liam: meque quia verilate non posset, laceraret [Al,
tione convincere; sed ne rcspondendo dignus fie- lacerare] conviciis. Verum quia hreomnes lamj'us(re
ret, qui vinceretur. b Huc accedebal quod homo lur- silentii mei causre, oh scandalum fralrum, qui ad
bulentus, el solus in universo mundo sibi et laicuset ejns rabiem movcbantur, justiori fine cessarunt.jam
tacerdos (qui, ut ait c ille, loquacilalem facundiam ad radices iiifrnctnosse arboris Evangelii securis est
exislimat [Al. exislimei], et maledicere omnibus, admovenda (Matth. 5, 10), d et cuin infecunditale
" Edd. Mariian. et Vallars. Habent tilulum : In- cral laicuset sacerdos, non Ecclesise Christi, apud
cipil liber S. Hieronymi advc-rsusHelvidiutnde Virgi- qtiainmonstrum habebatur, non sacerdos.MARTUN.—
nitate B. Marim. EOIT.—IncipitLiber, etc. In qtiatuor, Vetusiiores edili qttod verebarne homo.Mox Victorius
atitqiiinque Exemplaribus mss. inscribiturhic liber, simui legit pro sibi, quod lamen non improbat, alque
Epistola S. Hieronymi: hoc ideo, quod inter Epi- in mss. inveniri notat. Nos Veronensis pracipue
stolas, sive in codicibus Epistolarum scriptum fuerit fidcm sequimur, qui omnes ad hanc diem cognitos
sempcr isttid opusculuin. Meminit liujus libri sse- antiquiiate et prsestanlia facile exsuperat.
c Tertullianum snppresso nomine designat, qiti
pinsin Commenlariis suis Hieronymus, et inepistola
ad Eiistocliium, etc. MARTIAN. lihro adversus Hermogenem c. 1 : Homo, inquit,
h Huc accedebat,quod homo, etc. Editi bunc locum in smculo, et nalura quoque hmreticus, eliam turbu-
ila legunt : Huc accedebat, quod verebar, ne homo lentns, qui loquacitatemfqcundiqmexistimel,el impu-
turbtdentus, et sohts in universonvundosimul laicus denliam constantiain deputet, et maledicere singulis
el sacerdos : qui (ut ait ipse) loquacitalcm, etc. Co- officiutnbonmconscienlimjudicel.
dices mss. seculi sumns , qui non legunt verbum d El cum infecundilqte, etc. Disputat Mariantts
verebar, addiium inredilis«iet qui proj sintui omnes hoc loco conira Erasmum; at error est in uirptjue,
Peiinent sibi, congruo scnsu ; nam Hclviditissibi non enitii fieum infhiciUosahi Jtvangeticaiii « mt>.
183 DB PERPETUA VIRGINITATEB. MARLE LIBER. 186
foliorum tradenda flammis, ut discat aliquando 206 A saiam, nisi quandoque nupluram. Et ne parum hoc
relicere, qui niimquum didicit loqui. arbilremur : c Habes, inquit, desponsatam, et non
2. Igiiur sancius milii invocandus est Spirilus, tit commendalain,id esl, necdum uxorem, necdum ma-
healse Marinevirgiuilatcm suo sensu, ore meo de- ritali vinculo copulalam. In eo vero quod ail, Neque
fendat. Invocandusesl Dominus Jesus, ut sacri vcn- enim de non conventuris Evangelista dixisset :Prius-
tris hospitium, cnjus a decem mcnsibus inhabilator quam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit,
fuit, ab omni coucubilus suspicione tueatur. Ipse antequam pranderet, doleamne, an rideam, nescio.i
qiioque Deus Pater est imprecandus, ut mairem Fi- Imperilise arguam, an temerilatis accusem ? Quasi
lii sui, virginem ostendat fuisse posl parlum, quse si quis dixerit: Antequam in portu pranderesn, ad
fuit mater h antequam nupla. Non campum rhetorici Africam f navigavi, non possii stare senlenlia, nisi
desideramus eloquii, non Dialecticorum lendiculas, ei in portu prandendum quamloquesil. Autsi veliinus
nec Aristolelis spinela conquirimus : ipsa Scriptura- dicere : Paulus apostolusanlequara ad Hispanias per-
rum verba ponenda sunt: ipsis quibus adversum nos gerei, Romre in vincula conjectusest. Aul cerie illud:
usus esl leslimoniis, revincalur, ul inielligat, se Helviditts anlequam pocnitenliamageret, morle prse-
el «legere potuisse qusc scripta sunt, el non potuisse venlus est: sialim aut Paulo post vincula ad Hispa-
qusc pictaie roborala stint, cognosccre. JJ nias sit eiindum : aut Helvidio poenilentia agenda
5. Helvidius.— Prima ejus proposilio fuil: <Mat- post moriem; cum Scriplura dicat : In inferno au-
thseus loquilur : Chrisli atitemgeneralio sic erql: Ctim lem qttis confilebilttritbi (Psal. vi, 6)? Ac non poiius
essetdesponsatatnaler ejus Maria Joseph, priusquam sit s intelligendum, quod, cmte, prscposilio, licet
convenirent, inventq est habens in utero de Spirilu ssepe consequenliam indicel, tamen 208 nonnum-
sancto. 207 loseph aulem vir ejus cum essetjuslus, quam ea lanliim quse prius cogitabaniur, osiendat.
et nollet eam traducere, voluil occulledhniitereAeam, Unde nec necesse sit ul cogilaia fiant, cum aliud
limc auiem eo cogitanle, ecce Angelus Domini in ideo intervenerit, ne ea qusc cogilala sunt, fierent.
somnis apparuil ei, dicens: Joseph, fili David, ne li- Igitur cum Evangelista dical: priusquomconvenirent,
meas accipere Mariam conjugem luam. Quod enim proximum nupliarum ternpus ostendit, et in eo jam
natttm esl in ea, de Spiritu sattclo est (Malth. I, 18 rem. fuisse ut, qnse prius sponsa fuerat, esse uxor
seqq.). Ecce, inquil, babes desponsalam, non com- inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexus-
mendqtqm,ut dicis, et uiique non ob aliud despon- que miscerent; antequam rem agerenl nuptiarum,
satam, nisi quandoque nupturam. Neque enim de inventa esl habens in ulero. Inventa est autem a
non conventuris Evangelisla dixisset : Priusquqm nullo alio, nisi a Joseph, qui sponsseh ulerum lu-
convenirent: quia ncmo de non pransuro dicit, an- G mentem pene jara licentia maritali, ct curiosis ocu-
teqtiam pranderet. Deinde ° ab Angelo uxorem ap- lis deprebendit. Non lamen sequitur, ut prioribus
pcllatam el cottjunctqm. Audiarous nunc quid Scri- docuimus exemplis, eum cum Maria convenissepost
ptura pronunliet : Exsurgens,inquit,7os<?pAa somho, parium, cujus conveniendi desiderium, uteri con-
fecit sicut prmceperql ei Angeltts Domini: et accepit ceplione sublaium est. Quod aulem in somnis dici-
uxorem suam, el non cognovil eam, donec peperit fi- lur ad Joseph : Ne litneas accipcre Mariam uxorem
liitm suum (Matlh. i, 24, 25). luam. Et rursum : Exsurgens autem Joseph a somno,
4. Hieronymus.Prmposilio anlc qitid ostendit. Ma- fecil sicut prmcepitei Angelus Domini, et accepil uxo-
ria quare virgo sponsala conceperii. — Curramus per rem simm, nullum movere debel, quasi ex eo quod
singula, ei impietatcm iisdem, qtiibus ingressa esl, tixor est appellala, sponso esse desieril : cum hanc
vesiigiis perseqiienles, pugnaniia inier se dixissc esse Scriplnrse divinrc consuetudinem noverimus, ut
doceamtis. Desponsaiqmconfilelur : el slatim uxorem sponsasappelletMfroies.Sicut in sequcnlibus Deule-
vull esse quam confessus est sponsam. Rtirsum ronomii tcstimoniis approbalnr : Si quis, inquit, in-
quam uxorem nominal, dicit non ob aliud despon- venerit virginem desponsatam viro in campo, et vim

virum juslum primi Psalmi respicit Hieronymus: sed D tione Domini, c. 25 : Nalusest enim ex Virgine, et
loliaverborum orationis,quoruminfecundiias eralin solus habelMatrem inntipiam. id est, quse cum marilo
llelvidio rnslicano, nec lacundo. MABTIAN.— Alludit, congressa numquam fuil. Hoc setisu eiiam Tertul-
quod apertlssimnm csi Matlhsci x : Jatn enimsecuris lianus in Apologclico, nullam de impttdiciiia Mqtrem
ad radicemarborum posila esl. Omtjis ergo urbor, qttm habere Dei Filittm asscrens, eiiam, inquit, quam vi-
non facil friictttm bonutn, excidetur, el in ignem mit- debatur habere, nou nupseral.
tcitir. liifecunditalpm fnliorum vocal foliorum ipsam e Veroncnsis liber, el non inlelligere potitisse, qita
ropinm ac supeifluitatem, quse lolum humorem iu scripta sunl. Prima ejus, elc.
folia convertit absque fruclii. Hujusmodi erat ficus, d Veriniensis voculas <?«»»,et <TUi*<?»i
non hahel.
cui Diiminusmaledmi. Libenlius igiiiir Erasmianrc 0 Idem a Donitnopro ab Angelo.
interpretationi a?senlior, lamelsi ferme de nihilo f Erat anlea navigavil, et nisi in eo portu pro nisi
quseslio sit. eiin porlu, quod ex Veronensi ms. rccipio.
n VideA. Gellium, et quse in Episiolam 127 atque s ldem Yeronensis ac non potius sic intelligendum,
alibi annotala sunt. ei mox smpe el consequenlia indicet; el paulo post
b Nimirnm quia ex Spirilu sancln conceperal an- unde vocabultim non habet.
iequam ex sponsa ficret uxor Josepbi. SUnt aulem h Vterum lumeiitempene, clc. Sic incaput i Mal-
qui pitbere, ei tivplain pto carnaliciim vlro copul.a ilirci, qtti 'pene licehiid maritati fuium uxoris omniit
^ccipiant s utide jii ^cholii* 8« Cyriil!. i*e Hnnrirnit^ ilovefni, M*ftt:IA«<
187 S. EUSEBH HIERONYMI m
frtcens donnierit cmn ea, morte moriahir, quiq hutni-. A femansit puer Jesus in Jerusqlem, el non cognoverunt
liavit ttxoremproximi sui (Deul. xxn, 25). Ei in alio pqrentes ejus (Ibid., 45). Ipsa quoque Maria qure ad
loco : Si autem ftierit adolescenlttladesponsataviro, Gabrielem responderat, dicens, Quomodoeril hoe,
et invenerithomoeamin civilale, et dormieril cum ea, qttiq virum non cognovi, quid de Josepli loquitur,
educelis utnmique ad portas civitatis illius, et lapida- auscttlta : Fili, quid fecisli nobissic? Ecce pater luus
buniur lapidibtts, et inorientur. Adolescentulaquidem, el ego, dolenles qttmrebamuste (Ibid., 48). e Non hic
quia non procUimavil,cttm essel in civilqte: vir qu- Judscorum, ut plerique argumentaiilur, non illuden-
tem, quiq humiliqvilnxorem proximisui: elerqdicqbi- lium vox est. Evangelista) patrem Josepli dictinl:
tis malutn [Al, maliguum]ex vobismetipsis(Ibid., 25, palrem Maria confitetur. Non qund (ut superius in-
24). Necnon et alibi : Et quis ille hovto, cui despon- dicavi) vere pater Joseph fueril Salvatoris; sed quod
solq esl uxor, et non qccepit[Al. qccipiei]eam? Vadat ad famam Mariseconservandam, paler sit ab f onini-
et revertalur in domumsttam, neforle morialurin bello, bus scstimatus, qui antequara monereliir ab Angelo :
el homoalitts accipial eam (Deut. xx, 7). Si etii autem Joseph, fili David, ne limuerisaccipere Mariam conju-
scrupulus coinmovetur, quarc desponsata, et non gem luam ; quod enhn in ea nalum esl, de Spiritu sanclo
potius sine sponso, sive (tit Scriplura appellai) ma- est (Matlh. i, 20), cogitabat occulle dimitlere eam.
rito, virgo conceperit, sciat triplicem ftiisse ralio- B 210'nfantum suum non esse, qui concepius fuerat,
nem. Primo, ut per genealogiam Joseph, cujus Maria confidebat. Sed j'am satis docendi magis, quam res-
cognata erat, " origo quoque Marise monstraretnr. pondendi sludio dispulatumest, cur Joseplipater Do-
209 Secundo, ne juxia legem Moysi ut adullera mini, cur Maria appellata sit conjux : in quo et hoc
lapidarelura populo. Terlio, ul ad jEgyptum fugiens breviler conlinetur, cur fralres ej'us quidam esse
baberct solatium, custodis potius quam mariti. Quis dicanlur.
eriim in tempore illo credidisset Virgini de sanclo 5. Helvidius. — Verum Iquia suum locum hnic
eam Spirilu colicepisSe; b venisse angelum Gabriel, qusesiiunculsereservamus, et ad reliqua feslinal ora-
Dei deiulisse mandalum; ac non magis quasi adulle- tio: iiiiiicillud esl disserendnm, quomodo Scriplura
ram, juxta exemplum Siisanna!, senlentise omniura dicat: Exsurgens qutem Joseph a somno, fecil sicut
condemnassent, cum bodie, lolo jam credenle mun- prwcepitei AngclitsDomini, el accepil ttxoremsuatn,
do, argumenlenlur Judsei, ° Isaia dicente, Eece Virgo el non cognoscebuleam, donec pepcril filium, et vo-
inutero concipiei, el pmiet filinm (Isai. Vn, 14), in cavit nomen ejus Jesum (Matth. i, 24, 25). In qtto
Hebrocojuvencitlain scriplum esse, non tiirjjiiiem,id primum adversaritts snpcrlluo labore dcsudat, co-
esl, AALMA, non BETIIULA? Adversnsquos inalioloco gnoscendi verbum ad coilum magis, quam ad scien-
competentius disscremus. Denique exceplo Joseph, C liam referendum : quasi hocquisquam negaverii, et
et Klisabeth, et ipsa Maria, paucisquc admodum, si eas ineplias quas redargnit, aliquando prudens
quosab his audisse possumus sestimare, omnes Je- quispiam potuerit suspicari. Deinde vult docere,
sum filium scstimabant Joscpb : iniatilunj, ul eliam quod donec, sive usque, s adverbium, cerium lem-
Evangclislse opinionem vulgi exprimenics, d qurc pns significel: quo complelo (iat id , quod usque ad
vera hisloriic lex est, pairem eum dixerint Salvato- illud lemporis quod prscscriplum esi, nonficbat,
ris, ul ibi, Et venit in spiritu in Templum(haud du- velul in pracsenii : El non cogiiosce.bateatn, donec
bium quiii Simeon) et ctiin inducerent parentes ejtis peperit filiam. Apparcl, inquit, cognitam esse post
ptierumJesum, ut facerent de illo secundum consue- partum, cujus cognitionem filii lanlum differebat
tudinem legis (Luc. n, 27). Et alibi: Et erant pater gencraiio. Et ad hoc approbandum congerit de
illius et inater qdmirqnlessuper his qitm dicebqnturde Scriptnris exempla quamplurima, h more Andabata-
eo (Ibid., 55). Et rursutn : Et ibanl parenlesejus per rum gladiuin in lcnebris venlilans, et linguse sonum
anntim in Jerusqlemin solemni die Poschm (Ibid., 41). ad confodienda sui tanlitra corporis membra coh-
Ac deinde : Ei coinpletis diebus cuin feverlereimtr, cutiens.

a Id co fine prfesiitum iiotaf Vicforius, ut ejus-. ms. non habenlur, unde subdubito, ex ajio quam
demlribus ftiisse Maria monsirarctur, ne qnod Lege p. Hieronyini calamo profecisse.
proliibilum erat Num. xxxvi alicrius iribus nb illa e Non hic Judmorum. Pro hac oplima leciione
Joscphi assumi in uxorem viderelur. qusc est omniuin mss. codicum, Erasinus, et Ma-
h Yelus edilio, venisseqd eatn Angrlum, elc; lum riinus islam reiinent. Non eitini lioccJudmorv.m,elc.
Veroneusis liber, Dei fuisse mandatum. MARTIAN. — Idem Yeronensis bic Joseph nomcu
e Isaiadicenle. Addiia bene raulta reperi ac mu- non habel, fernie elpganiius.
lala iu aniiquis editionibus bujus opusculi; sicut boc t Ideni ab Iwminibtisprq omnibus; dciiide Mariqm
loco, Isaia docentede Maria el virginiiateejus. Quse uxorem pro conjugem,denique infra confitebalurpro
in nullo leguntur exeniplari manuscripto; qu.Kque confidebqt,
superfliia vidcbiiiitur erudito Icclori, si lanlisper e Eral anlea adverbiq, pltiriuin nuniero, cl signi-
aiiimosaltcnderitadconlexium Hicronymi.MARTiAN.ficent.
— AiiicMarlianaiuiii ediii addunl, sed perperam, h More Andabatarnm gladium. Moseral Andaba-
docente de Maria cl virginitale ejus. Mox Ycronensis tarum, sive Gladiatorum liujusmodi, clansis oculis-
aspiral voceni HAALMA, quani alibi Hieronyinus in pugnare. Uude jpse Hieronymus infra lib. i in Jor
Qiisesiioiiibus(lcbrfiicis in Geijesirn, cl ju Commcn- yinianum , Melitts Iqtnen esl clausis, quod dicitur,
tariis in tsaiam luculciuissime cxponit. oculis, Andabatarummore,pugnare,ConsuleCbiliades
d Islhsec, quw vcra Hhtorim lex esi, in Yeronensj Adagiorum Erasmi, MARTJA!?.
'iW DE PERPETUA viRGiNiTATE B. MARIiE LIRER. 190
G. liiefonyiitus. — Ad quod rios brevifer reSpOii-A el inaures qum eranl in huriculis eorum. Et abscohdit
deriius, et cognoscebat, et Usque, sermOneiri, iri e ea Jqcob subler lerebihthum, qum esl in Sichimis, et
SCripturis sauciis, duplicitcr intelligi. Et de eo qui- perdiditea iisque in hodiernum diem (Geh. xxxv, 4
dem qtiod scripium est, cognoscebol, ad coiliim esse seq.). 2l2 '*,em'" "ne Dculeronomii: Et defunclus
referendUm, ipse disseriiit: nullo dubitanle, quift ad est Moyses sertus Domini in terrq Moab per verlum
scientiain ssepe referalur, ul ibi: Remansit puer Je- Domini, el sepelieruhteumin Geth, prope domumPlte-
sus ih Jerusaleth, et non cognoveruhl parenles ejus. gor, el nemo scil sepulcrumejus usque in dietn islum
Nuftc illrid est ostcndendum , ut quoinodo ibi con- (Deui. xxxiv, 6, tec. LXX). Certe hodiernus dies il-
siieiudinem Scriptuise seculus est, sic eliam in do- lius temporis scsliiiiandus est, quo historia ipsa con-
nec, ejusdem Scripturse auctoritate frangalur, qu* lexta Cst, d sive Moysen dicere volueris auclorem
ssepe cerlum teinpus (Ut ipse disseruit) iri ejus as- Peritaleuchi, sive Ezram ejusdem instauratorem
suinplionc significat, sscpe irifinitum, rii est illud, operis, non recuso. Nunc hoc quseritur, an id quod
quod Deus ad quosdahi 211 loqtiilur in Proplieta: diclum est, usqite in diem istum, ad illam referatur
Ego suth, ego sum, et tlonecsenescalisego sum (Isoi. selalem, qua libri edili sive consciipli sunt. Doceat
XLiii; Jerem.yii). Nuriiquidpostquamilli senuerint, igilur post illam dicm lot jam annorum usque ad
Deiis essc desistet? Et Salvator in Evangelio ad B nos voltiminiliusexactis , aut idola , qure sub lere-
ApostolOs, Eece ego , inquil, vobiscttthstim omnibus binlho condiia fueranl, reperta, aul Moysi tumulum
diebus usqueod cOnsutnmationem smculi(Mqtt. xxviu, invesligaltim, quia obriixe asserit, posi dottecel us-
20); Ergo pnst consuniiiiaiioiieiii sscculi a iliscipulis que, esse incipere, quod tamdiu non fuil quarodiu
suis Doniiniis abscedei, et lunc quando in duodecim usque complereiur ei donec. Quin poliiis animadver-
Soliisjudicaliiri simt duodecim Iribus IsraCl (Maith. lat Scripturse sanclse idioma , ei nobiscum , in quo
xix, 58), Domini coiisortio fraudabuntur ? Paulus hresitabat, inlelligale ea , de quibus possel arobigi,
quoque apdstolus Coriiithiis sCribens : Priniiiim, ail, si non fuissent scripla, signari, cseiera vero rioslrse
Christus: deindehi qui sunl Christi, qui in odventuejus inteJligenlisederelinqui. Si enim adliucrecenli tem-
credideriinl: ileinde flnis, cuin trqdiderii regnttmDeoel pore, viventihiis his qui viderant Moysen, sepulcrum
Pairi, cuth destrujceritoinnetnprincipatum el oninem ejus potuil ignorari.mulio magis tot sscculis prseler-
poiestatemetvirliiiem.Oportei enimillum regnare, do- eunlibus. Juxta quod et illud intelligilur deJoseph,
hecpbhaioiiinesinimicossubpedibus ejus,a omniaeniih Evangelisfam id indicasse, de quo scandalum pole-
sub pedibitsejus subjecil(1 Cor. xv, 25, 26). Esto, de ral moveri, non eam cognilam esse a vito suo usque
hoihine dictuth sil, iioli ncgainns de eo qui passiis ad parlum, ul mulio magis intelligeremus cognilam
cst crUccm, qui posiea sedcre j'ubelur a dexiris. C non fuisse post parium, a qtia'lunc te abslinuil,
Quid sibi vult hoc qiiod ait, Oporlet cnim illuiii fe- cum adhuc de visione poleraf flucliiare.
gnare^ dohec ponat omnes ininiiios sub pedibus ejus ? 8. Ad sumniam, illud requiro, quare se absiinue-
Numquid tamdiu regriaiurtiS csl Dominus, doncc rii Joseph usque ad partus diem. Respondehit uli-
incipianl esse inimici sub pedibtlSejuS; ct postquafii que, quia Arigetum audierit diccniem : Qttod enim
illi sub pedihus fueriui, rcgnare desislei : ciim uii- in ea nalum esl, de Spiritu sancto est (Mallh. i, 20).
que luuc magis regnare iricipiet, cum iniiriici coepe- Ad quod nos inferinius, et certe audierat, Joseph,
rinl esse sub pedibiis? David quoque in quarto gra- fili Darid, ne limeas accipere Mariqtn uxorem tuqm
duum psalmo : Sicui ocnli ancillmin tnqnibus domi- (Ibid., 20). Prohibitum ei (uerat, ne relinqueret, ne
nm sum, itq Oculiiwstri ad DominuinDeuth twstrum, adulierani exisiimarel uxQreni. Numquid et a con-
donec misereqtlirnosiri (Psal. cxxu, 5). Ergo lanidiij gressu conjugis separalus fuerat, cum ulique no
PrOpheia OLUIOShabebit ad Doniiiium, quamdiu separarelur magis fuisset admonitus? Et audebat,
liiiseiieordiam impelret, et post impeiratam miseri- inquil, virjustus, Dei in utero audicns filiuro , de
cordiam, oculos lorquebii in lerrarii ? Qui in alio uxoris coilu cogilare? Ptilclire. Qui ergo somnio
loco dicit : Oculimei defecerunt in salulare tuum, et lanltim credidil, ut uxorem non 213 auderel aitin-
in verbumjuslitim lum (Psal. cxvin, 125). h Poteram t) gere : is postquam pastorum voce cognoverat, An-
super hoc innumerabilia exempla congerere, ct om- gelum Domini venisse de ecelis, et dixisse ad eos :
nem lacesseniis procacilatem , testimoniorum nube Noiite limere; ecceevangetizovobisgaudium magnum,
celare; veruni adliuc pauca sUlijiciaiii,ul bis similia quod erit omni populo, quia nalus est vobishodie Sal-
ipse sibi leclor iiivenial. vator, qui est ClirisiusDominusin civilaleDavid (Luc,
7. Loquitur in Genesi sermo divinus : Et tradide- lt, 10, et seq.); el cum eo laudes miliiise concinuisse
ruiit Jacob deos alienos, qui erant in manibus eorttm, coelestis: Gloiia in excelsis Deo, et super terram pax
a Isthscc, omniaenim sub pedibusejus subjecii, Ve- avru.
ronensis non habel. d Terlullianus libro de Cullu fcminarum. c, 5 :
11Veronensis multo aliler, Priusquam inhuinera- Otnne inslrumentum Judaicm liiteraturm per Esdram
biliq super hoc exemplqcongerom, el omhetn laces- constal resiauratum. In quam senlenliam pltlies e
sentis procacitatem, tesiitnoniorumnube celem, adhuc Grsecis Latinisqiie Palribtis abierunt.
pattca subjiciain. e Yetus cditio, inquohmsilqbqt intelligat. Jniclliget
o Iderti Yeronensis, (ifrscoiidifefls.
Erashlus eos]e- ea de quibus, elc.
gerai, Victorius ea utroque in loco ; Grsece eliam est
491 S. EUSERH HIERONYMI 1S2
hominibus bonm volunlatis: qui Simeonem justum. \. titus sit. Sed absil, ut hoc de matre Salvaloris et vi-
inter amplexus parvuli viderat prsedicanlem, Nunc roj'usto sil scstimandum. Nulla ibi obstetrix : nulla
dimiitis servum tuum, Domine, secundum verbum muliercularura sedulitas inlcrcessil. Ipsapannis in-
tuum in pace: quia viderunt oculi mei saiutare luuin volvit infanlem, ipsa et mater et obsielrix fuil. Et
(Ibid., 27) : qui Annam propbeiissam, Magos, slel- collocoril eum, inquil, inprmsepio, quiq non eral ei
lam, Herodem, Angelos viderat;qui, inquam, mira- loctts in diversorio (Luc. u, 7). Qutc senteniia et
cula lanta cognoverat, Dei lcmplum, Spirilus sancli d apocryphorum deliramenta convincit, dum Maria
sedem, Domini sui matrem audebal atlingere? Et ipsa pannis involvit infantem; etIlelvidiiexpleri non
cerle Maria conservabatoinnia verba hmc, conferens palitur voluptatem, dum in diversorio locus nonfuit
in corde suo (Ibid., 51). Ac ne impudenter [Al. im- 'nupiiarum.
prudenter] neges, isla ignorasse Joseph: Et eranf, 9. Helvidius. — Verum quia jam salis abundeque
inquil Lucas, palerillius, ettnqter admirantes sttper respoiidimus ad id quod proposuerat, Antequqmcon-
his, qum dicebantur de eo. Licel tu mira impudenlia venirent, ei Non cognovileam, donecpeperit filiutn, ad
hsec in Grsecisn codicibus falsala contendas, quac terliam veniendumest quccstionem,uijuxta dispula-
non solum omnes pene GrseciseTractatores in suis lionis ejus ordincm, ctiam nostrsc responsionis ordo
voluminibus reliquerunt; sed nonnuili quoque e La- B procedat. Vull enim alios quoque filios Mariam pro-
tinis, iia ut in Grsccis b babetur, assumpserint. Nec creasse; et ex eo quod scriplum est: Ascenditautem
necessn est nunc de exemplariorum varieiaie trac- Joseph in civilatemDavid, uiprofilerelur cum Maria
tarc, cum omne et veleris et novse Scripmrse in- uxore sua prmgnante. Fqclum esl autem cum ibi es-
slrumenlum in Latinum sermonem exinde iransla- sent, impleli sttnt dies, ul parerel, et peperil filhttn
Iuni sit, et mulio purior manare credenda sit fontis stiumprimogenilum(Luc. n, 4 el seqq. ) : nitilur ap-
unda, quam rivi. prohare primogenitumnon possedici, nisi eum qui
7. Helvidius. — « Hsec, ais, apud me nngse sunt. habeal et fratres: sicut unigcnitus ille vocatur, qui
et argumentationes siiperflusc, et disputalio magis parenlibus solus sit filius.
curiosa, quam vera. Numquid non potuit Scriptura 10. Hieronymus.—Nos autem ila definimus: Om-
dicerc : Et accepituxoremsuam, el non fuit amplius nis unigenitus csl primogenitus : non omnis primo-
ausus contingere eam (Gen. xxxvm, 26) : sicut de geuilus esl unigcnilus.Primogenilus est, non tantum
Thamar dixilet Juda? Aut defiieruntMatlbseoverba posl qtiem ct alii :sed anlequemnulliis. Omne,215
quibus id quod inlelligi volebat, posset effari? JYOH inquit Dominus ad Aaron, qtwd aperit vulvatn,
cognovit, inquit, eqm donec peperit filium (Malth. I, ab omni corne qum offerlur Domino,qb homine ttsqiie
25). Post partum ergo cognovit, cnjus cognilionem G qd pecus, tibi erunl: tanluntmodo preliis reditnant
ad parium usque dislulerat. > ptimogcttitahotninutn, el primogenitae pecorum hn-
8. Hieronytnus. — Si lam contenliosus es, jam mundorum (Exod. xxxiv, 19, 20, el Nutn, xvni. 15).
nunc lua mente snperaberis. Nolo mihi aliquodjnicr Definivitserroo Dei, quid sit primogenitum, Otnne,
partum et coiitnn lempus inlerseras. 214 ^olo di- inquil, quod aperil vulvqm. Alioqui si nonesl primo-
cas : Mulier qumcumqueconcepitel peperil moscultiin, genitus , nisi is lanlttm, quem sequunlur fralres,
immundq erit septemdicbns,secundttmdiessecessionis lamdiiisacerdotibus primogeniia nondebentur quam-
el purgationis stimimmttndataerit: el octavo die cir- diu ct alia fuerint procreaia; ne forte parlu postea
cumcidelcqrnem prmpuliiejus, eltriginlq tribusdiebus non seqtienic, uiiigenitus sit, et non primcgenitus.
sedebitin songuinepuro, et omnesanctum non langet, Redemptio, inquil, ejus eril ab utw mense, aslimaiio
elreliqua (Levit. xu, 2, 5). Slatim eam invadat Jo- quinque ^siclorttm..Siclus, secundumsiclum sanctuarii,
seph : statim audiat per Jeremiam : Equi insanientes viginiiobolisunl. Tatilumtnodoprimogeniiavitulorutn,
in fetninas facti sunl milii, unusquisque ad uxorem el pritnogenitaovium, et primogenita cqprarum non
proximi sui hinniebat (Jerem. v, 8). Alioquiquomodo redimes,quia sanclqsunt (Num, XVIII,16,17). Cogit
stare poterit, Non cognoviteam,donec peperit filiutn: me sermo Dei, ut omne quod aperil vulvam, si de
si post purgationis lempus exspcctat: si quadragin- D mundisanimalibus sit, Deo voveam; si de iramundis,
la rursiim diebus tanto leinpore dilata libido differ- redimam : dans preiium sacerdoli. Possum respon-
tur ? Pollualur cruore c puerpera : obsletrices sus- dere, el dieere. Quidmein unius mensis siringisar-
cipiant parvulum vagienlem : maritus lassam teneal ticulo? Quid primogeniium vocas, quem an fraires
nxorem. Sic incipiant nupiisc, ne Evangelisla men- sequanlur, ignoro?Exspecta donec nascatur secuu-

» Saltem illud, pqter illius, iu Graecismss.si Can- pha rejicitur singtilaris liber de S. Maria el obsle-
labrigensem, alque unuin cx Stephanicis excipias , trice, cujus cliam menlio esl in Prolo Evangelio
non habeiur; est autem in Vulgala versione et Jacobi c. 19. Mox pro voltiptatem Veronensis liber,
Copliea. et Erasmus quoque voluniatem; sed impressi alii
h Erat mendose plurinm numero hqbenlur. Mox libri voluplalem habenl.
Veronensis liber de exemplariortimvarieiale conlen- e Veronensis lib., et primogcnila hnmundoritm.
dere, pro tractare. Absque pecorum.
, c Idem Veronensis, obslelrix parvulum vagienlem, ' Idem, quinque sicti, el secundum siclunt.sanc~
inaritus laxamtenealMxofem. ; lum. paulo infra» «f ontne niaBCidinumquod aperit
- rte autem fera ln Deci-eloddtisil IdlerAjiodi-f• kHikiihi
193 DE PERPETUA VlRGlNlTATED. MARLE LIRER. 194
dus. Nihil debeo sacerdoti, nisi et ille fuerit procrea-,A tres ejus (Joan. n, 12). El ibi'. Dixeruni ergo fratres
tus, per quem is qui anle nalus est, incipiat esse ejtts ad eum: Transi hinc, el vade in Jttdmam, ut et
primogenitus. Nonne mihi ipsi apices loquentur, discipuliiui videanlopera lua qum facis. Nemo enim
et me siultilirc redarguent, eum esse dicium prirao- aliquid in occulto faciens, qumritipse in palam tsse.
geniium, qui aperiat vulvam, non qui babeat el fra- Si hmcfacis,manifestateipsummundo(Joan. vn, 5,4).
tres? Denique interrogo de Joanne, quem conslat Joanne desuper inferenle : Neque enim fratres ejus
esse uuigenitum, an et primogenilus fuerit ? Ulrum- tunc credebqnlin eum (Ibid. 5). Item Marcusct Mat-
ne et ipse secundum Lcgein, pro toto ei legi fuerit thselis : Et doceboleosin synagoga eorum in patria
obnoxius? Ambigi non potesl. Cerle de Salvatore suq, ita utsluperent, et dicerenl: Vndehuicomnis hwc
Scriptura sic loquitur : Cumexpleti essenl dies purgq- sapientia et virlules? Nonne hicesl fabri filius? nonne
tionis eorum, secundumLegemMoysi, duxerunt eum maler ejus dicilur Maria,et fralresejus Jaeobus el Jo-
in Jerusalem,ul offerrent eum Domino: sicutscri- seph, et Simon et Judas, et sorores ejus omnes apud
pltnn est in Lege Domini: Quia omne masculinum tios sunt (Marc. xm, 5; v, 24)? Lucas quoque in Ac-
adaperiensvulvam, sanctum Dominovocabilur, et ut tibus Apostolorum ila refert: Hiomneserant instan-
darenl hosliassecundutnquod diclum estin Lege Do- lesh unanimes in oralione eum tnulieribus et Mqria
mini, par lurturutn, aul duos pullos columbarum(Luc. B 1 matre Jesu, et [ralribus ipsius (Act. i, 14). Necnon et
H, 22 se<7<7.). Si hsec lex lanium ad primogenitos Paulus Apostolus in eadem historire veritatc pari vo-
ce concordat: Ascendiautetn secundumrevetolionem,
" perlinet, primogenitum aulem sequentes faciunt,
non debuit lege primogenili leneri, qui de sequenli- el neminemvidi, nisi Petrum et locobumfratremDomi-
bus ignorabat. Sed quia tenetur lege primogenili, ni (Gqlat. n, 2). Et rursum in alio loco: 217 Nuw
etiam ille quem 216 fratres cseleri non sequuntur: quid non habemuspoleslqlem ttwnducqndiel bibendi?
colligilur eum primogeniliim vocari, qui vulvam Numquid non habemus poleslatem« uxorescircumdu-
aperiat et ante quera nullus sit, non euru quem cendi, sicul el cmleriApostoli, et fralres Domini,et Ce-
fraler poslgenitussubsequalur. Moysesscribit in Exo- phas (I Cor. ix, 4, 5)? Et ne forlc aliquisJudseorum
do: Factutn estautemcircamediamnoclemet. Dominus testimonium non admilteret,qui etiam nominafrairum
percussilomneprimogenilumin terra JEgypli, a prhno. illius ediderunt, simili eosasserens [ Al. asseris ] in
genilo Pharaonis,quisedebalsuper thronum ejus, usque fratribus errore deceplos, quo c'in palre restimando
ad primogenitumcaptivm,quceestad Iqcum,elomnepri- sunt lapsi, argule prrecavit, el ait: Hseceadem voca-
mogenitumpecoris(Exod. xu, 29).Respondemihi,Qui bula ab Evangelistisin alio loconominari, et eosdem
tuncabextermiuatorefuerant interempti, primogenili essefralres Domini, filios Marise. i Malihseus Ioqui-
fuerunt an el unigenili?Si primogeniiiianlum illi vo-' C lur : Erant aulem ibi d ( baud dubium quin anle
cantur, qui fratres haberit,ergo ab a inlcrnecione uni- crucem Domini) el muiieresmultm a longespeclantes,
geniti liberati sunt. Si autero ul unigenili csesi sunt, qum seculmfuerant Jesutn a Galilma,minislrqniesilli.
contra sententiam factum esl, el inter primogenitos et Interquqs erqnl Maria Magdalene,et MariaJacobi,et
unigeniiimorerenlur. Antuiiigeniiosliberabisapceiia, Joseph tnater, et mater filiorumZebedmi(Matth. xxvn,
etridiculuseris :autsiconfiteberisinterfccios, ingra- 55, 5<3).Iiem Marcus : Erant aulem el mulieresa lon-
tis oblinebimus, et unigenitosprimogenilosappellari. ge aspicientes,inler quqs erqnl Moriq Mqgdqlene, et
11. Helvidiiullinw propositio. —Exlrema propo- Maria Jacobi minoris, et loseph moter, ei Salome
silio fuit (licet id ipsum in primogeniio voluerii cs- (Morc. xv, 40): ibique post modicum : Et alim tnultm
tendere), fralres Domini in Evangeliis nominari, ut qumascenderant cum eo in lerusalem. Necnon et Lu-
ibi : Eccemaler ejus et fralres ejus stabanl foris, qum- cas : Erqnt autem Maria Magdalene et Joanna, ci
rentes' loqui cum eo (Luc. vm, 20). Et alibi : Posl Maria Jacobi, et cmtcrmcum eis (Luc. ult. 10).
hmcdescenditCapharnaum,ipse et maler ejus, et fra- 12. Hieronymus.— Hsecidcirco replicavimus, ne
a Victorius interemptione,cum lamen internecioneD cumducendi?Exquo appareteumdealiis sanctisdixisse
in aliis exemplaribus invenissel. Olim viliose erat mulieribus, qumjuxla nwremludaicum, magislris de
interprelatione. sua substantia minisirabanl, sicul ieginiusipsi quoqtte
h Codex Veronensis, unanimesorationi cum mulie- Domino factiiaium, eic. Ex quihus tamen minimc
ribus, et qum fuil Mater Jesu, etc. evinciiur tnulieres pro uxoreslegissc; bene vero quid
o Victorius mulieres legit pro uxores, qui et falsi eo vocabulo essei intelligendum. llujusniodi auteni
impressam leclionem pluribus accusal, alque ex eo res est, non uxores tantuni, aut mulieres Icgi; sed
prsecipue, quod el si ex ipso llieronymi sensu vox junciim vel mulieremsororem, ut in Latino inler-
Grrecayuvij communis sit ttxori et mulieri signifi- prcte; vel sororem mulierem, ul in Grseco lextti,
candse, certum sit lameii, Aposiolum hoc loco.inlel- utielyhvywuiy.u. Plures antem ex anliquis plurium
ligere de inulieribus, quse Aposiolis ministrabant. numero mulieres legunt. Tertullianus de Monogamia
In cujus rei lesiimonium aflert S.. Docloris exposi- cap. 8 el de Pudichia 14, Hieronymus in Mal-
tionem ex primo conlra Jnvinian. lib. : Siautem, tliseum xxvn, el ad Eusiochium Episiola 22;Ambro-
inquil, nobis illud opposueril ad probandum, quod siaster, Sedulius, aliique, sorores mulieres.Qui vero
omnesapostoli uxorem habuerinl, Numquid non ha- uxores simpliciter legerent, hactenus non inve-
bemus poteslatemmulieres, vel uxores circumducendi, nimus.
d Mendosa traj'ectione erat ibi el mulieres (haud
quia yvvTtapud Grmcosuirumquesignificat; sicut cm-
teri Apostoli, et Cephas, et fratres Domini, jungol dubium quin ante crucem Domini) mulla, eic. Yero-
illud quod el in Grmcis codicibus esl, Numquid non , nensis liber emendavit.
liabemuspoteslatem sorores mulieres, vel uxorescir-
J95 S. EUSEDll HIERQNYMI J96
calumnieturetclamitel.ea qusepro se faciant, a nobis A mini puiandus, et quomodo tertius ad distihciionem
esse subtracia, et sententiam suam, non festirooniis niajorjs appellabifur niinor, cum major et minor,
Scripturarum, sed Iuhrica disputalione convulsam. non inter tres, sed inter duos solcant prscbere di-
t Ecce, inquit, Jacobus ei Josepb filii Marise,ii.dema stantiam; et fraler Domini Aposiolus sil, Paulo di-
quos Judsei fratres appellaveiunt. Ecce Maria J.icobi cejite : Deinde post Iriennium veni Jerusttlem videre
minoris el Joseiis roater. Minoris aulem Jacobi, ad Pelrum, et mansi apttd iilum diebus quhidecini.Alium
distinctioncm niajoris, 2181ui erat nlius Zebedsei-, autepiApqstolormnvidi neininem,nisiIacobumfratrem
siculet iri alio locoMarcus ponit: Mariq qulemMagda- Domini{Galat.i, 18, 1.9)? Efin eadem Epistola: El
iene, cl Mmiqlacobi, el Joselis, viderunl ubi ponere-. cognita gratia, qum daia est tnihi, Pelrus el lactobttsel
tur : et trahsaclq sabbaio, emerunt aroinata, et vene- Iwwus,qui videbanturcolumnmesse {Gal. u, 9). Ne
runl ad thonumenlum. El utique ait: Qtiam miserum autem li.u.ncputes Jacobum filium Zehedaej, Jege Ac-
eril el iropiiim de Maria Jioc senlire, ut cum alise lus Apostoloru.m,Jam ab Herode fuerat intcreinptuSi
feminse curam sepulmrse Jesu habuerint, matreni Rcslalcoiiclusio.ulMaria istaqure Jacohi minorisscri-
ejus dicanius absenfem : aut alleram esse Mariam, liilur maieii',fucril tixor Alpbai, et soror Marisematris
nescio qiiani., confinganuis: prsesej'fim cumEvan- Domiui, qnam Mariam CleophseJoannes Evangelisla
gelium Joannis tesletur prsesentem eam iilic fuisse, B cognominal,s,ive a palre.sive gcntililale famijiseaut
quando illam de cruce Dominus jam h vidu.im, ut quacumque alia causa ei nomcn imponens. Si [Ai-.
malrem Joanni commendabat. Aut numquid Evan- Sin] autem inde libi alia alque alia videlur, qnod
gelUlse et falluntur et fiiHtitil, ut eorum Mariam aJibi dicatur : Mqriq lacobi minoris tnaler : et bic
matrem dicerent, quos Judsei fralres Jesu esse dixc- Maria Cleophm[Al. Cleopbe]: disce Scriplurse con-
liint? > sueludinem, eumdem hominem diversis nominibus
13. 0 furor csccus, et in proprium exiiium mens nuncupari. Rcgttel socer Moysi, et leihro dicitur.
vesana! Dicis ad crucem Domini niatrem ejus fnisse Gedeon, e imliis causis immutati iiominis anle pra-
proesenlem, dicis Joanni discipulo ob viduitatem ct jnissis, subito lerobaal legitur. Dzias rex Juda, vj-
soliludinem conimendaiam : quasi juxia te non ha- cissim Azqrias vocalur. Mons TJutbor, Jtabyrium di-
heret <=qualuor filios, el innumeras filias, quarum cilur.sRu.rsumHertnonPhcenicescognomijiantSawor,
consortio fruerelur? Viduam quoque nominas, quod et Amorrseus cognominat eum Sanir. Eadem cceli
Scriplura non loquilur. Et cum omnia Evangeli- plaga tribus nominibus appellatur, Nageb, TJteman,
starum exempla proponas, solius libi Joannis vcrba Darom , lege Ezficbiel, Petrus, ei Simon dicilur, et
non placent. Dicis transilorie, ad crncem Domini Ceplias.Judas zeloies, m alio EvangeJio 220 Thod-
eam fuisse prresenicra, ne cousullo prseterisse vi- C dmtts diciiur: miijinque alia quse ad exeiiiplum l;o-
dearis; et tamen qure cum illa mulieres fuerint, si- runi perlinenl ipse sibi de omtiibus Scripiuris lector
lCS. Ignoscerem nescienli, nisi viderem consulto polcrit congregare.
relicentein. Audi, iiaque, Joannes quid dical: Sia- 14. Nuncilludesl quod conamur ostendere, <juem-
baht autem juxia crutetn lesu mater ejus, el soror adroodura fralres Domini appellenlur filii maler-
malris ejus Maria Cleophm,el Mariq Magdalene(Joan. tercc ejus, Marise, qui antea non credenles, poslea
xix, 25), Nulli dubium esl, 219 duos fuisse Apo- crediderunt. Licet fieri poluerit, ut uno stafim cre-
slolos Jacobi vocabulo nuncupatos, Jacohum Zebe- denle, alii diu increduli fuerint, el Iianc fuisse nia-
dfCi, et Jucobiim Alphsci. Isuim, nescio quem mi- trem Jacobi et Joselis, id est, Mariam Cleopiiac.uxO'
norem Jacobum, quem Marioc filium, nec lamen rein Alphaei,et hanc diciam MariamJacohi roinoris.
matris Domini Scriplura commcmorat, Aposlotum Quse si essel jnaier Domini, magis earo, ut in omni-
vis esse, an non? Si Aposlolus esi, Alphsei filius bus locis, matrem illtus appellassef, el non aliorum
erit; et credet in Jesum; et non erit de illis fratri- dicendo malrein, alierius XHiluissetinielligi-. Yerum
hus, de quibus, scriplum est: Neque enim tttnc frq- in hac parie contenliosum funem non traho, alia
tres ejus credebqntin eum. Si.non esl Aposlolus, Sed luerit Maria CleopbSe,alia Maria Jacobi ct Josetis,
dtcrtius nescio quis JacQbns,quoniodo.«si frater Do- D dumniodo conslel,noneamdem Mariamjacohi.el jo-
a Yoceriiiidem ex Verohensi supplehius, qui con- iher el Mqrthqmex uxore sita Salome, qiim fuit filia
slanter infra losephtis pro lostlis legit. Aggmi frairis Znoharim, elc. Binse eiiam ab Epipba-
i ilinc corisiat, inquit Victorius, c» tempore quo niorecenseniur, sedaiiis noroinibusMafia et Suiome.
Cliristus passus est, Joseph viiuAJ M.ifise jam ex- At S. Hilarius in MalUiaeicap. j : Homines, inqtiit,
ireirium dicriiobiisse. pravissimipmsiimunl opinionis Snmmclorkatem, quod
"; SeiliCet asserebat flelvidius ;JOBei»hofuisse piures Domimtmtiostrum fralresiiabuisse sii tradiium.
quatuor lilios, et filias .iiinumeras. Et innitmeras Qui si Marim filii fuissent, el non potius !<>scpkex
quideni dici opinatrir Coieierius.,.quodin novoTesla- priore conjugio siiscepii, nuinquam in lempore pas-
hiento non iiinncrentui', iiec Maitb. xiu, 5f>,nec sionis loanni Apostolo transcripla esset ifl matrem,
Marc. vj, 5. Sed variani reipsa Vetcres tiim cirea ele.
htiinerurii, lum circa iiomiha filiarum iJosephi. In & Vide ipsuiri Hieronymum hi Comiiicntar. in
Chronico Ilippolyii Thebani aCanisio edili, rifraupxg Isaiamcap. xvn. Vetus cnim ac rancida qusesiio est
y'up vlbys 'eayj.v b 'iwffiiy,v.uiSuo i)vyur{pu;. Tijvre de tribus JaCobiSimultis tum v^teruni, lutu recen-
"EitBvtpy.al rriv M.upQuv iy. rvS. ^vvuiy.b?.SKUTOVrn; iioruni dispijtaiionibus agiiata.
Gvya.rpb;'kyyuiovTOU
'£u').iip.o$, bM),yoviayJ/.piovfiXC. B VeroiWniiSjmoimitiliseaitsii imimlandi twminis,
Qualuor enim filios habuil Joseph, et duos filiqs, Es- elc-.
197 DE PERPETUA VIRGINITATEB. MARLE LIBER. 188
setis esse.quam matrem Domini.Et unde, ais, fralres /Ji (Ibid. 16). Sufficiebatu Iisee ad ea qurc diximus ap-
Dnmini dicli sunl, qui non eranl fratres? Jam nunc prohanda. Sed ne in aliquo cavilleris, .ct le quasi
doceberis, quaiuor modis jn Scripluris divinis fra- lubricus anguis evolvas, tesiiiiioniorum siringendtis
tres dici, nalura, gente, cognalione, affeclu. Naiura, es vinculis, ne querulus sibiles, et dicas, ie niagis
Es:iu, Jaeob, a duodecim Patriarcbsc, Anclreas ct argumcntalionibus tortuosis, quaiu Scripiurarum
Pcirus, Jacobus et Joannes. Genie, qua omnes Ju- veriiale superaluni. Jacob, Isaac filius ac Rebeccse,
dcci inter se fraires vocanlur, ut in Deuteronomio: cum fralris insidias roeluens, Mesopolamiam per-
Si aulein emeris fratrem luum, qui esl Hebrmtts, vel rexisset, accessit el devolvii lapidem ab ore pulei,
qnm esi Hebrma, serviel tibi sex annis : et seplimo et adaqtiavit ovcs Laban frairis mairis susc (Genes,
anno dimities ewn liberttm abs le'(Deut. xv, 12). Et XXVIII etxxix). El osculalus est lacob Rachel, etexcla-
in eodem : Constiiuendoconstitues sttper le prhtcipem, tnans voce sua, ploravit, ei indicavil Rachel, quia fra-
qttem etegerit DominusDeus tuus, eum qui ex fratri- ler estpqlris ejus, el quia filius Rebcccmesl (Gen. xxix,
lus luis sil. Non enim poieris consliluere super te 11). Ecce cl liic eadem lege qua suprn, Iratcr, so-
hoininemalienigenam,quia [Forl. qui] twn esl frater roris filius appelialur, Ei iterum : Dixit quiemLitb.au
ttius (Deul. xxii, 1,2). Et rursuin : Ne viso vitulo ad lacob : Quoniam fraler nieus es, non servies tnilii
frdlris tui, vel ove ejus erraniibtts per viqm, negligas JB gratis (Gen. xxix, 19). Dicmilii, quse sitroerces ttia.
ea : Reversionereduces ea frqtri tuo. h Quod si non Explelis iiaque viginii aniiis, cum ignoranle socero,
appropinquqt Itbi frater luus, neque noveris eum, col- uxoribus Qliisque coniitatus rcverlcrettir ad patriain,
liges ea intra domum luain : et erunt lecum donec consecutus esi 222 e,un Laban in nionte Galaad.
qumrat ea fraler tuus, el reddes ei (Dettt. xvn, 11). Et cum idola quse Bachel occultabat quscsita non in-
El Aposiolus Paulus, Optabqm, inquit, ego ipse ana- venisset in sarcinis, respondil Jacoh, ctdixitadLa-
lliema esse a Christo pro fralribus meis, cognalis sc- ban : Quce cttlpq tnea esl, et qttod deliclum meum,
cundum carnem, qui sunl Israelilm (liotn. ix, 5, 4). quod perseculus es tne? el quare scrutalus es omnia
Porro cognatione fraires vocantur, qui sunt de una vasa meq? Quid invenisli de omnibnse luis? Pone litc
familia, id est, c patria : quas Lalini 221 polerni- in conspectu frolrum luorum et frotrum meortim: el
laies inlerpretantiir; cuin ex una radice mulla ge- redarguenl inler nos duos (Gen. xxxi, 56, 57). Re-
neris lurba diffundilur, ut in Genesi. Dixitauiem sponde, qui sintisti fralresJacob etLaban, qui tunc
Abrehamad Lol: Non sil rixa inter me el te, el inter fuerant iit pra:senli. Esaucerte fratcr Jacob absens
.pastoresmeosel paslores luos, quia d homines frqtres erat, et Laban filius Balhu.el fratres, excepta sorore
nos sumus. Ibique, el elegil sibi Lot regionem Jorda- Rebecca, non habuit.
nis, el elevovilLol ab Orienle, et discesserunt nnus- G 15. lnnunierabilia sunt istiusmodi, libris iuserta
quisque a fratre suo (Geit.xm, 8). Et cerle Lot non divinis. Sed ne longuin faciam, ad extremani diyi-
est fraler Abrahse, sed filius fralris ej'us Aram. sionis pariem rcvertar, id est, et affectu fralres
Thara quippe genuii Abrabam et Nachor et Arani : dici, qui in duo scinditur, f in spiritale et in com-
et Ararn genuit Lot. Et rursum : Abruhamautem eral niune. Inspirilale, quia omnes Chrisiiani fraires vo-
annorum septuaginta qiiinque, cutn exirel de Chnran. camur, ut ibi: Ecce quam bonum el qttamjucundum
El sumpsiiAbraham Saratn uxorem sttam, et Lot fi- habitore frqtres in ttnum (Ps. cxxxin, 1). Et in alio
lium fratris sui (Gen. xn, 4). Quod si adbuc dubilas psalmo Salvator : Narrabo, inquit, nomen tuum fra-
Irairem, fralris filium nuncupati, accipe exemplum. iribus tneis (Ps. xi, 25). El aliJbi:Vade dic fratribus
Cum auiem audisset Abrahmn, quia captivus ducttts meis (Joan. xx, 17 ). Porro in commune, quia om-
esl Lot frater suus, numeravit vernacnlos suos trecen- ncsex urio palre nati, pari inteii rios germanitate
tos decemet oclo (Gen. xiv, 14), Et cum csedem noc- conjungimui'. Dicile, ait., his qui oderunl vos, frotres
lurni impetu descripsisset,;adjecit :Et reduxil omncm nostri eslis(lsa. utl. cap. sec. LXX).Et Aposlolus ad
eqttilqium Sodomorum, et Loi frqlrem suum revocavit Corinlhios : Si « <7tiisfrcttef nominatur fbrnicdtor,
a Locum hunc ex Hieroriynio reciians lsidorns D qwoomittepaterhitas tii cmliscl in leffa mminatur. In
Originum lib. ix,eap. 0, duo isihicc vcrba, duodecim quem locum nosler Hicronytnus palernilatem, in-
Patriarehm, omiilil.Veronensis vero liher, Natura ut qiiit, qttm in Grmcotzurpiu, in Rebrceo Mesphalh,
Esau , et Ittceb, el duodecim, etc. idesl cognatiovel familia dicilur, eic. Manianseus qui
b Addit Vcninensis liber, el reddes ea lito. liic loCi subinielligi jubet patrias -,id eslguas patrias,
c Id est, patria. Geniiina hsec est lectio fratri
mss. codi- sive familittsLalini paierhilaies inierpreiantur, sensutn
cum, fucilisque leciori si subinielligal patrias, id est, Auetoris hostri riiiniriievideiur asseCulns.
quas patrias «ive lamilias Latini paternitates iritcr- d Fabo aniea obtinehaloMmcs, cum GrseCCeliam
prelatuur. Vide supra Coiiimeui. in Episi. ad Ephes. sil uvQooiTzot aSeltfoi.
cap. 5. MARTIAN. — Malini ego legi Grscce r.urpia., e Veronensis liber de omnibusrebus iriis.
quemadmodum et Viciorius habet, cuui anica peV- f Tsidorus in spiritale el tommuhe. Spiritale quo
peram esset palrim; tamelsi Laiine patria mss. effc- ottinesChristiani, eic. Et infra, coinmunevum omnes
rant, atque Isidorus. Atque ea quitJem vox pairia, a homines ex utio palre nati, palfi (leg. pari) initr
Terttilliano servaia esl Poem. iv adversus Marcio- tws, eie.
nem, ubi dcGhrislo : 6 Vulgatus inlcrpres habet filiis, gui fiaier noiiii-
Ad queinse curvsra §enu:piane.omne.fatetur,, naiur, est fortiicalor, aul avorus, ete. Hicronytiiianfc
Ex quo omriisPATRIA in cceloterraque vOcaiur. lectionis diversiias ex Grseci lcxiiis « tticula derivri-
tur ; si eriirti f, legatur, significat attt; ^autiiin signi-
Destimplutnex Epistoiaad-Ephesioscap. nt,{^: Ex ficat si/. "Ev.vrtf st<5tX<i?6<; bvo[iu^bp.tvo;% (v<M»)
399 S. EUSEBII HlERONYMl 200
aut avarus, aul idolis serviens, aut matedictts, aut. Vquem fabulre ferunt, cura vulgo esset ignotus, ct
ebriosus, aul rapax, cum ejusmodineccibttm sttmere iiiliil boni posset facinoris excogiiare, quo nohilis
(lCor. v, 11), et cselera his similia. Interrogo ficrci, Dianscincendisse templum; elnullo prodente
nuiic, juxta quera raodum fratres Domini in Evan- sacrilegium, ferlur ipse in medium processissc,
gelio inielligas appellari. Juxta naturam? Sed Scri- clamitans sese incendium subjecisse: sciscitantibus
ptura non dicit, nec Mariseeos vocans filios , nec Epbesi principibns, quam ob causamhocfacerevo-
Joseph. Juxta gentem? Sed absurdum est, ul pauci luisset, respondisse: Ul quia bene non poieram ,
ex Judseis vocati sint fratres, quum omnes qui ibi male omnibus innolescerem. Et boc quidem Grx-
erant hac lege Judsei, fratres potuerint appellari. ca d narrathistoria. Tu vero templum 224 Dominici
Juxta affeclum humani juris ac spiritus ? Verum si corporis succendisti, ° lu contarainasii sanctuariuni
sic, qui inagis fratres quara Apostoli, quos docebat SpirilusSancti, exquo visqtiadrigamfratrum.elsoro-
intrinsecus , quos matres vocabat et fratres ? a Aut rumpiocessissecongeriein.DeiiiquecumJiidseis vocc
si omnt-s quia homines, fralres, 223 slultum fuit sociata, dicis : Nonnehic esl fabri filius? Nonnemater
nuntiari quasi proprium Ecce fralres tui qttmrentes ejus dicitur Maria, et fralres ejus lacobus, et Ioses,et
[Al. quserunt] te; cum generaliter omnes horaines Simon, el J udas, etsororesomnesapud nossunt (Matth.
lioc juresint fratres. Restat igitur, ul juxla superio- B xin, 55, el Marc. vi, 5) ? Omnes, nisi de turba, nou
retn expositionem fratres eos intelligas appellalos, dicitur.Quis, leoro, aiilehancblasphemiaranoveral,
cognaiione, non affectu; h non gentis privilegio , quis dupondii stippulabal ? Consecutus es quod vo-
non natura. Quomodo Lot Abrahse , quomodo Jacob iebas, nobilis es faclus in scelere. Egoipse qui con-
Laban est appellalus frater, quomodo el filiseSal- tra le scribo, cum in eadem lecum Urbe consislam
phaad accipiunt Clerum iuter fratres suos, quomodo f albus, ut aiunt, aterve sis, nescio. Prselermilto
et Abraham ipse Saram sororem suam babuil uxo- viiia sermonis, quihus omnis liber luus scalet. Taceo
rem. Etenim ait, Vere soror mea est de palre, sed ridiculum exordium. 0 tempora! o mores! Non
nondematre (Genes. xx,ll), id est, fralris est qusero cloquentiam ; quam ipse non habens, in Tra-
filia, non sororis. Alioquiquale est, ut Abrabam vir Ire s Cralerio requisisli. Non, inquam , flagito lin-
jusius, patris sui filiam c conjugem sumpserit, cum guse nitorein, animse11qurero puritatem. Apud Cliri-
in primis hominibus propter aurium sanciitalem id- siianos enim s soloacismus est magnus el vitiura ,
ipsum Scriplura non nominct, malens intelligi, quam lurpe quid vel narrare, vel facere. Ad calcem venio,
proferri; et Deus lege posiea sanciat, ac mineiur: el te cornuta inlerrogaiione concludo, sicque teciini
Qui acceperitsororemsuam de palre suo, velde matre agam, quasi superius nihil egerim: Eodem modo
sua, et viderit turpitudinem ejus , el ipsa videril iur- C diclos esse fratres Domini, quo Joscpb dictus est
pitudinem illius, opprobriumest: et exterminqbuntur paler, Ego, inquit, el paler tuus, dolentes quareba-
coram filiisgeneris sui. Turpitudinem sororis sum de- mus te (Luc. i, 48 ). Maler hscc loqiiitur, non Judsei.
texit, peccalumsuumrecipiel(Levit. xvm, 9). Et ipse Evangelisia referens : Et erant pater et maler
16. lmperilissime hominum , ista non legeras, el illius admirantessuper his qttmdicebanlurdeeo (Ibid.,
toto Scripturarum pelago derelicto, ad injuriam 55), et his similia, qusc j'am enumeravimus , in
Virginis luam rabiem contulisti, in exemplura cjus quibus parenles vocantur. Ac ne fortedeexempla-
vero leciionem exponil Nicephorus f Albus, ul aiuni. Cicero lioc aitPbilipp. 2; Qniu-
izbpvo;. Apposite
Conslaiilinopolitanus cap. 57, apud Coielerium, vo- liliauus lib. 11, cap. 2; — Item Horatius lib. 2 Episi.
lum. 5 Monumeiiioium Ecclesise Grsecae : E< ng ad Julium Florum, elc. Idem curiose salis, alvus,
' ov% ov Zzlvu elfo ttl qiunt, ulerve sis, elc, qtiasi alvum utri coniparct.
u$sy.ybsbvop.u&[t.evos y tzbpvo;
jzoovevovruy.iyetvSoxei,u)lu rbv bvop.aJC,6p.evov, etrot. Yetus Edil. addit eliani glossema isiiusniodi, quare
izuai yaoiay.by.evov. Si quis fraicr nomin«Mr(sivenottis balbuliset erubescis? Proverbium illud notuin ex Ci-
esl) fornicator : non videtur dicer.e quemnonnemofor- cerone, Quiniiliano, Horaiio, aliisque, nolanie Gra-
nicantem vidil; sed nominalum, siveab omnibusco- vio. Paulo post pro ridiculum exordium, malim cgo
gnituin. , j) ridiculum exodiumlegt. Nota scenica exordiaetridi-
a Islhfcc Aut si omnes quia homines,fratres, in Ve- cula. CaluIIus Carm. xci:
ronensi libro desideraniur.
h ln eodem ms. non istud expungitur , fortassc Nilnimiumstndeo,Csesar,libi velle placere,
verius. Necscire utrcmsis albusanaler iiomo.
c Sentit Abrahami tempore, nefas fuisse sorores
s In aliis libris habelur Carterio. Yeronensis cum
exalieroparenteducere.qusealiorum quoquePatrum
seiiteniia est, etpisesenim Augustinilib. xxn contra aspiralione Cartherio.Num Canlerius ille iiidicntur
Faustum, cap. 55. Sed relragranlur plerique alii, de quo in epistolis ad Marcellam, ei ad S. Augusii-
qui Saram Abrahaini sororem fuisse non dubitant, litini, et in Commentariis in Jonam loquitur ?
h Mariianseus post Erasmum pieiatemlegit pro
quod Abrahamus ipseGen. xi, 9, diserle proliieiur.
Qiiin etiam Davidis tenipme licuisse alii volunt; puritatem. Viclorius vero ex emendatioribus inss.
alioqui Thamar Amnon fralri suo non dixisset , ila restitui voluii, nolaviique sic magis congruerc
ut se conjugem a parenle poslularel, n Reg. xiu, cum 1
vocabulonitorcm.
quamquain sciraus lirecatjter pro sua quemque sen- Cicero ad Aliicum lib. n, epist. 11, ludos Anlii
leinia inierpretari. spectare non placel, esl enim vTzoaoloiv.ov cutn velim
<i Vide Sirabonem lib. xiv, Solinum lib. XLIII, vilare omnemdeliciarum suspicionem.Sidonius Epist.
Val. Max. lib. vin, c. 15, eic. ad Fausium, qtiidam barbarisnius est tnorum, sermo
• Codex Veronensis, tu contamintutisacrarittm ex jucundus, el animus affliclus, et Lucianus Herculem
in Scena pioviaSetv, ao\oaiuv ait vide.ri, etc.
quo, etc.
301 DE PERPETUA VIRGINITATE B. MARLE LIBER. 262
riorum a varietale causeris, quia tibi stultissime \ quentesviros, qui adversus Ebionem, el Theodolum,
persuasisli Grsccos codices esse falsatos, ad Joannis e Byzantium, Valentinuro, hsec eadem seniienies,
Evangelium venio , in quo planissime scribitur : plena sapieiilise volumina conscripserunt? Qusc si
Invenil Philippus Nalhanqel, et qit illi:Quem scripsit legisses aliquando, plus sapercs. Sed melius puto
Moyses in Lege, et Prophetm, invenimusJesumfilium breviier ad singula respondere, quam diutius immo-
Joseph q Nazareih (Joan. 1, 45). Cerle 225 hoc in rando, volumen extendere.
tuo codice coiitinelur. Responde mibi, quomodo 226 18- In '"'id nunc impelum facio, in quo lu
Jesus sit filius Joseph, quem constat de Spirittt virginitatem ei nupiias coroparando, diserius esse
sancto esse procreatum? Vere Joseph paler fuii? voluisli. Risimus in le proverhium, f Camelumvidi-
Quamvis sis bebes , dicere non audebis ? An pula- mus saliuaniem. Dicis : t Numquid' ineliorcs sunt
batur? Eodem roodo sestimenlur el fralres, quo virgines Abrabam, Isaac, et Jacob, qui babuere con-
sestimatus est el paler. jiigia? Numquid non quoiidie Dei manibus, parvnli
17. Sed quoniam jam e cautibus et confragosis finguiuur in ventribus, ut roeriio erubescere debea-
locis enavigavit oratio, pandeuda sunt vela, et in rous, Mariam nupsisse posl parlum? Quod si boc illis
epilogos illius irruendum, in quibus sciolus sibi vi- turpe videtur, superest ut non credani, etiam Deuni
sus, Tenullianum h in tesiimonium vocat, et c Vic- T>per genitalia virginis nattiro. Turpius est enim juxia
torini Petabiouensis episcopi verba proponit. Et de eos, Deumper virginis pudenda genitnm, quam vir-
Terlulliano quidcni nihilainplius dico, quam Eccle- ginem suo viro nupsisse post partum. « s Junge si
sire horainem non fuisse. De Viciorino vero idassero, libei et alias liaiurse conluroelias, novem niensibus
quod et de Evangelisiis , fratres eum dixisse Do- uierum insolescentem, ftistidia, partiun, sanguiuem,
mini, iion filios Marisc. Fralres auiem eo scnsu, pannos. Ipse libi describatiir infans, tcgmine inem-
quem superius exposuimus, propinquilaie, d non branorum solilo convolutus. Ingeraiilur dtira pra.se-
nalura. Verum nugas lerimus, et fonte veritalis pia, vagiius parvuli, oclavse dieicircumcisio, leinpus
omisso, opinionum rivulos consectamur. Numquid purgationis, ut probeiur immundus. Non erubesci-
non possum libi totam veterum Scriplorum seriem mus, non silemus. h Quanto sunl bumiliora quse pro
commovere : Ignaiium, Polycarpum, Irenseum, Jus- me passus est, lanto plus illi debeo. Et cum omnia
tinum Manyrem, multosque alios aposlolicos et elo- replicaveris, cruce niliil coniumeliosius profercs :
a Leginius ex Veronensi vnrietqle, quod Gravius non quod vvlvam vexaveril Virginis, et atilam rese-
quoqne probat, ei mox ex codcm plenissime.Erat raveril pudoris, sed quia qui erat ab inilio primogc-
auiem in editis veritate, et plenissime (C tiilus lclius crealurm, nalus esl ex ea et ipse, latn itni-
!>Pulo ex libro de velandis Virginibus, e. 6, n. 48, gcnitus, quam el primoyenilus, eo qvo voluit modo,
aut ex illo, de Carne Chrisli, c. 25, n. 164. Terlul- sine gemitu , el sine dotore pariurientis, .. . Qnj.
liani aucloriiaiein proferebal Helvidius. bus profecloCatholicmvsriiatis regulis, hinc indc putel
c VictoriniPetabionencisepiscopi. Redit error ve- sensus : quia nemo, nisi hmreticus, dicit Chrisiitm
terum ediiionum, qua», nt suprn libro de Viris Illu- commiini lege tialurm natutn : neque atiter quatn ul
sii ibus, leguni hic Piciavieiuis episcopi, pro eo quod cmterinascuntur infantes. Quamvisenim doclor Hiero-
Petabionensis cpiscopi. Vide supra aunntatiuiiculiis nymus in eo opere, quod contrq Helvidium ex hoc rgil,
n<>>-lr.isin librum de Scriploribus Ecclosiasiieis iri videqtur ei cessisse: et eo in loco ubi ait, de hospnio
Yiciorino. MARTIAN. vulvmnovemineitsium,el de veritatenascendi, quod ilte
d Codex Yeronensis propinquitate, non mutre, ct hmrelicusinsttllando proposueral, qunsi majesta.i di-
reclius paulo infra veterumScriptorum Grmcimseriem vinmessel indignum, ad tantam dignqtionemse humi-
comnwvere. liasse, ul inler viscerqin ulero versutetur Virginis: uui
e ldem Yeronensis Bysantinum legil, et Valen- inter femorafemineqnqscerelur lam sordibtis. Sic cnim
tivum non agnoscii. Yiclorius quoque Valentinum in omnia in contrarium opponensquasi hmrelicits, ttt de-
multis codicibus desiderari tesiis esi. Coteleiius au- slrueret fideiCatlwlicmverilatem.Cui e conirario egre-
tem Bysatuinumin codice quodam regio, aique aliis gius ille verilatis asserlor, non cedendo, ut isti voinnl,
inveiul, sed Valentinum iu regio, veluli variantem sed dignationemgloriossissintmhumilitqtisDei «mplius
lectionem noiari aitad Bysqntinum iu niargine. commtndondo,att, Quanioviliora,ei inhonesiiorapro
1 De iis est proverbium, qui aliquid iuepte fa-. nobis illa inajestas divina suscepit, aut smuinuit,
cinnl vel indecore. Yide nostrum liieronyiiium in ** lanlo charius nos redemit, et propensius lionoiandus
Isaise c. LXVHI. esl. Tqli nqmqttesensu, etsinon ehdem verbis,in quan
KSuinpium ex Tertul. lib. de Carne Chrisli, c. 59, tum recolo, eidein respondenshmretico, videiur beatm
ubi conlra M.ircionem, Perora, inquit, agejnn,spur- Virghti non infumiam uliius colluvionis, aul pwnam
citias getutaliiim in utero eUmenlorumet humoiis el peccali inlulisse : sed dignalionetndivhiatuel exinuni-
sanguinis, fmda coaguln carnis ex eodemcmnoulendm lionem intinensatn, et m fortna servi, reverenter satis
per twvcmmenses: describeuteium de die in diemin- commendasse.Non ul Virginemvexalama Domino, et
tolescenlem,gravem, anxium, nexum totum, insertinn exhonoralam oslenderel; sed ul cleniemiampii coudi-
libidinibusfaMdii et gulm. Invehere jam el iu ipsum toris, eliam hujusmodihmreticisdenwnstrarct. Idcirco
mulieris eniteiilispudorein Horres ulique etinfan- noncessit islis cum Helvidio erranlibus, sed corripttil:
tem cutn suis impedimeniis profusum utique et obli- ut discerent, non infamore Virginem, ct Domini nnn
lum, eic. derogqre in formq servi humilitutem. Non enim pudi-
h Expouit buncHieronymi locum S. Hidelphon- citiam ejus in aliquo Imsam docel, qui tuntitm in ejus
sus Tolctanus episcopus, qui circa mediuin s;eculi lav.de trtumphql : neque qd horum cessil odversariis,
a Chrisio naio septiini iloruit, in Sermone de Parlu- qni pro ea lutitum, el tatn dtu dimicavil verbi gladio :
rilione el Purificatione S. Marim, cujus verba. la- cui Deus contrq hosies ejtts, taniani resistendi conlulit
meisi fnrle pliira quam Noiaium breviias paiitur, grqtiqm, revincendi prmbuil virtulem, ul nemo contra
describere lamen est opcrse pi eiiuin : Jure igitur, eum audeat insurgere.
jnquit, Chrisius primogenitusappeUalur ex Virgine,
PATEOL. XXIII. 7
|03 S. EUSEBII HIERONYMI 204

qiiam profiteriiiif, et crcdimus, et in qua dehoslibus ^ esse corpore et spiritu; quia nihil prosit carncm ha-
triuinphamus. here virginem, si mente quis nupserit. Qum vcro
19, Sed ul lisec quse scripla sunt, hon riegamiis, nupla est, cogitat qum suni tnundi, quomodoploceat
ila ea qure norisunt scripia, feriuimus. Natum Deum viro, Idetn lu putas esse diebus et noctibus vacare
esse de Yirgine 22!7 crediniiis, qnia lcgimus. Ma- oraiioni, vacare jejnniis; et ad adventum mariti ex-
riam nupsisse post parlum, noii crediihiis, quia non polire facierii, gressum frangere, simulare blandi-
legiiniis. Nec hoc ideo dicimus, quo huplias condem- tias? Illa hoc agit, ul turpior appareat, ct nalursc
iienius, ipsa quippe virginitas rfiictusest nuptiaruiri: bontun infuscet injuria. Hree ad speculun) pingiiur,
sed quod nobis de sanciis viris temere wstiiiiare ct in contumeliam artificis conaiur pulcbrinr esse
hihil liceai. Possunius enim liacresiimaiidne possi- quam nata esi. Inde infauies garriunt, familia per-
biliiatis coniendere, plures quoque nxores habuisse sirepit, c liberi ab osculis et ab ore dependent, com-
Joseph, quia plures habUerit Abraham, plufes ha- putaulur sumptus, impendia prceparanlur. Hinc co-
buerit Jacob; et de his esse uxoribus fratres Do- corum accincla manus carnes lerit, hiiic lextricum
mini, quod plerique non lam pia quam andnci teroe- tuiba commurinurat: nuntialur interim vir venisse
fitate confingiint. Tu dicis Martarri virgiuem non cum sociis. Illa ad hirundinis moduro lusirat uni-
perniansisse : ego mihi plus vindico, eliam ipsum » versa peneiralia, si lorus rigeat, si pavinieiila ver-
Josepli virginem fuisse per Mariam, ut ex virgihali reriiii, si ornata sint pocula, si prandium prrjepara-
conjugio virgo fiiitis nascerelur. Si enim in virum lum d. Responde, quseso, iuter ista ubi sil Dei cogi-
sanctum foruicalio non cadit, et aliam eum uxorem talio? Et hse felices domus? Cscterum ubi tympana
habuisse non scribititr : Mnriseauiem, quani putalus sonant, tibia ciamiiat, lyra garrii, cymbalum con-
est babuisse, cuslos potius fuil, quam maritus : re- crepat, quis ibi Dei timor?Parasitus in conluineliis
linquitur, virginem eum mansisse cum Maiia, qui gloriaiur: ingrediuntur exposiise libidinura viclimse,
paier Domini meruit appellari. et lenuiiale veslium nudse impudicis oculis ingerun-
20. El quia de comparatione virginilatis et nup- lur. Ilis inlelix uxor, atit iretatur, et pcrit: aute ol-
tiarum sum aliqua dicturus, obsecro lecturos ne me fendilur, et maritus i.n jurgia concitaiur. Hinc dis-
puteni nupliis detraxisse in virginum laude, et ali- cordia, scriiinarium reptidii. Aut si aliqua invenitur
quam fecisse distanliam intcr sanclos veieris Testa- domus, in qua ista non fiarit, quae rara avis esl; la-
iticnii et novi, id esi, inter eos qui habuefecOnjngia, meii ipsa dispeiisaiio doriius, liberorum educatio,
et hos qui a coniplexu mulierum penitus recesserunt, necessiiates mariti, c.orrectio scrvulorum, quam a
verum pro condiiione lemporum alii eos tunc subja- Dei cogjtal:one rion avocfint? Defecerunl, inquit
CUisseseuientiae, et alii nos, in quos fines sfECulorum ' Scriplnr.T, Sarmmnliebri,a{GeiX. xvili, ll):post quod
decurrerunt. Quarodiu lex illa permansil : Crescite, dicilur ad Abraharo : Oinnia quacumque dicit tibi
et multiplicaminii el replete terram (Gen. i, 28); et, Sara, andi vocem ejus (Gen. xxt, 12). Quse non cst
Maledicta sterWs^queenon parit senienin Israel (lsai, in partus anxietalibus ct dolore, quse deficientibus
uliimosec. LXX), nubebant o.mues, etnubebantuf, et menslnii cruoris officiis, raulier esse desiit, a Dei
dereliclis pareniibus, fiebantuna caro. Quandovera maledicttoue fit libcra : nec est ad virum conversio
vox ilia peflonuit: Tempus breviaiumest: reliquum ejns, sed e contrafio Vif siibjiciltir ei, et Domini ei
est, ut et quihabenl uxo'res,sic sinl, qudsi non habedhl; voce prsecipiliir : 229 Dmnia qumcumquetibi dicit
adhmrentes Domino, untts cum eo efficimur spirilus Sara, audi vocemejus (Genes. tii): et wc incipiunt
(I Cor. vii, 29). Et quarC? Quiq qui sine uxore esi, vacare nrationi. Quia quamdiu in conjugio debitum
cogitqi ea qumDei SUnt,qriomodqplqceai Deo. Qui au- solyitur, ofandi pfaeterituf instarilia.
tem cum uxoreest, solficitusest,qumsunt hujusmundi, 21. Non negamus viduas, non negamus marita-
h et tas [Al: iriaritas] > sanctas mulieres inveniri; sed
quomodo placeut uxori. Et divisd esl mulier,
virgo : qum hon esi hupta, cogiiai qum suht Dei, ui qusc uxores esse desierini, qiire in ipsfi necessilate
sit sancta corpore el spirilu. Nam qtim tmplq esl, co- conjugii virginum imiteniur casiitaiem. Hoc est,
gitat, qttmsunt mitndii quohwdp plaeeat viro{lbid., J qmid Apostolus breviterj Cbrislo in se loquenie,
52, 55 et seqq.). Quid roblairas?qiiid repughas? Vas testaius est:f Innupta cogitat qumDei sunt, quomodo
eleciiohis bscc loquiiur, 228 Divisa est, dicens, mu- placeat Deo:nuplavero cogilatqum siint muhdi,quo-
lier, et vityo. Vide quant* lelicitatis sit, qute et no- tnodo placeql vho (I Cor. vu, 54) : nobis super hoc
inen sextis amiserii. Virgo jam roulief non Vocalur. campum mlelligeiiii» deielinqucns. Neque famen
Qum tioh eSt ntipla, cogitat qum sunl Domini, ul sii aiiciii necessitaiem imponit aut laqueum, S sed id
tfinclg cor.poreet spifitu. Virgiiiisdefiiiilio.j santtam quud hoiiesiuui eHt, suadet, volcns omnes esse sicut
» Aliter qumnon facit semen,etc fi»Vnlgata Latina cula, et paulo post, et hmc felicis domus.
editione hsec senteiitia non invenitur, qu» de re alibi e Vetns edilio aul trhlaiur, offendilur tharitus, et
diximus. Mnc jurgiw concitahiur.
h Rerole quse in epistol. 22, ad Eustochiam dixi- ! l-sih;<'.c,innupta cogital qumDeisuht, guomodo
nins de hujiis leciionelociH pag* iOi, noia c. placeat Deo, liitn sequeus vero advcibiuin in Vero-
c Vcroiieusis liberi ab osculis, iiberinb ore depen- ii-ensiins. iion babeiittii'.
denl, compitlalur smnptus, eic. s Legeadum rcvera videatur sed adidquod hone-
d Idem si pavimenloverruerint, si ordinata sint po- stum est.
205 ADVERSUSJOVINIANUMLIBRI DUO. ADMONITIO. 206
seipsum. Et quamquam de virginitate prrjeceplum.A quasdam esse virgines fabemarias; ego tibi plus di-
Domini non habeat: quia ulira homincs est; el quo- co, esse in his et adulteras, et, quo magis mireris,
dammodo imptidentis crat, adversum naiuram co- clericos esse caupories, et monachos impudiCos.Sed
gere, alioqtie modo dicere, Volo vos esse, quod An- quis non slatim inlelligat, riec tabernariam virgi-
geli sunl: unde et virgo a majoris est mercedis, ncin, nec adultemm monaclium, nec clericum posse
dum id contemnit, quod si feceril, non delinquit; esse cauponem ? Nuroqnidvirginilatis [Al. virginiias]
nihilominus in cohrereniibus infert: Consiliuinauiem estculpa, sisiroulatorvirginifatisin crimineesi? Ego
do, tamquam misericordiam conseculusa Domino, ul certe, ut aliis personis prsDiermissis ad Virginem
sim fidelis. 'Existimo ergo hoc bonum esse propler ht- veniam : quse instiiorias exercet aftes, riesciO ail
ttantem necessitalem; quia bonumest hotninisic esse. corpore, quod scio , spiritu virgo hon permanet.
Quse est ista necessitas? Vmprmgnantibuset nulrien- 22. Rhetoricati 'Sumus, et in niorerii dcclamato-
tibus in illa die (Malt. xxiv, 19, el Marc. xiil, 17). rum, paululum lusimus. Tu nOS,Helvidi, Coegisti,
Ideo silva succrescil, ut postca recidalur. Ideo ager quij'am Evangeliocoruscanie, ejusdem vis esscglo-
seriiur, ut melatur. Jam plenus est orJjis, ierra nos rise virgines et maritalas [Al. marilas]. Et quia arbi-
tion capit. Quoiidic bella 230 nos secant, morbi tror le veritale superatum ,' srtisdetfactionem Vitte
sublraliiinl, naufrsgia absoibenl, ct niiiiloininus de g mere et ad maledicta converli (sbieul enhfi boc et
termiiiis liligamus? Dc hoc ntiiiiero suul illi, qut mulierculse facere, qusc victoribus doiiiinis male
Agnum sequunlur (Apoc.n), qui vestinienla sua noii Qptant in angutis), illud dico prfevenieivs,gloriocniihi
coini|uinaveriint, virgines enim permanscruni. Obser- fore tua coiivicia, cum codem quolslarise detfaxisli,
va quid significet, b coin^uiiiaiierunl.Ego non audeo ore me laceres, et caninam facundiaiirservus Domini
exponere, ne Helvidiuscalumuielur. Quod autcm ais pariier experiatur et maier. \
a Veleres cdui majorxteslmenlt. Vcronensis liber mus.—Mojons est mercedis. Ldiii, majonsw menti;
majoris cst mercis.Marlianseus mercedis, qui et prttii at mss. codices, majoris est mercedis, vel majiiris esi
in aliqUolmss. invenisse se dicit. Sed illud ab eo at- pretii; nullus liabet, mujoris est meriti. MARTIAN.
que aliis peccalum esl, quod niox legerini dereliquit b Praponebaiur negandi parlicula, quaift ex Ve-
pro delinquit, quemadmodum ex Veronensi emenda- ronensi sustulimus.

Wi SEQ. LIBHOS ADVERSUS JOVINIANUM ADMOlXItlO.

Fuit.Jovinianus professione monachus, homo, si vitse consuetudineni inspicias, luxut deditus ac disso*
lulus, diviliis abulens male partis, et qui per infamiam nominis Epicurus Clirisiiqhortiritiftefuerit audire :
si cnlium animi ac doclrinam requiras, vulgaris plane, nec eloquens, nec crudilus; sed, quod liujus-
modi nebnloiium ingenium est, procaCitate ac superbia nemini postponondus. Ex qua urbe fuerit, seu
potius ex quo prodicrit monastcrio, dubia res est; jamque exinde a Baronio pleriqtie ettm Sfedioianensem
auliimant exstitisse : nonnulli cum Purricello Romaiiiira(acium. Atque horum quidem malim ego seiitenlire
accedere, nam et Romrc piinviius jacta liefariaedoclrmte semina, ihique virgities aliqiiot sacras proveclse
jara setatis deceptas ab eo, Ul iinbefenl viris, S. Angusiinus libro de Ilserebibus"ifadif. Ex Syficii quoque
epistola evincitur, damnatos i« R<mianasynodo ejus asseclas postmodum Mediolanum contendisse, aucu-
paturos sibi animum imperatoris : novosvero alque hospiles illuc advenisse, declarat Ambfosii synodica
epislola ad eumdero Syricium sub finem : Cutn, inquit, opud magisifum atque doctorem (RomSc scilicet,
atque apud Pbnlificem) jatn dignum prmmiuiiiretulefint illi (Jovinianisise) perfidimsuce,ideo usque huc vene-
runl, ne superessetlocus ,»'» qito non dainnntenlur. Et paulo post, Otnnes qui illos videftint, qUdsiqttmdain
conlagiarefugeriint.
2. Cum erumpere in apertatn hscresim voluit, qtio posset liberiuS pervertere menles homiiiuni, nuritium
monasiicsevitre remisisse; et sttnt qtii putent, el Hieronymus videtur indicare, cum illl expfobrat lib. I
rium. 40, quod post sordidam lunicqm, et nudospedes, ei cibarium panem, etqqum potutn, adcandidas vestes,
et nitidam cutem,ad tmtlsumel elaboratas carnes, ad jura Apitii el Paxami, ad balneas quoqueel fricliculas et
popinqssese cotitulerit. Tum libro sectindo circa mediuin : Anie, inquit, nudo etas pede; modo non solum
calcealo, sedel ornato: tunc pexa luiiicaei nigra subucula vestieburis; nunclineisei seficis veslibus,el Atrebatum
elLaodicemindumentisornatus incedis. Quiii eiiain S. Ainbrosiusin Rescripio ad Syricinm: Sedolent, inquit, isti
(Joviuiani asscclse)aliquotempoteessemateratoS,et propriamulciscuntufinjuviainquotidiqnisqueconvtviisusuque
luxurimlaboremabstinentimpropulsare desideranl. Ego in utranique partem accipi isiliscccl disseri posse aio.
Siqui nionasiicanvviiatn nioribus inliciatur, illivale dixisse puiaiidus est, Jovinianus nroriaclius esse de^
Slilii: conlra si professionem vitia noii destruunt, monaclius coniinuo fuit. Et moilachum se quidem iropu-
deuier jactabat ipse, quod Hieroriysriuspriori loco exagiiat, quasi ementitum operibus nomen. Mutatam vero"
»b eo vestem, sunt qui ila dicium iuteiligant, ut «Dte perversam prfcdicatioriciiiaffectatse sordfcl clini
207 S. EUSEBH HIERONYMl 208
assumptn mollitie acrius exprobrentur. Forlassis autcm sub quo quisque voluit indumento monachum pote-
'
rat profiteri.
3. Jfim hseresis ejus capita hsec erant : Primum, virgincs, viduas, etmaritas, qurc semel in Christo
lotse siint, ejusdem esse nieriii, si in reliquis \itsc opcribus non discreparent. Alierum, eos qui vere
bnptizati sunt, a diabolo subverii haud posse. Terlium, nihil distare inler vesceniem cibis, etjej'unaniem ,
si cum gratiarum actione comedat. Poslremum , in regno coelorum par omnium fore prscmium, qui suum
baptisma servaverini. Sancius Augusiinus duas prselerea, easque ferme exitiosiores blasphemias illi ascri-
bit, quarum altera est: Omnia peccata esse paria : aliera, Deiparam Virginem Jesti malrem non in con-
cipicndo quidem, sed in pariendo fuisse violatam. Hsec duo Hicronymus iere dis.-imiilai, aul certe peculiari
in hisce libris responsione non impugnat: quae Erasmi aliorumque posl illum raiio est, ul inde conficiant,
Augiistinuni Joviniano qusedam inimerito attribuisse, qua; rumore tanlum populari jactari de illo lemere di-
dicisset. Equidem quse scripsit hac de hseresi episcopus Hipponensis, ab aliis se profitetur accepisse; nibilo
secitis falsi aliquid impoiii sibi passum, et supra quod verum esset, Joviniani crrores cumulasse, non puto.
Enimvero ridiculum de peccatorum scqualitaie commenlum ex iisdem manat Sloicorum fonlibus, unde hac-
reiicus hauserat, atque ex ea quam impudentissime asserebat, meritorum sequalilale quasi necessario fluit:
hanc porro Hieronymus totis libris redarguit. Alleram de corrupla R. Marise virginitaie in pariu, dignissi-
mam oiiiniuni exsecratione aique odio blasphemiam, ex ipso S. Anibrosii Rescriplo ad Syricium evincitur ab
illo suisque asseclis impie jaclalam : Sed, inquil, devia pervcrsilatisprodunlur dicere, Virgo concepil, sedtwn
Virgo generavit: quod item confuiare pcrsequitur toio illo ct sequenii capitc. Ad bfcc Hieronymus ipse istud
passim conira hrerelicuni urget ac replical, illibalam permansisse el in conceptu et in partu Deiparse inle-
gritatem , Chrislique corpus clausis sacri uteri repagulis eodem modo foras prodiisse , quo ad discipulos
obseratis foribus penelravit. Idem contra Hehidium, ct Tcrlulliani levissimum leslimonium libro de Carnc
Christi cap. 52: Cum Apostolus non ex virghte, sed ex muliereedilutn Filium Dei pronunliovil, agnovil udopertm
vulvm nuplialem pqssionem, mullis Scripiurarum oraculis comprobaverat: idque fortassein causa est, quod
satis hahuit leciorem ad eum librum amandare, ne eamdem hic lelam retexerel.
4. Hsecigilur Romanis auribus novus Ecclesiarum magistcr venena propinabat, quse ul latius serperent,
ausus est eliam editis Commentariolis posteris commendare. Ex fragmenlisauicm illis sane exiguis, quse
flieronymus servat sub iniiium prioris libri, facile colligere esl, quam abnorroe esset opus illud, inerudi-
luni, iiisulsum, in quo et insanihominis sententisc obscurrissimisverbis involvehanlur, et ipsa stomacbum
movebat turpissima slyli barbaries. Nihilominus, ut usuvenire solet cum vitiis frena laxantur, ut Atigustini
verbis utar, tqnlum valuil in urbe Roma, ut nonnullas etiam sanclimoniales,de quorum pudicilia suspicio nulla
prmcesserat, dejecissein nuptias dicerelur. Et virorum eiiam sonclorum sonclum ccelibatum commemoralione
Patrum et comparationefrangeret. Demirare aulem honiinis maliliani malam. Ipse, qui virginum meritum
mquandopudicitlm conjugali, omnibtts uxoris ducendse auclor fuerat, uxorem adduci non poluit ut sibi ad-
jungeret. Causam prsclexebat longe iniquissimam, ne scilicet molesliis nuptiarum impedirelur : minime
vero ut meritum sibi inde aliquod compararel, boc est, non ut melior esset, sed ut libcrior. Porro asseclas
babuit aliquantos Rotnanos, ut in Syricii Epistola scribitur : de nomine Auxentium, Genialem, Germinalo-
rem, Felicem, Plotinum, Maitianum, Januarium, et Ingeniosum, His S. Ambrosius epist. ad Yercellenses
addit Barbaiionem quenidaro el Sarmationem, utique ex his, quos cum Mediolanum venisset, suo j'unxerat
satellitio. Verum impendio plures illi censuil adhsesisse Hieronymus, cum sub libri secundi finem : Neglo-
rier'ts,inqml,quodmultosdiscipulosliabeas.FiliusDeidocuilinJudma, et duodecim tantttm illum Apostoli
sequebantur : ut aulem mulli exstilerinl, teslatur Auguslinus neminem e sacerdotibus, aut qlicujus nominis
clericis ab illo in errorem trahi potuisse.
5. Insanse hseresi illico Pammachius, nolissimus illeHieronymi amicus, Chrislianorum nobilissimus, et no-
bilium christiqnissimus ex adverso insurrexit, cumque aliis, utSyricins loquiiur, fidelissimischrisiionis viris,
genere optimis, religione prmclqris, scdulo egit apud Pontificcm.ut subilo scripturu horrifica (Joviniani Com-
meniarii) sqcerdotalijudicio detecia dhinm legi conlroriq, spiritali sententia deleretttr. Faclum id imelligas ex
serie ipsa rerumad annum Chrisii 590, ad quem el laudala Syricii referri solet epistola, cum vix loto bien-
nio serpens riialum quas cianculum potuerat, mentes honiinum occupasset. Percussi anaihemalehseretici,
expulsiqiio Roma, statim Mediolanum, quod et supra notatum est, ad imperatorem Tbeodosium coniende-
runt;. siquidem teslanlur bistorica eorura lemporum moniinenia, kalendis Scpiembris superioris anni, illuc
imperatorem rediisse cum Romse dudum iriuinplium egisset de Maximo. E vestigio advenerunt cum Sy-
ricii lilleris ad Ambrosium missiex Urbe presbyteri, Cresccns, Leopqrdus elAiexander, sancto fetventes spi-
riitt, qiiornm opera collecla synodus brfireticorum damnalioni subscripsit, eosque omnium exsecrationedam-
notos Mediolanensiexurbe quusi profugosrepulit. Exinde terras alias pervagaios fuisse extra Italiam, snnt
qtti ex ipso Ilieronymo arguant iniiio libri lertii contra Pelagianos, ubi Joviniani senlentiam olim Romm, ct
dudum in Africa eotidemnatqm docet. Verum mullo credibilius eSt, Coelesiii impeccantiam innui, quam ct
Joviniauus dcfenderat, non ipsura de nomine Jovinianum, qucm, tesle Aiiguslino, Africa penitus ignoravit.
Denique et Imperiali rescripto in hserelicum animadversiim vulgo creditur, exstaique suhnexa lex 53, ia
209 ADVERSUS JOYINIANUMLIBRI DUO. ADMONITIO. 810
Codice Theodosiano, lii. 5de Hserelicis, quam et cl. Goihofredus recensuil, et Marlianseus in Carnotensi
ms. ad calcem Hieronvmiani operis reperit.
HONORIUSET THEODOSIUSAUGG. FELICl PR. P.
Jovinianum [Al. loviamtm] sacrilegos agere eonventusexlramuros Vrbis sacratissimm, episcoporumquerela
deplorot: quare supra menwralum corripijubemus, el conlusumplutnbo cttm cmieris suis participibus et minis-
tris, exsiliocoerceri: ipsutnque machinaloremin insulam Boamfeslhta celeriialededuci; cmteris prout libuerit,
dummodosuperstitiosa conjuralio exsilii ipsius discreiione solvaiur, solitariis, et longo spalio inter se posilis in-
sulis, in perpetuumdeportalis. Siquis qttlempertinaci improbitale vetila et datnnata repetierit, sciqt se severio-
rem senlentiamsubiturum.
Dot. Prid. Non. Mar. Med. Honoriovnn el Theod. v AA. coss.
Sed, ut dicam quod seniio libere, aut lex islhscc germana omnino non esl, aut in ejus contra quem ferlur,
nomine depravata, ad Jovinianum non speclat. Hieronynuis, quem falli poluisse in facli bujus hisloria, ne-
mosibi persuadeat, conira Vigilantium scribens anno 400, qui Sexii Consulalus Arcadii Augusti el Anicii
Probi fasiis nomen imposuit, dudtnn e vivis excessisse Jovinianum cerlo ceriius leslatur. Quomodo,inquit
suh inilium ejus libri, Euphorbus in Pythagora renalus esse perhibelttr, sic in isto (Vigilanlio) loviniani mens
pravasurrexit... Ille RomanmEcclesiceauctoritate dqmnqtus inter phasides qves el carttessuillas non lam emi-
sit spirilum, quctmerucfqvil.Jam igilur sepiem nt miniraum annorum annchronismo lex peccai, quse Hono-
rio IXetTheodosio v coss. sive anno 412 daia esl: eumque adeo exsilio mulctarit, qui morlem jamdiu an-
tea oppetierat. Quod si velis mendura in lemporis esse nota, sive consitlatus inscriptione, quse librariorum
poiuit csse osciianlia, ad quemcumque eam annum rctrahas, minime efficies ut ej'us dictati sententia cum
Hieronyini tesiimonio constct. Puta, quod et Gothofredo probaiur, bserelicum jnm ab anno 390, lum Roma
tumMediolano profugutn, ad Romanam dicecesimse contulisse, ibidemque adeo exlra muros solilum con-
ventus agere: num qui hac de causa correpius, contusus plumbo.el in Dalmaiiseinsulam exsiliis claram
deportatusest, inter phasides aves et suillas carnes diccretur ob nimiaro crapulain spiritum evomuisse?
Hoc certe propius ad fidem est e S. Docloris tcstimonio, infamem monachum luxui deditum, utcumque
semel atque iterum damnatum, nibil potius habuisse, quam gcnio indulgere, et ventri, el cibo vinoque in-
gurgitaium maturius exspirasse.
7. Jam itaque his de nefaria hseresi prselibatis, quseaut parum nota erant, aut erroribus passim obvolula,
ad llicronymianre confulationis leclionem cum fruclu accedas, quscCatholici dogmaiis memoriam commen-
dat. Anno 593, aul superiore ad exiiura vergente, duos bosce libros Joviniani Commeniariolis S. Doctnr op-
posuii, eodemhortante Pammachio, qui pridem liserelicuniaccusaveral. Ejus epncbseillud palmare argumen-
lum est, qiiod minime islos recenseai in suarum lucubraiionum Calalogo, quem ad annum usque 592, Theo-
dosii principis decimumquarlum, produxit; mcmoret vero in aliis libris quos proxiine ab illo adornavil. In
Prsefatione Corameniariorum in Jonam, Triennium, iiiqnit, circiler ftuxit, postquamquitiqueprophetas inier-
pretalussum, Micheam,Nqum, Babacuc, Sophoniam,Hagmtitn,el alio opere detenlusnon potui implere quod
cmperam.Scripsi enim librumde lllustribus Viris, et adversumlovinianum duo volumina.Apologeticutnquoque,
elde Oplhnogenere interprelandi ad Pammqchiittn,eic. R.ironio, dociisque .aliis viris, quialiam raiionem
ineiint, aique annum assiguani bisce Jibris 390, fratidi fuit panniis, quem ex bac ipsa Pirefaliune novissimo
Catalogilocononneino sludiosus assuit; ceiluni iwmque est ex ipso contra Joviniannm libro I, nmn. 26,
qucm roemoratde Yiiis IlliisiriJius,tenipore prsecessisse. Nunc cj'us sumroam disputaliunis prscdocere lnn-
gum sii. Priore libro primam, aliero tres alias Joviniani proposiiiones impugnat. lnuumeru Scriplura! divin.se
loca, bisloriarum tesiimonia, philosopliorum scita mirosiudio cxplicat : siquidem versipellis hscrelicus ita
hlaiidis illecebris muliorum aiiimos fascinaverat, ul vulgo jaciaretur, non posse illi Ilieroiiymuin respondere
cttmlatule, sed ctitnvituperalioneconjugii. Snpererant et Manichsei,qui nuplias damiiabaiit, cautoque adeo
gradu incedendumilli erat, ne dum tnlus in Yirginitatis commendatione versaiur, contra hominem qui illiin
scquabaiconjngio, in alleram pariem favoris suspicionem injiceret. Neque tamen boc sludio evasit ndver-
sariorum calumnias, nam et luinigerulis monacbis, el piis aliquot catbolicae (itlei assertoribus nupiias de-
spexisse visus est. Editos libros ipse Panimacliius revocare sluduil; sed cum nibil proliceret diligenlia, auc-
lor Hieronymo fuit, ut novo scripto mulloium offensiouioccurreret. Ille Apologelicamepisiolam, in noslra
rccensione 48, ad Pammachium rescripsil, quam operse preiium est, lcciis hisce libris, recolcre. Inierea is-
tos, quod nostrarum pariium ftiit, ad mss. codices diligeniissime exegimus, maxime vero Veronensem unum
majusculis descriptum litteris el supra quam dici possii anliquum alque.cmendaliiin : lum qui ejus veluslali
proxiroe accedil, Cisterciensem aliuin, sive S. Crucisin Jerusalem de Urbe, denique Casanaicnsem tequio-
ris quidem setaiis, sed probse nolsc.
211 S, EUSEBII HIERONYMI 212

S. EUSEBII BISRONYMI
STRIDONENSIS PRESBYTERI

ADYERSUS JOVINIANUM

LIBRI DUO.

LIBER PRIMUS.

237 I- Epicurus Christiqnorum.Vitiqsermonis Jo- A axoreivbv,sudanles philosophi yix inlelliguiU. Sed


viniani. — Pauci admodum dies sunl, quod sancti quid ad noslrum uivuypjuriarui,cuj'uslibros mullo dif-
ex urbe * Roina fralres cuj'usdam mihi Joviniani ficilius est nosse , quam vincere? Quamquam el in
Commentariolos iransmiserunt, roganles, ut eorum victoria non parva sit difficultas. Quis enim supera-
ineptiis responderem , et Epicurum Cbrisiianorum, re queat, cujtis asserlionem penilus ignoret? Et ne
Evangelico atque Apostolico Vigore conterrerem. leclorem longius trabam, cujusmodi eloqiientirc sit
Quos Cum legissem, et omiiirio non intelligerem , et qnibus verborum (loribus ornatns incedat, se-
ccepi revolvere crebrius , et non vCrba modo, alque cundi libri ejus [Al. sui] monslrabitexordium, quod
senteiilias, sed singulas pcne syllabas disculere, besternam crapulam ructans, ila d evomit;
voletis prius scire quid diceret, et sic vel probare, 239 ^. < e Saiisfacio invilalis, non ut cjnro cur-
vel redarguere, quod dixisset. Verum scriplorum ram nomine, sed a rnmore purgatus vivam vauo.
tanta h barharies esl, et lantis vitiis spnrcissimus Obsecro agrum,f novella plantalionum, arbusta te-
sermo conTusus, ut nec quid loquatur, nec quibus neritudinis, erepia de vitiorum gurgiiibus, audien-
argumeiitis velit probare quod loquitur, poluerim tiam communiiam agminibus. Scimus Ecclesiam,
iiitelligere. Tolus ctiim luhiel, lolus jacet: atiollii se spe, fide, cbarilalc, inaccessibilem, inexpugnabi-
per sirigula, et quasi debilitalus Coluber, in ipso JJ lem. Non est in ea immaiurus, oronis docibilis:
conaiu •frahgiliir. Non esi conientus noslro, id est, iinpclu irrumpere, vel arleeludere potest nullus. « >
humafto niore loqui, altius quiddam aggreditur. 3. Encratitarum princeps Talianus, Virginitasfruc-
nasceiurridiculus mus. tus nuptiqrum. Numerus 30, 60, et 100 , quid signi-
238
^- Parluriunt moutes,
(Horol.de ArtePjel.) ficql in Evqngelio. HmresesJoviniani.— Rogo , quse
Quodipse, sunt hsec portenta verborum? quod descriplionis de-
Nonsani esse hominis,nonsanusjuret Orestes.
, (Pers.ySal.i.) decus? Nonne vel per fehrem somniare eum putes,
vel arreptum morbo phrenetico, Hippocratis vincu-
Prreterea sicinvolvit otnnia etquibusdam inexlrica-
lis alligandum? Quofiescumque eum legero, ubi nie
bilibus nodis univcrsa perlurbat, ut illud Plautina-
defeceril spirilus, ibi est dislinciio. Totum incipit,
rum liltfirarum ei possil aplari: lotum pendef ex allero : nescias quid cui cohfvreal;
IJas quidcmprseler Sibyllamleget nemo.
; (In Pseudolo.) et exceptis teslimoniis Scripturarum, quse illo veiiu-
Narii divinanduni est. Furiosas Apollinis vates legi- slissimo eloqueniise suse flore mulare non ausus est,
mus; et illud Virgilianum: Dat sihe mente sonum reliquus sermo omni malerise convenit, quia nulli
(Mrieid. lib. x). Heraclitum c quoque cognomento convenit. Quacres mibi aliquam suspicionem inlel-

'*' lilud Roma nomen nec prseslantissimus Vero- , d ln CasanatQnsi ms, post evomifvocem, Incipit
lierisis, nCc Casaiiatensis Biblioihecse satis elcgans dispuialio Joviniani, itim Salisfacio invitatis, etc.
hi8s, agnoscnnt. 0 Satisfacio invitatis. Editi antc nos libri legunl,
h Eamdem sfyli, barbariem ip Joviniani scriplo Saiisfacto hwitaiis, Sed oclo mss- codiccs (id est
noiarejvidelur Syricius, Episfola qd diwrsqs Jiphco- Cjjrbeiensis 1, Sangerrn-inensis 1, Regins 1, Colber-
pOs, uhi scripturdm ejus liofrificani appeltat, nori liiiiis 1, Carnuien^cs 5, Saiicti Ebnil|iiii ttlicensis I)
tanium propier blasphemias, quantum ob sermonis reiineni quod eilidiiniis. Sictit et infra novelta, non
vitia. novellas; et eludere, non illudere. MARTIAN.
c. Ephesium intellige, qui ab omnibus obscuritaiis f Vetus edilio novellmplantalionum, duoqtie e no-
arguilur. Ejus (3t6).<a axoreXvadicit Theo i« Progym- siris rass. creptam pro erepta.
nasm. et Demetrius de Etoculione, aHiqiie, a quibus i Liiiidarus Casanatensis subdit in medio : Finil
pro cognoineiuo mutuaiur Hierony-
iliud <xxoT£tvov dispulatio Joviniani,
mus. Vide infra Apologiam confra Rulinum, lib. i,
215 ADVERSUSJOVINIANUMLIB. I. 214
ligcntire dedit, velie eum ita nuptias prsedicare, ut. A faciens, exprimit virginifatis cronam. Hsecde im-
virgiiiiiali detrahat. Quando cnim minora majoribusi paiieutia m >gisqtiam jtixta ordinem dispulaiionis
d
cosaquaniur, infcrioris comparaiio, stiperioris inju- diserim. Cum enim adhnc vix de poriu cgrediar,
ria esi. Neque vero nos Marciouis et M.iniclucidog» et riidcnlihiis vela snslollam, in medium me <|uscs-
m;i secianies, nnpliis deirahimus; ncc Tatiaui piin- lionum pelagus, subilus loqiicndi scslus abripuif.
cipis Encratitarum errore deecpti, omnem coitum Unde cohibebo cursurn, ct paulispcr sinus i.onira-
spurcuin puurous; qui non solum nupiias, sed ci- ham; uee indulgebo mucroiii, jam nunc pro virgini-
bos quoquequos Dcus crcavit ad uieudum, damnat, lale ferire cupienli. Rallisia quanto plus reirahitur,
el reprobat. Sciinus iu doipo magna, 11011 solum va- lanlo forlius niiiiit. Non est damuuro dilalio, ubi
sa esse anrea el argenlea, sed et lignea el fictilia. ceriior fit ex dilatione vicloria. Proponatn breviter
Et snper fundameniuni ChrisU, quod Paulus archi- advcrsarii senleniias, et de lenebrosis e liliris ejus
tectus posuit, alios scdificare aurtim, argeniuni, lar quasi de foveis serpenies prolraham, neque siunm
pidcs preiiosos : alios e conlrario feuum, ligua, venenosum c;ipul, spiris maculosi corpori,. 241
stipulam. Non ignoramus, Ronorabiies nuplias, et f Paieat quod noxium est, ut possil conteri, cum
a lorum immaculatum(Hcbr. xin,' 4). Leginius pri- paluerit.
mam Dei seiiiemiam, 240 Cresciiect multiplicami- B < Dicii, virgines, viduas, et marilatas, quas semel
tii, et reptete lerrom (Gen. i, 2&): sed iia nnptias re- in Cbriblo lolaesunl, si non discrepeut cseteris ope-
cipimus, ut virginitaiem, quse de nuptiis nascitur, ribus, ejusdem esse meriti.
praeferaiims.Numqnid argentum non erit argentum, i Niiiitir approbare eos» qui plena fide in baptis-
si aurum argento preliosius esl? Aut arboris ei se- male renaiisunt, a dinbolo non posse subverli.
getis contuinelia est, si rodici et foliis, culmo ct t Tertium proponit, inter abslinenliam cibornm,
aristis, poma prscferantur et fruclus ? Ul poma ex et cum gratiarum actione perceptionem eorum,
arbore, frumenium e stipula, ila virginitas e luipliis, nullani esse dislaiitiara.
Cenicsiinus ei sexagesimus et tricesimus fructus i Quartura quod et extremum, esse oninium qui
quamquam de una terra, et de una semeutc nasea* suum baptisma servaverint, unam in regno ccelorum
lur, lanicn mulium difforl in niimcro. Triginia re» rerauneralionem. t
ferunlur ad nuplias. Nam eth ipsa digilorum cnn* &Artes diaboli. Virlus opud Ethnicos prmfertur yor
junctio, quasi molti se complexans oscuio, et foede- tuptati. *—HIJCC sunl sibila serpenlis aniiqui, hii
rans, marilum pingit et conjugcro. Scxaginia vero consiliis draco de paradiso hominem expulit. Nam
ad viduas, eo quod in anguslia et tribulatione stinl et salurilalem jejuniis prseferendo, repromisit eos
posilx. Unde et superiori digilo depriiiiunltir; C immortales fuiuros, quasi numquam posscnt cor-r
0 quanioque major est difficult3S cxperlse quoitdam ruere; et dum diviiiitatem sequalem Deo pollicetur,
Volupiatisillecebris abstinere, tanto majus est prre* expuliteos de paradiso, tit qui nudi et expediti, ct
mium. Pflrroceiilesimus nuroerus (diligenter, qurcso, absque ulla macula virgiues, Domini consortiu frue-
lector, attende) de sinistra iraiisferlur ad dcxteram, bantur, dejecti in vullem lacrymarum, lunicis cpn-
el iisdem quidem digitis, sed non eum manu, qui- sulis et pelliceis vestiientur. Sed «e lcctorem diur
bus in Jruvanupise Mgiiificantur cl viduse, circiilum iius morer, sequar vestigia s patlilionis expositfc,
a S. Ciucis in Jerusaleni de Urbe et Veronensis numero, ubi indicemet pollicem appriendoS dicjt,
mss. cubileinimaculaium. Ilebr. xni, k. id esimnllitereonnri suinniilnles lambendas.
* Explical vcierum morem perdigilos numerandi c In Epistoia ad Pammachiuro, Quia quantomqjot
de quo iioiinnlia apud Aniiquos lestimonia invenire esi, etc. v
est : expressins lamen ratio tota prnditur aVenera- d Voculam nia;Veronensis, et S. Crucis mss. noh
bili Rrtda, ct omiiiuin exactissime a GrsecoSciiptore habenl.
Nicolao Srnyrneo, cirjns fere ignotum opusciilum e RepQSiiimus/itriscxCasanaiensi, aliisqne tri--
ediium esUa Pos-ino. Beda: loca suni: Ctttn iriginia btl* mss. et veleri ediiione. Alludil nempe j3t€Mi«
twlare voitteris, tingueshidicis et pollicis blando con- D
] ay.oreau, ut de Hcraclito diclum est supra. Antea
junges aniplcxu. Cumdias sexaghtta, pollicem cttrva- mcndose eral latebris.
litm, indice circumflexo,diligentera fronte prmcinges. t De more Cnsanaiensis prseponil Dtepuialio J^
Vide eiiam Apuleium iu Apolog. Oral. 2. Quod viniani, iuni propositiones ipsas Rmcaiiis inmiericiB
porro ailHieronyintis, centesimum ntnnertimdesitii- noiis disiinguil, laiidemque in line pnsl remttnera-
stra transferri ad dexteram, noiuni ex Cussbnii tesii- lionem, Finil dispulalio loriniani. Syuodica aulem
monio, cnllai. 24, c. 26 : Centeiiariusnumerusdesi- epistola S. Arobrosii ad Syricititn papam duas, pri-
nistra tran<ferlurin dextcram ; el ticel eatndemin mam videlicei et postremani, Jovininni propositinnes
suppniaiionedigitorumftguram tenere videatur,niinium exagital, iiiiniiiiiii, nullam vhginitatts grjitiam, nvt*
lamen qtwntitatn magnitudmesupercrescil. Juvenalis lumcastitatis ordinemreservaie, promiscuaowitiqvetle
quoque satir. 10, ycrsu 246, dc rege Pylio: cotifuiidere, dwersorum grqdtis ubrogare mtrhorum,
....Felix nimirumqui per lolsseciilamortem el pauperlalem quamdam cmlesiium remuneraiioiium
Dislulil,alque suosjain dexlra coniputatannos. inducere. Rtirsum vero aliuni Joviuiano etrorem de
soluia Maria? inlegiilaie in partu, n. 4, esprobral,
Vide Nicarchi veleris Poetre in Aulhologia lib. n, quod netnpc dicerel Cliristum ex virgine non potuisse
c. 9, epigiamma. Quineliam nosirnin Hieronyiiium generati. Quam blasphemiam, lanictsi a Hieronymo
episiola 125, nd Agerucliiam, ubi, liiccnnrius fmde-r silcni.io premimr, lucreiico illi lamon ptiam ab Au-
ra nuptiarum ipsa digitorum conjunclioiie teslalur. gusiino diserie ailribuitur librocnntra Ila'reses brec
Obiter vero noiandus Victorius est, qui aliam ab 82. et conlra Juliinum «repe, alqueahbi.
Apuleio iniri gestus rationem puiat in trigesimo *Casanaiensis liber, vestigiapropositionis expqtita.
218 S. EUSEBH HIERONYMI 216
et adversus singulas propositiones ejus, Scriptura- A hulavit cum Deo, et raptus in ccelum est. Iste Noe,
rum vel maxime nitar leslimoniis : ne querulus qui, cum esseni utique multi virgines propter seta-
garriat, se eloquenlia magis quam veriiale supera- tem, solus cum filiis el uxoribus naufrago orbe ser-
tum. Quod si explevero, et illum ulriusque insiru- valus esi. Rursus post diluvium , quasi aliero prin-
menii nube oppressero, assumam exempla ssccula- cipio generis humaui, virorum et uxorum paria
ris quoque litteralurrc, ad quam et ipse provocat. junguntur, ct ex integro generationis instauralur
Doceboque eiiain inter philosophos el egregios in benedictio : Cresciteet mukiplicamini el 243 replele
reptiblica viros, virtutes voluptatibus, id est, Pytha- terram (Gen. vm, 17, el ix, 1). > Insuper eliam co-
goram, Platonem el Arislidem, Aristippo, Epicuro medeiidarum carnium liceniia relaxaiur : Et omne
el Alcibiadi ab omnibus solere prseferri. Yos, quscso, quod movetur, erit vobis in escam : sicul olera herba-
utriusque sexus virgines et continentes, mariti quo- ruin dedi vobis universa (Ibid., 9). Currit ad Abra-
que et digami, ut conatus meos oraiionibus adj'uve- ham, Isaac, et Jacob, e quibus prior Irigamus, se-
tis. CunctOrum in commune Jovinianus hoslis esi. cundus roonogamus, terlius qualuor uxorum esl:
Nam qui scqualia omnium asserit merila, lam virgi- Lise, Rachel, Ralse, et Zelphse";el asserit Abraham
nitaii facil injuriamj, dum eain nuptiis comparat, ob fidei meriium, benedictionem in generatione filii
quam et nuptiis, sic 242 eas licitas asserens, ut B accepisse. Saram in typum Ecclesise, cui defecerant
secunda et lertia matriinonia. Sed el digarais et tri- muliebria, malediclionem steriliialis, parlus bene-
gamis adversarius esl, ibi ponens sconaiores quon- diclione mutasse. Quod Rebecea ierit quasi Prophe-
dam el libidinosissimos post poenitentiam, ubi dupli- tes interrogare Dominum, et audierit ab eo, Dum
caiaettriplicalaraatrimonia: nisi quod in eo digami gentes el duo populiin utero tuo Sunl (Gen. xxv, 23).
et trigami dolere non debent, quia idem scorlator Quod Jacob pro uxore servierit : et existimanle Ra-
et poenitens in regno coelorum etiam virginibus chel, viri esse dare liberos, ac dtcenle : Da mihi
adsequatur. Proponara igitur manifestioribus verbis filios : sin autem, tnoriar (Gen. xxx, 1); responderit:
et habentilius aliqtiam conscquentiain, argumenla Numquid pro Deo ego sutn, qui te conclusit (lbid., 2)?
ejus et exempla de nuptiis, eodemque ordine omnia, In tantum, inquii, sciebat fructus nuptiarum Domini
quo ab eo dicta suni, digeram. Nec molesiura lectori esse, noii marili. Quod Josepli virsanctus alque
sit, si natiseam ejus et vomitum legere compellatur. casiissimus, et omnes pairiarcbse uxores habuerint,
Libentius aniidotum Chrisli bibet, cum diaboli ve- quibus sequaliier per Moysen benedicat Deus. Ju-
neria prfecesserint. Audite patienter, virgines; au- dara quoque proponit, ei Tliamar : et occisum
dile, quseso, volupluosissimumconcionaiorem,immo Onam perstringit a Domino, quia fralri invideus se-
quasi sirenarum canius et fabulas clausa aure trans- C men, c nuptiarum opera perdebat. Moysen proponit,
ite. Vestras ferte paulisper injurias; putate vos et Marite lepram, d qure Irairi pro tixore delrahens,
cum Chrislo crucilixas, Pharisseorum audire blas- illico Dei uliione percussa est. Laudat Samson, et
'
pjiemias. <*; uxorium Nazaraeum miris effert prrcconiis. Debbo-
\.$i lovinionus. Liber Deuteronomii sub losia reper- ram quoque replical et Baracb ; quod absqtie virgi-
tusinTempw. — Prima, inqutt, Dei senteniia est, nitatis bonis, Sisarara et Jabin et currus ferreos
Propler quod dimiltet homo patrem et mairem suqm, debellarint. Jabel uxorem Haber Cynei adducit in
et adhmrebit uxori sum, el erunt duo in carne una. medium, et palo armatam prscdicat manum. Inier
(Gen. ii, 24, et Mait. xix, 5). Ac ne forte diceremus Jepbte pairem et filiam virginem, quae immolala sit
hoc scriptum in veleri Testamenlo, asserit a Domino Domino, dicit nullam fuisse distantiam ; quin polius
quoque idipsum in Evangelio conlirmari, Quod Deus fidem palris prsefert ei, quse csesa sit lugens. Venil
conjunxit, homo non separet : statimque subneclit, ad Samuel alterum NazijarseumDomini, qui ab in-
Crescite el multiplicqtnini, et replete lerram (Gen. i, fanlia nnlriius in lahernaculo est, el vestitus Eruoo
28); et per ordinem replicat, Seth, Enos, Cainam, BAD, quod inlerprelatur, vestibus lineis; dicilque
Malaleel, Jared, Enoch, b Malhusalem, Lamech, cum filios procreasse, nec sacerdoialem pudicitiam,
Noe, omnes habuisse uxores, et ex Dei senientia j) uxoris imminulam esse coraplexu. Booz cnni e sua
liiios procreasse (quasi generationis ordo el historia Ruib in area collocal, et Jesse; ac David 244 ln^e
cpridiiiOnishiiraanse, sine conjugibus et liberis po- producit. Ipsum qtioque David f ducentis prreputiis,
tiierit enarrari) : e Iste, inquit, esl Enoch, qui am- eliam cum « yilse pCriculo, regis filisequsesisse con-
a Rursum Casanaiensis liber prseponit epigra- LXX Inlerprelum, Genes. xxxvm : Sciens autetn
phem Dispulatio Joviniani. Annam, quia non sibi erat semen... effudit super ler-
h Gravius mallei Matusale. ram; ul non darel semen fratri suo Invidehat igilur
e Alias erat, nec bene, semen nuptiarum dedita semen fratri, et ideo nupiiarum opera perdebal.
opera perdebat. Aniiqui libri Annam pro Onam Ire- d
MARTIAN.
qiieulius efferunt. Recie Veronensis Aunam ex Sic corrigit Vallars. : Martian. v, 10 habet quia.
Gra;co Avvav el infra Chaber pro Haber. — Quia Edit.
ffqtri invidens semen. In codice ms. Sangerma- e In aliis libris cum serva Rulh.
neiisi legimus : quia fralri invidens, sanctarum nu,- {Ducentis prmpuliis. Falso in editis Erasm. et Ma-
ptiarum opera perdebal. In uno Colberiiiife Biblio- rian. legimus centum prmputiis, cum fuerint ducen-
tliecae, semen nuptiarum in terra fundebqt. Alii torum virorum prseputia annnmerata. MARTIAN.
codices legunt tif nos edidiraus : nosiram vero ge^ >':» In tribus nostris mss. eiiatn cum periculo, abs-
riuinahi esse leciioneui probijri pdtest ex contexiu que vitm. j
217 ADVERSUS JOVINIANUMLIB. I. 218
cubitus. Quid dicam de Salomone, quem ponens ini A gregare, ne post primam victoriam, alia mihi dein-
calalogo maritorum, imaginem asserit Salvatoris? ? ceps prselia nascerentur. Igiiur non diinicabo con-
et de illo vult esse scriptum : Deus, judicium tuumi ira singulos, nec paucorum ero e passim congres-
regi da, el justiliam tuam filio regis. Et, Dabilur eii sione contenlus : tolo ceiiandum est agmine, et
de auro Arabim, elorabunl pro eo semper. Ac repente> incompositi hostium.cunei, ac latrocinii more pug-
transcendit ad Eliam et Elisseum, et narrat quasii nantes, insiructa el ordiuaia acie repellendi. Oppo-
grande mysierinm, quod requieverit spiritus Elises nam in prima fronte aposlolum Paulum, et quasi
in Elisseo; el cur hoc dixerii, lacet : nisi forte: fortissirnum ducem, suis telis, id est, suis armabo
Eliamquoqueet Elisseumhabuisse arbitrelur uxores. senlentiK Sciscitanlibus enim super hac qusestione
Transit ad Ezechiam : et cum in ejus laudibus im- Corinthiis, plenissime respondil doclor gentium, et
roorelur, miror cur oblilus sit dicere : Amodofiliosi magister Ecclesise. Quidquid autem statuerit, hoc
faciam(Is. xxxvnr, sec. LXX). Josiam viruni juslis- Cbristi in eo loquentis legem puiemus. Simulque
simum, snb quo in Templo Deuieronomii liber re- ne lectoris tacita cogitalio, cuin cceperimus singula,
pertus est, ab Holda uxore Sellum instruclum re- qtisD proposila sunt, diluere, scmper ad Apostolum
fert. Daniel quoque, et ires pueros inter mariios se reservet, et sludio validissimarum qusestionum,
ponit[Al. numeraij. Et ad Evangelium repenleirans- B prioia r negligens, ad exlrema fesiinet.
cendens, Zacliariam, et Elisabeih, Peirum ponil, 7. Nihil bono conlrarium, nisi malum. Exlerior
et socrum ejus, cselerosque Apostolos. Et conse- homo corruplus. —Inter csetera Corinlhji per litteras
quenier infert dicens : < Si auiem voluerinl assu- qusesierant, uirum post fidem Chrisii cselibes esse
mere a vanam defensionem, et oblendere, quod ru- deberent, et conlinenlise cansa quas habebant uxo-
dis mundus eguerit increnienlo, audiaui Paulum lo- res dimittere, an si virgines credidissent, inirent
quentem : Adolescenlioresviduas volo nubere, h filios [Al. inire] matrimonia? Et cum e duobus Ethnicis,
procreare (I Thn. v, 14). Et, Honorabiles nuptim, el unuscredidisselin Cliristum,utrumnam credens re-
cubilehnmaculalum (Hebr. xin, 4). El, Mulier alli- linqueret non credentem ? El si essent ducendse
gala est viro, quamdiu vivit vir ejus. Si auiem moftuus uxores, Christianas tanlum accipi juberet, an et
fuerit, nubat cui vttlt, tanlum in Domino (I Cor. vn, Etluiicas? Videamus igitur quid ad hsec Paulus re-
59). Et, Adam non eslseductus : tnulierautem seductu, scripserit: De his aulem qum scripsistis mihi bonum
facla esl in prmvaricationem. Salva autem fiel per fi- est homini mulierem non langere. s Propter fornica-
tiorum generalionetn,si permqnseritin fideel dileciione, tionein aulem unusquisque uxorem suqm habeat, et
et sanctificaiionecttm sobrielate (I Titn. n, 14). Cerle unaqumque virum sttum habeat. Vxori vit debilum
cessal hic illud Apostolicum, Et qui habent uxores, G 246 reddat, similiter et uxor viro. Vxor proprii cor-
sic sinl quasi twn habeanl: nisiforte diceiis, propier- poris non hqbet potestqtem,sed vir. Similiter et vir
ea vult eas nubere, qnia jam qusedam conversse proprii corporis sui non habel poleslqlem, sed uxor.
sunt retro post Salanam : quasi ex virginibus niilla Nolite fruudqre invicem, nisi forte ad tempus ex con-
cadat, et non sil earuni major ruiiia. Ex quo mani- sensu, ut vacetis oralioni. Et iterum ad idipsum rever-
fcsium est vos M.uiiclifcoriim dogma seciari, prohi- timini, ne tenlet vos Satanas, propter inconlinenliam
bentium nubere, et vesci cibis, quos Deus creavit veslram.IIoc aulemdico jitxta indulgenliam, non juxta
ad utendum,c caulerialam babenlium conscienliam.> imperium. Voloautem omneshominesesseul meipsum;
El post 245 multa, qusc liunc otiosum est revol- sed unusquisque propritim donum habel ex Deo, alius
vere, excuiit se quasi in locum rhetoricum, et facit qttidem sic, alius autem sic. Dico oulem innuplis et vi-
apostropbam ad virginem, diceus : < Non libi facio, duis, bonumesl eis, si sic permqnserint ttt ego. Si att-
virgo, injuriam : elegisli pudiciliam propler prsesen- lem se non conlinenl, nubant. Melius est enim nubere,
lem necessitalem : placuiitibi, utsis sancta corpore quam uri(lCor.yu, \seqq.). Reverlamtirad capulles-
ct spiritu : ne superbias : ejusdem Ecclesise mem- limoiiii: Bonumest, inquit, homini mulieretn non laa-
brum es, cujus et nuptse suni. a » gere. Si bonum est muliercm non tangere, maltim est
6. Hieronymus.— Nimius forlasse fuerim in ex-1l) ergo tangere : niliil enim bono contraiium est, nisi
posilione proposilionum ejus, et legenli faslidium malum.Siaulem raalum esl,ei ignoscitur, ideo con-
fecerim ; sed utile ralus sum cuncta moliinina ejus, ceditur, ne malo quid deterius fiat. Quale auiem illud
quasi inslructam aciem conlra me ponere, et tolum bonumest, quod condilione delerioris conceditur?
hoslilera exercilum cura suis turmis ac ducibus con- Numquamenim subjecissel, ttnusquisqueuxorem tuom
a Cislerciensis siveS. Crucisms., assumere unam Paulo post
d pro otiosum quidam mss. odiosum habent.
defensionem. Subdit Cjsanatensis de more : Finit disputatio
h Verba filiosprocreare in nullo e nostris codici- Joviniani.
bus liiibeiitiir , queiiiadmodum ct duo aliarir ejus. e Mallet Gravius passiva congressione, pro pas-
c Perdiiam nempe ac depravatam. Sumpta sen- sim, eic.
tentiaexEpist. I ad Timoth.,iv. 1, tibiad servos allu- f Casanatensis priorti non legens, ad extrema, etc.
diiur qui noxse eonvicti candenti ferroinurebanlur. s Mss., pluriiim numero propter fornicationes.
UndexsxauT>i<)i«<7fiEv6vlraiisferliir ad nefariumqiiem- Grscc, ru; mpveiu;. Sicqtie infra. Mox, rir corporis '
piam significandtira. S. Irehseus lib. i, c. 9, fcniinas sui, absque vocula proprii: insuper el verbiiin re-
a Marcosianis decepias, ulrive;, inqtiit, y.ey.o.vrripw.-vertimini non agnoscnm hic, aique infra. Denique
epivKirivavvti^-Aaiv.Cauleriaiasconscienliashubentes. Ego attlem dico, pro Moc autem, etc<
219 S. EJJSEBII HIERONYMI 220

htibeai,msi prcejmisisset, propter fomkaiioiiem au- I sunt, an <eisliceal uxores dimiltere, qtiod et DomW
tem. Tolle fornicalionem, et 11011 dicet, unusquisque ntis iu Evangelio prohibuit. Unde et Aposlolus,
uxorem suam hqbeqt. Veltit si quis deDniat : Bonum Bomtm est komini, ait, f morem non tangere, Sed
est triiiceo pane vesci, et edere purissimam similam. qtiia qui semel duxit uxorem, nisi ex eonsensu, se
Tamen ne quis compulsus fame comedal stercus non valel abstinere, nec darc repudium non peceanii,
bubulum, concedo ei, ut vescalur et liordeo. Num reddat conjiigi debilum : sponie quippe sealii^avit,
idcirco frumenlum non habebii purilalem suam, si ut reddere scogereiur. Nolite fraudare invicem; nisi
fimo hordeum prseferaltir? Bonum est illud natura- fone ex consensu od tempus, ut vacelis orationu Oro
liler, qtiod comparalionem «on habet mali, quod te quale iilud bonum est, quod orare proSiibet?quod
prselalione allerius non obumbratur. Simulque ani- corpns Ghristi B accipere non permittii? Quamdiu
madvertenda est Apostoli prndeniia, Non dixit, bo- impleo marili officium, non h impleo coutinenlis. Ju-
num est uxorem non babere : sed,.6onum est mulie- betidem Apostolus in alio loco(l Thess. v.),ui sem-
rem non tongere : quasi et iu lactu periculum sit : per oremus. Si semper orandum esi,numquam crgo
quasi qui illam letigerit, non evadat, qum virortitn conjugio serviendum, quoniam quoiiescumque uxori
pretiosqs animos * rapii, quse facit adolesceiilium debitum reddo, orare non possum, Petrus Apostolus
evolare corda : Alligabitquis in sinu ignem, ei non B experimentum habens conjugaliumvinculorum, vide
comburetur? aut ambulabit super corbones ignis, et quomodo informet Ecclesiam, quid doceat Cln istia-
non ardebit{Prov. vi, 27, 28)? Quoinodo igiiur qui nos: Similiter viri cohabitanlesjuxlo scienlitim,quasi
ignem leligerit, slalim adurilur : ila yiii lactus inftrmiori vasculomuliebritribucntes^Ifolwnorcm, et
et feminae sentjt naluram euam, ei diversitateni sicul cohmredesmttliiplicisgratim, ui tton impediantur
sexus intelligil. Narrantet gentilium h fabulre 247 oraliones veslrm(I Pet. m, 7).Ecceeodem sensu, quia
Mitlnam et Ericluhonium, vel in c Japide, vel in eodem etspiriiu, impediri dicit orationes olficio con-
terra, de solosestu libidinis esse generatos, Unde et jugaii. Quod aulem ait, similiter, idcirco ad imitalio-
noster Joseph, quia langere eum volebat jEgyptia, nern provocal viros, quia jam stipra uxoribus prscce-
fugii ex manibus ejus, et quasi ad nioisum rabidis- perat, dicens : Vt videani viri in timore castam ves*
simse canis, ne paulalim virus serperel, pallium tram conversqlionem,quarum sit non exterius compo-
*
quod teligerat, abjecit. Propter fornicationem autem siiio crinium, el distinctio auri, el in cuitu vestis
unusquisqueuxorem suqm Iwbeat, et unaqumquevirum ornatus; sedabscondiius cordis iwnw, in incorrup-
suum habeal. Non dixit, propler foriiicationem uiius- thne milis et siletuis spiriius. Hoc est coram Deo
quisque ducat uxorem; alioquin hac excusatioiie li- piacens (Ifcid. 2, 3). Cernis, quale conjngitim inter
bidini frena laxasset, ut qnotiescunique uxor mori- G viros uxoresque prseeipial?Cohabitanles juxlascien-
tur, lolies ducenda sit alia, ne forniceniur; sed tiam, ul noverini quid yelit, quid desideret Deus, ut
unusquisque uxorem suam habeat. Suam, inquit, ba- tribuant honorem vasculo mtiliebri. Si absiinemus
beat, sua utatur, quam liabehat antequam crederel, nos a coilu, lionorem trihuimus uxoribus : si non
quam bonutn erat d non taugere, et post fidem ahsiinemiis, perspicuum esl honori conirariam esse
Christi sororem tantum nosse, non conjugem, nisi conlumeliam. Ad uxores quoque, Vl videant, inijuil,
fornicalio tactuin ejus excusabilem facerel. Vxor » viri castam conversalionemveslram, et omqtum irt
proprii corporis non habet potestalem,sed vir. Simili- abscondito cordis hominem, in incorruplione ttiiiis et
ter et vir sui corporis non habet poteslatem, sed uxot. silentis spiritm. 0 vere digna vox Apostiilo, et Pelra
Omnis hiec quseslio de his est « qui in matrimonio Chrisii. Mariiis nxoiibiisque dat legem, et damnato

a Codices nostri omnes, el velus quoque edilio Nuncergo retro vosde islis dale priorem;
Yicitpetra Deum,quserendusest petrsecrealor.
captt, juxia Gricciim uypevei.
Erichlhonium. Si exstaret Da Erichthonio fabula est notior.
'j.-:--J'Vabitlm Mithram el Mithrmmujtis
Eubuliis, ijui liisloriam yoluniinibits d Amovimus hinc vocem ttxomn,qusB falso intrtir
,j| explicavit, facile inlelligereinus quornodo Miihrqs deb itjtr, nec in ullo iioslroruin codicum, aut veteri
v'de solo restii libidinis sii geucraius. Sed bsec Gen- r. editione habeliir.
lilium fabula nec nobis, nec viris doctis satis adbtic e Casanatcnsis, qui in mqlrimoiiiosunt deprehemi,
comperta. De Erichlhonio, sive Erie/il/ieo.iuilladiffi- an, eic.
cultas : sciinus enini illum crediiiim fuisse liliuni f ldeni cum veleri edilione, et rectius, mulierem,
Yiilcani, qui.curnMinervacolluciaret, semen in ler- iiQiiuxqrem,
ram prufndisse diciiur; aiqueinde edittim essc aimit e Erat accipi, refiuenlibus riiss.
puerum draconum pedibps, eic.; prinuis invenlor h Impieo contimntis. Plnres «iss. codiees reiinent
argeiiii fuii.et currus, Vide Ovid.li.b. iiMeiamorpli.; continentis vocem, pro verbo Chrisliani, quod legilur
etLactant.lib.il, cap. 17; et Servium hi Jilj. iti Erasiiiuni, ei in paucis exemplarijiiis mss.
apud
Georg. Yirgilii. MARTIAN. MARTIAN.
c Mithram e lapide generalum docent ScripiQres ' DcnuoCasanaiensis, videant, inguit, inlimoreca-
anliqui passim : eraiqsie soleiiiie illtid in Mithriacis slam, elc. Deiude in itbscondilocordis kpmine puio le-
inysteriis: &eb; |x -nirpa;. jusiinus in Dialogo ciim pro hominem, et vocem ornatum substan-
genduirii
Tiiphone, quando, inquil, illi, quiMhlirm initia (rar tive accipi debere. Gnrce rbapov. Suffragaiur Vero-
dunl, epetra eum nafutn esse meniqrqhl. Et Commo- nensis ms. eroeti^atissimuS, atque ipse Hieronymi
dianusiib, Insiriic.iioiii.,; contexius.
Iuvictusde pelra nstus si Deus habelur,
221 ADVERSUS JQVINIANUMLIB. I. 222
carnis ornalu, caslitatem prscdicat, et omaluru jn-. A Siriiulque considera, quod aliud donum virgiiiiiaiis
lerioris liominis, in incorruptione miiis et silentis sit, aliud nupliarum. Si enim eadem essel roerces c
spiritus, quodaramodo hoc dicens: Quoniam exierior nuptarum et virginum, numquam dixisset post prse-
vester hpmo corruplus est, et beatiiudinem incor- ceptum coniinentise: Sed unttsquisqueproprium hubet
rup