Vous êtes sur la page 1sur 485

Jérôme (saint ; 0345?-0420). Sancti Eusebii Hieronymi,... Opera omnia, post monachorum ordinis S. Benedicti e congregatione S.

Mauri, sed potissimum Joannis Martianaei hujus


Vallarsii et Maffaei,... Editio Parisiorum novissima... accurante et ad ultim.... 1845.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


P Wr /A m T"RB '• B» AT
fi i 1 f\C
m mm ~m- J *$ M?
rii
;JL. «_k_-JL. JL. JH_ ^L- v___^ J_ Jk ^K^r ^_»^ •—»—__„JM—*S£

. GURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA , UNIFORMIS , COMMODA , CECONOMICA,

•-:. OMNIUM SS. PATMMV 1)f(lT(IMM :S(lfflPT(IIMW-::'-

QUIAB MVQ APOSTOLICO AD USQUElNNOCENTIt SO f EMPORA


'''
FtORUERUNT; ; "; ::
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QTJJE -
KXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER DUGDECIM
. . PRIORA ECCLESI^; SiEGULA, :...-:;.
JIJXTAEDITIOKES ACCURATlSSIMAS, 1NTER SECUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM
DILIGENTER CASTIGATA; .7
DISSERTATIONIBUS, COMMENTARllS LECTlONm^ '
OUMBUS OPERIBUS
POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QU^ TRIRUS NOV.SSIMIS•SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS,AUCTA ;.
INDICIBUS.PARTICUI AIWIUSANALYTICIS,SINGULOS SI.VE
TOMOS, SIVEAUCTOIiES ALICUJUS MOMENTI
. _. ;". , -;- SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;.
CAPITULIS INTRA 1FSUM
TEXTUM BITEDISPOSITIS, NECNON ETTITULIS SINGULARUM PAGINAHUM MARGINEM SUPERIOREM
DISTINGUENTIBUS MATERIAMSIGNIEICANTIBUS,ADORNATA ; '
SUB3ECTAMQUE
OPERIBUS CUMDUBUS TUMAPOCRYPniS, ALIQUAVEBOAUCTORITATE !S ORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, ANPLIFICATA.
DUOBUS 1ND1CIBUSGENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTEROSCILICETRRRUM. QUOCONSULTO , QUIDQUID
• . UNUSQUlSQUEPATRUM IN<JUODLlBET CONSPICIATUR
THEMA .SCRIPSERIT
UNOINTUITU ; ALTERO
V; SCWPTUK^ SACR^, EXQUOLECTORl COMPERIRE-SITOBVIUM QUINAMPATRESET IN
QUIBUSOPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTUR/E
- .". TEXtuSCOMMENTATl SINT,
: EDITIOACCURATISSIMA, CiETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, Sl PERPENDANTUR : CHARACTE RU5!NITIDITAS ,
CHARTJS 1NTEGRITAS
QUALITAS, TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM IIECUSOUUM TUM VAfUJJWW-^,
TUM~NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSU CONSTANTOR.
SIMILIS, PRETHEXIGUITAS, ET CHRONOLOGIcA MjN
PRiESERTlMQUE ISTACOLLECTIO, UNA,METHODICA /""">_%.
S_EXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS. HIC H.LICSPARSORUM, PRIMUM / ** I &\',
AUTEMINKOSTRA BIBLIOTHECA, EXOPERIBUS ADOMNES ^TATES,LOCOS, LINGUAS t£* ^
FORMASQUE PERTINENTIBUS,COADUNATOllUM.. lw\. S^

SERIES PRIMA,
1N QUAPRODEUNTPATRES,DOCTORES ECCLESl^E
SCRIPTORESQUE LATINiE '"Y£ \
A .TERTULLIANO
AD GREGORIUMMAGNUM. -'.., :\Vf>\
ACCURANTE J.-P. MIGNE, Gttvsuum <£omvletovum INSINGULOS SGIENTI^
, ECGLESIASTICJE RAMOS EDITORE.' .X,

PATROLOOIJE TOMUS'XSIY.
S. HIERONYMI TOMUSQLUKTUS..i

PARISIIS, YENIT APUD EDITOREMy


IN VIA DICTA D'AMBOISE, PKES LA BARRIERE D'ENFER.
OHPETIT-MONTROGGE.V

.''-:; im.i \- ";


S. ETJSEBII

STRIDONENSIS PRESBYTERI

OPERA OMNIA

POST MONACIIORUM
OllDINISS. BEKKDICTIE CONGREGATIONE
S. MAUUI

SKDPOTISSIMUM.TOiKMS M£__I£W £/_.__>_-_-—I HUJUS ORDIMS RECENSIOIvKU,


DENCOAD MANUSCRIPTOS ROMAXOS,AMBROSJANOS , VERONENSESET MULTOSAMOS,
_NEC NONAD OMNESEDITIONESGALLICANAS ET EXTERASCASTIGATA,
PLURIMISAKTEAOMNIKOINEDITIS MONUMENTIS,
ALIISQUES. DOCTOniSLUCURRATIOKIHUS SEORSIMTANTUMVULGATISAUCTA,
INNUMERISKOTIS, OBSERVATIONIBUS, CORRECTIONIUUSILLUSTRATA,
STUDIO ET LABQIIE

V__J_1_ARSII ET MMLFWMII
. VERONJE PRESRYTERORUM,
OPERAM NAVANTIBUS ALIIS 1N EADEM CIVITATE LITTERATIS VIRIS.
EDITIO PARISIORUM NOVISSIMA r\^M%
KX SECUNDAAB ITfclS VEROKKSSIBUSEDITORIIHJSCURIS POSTERIORIRUSITA RECOG TA/^r/7^-.

,TauE EX REGElfTfUS BETECTIS «. DITATAI^ l


CT PRyESENSKJIITIO. AMPLITUDIKE
SOLA, CJETEUISOMISSISEBIENDATIO.NIBUS, '»!SW
PRJECEDENTES OMNESEDITIONES,EriAJi BKNEDICTINAS
,

tertia seu-triente matertaliter


parte superet,
ACCURANTEET AD ULTIMUMRECOGNOSCENTE J. P. MI.GNE , CURSUUM COMPLE-
TOUUM IN SINGUL0SSC1ENTI„3 ECCLE5IASTIC„5RAMOSEDITORE.

• QUARTUS..
;-::T©MUS

VENIT APUD EDITOREM,


1N VIA DICTA D'AMBOISE, PRES LA BARRIERE D'ENFER,
on PETIT-MONTROUGE.

;18t5.
ELENCHUS OPERUMi

QU7E IN HOG TOMO CONTINENTUR.

Commentarioruin in Isaiamlibri octo el doccm. col. 9


Commenlarioruni in Jeremiam libri sek. (w'9
Translatio homiliarum novem origenis in visiop.es 1'saiJE. 901
AbbreTiaiio in lsaiam. , 937

Iinprimeriede-VBATET DESDBGY et/C'%


r«e de Sfeyfes.3T,|i Paris,
PfcEFATIQ.

Quee Lectorem prffimonere opprteal, non tatninei muneris orriandi gratia, quam ut ille
iiistruclior ad Segendum accedat, paucis expediam. Coiiimetitarios inlsaiam, ae Jeremiam
compleclitur quartus ist.e.Hieronymianorum pperum tpmus. Atque illi quidem qui priorem
Prophelam explicant, decenxet octo libri sunt: quorum. quintus, qui decem Visiones histo-
rica explanalione prosequitur, diu antequam in universum Prbphelamscribere S. Doctor
iiislituissct, ab ipso est elucubratus, hanc sedulp exigerite pperam Amabile nescio qiio Pan-
nonise regioriis episcopo, cujus et nomini inscribitur. Postea cum in se
recepisset Isaiam
ex integro exponere, euui quoque Iibrum Commenlario iriseruit, ne qiiam antea
explicue-
rat earum Visionum historiam superfluo replicaret: solamque adeo ariagogeri duobus sub-
sequentibus, sexto ac septimo, per eadem Visionum eapita recurrens, praetermissa histo-
ria, investigat. Eum porro diximus in Notis Chrpnologicis ad epistolam in noslra recen-
sione 68 ad annum pertinere 397, quam epocham si denito hic velimus argumeritis
experiri, nimis nmlta dicenda sint, repetendaque eegree valeludinis, in quam kubsequehti
anno Hieronymus incidit, nola Chronologis antea hon animadversa, multaque in eam
rem longius arcessenda, quse ad. Iaudatam epistolam, et ad 71 et 72 oppprtune
magis
edisseruimus. Nunc ipsius; Commentarii in.universuni Prophelam selas qua^renda est:
quod lamen utpote longi operis sludium noh uiii anno ascripserim, maxime cum et aliis
lunc fuisse curis distenlum, et notariorum laborasse inopia, deriique setale et corporis ircir
becillitate confecluin se in Praefationibus librorum dicat. At salis quidem erudite Tillemon-
tius inceptum ppus anno 408 subsequenlibus nono aut decimo supra quadringentesimum
explelum perfectumque arbilratus est. Conjecerat enim Stilichonis necem, quae anrii 408
mense Auguslo palrata est, denotari in undecimi libri Prsefalione ii.s verbis, quibus s'e ab
impacta calumnia, quod barbarum Romani ducem exercilus suggillasset, purgat sancliss.
Doclor, Nec est, inquiens, generalis disputatio uhius personce injuria: quce cum benigno
meorum studio caveretur, Dei judicio repente sublata est. Verum, uthaee perquam proxima
veritati conjectiira sit, eum quidemlibrum Stilichonis posleriorem morte Knl&gesse, rion
autem quanto lemporis spatio, indicaverit. Quampbrem cerlior hiullo ejiis epochse ralio est,
quee ex aliaram serie lucubraiionum colligilur, et cum priniis Gpmmenlarii in Ezechielem,
quem cum ineunli anno 411 ascribamus, pro certo quoque habpmus, Auctpre ipsp fideju-
benle in Praifatiohe, recens expletp in Isaiam Commenlario. inchoaluni. Finitis, inquit, in
Isaiam decem etoctojExplanationumvoluminibus, ad Ezechiel...... transire cupiebam..... Et
ecce siibito mtirs mihiPammachii, atque Marcellce, Romance urbis obsidio, multorumque frd-
triim et sororum dormilio nunliataest, et ceetera, quee uno tenore subsequuntur, idemque
tempus designant. Vicissim iie operis initium ante quadringentesimum decimum putes, hoc
yetal sane luculentissimum testimonium in Gommentariis in ipsum Isaiam tertio slatim Ii-
bro : Dehac Visione (Seraphim) ante annos circiter triginta cum essem Constanlinqpoli, et
apud virum eloqueniissimum Gregorium Nazianzenum lunc ejusdem urbisepiscopum sancta-
rumScripturarum sludiis erudirer, scio me brevem diclasse, subitumque tractdlum, ut expe-
rhnenlumcaperem ingenioli mei. Hi enim triginta ferme anni ab oclogesimo priino eoque
medio.supra trecentesimum compulandi sunt : quo tempore Gregorius regiae urbis calhe-
dram tenuit, a Maio scilicet post abrogatum Maximum Cynicum ad Julium mensem, quo
sese ipse in ogcumenico Concilio abdicavit. Atque adeo, ut brevissimam rationem ineas, ac
putes trigesimum dici rolundo numero, qui anhus fuerit undetrigesimus, eam summam
conflcias, ut saKem decimo supra quadringenlesimum anno inceptam ejus prpphetaj Ex-
falearis. "
planatldnem ;
:' Qui hanc excipiunt in Jeremiam Commentarios, aliis subinde elucubrationibusj prout
res ferebal, interpellatus S. Doclor per intervalla diclavit: hocque fere poslremum est ejus
ingenii monimentum et labor, quem uni proximum mors, aut quee mdrtem praeivit esgra
PATROL.XXIV. '!
ll - .. PR^EFATIO. ii
valeludo, reramque Ecclesise in pejus dilabenlium, quibus ferret suppetias, vicissitudo in-
tercepil. Absolvendo opefi unus modo aut alter, quo histofica narralio contracliori stylo
fuerat colligenda, liber desideratur. Nam in Generali Prafatione ostendimus; eam falso
hactenus invaluisse Veterum ac recehtiorum (a) sententiam, integros viginli fuisse abs Hie-
ronymo elucubratos, quibus jam diu olim quaiuordecirn temporuminjuria excidissent. Cau-
sam quoque ejus erroris quasi digito monstravimus eam exstitisse, quod sex Hieronymi li-
hris in urio aliquo exemplafi jam inde arite Cassiodorum quatuordecini Homilia; Origehis in
Jefemiam, quas S.DbctofLalihe reddiderat, suhnexa3 fuerint, atque habitselotidemlibrorum
loco. Vefum hac de re piufibus iri ea Prsefatione rium. 30, qUa? si lanti simt, ut recolas
riioneo : certum quippe ex eafiim serie rerum riobis est, S. DoctOrem magnis subilisque
haefesis PelagianSe motibus, factionibusqueimpiorumJiominum, qui iri eum istrenue pro
recta fide dimicahiem manus injecefe,. ab ihceptp abreptum, preeslare iri eo quod aii 0-
hem iisque exponere voluissel, noh potuisse. Jam sex illos quos aut tautummbdo elabo-
ravit, aut certe sblos editionis honori permisit, quod eorum {etatem spectat, inler
EpiMolarii ad Ctesiphontem in ^nostrarccerisione 133 et Dialogum coritra Pelagianos cum
fulgb fecepta sMteritia cbltocairius. Eaque palmaris causa est, quod in aliqupt tibrorum
Prologis, ejtis epistolae qua contra Pelagii hjBresim velitatur, mentionem facit, iisdemque
tbtideiri locis minitatur, u'si haerelici resipiscaht, justo volumine eorum irisaniae se respbn-
Buruiii. Ejusmodi est illud in Praefat. secuhdi iibri, Averiimus pdfumpef• aufes heaudianius
judiciam sdhguinis, U inierfectdrum animas Heplvremits, qui dpinionevirtutum, qaotidie cor-
ruuhlih superMam, 'el Deo sesimiles<afbilfahiur.....Quofum.fuforirespnndimusutpotuimus,
et si Domiiius viiam dedefii,flehiusrespohsuri sumtis,. "Ei iii libfurii quaftum, •Cui (hasfesi
Pelagianorum) respondefe 'diu tticehs, <eiddlofem sUeniib devorans cfebfaffwtrum exposlula-
liorie compulsus sum,riec twimnluicusque profupi, ni Auctorumndmihafonerem, niaienseos
coffigi, quamihfamdri.Eim firie : Yerum hdicihpfoprio,nisiiacuefint, Gpereplenius ex-
seqwmur.Mt enimverohesc videritur aecipienda, ut pritirahiijiaih coiitraPelagiahos velitatio-
lieih fpgatii Ctesiphbntis institutam -designef, eum ait breviter primum se et quoquo
inodb Irasfeticis respondisse". et Ticissim tres iivtelligal lH;IIbgbrum librbs, cuth Id plenius
Bt proprib Ctpere sepbuicetur exsecuturuhi. .'Qtiih idsibi ipse Hierbriynius voTuisse -priofi-
T)us liisce Prologl verbis ihnult;: Svriptd jahi adfjiesiphohtem episiola, ih quaadinteffogata
tespofidi, cfetydfralfumexpo^siulalibfuit, turpfomissum i)pus'ultfa. diffefrem, im,quo<poiti-'
'cilus suhi ~hi'ead cunctas eorum, qui KKcfiziavpfcedicaril, qucestiuncuias responsurum. Cum
adeo ftvanWestum sit. suisquefibs locis ostenderimus, interutramque elueubrationem annum
ferme ihtercedere, atque illum deciihum quintum esse supra quadfihgehtesinium, sive ejus
maximaih paftem : nfeque Iibc-pbrrO dubium sit, huicmet ahno ascribendos esseGommen^
tariOs. Quod si lh "pfiriib eoruih libf b descripta ad Ctesiphontem epistoia uulium Tideatur..
esse vestigium, heuliquamtameh assentieridum tlamerio, qui in Mafium MercatOrem dis-
seftatibue 6 6% pam causam ad Pelagiahae useresebs ihilia Tibrum hunc retraliit, sive annb
ascriblt supra quadrihgehtesimum decimo tertio. Iri ipso enmi Iibrbiri caput Jefemiaeter-
tiu'm;epIstoTa ad1)ardahum de Terfapromissibnis -iauaatur, quam ihWotisChtoiiologicis ad
auriuih qtodfihgehtesThfuin deciimturquartuhi peftihere ustehdimus, bum fuisset jam ille
uighitate 'pfeefectl"prfetbfio "Galliarum dehub defuhctus. Sieronynii Tefba sunt: Edidi nxi-
pefWeUum pW-^umdeterfufeprdM posteenii duo quihtus et sextus, si Ih
seqttentem anniim uifferahtuf, nbh Teluclabbr:: quahdb jaih %aerelici itaTidentur invaluisse.
utijbh splum maiedicita, sfedvToTentas eliam maims;in fecte sentientes adversarios injice-
fent. Quih eliam ultrp fatebimur, qua? in quarti quoque Tibri Praeratibne dici bbservamus
a S. Bbctore, cbiripulsum secrebfa ffatrumexpostuTationeTisereticisTespoiidere, nectameh
ebustjue profUpisse, tit Auctofum iiomiha poneret, fectius videri ad ipsos ©MogOf-um ii-
bfos/quam uti -fecimtts ad •epistoiam ad^Gtesiphohtem, ffefefenda. Vertim Tiaic-iiiios hoh
(o)'Fraudi fuit doclisViris, e.lcumprimiscWjss, Muratorioin DisserlalionibusPoslhumisItaliceseriplis. dissert
15, pag. 606, locusLupiFerrariens.scribenLis ad Pap^mBenedicLuin ilt.circ. ais.8bb: Commemdrios BeiiliHieimiimi
vi4%r£nuamiijiM ^eMimiiiimmmicjiiednfinemprmdicli iPMpheias.^er-xosdem-frtUres :fiouiam.jeterites.
.(inonachos
nobismitlideposcintysiu codicemrilMiSj vestr.ce
Sanciitaii,,si id oblinuerimus,poslquamceleriter'exscriplusfuerit. sine
avtiioteniitieMos.Namin noslYisre^iombmmusquam^lSusposlseMml-Gommem^ t et. opiamusinvo-
bhr^cupemm^uiclqidU-iitirinMimoslrmcleesse^enlimm^
io. PR^FATIO.. il
moveaht, nec; taiu expedjilia.i ratibriei eohstaat, utiectorem & pfsecbncepta vtilgo senteritiade-
jiciant.
Major riiulto: scrupulus ih eb est qub:d; Apperidicis Tocb subneelitnus. Cuni enirii id susee^
perimus, ut nihil eoTum praetermittahius, quse ad uriiversam Hieronymiaribf um bperum col-
leefioneBi jurepertirieant,Origehis in Isaiairi Homilias quae supeTsuiit omriirio novem, Latine
oHm: explcataSj suppresso Interpretis nomtne, quod iiias Cfitici impense dbcti Hieronymp
tfibuantj qiuaihquam secus, ut protetum iriius, res habeatVhucadscitaajussimus, utpple
vernilem sobolem geraariis fetihus subsefTifeV Qui rTTasa Hierbnyrivi calamo profectas
Toluht, utplefosque aiiosenviitam, pfaecipui surit rei fitterafiae triumTiri, Erasihus, fiue-
tius, ac TMIemontius. Atque Erasmus quideiri ex eo pfbliat, quod ipse S. Doclor tesletur in
Gatalogpi lale qiiidpiam exGbmmentariis Of igeufs Tri Isaiam LatTrie se feddidisse, ribi feceri-
sitis duodev.igiiili ih Jereniiam atque Erechieiefh Hbntfiiis, qiias de Graeco- Adariianfii Lati-
nas; fecerat, alias juugitUis Sefaphim, et Gsaniia/ El fero.de. Seraphimis sfahiibus supef
solium 'Danimi Isaf. vi, 2, prioristarum qoae supersuutHomiliarunfagit. Quarii Teve iariieh
argunientuia hbc sit ad profiaridurii et reliquas, qua^alias Visiones; enarrant, Hieforiymurri
Mberei-nterpretem',uemoHPHse.ritit. Sed ifiud apprime falsuni, laudato deSerapMmsyntag-
mate quidpiam derrotarraliudy quam'qua3'ita mscribithf adDamasum epislbla^achumerum
iunPstra reeerisiohe decimuin'bctaTum fenet-.': quSque tantum abest, ul ab aliquo Origenis
tr.actatu desumpta sie Latirie adornata sif, ut potius contra ipsius Ofigeriis sententiam nori
senvelptignet. Verosiiuilior Huetib conjcctura' capituf ex sfylo, deiectuque- dictibnuriv qua-
rumdamvqtias frequeritius, ait, sibiHieronymUsasciscereamat. Qtias pro
su.it: ubsMnsm, Bohiihicus; nuhciipalivus•-,prihcipale, pro ebqupd esf TOviysy.any.ov; prmci-
pari-alicui,priritipaMs, Propheies.repfomiilo, fepromissio, speculalofius,lufpildquium, Za-
buiuSyCimvcia Evahgelionvnt. Ego vero ex his quaedam sequioTis LatTnitatis vbcabula, ut
snnt, nmicupaMvUS; principari, speculatorius, turpiloquirim, cuiictarEvaiigeliorum, Aiquehis
similia:, nexiiuar frequentibfa essein HTerpnymi!sefiptis, perriegb pi'bi?sus mveuiri. Reliqua.
si quando forlasse GGCurfant!, nw ejus' propria esse coriiendb, sed iTITcum uniTerspSefipto-
rumiejus ajvi choro-eommuuia. ATtdeihde cuuf hohaei HIB iri' Isaiahf Hoimlitis' postfetha
suiparte-truueatasitTffeditis Eequeae-mss^ libris, eique-suppTeridaedetfacta bfim' fuefitpbstre-
ma pars Homilise itideih nonaj inJefemiam, quarif hemo dubitat, Hierbivymi iriterprefalib'-
nein esse, facilte fierTpbtuisse, ut librarius imprudehs ad; des-criberidam postt-emam iliius
partem, in hujus postfemaffl. casu;ineiderit ;• hihc vero- nouinane sumT argunientuih Hbmi-
Tiaruhrin Isaiam rionsecus interpretem fuisseHieronyrhum ac HpmiIi'ai'uoi; iu! J'ererifiam.
Disisset Mnc cblIigi,.q,uod profectounum.pofest, coujectks ih unumOfigemahofum Operum
esemplaf iu utfunrque-pfppheMhi-Homifiasy nulla: mtefprelisvut? us^veuit iu ahtiquiS: Ii-:
bris, sed? aUGtori's: ratibne- habita : idque uuuiri; veteri librarTb' ffaudi fuisse, quod ridnurir
utfaque Ipcumobtiriefet. Seii-jam Tiilenionffl^ illb. uf
fa^oris in Ofigehemffiefphyhii exeinplo suspicibireiri purgaret. euni 1 scfibit! iif Pr«efat. atf
tiMamtd&PrdncipnSiUiW&stylmiyiri^ ifahstu-
ftssei.STfatibnem iiiBas ex- oihnibus, duodetfigintairiJereihlametEisechieTeui, trlgirita quo-
quenoTefii in Lueauii tuinduabus in Ganticum Caivticof um, nonriisi- sexagirita- riovehf sum-
mam. conficias y ut nihiT adeo-'srt dubiunv, riumerandas-simuT esse istas iri' Isaiaih, quag
nomiaalim:li'b. riilhTeciivarum hum. 26. ait fuisse abs Hierbnymo. cum Latirie-redaeffen-
tur, GathPlico» serisui^ quibusdam immutalis, accommodiatas. De hoc altef p;te^liriibnioi mox.
dibam.Mrutic adprimum quod ex sumiha coivficituf afgunientum, hiliiT hoevriiif um esse aio,
siquas sexagiflta novem- esse: ceTfigimus, Sufihus dixefit uTtra septuagihid, ut fotuiido;,
quod-fieri^ amat, numBrO^uteretur.:- nonnihil etiaiu exaggerafeft quo ipseexcusabiiibf vide-
returih Origenicis lvbrisLaliheinferpreiandisVsi plus jaclaret adTersaririhi irieadefh pa^
iBBstraexefcilumi Potuit-(a)'et:iriviaibsadiligenlia objicefequffioccuii^untKnwTrKff^feK-scW
Hieronymianis- ex AdaniantTo' ititefmixta: quidvis taivdieriraltud- eb expTehdb numerb, ut
Tere dixerit- pfesbyter AquiTeiehsis, jTceat/ excogitare, quavn" quod: volurit 1, HbmiTias iri
Isaiaur, quae-nullaj-suht-, cotiipreHendisse : et quas fsicGpinor) si prffiler. s'exaiginta' hofem
(a.j PoluitelTractatus decemin Psalmos,quosab OrigenisGrsecotranslalosin LaUmini[ fuisseabsrHieroiiymo _;
^ropius ad fidem est, ob oculoshabuisse.;
15 PRJJFATTO. 16
laudatas novissel, jam non septuaginta, sed ultra octoginta obliqua iila sedulitatc Iaudas-
set. Teslimonium porro illud ex secundo Invectivarunv num. 26, quamquam alios multo
magis sollicilat, non dissimulo. Opponit Hieronymo Rufinus, quod mulla ex Origenis li-
bris, quas Christianas aures movissent, in inlerprelatione Lalina aut penitus subtraxerit,
aut cotnmodo scnsu explicarit : cumquc aliquol in hanc rem exempla adduxissel, Htvc,
inquit, el mille alia his similia in interpretalionibus luis, sive in his ipsis Homiliis (inLucam)
sive in Jeremia, vel in ISAIA, maxime autem in Ezechiele subtraxisti. Hoc scilicet paimare cst
argumentum ad Homilias in Isaiam Hieronyniian.se interprctationi ascribendas; nam ctHo-
milia? sunt, quod nemo dubitarit, eseque abs Hieronymo certo certius in Latinum ex Ada-
mantio refusaj, quao praecedunt proxime, ac subsequuntur in Jercmiam, et in Ezechielem.
Attamen non eam fuisse Rufini menlem, nihilque illum de Homiliis in Isaiam cogilasse;
sed aliud voluisse Hieronymi scriplum in cutu Prophelam cavillari, et pro certo habeo, et
paucis demonstro. Scripserat S. Doctor ad Damasum tractatum, sive epistolam in nostra
recensione 18, de Seraphim quajlsaife Visio cst cap. sexlo : eumque Iocum, ubi duo Sera-
phim stanlia in circuitu Ihroni, et clamantia describuntur, quae Origenes exposuerat Do-
minum nostrum Jcsum Chrislum, elSpirilum sanclum, ille pro velere ac novo Tcslamento
est interpretatus, illa sententia, in quam Grasci Latinique passim concesscrant, ntultis im-
probala. Postea nec semel cum veluti Origenis symmystes injuriose ab osmulis traducere-
tur, quanlum ab ejus placitis abhorreret, hoc ipso exemplo comprobavil. Id videre esl cum
alibi, lum prsecipue epist. 84., ad Pammachium et Occanum, nunv. 3, ubi, In leclionc, in-
quit, Isaia, in qua duo Seraphim clamantia describunlur, illo (Origene) inlerpretante Filium
et Spiritum sanctum, nonne ego detestandam expositionem in duo Teslamenta mutavi ? Ha-
betur liber in manibus anlc viginti annos editus. Hic enimvero libellus est, seu tractalus de
Isaire Visione, quenv notat Rufinus : hajcOrigeniana illa opinatio, qnam ait, sibi permisisse
Hieronymum ab co quem prseferebat sensu, ad meliorenv convertcre. Nullaj hic Homilia}
sunl in Isaiam : nihilque in eo laborandum ut in carum prima, quod facit Tillenvontius,Io-
cum commoda interpretatione oblitum, aut plane dissimuiatum reperias,
Sed ut, explosis qua? illas astruebant argumentis, denvum et causas nonnullas proferamus,
quibus conslet, Hicronymo penilus abjudicandas : oplimumillud cum primis esse velim an-
tiquis scriptoribus internoscendis argumentum, quod ex stylo sumiiur. Tum nseillein Hie-
ronymiana leclione plane hospes sit, qui scnvilalinum, nequid plus dicam, interpretem, pro
Hieronymo habeat. Huelius, opinor, cum ex eo quajdanv adduxil medise Lalinilatis vocabula
ad prajconceptam opinionem asserendam, quam potius everti ostcndimus comparatione,
nvulto larnen illis sequiora callide dissimularit : quod genus sunt, figuraliter, invenibile,
illud negoliorum, pro illud rei, magniloquax, sufficiens isto, pro hac contentus re, atque his
similia; hujus enim elegantise tolus cst sermo rcliquus, subobscurus, incomposilus, ne de
syntaxi dicatu aut agresti, aut ad Grjecum fictapueriliter. Slylus isle, si quod sentio profi-
leri liceal, Rufini est, quem el maxime Origenianis scriplis Latine inlerpretandis dedisse
operam, el barbaree locutionis tam ssepe accusari scimus abs Hieronymo, ut de Grajcis bo-
nis Lalina fecisse diceretur non bona. Quod si rem acu teligi, miror magis, Rufinum ipsunt
rvropriis felibus pro aliena sobolc supponendis adhibeti fidejussorem. Jam vero (quae alia
sunl ralionum momenta, ut a Hieronymianis removeantur) S. Paler cum cajtera in Gatalogo
rccensuerit, quse ex Origene fuerat inlerprelatus, Homiliarum in Isaiam numquam memi-
nit : neque inlegrum est opinari, post Catalogummanum earum interpretationiadmoTisse;
ab eo enim tempore Origeniana doctrina in hajrcsim prolabente, ila illani animo exspuit_
ut confutare potius, quam Latinis propinare atttibus deinceps studuerit. Ad hajc in ipsis in
Isaiam Corameniariis, cum subinde ejus versionis commemorandso fuisset ncdum occasio,
sed neccssitas, numquam mcminit: ct in Prasralione prioris iibri cum ipsas laudet viginti-
auinque Homilias Origenis in hunc prophetam, nc verbo quidem ex illis novenvistasLatine
a se reddilas monet. Denique et Proiogo carenlHomiliaj Islae, quod unum essc discrimen ad
aiiorum inlcrpretalionibusinternoscendas notat Gelasius: carent quoque
Hicronyinianasab
mss. auclorilale, aut veteria alicujus testinvonii suffragio : atque ut semel dicam, ita abs
Hieronynii ingenio dissident, ut mirari non desinam, doclissiuios viros habere illas jiro
Hicronymianis potuisse.
17 COMMENTARIORUM 1N ISAIAMPROPHETAMPROLQGUS. 18
Tomum claudil In Isaiam parvula abbreviatio de capilulis paucis,.cujus quantum oporfeat
ad faciendum de Auctore periculum, nunc primum in luceriv edimus. Ascribitur illa qui-
dem Hieronymo in VerOnensis bibliolhecajahliquissimp, atqueoplima? c.uni primis liotarms.
libro, qui numero 24.ex nigro colore (sunt enitii exrubroalii) prsenotalur, el qusedam alia
continet vere Hieronymiana. Nihilosecius non puto iri eo Iaboraivdum, ut adductis argu-
menlis falso illam probenius nvagno Hieronymo tribui, a cujus germana ipsa in hunc prp-
phelam Explanatione suppositilise fraudis arguilur. Abunde salis erudito Leclori sit, eam
non omnino oscitanler lustrasse oculis, ne fucum sibi ex hac veluslalis memoria fieri patia-
tur; et plane intelligat, studiosum quempiam pleraque omriia ex genuino Hiefonyhvi Coni-
mentario sublegisse. junxisse aulem non valde felicibus auspieiis, parlimque addilis ac
partim detractis verbis, suo illa ingenio coaptasse.

B*. ETOEBlI MIEB0M1T MI

STRIDONENSIS PRESRYTERI

COMMtoTARIQRUM :;'

IN ISAIAM PROPHETAM

LIBRI DUODEVIGINTL

pr4*gtt&

l-2Expletis alongnvix lemporein dundecimPro- A auxilio, quaediebus ac noclibus in Deitege medita-


phelas -vigintiexplanalionum libris, et in Danielem ris, etiemplum es Spiritos"sancti, imitabor patrem-
Commenlariis,cogis me, virgo Chrisii Eusiocliium, familias, qui de thesaurosuo profert nova eivetera ;
transire ad Isaiam...et quod saiiciaematri tuse Pau- et sponsam diceiitemin Cantico Caniicoium : Novct
lse, dum viveret, pollicitus sum, libi reddere. Quod et velera, frairuelismeus, ^servavi libi (Canl, vn, 15);
quidcni et erudilissimo viro"-1»fralri tno Pammacliio 0—4.'sicqu.e exponaniiI>aiam, ut illum non solum
promisisse me memini; ciimque in affectupar-sis, Prophetam, sed evangclislam et Aposlolum dp-
vincis prasenlia. Itaque ct libi ei illi per le redeio ceam. Ipse enim de se et de cseleris evangelistis
quod debeo, obediens Cliristi prseeeplis, qiii ait : ait : Quamspecjosipedesevangelizanliumbona,evan-
Scrutamini Scriplurm (Joqn.v, 59.)",el, Qucerile,et :gelhariliumpacem(lsa. LII,7). fit ad ipsum quasi ad
invenietis[Mauh. vn, 76). Ne illud audiam cum Ju- Apostolumloqullur Deus : Quemmiitam, elquisibit
da;is: Erralis, nescientes Scrjpturas, neque virluiem ad populuinisium?'Elille respondit: Ecce ego, mit-
Dei(ilattli. xxii,29).Si enimjuxta aposlolunvPaulum teme(isa. vi, 8). '
(II Cor. i, 24) Chrislus Deivirlus est, Deiquesapien- Nullusqiieputel, me voluminisislius argumcntutn
-tia; et qui nescit Scripluras, nescit Dei Virlulem brevi cupere sermone compreliendere : euni uni-
ejusquesapientiam : ignoratio Scriplurafum, igno- g versa Dom.inisacramenta prsesens Scriptura conti-
ratio CUrisli est. Unde oraiionum Tuarum c fullus neat; et-.tam nalus de VTrgineEmmanuel, quam
a Exegimus hosce Commentariorumin Isaiam li- spiritus vocabulo dici, non carnis : tametsi Paulirise,
bros ad codicemPalaiinaium172,tiim alium Valica- qnaePammachio
- nupserat, vere soror Eusiochium
num522.Maximaniqnoqueeorum partem coiisulimus fuit-
cum duobns Ambfo?ianis, altero S liliera, et nnm. c Palaiin: 172, salvatus,pfo fultus.
.45, altero E et s8 pracnotatis. Ubi vero codicibus a Servavi tibi. Quampliires mss. cbdices legunt
aliis, qui umim aul.alierum lantum HiiTOnyinianse alio fnqdo, et contrario sensii : Nbva et vetera fra-
".luijtisexposiiioiiislibrum cbniinereut, usisumns,il- truelismeus servavil mihi. At null;imiiiter Varianies
los suisquosque locis iaudamus. leciiones inierpreluin deprehendefe piiiui, quaeiir-
b FrvXri liio, eie. Fralreni Eustochii Pamma- maretiianc senleniiam.liiTIobrap legimus;S"j'n;jiy_
bliiuni \ocat HirfoityiTms, quia eidenvrarnniacli.io tsupliaittilecha,-id:"esi.ierhaviiibii kive. abscondi'tibii
. Impsstaf.Patti!{tasijfk' gasioeiili*:UhW^Mi^ V\M Mt.mMi ;'''
'
19 .;. ,S. lEBSEM iHE^OJSSMI , 20
illustriiim patrator operum atque stgnoruH): juor- ___ k 5)? et pavidsa.pie.Ms.eral <juitgJoriabattiria Psal.iio.:
tuus ac s.epuTtuSjel resufgens a ab inferjs, efSalya- Incerfqetoccuk.asapientia;tuce maiii{eslttsli.mihi'(P?.r
ibr univefsafiim genfium pHediceiur. Quid loguar L, 8J, qui.modo s:ipientes Prophelse insiar br.uiorjiiii
de -puysica, eiliica e:t*>logica ? Qiiidquid sahciaruni .'ariimDiitiumqiiid dicereiitj i^rioraban.t?Le^imiis fijt
est Sci^ptufafum '. qmdqiird polfest Iiumana liiigua in atio Apostoli loco : Spirilus Pro.plielarumPiophe-
pMferfe, <etiribitaMm .gensus aceipere, isto volii- tis d suvjecti sitnt (l'Cor. x"Iy,"52): iit irisua Iiabearit
mine contjnetuir.f)e ciijus iriysterHS feslatuf ipse p.oies:ra;te,quandb taceanl, quarido loquamur. Quofl
qui scripsitsEj! <er]l®oMsvhio 'iminhim,iftcui.vefiia sieiii videluririfirmum, illud ejusdehi .Ap-osinlitra-
libn Sjijftqti1 Xjuemoum :4ed-erinlscimti liUetas, di- idial: Propkette duo tml Jres loquaritur,-eidlii AijuM-
cepl;: juegeisfum, Et «sp.ondebit : Nvn possum,si^ wn!.: sixinlemaiii fiient r-eveiaimnsedeiiii, pnor id-
gnutus esi.enim, JEldabiiur libernescieiiii litlems: di~ ceal (Ibid. „ 2S). Qua-possimtraidonBTeSmte.^cunv-ia
ceturque ei, lege, ct respondebit, nescio litteras (Isai, .di.tio)ie.si.t.spiri.lus:quiloquitarppi'Pjop.b^asiv_ella
xxiv, H,_l2). Sive igitur liunc librum dederis ne- revel dicere? Si ergointelligebant quocdiceban^g-Q
scienii liitefas Paputo «attonum, Tesjiorideliit: Tfcri "cWncla/sapieiitvB f ationisque suiit ptena.^ec aer voce
possuiri legere : quia nbn didici liiteras Scriplura- pulsatus ad aures eorum perveniebat; sed Deus lo-
rum ; si.ve dederis Serib.s et jPI.3ras.gis,sqiiiftegis ]___; quefiaiW aii aiiimo Pixbplietnram,juxla illud quod
liiteras nosse se jactarit, Tespohdebunt : Noripossu- alius Propteta dicii : kncjelas qui locjuebaiurin nie
mus legere : quia sigualus esl liber. IJu.d idfiii^ #is [Zaclt, i-,,9), el zCtamanlesin cortHbusnosiris,Abbci,
signams est? qiioniamrion feceperuiit etim quem pater (Gal.iv, Q). Et : Audiom qiiid loquatur in vie
signavit Palef (Joan vi, 27) » qoi liab.ef.-clavem Da- Dominus Deus (Ps. ixxxiy,-9),
vid : Qidaperit, et nemoclqudit;qui eiuudU, einepvo tJ.ji.de posl Mstbrjai vefitatem, spiriiualiter acci-
aperit(Apoc. m, 7). pienda sunl oirinia : et sic Judoeaet lerusalem, Ba-
:: Neque >y sj», «MlM^ftetisx»iiBiiffia$&irenvljHis'sdlaviiyloii m, Pliilislbiiiii, <el.ilbab ei DahMscus, M«y-
. riiat,Proj3ti.e.a3faecsti.sisiahllo&iilj,uinfisc.&fintqiuid |)lusetKleser,t_immarfi,idui)iseaet Arabia. t ac vallis
loquerenlur, et cum alios erudirent, ipsi ignorarenl Tisionis, et ad exiremum Tyrus, efVisio quadru-
quid dicerent. De quibus Apostolus ait-s lg6seien}e§ peflum inleliigenda sunt: ut cuncia -qua.ramus-in
quceloquantur,neque de quibus afflrinent(1 Tim. i, 7): scnsu, et in omnib.ushis, quasi sapieiis, architeclus
sed juxtaSalomonem qui loquitiiririProvefbiis:Sa- Paulus aposloius jacuit fundameiitum, quod non est
piens inlelligil quceprofert de ofe suo ; cl in labiissuis aliud_pra;,lerChrisUimJes-uin. Magnique laboris.et
porlabit scientiam(Prov. xvi, 25),eliani ipsi Ssc3>eSjai_it »_p.erls«si. qmnem isaiajlibrum velle edisserere, in
quid dicerenl. Si criim sapientes erant ProplieiEe. Q quo majofum nosiroruin iiigenia sudaverunl ' Gra.-
quod negare non possumtis; et Mosesbmni erudrras cbfiim dico. Ca3lerum aprid Latinos grande silen-
snpientia loquebatur ad Dominuni, el Dominus re- tlum est, prseter saiiclai memoria! s martyremVicfo-
tdc'Daniete ad jwiiicipemTjM ilici- fihiini,qui ctmi Apostcloaicerepolerai : ^ Efsi hn-
s.p.oiiAeb.atieigiet
:tur ;: NumqiiidisiipiemiorwspqMefo i( WzecHi. xxviii, periius sermoiie,iion tamen scieiitiu{,11.€«r. %i, :9),

. n Vfltfoan.,522, wziingehsamorims. iib. de Script. Eccles. iri Mellitone, Apolloiiio«t


J>Eihica.etikeplo.gim,.Inanteae.ditislibr.is,b.abetui'., Temtlliano. MAIITUN.
etliicqei logiia ; sed erfof e inanifesto, cum ipseniet •d PahiU,subjeclusest,e.liiisufihabeipoleslate..
,Iliefa;riyiriiis!^feo/o_.!cttipfb:i(o_n e Cwiiihiditibne, elc. Godicesmss. fere omiies le-
KipistolafldBauhimdealpliabeto Mefcaico^nibiaitde ipint in datioiie sil Spiriltis. MARTIAN.
lojgica;P,ro qHano3iriTfie0logic4ii.si.bi vindicaiiLMi®- 1 Ac vallis Visionis, Editi adduni lionnulla, nenipe
TiAN.-— S.icet riiss.plerique Iwbenf,.et veler.es-quoque ac vqllis Sion, qtisaabsunt iii cunciis Cpdiciliusmss.
ediii libfi praefbreliaiit.Perpefamiflarlianseus de suo nec leguniur in Versione Ilieronymi, in qua post ti-
'<fecit.'liiBciogimiet. ;§0 tultim iSVuni.Ojins in Ambici,.coiiseqileiiterscripiuin
priecbiicepta.bpi\!ilon;e«x'.epist.
ffflP.aukixn,deA|.)habet-onuui..i. Ajibi ^Mfflqufiiradit -esi, Onus vatiis Visionis, Consule ioin. I sive divi-
jiierbiiymus satis liicule|iler_ parurj phUosqphqsciis- {) riani Bibliotliecain S. Hieronynii. MARTIAK.
".puta(i6nes'suasm physicam,ethicain, logicamque; mi- s Martyrem Yictorinuin.In Catalogo virorr.m iti«-
niine omnium(/ieo/oj/caiii nominat. Qnin subdit pfo striurii de eodemVictorlrioiilt S. Hiefoiiymus : Ni'n
.Jogipa fiQSPXM :tke,oricen,sibi vindicare « atqtie ita itaue ZifliineacrGffficciiowfei; Mfrfeppera ejns tjrqn-
}'i',stil.uend;um.s addii.ctolek.Ofig-eiie :cliascmibus,.viiiorasunt •cbrnposiliumverbormn.
ii.ii1'ecimi.is,lo.cuni Epi-
luetileiitissiinotesiiinonio oslendimus: uiide«tsiquid Stola quoque ad SJagnum: YictorinoMarhjri in libris
: -mulftre<exatiis tiiss. iiib mavis, T/tedriba.iioii Theo- suis licctdesil erudiiio, nontamendeesterudiiionisvp-
logica resciibeOdum timninb sit. Videqua'-ih feuai itinias. Depatrianujus Victorini et Eiiiscopaiu,pliifa
locum aniinadvertimus, tuin ip episi. 121, ad Alga- dicentur lomoiv nosine editionis. Falsus estpono
iS.ta. ips in iinej maxime yero in >Gbnnaerti.if. iiiiperos ariciorjqiii jiaiavJt^Yicldrinum seripsisse
jj,ij*i?BSl,
tn jrS.cclesiasien cap.. ic not, - ia Isaiam Goauneritarios nsque ad vismnem quadrri-
t'0l iloitianus, eic. Idem Ilieronymus hasc hiibct pediim in deserta. Haecesiim,noii dcVicibririo, sed
infra in i capiit Isai^e;.Ex qitgMotttum ileliiiimenta de Origeiseinlelligeuda sunt; Jiii perspicimm est
_cpitfice.qtn(,gui mf-csim el cgr4js amenlia Pfopitetas atlente legenti luinc Hieronyini hiciiih-.MARTIA!*.
'.pplalpfintyradmsse, Ecsiasia igjiiurjivtel.igii cordis .. -: k Non. eriim.ffif/«<3 Laiine acjlrcece mmerai-,.mide
/ ^iji.i.njiaiii,qtia n^mqiiam correpti «Jiintsaricli Pro- opera ejus grandia sensiviis,viliorasuni composiiione
piifttce,ppma.ijlmodii.riJlflniaiius. Prisca <it Maxi- verborum, iui.uit ipse Hiefon37flitis in Gatalogo; qui-
m.ilia, et cseteri pseudoproplietaabajreticoruiji. Yide _BUS paria liabetio epist. 71),ad Magniiin,Caeterum
JJuleb-Bjst. Ecclesiast. lib. v, cap. i5.-v.cl16', Clii-ys. "-.Viclorini Commeniariumistuu cuni iplerisque alps
liomil. ^'9 iri TEpisi. I ad Cov\ cap. 12, iljeroriyai. intercidil.. :. ;":
21':' . -. COMMENTARipRUfilIN ISAIAM PROPHETAM LIB. I. CAP. I. . 22
Scripsit enirii iii huiic Proplielam juxis. edilione.s A-coiripendiis:grandi§.viaa spatia prsefpryolet;.nt npri
quatiiof, usque ad Visioiierii quadfupedi.ijj in de- tam Gomnieniarios quam iridices eapitiilprum nbs
serto, Origenes tiiginia volumiiia, e q uibus vicesi- l(>gera';(!redamMSvJE-^'.quo'.arii.riipdYer.iis^.|[])janlai
djfc
mus sexlus liber iiori Inveniluri Fermmir et alii fieuliatis sit, ulLatitiinostri^; .]uoruhiaufesfastidip-
dno ad Gra^ sse siirit. etad jnteliigendasScripttiras sarictas nau-
sub noriiine ejus de Visione -•zerpanbSaiv,
lam lihri, quipseudograpiiiputanturiet viglniiquin- seant, plausuque taiiium elOqiieniise deiectaniur,
que a Hbmiliae, et"'-Siifieio_wif,quas nos Excerptq milii ignpsrianl, si pfblixiris loculiis fiiero;: erint
possumus appellare. Eusebius quoqiie Pampliili Isaias duodeciiri Prophelis juxta numerum versiiumj
a aritfequalis, auimajof sil. Siciibi;sautenivpfaelef-:
jux.a liistbrieam explaiiatibniem P qriindceim edidit
volumina; el Didymus, eujus amicitiis c nuper usi missis LXXde Hebraico disputavi, illud in causa est
sumus, ab eo lecb ubi scriptum esl : Consolamini, quod aut eaderii, aiit simiiia siintpleraque eiini coa-
consvlqminipopuluin meum, sqcerdoles:Joquimini ad leris.,ei diipiiei editibne proposita , iiolui libfps
cor Jerusalem (Isai. xLJJ.usque ad fjnerii Voluriii- explanaiionis extendefe,qui eliam in sirnfilici e%-
nis, deceni?el oclo edidil tbmos. Apolliriaris aulenl planaiioiie iriGdambrevilalisexceduhti
'
Sed jahi: prpi
inore sup sicexpbriit omnia. ht uhiversa iranscur- positum exsequamuf:
rat, et punetis quibusdam atqueifitervallis, imniQ.:8 ..' .v; /y;_
a Palat., etvigintisexEomUice, etc. Aliaporro vi- ex qup Didymus diem obierat, siqriidem annp 59i3:,
delur in Piiilocalja TWV notio tiadi, quod
o-npsirao-eeov quoii certis. auctoribus, Palladio cap. 4 Iiausiac.
cl. tiuelio observatum esi. -':i_uasipvp.siii6;ex;Tbmi Hist-.. Sigeliefiovipsipqiieinpririits HieroiiyiripinGaT
ipsae conslareni, eineuliqiiam pro Excerpiis, sixe talogb compfoba nii\ firierii vivblitii fecit...S. vefo
Schpliis, sed pro justis ptiiriri^eiitfiriishabeiidaj siiit. Dpcipr circa an,- i.ifi. bosce Gpnimenlarips e|abo-
Prppfie auiem aijjAgioyofai', adnotqre est, siye Coin- rabai. .-',:,;
meniarium s'cribere-ye\ scriplrim aliquod-iid aJiiid '-'AAul ceqnidis.Pfbiegomeno IVin -.: iiiviharii Biblio-
adjicere, uiideAiiHd/afJoHescommodeintejligi' pos- theeam S. Ifieronymicomppsni lelrapla antiquse ac
SUril...' ,: ."'. .-.M. ;: nov_e diyi.slonis versuum Sciipiujise sacrse. Ex iis
b, Memorise, ut videtuf, lap.suj ijisi iii librarips scire iicellsaiain duodecimPfppbetis juxtaiihmerphi
bic liuiiierat Eusebii
eulp^atofquenda si.lsrfli;ii!.3eci>B versutlm , arit 8eqiiai&mi,arii niajpfem isse;: iiani
libfos lii lsaiani, qubs dixeraliri calalogo decemtah- jjjxia ahtiquam divisionem;a.nte Hieroiiymtim ntinie-
luriimodo : riec sane plurfisexsiitisse aiiisqiipque rantpr ii! Isaia vefsusSGOO^cuni ihlibu» dripdecjhi
argtiirieiitis evincitur. Ex iliis porrp muita saepe Proplietiirriih siiit tahttim 3110. Deinde iri::'ih'aiiiji
Hiefon. in suos CDiiiineiiiaribs transtulit, qiiae siib- scriptis Versiohis Hje.roiiyiiJiana3,;isaiasliabet ver-
inde nos ex cl. Moiitfariebnii editione Iiidicabi- sris3S80 , liber aritemdupdecirii PrgplieiafrihiSSOO.
mus. :- .. --.-'.'.' ;MiitTiAMj-;.-;;:
c Quindecimtaineh anni plus niinus elapsi erant.

LIBER PMMUS.

7 (Cap. I. — Yers. 1. ) Vitia Isaice, filii Amos, i__et ceph Ajon ei Abel, domum Maacha : et Janoe et
quamvidil super Judnm el Jerusalem, in diebus Ozice, Ccclesel Asor el Galaad el Galilccam,omtiemtcrram
Joatltam, Aclmzet Ezecliice,regmn Juda, Pro Juda, Nepltihali, et iranstulit eosin Assyrios(IV Rcg. xv, 18
in quosignificantur duae iribus, LXX et Theodotio 19). Ex quo ostenditur, vicina eveisione Samaria:
posuere, Judccam,qnae tolam lerram duodeeim tri- in commonitionem duarum tribuum bocc ttniversa
buum ostendil. Et pro co quod nos ex IlebrECO ver- narrari.
linms, super Judam et Jerusalem : illi intcrpreiaii Ozias aiilein ipse Csl, qui et Azarias, duplici nomi-
sunl, contra Judmam et Jerusalem. Symmachus morc ne. Et uno quidem atque codem tempore lsaiam,
suo manifcstiiis, a de Juda et Jerusulem; ul nec Osee, Joel, ct Amos prophetasse, ex regibus qui po-
prospera, nec adversa veiil lilulo demonstrari : scd nuntur in lilulo, cognoscimus : scd principiumverbi
ea qu;c de Juda et Jerusalcm in ulramque partem Dominifuit in Osee filio Beeri. Amos aulcm paier
Pioplieiicus sermo pisadixeril. Ergo Isaias princi- Isaia;, nou ul pleiique autumanl, letlius duodecim
paliter de duabin loquitur iribubu.^, Juda el Benja- Proplietaium est, sed alius ; diversisque apud He-
min : exceplis deceni, quoe in Samaria eraiil,cl vo- br;cos scribunlur lilteris. g Isle primam et exlre-
cabanlur Ephraim vl Israel ; et quas sub Ozia icge mam litteras habet ALr.pncl SADE (yiON); ille AIN
3uda, ei Jcrusalem, Pliul rex Assyriuruin vastare ;D et SAMECH (DIOS) :,etisle sccundum quosdain inter-
jiim C03;-ci"il.Denique qiiiriquage^iiiJOcl secundo prclaiur fortitudo, sive robustus; ille populvs durns
imperii ejus anno, regnanie apud Sainariam Pliacee vel gravis: de qno in Amos plenius diximus. Non
filioRomelia;, venit Teglatliphalusar rescAssyriorum, solum autcm hic propbela, sed cl alii cum habcant
a Penes Eusebiiim Demonsirat. Evang. pag. CG, roiiynius legil, Ktpi 'Io-J5a r.ul 'lipmauisnu., Dc Juda
Symiiiaclms liabei,-Ji7£f Tvjf'ioyoKtKf,ZKI -JTreprfe et Jervialem,
Supcr Judceamet Jentsa^ui.ReciuisIlie-
"Jeoo-jcK/ijfi,
25 S. EUSEMIHIERONYMI 24
in tilulo : Visio quam viditlsaias, sive Abdias, non jK qua eiillud in hoc eodem Propheta dici ai-bitramiir:
inlerunl quid viderint. Yerbi gratia : VidiDominum Illuminare, illnminare, Jerusalem : venit enhn lux tua,
Sabaoth sedenlemsuper ihronum excelsumel clevatum et gloria Domini super te orta csl : et, In te appare-
ct Serapliim duoin circuitu ejus; sed quasdicia smit, bif Dominus, et gloria illius super le ostendelur: et
iiarr-iint,id est: Audi,ccchtm, et auribuspercipc, terra gradieutur reges in lumine tuo, el cjentesin splcndore
(Isai. vi, 1, 2). \<A: Hcecdicii DominusDeusad Idu- luo : quando venient omnes filii cjus de longe, el ft-
mccam, Auditum audivi a Domino, cl lcgatum ad lice illius in humeris poriabnniur, el operient eam
ge.iles misit (Abd.t,l). PropheUe eniin n piius vo- cameli Madian, el Epha, a/ferentes aurum et tlms : ei
cabanlur vidcntcs, qui diccrc poterant: Ocvli nostri greges Cedar congregabnnturin Jerusalem, et arietes
sen.per ad Dominum(Psal. xiv, 15). Et : Ad te le- Nabaioih properabunt, et crunt placubiles hoslice su-
vavi oculosmeos qui liabitas in ccelo(Psal. cxxn, 1). per allare Domini (Isai. LXIX,i scqq.)
Undc el Apostolis a Salvalore prseeipilur : Lcvaie Quodque in litulo ponilur prophelasse eum sub
ocvlos ves'.ros,et videte regiones : quia jam lilbmsnni Qzia, et Joathain, el Achaz, et E/.ecbia, regibus Ju-
ad messem (Joan. iv, 55). Islos cordis oculos, et da, iion iit in aliis Prophetis confuse inteiligeiidimi
sponsa habebal iu Cantico Cai.ilicoruni, cui sponsus esl, ul nesciamiis quid sub quo specialiter rege dic-
dicil : Vv.lneraslicor memn, soror mea sponsa, uno ex filuinsil: sed nsqtie ad tinem volumiuis scriptum
ocalis tuis (Cant. iv, 9). El iu Evangclio legimus : referiur, quid seorsum sub Ozia, el qnid sub Joa-
Lucerna corporislui cst oculus tnus (Mallli. vi, 22). tbam, et quid sub Acliaz, et quid sub Ezechia ei a
In veieri quoqne dicitur inslriimenio, quod populus Dominorevelaiuin sit. Sciamus qnoqne Ezecbiain in
viderii vocem Dei (Exoa. xx, 1S). Ex quo Moniani Jcrusalem d duodecimo anuo Romuli, qui sui nomi-
delirameniaconliceant, qui inecstasi,etcordisamen- nis in Iialia condidit civitatem, regnare ccepisse :
lia Propliclas putnl vcniura diusse : ncqueenini vi- ul liipiido appareai, quanlo antiquiores sinl nosirte
dcre poieraiit quod ignorabanl. Scio qtiosdam Ju- historise, quam geniium cieterarum. Interprclaiur
doiam el Jerusalem de ccelesiibus interprclari, el autem Isaias, e salmttis Domini: Juda, confessio:
Isaiam sub persona DominiSalvatoris :l! quodca- Jerusalem, visio pacis : Ozias, fortitudo Domini :
piivitalem illiusprovinciieiii nostraterra prarnunliel, Joalham : Domini perfeciio : Achaz, tenens sive ro-
el poslearedituiu ccorisceiisumqneaii montem sanc- busiiis : Ezechias, imperium Domini. Qui igiiur Do-
liim in dicbus novissjmis. Qua: nosconlraria Cliri- mino praisidenie salraiur, et est filius Anios, id est,
stianorum lidei judicanles, univcrsa f£ despicimus, forlis alque robusti, cernil spiritualiier visionem
et sequenles bisioriie verilatcm, sic inlerprelamur confessionis, diim anliqua peccata deplangit: et pa-
spiiitualiter, ut quidquid illi de ccelesti Jerusalem G cis, dum post posniteniiam transii ad luceni, et x-
somniaiii, rcferamus ad Cliristi Ecclesiam, ctad eos terna paee requiescit : cunclaque illius tempora
qui vol proplcr peccaia egredinniur ex ca, vcl ob transeunt sub lorliludine . D.omini, el perfeeiione
pcoriilenliani revcriunlur ad sedcm prisiiiiam, de ejus ac robore. J_0 Cunique omuia fecerit, dicet
a Prius vocabaniur. Leginins I Regum ix, 9: porum tibrum, quem nos in Latinam ex
Oiimin Israel sic loquebulur timtsquisquevadens con- Grmco sermone translulimus. Monendus linguam est aulem
sulere Deum : Venite el eamus ad videnlcm. Quienim lcctor Joseplium Scaligeriun valde hallucinaium
Prvpketa dicilnr hodie, vocabalur olim Videns. Sic fuisse cum vocavit Yisionem Seraphim , primam
Sicpins in libris Reguni ei 1'nialipnmenon Prophetac Esaice visionem, quje sexia esse debei juxla divisio-
appellinilur Videntes. Naias qiioque haac babci in- ncni capitiilonim , onlinemque YMonum in inanu-
fra cap. xxx, 10 : Dic Videnlibus,id esl, Prophelis. scripiis libris, et apud Hieronymuni siepe nolalum:
Cap. iieiiiin xxxu, 5, ei cap. xxxin, 7, codem no- nam in codice Cluniacensi posl priini Capituli con-
mine Videntes ilicuniur Prtiplieim. MARTIAX. lexiuni.-acrum ei Ilicronyiiii Cumincnlario?, legimus
h Quod capiivitatcm, eic. Millenaiios lioe loco lioc nibdo : Visio Isaice secunda. Errorem porro
caMigai llieionyiiiiis, qui libro Script. Eccles. in Scaligcri ihvenicsin Aiiiinadversionibiisad Chrono-
Papia ri!spuil eaindem Itadiiionem diccns : Hic di- logica Eusebii, pag. 66, col. 2, in fiue. Consulein-
citur milie annorum Juduicam edidisse SSUTCJOMO-IV, fra Commenlarios in capul ptimiim Isaiac. MARTIAK.
]) —
qnem secuti sunl Irenceus, et Apollinarius el cceieri, Paria his sunl, qu:u tradit epist. 18, ad Dama-
qui post resurrectionem aiunt in carne cum Sanctis sum, num. i, quoeei Marlian. in liunc locum laudiit:
Dominv.mregnaturum. Teriullianus quoque in librodc Regnavil Ozias annis quinquaginla duobus, quo tem-
spe fldelium, el Viclorinus Petabionensis, ct Laclcm- pore apnd Lnlinos Amulius, apud Alhenienses Aga-
tins liac opinione dacuninr. Ilisaddendi sunt Jusliiws meslor undecimusimperabal. Posl cujusmortem Isaias
Miiiiyr. Clemeiis Alexandiiniis, Atbenagoras et non- proplieta hanc'visionem,qnam explanarenunc nitimur,
nuliialii Scnptores amiqui. MARTIAN. vidit, id esl, eo anno quo liomulus, Romani imperii
c Anteaeral consensmnque. natus est : sicui manifestumesse poleril iis,
d In Jerusalem duodecimo, elc. Ex libro posle- conditar, qui voluerint legere Temporum librum, quem rios in
riore Cliioiiicoriim Eusebii h;ec habei. Hieronynius, Latinam lingnum ex Graico sermone translulimus.
qui seinpcr in liistorica narratione ac Ifmpormn PoriM an. muiidi 5256 Romam fuisse conditam,
aiinotiilioiiibnsfidem fiicil snis dictis cx liiijusinodi vulgo rccepta scnientia est.
Syniagiiialibus Eusebianis. Quaic in Episiola ad Da- c Salvatus Domini. In antiquis editionibiis Erasm.
masnm de visione Serapbim, teinpus rcgni Oziseac el Marian. el in multis mss. leginius, Salvator Do-
naliviiiiiis Romiili probat bis vcrbis : Posl cujus mini; scd alii codices coiisianler reiinent salvalus
morlem, inquil, Isaias Propliela hanc visionem,quam Domini; ei c<msequenl'Thanc lertioneni comprobat
explauare nunc nilimur, vidil, id csl, co anno quo I-iieronyiniamisCoimncntarius. MARTIAK. — In No-
Ilomulus, Itomani imperii condilor, nalus ,esl : sicut miuum libris pleiumqne salus Domini e?ponifiif -'
intmifestv.messe poteril Hs, qui coliierint lccjcreTer>t* plhri cvfei.sdlvahr',
23- COMMENTARIORUM IN 1SAIAMPROPHETAMLIB.';I. CAP. L. '.;.: 26
illud Evangelicum : Serviinuliles sumus: quod enim A.ejus,jamnori appelleteos servos, sed amicos (Joan.
debuimusfacere, fecimus(Luc. %vii,lO). xv, 15). Qubd si supeibierit Israel, audiens se esse
(Vers. 2.)<Aiidi, ccdum, el auribits percipe, terra : primogenitum : Inielligat primogeniiurij .idcireo se
quia Dominuslocutusest. Stipra, 'quis proplieta, cu- dici, quia sediindi fi|ii sigiiificerilur ex gpniibiis. Noii
jus filius, quid contra Judam et Jerusalem, sive su- enim appfelialur unigenilns , qtii excliidat fratres
per Judam elJarusalem, etquo lempofe viderit, li- coetercs; sed primogenitus, ut nibnstret et alios se-
tulo demonstraium est: nunc ccelum et lerram ad culutos : el tamen juxla mysteria Scriplurarum, non
audieiiduiii provocat. In coelo supernas significans primogenili accipiuntlia:i'editatem, sed secundi. Pii-
ahgelicasque virtutes : in terra morlaliuin: gerius, mogenilus fuit Caiii, sed Abel munera placueiiirit
fieTwvufitzS? ab his quaecontinent, ea' quse conli- Deo. Primogeninis Ismael, sedlsaac accepit hseredi-
nentur. Sive quia per Mosen tesies vocaverat Do- lalem. Primogeniius Esau, sed benedictlpneiri pa-
minus cceluriJet terram, dans populo Israel legem tris Jacobsupplanlator eripuit, Primogenitus Ru-
suam, et dixerat"":Atteiide, coilum, ettbquar: audial bei),sediame!ibenediclioseniinisCliristi iransfeiihr
lerra verba oris mei (Deut. xxxi, 1): post prsevari- ad Judariivilaqiie illi juxla vocaiionis ordinem pri-
cationem populi, eosdem rursuhi in tesiiinonium mi fiierunt, etappellabantur caput: rios secundiqui
vocat, iitcuneia elementa cognoscant, jusle Detinj B dicebamiircauda, versi sumus in-capul, et Dei ap-
in ultionem mandalorum suorum ad iracundiam pellarilur lilii. Quotquoieniirireceperunt eum, dedil
concitalum. PrG cfe/um,Hebraicum SAMAIM (D'Cilf) eis poiesldtemftiios Dei fieri(Joan.i, 12). Nec acce-
ccelos sonat, plurali riuniero : maxime cuni dudile pimus spirilum servilulis in tiinore, sed spiiitum
dixerit, id est, SEMD("lynu;), quod plurali efferlur adoptionis, in qiio cbimamus : Abba, Pater (Rohu
iiumero, non sirigulari. Sed quidam volunl plurali - vm, 15) : quia perfecla dileclio foras mitlit llmo-
ter quidemdici coslos, sed singulariter inielligi, a reni' (1 Jotiri. iv,18). Melirisest autem juxla Hebrai-
juxlaillud quod singulas civilates, Thebas etAthe- cum legere, Filios enulrivi, quam genui, t\dvideatur
nas vocamus. Estque Hebraici characieris idioma, illi dicto [Al. dicium], quod in Joainiis Epistola le-
utb omnia qiiaiiii syllabani finiuiitur iii ( D') .mas- gimus, essecorilfarium : Omnis,quinatus eslexDeo,
culina sint, et pluralia, ut Clierubim el Seraphim. rion peccal (I Joan. m, 9). Ergo isti si liaii sunt ex
Etquaein OTK(h*), feminina et pluralia : ut Sa- Deo, quoniodo peccafe potuerunt : j,2 cum omnis
baolli. Et hoc notandum quod coelisdieattir, audite, qui ex Deohatus est; peccare non possit?
terrai, auribus percipe;. ea enim qu;« excelsa suni , (Vers. 5.) Cognovilbos possessoremsuum,elasinits
majorcm habent iritelligenliam : qnse , humiliora, prcesepeDominiSui.Israel non cognovil,populusmeiis
lerrenis sensihus involvuntur. Thide et Salyalor-in G non intellexit, Pro qiio soli LXX transtuleruhl: Is-
Evangelio: Quihdbel, inquit, aures audieridi, audiat rael uuleiiime non cognovit, el populvs merion inlel-
(Matth. xi, 15). Si quis igitur coelum est, et habet lexit. Ut juxla cseteros et Hebfaicurii, possessorem
municipatum in cfleleslibus, atidiat mystice quse;di- suum Israel npn cognoverit, et praisepe Domini sui
cunlur. Si quis tcrrenus, simplicem seqiiaiuf hislo- populus non intellexerii. El est sehsus perspicuus:
riam. Illud quoque aninjiidvertendum, quod rion di- Ego eos adoptavi in filios, et feci pbpului.npeeulia-
xerit: Audi, ccelurii,elauribuspercipe,terrd,.ofi\& vo- rerii, et partem meam ac runiculum haTediialis
bis c locutns sit .pdminiis; sed quid loeuiuS-sil.mi- meae,appellaviqhe primogenilos ; illi ahtein nec hoc
bi, ut quod ego audivi iii spiritu. vbbis j_l referain, quidem feceriiiit, quod bruta faciunt animalia, ut
qtiiipsiim loquenlem ahdire non inereminj. Quidatn beneticiisvincerenlur, et irilelligereiit pasloreni ac
(Origenislai)ccelumct ierrani d quasi aiiimariiia ad nutriciuiiistiuiil. Nec cornparavit eos cariibris, quod
audiendum provpfari putant, juxfa ifliid. quod de sagacissimiuh genus aniinantiiim est, et jiro parvo
terra in alib l.oco dicitur : Qui respiciiterram, el fa- cibo doinlriorum lecia defendit : sed stolidioris scn-
cit eamtremere (Psal. cm, 32) : cuni hoc potesiatis sus bovi et asiiio, quorum allerum carpenta trabens,
Dei sii, non lerrena; inteiligenlia?. durissinias lcme glebas veriit vomere, allerum por-
Filios genui et exaliavi : ipsi autem spreverunlliie. R lat onera, el honiinum in gradierido labofeni tempe-
Pro quoSymmacliuset Tbeodotio itaverleriint: Fi- ral: unde et jiimenla appellantiir ab eo, quqd juvent
liosenulrivi,.et exaltavi(Exod, iv, 22). Ab lioc l»co hoihines. f otest hic locus et de DeoTPatreinielligi:
narrat Propheta, qtiid Dominus sit locuius, qiiod sed magisTeferlur ad Filium, qiiod non cognoverit
pbpuluriiIsrac), qiios servos comniuni lege condi- eum, 'neque susceperit populus Israel: cujus diem
derat, in filipsverterit, dixeriique : Filitis primoge- Abraham vidit,eila3talus esl: et in cujus adventum
nitus meus Israel. Denique et Domintisin Eyangelio ornnium Prppheiarumvotapendebani. QulelinEvan-
Apostolis repromlttit, quod si fecefi.rit vcltintatem gelio ad Jerusalem loquitur : Quoties volui cbn-

a Juxlaillud, eie. Idem babetEpist. a.dMarcellam excipiuntur ex utraqueparte, quseGrammaiicivulgo


de decem Nominibns Dei, in voce Eloin. MARTIAN.lioiaiii.
i>Vi bmnia,eic. Exopplasunt iionnulla in IM,qii:c c Duo..mss-.tocuturus hie pro ioculus.
staiil feminina, ul DWi riaschim,mulieres; el iri a Quasi animantia,",.elc*Origenistas nplat: cohsule
t&choiuiiii^xlm '-.
t, g. t?&&wbiii, patres_ Ep1-ad.A-Vif«'ni_--,de-librl8_»e^
OTH, q«;c siini mnsfiulih_i.;
ftif suhetiwlht mminai itii Ikttftitti^ pftdlim
27 S. EUSEBIl HIERONVMi 28
grfqqre filios irios, sicut gallhiq pullos siib qlqSSuqs,.A tetur esse rialUra)qriariiebrurii lnalitise, qiii volurir
el noluisii(Matth. xxiii, 57)! Quaeriniusubi pariter late propria Dominum dereliqueruril.
Iegerinius bovem et asinum ? In Deuieronomio Iu principie voluminis thulus est, personam, cau-
scriptuin est : Non arabis iri niiulo simul el asirio saitj, tempusque commemorans: in secundb intentos
(Deul. xxii, 10). Et in hoc eodem isaias •.Sealus audiiores facil : in teiiio narral quid locutus sit
qui seminalsuper qmnemaquqtn, ubi bos calcqletasU Dominus : in quarto quasi in excessibus genterti
nus (Isqi. xxxn. 20). Siniul arai in bpve el asino increpat peccalrieem, ct populum plenum vel gra-
Ebipn, dignus pro bumilitate seiisus, paupefiale a vem iniquitate. Non quo alia sil gens et alius popu-
npiiiinis sni; qui sic.recipit Evangelium, ut Judaica- lus_ utquidam pulant, sed ipse Israel, et gens ap-
rum supersiitionum, qnse in unibra et imagiiie.prasr pellatiiret popuIus,et filii scelerati, sive iniqui :
cesscrni.1. coefemoriias iion reliiiqiiat. Beatusest ut qrii prinium per beneficiuni filii appeilali sunt
autcin qiii seriiinal in eloquiis Scripturarum tam Domiiii: postea vitio suo vocarentur filii iniquita-
ycteris quain novi Inslruoventi : el caleal aquas oc- lis; sive _j_4utreliqul eonsbriavoce dixerunl, fiiii cor-
cidenlis liUeraj, ut metal J3 frucium spiritus vivi- rumpenies, id est [suppl. vloi], §iv.fBdp(fMi;,qtii
flcautis. Bos juxta anagogen referlur ad lsrael; qui liaturae bonuni sup vitio perdiderunt. Quodquejuh-
Legis porlavii juguiii, etmuudum aniinal est.;;Asinus [j gitur : Rlasphemaveruntsanclum Israel, propfie de
peccalorum onere proegravatus,gc.iiliumpopulus ac- Judseisdicilur conclamanlibus : Nonhabeimtsfegem,
cipi.fur, cui Pominus lnquebaluf : Venite qdme orn- nisi Ctesarem(Joan xix, 15); et: NonneItic est fa*
nes quilaboratis,et onerati csiis,cl ego reftciam vos bri fdius (Mailh. xm, 55); el, Dcemoniuinhabet, ct
(Malih. xn, 28). Pliarisajis ergo et Scrlbis non cre- Sqmaritanus est (Joan. viii, 48). Quia igitur dereli-!
deiitibus, qui iiabebanl Legis clayem aiqueiioiitiam. querunt Chrislum, el blasplieiriaveruht Sancium Is-
et vere appellabantur Israel, id esl, L nwns videns rael; idcirco abalienaii sunt rctrorsum, ul qui ap-
Deum, credidit pars pppuli Judneorum, ut Una die pellabanlur pars et filii Dei, poslea dicercriiur::
tria mjHia simul credereni, et alia die quinque mjl- FUiiMienimcnlili sunl inilii (Ps. xvii, AQ).Prascepit
lia. Sapienlibus quoque sasculi non recipieijiihus Salyalor, ne apprelienSo arairp, respiciamus post
cruceni Chrisli, indocla hatipnum turba shscepit. lerguiii (Luc, ix, <j2), ne imitemiir uxorem Lot.
Unde el Apostolus loqiiebaiur : Videte vgcaiionem Unde ct Apostolus extendens se in priora, pbslerioe
veslram, frair.es : quiq non tnulti sqpienles secundum rum pbliviscitur (Pliilipp. m, lo). Quod autem
cqrnem, non niultipoterltes, nqn multi nobiles: sed dixit juxla LXX, populo pleno. peecatis(Zacli. v, 7),
qucesmlta sunirnundi, elegil Deus^ ut confundql sq- ostendil nullam speciem peccaiorum in lsrael po^
pienles; et quminfirmq \su_ntmundi, elegit TJteus^ittQ.piilo nori d:fuisse. Sin autem legerimhs . utin He-
coiifundnlforiia(l Qqr. l, 26, 27). Sed hsee coacla, braicp est_ Populo-gravi iniquitate , illius tesLimonii
siipetior vera interpreialio est. recprdemur, qupdiniquilas sedeat super talentunv
(Vcrs. i).-. Yaigeriti peccalrici, populo gravi iniqtd- pltimbi, etex peccatoris persona dicalur in psalmo
iq.te, semini nequuin, fitiis scelcratis.; dercliqueruiil Hip.esimoseplinjo : Elevqtceswit iniquitates tnetesu-
Dominuni: blusphemtiverunlsanciam Israel: abalie- per caput ineum : Quasi onus grave ingravatie sunt
nali sunlretrorsum.jlocquod.in ultimoposui : qba- superriie (Ps, xxxvn, 5). Manifesla traiiscurrimus _
lienaii sunl retrorsum, LXX Interpreles non habent ut in obscurioribus, el in his quaeexplanalionc Iii-
et pro blasphemqverunl,scribitur in eis, ad iracun- digent, imnioremur.
cliam-conciiqverunt: el pfo seminenequqm, semen , { Ve.rs.H'). In quo perculiqm vos ulira addentes
pessimuin. Quod c;eteri Sequenles, c ifebraieuijj ME- prtBvaripdiionem?Quo testimoiiio discimus idcircb
REIM(Di5nG)iiiterpretaU sunt, pessimormn.-111non Doiuiiium percutere delinquenies, ut percussos cprs
tam seniinis vilium sit (ne boni et niali diversa pu- rigat, et.npn tam poenasit, quam emeiidalio. Eslqtie

a Hebraieiirh fetf Ebiori. intefpfciatum «st ege-' D TVJV THS$iv.voi&.s K?u%tiavavx&vvTrofufoovros' ravrn
nus, quqsi desiderans; quia egepp C.slsemper desi- yap ETTIYI-C. b i:%u>yb;-xu.p'''BSpxioi.sov.of/.Ki.ETat.:
derium. FAdohigiini' harfctiCu^mefito sic diclus csl Ebionis nominepquperlqlemmentis eorum denotante:
pituper; cum uiiibras Legis, vttcud el egenaelementa sic-i> enim paupei upud Hcbrmosndminnri solei.
aniplecieretuf, Christi jam coi^uscanteEviiiigclic; idest, mensvidetis Deum. Yuigarem Grcccoriun
cl Doniipi nosliidiviiiitalein non siisciperpjj quem h:c sequitnr jiiierpffiiatioiiem, quam infra in cnput
puruin liOmiiiemcogitabat. Eiisebijislib. 5 Ecciesiast. XLIVcasiigal his verbis : Vir aulemvidenspeum, rion
llisl.cap. Sl.iJioionasiiioriiine,:quodipsoruirimeriiiset. iri elemeniis, sed in sono vocisesi. Vide de eoderif
inieUigemice teniiitatemsivepauperiateirideclirai, MAR- no.niiwuQua3stionesHebi-aicasiii Geiiesiin.MAETIAN.
•riAS.— ld vero jileriqne eruditonim iieganl, ab -r-Vidp qua; in lib. Noniin. cl in Qusesl. Hebraic.'
lCbionequodamejus iioereseosauctore Ebioiiitiisappel- iii Geiies. de biic elyiuologia dixiriius, quam noniri
liitos.Et facile per alliisionein ad voluntariam patiper- elementis,sedin sono vocis posilain , noiat ipse Hie-
tatem (siqnidenipis Hebrake inopemgoijal) noineii ron. iiifraiiijCUp.44, quod et Mariiani pbservat.
adduxisse silji' VideanUir: Cbristiani ex Lctliali'ina- . .? Ilebfqkttm -Mtreim . etc>Iri qiiainpiiiriiiiiS'codi-T
pia, et meniis sensusqiie cgeslale denomiiiarudt. cibus mss. scripttini estmn'<!c/.im,juxta morcin an-
iitigenes in Philocal. zm TZTpyjlt7.sTns St«vpi«r liquoruni iibrariorum, qiii sciibebant nielte pro ine,
pitupertiitissutc meniiscoynomims vocat, et michi pro mi vel mii. MAKTIAK.
ETTMvufioijf,
El Euseb. Eccl. Hist. 1. w. c. 1: ToO'ESiwvovop«Tos- I Duo mss;,.populodefuisse....
29 COMMENTARIORUM IN ISAIAMPROPflETAM LIB. I. CAP I. 30
scisfus: j\on invenio quam plagis vesliis possim A.cctmine: neqitefola oleo.Pro qtto LXX iraiisluierunl:
adliibere medicinam.: omnia meinbra veslra plena Ncmestmalagma imponere, nequeoieum,nequealliga~
suiit vulnerum : nullnm partem corpoiis quae non turas, J_@Usqueliodie ynlnus et ]ivor,'ei plaga tu-
sit ante percussa, reperio. Yel certe boc modo : mens populi Israel non est circmnJigaia fasciolis,
nullas invenio plagas, quibus vjesiram (rangamduri- iicccuiata medicaniine. Qnod Aquila interprctalus
liam. Quanlo enim lornjenlamajora snnt, tanto ma- esi:b fLOTwc-tv, liiiteolavidelicet, qusead exsiccandam
gis croscilimpiefas el iniquitas, sive, ui Tbeodoiio saiiiem, ct pviriilenlias exirahcndas injiciunlur vul-
transiulil, declinalio, uli'ec-edalisct declinelis a Do- neribu-*.N-equefota oleo: ut eorum durilia lacrymis
mino. Quale est illud Jeremise : Sine causa percussi pcenUenli^ mollirelur. Pio fasciolis, quibus lsraelis
filios veslros: disciplinam non recepistis (Jerem. 11, neqiiaquamcircumligaia sunl vulnera, LXX malugma
50). Unde iratus loquitur per Osee : Non visiiabo tfanstulcriint. J.icet crgo confossus cl contiucidaliis
super filias vestras, cum fuerint {ornicutce; el snper lM'acl, rpiia Jnteilecil mediciiiu , qui ad curandam
nurus vestras^ cum adutleraueririt (Ose. iv, 1-i), Et vciierat domumIsrael. Umlc ct in Jercmia vpor:iv.us
per Ezecbielem ; Zelus mcus recedet a le : ei non sJib persona Babj lonis loqiiunturAngeli : Curavimus
irascar tibi amplius (Ezeclt. \vi, 42). De quibus cl Babylonem, et mn esl sanata \Jcrem. U, 9) , urbem
J.5 in Psalmis legimus : JHon est firmamnilum in 15videlicelicoiifusionis atque vitioium. Et in E^auge-
plaga eorurn;el in laboribus hominumnon sunt, nec lio(Luc. x) ieiiimus, descendentem de Jerusalciiiin
cumhominibusfflagellabunlur(Psal. LXXII,A, §). Jericboa lalronibus viilneiatum, curalumque aSa-
Omnecaput languidum, et omnecor mcerens.Animi maritano-. el post ausieiitatem vini, infiisam vulne-
1,-eliliainterduin dolorem corporis mitigal : quod si ribus ejus nlei mollitudhiem. Abco ergo loco , ubi
ad ffigroiationem corporis accedai cegritudo animi, supradixeral: In quopercutiamvos; el : omne caput
iluplicalurinfirmiias. Inter ipsos quoque seusus, et iattguidum, usque ad hoc qtiod infertur : Non esl cu-
omnia membra corpnris, priiicipnlem locumoblinet ralct medicamine, nequefola eleo, translationis simi-
caput, in quo visus el odoratus , audilus ct gustus litudo senalur, etirrcmcdiabiliuni descripiioviilne-
est. Cum jgitur capnt doluerit, omnia mcmbra dcbi- rum, ailernam captivitalcmexprimit Judaioruin.
lia siiiit. Et per meiapboraiu docet, quod a priuci- {Yei'S.7). Terra veslradeserid : civiUitesvestrceigne
p;bus usque ad exlieniani plebem , a docioribns succensce: regionem vcslramin conspectuvesiroalieni
nsqiie ad iniperituni vulcus in imllo sit saui - devoranl, ei desoktbilursicui in vaslilnie hostili. IIscc
las: scd omnes in imjiielaiem pari ardoi-e conseu- sub Babyloniis cx parte compleia siint, incenso
lianl. leiuplo, subversa Jcrusalem, quando i'egionem de-
Aplantanedis vsqucad verticem,noncstinco sani- C cem ijibuum Samaritaiii possederuut, el iu laniam
tas : tulnus, cl livor, ei plaga tumais. Serval cojp- rcdabla est icrra repromissionis solitudiiiem , ut a
lam translaiionem : a pedibus usque ad verticem, leonibus vasiaretur. Plcnius auiem atque perfectius
id esl, ab a imo usque ad siimmum , ab cxtreinis quid futuwtm sii sub Humaiia capiiviiate descsibi-
nsque ad primos, loio confossi sunl corpore. Vnl- tur : quando imiversain Jtida:am Roinanus vasiavil
nvs, inquit, et livor et plaga tumens : aut enim ver- exercilus, civiiatcsque succensiB sunt, etrcgioncm
beribuslivenlcorpora,aut plagis lumcui. atil liinnt eorum in prjeseiiiiirum alienitlevorant. et nsquead
viilneribus. Quseriinus, cui hrec tempori coapianda fiucm mujidi pcrsevcrabitvaslilas .fudiEorum.Possu-
sint. Posl Babylonicam captiviiaiem sub Zorobabel, musatiiCm hcec tropologice de peccaioiibus aecipc-
cl Ezra, acNecmia Israel reversus est in Juda^am, re, quide sanclitate prisiina corrucrunl, poslquam
et amiquum recepH stalum. Snb diversis quoque conir.iriis fueriiil liadiii j,o,e*ialibus : quod omnia
principibys ac rcgibus teniplum augustius fabrica- eornm bona veniant ad deserluin : etprioris jtisti-
tum est, in tantum ut eliam cxternaruin gcntium, lise Dcus noti recordetur : |,7 et igne diaboli omnia
Lacedainioniorum, et Atheniensium , ac Roniano- snccendantur; et sint p:ibulum besiiarum, de quibus
rum mcrcrfinlur amicilias. Ergo hoc quoddicit: el in alio lnco scriplum est : Ne tradas bcstiis ani-
Nonesi ineo sanitas, ad extremani refert captivita- D mam confuentemlibi (P&ol. LXXHI,19).
tem : qtiando posl Tilum ei Yespasianum, cl ulti- (Yers. 8.) Dcrelinqueiurfilict Sion sicul vmbracu-
niain eversiotiem Jerusalem , suh JZ\'m Iladriano lum in vinea : el sicnt tngurium in cucumerario. Quod
usquead praisens lempus nulliim icmediuni est; viuea appellalus sit omnis krael, idem in conse-
implelurque quod scripliim est: Onmes declinave- qiientibus Pro))lieta teslalur, diccns : Vinea enim
runt : sirnulinutiks facti sunt : Non est qui facial bo- Domini subaotli, domits est Israd : el liomo Jnda,
num, non cst usquead unuirt (Rom. m, 12). Quodque norclla planialio av,ue dilccia (lnfra cap. v, 7): cl
inferlur : non est in eo saniias, vel in populo iutel- in P.-almo : Vineam de /tgyplo iranslulisti : eje-
lige, vcl in corpore, vel in capite. cisii genics etplanlasli eam (Psal. IAXIX, 9). Itajc
(Vers. C). Non esl circumligata, nec curala medi- vinea quamdiu uberrimosattulit fnicius,habiiil cus-
a Jd est, ab imo, elc. Maiuiscrjpji ad smnmum.
quampjurcs quos a summo usquc
inspexi, Icgunt boc modo : A summonsque ad siah- b Piilat. Latinis litieiis molosin. Marlian. u.ozoo-vj;
m«m;sed nnus sensus nirobique est. MARTUK.— pro f*6ro5!7iv,qttaj vox projirie curationem vnlncris
Cod. Palaiiu. quemadmoduin alii pencs Martiait. sonat.
51 S. EUSEBII HIERONYMI 52
toderriDeum, de quo scribitur : Non dqrmitabit, ne-j \. el una die crediderunt tria millia, etallera quinque
que dormiet qui custodit Israel (Psal. cxx, i): Post- millia, et in loto orbe Evarigelium seminaium esl.
quam vero vindemiaverurit eam omnes Iranseunles Pro Dominoexerciluutri,quod nos, seeuti Aquilam,
viairi ; et vastavit eam aper de silva : feliqmt tem- iiiLatiiiinn vertimtis, in Hebrseolegiiur, Dominussa-
pluiji stium Dominus, iratusque censurgens ait : baoik, quod LXX inierpretes pro locorum qualiiate
a Surgile, abeamus hinc; el : Relinquelur vpbis do- dupliciier iransferunt, aut Dominuin virtutum, aut
mus vesira deserta (.Wa»A.!xxin, 38). Et per Jefe- Dominumomnipoteniem.Eiqti32reridiim,iitrumdePa-
miam : Reliqui dornummeam : dimisi limredilatem tre dicalur, an de Filio. Nec dubium quin illud quod
tneam. Facta esl hmredilas mea mihi, sicul leo in in vicesimo lertio [A/.quarlo] psalmo legiiur : Allol-
silva : dedil super me vocemsuam, proplereq odivi liteportds, principes,veslras,etelevaminiporlceceiernct-
eani (Jerem. xn, 7). Siniiliiudo autem vastatiotiis les, el introibil rex glorice.Quis esl iste rex glorim?
Templi et Jerusalem sutnpla est ab agricolis, qui Dominussabaolh (Psal. xxiiv, 7, 8), id est, Dominus
quamdiu vinea uvarum plena ^est, pontint custndes virluliim, ipse estrex glorice,ad Cliiistum referalur.
in umbraculis. b In Cucumerario quoque, quod LXX qui post passionis triumphum ad ccelosvictor ascen- '
pomoriim custodiam vocant, parvulai fiunteasulai dit. El in alio loco de Domino dicitur, quod rex glo-
propter ardorem solis ac radios decliiiandos : et ]B riaasit : Si enim cognovissent, numquam Dominum
inde vclliomiiies, vel bestiolas quse insidiaii solent gloricecrucifixissenl(I Cor. ii, 8). Ergo non soluni
natis frugibus, iibigunt. Cum aiiiem ablata fuerint juxla Apocalypsim Joannis, et apostolum Paulum ;
is-tiusmodigenimina, remanenl areniiafruticumum- sed in veteri quoque Testamerito, Dorninussabaoili,
braciila, casulajque, recedente custode, quia non hoc est, Omnipoiens,Christus appellatur. Si enini
babet ulira qiiod servei. jErgo el omnipotenslDeus omriiaPatiis Filii sunt; et utipse"loqnitur in Evan-
deieliqiiitTemplum, et urbem fecit esse desertam : gelio : Data est mihi omnis poleslas JjQ-in cceloel in
quod non necesse est serriioiiibus approhafc, nobis terra (Maith. xxvm, 18); et: OmniamCalua sunt, et
prajsertim, qui videmus deserlam Sion, el eversani c gioriftcorin eis ; cur' non eliam Omnipolentis no-
Jefusalem, Templumqueusque ad solum diru.trim. men referatur ad GtirislumV: uf sicut Deus Dei, et
Quod autem ftliam Sion vocat, clementissimi paren- Dominus Domiiii, sic OmnipotensOmnipotentis Fi-
tis monslrat affectum. Nec mirum si Sion appelle- Iius sit?
lur filia, cum etiam Babylon suepissime filia nuncu- . (Vers. 10.) Audite verburii Domini, principes So-
pelur.Omnes enim naiura filii Dei sunius, sedhostfb domorum: percipiteauribus tegemDei nOstri, populus1
vitio alieni efficimur. Juxta anagogen, vinea Dei el Gomorrhm. Salvis factis reliquiis per Aposlolospo-
pomoruin paradisus, ariimanostra _|g appellari po- 'G puli Israel, Seribas et Pharisaaos, et populum suc-
test : cui si mens, id est, vou?, pra3fuerit, habet clamantem : Crucifige,crucifigetdlem(Joait. xix, 6),
cuslodem inentis DeUm : |sin autem vitia nos qliasi pfbpheticus sefmp converlitiif; et vociit eos pririct-
quaidam bestiiri fuerint depravdata, rclinquimuf a pes SodOmorum, et populuriiGomorrhaa,juxta illnd
custode Deo, et omnia nostra redigeniur ad solitu- quod iii cohsequenlibus' legimus : Iniquitatem suam
d|nem. sicut Sodoma: annuntiaverunt et oslendentnt. Vm
Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, qrinnm eonim : quia cogitaveruni consilium pessi-
quasi Sodomafuissemus,et quasi Gomorrliasimiles es- mum contra semelipsos, dicenles.-Alligemusjustum,
semus. Hunc loctim Paulus apostbius ad Romanos quoniqminulUisest riobis(Infra JII). Ergo propierea
plenius disserit, scribens : Dico ergo,numquidrepu- principcs vocanlur Sodomofum, el populus Gomor-
UtDeus populum suum? Absit : nam et ego Israelila rbae, quia cogitaverunt consiliuni pessimum, el alli-
snin, tx semine Abraham, de tribu Renjamiii. Non •gavcrunt justum, atqtie dixerunt, Non habemusre-
repulit Deus plebem suam quam prtescivil (Rom. xi, gem nisi Cmsarem(Joan. xix. 15). Et rursum : Nos
1.2). Et pos.Lpaiiluliiin : Sic ergo et iri islo tempore scimusqttia Moysi loculus CstDeus; istum autem quis
.. reliquiai secundum electionemgyqticnsalvmfactcesunl sit, nescimusIJoaiiJ ix, 29). Simulque gloriantes in
(Ibid., v). Ex quo oslendiiur, siiperiofa qiiaj cbnira D Evangelio : SemetiAbralimsumus: et neminiunquam
Jcfusaleni cl Judam sernio propheticus comminaius servivimus(Joan. yiii, 55) : audiunt a Doniino Salva-
esf, iion ad Babylonicaicaptiviiatis referenda tem- lore : Si essetisfdii Abraham, utique opera Abraham
pus, sed ad ultimam Romaiiorum, quando ih Apo- facerelis; et rursum : Vos-.exdiabolo patre nati eslis:
stblis salvavfaclse siint reliquiae populi Judseorum ; et operq patris veslri vullis facere (Ibid., xxxix, 44).

a Surgite.In EvangeliosecundumJoannem,cap.l4f, pnribus dicta snnt, atque alteruru iri cosnaculo ad


31, legiinus, Surgite, eamus liinc. Qiiomodoautem discipulos. allerum ad Judseos in lemplo : sed ex
.ir.i_.tiisconsurrexerit, facile cblligiiuf' ex conlcxiu Mailliaii- Evangelio secundnm Hebrieoshic videnlur
ejiisdeni capilis, quia in eo disputavit demundo, de- reciiati. In 1'alat. aulem vobisdesidcratur. Yidequai
que principe mnndi hujus, qui non potest spirilum in eam epist. num. 5 observamus.

Christi accipere. MAIITIAN. Sic fernie disserit i> Ibtliajcrie casrilis et vinca; custode ex Eiisebii
ii.i epist. 68. ad Paulinum : Salvatqr ad' Disci- Comuientaiiis, equibiis alia iiiulta inlerius, brovio*
.pulos suqs loqiiem, cnrn essel in tehiplojj,Surgile,: ribus lamum verbis exceplasunti
inqvii iabeamriti kna.t etl ad iSvMajps i uelin.0e(ut' :.» Vnilciiii.ms?./ eigimWMboriit &h
fpfii dmwk vmrct m&Hti, .Q\uiitUih d^ersll 1M\?<
53 COMMENTARiORUM IN ISAtAM PROPIIETAMLIB. I. CAP. I. U,
Talcquid ct Ezechiel ad Jerusalem loquiiur : Paler _H inniontibus et boves.Cognovibmnia volqtiliit cteti: ct
luus Amorrhcmis,elniater tna. Gethcea(Ezecli. xvi, pulchriludo agri mecum est. Si esuiiero, rioridicaiii
45). Aiunl Hebrici ob. duas causas inierfetnim libi : meus est enimorbislerrmetpleniiudo ejus.
Isaiam, quod principes Sodomorum et pbpulum Gb- Nuniquidmanducabocarnes taurorum, aut sanguinem
mbrriiaeecs appellaverii, et quod Dominodicenle ad hircoriimpoiabo(Psal. xnx, seqq.)1Curiiquevetefis
Moysen: Non poteris videre faciem meam (Exod. Legis cajremonias respuisset, Iransit ad Evangcli-
xxxiu, 20), iste ausus sit dicere : .Vidi Dominum cam puritafem : Ct quid pro his cupiat, ostendil:
a sedentemsuper ihroriumexcelsumet elevqlum(Infra IriirnolaDeo sacrificiumlaudis, el reddealtissiniovOta
vi, 1) ;~non consideranies quod faciem et pedes tua. Eiinvoca riieiit dietribulatibnis: ci eritam ie,et;
Dei, sive suos, quia in nebrseo h aujbigue legituiy lionOiificabisme.Omhis ergo eapituli hujus conlinen-
Serapbim lexerint: et media lantuin ejus Isaias 2Q tia, usque ad eunvlociim ubi ait : Judkale pupillo,
vidisse se scribat. Homp c igitur Dei faciem videre defenditeviduam, et venite, et disputeinus : c respiiit ._
non potest. Angeli autehvetiam miiiiinorumin Ec- sacriflcia vietimarum, ,et Evangelii obedicritiiimdo-
clesia, semper videiu faciem Dei (Matth, xviu, 10). cet esse super sacrificium. Qubdque intulit: Plenus
Et, Nunc in speculovidemuset inmnigmqie,tunc au- sum, hoc sensu esiaccipiendum, 21 nulla re indi-
lemfaciead faciem (I Cor. xm, 12) : quaiidbde ho- B geo : Dominiesl terra et plenitudoejus(£W.xxin, 1),,
niinibus d in Angelos.profecerimus, et poluerinius Uiide et nos omnes de plenitudine ejiis accepimus.
cum Aposlolo dicere : Nos aulem omnesrevelata fa- Potest hoc el de his accipi, qui cum Dei prascepta
cie glpriainDominispecularites,in eqmdeinimaginem i noii faciant, donariis « atque muneribus Deum fe-
Iransformamura gloria in gloriam, quasi [Al. tam- dimere posse se credunl : vel qui rapia per rapinam
quaiii]a Doirimispirilu (\\Cor. ni, 18). Licet facieni et avariiiam, aliari offerunt et pauperibus.
Dei joxta naturaj suic proprietaiem uulia videat (Yers. 12.) Quisenirixqumsivithcecde manibusve-
creaiura : el tunc nienle ceniatur quando invisibilis slris? Audiant Ebionaii, qui post passionem Clirisli
creditur. abolitam Legem puiaiiii esse servandam. Audiant
(Vers. 11.J Quo iriihi mulliludinem victimarum Ebionitarum socii, qui Judajis lanium el de stirpe
vestrarum, dicit Dominus? plenus stim. Molocausla Israelitici generis ha?Ccustodienda 7decernunl. Ho-
qrietum, el adipempinguium,el sanguinemviiulorutii, siia; ergo el immolaiio viciimarum non principali-
et agnorum, el Mrcorum nolui. Pro eo quod est, no- lef a Deo qunesitastint; sed ne idolis 11fierent : et
lui, LXX transtulerunt nolo, prseseiis lenvpuspro ut de eariialibus vicliriiis qiiasi per typum et ima-
prailerito. Porro juxta Hebriiicum, ntimquam se ginem ad spirituales hoslias iransiremris. Dicerido
Deus liosiias Judaeorum:voluisse deiiionsliai: quod C autem se hostias non quajsisse, ostendil qiiia Lex
et in quadr.igesimo riorio psalmo legimus : Non ac- spiritiialis esl: el omiiia quse Judari CarnalilCrfa-
cipiamde dornoluqvitulos, nequede gregibustuis hir- ciUnl, a nobis impleri spiritualiter, .
cos iquoniam memsunt omnesfermsUvarrim: jumenla (Yers. 15.) Calcare•atrium meum non appbnetis.
a Idem, Vidi DominurnSabaotb, sedentem,etc. nulla videal crealura, el tuncmenle-cerriatur,quando
1 Qiiiain Hebrceo, etc. In Hebraio legimus W3 invisibiliscreditur. Uiide sufftcieiiiersignificavitquando
phanau, el IrjiXl'reglquiquddpotest..inLerpretiiri et visus esl ab ItominibuspCrocrilos corporis, tatnquqnt
ejus, eisuam; id esi, possuiiius irilelligefe quod Se- ipsecorporeus, riorieuin secundum nalrirm suce•pro-
raphim alis suis velavefiui faciem et pedes Dei, vcl prieiatem fuisse visum, iriquq iunc rnente cerniiur,
faciemac pedes suos. In alfixo igilur, s.ive. prono- quando invisibiliscrediiur. Confei, si libei, reliquum
niirieHebrasoest anibigriiias,de qua bic ei inlra cap. ejiis Epistola; coiitextum, in eumqiiCdociofum viro-
sexto loqnitur IlicrpnymUs. Yide cpist. ad liama- ruin notas.
sum, de eadem VisioneIsaice.MARTiAn.— Uirumque & In Angelos,'elc, flfcc videniur sapere errorem
enim e/us-el suatn intefprelafi potest affixum1 iri Origcnisquem ipse Hieronynius
castigiiyit epist. ad
vocibus lOp et "'bfl: Mox Palaiin. Et mediamlan- Aviium : Crimque,ihqii.it, in tantum prqfecerimus,itt
lum ejus pariemIsaiqs vidisse, elc. JJ nequaquqm caines et corpOra,forsilan ne animmqui-
0 Si AugustinusinComiiioiiiioiio ad 'Foftunalia- dem fuerimus,sedmenset sensusad perfectumvemens\
numj seu epist. AiS, hunc HieroiiymiIflcum, quem nuUoqueperturbaliOnum riubilo caligans, iriluebimur
iniegrum recitat ad fuiem usque sectioiiis, ita expo- raiionales intelliuibilesquesubslantias,faciead faciem'..-
nil-ac comnieniatur : Inhis verbisIwminisDei mutta Ilaqiie hoc loco profeeius lioiiiinumin Aiigelosintel-
coitsiderandasimf. Primum quia secundumqperlissi- ligendiis est de similitiidine, qUandoin ccelesli bea-
rnainDomini sentenliametiam ipse seriiii, iuric nos litudirie eriinus sicut AngeliDei, yiderites cuin sicuii
visurosfaciem Dei, cumin Arigelosprofecerimus,id est.—-MARTIAN.
esl, mqualesAngelisfacli fuerimus,quod erit ulique in e Addunl Yatic. et Palat. niss., dicit Dominus.
resurrectibrienwrluorum. Dehideaposloiicoteslirnonio f Non faciant. lia legunt mss. codices; Edili au-
salis aperuit, non exterioris,sed interiorishoniinisfa- lem, donisvariis atquemuneribus. MARTIAN.
ciem intelligendam,cutrividebimusfaciead fuciem: sYatic.ciim olimediiis,<.oiiisvariisa(9«eniimeW6us.
de faciequippe cordis loquebalurapostolus, cum dice- ^ Sed ne idolis fierent. Hoc eiiiiiu loco legimusin
i-el,quodhinc commemdruvil:Nos aulemrevelalafa- Editis antehac libris; sed:neidolis olfeneiitur; cum
cie, ctc. Et quibusdani iriterpositis. Postremo ne niss. codices coiistanief legant, scd neidolis fierenl.
quisquumisla mirmsiriluens,minusquediscerriens,vi- Quod idfm sonal ac sacrificarenlur : nam facere, vel-
sibilemDeum,velangelis, vel homiriibus,cum mquales fdcere Deo, est sacrificium oflerre, ut niaiiifesium
angelis facti fuerimusj sive nunc esse, sivefuturum exsliit apud Aucipres:purioris Latinilatis.: MARTIAK.
essecreierel, evidenlissimequid sentirel, expressitdi- :T- Palal. secunda,manu , offerre fierent, antea vero
cens, Quod faciemDei jttxta nalum suceproprielatem queinadmoduni:el veteres editi offeneitlwi
' 4.v.!- -'' S.-EU.SEBU HIEROMMI : '., ,:....,.;,,,. v, §t
M
Obscrva quod post Babyloniam vastjlatem, rursuiii kin nomine Patris, el Filii, et Spirilus sancli (Matlh.
a Zorobabel Tenjpluni. sedilica^unisit: el per mu.K xxvm, 49).
lam aoiiorum seriem.in Templo sint oblatasacrificia Auferle malurii cogiicttionumveslrarum ab oculis
(1.Esqlras,v.)..E.rgo-.u-UjniaLi». sjib: Vespasiauo et Tiio meis. Quhd ioannes Baptista dicebal : Geniminavi-
de.sirtiptioneijjTeropli in.dicat, quge usque ad.eon- peraruni, qicis osleiidit vobis fiigere ab ira venlura ?
suiniijationenjijiundi perseveratura est. Facile ergo fruclus diqnos pceiiiienlim(Maiih. ni, 7;
:.' :(V:ers..!l&.);NeomeniasJvestras,el;s!ibbqia,:et;fesii^ Luc. iMy,;7).: ul quiGhristi baplisma Goiisecutnsv
vi.tqtesqliasnonferam.: irtiqu-i.sunt cceiusvestm.Omwis est, aufer-at malhm de eorde suoy et quiescat agere
epii.veiitiisqul iion, offert hoslias. spiiitales, ncc au- pefversev ac postea discarbonhm facere, secuuduni
djt illud, quod i,!». qiijnquag^sjmo. psalmq, canituii: ijlud qubd' alibi prascipilur : Deciuiaa rnalb, et fac
SacrificiumDeo spirtiiiseonlribulqtus: cor conlritum konnm(Ps, xxxvi, 27)>.
et kumiliqtum Deuz non n spemit, aboiiiihabilis esfc Discitebenefacere. Yirius ergp discenda est, nee
D.eo. El idcirco, juiigit et Dieil: Kuiendqs,vestras.et natura; tantum bonuni sufficit ad jusiitiam, nisi quis
.sqfemiiiiaiesvesirqs,;Ut. npn: sua:s,app.ell.etVfeslivitaT. erudiatui' coiigriiis discipliiiis (1 Pet.ti,. 11). Jesus
les : spd eoruni qui male his abulunluij.;Quodque, qtioque-fljitis Siracb tale- quiW;loquMr• ;,Desidera-
LXX iiiterps-etaiisxini,.jajuniiimetotium.i- poisumus B sti sapientiam, serva tnandalu,ei>Domiriiisg3 iribriet
d.iceieilludjejuiiiuhirecipiaD.eo,quod oijumbonPj libi:ea»fc.;E.lin sequentibus ideffl,Isaias conjmemo-
r.unxo.peruiJi!noii.habet.; Odil,anima rnea. 'AyBpvxo- rat: Omnisqui norididicerivjustiliam super lerram^
KbBas; noi| qupd anjinam Deiis;habeal,;. sed nosirO veritalenv:noiifaciel!(Cq,p.xxviy 10, scc: LXX)'. Di-
loquiiur affectu. scenda es.t ei'gb' jusliiia, el magisiroriirii sapientiaa
(Yers. 15...)Facti.milii es,tis.in saiieia.lem.:,nequa- tcrenda sunt liriiiria-.
quqnidiiiiiHam'.peCcfita'v,eslrq.. Pro,qii;oiiiterpretatiis: ". (VerS',18.) Qiuerite judiciiirii, siibveriileoppresso,
c.st Aquila, labomvM susiineris..Symmachus- e-s.oni$r». judiCalepupilio, defendite viduam: et veiiiie, el ar-
_S2 ?upd .es.fr,defecimiserans;ut osten- gidteme, dicit jDomjHHs.Yiclimis
l},m-/.6}j£vos., Judicorum evange-
dat se neqfiaquaui:u.ltea,miseierf:, qoia aliud.sitsefe lica mandata. succedunt,. et ideopupillis acviduis
VQSad. semissos Qceidere.:aliud: Filiumj.Huuc sen- provjdetuf, ut securi. de tutela: conjuguin ac libcro-
sum, Ct ip Osee. pr.bpheta legimus;: P.erdilio:tua, runi:susnum,. maity r,esad' belli- procedant. Cum au^-:
Iarael: lanUmiiri me_auaitimn tuum (Osge, xiu, 9). tem,inquit, Iiaacfeceriiis^ar^uit&mejsi non reddidcro
Quod il.a iriielligitur,,: Pereas,, Israel,,quia noiij luo praemia quai pollioitus sujn.,(iuaiidp^aiileiiJ'dicit:;
merito,, sed meotantum sajva.risaiixjlio. Qumrile-fudicium, ostendit nonsesse-omnium-recte
Wanusvestrflisanguincplenmsunt. Gausammanife.- 6 judicarc-, sed;eorum qiii'prudenles: sunt;. Deiiique et
slat cuiyDeusav.er.laiab eis^oculossiiosi etmultipli- Salombn iu visipne' per-somniuni,. boc a Domino:pO-
catarii oratiouem npri exaiidial;: qui.aeffuderint san- stulayit, utaccepta: sapientia,. juste': populum judj-
guiijem, justi ; c.t pessimi, coloni bajredcm ad se careti.
missum inlerfeceri.nl. Unde el Salvalor ad eos.lo- Si fuerivt. peccata veslra nl, co.ccinum:qtiasi niss
qui.lur :. El vosimplete niensurqin,pqlrntri veslronmi. deqlb.abunlun.Et- si fuerinl mbra,, quqii vermiculus:
(Matili;.xxiii.,31).Illieiiirii iiilerfeceriisilujjissosadse ul land,xdl>fl-erunt;.Ordpiiprificipuus:: hon-enirij^siifi;
PropIielas::vos jiiguiatePairisfamiliasFilium. Uten- fj.citdixisse, lavamini, nisi jungat, rriundiestoie : ut:
dum libc testimonib ef cpnif a, eos, qiiicum qjio.li- pbstiava^cruiJJ: aqpse ccrdis babeaut, pjitilaiem;.Reqii
dianjs operibus sanguine manus plenas.babeant,.ih mYmmundo:cm'de,,qiioniamJpsi:Deum:vidcburiti(Mct^
oratione dies noclesque conjungurit. v. B). Ciimque cprdls; habueriht ptiriiaiem, debent
(Vers. IQi.))Lavamim^rnundiestote.PrO;sijperiori- auferre.malum.de, meniibtis. suis,,no.u in cpnspeclU:.
bus victimis, el holbcausiis, et adipe pihguium, et libijjjnurp, sedJn conspeclii: Dei-,,qucm-oeiar.e.nllii.l
sanguirietauroruiriVbtJIiiicpruni:,etprp;tbyihianiate potest; Quodquejiingif:. Q^esciie qgew/perMr&s,,!^'
et o.eoiii.eiiiis,sabbato,, die feslos atquejejnniis, lud;Evangelicumi sorial : Ecc.esnnus faelu&es:;jam
kalendis et aliis' soTemnitatibiis',.Eyahgeliiniihi pla- noli peccave,nequid' iibi deterius fiat (Joan. v, iO).;
cet.religio : ut baptiienjjnjin.sangiiiiieijjepper la- Rece.dens ergp a, yiiiis,, dlscat. boi)um,;qjja3ralque
vacruni regeneraiioijisjj.quodsolum potest peccata; judiciumi,o.pp.ne.ss.o; sjjbvejiiatypiipiUum-.vidhamque
dimiilerev Nisl enihi. quis renaius fiierit ex aqua et sustenipt :el slhoc; feceritr,tuiicpeccata, quaj pritis
spiritu, non intrabitin reg/iuiji coeloriini(J.oan. m, ih modrihj,coccihlsiinguinea. fiieraiiftdihiitlejitur :
B). Ip.se quoqjie Db.miiju;sasGendens ad; Patremi et,ppcr;a;cru.oriSva.c.saijgiiiuis4lVcste; Dojijiiii pvuia-
Eunles, iiiqiiit,, doceieotnne&genles.,bapimanieseas bunlur. quaj de^agnlconfecia est'veilerc*, queinse-
. ^Dens-non spemfcMtillae ooiit.extti-s.acro^ICgiin- culis, quiJjjjGVajcisijilefp.retameiilis,siVeGVaccarum
turapuii Erasm. el Mtirinn.Victor..qus3vijon ihve- Inierpretalionum: verbis atque, comniatib.us'.
iiijiiitfiriiiexeiiiplar.ibus maiiuscri^iis, nec: abHie- MAKTIAN.—Idemet Yalic;, riorvdespicis.
r.ony;mp:. fuere-reciiatai du,are: hujusiiiodi Gomniata- )> Vox prcecipuus'liiic:niliil*eSt. Ex- lolo; auteiJr
Sciiptiirassacra; a.nobis ablata sunt-,tamquam addi» contextu' ac Hierouymi iiiente rescribi!.v(3liihprm-
tihailnlliercouyijjianisGommeiitariis. Gbnferant..qtti posierus:.Fahiiliaris liaBCesl*S<Dbclbri dicchdi fbr-
voiucrint, y.eteres. editipricsycumliacce>noya.etvin- UJUlav'--- . VV: , ,'!:
tiumera iuyenientUocaiiiterfolalatanrLalihisversi-
57 COMMENfARIORUMJN IgAIAM PROPHETAMLIB. I. CAP. L '.'; 38
quuntur in Apocalypsi (€a/M'), qui vii'giiiitatiscanr ^\ pleiia estliomicidis: qui iiJterfeceruiitgS pfoplielas,
dcre resplendenl. etipsuih .DominumSalyatpfem. Fornicationem an-
(Yers.19,26.) Si vohteriiis,,etqudieritih bonqtcnm teniJeruS3lem,quomotiodiyaricaveiitcrurasua bmui
comedelis: si nolueritis, ei non audierilis (sivput in trah.seimtjysiibnoniihe OoiibmEzeclfielproseqniiiir;
Hsbrjeg habel) et me ad ?•" iracundiam provQcciperiiis, j_juaji_)jprpj'cialtir, iabernacv.lummcumiri cn: qriod
gladuis devqrabitvos, Quia os DotninilocifiumeshQ^, JIUJJC aliis yerbisdiciiur jusliiia requievilin ea. Pro ju-
Liberum serval arbitriinn, i>,.nt in uiramque paiiom Sliiia ift Hcbravo scrjpluni esl « SEDEC ip^Sf). quod
iion ex praejudicio Dei, sedcx mpritis sirigulpruoj, juslum jj)agis sonat quam jusiiiiam : '.utinteHijgamus
velpceria, vcl prsemium sii, B.ona aulcnv terrajjlla priiis ijiVcacDomiiuuiJcpmmoratunj, de quo a|ibi di^
puto dici, dequib.us iri psalinq leginius .:Qredo videre ciiui' : Jusius autem quid fecit?Dominus' in iemplo,
bonqDomini in lerra viverilium(Ps, sxvi. 15) _et: sanclosiio iDominus in cbelosedcsejus (Ps. x, S). Quai
Beati miies, quqniam ipsi possidebuntterrarn (Malih. (iiiinia ppssumus secutidumAoagogeli referre ad ani-
v, 5). Yel certe quia Judajis loquebatur, qiij necdum iiianj snneJi xjiiondamviri, in qsia prius Dei jutiiija
poterant capere spiritualia, polliCeturfiis boija -praj- .conihipi-aia est, si postea peCcaVerii,el pro bo-
sentis SEeculi,ul sallem praiseiitibiis invilati facianl spite Dea. boniicidaj daimojjcs in ea luerinf Vcom^
quaepr.ajceplasunt. Et quia iipluer.iHt atidireV:sed B 3 moraij.:
econtrario prpyocaverunt ,ad iracuiidiani Siificlum (yers.®2.) Argenlumtuum vemimcsl iiriscoriam.
Israe!: propterea eos gladips deyorayii, id est,Ro- Ad civitatem loquiiur Sion, in qua prius reqiiicvit
manus delevit exerciius. Et biepjiiiquii, orania Cienl: justiiia : quod argeijlJim illius, duclrina videlicel
Quia os Domini towiu.i^Vtef^.lJhjiis.-iSsniBhiia, per- S.cripfurarjimj de qna jn Psalmjs iegihius ,t Eioquia
nianentibus liominuih peccatJSj npn ppiesfimmii- Pomiiii, elqqu.iq cgsia; argeriium;i<jneexamiitqivm,
tari. .'-; prpbqtum lerrce, purgatiiiriseptupiwi (Psal.j&i, 7),
(Yers. %{.) Quomodp fqctq esimeretrix ciiiitasft- yersuni s,itin scoriaui, fl«o4 Hpbraicc4iciJUJ'SIGJSI
delis, plenq jitdicii; jiislitiq reqidevit in eu;jiunc (D^iD) . .rjibigp videlieej nieiii.llpiuni, siv,e pu.rga-
autem Itomicidm,c Yerbum Hebraicuin JAIVIN (5-?^), jrieiita ,et spriles, yua3igt1.eex.coquun.tu1y vitqjiia ar-
pro quo LXX irans.lulerunl, dprmivit; et reqmevit, ,gcntpni npnijnayera..:, serjct |.ielapjjb|'am, :;P.ptes.t
airequiescei, id esl, pt prielerjtum el futprnni i.em- aulem et I19.C.dici, qppd|usti cisancti ylr-i flui priils
pus signiflcat. Ufldect Aquila el pipodotioquasi ide jn prbp ViersiillSihit^jposteain sprdes vprsi sirit p.ep-
fuiiirpdicuni.MjraturautehjPropliciicp,spiriiu,quod .catorumi
civitas quaequQndamJidelis fj.il,, vel .fideliuihrece- .Gaupgrjesiui miscentmriumfiqyat Pro qup JSyjnina-
placulum, subiio facta sit jvierelrix, .Qnpd qjiidem'C C.bus transtulil, Vinum litum mixinm ,esl aqua, Et
et in Isaiaj lemp.oribus infelligi jtofest:: :sed plejiius pst sgnsiis ; Lex D.eippra jtque s.incera, et .(ul jia
referlur ad passionem Clirisli, quajido primes <dec.Ii- dicanv) hi.era y,eritale siibiiixa £'4./... subnexa]
naveriiiit. sirn.u.1inuiiles facti ;Suiit {Ps:. xi?i, 5),.Et LMaiih.^ii^ yjplatacsl tra,d,iitioriJbusP.barisseorujij .
quamqiiamin Hebraico noh halieaiur Siqn; tanien qupd DDininusiij Evangeljp plenius.doce!, oinisisse
LXX, ut sens.uijj niaijjfe.sLiOJ'C;Oi facer.ent, addidc^ eos legenippi,,et seqpi mandata Jiominjim.Oninisque
runl. Sion aiileiji moiis .est, i.nquo Jenisalem ttrbs doctor qui ausleriiatem Scfipiurafum pcr qiiaiji ,po-
.condila est: quai postquaiil-capja est a David_ap- jesi.flH.dienie.sViCorripe.i^.-sfirijit fldgratiahi : ct ita
pellala est ciyjtas David. Nec ambigo ftiisse jn ea. Ipquilur,, ut non ^.orrigai,, scd vdel.eciei.a.udienies:
sariclos vifos, quando tabernpciibi.m;Dei habpU, M viriuni sanclarum Scriplurarum violat, aiq.uje>cor-
postea TemjilUm x.djlicaiuih est:; quafldoRatlvanc.t, rumnit iSensu ?uo, Hicrctici quoque Eyangelicam
t!ad a.prpphe.taverJint:ol super.cbprps (qui ih lib.ro1 .veritaieijj cpfrunjjiuiit ,pfava ii!le|iigeii,ii;i, *t:sunl
Dieruni plenius describuntur) Asapb,,et Idiihiiijy,ell .cauponesp.essimi,fac,ieniesdevin.oaquain,ggcum
Eman,et tjlii Chore cojj.s.tiluti.siiiit,ul paulali.hja sa-. pppntiarip Poiriinus npsier.aqpas iiy vinum verierit
ciiflciisvictimarum ad Iauiles Domihi tiansir^treli- (Jofl«,:ii)y-ettale vinuiijqupd njirjeturarcl.iitricl.iiius:
gio (IPqr. xxy). Civiias er^go.fld.eljum,qiiip prius3D .qpalpscti'e.gii)agaba jn Salpnjonis esl nikata cpnvi^
fuit pleiia judicii., et ju.stitia r.eguievitlii .ea, jiunc; \ip, jpiftcerhas ejus gi minisiros yini, siia voce icol^
a Marlian. Et me prmocciveriscidirqcrindidrii, tuiii.
1 Legendum-videaiur.postposiia ni voeula : Libe- e 'Sedech.Difficile concedeut Hiernnymo Hebiaii
rumsermtmrbitrinmin mrqmquefariem, mt pon ex bodierni ii(quellebraizanies?p^.lsedecLmagl$'j}ts.tum
prmjudicio,%ic. soijafequahj jnsiitiam. Ai:S\ iiiemineriniieniphiie' S-
<='VerbumBebraicumJfalin, elc. Hpc rioiijcn sedec scriptiim forle cum ipaptjoso
qjiftque-d.o- Doctoris
cerit rios; Hebfaji Grammiiiici, nosicr pr.iEsertiin ad liuiic" hibdum pi^S., jpefjit^garehpn jJbterunt ve-
Thoiiias^Dufour,feapViOde Syiit.axi :'Etuiiiversimf ramjessellieronyhii senienijam, ,qpi qiipd bodie Jc-
'ihquit. -kiqiicndo,speciqiiiii in. 'Metr.is.yi-mj.crjtum<et jgim.u.s .sqdic, legere poluiti sedec:,:: pricsertin. ciim
fuiurumyfo 'se 'iriviceni:smfe'£uriinriiufpr sfiritenliis njibi -statuerit vocerii C3bW:'proniiscue leciitari Sa-
nrtivetsaiibiis, nec prmcisedeieriiiinatisad" _fe.11_9.us .: lem ,ct .Saiim. JIARTJAN. — MarJjiiiiceus, ut Hiero-
yiUBplirasis rriijjus bene 'inletieciq, miriimMimMlatis -hjrniaiia!-.sententisu.Siippetiiiisf'eriA,:scriptuiii ^ilini
imibramexiiXbct,inier l'extum:ei'V}(igdiamMit.-pm- p.utiiLtCuiii jod olioso pi"!Smdie, quod «erfecJegi 4»0-
urlimiriPscilmis. MARTIAJ!, tlUCrit.';:','.- . - -
a Yatic. cum ';';. ;;:';.:::.
Palau, Nqthan el Gad prophetmvene-
39 ; S. EUSEBIi HIERONYMI 16
laudans (II Paral. ix).Sed et Ecclesiastes ministeria A clalur, plus exigetur ab eo (Luc. xn, 48). Abutimur-
vini, alque cenvivii sui, mystico sermone describit que hoc testimonio, si quando opus fuerit adversum
(Eccles. n). Unde pro vino Aquila, a o-ujwroo-tov, id Eccleshe principes, qui suam destruunl operibus
est, convivium inierpretalus esl quod apud Gnccos dignilatem.
K7T6 apud iios a convictu rectiusappellatur.
TOUTTOT-O-J, lleu consolaborsuper hostibus meis, el vindicaborde
(Vers. 25.) Principes lui inobedienles,sociifurum. inirnicismeis. Rursum ei in hoc, quod in Hebraico
Pro b inobedienlibus, Aquila, recedenles: Symma- non habeiur, ponurilnr LXX, AToncessavitenim fu-
cbus, declinantes, interprelaltis c*l. Principes auiem ror meuscontra inimicos meos. Corripit aulcm Scri-
Scribas et Pharisseos vocal,qui a Doniinorecedenles, bas et Pharisavos, de quibus et in Evangelio Ioqtii-
immo veriiatis seinitam relinquentes, perverto am- tur : Vas vobis, Scribm et Pltarismi (Malth. xxni, 15
bulaverunt ilinerc, el socii fuerunt prodiloris furis- seqq). Ei in alio loco : Gencratioadulicra et pemrsa
que Judic. Quod quidenvel nos cavere debenius, nc signurn qucerit: et signum nondabilur ei, nisi signum
accipienles ab hominibus sa;culi nmnera, qui per Jorrmpropltelm(Maiih. xn, 59). Plangit aulem clc-
rapinas miserorumque laeiyiiias divitias congregant, meniissiimis patci principes delinquenies et hosles
lvoii[Al. ne] lam ipsi fures, quam socii furum ap- suos vocal, et inimicos appellat, quod pereant, eo
peilemur : dicaturque nobis, Videbasfwem, et cnr- B quod nolint agere pcenilenliani, quod se venieniem
rebas cum eo, et cum adulleris portionem titam nnn susceperinl. Appropinquans eniin Jerusalcm,
. ponebas (Ps. XLIX, 18).' flcvil, et dixit: Jerusalem, Jemsalem, qnm occidis
Omnes diligunt nmnera, scquurrtur retributiones. Prophctas , el lapidas eos , qni ad le missi sunl,
In catalogo viiiorum numeranlur etiam bi qui dili- quoliesvolui congregarefilios tuos, siculgallina pullos
gunl inunera. Nou dixit, qui aceipiunt : hoc.enim suos, el noluisti (Matih. xxiu, 57) I Cousolalio ergo
saepe necessitate fll; sed qui non puiant amicos, Dei super boslibtis ejus ei inimicis est : ut qui non
nisi a quibus dona perceperint : nee os consideran! senserunlbenelicia, suppliciis corriganlur.
amicorum, sed rnanus : ct eos sanclos judicnnt , (Yers. 23.) Et convcrtam manum meam ad te; el
quorum exhauriunt marsiipium: de quibus et Eccle- excoquamad puritm scoriam tuam, et auferam omne
siasles loquitur : Qui diligit pecuniam, tion implebilur slannum luum. Pro scoria , quod interprelatus esl
Istiusmodi relri- c Symmaclius, Aquila id esl, vinacia,
pecunia (Ecctes. v, 9). scquuniur o-zi[i.ori).v.,
buliones, ut laudent eos a quibus aliquid accepe- Theodolio yiyKprafec, id est, acinum uva: inleipre-
rinl, vel certe nulli quidpiam iribuant , nisi a tatus est: soli LXX, incredulosvel inobedienies,sen-
quo se recepluros pulaverint. Pro reiribuiionibus, sum magis quam vei'ba verlentes. Quia enim supra
Symmachus, vicissitudines, vel ultiones, interpre- C dixerat : Argentumtunmversumesl in scoriam, nimc
talus esl, ul lii quoque in culpasini,quiredduiitma- servat metaphoram, utconverlat supcr cam, id esl,
lum promalo, cidenlempro denle.oculum prooculo exlcndal manum suam ad punienduiij, atque pui-
(Exod. xxi); el non imiianlur illud Davidicum : Si gandum, et excoquat omnes 28S0rdcs, ac vitia
reddidi relribuenlibus mihi mata (Psal.vn, B); et Je- peccaiorum : ut separato stanno, purum argenium
remiic de jiislo dicentis : Dabit perculienti se maxil i'emaneat, quod absque igne fieri non polest: pcr
tam suam, salurabitur opprobriis (Thren. m, 50) : ut quod sigiiificat eospassuros esse loiinenta. Legimus
implcat Evangeliciim virum , cui dicitur : Qui 27 ei in Malacliia de Domino : Ipse egredielur quasi
le percusserit in maxillam , prmbe ei el altcram ignis conflalorii, el quasi herba fullonum et sedebit
(Matth. v, 59). conflans, et emundans sicul argentum et aurum :
(Vers. 24.) Propler hoc ail Dominus exercituum,- el emundabit filios Levi ( Malach. in , -2 , 5 ) ;
forlis Israel: Pro forlis Israel, quod omnes similiter ul postqtiam mundati fuerint, dicatur de cis : Et
transluleiunt,soliLXX, nescio quid voleiaesposue- crunl Domino offereniesvictimasin justitia. Ezechiel
runt: c Vm fories Israel; quod nos sic cdisserere quoque omnem domnm Israel, a-re, et ferro, et
posstnnus, iil dicamus, principes d quoquc corripi, plumbo, et stanno dicit cssc commixlnm, et pcslea
atque robustos, de quibus scripium esl: Polenlcs D purgandam : ulpostquain purgata fneril, cognoscal,
potentcr lormenta paiientur (Sap. vi, 7); el: Cui plus quia ipse sit Dominiis (Ezech. xxn, 18). Sed et in
a Pro o-u_iw6o-iov legendum hic TTOTOV, Drusius &Tres mss., principesquosquecorripi.
conp-cerat, reiiiicntibus nvss. ipsoque Hieronymo, BCorrupie Martiauafiis,nnllaque addiia iiilerpmi-
quibconviviumProinierpi'etalur. clionis nota, inierpretaius esl Symmachus el Aqnila,
Vatican. inobedientes: lum Palalin., Aquila etc. ut o-MiptKV, qiiod Symmachi esi, liic nec Sym-
recidentes. maclio revera, nec Aquilx tribuerelnr : quaj fuit
« Vm forles Israel. MnliaGrcec.ivcrba ac commala doctis viiis erroris causa. Nos et voc.ulaad Pidalin.
siisliilimus e Commeniariis Hieronynii, quia ipsebo- fidcm snblaia, sen^uni ad iliemnymi nipniem exe-
rum veriiorum nequaquam meniiuit, uii fidem nobis gimus. Ensebius in bunc locnm: AtoKKTKTOV S-jrxy.K_^ov
faciiinl oinnes mss. codices, qui conslanli K«t
perpeiuo- Stp^ZKi, Tr-JjOWTW StC
y.K0K_5OVrriVCKWOtKV ffOU" XKTCC
queconsensu retinent ubique voces Grrecas ab Hie- SETOV ©soSoTtcavKl.
'A7.-j).Kv(leg. Kat7ruouo-(0 ilg -/.(/Scpbv
roiiyino recitatas; cum caMerasaddiliiiasadjiciant, 70 ytya_3Tt5Si?trou. Propterea jvxta Symmuchum
Ilac pricmoni- dicilur, El excoquamad purum scoriam iuam : ju:ila
ul liOCloco, ouai ot £O-J_UOVT£?'IO-_3K^A.
tus Lecior animadversione non reqnirat Nolas no- Theodoiionemvero, El excoquam ad purum aiinum
stras in consequenlia Grieca addiiamenla, quae sunt tuum.
copiosissima. MARTIAN.
41 COMMENTARIORUM IN ISAIAMPROPHETAMLIB. 1, CAP. II. 42
Evangelio sub alia metaphora idem sensus, ostendi- JS.libus foliis; et velutliortus, sive paradisus, sine aquq.
tur : Cujus ventilabrum in manu ejus, et purgabit Usque hodje, Judsei legentes Scripturas sancias,
\Al. mundabit]aream suqm, ,el mundabil \Al. purga- lerebinihus sunt, sive quercus, ut interpreiatus est
bii] trilicum, el jcongregabit frumentum in itorrea : Syinmaclnis. Et juxta EvangeliUm (Maiih. ~xxi),
paleas aulem comburet igni inexstinguibili (Mallh. JicusquaBaruit, in qua cum DiiminiispoiriaqUa-sisset,
iii,i2).i .: v; ,et non invenisset, avlerna eiaridilatemaledjxit. Sed
(Vers. 26.) Ei restituam judices tuos, ut fueruni et ipsa folia et poma verbofum nunc apud eos esse
pfius et consiliariosluossicut antiquilus. In civitate fl- cessarunt: horlus quoque irriguus, id est, scienlia
deli Sien, quaepostea facta est' mereirix; et pro Scripturarum, sive parndisus diversarum arborum,
jusio, sive jiistiiia, babitaverunt in Ca liomicidGe. qui absque gfatia spiriliiali est, iiec olera quidem
Ideo D.ominusconvertit maiium.-siiani,.ut exeoquat affert,deqUibHsAposlblusloquitur : Qiiiinfirmusesi,
eam ad purum et auferal omue siannunl, ejus, et olera manducet (Rom. xiv, 2): etsiccatis radicibus,
reslituat j'udices illius, sicttt fueriint a principio, et omnis viror in ariditatem versus est, ac squaloremi
consiliiirios sicut aiitiquiius. Judices priores fuerunt ( Vers. 51.) Eierit foriiiudoveslraulfavillasttipm.
Moses, et Jesus filius Nave, et cseteri a quibus etiam Prafavilla, «jroTtvKyftK iiilerpretatusest Synimachus :
liber Scripluraesanctse nomen accepit : el postea .B quando siupa pectitur, Ct quidquid sordium-habet,
David et alii justi regcs. Restituet crgo Judicum si- projicitur. Omnis igiiur fortithdo et superbia pecca-
miliiudineni: vel ppst captivitatem Babylonicam, ut . loriim et sceleratorum Israei, qui dereliquCrunt
Judaii volunt, Zorobabel, Esdram, et, Neemiamet Doriiinum, et idcirco cousumpti suril: et sacfifica-
caileros principes, qui usque.ad Hircanum populo yerunt idolis, et erubescenl iu bortis, 30 quos ele-
priEruerunt, cui Herodes successit in regnum : vel gerunt; redigeniur in purgamenta siupas, quas levi
certe verius et reciius, Apostolos, etqui per Apo- vorantur incendio. Sequitur enim : El Opusejtis, id
slolos crediderurit, Ecclesiarunjque principes con- esl, forliiudifiis veslraj, sive idololatriae, ih qua
stituii.sunt, sicutin principio hrijus a dixiinus visio- erfaveratisi parvula scintilla consumet. ;
nis, quod el comminalio el repromissio periineal ad Et succendelurutrumquesimul: et non eril qui ex-
tempus Doniinicsepasaonis, et ad fidem, qpse post stinguat. Et scientia videlicet Judxorurii, el omnia
passionemej'us fundavil Ecclesiam. opefaquaj faciiini,sive etidolumet Jerusalem,inqua
Poslhmc.vocaberisciviiasjusli, urbs fidelis.29 Haie jdpluin fuit: et succeiideriie Domino, nullus exstiri-
perspicue de Ecclesia, qua?.iriiDoriJinumcreditura guere poteiit. Quaj onlnia de. coritrariis quoqiie dog-
est lam de Judavis,quam de gentibus, propheticus matibus accipere possuiiius : quod el magi.-lri et
sermo complectitur. Urbs aulem jusli, hoc est, ^ discipuli pariter pereant, et omne opus eorum ignis
Doniini Sahatoris, sive ipsa jusla vocabitur, de qua pabulum sjt.
diclumesi :Non pqtesiciviias dbscondisupra montem (Cap. II. — Yers. 1.) Verbrimquodvidit lsaias,
posita( Mattli. v, 14). b Fidelem quoque appellans, filius AIIIOSsuper Judam et Jerusalem. Et in. priori
vel inetropolim juxla LXXostendit ab his esse ap- Yisione, quanj jam expnsuimus, ubi LXX interpre-
pellandam, qui in Dominocrediluri sunt. tali suni, quaiii vidit conlra d Judwamcl conlrajeru-
e
(Vers. 27-29.) Sioti in judicio redhnelur, eiredu- salem, in Hebraico scriplum est ALJCDAUJERUSA-
centCamin jusliliam, c el conteret scelesloset pecca-r LEM(QbjfTi^ a"!13ibV): et ii) liac quavsecunda esf,
lores simul'; et qui dereliquerunl Dorninumi consu- in Hebraicp similiter contineiur. El mirorOur LXX
mCntur; confundenlurenim abidolis,quibus sacrifica- Inierpretes in illa dixcrint, coritra Judmqm el Jeru-
verunt, el erubescetissuper hortis, quos elegerqlis.Noh saletn , et in hac de Judma el de Jerusalem;..nisi
ohnies rediiiieniur, uec omiies salvi flent, sed reli- forie qiiia ibi appellaturgens peccalrix, populus ple-
quia>, de. quibus: et supfa diclrim est. Reducenlur nus peccatis, semen pessimum, filii iniquiiatis, et
autcm in justitia, cum scelerati et peccalores con- priiicipes Sodomorum, ac pnpulusGomorrbse, et ci-
triti fuerint, et qiilDominumfeliquere, consumpti. vitas meretrix, et cailera i:-iiusmodi,sensum magis
Cunique salvati fuerint, cpnlundentur qui idolis D quamverbum interpretiiti sunt: et hic quia stalim
prius saciificaveranl: et erubescent in borlis, quos prospera promittuntur: Erit inriovissimisdiebusma-
elegerani. S':ghiflcat autem loca lrixuriaj, lriCoset nifeslusmonsDoiiiini,et domusDei in sittnmitalemon-
nefnora. tittrii, non conlra Judajam et Jerusalem, sed de Ju-
. (Yers. 50.) Erunt enim quasi terebinihusdefluen- dsea elJerusalem prophetiam inlellexeruiit: cum et

* Diximus tiist.oms.Adverial criripsus ac sludiosus quia Hieronymus eadem illustratsiiisCnmmentariis.


Scdpiiiiarunl indagalor, priorem visionemaij Hiero- MAKTIAN. —:Quailiuic siibsequiiiitur, et conteretsce-
nyino vpcalum prinmm Isaia3:capitiilum, sicut el lestos, elc. ad iiiieiri usque sacri coinexius, iieqiie iu
secundum, visionemsecundam. Vrileinfra Goniinen- liostrismss. neque in lus, quibus usus est Martian.
larios in 1 vers. capitis n. MARTIAN. iuveniuiiLur.
1 lntcrsei'urit bic dub mss. Vatican. et Palaiin. 4 Palai. npnnibil fecliiis, Judqh Ulikusalbim,
Si ilqesl. e Scriptnm esl, eic. Sic leguni exeinplaria riiss.
c Et conUret, eic. Oiuitluiitur in mss. cpdieibus quse aspirytioiiem babeni ante TJjerusalem, liempe
verha sacri Ci'ritexlUs: Eicottleret scelestos erusque Hujerusalem; inore, rii j'am dixjmus, vci.eruiirl.ibro-
ad Erunteriim. Ea tamen verba ex edilis retiiiemus, rum. ' MARTIAN;
PATROL.XXIV. . : %
43 S.:EUSE'BII HIEHONIMI " '"'": U
In illa lcgerimus post coiiimina-tiOriehipfospefa: Ahanc pettam mdificaboEcclesiqnimedrri:et pbrtm iii-
Resliluamjudkes tuos, ut fueruritptius, et eonsiliarios.. feri rioriprmvaicbunlddvetsus cdiii(Mctttli. xvi, :.1'8).
iuos sicut antiquitus: postllcec vocaberiscivitasjitsti, Simile quid ad desideranterh-ariiiiiatesiiaiii, etimpa-
iirbs fidelis_;el in isla, post prospera, iruculenla sll lientef domUiiiDei videfCcupienteni, saticlus loqiii-
coiiiininalio.Ecce cloininatorDomiriusexercituumcin- liif: Quare tiislis es, diiimcimea, ei quare cOiiiurbas
feiet db Jerusalem eiab<JudavaHdtiht ei fortemyoinne me:(PsaL liLi, (i)? El iteruin : Hcec recordalrissurri
roburpariiSj el omnerobttr aqum, et reliqua. Ergo 61effudiinnie dnimatiimeairi: quoriianiperttansiboin
jiixla Hebfaiciiriiet iriilla visipne, et in isto sef- tocum gg iabefitciculiddiriirdbilis-usqueaddomum
ihonevquenividitlsaias, 1fiIiusAmos.de JudaeiJeruT Deii.in.voce.exuliatiOnis:ei confessiOiiissonus epulan-
salem iiilelligeiidum est:- riohcontra Judaearnel Je- tiiirii(Ibicl.i 5). LXX, Mciriifesluiri montemDomini,
rusalem : ye| pro Juda et Jerusalem, ul Sythmacbus el domumDei super capiia mdntium, !i'anstilierunt.
traiislulii :--sed absolule, de 3J Juda et Jerusalem, Quod testiinoiiium eisdeiii vefbis el Micliseiispro-
in quo ppssunt et laela et tristia cPiltineri. Et lJPc piieta posuit: quai in siib Ibco exposUi(Mich.:1).
eoiisideiandum, quia ibi visioheni Videat; hic Yer- Et' elcvabituisriper Colles. Qui in Capiiibus liipn-
btfrir,qirodpfat in priheipibapudDetira ret in illa Ju- lluiii:bstensus esl et paratus, rsle supef cpl|es ele-
daais cbmwinans'd'd'j_:eiVtiuni.vehi'alsaluiehi'.,inisia.a' B vabiiur. De quibiis mbriiibuset cbllibuset ifi Canlicb
geirlium salute iiicipiens,•pQfritoIsrael. ex Utraqiie eaiiiicofum sponsa loquitrii': V.oxfrairuelis ritei; ecce
vocatione cfedentcs iriGIirisii Ecclesjam eohgregel. Itic veniisalieiisspper iriotites,irdnsiliens colles: siini-
(Vefs. 2.) Eieriliri hovissiinisdiebuSprcepardtus lis est ftairueliS meuscapremvel liirtriuloCervofumin
mbnSdoiniisDomiiiiin vertice indritium'.Nbvissiriios iiioritibusRetliei^Cdnt.Xi,8, 9).
dics,et iriGenesi legimus, qiiod, vocanLpJacobfilios Et fluenlad euniomnesgenies: el ibiirilpopuli niuiti.
Stios atque dicenle-:Vehile ul minUniieftivobisqidd OmheS eiiiiij geiites servierit ei, cui dietum est:
fulurum sil irlriovissimisdiebus( Gcn<xLix,-1) :-pdsl- Pdsiiild a nie, et dabo libi gentes liceieditdUmtriarii,
ea adJudam, de cujus snmine oitiis est Chfistus, el possessioneiiiiuam termiiioslettm ( PsuL 11,8 ) : ift
dixerit :' Non deficietpfihceps enJudci, riequedux de sefVteiitei juxta: Sophoiiiaiij'sub jhgo ufio, de qui-
feiriotibusejus, doneevenidlciiireposiliiinesi : el ipse bUsidein prPplieia testatUf: Exfmibus jlriviotriiri
eril exspectaiiogenliuiii:Iu Iiisnovissinlis dicbus erit Mlhiopimdffetenl libihoslias (Soplt. rii, 10). El iii
Iiora novissima. de qua Joainies Apbstolus lpqiiittir; . septjiagesiuip priirio psalfiib'legiinuS:'lii conspeciu
Filioli meiy.novissimaItOta est (I! JOari. I, 18) ; in' ejusptbcident lEthiopes (i?sa/. Lxxi, 9). In"-_riPiriiue
qua abseisus lapisdemOiite siiiemanibfls,- crevit in eiiirii Jesu omije gehtl flectgtur,- cijplesiiahi,lefres-.
inoiiteiJimagnum, et repleVilpmnetn tefram : a quo 'G tfium, 6t infcrnoruriJ (Philipp. ii),
princeps Tyri in Ezechieledicitur vulneralus (Ezech. (Ycfs. 5.) Et dicerii: Yeriite,asceiidaiiius•
ad rnori-
viii, 16, secwiitoiLXX). HiCmOrisIri doiuo D.imi- ieiiiDomihi, el acl doriiuttiDei Jctc'ob':et docebitriosV
ni est, quaih Pfopiibta"suspifat, dicbns: a Unurii viclssucis: el tiiiibuldbinmsiri seihitis ejiis. Geviteset
petivi aDoriiirib, hocrccjtiiram:itl iniidbiiemin doiito populi heqhafiiiampropria saluie coiilCnti, se mutuo
Domini, Oiriitesdiesvitce.mece'(Ps. xxvi, &); et de horlabuntur, et dicent: Veriiie,ascenddinusad inon-
quaPauliis scribitadTinioilreum : Siri autemlarda- tem Domini etdd domuinDei Jacob: De quibus sujira
vero,uiscias quOmodoie oporieaieoriversariiri domo dixihvus,qui sif hioris Dbmini pfajpaTaius e't quse
Dei, qumesl Ecclesia Dei viveritis,coluriindel firma- domus DOnviiii supef vefficem hioritiuni.-Dbnilisau-
meiitumveritaiis (I Titn: ili, 1S). Haccdohius sedifl- lem' DOriiini; dicitur domus Del Jacob, uf fecipiamus
cataestsuperfundanjenthniApostbloruiiJetPropbeta- veius InslfumenlunJ, et rion securidumSiinlcliaeiiiii
ruitv, qui et ipsi mehtes suht, qiiasi imitatoi^eSCliristi aiiam-.extra doinuni Dei Jacob
De bac domb l Jerusalem Psalinista quseramusdomum.
(Ephes.il). Cum auteni fueiimus indom.o DeiJacob, tunc doce-
cbiiclamat dicpfis : Qui confidriiitin Dotnino sictii
moiiSSioriyttOncommovebiturihmiernurit,qui habiiat bit nos vias sijas, per qtias gradiamur ad eum, et
c
irt Jeriiscileni. Moiiles in circnilri ejns ~: ei [Doriii- JJ) ambulabiiiiusin semilis ejus, quas Iribucfunt et
nus iri circuiiu populi sui ( Bsal. cxxiv", 1 ). Uilde alii, Denique et Jesus asceiideusin monieni, docebat
et super unum inontiurii Ghristus fiindat Ecele- discipiiios suos octo beaiiiudines, et cajtera qu;c
sianv, et loquituf ad eum : Ttt es Petrm, et super Evangelicus sermo complectiiui' (Luc. vi). Prius
a rjimin peiivi, etc. Hoc modb legit sajpius in — Vatic. unam peiivi, et mox'-/taricrequiram. Mar-
CoitJrijentariissuis, quamvis in transbitione Scriptu- liaii, quoqu.e,qui unum el hoc retinuit, S. Doctoris,
ranimfeiriiiiiiio generedixerit,uriariipetivi aDomiiw, tesiiinoniuihliiudatin c.-ip.vn Eccles. Quqdriossole-
liaric requirain. D'eiiae vero Jectioiiis varielate ita mus dbsoluie,ei neutralitetappclldte, id Ost,bcitiqum-
dispiitat iii e&pufvn Ecclcsiaslie; Pfoep dulemquod sivi, isiiiti voliiiihvenite; Ihbrcei feminihogenerepto-
supru seriiioneiriHebtmum iriterpfeldhles, dixiriius: riririliqrit,sicut hi Psalnio; Uriiirijpetii a DoiiiinP,
Unam ad unum. apertius interpretatusesl Syniriia-. lianc requiram, pfo ec\quod est, uiiuriv.
b Idem, deltcic domo, et Jetusalem.
cliits, tiriuiriail (niurii..,.. Quod erinririos s'oiemris:ab-
soUUeel neitlfalijerqppeilafe.ia esl,llric ^IMBSJM, istud i Oninino resctibi velirn ttiverunl pro cribueriint,
iidjui iriveiiire; ffebrmi feminino cjehefe.pfoiiunliaru, qubd liic nilill cst, tanvotsiiri editis avque acnjss,
sicutin psdlmo: Uiiain petiia D'o'iniho_-ha'n'c reqtii- legSfur.
rani j prdeo qtied est, uuum. MARTUN.
lS COMMENTARIORUM 1N ISAIAMPROPHETAMLIB. I. GAP. II. M
ei-gbUiseettdaisutit vuej)6hiihi', ct pbstea ambtiiaii-A. exuitatidiie,pqtidhtesrriahipuibssuos.(Psai. cxxy, 6),
duih In serijjlis ejiil. %t&Nb)iievabilgenscbnttageniem.gtadiuiii, rieque
Quiade Sidii exibiilex, ei vefbuirlDimiriide Jerit- exetceburiiurulird ad ptmlium: Yetefes reVOlvamus
sulciii.Oiiitiesijeiites el populi miilti, gjgidcircb se blsldfias, ei iriveriieiiiusiisque ad vicesinjuirii'oc-
hiUliiOliprliibuiituf ei, dicerit: Vehiie, 'usceiidahtus taViiiii aririuhi CEesafisAiigiisti (cujus quadi'age-
tid iiibhteiiiDbiriihi,ei csetera qikii sequtiiituf: QUia simb pfiiiib aiirio Cliristus naius est in Juda;a) iii
dfiSidiibgtedieliifiex, el vetbuhi DdtkiriidiiJeYusa- iplp prbe tefrafum fuisse discordiam, et singulas
''leiii: iie^uaqUiiri.de Siiiai, et de sblittiijiiie, et de haiibiies coiitrii vicinas gtriite^ arsisse studip prai^
riiontijOreb : sed de riioiite Sibii, iii quo.icdiueriiaest iiiiridi, ita iil cccilerentet.cavdefenlur. Ofto auiem
JefUsaletiii et de JefusaleiiJ, iii qria Teiiipluiri est liohiirio Salvatofe, quaridb siib Prseside Syrise Gy-
et f eligioDei. Legiiiiiis qridd sajpe Dohiiiius'docue- fiiio jifiiiia est in oi'be terrarum facta descriptio, et
iil iii Teiiiplo (Matili...13) :ct qjibd rioti opbfiuerit Evangelicse doctriiiaj pak Romani iriiperii [Sup.
hiOfiPfpjjiieiaiii tixtra Jufiisalein : et siipia terbtini pace] {jfaiparata; tufic oniriia bel|a cessavertlnt, et
el legeifipafilef ribriiiiiata:Ytifbturipfi.ricip.esjiiliert- iieqiiaqiiarii pef pppida ei yicos exercebantur ad
tiif aiidifC: lcgCihpbpulus aiiribus percipefe. (_Ut prEelia; sed ad agrorum culthm, militibus tanlum
eiiiiiiprius legSiiifeceiit. JSosieavehit ad sermdiieiti\ ; legibiiibusque -HomaiiisV coiitra barbaras nationes
Deii Sed et iil Jenisaleiri piiiiiiiiii fundaia EecleSia bellaiidistudio deiegato : quandp iiripletus est An-
totius Pfbis Eeclesias seiiiinaviii Et lioc dicfeiidiiiii geiofiim ille concerilus: Gloria in excelsisDeo, e et
qupdquieuiiiqueiu speciilrifetiri visioiifepafeisfiiefil, in ierrq paxhominibusboiimvoluntatis(Luc, li, 1-4) ;
iii lio.cet lex et vCrburil DbmiiiicoiJSlUiitiimsit, Et et iri.diebus ejus oria esl jrisiitia et multiiudp pacisi
pulchie rioridixit: iri Sioii et iti Jerusaicm erii, et (Vefs. §, 6. ) bornusJacob venile, et ambulemusin
manebit vefbum et lexVDblriihi;sdd egredieiiif, tit liiiriiiieDoinini: ptojecisii eiiimpopulurntnuni doinurn
de illo foiile oiiliies naiibhes doctriria Dei sigiiificet , Jacob. Posi vocatipneili geniiuiii, el ostensionem
iifigaiidas; moiitis Domiiii siipef vei'ticemmonlium , ad popti-
El jlidicttbiigentes,etdrgiiet papiUdsmulids. Efgo lum suum, id est, popuium JudiBorum, qui appel-
ct iritei' geiiics a judicaiiduih est: nec oihnes iticre- iatiif -clpriiusJacob, Propiieta convertiiur,-el bortatur
dulipafi seiileiiiia cotiaetiiriaridi,sed pfp divefsitale ebs, rit qiii iii ienebris yeKaiitui' erforis, lumen
meritpruffidiversa pasiufi sriiit. Postquatil aulehi susCipjaniyeriiaiis, et ainbulent in lumirie Domini,
judicaveritgerites, tuiic &ii_iiefpopuios riiultos, sives Et qubdariiiiiodoiijud Davidicum canil: Accediiead
ut LXX tfaristuleruiii,:populuirithuUuiii.Et ftbta Pf- erim, eiillumihamini: ei facies vestrmnon confun-
diriemigentes juilifiabuiitUf,qiiia cfedilufaj sunt: > G denlrii\Ps: xxxm, G). Omnis enim qui pperaiur
Qui ehiiiinbiicrcdiij jairijudicaius esl (Joari. iii, 18:). irialutii,odit iuinen, et iiorivcnit ad luceiij, ne opera
PopUlus auteni mulius, qui iritelligitur tsfael, he- ejus arguaiitui'. Vos auterii domus lacbb, dohius po- '
quSquamjudicabiiuf,sed rirgiieluf, qiiia Sd.se' iiiis- jiiiii iriei, veniie meeum, et pariler anibulemus iu
sum Filium Dei iibii receperit. iuuiine bomini: fecipiaiiiusEvangelium Christi, il-
(YetSi ii) Et conflabuniglddios stiOsitt voiriefesi luriiiheitiiifabfedqui dicil: Egesum iuxmuncii(Joatu
el Idiiceitssttdsin fdices.OinriPbeiiaildi studium vef- vni, 12). Gumque hpc jpeutus fuisset ad populuiii
tettif ad paceiri, et pro disccfdia erit iu lotoorbe Jiidseortim_cernehs iiJiposiiileriscbf ePfuitij 0 aili-
coricprdia.Gladii nimabunlur in vomefesyet lflneeae niain iiicfeduliiaie' dufissittialjj, faclt apostfopiiaih
in falces, ut Pmissofurofe bellaiidi, agricUltiifajsef- au bbffiinulri, ei dicit: Ideo eos hortPr,- iit ad te
viaiitj pt ubeffiinas falcibus messes secent. (jiiod veniani, et inecum lue luriiihe'perifUaiituri quia
qiiideniei spifiiuaHier inielligi potest. qiiandooiiinis prb mefito peccaiofuiil suofiifn feliijiiisli popiilum
durilia cordis nostri Chfisti voiiiCfe fraiigiiur, et ttiuiti, dbhiiiriiquuiidam Jacbb.
efadiCantuf spiiiasvitibfiiiti. iit seirieritis seriribiiis ( Vers. ,7;) Quia replelisiintolim+ cl ttugures ha-
Dei cfescal iri ffuges : et postea labores maiiuinii buerunl, 3.5 ut PftilisViiiin;PfO Pliilisihiirrisehiper *
hoslfarurii:inaiiduceriius,'qiiandb vehiehtesveriiehtiri D LXX alienigenas iriiefpfetati sririt, honien Cbiu-
« Yatic. cuni Palat.-,V?n7fif gehtes di gehlisjiidi- Pwep. Evangel. lib. v, ,cap£ 4 • Oros. lib. vi, cap.-
candumesti &2,etlib. vn, cap,.3. Ariiiiiadyersiohepbrro hunc
* Videtuf ex Teflullianp accepisse, qiii cap;. 8 iib. locuni :HifcronyjTii indigere docet Jos; Scaiiger in
advefs. Jiidceosbrthrii SSlvalOiisbis defihit: Cleo- Clifonqlpgica Eusebii,'.pag. 161. At hon videb lial-
p&tra',eoiifegndvitAugusid dnritis iredeciiri': posl liicinr.iionem; f|iiia dixeiitVflieforiyirius.usqtie ad
CleopdlrdriiAiigUsluSdliiSdniiishf>, lidiiidmiiesanhi aiinuin Augusti 28. in iolo' leffarum ofbe fuisse
imperiiAugusli{iiefuritarifii56. Yidemusuutiriiquof- discofdiam, Neque vefoibi loquitnr de AcliacaVvic-
siiiritiua&fagesiind titpfimo dririoifitpetiiAugriSli,quo toriii, aut de coiisuldluAugusii : sed indicaf soiuni-4
posl mofierhGledpalriU ihiperavii,riasciiuf ChfiSius. liibdouon mullo ante ortuhi Glirisli bella'Ohinia
^- QuadrBge-siirio pfiiho, etc- EoieiiTpoieaitissiiua eessavisseac Dominiim'Jesum liaturn fuissfj arino M
pace'gehusItbriiiniiirifruebatiir;' Jatii etiirii tempium imperii. .ej.iisdemAugusti. Quod veteris Ecclesiav
paulb ariiS obsefavCfat Augiislus, iit ffestaluf^ue- uno 6
cbiisensu firmatum .est.iMARTIAS;
loiiitis iii Augiistbc'Ap:%%: JdhiiiiiQ#"'Vm(fH,iriq*uit, idetii ms. el supef tenqmpax in homiriibiis;etc.
sehielqiqiteittfurii cteohdiiaUrbciriciiibridiiidnlesudm CeeteruiiJconferEusebio-IIieronTiiiiiiiiuhi Clirtftiicpii
clausum, iii hiUllobfeiidre:ieiripbrisspqtid, ietfd riiti- ad aimuni Augustii2y qiii Gliristiest primus;
eliarii Eiiseb. d LXX
riquepace parict,te'fclusit:yideMiis dlienigenas,elc. Muliasiueptiasdebocioco
47 "" .<&. EUSEBU HiERONYMI -','.48.
intinepro pvoprio, quseest hodiegens Palajslinorum, Adittis, Anlinoum consecrarit in Deum, templumque
quasi Philisthinorum, quia P litteram sermo Hebrai- . ei ac victimas, et sacerdoies 36 insliluerit, et ex
ctis non Iiabel; sed pro ea PHIGraecc ulitur. Unde eo ^Egypii civitas ac regio nqmen acceperit. Inter
illiid quod in Psalmis dicitur, cum enumeratione scbrta qlioque in fornicibus speclaculorum pueri ste-
e
gentium csolerarum : Mihi alienigenm subditi sunt lerint puhlica3libidini exposili : donec sub Cpn-
(Psal. ux, 10), rion omnes exteras uationes, sed slaiitino imperatore, Chrisli Evangelio cortiscanle,
proprie Palaestinos sigtiifieat. Redditqtie causas et iutidelitasuniversarum gentium, etturpiludodeleta
quare projecerit Deus populum suum domum Jacob: est. Porro LXX conjiiges eorum violatas essesigni-
quia repleti sunt. inquit, ut fuerunt in principio, flcant, dum filios alienos Jtidseis generant. Syijima-
auguribus, a et ominibus, cunctisque sordibus ido- clms quodam circuitu, el honesto sermone plauden-
lolalriasi Non alleiidenda &omiria nec auguria, Mose tium, eamdem ciimpiieristiirpitudinem demonstravit.
scribente, cognoscimus, quajliabuerunlgentes, quas (Vers. 8.) Et repleta est ierra argento et auro, el
ejecil Dominus a facie Israel, ChananaiPrum, Amor- non esl finis thesaurorum ejus. Inter CDCteravitia
ihaenfum, et Chetbseorum. Hunc locum Ecclesia? terrav domus Jacob, etiam auri el argenti muliitudo
tractatores aliter, atque aliler edisserunl. Quidam numcratuf. Inler omina el aligures, equcs et qiia-
enim volunt hcc signifieari, quod prcjeclc populo B drigas, quas Deus multiplieari prohibuit regibus
Judseorum, ingressus sit lerram quondam repromis- Israel: inter idola, qux sunt pperamamium hpminum,
sionis Romanus exercitus; et ejeelis Judseis, habi- avaritia coiideninatur. Unde Donjiniis prajcepii in
taveriiit in Judaia alienigense, qui detoio orbe di- Eviingelio, ne lliesaurizeriius nobis tbesauros in
versarum gentium accote sunt, adducli a Tito, et terra, et ne faciamus thes;iuros, de quibus fur pnssit
Yespasiano, et Hadriano, eseterisque priiicipibus. eripere, ad exlremum infefens : A7oiipoiestis Deo
Alii aiilem pularit lioc non pertinere ad Romana servire etmaminonce,' (Matlh. vi, 24 ). Pulchre autem
tcmpora, sedad superiora, priusquam a Babyloniis illud cohjma versiculi : Semper avarus egel, aliis
vastarentur, quod sub impiis regibus » fuisse nar- vertus Propbeta significavit dicens : Et non est finis
rantur, et a Domino derelieii sunt. thesautofum ejus. Non quod thesauri fiiiein non lia-
Elpueris alienisadhmserunl. Pro quo LXXtrans- beant, sedquod possidentium animus non impleatur,
tulerunt: El filii inulii alienigehmnaiisuiil eis. Sym- Ulraqueaulem gens el Judseofum et Rcmannrum
macbus : Et cum filiis alienis applauserunl. Pro quo per hsec yerba avaritiaj sugillatur. Quod Jiistoriae
scriplum est in Hebraico JESPHICU (IpijSW), quod quoque tam Grsecaenarraiit quam Latinse, nihil Ju-
Hebraii interpretanlur, lo-fwcoe».o-av, et nos ver- doeorumel Romanprum gente esse avarius. Unde
'
limus, qdhmscruni, ut viijorum in gente Judsea G-eif repetundarumlex constifutaest, et quotidie vi-
lurpitudo monstretur. Inlantum aulem Graici, et demus illud Apostolicum Compleri : Qui.prmcipis
Romani boc quondam vitio laboraverunt, ut el cla- non furandum, furqris ( Rom.. n,.2i). s Furein ju-
rissimi philosopljorum Grseciajhaberent d pubbce dicem audit alque condemnatj'udex furaCibr, in alio
conciibinos : et Adrianus pbilosophiae arlibus eru- de se premens senlenliam.
elfiiliunt hodierni Crilici, qui ex ille docere nos vc- Qua causa inducius (Constantinus) intemperaiites'et
lunl in libro Nohjihum Hebraicoi-uih abjiciendam libidinosos concubilus anlea minime velitos coercuit,
jilteram F, ac pro ea usurpandum Gfsccum PHI, y; quemadmodumex legibus deillis lalis, si cui curm
hon atiendentes Hieronynium in librp jam dicto se- istud cognoscere,fdcite potest intelligi. MAETIAN.
culum fuisse ordinem Laiiiiorum elementorum, at- — Faclumid primum lala Gonstaiiiini Legeconira
que iitteras F et Pfl promiscue accepisse. MARTIAN. cniijuiictipnes inieniperaiites ac dissolulas, narral
— Vide qiii» de P litlera tum alibi, tuin ad No- Sozonienus lib. 1,-cap. 8,-in fine: Intemperanlcs ac
niinum librum diximus. dissolutqs concubitusanlea iiiiriimepfohibiloscoercuit,
a Et ominihus.Pro voce ominibus,editi antea libri sicul ex legibus, qucede illis latm suni deprehendere
lcgunt soiniius, cbnlra consensum mss. codicum.
' MARTIAN. ticet. Yide Legem tie raptu virginuin ac viduannn,
qtiaj habeiur in cod. Tbeodbsiano lib. xxix, lit. 24,
h Valic. somnid, quod riomen veteres editi libri _ Yalesium quoque in laudatum Sozonjeni lociim.
" ... f Undeet r epetundaruin,etc.
elsupra pro ominibus prseferunt. Lcges de Repetuiidis,'
<=Duo niss., fecisse riarrahiur. .scilicet pecuniis, sex fuerevel sepfeiii; L. Piso,
d Haberent publice, etc. Hric refef qriaj de Xeno- Tribunus populi, primum de Repetundis rogadonem
crate et de Socratehabet ipse Hieronymus in- cap. i lulit; de qua Cic. lib. n Oflic.: Nondum ceniumet
Osee. De Adriuno autem hfec legiintuf inCbronice decemarini sunt, cum de pecuniis repetundis a L.
Eiisebiario : Adfianus drudiiiSsimusiti utraqiie liiigua; Pisorie latti esl lex, Eodem anno, aut certe proximo
sed in puerorum gmore patuin conlinens:El iterum : alia lex a Cdeciliotfibuno populi lata quOqtiediciiur.
Antinouspuer Regiuseximimpulchritudinis in JEgyplo Deinde alise leges de repetundis, Serviiia, Acil.ia,
moritur; quem Adrianus vehementerdeperiens (nam Coinelia et Julia : quibus sirtaulis aliquandiu judicia
in delictis liabuerai) in Deos refert: ex cujus nornine sunt adtiJinislrata.VPorrode Romanprum et. Juda^o-
Ctiam rirbs appeliala est. iGoiisulat qiii volueril de liim avariiia ncn pauca scri|isit Josephus libris siiis
lioc Catamiio Notas Isaaei Gasauboniin Spartianiim. Aniiqq. Judaic. ac de BelloJudaico. De avaritia
De ufbe aulem Antiiioo -nioinin.ilMarlyrologiuiii verolmpeiaiorisSeveri vide EpiiomenDionis in Se-V
Rom. 22 Sept. et 8 Mart.ubi dieitur Antinoopolis. vero. MARTIAN. — Cieero de Glar. Orat. cap. .27:
MARTIAN. L. Piso legem primus de pecuniisrepetundis iulit.
— Yid. in Jovin. lib. n,,pag.-536, nol. h (Iticcol. £ Furein judicem dudil, eic: Sic legimt mss. exem-:
297,iioJ. a). plaria; in ediiis vero pro audii, scripium est arquit:
c Donec sub Constantino,etc. In Triparlita Histo- quai varh.nies' leciiones iion muliuni disiare videii-
ria, lib. i, cap, 8, istajc leguniur ex Sozomeno : lur, nec sunt momentosoe. MARTIAN.
49 COMMENTARIORUM IN ISAIAMPROPHETAMLIB. I. CAP. II. £0
El repleta esl terra ejus equis et innumerabiles qua- Alud quod in Evangelip legimus : Tunc diceiitinonti-
drigmejus. Nori enim dignum est numero quod con- biis, cadile super nos; et pelris, absconditenos (Luc.
tra Dei imperium possideiur. Unde ct ih Psalmis xxiii, 30). Juxta anagogen vero a facie Dnniiriicajma-
diciltir : Fallax equus in salutem (Psal. xxxn, 17). jestalis prsecipitur nobis, ut assumamns peti'aeforli-
El in Exodo : Equuin et ascensoreiridejecit in rnare tudinem, de qua dicium est: Petra refugiurn leporibus
( Exod. xv, 1). El in alio psalmo : Hi in curribus, (Ps. cni, 18). et, Inpelra exaliasti me{Ps. xxvi, 6).
37 etJii in equis : nbs autemin nomine DominiDei Moses qiibque in foraniine pelraj ponitur, ut yideat
noslri invocabimus (Psal. xix,"8). Potest autem pPsleriora Dei (Exod. XXXIII). Et, Ribebal populus de
ulrurtique Iritelligi, quod et pppulus Jndajorum spiritali scquenli eos pelra (I Cor. x, 4). Abscoridi-
contra prseeeptum Deisibi equus, el quadrigasmul- tufque in petra qui ingreditur cubiculiim suum, et
liplicaverit, etterra Judsesevictorum equis et curfi- clauso ostio adpfat Patrem, ut in terrenb cbrpbre
bus sit repleta. V cPnstitutus, Iraiiseuntcm hiundi non seriliat tempes-
(Ycrs: Q:):Etrepleta est lerfa ejus idolis: opusma- lalem.
nuumsuaiuiriadoraverunt, quod fecerunldigiti eorum, (Yers.HV) Qculi sublimeshominis lirimiliaii sunt,
et iricurvavitse Itohio, et humiliatusest vir. Ubi quon- elincurvabiluf aflUnjiovirorum:exaltabiturautem Do-
datri erat Templtim et religjo Dei, ibi Adriahi sta- Qritinus solus in die illd. Cum hosies venefiht, et
lua, et Jovis idolum collocatum est. Quod multi su- orilnem provinciam Babylonius aut Romanus mucro
per illo testimonio ititerpretantiir, quod in.Evangeiio vastaveril, et cifcumsederjnt agmina bellalorum Je-
legimus: Gurii auiem videtilis abdminalionemdesola- rusaleni: tunc nec diviiiaj, riec nobiiitas geiiefis, nec
tiorrisstanlem in sqnclo loco (Matcxm, 14), Et operi ppientia digriitalumaliqiieiii defendere poteruill; sed
nianuum suariim incliriati sunt: et bomo, rationale omiiium erit una captivilas, et Deus solus exaltabi-
animal, tes adoravil, et lapidein.Siintautem qui hsec lur, cujus irarii nullus-.noterit declinare. iMultiliaee
de Judatis inlerpreteniur, quod anfequam caperentur de die judicii inlelligUtit. qiiod omnis cfeatura cpm-
a Bitbylpniisuniversa hsec feceririi, ei ideo dimissi paratiorie divina? gloriaehuniilietur, et iijcurvetur, et
sunt a Deo.Uiide etin finecapiiuli poniliir: Neetgo rtjhil esse se seiiiiat. .
dimiltas eis. Possumus secundum anagogen el hoc, (Vei'S. 12.) Dies enim Domini exercituUmsuper
dicere, quod omne dogma conirarium veritati adoret omnem superbum ei excelsum, et super qmnem arro-
opera manutim suarum, et constiiuat idola in lerra gantem,*El lucc prioribus conjunguntur. In die, iii-
sua, et incurveturbomo, etIiumilieturvir, elseeri- quit, illa in qua exaltabitur Dominus solus, hbc esi,
gere non possit: quia sit a diabolp colligalus, nisi in die ultionis Dominicae,excelsi quique et arrogah-
illuni erexeril Dominus, exemplo illius mulieris, C tes atque sublimes captiviiati et gladio subjacebunt.
quamSatanas vinxerat annis decem et octo,ut nequa- N£Ta<popiY.S)s auterii serrijo de magnis est atqiie prin-
quam coelurii,sedlerramsemperasjiiceret (Luc.xni). cipibus : quod quanto magis superbieriril. tanip aiii-
Ne ergo dimitias eis. Pro quo LXX interpretali plius deprimanlur. Dominus enim superbis resisiit,
sunt: Et noh dimittam eis. Si DeUSlonjuilur, ita in- et hiimilibus datVgraliam"(IPeJ. v). Quide die judi-
tblligendum est: Quia lanta fecerunt, nou parcam cii inielliguht, superbtiin et excelsum, el sublimem,
eis, nec lam iniiumerabilia peccata dimittanj. Si Pro- et arrogantem, diabolum dicipuiant. Qui supei'biens
pheta,; sic senliendum: ne ergo diniiifas eis, qui ioquilui'; Super slellas cmli ponain sedemriteam: se-
lanta scelefa perpetrarunt. (jtiod si de Roinanis in- deboin mdhteexcelso,super oinnesmoritesg&excelsos
tclligimus, verior interprelaiio est: qui subvertentes ad Aquiloiiem:ascendam Supernubes, eio similis Ai-
templum Dei, non eum adorayeruiil, qui victofiam tissimo (Isai. xiy, 13, 14): quando ex Oreirifantium
prabuit, sed idola nianuum suaruin. Sin autem de et laclentiuni pefficietuf laris, ut deslruaturiiiimicus
Judseis, Prophelaj truculenta seiiteniia est, ul contra elultor (Pstil. viil, 3).
populum suum orare videamr, cui supra dixerat: (Yers. 15.) Et super oinnescedros Libani sublimes
Domus Jacob, yenite, el anibulemus .in' lumine Do- et ereclas, eisupCr omnes quercus Rasait, El iii vice-
mini. JDsimo octavo psalnio caiiitur : Fo» Domini conierentis
(Vefs. 10.) Iiigredetein petram: absconderein cedros: conleretDoriiinuscedrosLibani, et cohiminuet
fossa liumoa facie timoris Domini, eia gloria rnajes- eas quasi vitulumLibani(Psal. xxvin, 35). Eiin trice-
taiis ejus. Ego quidem populum cohonatus sum, di- siriip* sexlo psalmo; Vidi impiuni exallalum et eie>
cens. DomusJacob,venite,ei ambulemusinlumineDo- vatum quasi cedfos Libarii, ettransivi, einori efat, el
mini.^Q Sed quia projecil Doinihus populum Jacob: qumsivieum, et non.estiriventus locus ejus ( Psal. vi,
projeCit autem, quia aul fecii, aut passus esl, quaj 34). Quefcus quoque Basaii, quas Aqriilatpvas, Sym-
supra exposuimus; ideo -prisriurilipvobis qu;ieveri^ machus, et Tlieodptio p«),avoi)finterpretati; sunt,
tura siiitmala, el hortor ut ihgrediamini petras, et glandiferas novimus, qua3 etsi fecerint fructus,
abscondaminiin spelnucjs a facie Babyloiiii vel Ro- porcorum sunt alimenlaj n°n bominum. Rasan re-
nvaniexercitus, quando omnia vaslabuiilur, juxla 11- gio est ArabiaJ, ciii imperavit Og, qui appellatus est

a Duo mss. Yatic..et Palat. addunt el reliqua. protricesimo sexto,u.lestreipsa,


h Falso legil Martian. in tricesimo psalmo tantuin_ etniss.pravferunfj
M 3) wsEPii .niPPPMi; . B*
rex Basan, ef intgrpretatiir ^to-^vyv.,ida.est, igno- A.Irpin d.ebej^fjjfic.re tiirrim, priussiiriipiiliiis. stippu-
miniq, quani si cpnfiisiqpem jransferre yolu.erinius,. lati?, pe jiixta Eyangdieani parabolarn (Lvc. xiy.),
iiiagis ciyyrycrM, id est, Bqbylqiwn significat qi.arp cum explere opns liequiyerii, .rjdealnr, Hspc ittrris
:Basan. Super omiies ergoj qui eriguniur in siippr- bene cpnjtrucia persistit. Siri autem efecla in su;
biani, et faciunt cpefa ignpmi.ni.fi,ajquc in cpanp, perbiani, flrnia npn babueiil fiindanienta, caijet su-.
libidinum vplutantiir, Domini vindicla cpnsurget, per epni, a qpo sedificalaest: sicut i|la in Silpa, q»ai
Quod si prudens leclpr quKsierit, ctir in lemplp depeni, g{octp homiiies inlerfecil, Unde el Doniinus
JDpmipicedritia Ijgna sint jips.ia,,et in cenlRsiij:.) loquilur ad apdienles: El vos si non egeritispmniten-
'.'terlit) psalmri legamus jpxta "Hebraicari}yefitalesri.' tiam,siiniMterperibilis (Litc. xjii,3), In cpnsequcjjti-
Salurabunlur Jignq Domiiii, el cedri Libqni, quas tu bus guoque lecturi stimus, qupd Dominus in yipea
planlasti : ibipqsseres nidificqbv.nl( Psql, piii, 1§); sua ajdificayejit Itjrrim, ei leeeril lprci]Iar, pl niacer
et inter cnetera ligiia eliam ced.ri ad laudes Doroini riam circumdederit, sed bsec omnia deslructa sint
prcyocentur: ei in advenlu. Salvaloris, quando pm- alqiie y.;isiajfl;.(ju,iavanp: siiperhia. supercilio inlp-
hes arborps",-.et ligna canipi applaucjent famis suis, muerint,(|sa. yj, Muri tjuoqpe exstruuntui. excelsi,
scripturn sil: Ponqnt in terrq inqquosa ceitrum e.lblk ne pito pivitas deslruatiir, nc hpsiibiis pateat, quia
xum, et cypressumei pinuin (Is.q. xi.i, 19, sec, LXX); B civcumdarilur Ecclesise sapieniissin.is yiris,et onini
et ntinc dieni Donjini super cedrps Libani seimp prp- rationefirmanlur, ne qupd (Ipgiijaperversuni prpeva-'
piieticiis cpmnjjnetur ? bpc; dicepdunj est, qupd ex ; leat yerilaii, De isliusmpdj mniis Deus lpf|iii.t||rad
eodem generehpminum, alii stiblimentur ad regnum_ Jerusalem : Ecce super mqnus rneqs tlepinxi muros
alii deiraiiantur ad pce.nam,.'ctcedri Libani, qu;c pro- tuos, et in cgnspectumcq suni semver (Inftq XLV,18,
pler siiperbiam cpplerentiir., eliganitir, cum boni sec, LXX). Sjii a.ulenj bi qui priiislmpugnayerant
odoris fueriijt, et cupr Appstpjo dixeript: Clirisli Ecelegiam, cognjla vej-ifate, trarisierint ad lidenj, et
bonus qdqr suiiius (I Cpr, 11,ig), pugnayeri.ntprp ea, quam aiiteipipiignaveraiit, t|inc
(Vcr-s, 14.) Et ^Uperomnes mqntes excelsos,$t s«- i|lud implebilur: 41 Citqmdi.ficqberisqb. (tisia quibus
per omnescolleselevatos. Sicut in bpnani par.ejn prp deslruc(a eras (Ibid-, 17), ln LeviticPqupqne legimus,
yarielaie yifttjtiim, lppnlegappcljnjiluf Ct CQlles.: dppium^gii^eiiiurbibiismu.ralissit, siinlra aiviiunirpr
sic inler inipios prp diver.s_ii_.je vilipjfiim, ef nii.xjpie deinpta iipri fueril, emrjtqri .Tterna ppssessioiie fir^
siiperbise, alji moptes suiit, nlii cpllps, super qups njari, qnod si ip villis et in yiculjs sii, qurjepiurps
crij. dies Dpiniiii, de quibus ^<Q in EzeehieJe script npn babeaiit, semper posse redin]i, et cinpipris pre-
tuni est: Hcec di.ci.iAdpnaiDoiiynus mofltibqs el c.ol- lium fliie.uare (Lev.l. %j,v).
libus: ec.c2.cgbinducam super.vqs glqdiuni, et dissipq- G . (Vers. 1(3,) Et siiper qmnes riavesThqrsis, etsuper:
buntut excelsq veslfa , et contereniur qrm vestrm, _e. omne, qugd. visu pulchrum est. PrP ThqfS's, qi.ofj
leliqua (Ezcclt.,vi, 3). onines siiijilitcr iriiiisiuleriint, spli LXX niqre jnter-
(Vers. i.p,.)Et supef ohincm Inrrim exce.lsain,.'ft pretati sUnt. Hebfaci pptahi, h Hngua prpprie sua
super opxnem .uurun., iiiM.u'/iHn.Qui ad Vespasianj riiare THAIJSIS (pip"n) appeHari, quandp auienj die.i-
Adrianique hsec fefefiiiiiiemppra, corppfalitef di- tur IAM(&);, iipn 'ilebraico sernione appellari, sed,
cuivl iinnlela qiise scripfa sunt, quod non turris ex- Syriacp. Habtiil et Josapbat nayes, quas riiittebat iii
cclsa, nou firnjissiniiis murus, npn ulla n:iviu'miiJul- Thqrsis (Ul Reg. XXII,.'49), sed coritrilse smjt iji
tiliidp, el iiegptiaiionjs. indtislria, adversunj vihi Asiongaber.lliibuit etSalcinpn quai ibanf jn Tbarsis
Rpmani exercilus pptiient praeyalere; sed in lantani (III Regix,%%.)>et pnst tjes annos r^yertebantnr,
hiibitatores Judajae
-.- r, venisse
-. ; ,.:;? -'-,-,1 ,.: :;"' i ut
.; - - •: formidinem, ," et l~:.'. airerebaiiiqtie regi argenlpm ef auiuijj, ebur ct si-'
:.' ipsi
cumcpiijuglbus etiiberis, auro Ct afgentp qu?? sibi niias. Sed quia rex ulerque peceaverai, alius dedilus
auxilio fore aestimabanl, in foyeas lerrag dcinersi yoluptati, et ei_lern,.nihi geniium aiiians feminas:
sinl, et profundispinja antra sectatj. Si epim ypra- alius se cum rege Samarise copulans:; fjupd utrt|m-
ciuni et liixuripsprum yeriter est JDeus,quare non qiie/ad etltriicos refertHr , e|.hapri.lipos, in quibtts
ayari auruni el argentuni appelletur Deus'. Aiiiljsee P nihil estaliud nisi fuigor eloqtientiai, el c sensus
ad Babylpiiia'referanl tempora. Ergo juxta leges tfp- diabolica jjrte cpnstniQtus, et sermoiijorluus, qupd
pplpgi;« singula quajquppercurrani.: Turris yel pb interpret^jur ip denlibHS, et sjmilitiidp ra .Ipnis huv
inunitipnerrj. urbis a.difica.ur, yel pb speciilapj, ut nianse, quod senlijur in siniiis; idcirco iii Psalpiis
lpnge yeniCriscernatur,bpstis.Upuspismie grgq nps- legimiis, In spiritu viqlentq cqnfringejsnqv.esTliarsis
0 Paulp cori.ciniiiusYiclorius, quam sicohfusiOnein Syfiaco sermone jam dici, niirum esimagis. E con-
IxqlisferreyQ(ue\imus,%dest (ruy^vicrtv., Babyioriemsi- traiio enirii Syri famrna dicunt, quoii oniniiio origi-
'^n.^ca7'^_j'gis^a{n_£as^u,.Ii] quam reh|aliiinji Hie- nenj dtlQii _»!jBebrxojqm, qjieniadmpdumei tpia
fonyini IbeiirivlaudatnifAiJios cap.!iv.'Nobis "nrseter " Syioiiuii: Iingua, taiiitiniqtie diversuin esl fofnia.""
mss- fidemiiihiliicere duxiiiius.' V c Et sensits, eic. Iri aniea editis libris legiiriiis, Et
t>R:.hbitip.ri!mb?PCQSI opinio, in qiiamei Gj^seci sCnsusdidlec.ticadrtecorislructus.MMciSKVi.-
a pprderiq edjtp.s, Tjiepr — Ita et niss. npsjri et Mri|tian. prseferpijt. Vele-
ppncesserunt, Paraphr^stes.afii.
doriis Iferaeieeiisls;'aique YefiiniHebrscs pfim res vulgaii dialeciica, quani qtiidimarieiriiiiereiicis
ita sensisse, vix credam; nam, quod et Drnsius arii- vitio veftere Hieronynius. solel.' Vide infra, et jn
niadyertit, dubitari etianj potest. anVTh;.rsispmnino cap. YP§gp. . V VV
mafe sigiiificeli 'Qtiod seqiiitiii', rion Hebfaicb. sed
.53 COMMENTARIORUM 1$ I|AI4M P||OI>IiETAH LIB. 1. CAP. IL 5|;
(Psalni, XLvn'.,S), El ide bis.navibiis jj_lfi_n.jb_.ias.A prppipquayerit, cito ypratitr et (.eperit,: e|Lpmiiia:
Ipquilnr; Vm qlis.nqiiiurii,qrimsunl trqiif JS.tliiopiqni. dpgnjata, falsitaiis, quaj.nfl_^c,-i{i,pl9,.n__)mina_oi^ri._._j;
(infra, cqp,iLyiii, l,s&c. L^X^Spnt auippi eeo.iilra- epjjiio.d siiriiilatgisiiilatque .Gpiiljcta, p._hi_ns«pnr
rjo et bpnai naves, deVquIbiisiii eisdeni psajmis dir lerenf-ui'.
Vcithr: Quidescenduhlmare ih nqvibus,ef fqcmntppus (Vers. 1|J),ljtjdie illq prgjiciet Jiqniqidglqarqenif
iri qquis triultis. Jpsividerurit Qpera Dopiipi, et mirq- sui, et'siniulqcxqqujijsui, Qu<e-fec#xQtpbij'.\ttq$f>r.aref:
bilia ejtisin profundo\Ps.cvi, 25), Qiii eriim in iqlpqs el vespertiliq.hes,et ingredielur in fisstirqs pe?
sajculi hiijus ftuclibusrip.nsuril otio.si,scd pperajituiy trqrum, et cqvernas saxorum q. facie formidims Do-
el mcrces pprtanl doniinicas, et ad 'jpprfum qjiietis mini, et d glptiq niqjestqiis ejp.s;_cum surrexerit per-r
' venire
lestiiiant,ipsi vident opera Doniini, ,ei iiiirar cuiete terfqm. Ssep.e:iiixiipusai^enlu.ni et fljirumprp
biliaejus jn proluudp, quandpad prbfundajn sciehliam serjnone,'et seiisu af.cipi, quaepum a peo hpmini-
pervenerlnt. ef umversa scrinanies, lioc esf, eliani bus data sint, itl yel Ipquaiituj', yel seritiant Deuni,
profunda Dei et mirabilia ejiis aspexeriiit.2_i__|Joser et laudenl creatprem sutim, ijji abutuntur lioc iniir
jiiius Tharsis urbem 'Cilicia. Tarsum arbiiraiur : alii h.ere in idploriuii siriiulalionepi,; j'uxta illud _quQc|
-regionem'piilaiit Indtie, et hoc nomine etiam deduo- scvjjituni .est.: Dedi eis argentiitn el qurum:; ipsi verg
decim geniinis lapidepJ appellari, qui apud nos vo- g de qrgenio et aurp nieo qperatisunl Rqqj,(Ose. n, 8).
catura Chrysolilhus,ob marini eoloris similitudiriem. Cuni ergp quis Ppmini payorp pcrt.errilus primuni itt
Melius auiem esl, TJiarsisveimare, vel pelagus, ab- spelpnca jiectpi'is;sili idoia cphdideiit; ,et lj$ ip vp-
soliile aecipere. Keque enim Jonas de Joppe navi- raginibus lerraj abscppderii,Vn.on audens prpferrp
gans, ad Indiam poiefat peryenire, ad quam illp mari qupd male fliixerat: secundiini prpfeptus _est, ut
ripn h pptesj,iiavigari; sed si.inpli.ciierireii) pejagus, priiis -caeiata projiciat, el iri se e^se ripn piil|a.ljiy,:
el ad quasciimqueinsulaspergpre., Quodque segui- Pro talpis, quas nps iriterpretati sumus, LXX yanq,
lur: El supet ornne,qttod visu pulchrunt esl: sive ut Aquila e o/?yx7«,Symniachus infrucluqsq, Tbepdotip
LXX transluleruiil, Ei super qmnemqspecfumpulchri-: ipspni yerbuni, nebraiciim jposuit f jPHiRpjiA.ROTH
tudiritsnuvhtrri,epdem sensu accipiendum, quod de- (ni"!^). Est auiem anirriai absque pculis,- quptl
slruatur a die Domitii quidquid pulchfuni videliir in sempef teffara fodii, et liumum egerit, et radices
..v.erbis,et humana ratipne cortslrucium, s'i se efigat ssubtej' Cbinedens,fpugibusnpxiuni psiiquod Grsccl
conira scieniiam Dei. «O-JTKWK voeanl. Yespertilip aiilem ribcturiia avis,
(Yers. 18), El'incurvabitur subliiiiitdshomimtrii,et quic Congruumab eis nomen accepit vmTepis, eo
e humiliabitur allittidq viroruni, et eleyab.iiur.
Dominus quod inripcte vplitet, parvum aniniai est, elmiiriuhi
solusin die Ulu, et idqla d penilus contereniur, Tain- ,Q simile,,rion tam voce et carilu fesonans, quam slri-
"
diu yideiur humanus seimo babere falionem, «juam- dpfe: quod ciirri yideatur volitafe, lucifugum esl, et
diu diyinse scieniise npn fuerit cpmparaius.. Cum soleni videfe non patitur. Isiiusriiodi aniinanlihus
auleni njeiidacium yerilali, quasi stipula igni, apr idpla cpmpai'ala sunt, quaacseca el (enebrosa poliin-

a Chnjsoiithits.Gr.-ccehocnomeii scribunl cpdires Sangermanensis unus oronium oplimus ac velustis-


ihss. v.pvpplifios. Es{ ajjieip Chysoliiliiislapis surpus, siiiiius, qjri Gjiscca vprba accurate splet expfiipere,
. sen aufffl cbioris genima;,misidinistproVqupqiielia- o/iyxVpc, et sic ptiairiiiabet RegiUsS7S6. M Cpfber-
bet cpinreni virideiii seu hi;|i'iiiiini, pnde apiidHe,- iinri's'2()28qrktq, prpbpww.\\ uhiis tantjjm Cplbcrf.
briccis fiici.iur' TAflrAf.?', UVp oficias. Sarigei'man|nsi§alius nosier ppfKSA.A:iictOr:'
^eifipjj_j'.-."_Clial_rl^o'g--.jN)3*
Kerimijprna, p.rpptprcq/6r_Jiri riipriirum,POITP'.Jpse'? ritiiie Mariuscrip.ipjUiirdiKil.o^vxTaiegimus.'Yeieres
pbiis' 'iiiarsis "hrie.i)' 1_|Jjpjoe"'Tliarsiimarbiinitur Hieroiiynji editi opyyus babehi. Sic jegit et piusius
lib. l Aritjqq. cap.'\6. Yide siriilliier liji'.;yiii,.cap.2. puiaiqiieslgiiificare jipsse tglpqs, sed fix '.credereni
Ds liipideaiilem, qui vpcatur fhqtsisiiciiChrysolir eiiariisi ypra leciio esyj.Miirtiaria?iislegerat bp\>~w.f.:
thus, cpiifjjle Bijjlia sacra Espd. '" ' cap. xxvjti., 20, et "f''PpsujTPhqrphqfoih. Hiciocus oniriiripdivefsus
Apocal. xxi, 20. MABTIAN. '_ est in Massoreiliicocontexiii Hebrscp :"ii.irnMassp-
h Npn pqlesl nqvigari. 4'id.vi iio{]}.erntiri_ pcogra- j\ reiiiaj noriien Pliafphqrolh 'diyiduiit jn duas yiices,'.
plium Hierpriyn.nJT._jii.r!e risgeijiientej»i*;ViiJltVeijiing . ritTp, n|_^,/ap/tp.Vj.eff,..t, <jupd:inleppfetatum eit^
Jeppe inTiiiiiairi jiosse iiavigari : al iiieliusarbitrpr ad fodienduin foveqs. S,eptpaginla pl Ili.erpiiyniijg
audire speciaterein 'inaris iilediierranci ac jiorius miicam
aut fesieiu aufi- lapiuri. diciionem ; .elAbpn Ezra ppnlpfniir
J..'_ip|_, q iiam iipyuriicpjijeciprem, ""'""" ter, scribuiilur ut dumdictiones, inquit; scd qpiriig
iiin:|:'fiiARTiAM.:"''-":"-:..""''". '-:T" "-".'
-'.—-GimferH|prpn. in Jpnai Cj.p.i; Pliiiiiini quoqtie rrica est,,esse ,((»?/Hni''«?(ff«»f.'A_qpiIa.prp
sive phapharpharolh, ppsuit, bp&y.Tcts'
pliqtjphqrpifi,
npn ppvyg?}if
Ijb. v,'cap, 15^151, eiJib'.jx,piip;5. Spliniimc:58," babcnl editi libri. MABTIAN. :
Strabonem lib. vi,ipgyn»d.eiiiqiipOyidiriiiiMeianipf-T '«—HPCuiio abliidurit nostri mss. guod per f le-
: pbns. lib, iy, expujiis iriaxiifie auclprjiate iijdiaijj
guni Farfqroih, quemadnipuiime*t"duo aliiSangerhia-
iEtliiopiciiriidesignari iriielligiiur, adquam Joofis iienses, diioColberiirii, alque unus Rcgius Monifau-
navigaretw"-Kjiis testiiiipjijp i,aureji{iii's'Vajl;iElegaii- Conioiesie, haberit. Videlur nihilDs^ciuslegendum,
iiar. lib. y, pap. {.,.Ilierpijyinpm cajunjnia libf.ral. "
: c Viitie..,et elevabimrfortiiudo j>iYprKni,"e!cV pi'33positan lilieraradicali Imjiis verbi, Hqphqrphq-
a Penitus conlerentnr. Posi ba:c ver.ba"addiiniediti rollt, velHufdr.fdf.olit.Cur. liocnomiiie ,|a|p3i yo.ca-
libri coniexiumsacriim Isaiaj ; Et iiitroibunt in spe- reiiiui',"docel liochartus in Hieriizpicppai|. i, Jjjj,
tuncas peirarum, eieV,usque ad versurn conseqiicn- III, c. 55. Hebra>ushabet : 1U/>vD"t<n.]a DDbib^n
tcm : sed niliil iiiVeniiur iii exeiiiplaribiis niss, : ^pmnoii^SNirora,'.
pnetcr id quod nes"edidimus. MARTUN. e sub terrm coinedens;et niOxLatinis lit-
e Lcciienem Aquilaj inquit Montfauc. sic effert lCiisPalaliri., asfalaca. Vatic.,,KJJKKK?.
.BS S: EUSEBH HIERONIMI .''"'!.''. ' B6
turacaecis: et omnia dogmata contraria veritati.. /V.fendatis eum, quiomnino nihiii est? Ergo ecorilra-
Qusecum in die Domini fuerint derelicia, ingredien- rio sic intelligendum : Cum hsec universa veniura
tur hi qui projeceriiil ea iil fissuras petrarum, cavef- sinl yObis,et prophetali spiritu prsedicantur, moneo
nasque saxorum, ut non in lerrse pulvere et vililuto, alque priecipio, ut quiescatis ab eo qui secundum
sed in firma ratioue versenlur, et inveniant sibi di- carnem quidem bomp est, et habet animam, etita
yersa virluliim foramina, per quas a_dveritatenrva- spirat, et naribus halitum traliit, ut nps homines
leanl pervenire, Hajc juxta anagogen, ut poiui,brevi spiranihs, et vivimus : sedseCunduni divinaijimajes-
sermone perstrinxi, quae""Hebrasind Babylonia refe- tatem excelsus et est, et repulallii', et creditur.
runt tempora et subversioneni Jefusalem, quando 0 Tacitariiccum mentepertractans, Iion pPssum inve-
surrexit Dominus terram percutere Judaeorum. nire rationem , quare LXX tam perspicuam de
(Yers. 20.) Quiesciteergoab homihe, cujus spiritus Christo propheliamin Grajcumnoluerint veriefe.Ca^-
in riaribus ejtis : quia excelsus repulatUsesl ipse. Hoc leri enim, qui verteruniquidem, sed sermonemam-
praHerrnisere LXX, et iu Graicis exeihplaribus ab biguum ad impietatis traxere sensum, non niirum
Origene sub asteriscis de editione Aquilie additum cur male interpretati sinl, nec voluerinl de Chrislo
est, quod in Hebraroiia; legiiur: " HEDALU LACHEJI gloi'|osum quid dicefe, jrt qtiemhpn credebant: d vi-
MENAADAM ASERHASAMA BAAPI1PH0 CHIBAMA NESAE B delicet Jud;ei aut SemijudLei,id est, Ebipnitaj. Quud
HD.Ubi nos diximus, excelsus repUlaius est ipse: autem Cbristus excelsus sit vel ahissimus, qui 45
Aqnila iiiterprelaius est, iriquo repuiatus est isie. 44 alio sermone apud Hebraios appellalur, ELION (TihV),
Yerbuin Hebraiculu BAMA (H03,), yel v^oip.a.dicilur, in octogesimo sexio psalmp legimus: Numqitid Sion
id est, excelsum, quod et in Regnorum libris, et in dicet homo, e et liomonatusesl in ea; el ipse fundavii
,Ezecbiele legimus: vel certe in quo, et eisdem lit- eam Altissimus (Psal. LXXXVI, 5) ? Et in Evangelio :
teris scribiiur BETH,MEM,HE: ac pro locorum quali- Eltu puer Propheia Altissimivocaberis(Luc. i, 76).
tate, si voluerimus legere, in quo, dicimus BAMMA ; Ac ne longum fiiriemirahani (in expositione enim
sin autem, excelsumvel excelsus, legimus BAMA. In- sanciarum Seripiurarum veritatem debemus sequi,
lelligentes ergo Judaji prophetiam esse de Ciiriste, non coutenlionem) in islo loco BAMA apud Hebraios
verbum ambiguum in deteripreui parleni inlerprelati non excelsusdicitur, sed excelsmri, id est, ipsa alti-
sunt, lit viderentur non laudare Clifi.stuin,sed nihili iuda atque sublimitas: quasi si 46 de aliquo dica-
pendere. Qure esl enim verborum consequentia, et mus, non est divinus, sed divinaiio: noii est rivus,
qui ordd rationis ac sensus, ut dicamus : Cum haec sed fons: noiiest liomo, sed ipsa humanilas. Origenes
I.la se habeaiit, et dies veiiiura sit Doniini, in qua hunc locum ita inlerpretatus est: Quia siiigularitcr
universus Judsea; stalus subverlendus est, et omnia C de uno linmine diciiur, referri polest et ad Dominum
conlerenda : moneo vosatquepra'cipio, utquiescatis Salvatorem : jubenle Prophela, ut.quiescanl ab eo
ab homine, qui ita spirat ac vivit, ut nos boinines, qui in inagiio aliquo repuiatus est; licet imprBcsen-
quia h in nihili compuiandiis est? Quisquam ne bomi- liarum videalur ul horiio, et spiramen babere in na-
num ita quempiam laudet, ut dicat: Cavete ne of- ribus, sicul el caiteri spirant homines.
a Hedalu lachem, etc. Quot ac quaulse sint cor- pro Hadam: deniqtieRamrnacum duplici, »i,'quam-':
ruptelae Hieronymiani contexiusiiianlea editis libris qiiani mss. cum uiio habeant: liam hnc, iilquit, pns-
non audeo dicere, ne calumuiaior Cfiiicus alicujus terius veruni esse osiendunt ea quse seqnunlur: Sr
caluinniij! meVinsimulei, Uli fecil niore sup cum volueriinuslegere, in qiio, dicimusBqmma;sinautem
editum vidit Prodronlum S, Hieroiiymi, in qiio de excelsuiii, vel excelsus dicimus Bama. PiiStieino in
prajsenii depravatione dixeram : Legat igiiur aiquus Nesab anliqua consuetudine elisam aspirationem
rerum assiimaior totum huncce locum, et siatini per- heih, ejusque vpcalem, idem nctat, cum iulegiuiii
spectum babebii nihil depravaiius edi potuisse in vociibulunisil.Nekesab.
h Vulgati, quia in nihili; eimox qui omnino niliil
operibus Hieroiiymi : n:im qiiod ipse repieliendit in
Judmis, Semijudieis et Ebioniiis, id i|>sum impin- esl, pro-iiiliUi.
o Tacita rnecummenle, etc. Videat nunc inlensus
guni in sanctiim Doctorem prava Jectione Hebrsei
texius seu vocisnG3 «ama, quaiiilegunt bammecum _" Hieipiiymu Joan. Clericus, calumniaj SS. Patruin
Obc;ecaiis Juda?iS, qui sermoncm ariibiguum ad ini- addictus ; num Cpnmieiita sinl Aseeta; Bethleheme---
pielatis tfaxere seiisum,-ne de Cllfisto gloriosum lici infainanlis LXX Interpretes , quod. dixerit
quid dicerent. co.-demLXX, noluissefideisum Sacrainenlapetspicue
Ciselerumnon omitio ih aliquol riiss. codicibus Elhnicis prodere.Qe.na iiifamenicaluinui:e Clericanai
posilum esse Eser pro jiser, ei nesama pro nasama. scopiiluiu bic loci inveniet, qui hujus Sociuiani
Qu.estiones Hieronymianaslegerit. Suspicatur pnrro
' Hebraice positum legimus': ~wk D"Nn-VO027 "i?"n Hieroiiymus in cap. xvn Jeremise, propbeiiamisiam
mzwtatiea.-v&ia.nsyra-.. omissam a LXX Interpretibus, ut parcereiit po
,--'-. .:.-..MARTIAS. suo. MARTIAN.
pulo
— Nostri mss., Eser itesamabaaffo; alque ita qui- d Al. cum ul vocula, videlicetut Judmi, etc.
dem rescribi malim. Veriiin alia prseterea duxit e e Duo rijss. Yatic. el Palal., dicel lioma, quod
mss. emeiidauda dociiss. Drusius, jff«d/ttnempe pro homo nalus sitin ea.
Hedalu, in niss. pleruniqiie est Hedql;..lum Haqdam
5T IN ISAIAMPROPHETAM LIB. JI. CAP. III.
COMMENTARIORUM 58

LIBER SECUNDUS,

45~46 Firt't0 in Isaiam primo volumine, quod A iui comedespanem ttium, donec revertaris in terram,
ut potui, non ut volui, celeri sermone dictavi: sen- de qua sumptus es (Gen.m, 19), simililer audien-
sum polius Scripiuraniin, quam compositaj oratio- dum. Ncc non quod a Salvalore dicilur: Non in pane
nis verba perqnirens: nunc Iranscendam ad secun- so/ovivit homo, scd in omni verbo quod egrcdiiur pcr
dmn; et quidquid in me virium est, pronacquo in os Dei (Matlh. IV, 4). Foriiiudo igilnr panis aulere-
Doniiiium voliinlaiis, offeram ei qui per Prophetam lur ab eis : a ille qui dicit: Ego sum panis vivus, qui
loctilns est: Ego visiones mulliplicavi: el in mauibus de cmlodescendi (Joun. vi, 51). Et fortitudo aqux,
Prophetarum assimilalus sum (Oie. xu, 10). Unde de qua idem Domiuus loquebalur : Omnisqui biberit
obsecro le, virgo Cbrisii Eustocbium, ui nnbis in ex aqtta hac, sitiet ilerum : qui aulem biberil ex aqua,
Sciiplurarum explanaiione ceilanlibus, tu cum Mose quam ego dabo ei, non siliel in mlcrnum:sed aqua,
ad Diiminumeleves m:inus : ut qui exeuiiles.de quam cgo dabo ei, fiet in eo (ons aqum salientis in vi-
^Egyplo, mare iransivinius Riibrnm, vincauius lam mlernam (Joan. iv, 15). De hujusmodi piuiibus
Amalec, qui inlerpretaiur devorans et eHngens; et elin Proverbiis legimus : Aperi oculos luos, el replere
pnssimus lecum dicere: ReiiediclusDominusDeus panibus (Prov. xx, 15). h Habenl Judcci panem, sed
meus, qui docet manus mvcisad pimlimn, et digitos absque forliludine; habenl aquas, sed absqne ro-
rneos ad bellttm( Ps. CXLIH,1). B bore. Lcgunt enim Scripturas, sed non inlelligiint .
(Cap. III.—Yeis. 1.) Ecce enim dominalor Do- tenent inembranas, et Cbrislum, qui in mcmbranis
minus exercituum auferet ab Jerusalem, et ab Juda scriptus cst, perdidcrunt (lCor. m). Lacle enim
validum, et foiiem; omne robur panis, el omne ro- aluulur, quasi parvuli, el nnii solido cibo. Et quia
bur aqum, Iluciisque de judicio dici pulanl. Quod foriiltidinem pcrdiderunt, et infirmi sunl, proplcrea
sequiltir, de captiviiate veulura; quam alii ad Baby- olera comedunt. Athletarum aulem solidus cibus
lonios, alii referunt adRomanos, Sed.riieliuses.t, ut esl, qui ct vilam sustenlat huinauam, el viveniibus
supra dixinius, cuucia rcieni ad Dominicam passio- pra:bet fortiiudinem (Rom. xiv). I)e isiiusmodi jiane
nem. Posiinlcrfectionem quippe illitis, omnes graiise et aqua, quod aiiferaiilur a Ji.daMs, ciiam alius Pro-
ct doiialiones ?ublaiai sunt a Judoeis: secundum quod plieta lestatur, dicens : Ecce dies reniel, dicit Dorni-
in Evnngelio scriplum est : Lex et Propheim usque nus, el emiilatn fumemsuper lerram : non famem pa-
ad Joannem Baptislam (Matili. xi, 15). Et esl ordo : nrs, neque siinn aqum, sed famemuaudkndi sermones
Qunniam noluistiscessaie ab liomine, cujus spirilus Domini (Arnos vm, II).
iii uaribns ejus, qui excelsus reputalus est: sed (Yers. 2.) Fortem el virum bellalorem, judicem
econli'ariofudislis saiiguinem jusii, et cogiiasiis con- el Prophetam, el hariolum, et senem. Pro forti,
siliiim pessimum, dicenles : Alligeinus justum, quia C quod solum esl in Ilcbraio, duo simul LXX Irans-
inutilis esl nobis (Sap. n, 12); ideo fructum adin- tuleiuiit, gigantem d et forlem, cumdem volenles
veiitienum' veslrarum comedetis. Nihil apud Judieos giganlem esse, quem forlem. De forti supra dictum
posl Passionem Domini forie, nihil validum est: scd est. Gigantem aulem in boiiam paiieni, hoc est, dc
omnia inlirma ct languida. Nec aliquis polest aptid Dimino Siilvalore, in octavo decimopsalmolegimus:
eos dicere: Oinnia possum in co, qui me confortat Exullavit ut gigas ad currendain viam suam: a summo
(Pliil. iv, 15), Chrislo Jesu Domino noslio. Etquia cmlo ecjressioejus, et 4S occursus ejns usque aclsum-
juxtaLXX icgimiis validumel validam; valido illud mum illius (Psal. xvm, 8). Siu auiem legerimus,
possumus coaptnre : Douec occurramus omnesin vi- Nemrod giganlem (Gen.x), qni 1'uiiveuator coram
rum perfectum,inmensuram mlatisplenitudinis Chrisli Domino, el giganlcs (Gen. vi), piopter quos venit
(Ephes.ix, 15).47 PorrovalidiC: Volo, iii(|uit, omnei diluvium super terram, in ccmrariani pariem acci-
\os virgincmcastam exhibereClirisio (11Cor. xi, 2). piendi sunt. Yirum quoque bellalorcm juxla hisio-
Fortitudo aulem panis, et foiiiludo aqua3, pro otnni riam sic inlelligimus, qund capii sint, el usque ho-
cibo, et potu accipilur. Legimus quod Moses fucrit die. servianl, el non deposuciint servitulis jugum.
Lin nionte Sinai, et quadraginla diebus panem iion Sed ne judices quidem habeanl proprios, Roniuiiis-
comedcril, et aquam non biberit (Exod. xxxiv). f que subjicianlur judicibus : in lanlum ut de princi-
Illud quoqueqtiod ad Adam dicitur: In sudore vullus pibus eorum, qui esse videnlur in populo, Romaui
a Supple et auferet, aut quidsiinile. ouz E'%O-JO-I
T)jvio"%uvTOU«pTov, OUTS JJHJVT»Vicyjiv
h Sicut toium liunc sensum ex Eusebii Commeii- TOU vSaros, e/C.
lariis exprcssit Hier. ita ha;c potissimuni verba pene 0 Vaiic. audiendi sermoriisDei.
verlit. 'lou5«?otys _/iivsyovo-i {ilv T6Vaozov' /.«.).TO d Drusius pntat posterioreni vocem fortcm ex al-
y«p TKMwo-iw,-
JSU/J.1'TITzol-JTzpaypo^oTJtn ypap/^a^a, lera Editione desumptam fuisse.
TOV
?'M&!>.yi-jiiG"/.QV(7i SEycj&iQ-Y.ovGt.
ETreiSvj
VO_JU)V. ouSsv,
S9 S, EjUSEBIJIIIERDNYMI CO
piincipcs judiceni. Scd cl Jioc diccndujn. quod nulr \ qui sjilvanlur pc_rpcenilcntiam, Chrislus est : brevi-
lus sit apud eos bellator in lege, babens sciciiiiam ler numcri hujus sacramenta pnndamus. In Genesi
judicandi: sed omnia vana sint, et cndiiea, clp.ena Ieginiiis,lo:.ienie Ahraham ad Doniinum,quod a quin-
siuliilife. Dc Propheia auiem, quod apud eos csse quaginta primum jusiis, si iiiveniaiilur in civitate,
cessaveril, nulli dubittm est. Quoeriiiiiisjuxia He- dixcril ujbem esse salvandam. Ei septem hebdoma-
braicum, quomodp inlerpretemur hariolum, quem darum in c Numeris, id esi, Pcnlccoslcs celeberrima
omnes inlcrprelali sunt divinum : excepiis LXX, qui festiviias esl. Jubileus quoque, id est, renijssinnis
pro hoc conjcctoreintranstulernnl. Ei dicendum quod aiiiius, qui septenis aiinorum licbdomadibus, id est,
SECJJC eiiam per hariolos fultira dicnnlur, sicul in quadragiiita novem annis texilur, in quo clangunt
Bilitamdivinolegimiis, et indivinis quinque uibium tubaB,et ad omnes reveriitur antiqua possessin, boc
Pakesiinaium, Gazaj cl Ascalonis, Getb, et Accaro- cortiinet sacrameniuin. Unde el David in quinqunge-
nis, elAzoti,qui danl coiisilirtm quoniodp arca Dc- simo numero Psalmum scribii pcenilenliai. Legimus
mini remitialui' (I Reg. vi). Et esi sensus: El vera quoqne in eodem Numerorum Iibro, quod de privrta
clialsaa Judieis parjter aufereiitnr. Scnan qnoqne, et spoliis, quinquagesimuin [Al. quingcntesinmni J
qucmLXX presbyternmiransiuleruiii, inielligit [Al. capui, tam de hominibus, quam de jumemis acci-
inlclligel] ablatum a Judjeis, qui scierit in Scripturis B piant sacerdoles, et quinquagesimum lerilse, <_ui
sr.nciis presbylercs mcrito et sapicntia cligi, non custodiunt fores tabernaculi. Illa queque E\angelii
ajtaie. Neque enim apud Judajos sencs esse ccssa- parabola (Luc. vn et xvi), in qua dicunmr duo debi-
runl, quos uaqns ad decrcpilam senecliiicm saipe lores, unus qui debebal quingentos denarios, el aiius
venire conspiciiiius. Ei invetei'atos dierum malorilm quinnuiigiuta, ad hanc refertur intelligentiam. Unde
duos presbyteros juxta Tlieodplionem in Daniclis et Ajioslplus apud Ephesios, quibus mjslica qiia>que
" principio legimus (Ditn. xm) Nam el Mosi praiei- dissoivcrat, vull permanere usque ad Penlecosten,
pilur, nt eligal presbyteros, quos scil es-se prc-by- 50 donec perfeite nd Dominum converlatilur, di-
teros (Exod. xvm). Et apnstolus Paulns, qualis ceiis : Osliumenim mihi apertum est magnum ei evi-
presliyter cligi debeal, pleniss-ime seriblt ad Timo- dens, sed advcrsarii multi (I Cor. xvi, 9). Iiiiitntur
theum (I Tim. v). Unde el in Proveiiiiis dicitur : auleni, eldiab'ilu-. Israeliticuin exercilum, de quo
Gloria senvm canilies ( Prov. xx, 29 ). Quoecst ista Jctl/i'0 d dederat genere suo Mosiconsilium, ut con-
caniiies? Iiaud dubium quiii sapieniia, de qua scii- siiiueret super populum tribunos et cenluripnes et
plum esl: Canitieshominum prudentia est (Snp.iv,8). quinquagenarios (Exod. xun), Unde impius rex (IV
Ciimque nongenlcs, ei eo amplius annos ab Adam R'Q. i) mittil duos quinquagcuarios cum subditis
usque ad Abraham vixisse homineslegamus(Genes, C sibi militibus, ul exhiberenl Eliam : qui divino igne
xxiv), iinllus alins prius appcllatnscst presbyter, id consunipti sunl. Tertius autem salvaiur ex eis, qui
csl, senex, nisi Abrabani, 49 <I"imullo paucioribus couversus ad preces, poeiiiicniirjesacramenla cogno-
annis vixisse convinciliir. Unde scribil el Joannes verat. llnde cl Judroi, noleiites Domiiiuiiiesse per-
ppsi puerps et juvenes, etiam ad senes, d cens, Scri- feclurn, nec principem quinquagenarium, dicunt ad
psi vobis, palres, quia cognovisiiseitin, qui aprincipio eum : Quinquaginta annos nccdumhabes, el Abraltam
est (l Joan. n, i j). Et Robiiam filius Salomonisideo vidisli (Joan. vui, S~)? Et ille sciens se esse non so-
perdidit regnum, quia noluil audire presbyleros Ium posniientium principem, scd et juslorumiespon-
(III Reg. xn). dil : Antequam Abraham essel, ego sum (Ibid., 58).
(Vers. 5.) Principem super quinqnaginia. S-JVSXSO-Quod auicm Domiuus Princcps sit Quinquagenuiius,
Xiv.oisa parie touuii. Quoinoiloenim Centtirionesvo- ex una festivitate inielligere ppssumus, de (|ua ail :
Ciiiitur, qui cenlum pisesunt militibus, ei Chiliarchi, Dominus esl Sabbathi, filius hominis (Matth. xn, 8).
qui niille, quos nos TribunoS'appcllamus, ab eo quod Qiiod si Snbbntbi, et Kaleiidaruni. Si Knlcndnrum,
pr.csinl Iribui : sic in isiaelilic.j exercilu Quinrjua- et Pascha", id e»l, Ayyirorum. Si Pascbai, et ,!ubi-
gcuiirii ujcabanlur, qui in capiip erant qiiinquaginta lei. Si Jubilci, el Tabernaculorum. Si Tiibernaculo-
miliium. Unde el Deca-.osh dicimus, qui dccem proa- D rum, et Pentecnsles, qiire ad quinquagpsimum re-
siinl lioiniiiibiis.Nec miriim si apud Judseos omnis feiiiii' nuinerum.
perieril dignitas bellatorum. cum militandi sub gla- El lionorabilemvultv, ct cqnsiliariitm. Pro duobus.
dio, etarma portandi non habeant potesl.iieni. Quia id csl, honorabili e vultu, et consiliario, LX.X uniim
veroqiiinquagenarius numcrussemperreferlurad pce- virum admirabilem coiisiliarivmtransliilcniiil. Inler
nitentiam : princepsque poeniienliaj, et caput eoruin, crclcras gratias etiam hocDominus aufercia Judsea,

a In Daniclis principio legimus. Ecclesire Christi madaruin in Numeris nudiim lantiim, utpote rejam
lcgebant librnm Dnnielis juxla Theodotioriis cdilio- ih Leviiico cxplicaia, reperiaiur nonieii cnp. sciii-
ncii), in qua hisloria Su^apiifc erat posila in prin- cct \xviu. Hinc quoijiic p.mlo \w,\, pro Lcgimus
(ipio vohimiiiis qiiam nii c.alcem reposuit liierqny- qnoquein eodem Sumcrorum libro, Leviiici liurum
mus ; quia non b;ib.:lur in lexlu Hebraico. — Nimc subMiiiul; liiliii inmen illi suffiagniiiibus mss.
ad fincm est ejus lihri, quju Visio undecima inscri- d Yaiicani codicis scnptor liujiisiiiodi glossema
biiur. hoc loco interscril: Notaudum Jeilno socer.umdici,
h Vitiose lec.lum a Maniaiifro decimas. cum Raguel sbccrum Moijsi legamusin Exodo.
« RescribU Vicior,».1Levitico,cum septem Hebdo- « Palat. cum Vntic., Iwnorctbiliviro, et consiliarip.
61 COMMENTARIORUM JN .ISAT4MPBQPHKTAMLIB. II.-GAP:.'in. C2
iil iiulluni IiabCflnleonsiliarium : sed faciant euncia J±, cum Aposlolo dicere poieraiit: Egq errirnsum mini-
absque consilip. Et Graaci poetffia laudabilis illa et', rhus Aposlolotum,qjti hqn sUm digrius iiocqriAposto-
admirauda sententia est : rPrimum esse beatunj, Ins (I Cor. xv, 9). El ajibi :'Ex parte cognOscimus,e|
qui per se sapiai; s,ecuridjiin,pui saplentem qiidjiat.» exparie pr6pjieiamus,eliiuhc per speiuium pidemus
Qui auiem utroque careaj, huric inutileni esse, tajn inmnigmale(\.Cor.y.m,%).
- Et
sibi, quam omiiibus. Unde et illudin npslris libris prudeniem eloquii mysiici. Pro. quo 0Jj" LXX
legimus : Amici tibi sinl pluriihi, consiliqrius autem iiiterpretaliSuni, prudententauditorem; Tjieodotio,
unrisde mille (Eccl, vi, 6). Et ilertim : Gum consilio ptudentemincantalorem; Aqriila, prudentein sustirrd-
oinriia tige(Prov. %m, 10) : et dabit libi pfudeniia tqrem; Symriiaclius,prudenlem:elqquiiniysiici, quen.
adniirabilem consiliarium. Senams quoque consulta et rios in hoc loco seculi suinus. Dicendtim primum
dicunlur, el pfincipes quondam Roiiiani, cpnstijes jiixta LXX; quod iiUer creteras gratias .spirit.iles,
appellati sunt, yel a consulendo civibus, vel b a fe- eiiam prudens audiior in Ecclesia iiecessarius sit.
geridp cuncta consiiip. 51 Etnqshabemhs in EcV Aiiii eniiii ddiiir prophelia : alii discrelio spiriluum
clesia seiiatum npstrtini, ccelum presbyjerorum. (I Cor. xn, 10). Unde, et constiluii eranl iri poplilp
Cuni ergpinter csetera etiahi- senes Judssa perdide- Judreorumsacerdotales gradus, qui prpphelas, pseu-
rit, qiionjpdo poteiit babcre consiliuni, qupd prp- B doprpphetasque discerrte.reiitihoc est, itilelligererit,
prie seniofum esl? qui de Dei spiritu loquerentur, qui de contrario. Le-
Et sqpientemarchileciiim.Prpqup Aqtiilatransiu- garrius jeremlaiu. Ptudens atitem eioquiirhyslici (Je-
lit sqvientissimumartificurn, ut ostenderet eos plures rem, xiv), sive sUsurtatOr, et ut Tlieodoijo vplnit,
quondaij!babuisse arlifices : qiialis et ille fuit Bese- iriCanlalbr,viAe\ni milii vir esse eruditus et exerci-
leel. fllius Uri, fllii Ur de Jrihu Jtida, quem implevil inius lam iiJ Lege el Prpplieli.s, qunm in Evangelio
Deus spirilu sapieiitise, et intelligeiiiia?,ac discipli- et Apostplis, qui possil singulas animi perlurbatio-
nre, ui in omiiippereessetfabei'perfeciis_siiiius, non nes sua sanarp doctiiija, el ad slalum njeptis redu-
solum in auro, et argenlp, sed eiitt rere, et C¥.ieris cere: dtim et scorlalor recipit casiitatem, et gaheO
quffiMosesenumerat, qui ffidificavilTab.efnaciilum c frugnJitaiem, et quOridam ayarus, dal eleemosy-
Dei (Exod. xxxi). Illis ergp pefdenlibus arcliitectps, nam. Eyeiilila omhes Judajorum syanagpgas, Cl nUl-
omriis a:dificandigi-alia ifansiala est adVEcelesiain. lum poteris inven.irednCtprerii,qiii sarieliiprsCipiat,
UndePaulus apostolus dicil: Quasi sapietis ar.chitec- et contemptis diviliis, secUndam deceat pauperta-
tus fundqineiitiirnposui (I' Cor, m, 10). Et Jeremias tem. D? itiusmpdi incantaloiibus Contia serpenles
arcliiiecius crat, qui rton splilm eradic^bai, et suflp, et aspides, id esi, cpntra peccaiores, :qiii Dei jusli-
diebat, et perdebat, sed et sedificabai(Jerem.xvni): iC Liam.reiiquefuh.t,David loquebatiir in Psalmp •:Alie-
Uilde idem Appslplus Ipquilur : Dei agriculiura, Dei nqli swit peccatoresa vulva: errqverunt ab ritcro, lo-
mdificatiosumus (I Cpr. iii, 9). pominus qupque no- cnli suiit falsa. FutOr eorum juxta simililtidinemser-
slef appellalur sirUcior maceiiarimi (Eplies. ii). El in peiilis : sicui aspidis sufdce ei oblutaniis aures suqs,
Eya.iigcliofllius fabri siigillatur, qni uiiiye.isa.condi- qitmnon exaudil vocein.incdntaniium,etveiieficimedi-
defil (Natth. xiii). Iri Regurii qupiiue vpliimine legi- caniis sapienier (Psal. LXVII,4 seqq.). Oninis seriho
iiHis,qupd miserit rex Saloiuon, et lulerit Hyrnm Apostpli coritra scrperites et aspiijes incantalio est,
Tyrium, fllinm niulieris vidme, qui eral de iribu quein iion exaudiunl peccatores, ct Iiaereiici, qiiia
Nephlhali, el habebat pairemTyrium,aitificemseris. claudiiii.lnufes suas, neaiidlvnt v-eriiaieiii;
Ingressusque est ad fegem, ei fecit oinhiaopera rggi (Vers. i.fiEl dabo pueios principes eorum. Si ex
Siilompni: in qho typus est iiedilicaiidfeEcclesiae, persoiia Pfppiiel:e dicilur : Ecce etiimdomintitorDo-
qiiienon .sulumde IribuJuda, sed de Neplilhali qup- ritinus exercituum, auferel tib Jerusalem, et ab Jticla
que, et patre/Tyrip gpneratus sii, qui habuit riia- vqlidumet, validam: omnetbbur ptinis, et omne robur
: trein vidiiam; quia priorem-viruin perdiderat
(III aqum, et relii.ua : quoihodo IIUIJCidem proplieta lo-
Reg. vn). El multo plures srint lilii deseit;e, ljiagi.s qtiilur : Dabo pueros principes eoruni, et effeminati
qnam ejus qiiajhabet yirurii (Isai. xv). Sftd et inPa^ JD dominabuniureis? Ergp juxia cciisiieludinem proplie-
ralipomeiionlibro legipjus vallenj aflificuiri : Saraiqs talem Ipquenie Prpplieta, subiip Deus Ipqiiitiif per
auiem genuii Joab pqirerii Vctllisartificum: ibi quippe Prop.lielaiiiex pefsona stia, eldicit: Dabo puerosprin-
attifices erant (IPar. IV, U). Qui pfopterea habitare cipes«orwni:;sublatis eiiiiiiliis quajaiite ggdonaVe-
dicuntur in valle, quia npn ees inflaltat scieniia, sgd ram, etqiiajibpnairalusabstiileram, ntjncecontrario
httmilpfn algue mansuetHm,seqHCbpiHr;Jes;i.m,e\ dab.pnjalaVTulj|§nem et qiiipquagenaripiii,ej:admi?.

f Pqelm Iqudgbilis, elc, Siinilis seiitentia legitur §' «u y.av.%lyos


!Ecr6),6sr ps EU£(7.ovn 7rt?)jj-K.,
apijd TujJiifm,' pro pbienlio : Sapieniissiriipni essc Ille quidemoplimuspst, quisibi ipseperi.omriiasa.pit.i.i.
dicuiit eiim, crii quod ppus sil, ipsi "veiiilitiri ipejt Riirsusjjtillebpiiusest, qnibene
tem :. prexime accederp Illuiii oui alieriijs Jb^ne- " niqiiefitipaperii;..,
'." >..- V .^ARvr?^?,• •''" '
ihverltls (iblemperet. Poeta ajiteniGfaiciil ab Hiefo- h Palat, fere cum olim editis, vel ageiidq cuncia
nymo citatus Hesiodus Asciseus"'esl_qir, iri syrit^^
nlafede pperijjus et fliebiis v.i;29()liaac liaiiot". "sA cumconsilig,- .'.
V5Addit Yalicani pjs.^vetHS glpssatpr, gqneonem
V Qyjo; psv.itayapuTftosps(?yrpfi?VT«< VOVJOTI.V . hqlivteiligiprpdigumiVeiv,
65 S. EUSEBII HIERONYMI 64
rabilem coiisiliarium,etsapientem arcbitectumetpru- JA.dotio Ulusares interpretati sunt, Aquila em)lav.ras,
dentem auditorem, etc.Pro bis dabopuerosprincipes. quise niutcnt, et lui'pittidiiiis:exei'ceaniyices. Qua-
Qui eiiim presbylerum!.perdiderunl,qiiaiem supefior Ies iri judicum libro super coiiciiiiiiiaLevitre in Ga-
sermo [A/.servo] monslravit, qualisetAbrahaiiipri- baa legimus (Judic. xix). Consideremus a Palriar-
mus appellalus est presbyler, recte juvenes pfinci- chas Judreorum, et juveues sive pueros, effemina-
pes accipiunt (Genes. vn). De quibus, el in Eccle- losque ac deliciis '"afflueni.es-, ,ci.. impieiam.pi'oplier
siaste legimus : Vmlibi civilas, cujus rex juvenis, et tiam esse cernemus. Possuinus illusores dicere et
principes lui mane comedunt.Beala lerra, cujus rex magistros populi Israel, qui devoi'ant populum Dei,
fitius ingenuorum (Eccl. x, 16). Talis fuit rex juvenis sicutescam panis, et perverse Scripiuras sanCtas
Roboam filius Salomonis, qtii secutus est juvenum interpreiantur, illudunlque slultitire discipuloi'um.
consilia (III Reg. xli). Nun quod setateessel juvenis, (Vefs. 5.) Ei corruel popuius vir ad virum, unus-
sed sapicntia. Alioqui quadragiuta et amplius auno- qnisqueud prcximum suum : tumulluqbilurpuer con-
rum regnum accepisse, narratur, Et econfrario Sa- ira senem, et ignobilis contra ridbikm. Quandu juve-
lomo.h.'duodecim annbrum erat quandp suscepit nes fuerint principes, et illusores Domini, quales
impefiom, et quia habebat sapientiam, propterea preplieticus serme describit, lunc riec dignitalis,
non est appellatus juvenis. Erat enim in eo latiludo B '. necsetatis, nec scientise ullus erdp servabilur; sed
-cordis, et amplitudp sapieniise quahia aferta est in rebellab.unt. pueii senibus, el igncbiles nobilibus,
maris liiioribus. Unde et Aposlplus scribit ad Timo- et mutuo cofruenl. Et implebilur illud Appstolicum:
theuni, Nemo advlescenliam tuqm conternrial(lTi'm. Mordenies inviceiri,consumptiestisab invicem(Galal.
iv, 12). Qui euim retale juvenis est, maiuritate senex v, !b). Hsecsulj T.ito filio Yespasiani accidisse po-
est- Et Daniel juxta Tlieedplipiiem antequam judjr 'pulo Judajorutij, scribit Joseplius (Lib. Vde Bello
carei, appeilaius est puer (Dtin.xm). Pcsiquam vero Jud.) ; et quod, cum expugnarenlur a Roirianis,
excitavit in eo Deus spiritum, et judicavit senes, fuerit Jerusalem in tres pnrtes divisa seditio : el
accepit presbyierii dignilatem. Jeremi.e quoque, qui alii arcem et Templum, alii inferioreiu, alii supe-
ad niittenlem se Doniinum dixerai, Quiesdominuior, rioreih partem urbis lentierint,
Domine: Ecce ego nescio loqui, quia juvenis sum (Vers.(i.)Apprehendetenimvirfratremsuum, doihes-
(Jerem.i, 6), respondit Dominus, Ne dicas, quia ju- ticum palris sui, Veslimentumlibiest, princepsfstonos-
venis sum; prius ejiim quam formareris in utero, ler : ruina autemlimcsubmanulua. Pro ruina, Symma-
novi te, et anlequam exires de vulva matris turc, cliuseiTJieodolioiii^nMVa^ratransiuIerunt^LXXtci-
sanctificavi te, et prophetam inVgentibus eonstitui /ii<m.Signifiealaulem rariialem hominum.etniaxime
le. Ob hanc causam reor et adolescentuJas viduas G rerum omninm penuriam, quod qui cibum, el vesii-
juberi ab ApostolP (II Tim. v), ut accipiant marilos, mentuni habueiit,potens,et dives,g{Jeliilclylus es-
et matresfamilire sint, et educent liberos suos, quia se credalur. Quodaulem ailjuxta Hebraicum: Ritina
multai retro. abierunt pest Satanam. El cum luxu- autem hmcsub manu tua, hune sensuni habet : Mise-
riatre fuerint in Christo, nubere velunt, habeiites ria noslra et calamiias tup substentetiir et protega-
damnaiienem, qnia pririiam Qdemifritam fecerunl. lur auxilio. Et lioc coiisiderandum quod singuli sibi
Nec Ecclesiasticis vidua susleutatur alimentis, ni.sj eligant principes singulos, et iii principum electione
qure sexaginla annorum est, et maturiialem babet sediiio sit, duni alii alios principalu dignos puiaul,
morum pariter et a.tatis, Putet g^, pliquis, eL illud Nec dicuiit ad eps, posscssiones lure, et divilire, et
quod Apostolus prohibet (I Tim. in), episcppum fieri reditus susieriiare.nos polerunt, sed infirmitas isla.
neophytum, ad hoc perlinere, quia parvnlus in fide siye cibus meus, ex luo sanabitur ct pendebil arbi-
est, ne elaius im superbiam, incidatin judicium dia- frio.
boli. Judicium auterii diaboli nullum est aliud, nisi (Vers. 7.) Elrespondebil hi die illa , dicens, non
supeibia, propter quam de cceleslibuscecidit. Unde sum rnedicus,el in domomea non esl panis, ruque ves-
et Salvalor loquiliif, VidebamSalanam, quasi fulgor limenlum; nolite constiluere tne principem populi.
cadentemde cozlo(Luc. xx, 18). Pro medico,Symniaclius eiLXX Iransiulerunt, prin-
Et effeminatidominabuntureis. Pro quo iu Helirreo cipein; Theodotio, c £7rt5so-_x£v6vT« qui liget vuliiera.
scriptuin est THALDLIM (Di^lb5?n),quos LXXet Theo- el provideatsanilati: Respondebit,d in Ileteajo non
a Eiisebiuni imitalur, cujusiirec siinl. Ti_-!o5v
bpav nianifesto sit ^tl?''quod est assuritet,slve reponet. Sed
Touf Tiapa'loocjaioisbiiopa^ouivovs itaipib.pyasve«vt(7- illud veiiium in emendalioribtis libris cum circello
ou T«V T5V o"MftKTOJv
jtov? iz).r)8wff, ylr/.tav, e>l),aras scribituf, qure Massorelliicanola docet in anliquis-
l|/U_^«_-UXli.liSY.viIvSstS-
CipSVWV,TOlifT£).OCTOU? «UTMVsimis voluminibus, qu;c vel ipsi Prepiietae scripse-
§iS«o-/«),ous', uvai, Porro Pa- runl, vel Esdras receiisuil, ea verba aui aliter
ovy.«v zirioi iy.Tza.iy.xa.s
tiiarcbas post Jerpsplyin.h excidium nPiari iniellige, fuisse exarata; aut prprsus ririn exstitisse in aliis
et vid, cod. Tbeed. lib. xvi, lii. 8. exeniplaribus. Tale illud fuerit, quo Hier. ute-
b Obvioscilicet errore 3 substiiuerUnt pro 3, quod batur.
et Monfauc. nolat : lcgerunlque TOiy^Ococlum,vei d In HebrmonOrihabelnrJnliehrxoesMWrjissq,
octionem. id esi, assumet; LXX opiinie veriupt KKov.pi-
c !n Palat, Latini» \Wteris epidetmeunia.Quodau- Btis, respondens,quod juxta plirasim in Evangelio sre-
tem aitS. Doclorin Hebrreonon baberi respondebil, pius usurpatam , Respondcnsautem dixit. Idem ver-
iaJsuin videlurMariianseO}doclisqtic aliis viris; ciun bum respondebit legitur apiid omiies ihterpreteg^
6S COMMENTARIORUM.IN ISAIAMPROPHETAMLIB.-II. CAP. III. 66
habetur, sed de LXXadditum esl. In Hebrrep enirii A k condere. Unde et principes appellanlur Sodomo-;
bis qnsesupra seripn surit jungitur : In ilta die di- rum, ° quia Sodpmitica liabuerepeccala,
cet, non sum piedicus, el feliqua.: Is autem dicet, (Vefs. 10, 11.} Vm animmeorum: quoriiamreddita
qui princepsfuerit electus. El sicutpopulus qui eum suht eis rriaia. Dicile jtisto, quoniam bene, quoniam
queiu, comparatione. stii locupleliorem inlelligil, frucium.adinventionuinsuariim comederunt. Vm im-
principenl habere desiderat, sic qui eligilur consi- pio in malum :.retributio enim manuum ejus fiel ei.*
derans paupertaiem, et iiribecillitatem suam, indi- Juxia Hebraicum et creteros :Iriterpfetcs liunc seh-
gnuih se esse delato lionore tesialilr, iiec posse me- sum habet: Yae illis quia sua scelera receperurit.
deri viliis, id est, curare" languenles, esuriCniibus Unde vos qui auditis, vel qui librum Prophelre le-
cibiim tribuere, vestire nudos, qui ipse se susten- giiis, laudale justiliam Dei, quia benefecerit.: quia
lare vix valeat. Ergo non statim muliiludinis ac- impii Ialiores manuum sriarum comederiiiit. Et vaa'
quiescamus.judicic, sed elecii in priiicipalumi no- impio populo in maliim : recepit enim quod mere-
verimus mensuram nostranj, el humiliemur sub po- batur. Etqui principem suurtiRomanre tradidit po-
lentimanu Dei,: quia Deus superbis resislens, hu- leslati, Ipse Romanajsubjacet serviluti. Juxla LXX
niilibus dat gratiam (IPetr. v). Quaiiti panem non auteni Iijierpreles qui dixcrunt: Vmahirnmeorwin:
Iiabertlcs, et vestimentum, cum ipsi esuriant et nudi B I quoniam cogilaverunl consilium nessimum contra se-
sitit, nec habeant spirituales cibos, rieque Chrisli metipsos, 57 dicenles: Altigemusjuslum, quoniani
tunicam integfam reservarint, aliis et alimoniam inulUisesl nobis : ilaque frucluspperuni suorum co-
et vestimenta promittuni, et pleni vuliieribus, nie- medenl, perspicue de Cbristi dicitur passione, quod
dicos esse se jactant: ne.c servant iljud Mosaicum : inierint consilium pessimum,hon tam conlra justum,*
Provide qliuiti quem millas : aliudque niandatum : quam contra semetipsos, et animam snaiii : el uunc
Ne qumras judex fieri : ne forte non possis auferre fru.ctusoperum suorum comedant. Qure enim semi-
iniquitaies(Eccl. vil. G). Solus Jesus omnCslangUo- naverit homo, brecet metet (Gfl/.vi, S-8), et uiius-
res sanat, et infirmitates, de quo scriptum est: Qui quisqueonus suum porlabit.
sanal contrilos corde, el alligai coniriiiones eorum (Yers. 12.) Populum merimexactoressuispoliaiie-
(Ps. CXLVl.3). runl: Ctmulieres dominalmSunt eis.Pro mulieribus,
56 (Vers. 8, 9.) Ruit eniin Jerusalem, et juda quassolus inlerpretatus est Symmachus, elHebraice
concidit : quia lingua eorum, el adinventioneseorum dicuiilur KASIM (Di"W); Aquila et LXX transtule-
contrq Dontinum, ut provocdrenl oculos majestatis runl anaiToxivras,qui signilicaiit exactores: Theodo-:
ejus. Aghiliovutlus eorumre^pondii eis : elpeccalum tio 5«v££o-T«f, id esl, fmiieratores. Loquitur aulerii
suunt quasi Sodomaprmdicaverunt,nec absconderuiii.G ( sermo propbeticus contra Scribas et PharisEeos, qui
HocProphetaloquitur_ non ut plerique arbitranlur, turpis lucri gratia, ut accipereni decimas et primi-
ille qui priuceps fuerat electus. Et dicit ideo nullum tias, Dei Filium negaverunl. Et nort eOsvocai iriav
yelle prreesse populo peccatori, quia et Judas et Je- gistros. scribas atque doclores, sed exaCtores(Luc. V
rusaleni, et :urbs, et Judaea provinciay sive tribus xx), qui qureslumpulaiil esse pietateni : et devO-
Juda pariler conciderint. Causasque reddit impiela- rant, non juxta Apostolum, domos lanium viduarum,
liseqrum, quia conira Dominum blaspliemaveriint, sed universum popiilum ; accusansque Juxuriaiheo-
atque.'dixerunt: folle, tolle, crucifige ialem, non ha- rttm, el lurpem conversaiioneiri, iion solnm exacto-
bemus regem rtisi Cmsarem(Joan. xix, 113,16) : et; res appeliat, ut-ab invllis pecuniam videaniur cxi-
elemeiiiissinium poiriinum furore lingure sure ad. gete; sed mulieres : quia proptef libidiiiem omnia
aniaritudiiiem provocaveiunl. a Agnitio vuliits eo- faciant, cl Siut dediti voluplatibus. Caveainus ergo
rumrespondebit eis : itl esi, sua recepere peccata,; el nos, ne exaciores simus in populu; ne juxla im- ;
sive ul Septuaginla translulefunt: h confusio vulluss pium Porpbyrium njaironre ei mulieres sinl nostcr
eotiim. reslitit eis : id esl, ante ocuIOssuos propriai senatus, quse dpminanlur in Ecclesiis, et.de sacer-
semper habuere delicta. Et qupmodo Sodpmitsecumi dotali gradu favor judicat fehiinarum.
omui libertate peccantesv et ne.pudorem quidemi D (Vers. 13.) Popule meus, qui beatum te dicunt,
ulluin babenles in scelere, dixerunt ad Let: Educi ipsi te decipiunl, et viam gressuum tuorum dissipdntj'
foras vitos, ut concumbamuscUrrteis fGen. xix, 5) : sive conturbant. Scribas et Pharisreos exactores
sic elisti publice prpclamantes, suunl prrhdiCavere i appellaverat, non magisiros; et supra illusores,
peccatum, nec ullam in blaspliemando habuere ve-- qui propler munefa, qure exCajcant oculos etiani
recundiam. Secunda enim post naufragium tabulai sapientium, non solum peccatores in populo non
est, et consolatio niiseriarumyimpietatein suamabs- corripiebant, sed pro diviiiis htque compeiidiis

- Chald., Syr. etArab. yidpluf ergo bic hallucinntus interpolata loca fere inriuniera resecare sluduimus.
Hieronyrijus, nisi niuiilo exemjilari Hebraio usus MARTJAN.
fueiit. MARTIAN. c Quia Spdomitica, elc. Hic
a Paliit. agnitioquevntluseorum respondebileis. quoque addilni edili
ante nos libri verbum pmniteritim,quod's.uperfluum"
h Confusiovultus eoruin , elc. Addunt editi libri est ex fide exemplarium mss. alque ex Hierony-
hoc loco verba GraicnLXX Inierpretum , qure i.ipn miana senietuia. MARTIAN.— Valic, qui Sodomiliea,
leguntur in mss. codicibus Hieronyini. Hujrismojji
CV7 :' -S. EUSEBII HIEROiNVME i;S
cffefebant Iaudibus : beatos vocantes, et colum-; i- A DoiniriiiS:Doininusadjudiciuinveiiiel.igitiirpostpro-
nas domiis Dei, et crctera qriae solent aduialoress phetain ipse DomiiiUs^qui ad judiciuni veheral Ciirti
dicefe. Ille esl ergo doclor -Ecclesiaslicus, qui li senibus populi sUi el pfiiicipibus ejds, loquilur ad
lacrymas, horirisuiii. movci, qui coiripit peccateres,!, eos. et coffipit deliiiquerileStQUaredepastitis vihecihi
qui nullum beatuni. niillum dicit esse felicehi : necc niearh? de qua scriplum est : Virieam de Mqtjpto
prrevehit sentenliaiJijudicis sui, dicente Scripiura a iraiistulisii (Psi txxix, 9); E-tin hcc eodcm pro-
sancta (Eccl. u, 30) : Ne bealum dicds queinquam h pheia,: ViiteaDomiriisabadih, domUsest Istael (IsaU
hominemanle motlenu Sed ei itt alio' IPCOlegimuss v. 7). Hane vineato et in Evaligelio lotavil Donii-
(Provi xxvii. . 14.); gg Qui beiiedicitamico ihaiic e ntis agricolis pessimis. qui Kiissumad se fjaliisfa-
grandi voceja maledicenieiiihil diffett: Unde sperrieii-i- ihilias filium iuierfecertilit (Malihi xxvia). Rripinaj.
les iipmiiium judicia, nec laudibus eorum extolla-- aii, pauperis iu domlbus vCstris. Paupereiij Velsiih-
iiiur, nec oblrecialionibus contfislemiir : scdiiigre- pliciter accipe. qui iudiget eleeinosyha : vel certc
diamuf reetam viarii, et trilas a sanciis prophetiss pauperem spifitu, de quo scfiptum est: Betilus qiii
Mnitiis : audiairiusque Jefemiam prophetarii dicen-i inMligit sitper egenuih ei pauperein(Ps. xii,-1); Et
tem : Slate in viis, et videte: el interroaale semitas s Paulus Apostolus: Ttiiitum,ihqiiit, Ut'pahpefUrhihe-
Domini seinpitetnas. qum' sil via bona: ei ambulateiti\ rij$riioresesseiiius(GaLiij 10), Quodqueseqiiitur: Qriarb
ea (Jer. vi, 16). Quod si .quando eiTavefimus, et:t alteriiis populum nieum, et faciespatiperum comihol*
quasi homines perverso iiinere perrexerimus. Do- -. lilisi sivd confundilis, manifeste ad principes dicitur
iiijni per Ezecbiel exspeclemus promissa diceutis:: JudneoruihiSed et ad nostros pi'incipes refefri po-
Dabo eis viatn alteram,- et cor aliud \ Ezeclu xxxvi).. lest, si ailferniilsubjeclam sibi plebemj et pauperes
Exactores autem perverieruiit atque iurbayeruntt delinquentes publice arguaiit aique cOnfuiidant,di-
viam Doriiini: ut babentes clavem scienlirc, nec ipsii vitibus iiiileni pejora peccanlibus ne riiu c quideih
irilrarent, riec pcpulurii inirai*e.palerenlur; sed face-* faccrc atideant. Et rapina pauperum iri domibus eo«
renleosperdere vbim vefilalis,-qureloquituriiiEvan1- - rum esl, quando replent thesauros suoSj et Ecclesia?
gelio : Ego siim via, et vita, et veritas (Joah. •xiv, 6). ppibus abutunlur in delicias. publicasque slipes. quas .
- -(Vers.15, U.) Stat ad judicandum Domirius: ett ad sustentationem pauperum dalae siint, yel sibi
slat ad judicondos populos; DOminusad jkdicium ve-- reservarit, yel propinquis distfibuurit^ ei alieiiam
niet cum seiiibuspopuli sui, el. Ctiih principibus ejus,i iiippiam. suas suorumque faciunt esse diviiias.
Populus, qui propter simplicitatem imperiliiimquei (Vers. 13^) Ei dixit Dominus: pro eo quod elevatm
deceplusest. ailhuc vpcatuf p.opiilusDei; et prop-- sunt filim Sion, eiambulaverunl extehtocollo-,et nuii-
terea judicaiuf, ut salvetur. Nec sedet Dominusini £<_bus oculorumibant, et plaudebant, el qinbulabaiitjM
iiabitu judicantis, ut in Danicie lcgimiis: Throni po- pedibus suis corriposiiogradu iiicedebaiit: Siipfa et
silisunlj el libri aperii sunt (Dqn. vn, 9)...: sed stat populum et principes tani propheta quaifi Doiriilius
ad judicanduni:et s-iatut judicet pepulus. vplens edsi cpiTipuefat; niiiicad mulieres de qiiibus pfiUs dixe-
stare,' quoruin via fueiat dissipata. Conlra principes rat: Et mulieresdominalmsmii eis$prophetieus SerhiS
a auteiri ct presbyteros populi sui veiiit ad judicium,- conveiiilur. ne se alienas arbilrentur a crifflirie. Ob
iion ut judicet, sed ut pnrilef jtidicetur : dans ei quarum delicias alque luxufiam depasti surn esac'*
lochih defeiisionis, sl poirierintliabere quod respon- lores vinenrii Domini : et fapiria pauperis iii dffflnV'
deanl, juxia iilud quod in quiiiquagesimo psalmo bus cofinh esl, et aitriverunl pdpiilum ejiis, etfa-
dicitur : TJijusiificeris in sermonibusiuis, el vincas Cies pauperuni confuderurtti Quas quidam piilarit
curii fuerisjudicatus (Versi 6). Iu Michrca quoque vere fehiiiias Judieorum, alii QQ metapliofiee de
propheta taleqiiid Jegiihus (Cap. vi), quod In suo urbibus Judrcredici arbitrantur, qiirc appellantuf li-
locc iriterpretali sumus. Ergo conlra Pharisreos et lire Sion : miitores videlicet civitates, vicl et oppida;
senes Unde et iu libfo Jesu per singulas tribiis ponuritur
AevTepatas, prresens lociis accipiiur. Inter.
autem et principes hoc fUissefepr in veteripopulo,- noniina civilaturii (Jos. xv), et fiostca describuhtuf
quod iiuric est iiitei presbyterOset episcopos. j^ villrc atque casiella, et filirc rtUhcuparitiif.Alii se
j)
Vds enim depasti estis vinetim .•>.nieam : rapina cimdum tfopologiamf mulieres ajiimas arbilrantur.
pauperisin doihoveslra. Qtiare aiteritis populum qu* si exteriio ccllp ambulaverint, et se efpxefirit
mcMitjei faeiespauperum commollitisjsive conteritis; in superbiam, et nen virilem duriliarii,' sed 'dissplii-
et Vut LXX iiiterpreinli sunl, confundilis. Serva.t lioiiem seclairje fueriril feiniriafuift. corripiahlrif a
corisuetudineiii propheialem,- ut mutet repeiite per- scrmorie pfopbetieo_ et omnia perdaht or/ia'fl]eiita'
sonas : supra enim i'ps'e Dominus dixerat : Popule virlulum,-quresub Iunulis tof quibusque etnionllibus
meus, giifSS beatiunte dicunt, ipsi te decipiunt: et atque arinillis, mitris et discriminalibus crclerisque
postea Propbela subjecerat : Siat ad judicandum hujtismodi,:descrlbuiitur. Abuleiiduniesl lioc tCstH
<iN&i\tii'cumprihcipibtiSaiilem ei piWyieris, et mutum, etc. Nes iiiterjectionem «iit suristituimus, de
iiioit, iieniet. "-.'." . ., - qua vide Yafforierii, jib. vi. Alibi S. fioctor, epist.
i> Duoriiss. curii Wlgato inififpfete rioii addiiut 12i: DeCeinjqihepislqlas.^ii tiiisi, cum tu ne niu qtiU
fnMiJ. dem fticete digiiciiis,Lfeilius :
,'-. in alus mss. ne
c Hacteuus editi ne nutum qmdem, Nec iaudafe lipmiiiem,ueque mufacereunquam. :
w COMMEJSTAMORUM 1S ISAIAMPROPHETAMLIB'. II. CAP.-IUV ;' 70
nionio et adversum Ecclesisefeihihas, qiifhambulanl A det (Ps. xc); et : Eruet pedcsmeos a lapsu (Ps. LV);
collo exlenlo, et nutibus.ioquiiniur oeulonim, et ei jnurenulas, qura aitii alquc argeiili lexiiiitur vir-
plauduuf fa.riimiinibus quam pedibus; e.l-ul eompo- gulis, seusu videlicel, et sermonibus Sciipliiraium :
sitoincedant gradu, iioiinaturam SeijuuHlhfducesn, et olfacttfripla, ut Cbiisti bonus odpr simus (11Cqr...
sed liislriones redimunt prrceeplores. n, .lS).;.fiL'inau.reSjne audiamusjudieiumsanguinis,
(Vers. i6:) Dicalvabit Domiiius veilicein filiarum sed Dpiuiiiivei'ba dicentis: Qut habetaures diidiendi
Sion, et crinem eartim nudabil, * et pro orttdluerit '.-'atidiqt(LuCivin, 18) : et annulos, qiiibus sigriaiuur
ignominraiH6Cel hobis accidet quoruiii peccata cC- ad Domiiiim.il.itiara,quem Deus signavit Pater. Ulidc
lantur, cuiJiiiiipIetunjfueiil illud quod scripium est: dicitur ad principem Tyri: fu es signaculiiin simili-
Nihil occulium qttod non revelabilur (Lrie.yia, 17). ludiiiis(E-zech,,xxvni,- iZ). Filius: quOque pfodjgus
Quiimdiuenim protegiinur eriiie, et vesteignoraniire, cnm stula recepit annulunj (Luc.xv),et calceaiiieiiia,
et iioiriiijes nps puiani sepulcra dealbalii (Maith. el genihias iii fronte pendenies, qiiibus npslra pra
xxui), quiiiitiis suniits pleni ossibusmortuPrunij vi- decoraiitur. De Cujiis capitis prnameiiio, ct iu
dehiur aliquid habere munditise, Guul atileW palue- psalinp legimus : Sicul unguenlnm irr cqpile,-quod
rit quod oeeultum est, auferelur uiiiversa csesaiies, descenditin bqrbcmt,barbain Aqron;(Ps..cxxxii, i).
et fcedacalvicies Pmnibus apparebitV li QuaftOriinialicet LXX lriterpretes, Aifuila, et Syiu-
(Vers. 17.) In dieillciauferel Doiiiinusornafhentum lniicbus, ac Tiieodoiio divefsis nipdisVinlerpreieii-
calceamentofiim.h\ vfiAiiet Judsei pulant,.-capiivi- lur, nos iit poluimiis vel de Hcbrrcp;,vpldeipsorum
tatis Rabyloiiias.Nosveritisesse conviucimus, quarido Lrarisiatipnelexuimiis : nec volumus diutius in siu-
a-Romanis capti sunt, et omiiia vesiiumValquegem- gulis immorari, @2, ne frivola sit exposilio, et
marum, aurique ae moiiiliuin orriameiila, Cl diver- prudciili leelpri fastidium faciat. .;.''.
sas supellecliles perdideruiit. Sive per nielaphpram (Vers.-22,) Et mutatoria, el pqllid,,;el;linteamina<
riiulierum, oninis ornatus urbium desiructus essc Pro;-1' linieariiina,LXX perspicua laconica, inlcrpie-
narratur. Qniamenia uibiuni iii platcis etporlicibtis, tati sunt: vplpnles teiiuissimas' sigriiGcare vesies,
foro atque gyninasiis et mojnibus pubjicis iiiiellige. quibus Lacedaimoriioruiri, Vqui fuerunt ,ad bella
Quaj si referainus ad aniinarum statum , oalceaios proinplissiftii, Pl auslerioris vilrc, Corpora tegebnn-
pedes ejus, qui carries agni eonlesturus est_ et cele- lur ; qu"ihjquamLaconica, tiec Hebraicttm liabeat,
braturus Pascba, Jegissenos recordemur,61 et per licc"al.ius alius interpretum. Mutaicria auicm «t
soliiudirieihtrariseuridum,'nec vestiirienta, nee cnl- pailia;- quis signilicaniius Syti)ni'.aclJustiaiistulit
ceaifteiilaeoiisunjpia.Qusesiintistacalceamenta?illa « «vKSA«tK,orriameiitfisuntvestiutiiriiulieb!iuiiJ,qiii'
dequibus Appstolus scribit ad Ephesips-: CcdceaiiG bus huiiieii et pectora proteguntui'. Mutatoriajiixta
pedesin pimpdrationemEvangeiiipacis(Eph, ,vi, 15). aiiagogcijilla suni,. de quibus dicitur : Ibuntjcle vir-
Quru calceamenta animre perditurrc.Vsurii, quaiido lule in virtuiein (Ps. LXXXHI, 8) : Cl linteaminri,ut
exlenlo collo ahJbula;yerint, et pedibus traxeriitt Jpti in Dohiino delieiis perfruaiuur, secUiidunjillud,
vesiimenia, et pro mundilia maironali, terrse ver- qtioiivPsalnjis scriptum csl : Toirente volupiaiisttim
rent spurciiiam. poiabis eos (P.s. xx,vy, 9). Hrpcaulem oninia perdi-
( Vers, 18-21.) El lunulas,- et torques, el riioniliq, deruni filireSion, quia ambulaveruiit exiento eollo,
et armillas, eirnilras, el discrimiiialia,et periscelidas, et oculoruihhutibus supeibiariigestieruhi: puiantes
el nmrenulqs,-el plfacioriola,elinqures, etannuios el sure esse poteiiii33 quod habebanf:,-etiion Doiiiini
gemmas iri frqnte peixdenles,Desi-ribitmoniliafeiiii- gratise. V.
narum, el per haec insignia civilatuin : vel juxta CVers.-23.-_l Elacus, el specttla,et. sindoiies,et vil-
aiiagos;en variarum oriiaineiita viriutuni. Habent lasj el therisiici.Ilabeiit acus inulieres,;quibus orna-
niuliefes in lunaesimilinidiiieiii biiilulas dependen- lofuiii cririium compago reiinetur, ne laxius lluaul,
tes, quas nos ad Ecclesirc ornauieiita transferimus, ei Iri spaisos dissipentur capillos.Habeni et specuja,
qureilluminaiur sole jusiiiiie. Tofques qiioque, qure quibusconsiderant vuitum suum, el si quid deesse
ad pectus usque peiidcnles, intelligenliani_,ac prin- t> videriiit, addhiit pinalui. Habeiil sihdories, qua3vo-
cipnle (xiyBp.tjw.o-i)menlis in corde. deirioiisirant. •can-tur amictpria : et yittas, quibus ciines ligantur,
Et monilia,.qure uno sermoiie omiiia prriaiiientasi- qtias appellaht tKiv/ac.IIabent el theiistia, qiisenps
gnificant: et aiiiiillarum bona opera; quales Re- pallia ppssuriius appellare . quo obvoluiaest et Re-
becca acccpiiin sponsalibus (Gen. xxlv): efmitras, becca. Et hodie quoque Arabise el Mesopotaiiiiaj
eapilis oniariicnla, discriuJiriallif, o't^jricficitiihba- (tpciviurilurferiiina; : qurp iiebfaice dicuiitiir a ARDI-
beat singiiloruiii: et periscelidas, qiiibus ncsier DIH,-GToecebipiatpx: ab eo quod iii 6ipu, hoc esf,
gressus crnalUr, ul audiamus : Pes luus hon offen- in restate et eauriiate corpora prolegiiui feihinarum.
a Hrecverba et pto ornalu eril ignominialenierc pi'0riyjhp.tiest a\ayj/.vuip.a.. ...:*,
•:'
ab iiWperitPafiquo textui infartn arbiir;ilus est 'Vic- h Mu'iisa.fPro"litileairiine. -:
loiius, eaque expunxii, quod neque in Hebrseo, ne- .«Ideiri',. baud reetc,. «.vaMlcaa*.:.
que iipnd LXS ntit vulg, edii. sint, iieque Miidem a Aridiiit. Ita legunt codices nissvcohfcrriiiter He-
in Coinmeiitafioilier> agnescatv Niliilpseeius'habent brajofl^liniini-dirfjmj.ile quo cditilibrieleiiiciituiii
mss. oniiies, in .Gfaicoaulem pro iis esl; ««ixSpioi H he qiiodper a logit Hicroriymus,uulla tideabslu-
Kw,-/.al\>$r>T6 o~/Jip.a«tix&v',ili aliis exemplaribus leruiit. MAiiri/Ks,>
II :;,. f S. EUSEBII HIERONYMI ^.
Fiiire ergo Sion propter superbiam siiam perdide- A (Vers. 25.) Pulcherriirii qtioqueviti tui gladiocd-
ruiil acus, quibus omriium prseceploruni regula dent: el forles tui in prmlio. Pro pulclierriinis viris,
siringebaiur. Perdidertiut specula, qure pbiulerunt LXX inlerprelaii sunt, el: filius tuus pulclterrimus,
iii Exodo manentes in foribus labernaculi ihiiliefes quemdiiigis, glqdio cadet. Quod si;de animaj statu
ad luierem Domiiii fabricahdum (Exod. xxxvm) : inteliigimus, quse post virtules peceaverit, pulcber-
de quibus et aposlolus Paulus loquebatur : Videmus rimum flliuni ejus, Jbpna©4 accipiamus opera. quse
atilemnuncper speculumin mnigniale(l Cor, xm, 12). hostili gladio concideiiint: ct forles qiioque periisse
Ainiserurit sindones el viitas, quibus eperiebant liu- in prrclio, quia justitia juslinon liberabil eum inqua-
nieros, et fluentem buc atque illuc animum con- cumquedieaberraveril(Ezech. xxxm, 12).Sin autem
slringebant : et iberistra, quo lutissimp in seslibus sequamttr bistoriam, ex liis sermonibus docebiniur,
tegebaulur umbraculo. Hsec dicimus ne ©_$ oninino rion de mulieribus propheta; esse sermoiieni, qua-
tropolpgi.am bujus loci fugere videamur. Cseleium rum viri in prrelio cprruerunl; sed de urbibus Ju-
laboris est maxiini iri singutis immorari, et lalam dreae,quas fiiias Siori appellnvit, ct quarum bellato-
explanalionem quserere. res cecideriint in cenamine. Denique de eadem Sion
(Vers. 24.) Et eril prp suavi odbre, fcetor: et pro sequeiis versiculus loquitiir.
zona, funiculus. Fcetere peccata pceuitens loquitur : B (Vers, 26.) El rnmrebuntatqueitigebuntpqrtceejus,
Pulfuerttnl et corrupim sunt cicatricesmema facie in- et d ipsa urbs desolala sedebit in ierra. Quod usque
sipienticemem (Ps. xxxvn, 6). Zuna accingi lumbos, hodie oculis cernimus. Facilis seciindum tropplo-
Apostolus prsecepit, dicens ; State accincti luinbos giam inierprelatio est, qupd quicuiiique Ipcum de-
vesirosin veritate (Ephes, vi'.,. 14). Et de peccatore derit diabolo, el non omrii custudia servaverit cor
legimus ; Funibus peccaiorum suoruni unusquisque suum, lugeant pprlse ejus : el absente spenso, sem-
consiringitur (Ptpv. v, 22}. Igituf pro borio odore per in iuctu sit, ac de excelsis corruens, in terrrc
virtutum, filiai Siou habebunt puiredinem peccato- pulvere sedeat.
rum: et pro cingulo veritatis, mendacii funiculis (Cap. IV. — Vers. 1.) Et apprehendentsepleminu-
Iigaburitur, quos habuerunl super capita qui cum lieresvirumunumin die Ula,dicentes: Panein nqslrum
paiinisetsofdibus viiamaa rege Syriaa precabantuf. coinedeinus,et vestimentisnOstrisoperiemur; ttintum-
Eip-fq fascia pectorali cilicium. Pro fascia peclo- modoinvocelurnomentuum super nps : uitfer oppro-
rali, quam inierprelatus est Symiijachus, LXX lu- brium nostrum. Cum pulchcrrimi urbis Jerusalem
nicam psoonopfvpav,id est, clavatarnh purpura trans- gladio ceciderint, et fortes perierint in pra^Iio; et
tuleruut•':.quud Aquila cinguhtm extdtalionis expres- niosruefini, luxerintque purtre ejus; et ipsa fuerit
sil. Theodotio ipsiim verbum Hebraicum PHfniGiLG desolata ob nimiatn liominum rarilruem, inferfeclis
(bwn3) posuit/ quod genus ornamenii niuliebris bellatoribus, septem mulieres appreliendent unum vi-;
est. Fascia pectus tegit, et eum possidet Ipcum in rum, cupieiiles habere semen in Sion,et demesticos
feiiiiiiis, quem Ralionalc in Ponlificibus. Dehac fas- in Jerusalem ; cibum et vesiimentum se habere di-
cia peclorali, et Jeremias myslico sermone dicebal: cenles : tanluni iie absque marito esse videafitur, et
Si oblivisci polesl sporistiornalus sui, auinirgq fas- subjacere illi nialediclo, e quod scripiuiii est: Ma/e-
cimpectoralissum, el ego obliviscariui, dicil Dominus dicta slefilis, eiqum non facit semeiiin Israel (Deut.
(Jer. i\, 32). Virgo, qualem exliibere nos Cupit vu). Zacbarias quoque lmic ccngruit sensui : Indie-
Apostolus Christo (HCor. JI), quamdiu non cin- bus illis appiehendent decemliominesex oinnibuslin-
ruinpiiur in iEgypto, riec iranguntur hlamillse guisgentiurrifimbriamviri Judmi diceiites: Ibimusvor
ejus, qiisepectorali fascia celligalse sunl, jungitur biscum,audivimus enim quoniqm Deus vobiscumest
spuiiso : et cuni quolidie virtulum filios generet, (Zach. vm , 25). Seplenarius et denarius numerus
iiequaquam virgo esse desistit. Qiiod si aliquando prppler sabbaturii, et deceni prsecepta legis, judreis.
divariciiveril pedes pmni transeunli, et secuta fuerit familiaris est : etidee lioc frequeriier abutuntur ; li-
aiuatores suos : el juxta Qsee vatieinium, sepserit cet juxta Hebraei seiiuoiiis ambiguitaiem , qui ver-
Domiiius vias ejus, et inlercluserit semilas, rever- D bum SABA(V2.UJ),nunc seplem, ijunc plurqs, iiuiic
telur ad virum suum priorem, et audiet: cEicuele juramenlum inteipreianliir, possit in hoc IOCPnpn
veslimentis luclus, et induere vcslibus gloriai luce septemsignificare.Qg sedp/ttr«s. HoCsecundum lit-
(Ose u)i teram. Cseterum in adventu Donjini Salvatoris, sep-
a Vaiic.conlrariosensuysi/omregi Syrim. —Regi cogenle reclosensu; nam clavare veslem purpura,
Syrim precabaniur. Addtinl ticc loco Erasmus et et vesleiu clavis purpureis iiiterlcxlani, GrseCefts-
Mviiianus•..Et pro crispanie crine Calcitium,et sub- a-oTtopfvpav, dicebanl veteres;. minime vero clavare
jungunt hanc expositionem : Pfo continuis, iorigiset purpuraiii.
c Duo inss. Vatic. el Palat. exuere vestimen-
ascendentibus orutionibus, qum per crines significan-
tur, Itubuerunt calvitium, iiieniemundiquepbstrusam tis,d etc,
et ad tacendumab oralionibus fitmatam. Hujiis porro Veees el ipsaurbs in Hebr. autHieron.yersion.
Glosseinaiis niillumexstiil vesligiumin exeinplaiibus non suni.
mss. nec satis redclet siylum Hiereiiymianuiii. e Palat. quo scriptum est. D'ehoc aulem Scripiurse
MARTIAN. textu vide qusead epist. secundam Paschalem anno-
b Viliose haclenusediti, quin etiam mss. clavalam tauius.
purpurtim pro purpurd, qiiod ex ingenio restittiimus,
15 COMMENTARIORUM IN ISAIAMI>ROPHETAMLIB. IL CAP. V. Y4
iem mulieres, id est, seplerogratise Spiritus sancti, A ^.judicii, sanguinem auleni Jerusalem , spifilu coiri-
de qiiibusin consequenlibusidem Propheta dicturus bustionis. Quod enim Jeveesl,lavatur: quodgravius,
est: Escieivirgade radice Jesse, et flos deradice ejus exuritur, De quo judicii spiritu, et spiritu cembus-
consccndel: el requiescelsnper eum spiritus Domini, lionis Joahnes Baptistain Evangelioloquebalur: Egq
spirilussapienlimet intellectus,spiritus consiliiet for- baplizcivosinaqua, quiaulemposl mevenrt, ipse vos
iitudinis,spiritus scienlimet pieiatis : el implebiteum baplizabitin Spirilu Sancto, et igni (Matili. iu, II).
spiriluslimorisDomini(Jsa.xi, 1_2); apprehendent Ex quo discimus, quod tiomo tanlum aqnam tri-
Jesum, qtiem mullo tempore desiderayerant, quia buat: Deus auterii Spiritum snrictuin, quo et sordes
nullum alium potuerant inyenire, in quo ajlernasta- abluuiilur, et sangriiriispeccata purgniilur.
tione reqiiiescerent. Unde el JoannesBapiisia rcfert (Vefs.S,) El .creqbii(al. cteavil) Dominussuper
in Evarigelio: Et quimisit me, ipse milti dixit: Su- omnem locummonlis Sion, einbiinvocalus est, nu-
per quem videris Spiritum sanctum descendentemet bem per diem, et fumumet splendoremignis fictmman-
manenlemih eo, ipse esi (Jqan. i, 35). "In"Zacharia iis ihnocie, In Chfisio enim nova creatiifa est, de
quoquelegiiniissupCr lapidem unum septera oculos, qun alibi legiinus: Velera Iransierunl: eccefacta sririt
et in unoaureo cahdelabro.septem lucernas, et se- othnia novq (II Cor. y, 17). Pro quo LXX ifanstule-
ptem suffusoria, ac duas olivas ex utraque parle B I runt: El veniel, et erit omnislocus montis Sion, et
lampadis, firma radice fundalas (Zach.iu), Quodau- omnia qtim in circuilu ejus sunt; ptolegel riubesper
tem gratia sancii Sjiirilus cuncta ppssideal, exppsi- diem, el Inmenignis flammanlisinnocle. Qiiis.autem
tipne non indiget. Sed quia in honiinibus semper .veiiieinisi ilie , de quo scripluin esi : VenietexSion
patiebalur opprobrium, nullo vivente, iil Spiriins qui liberei(Isa. LIX,20, jitxta LXX). El de quo alius
sancii dona poscehant;: prppterea Jesu nonieirsibi propheta Cominemorai: Adhuc paiilidum:niodicuih,
Cupiuntinvocari, ut qtiod in Lege imperfeclumerat, qui venturusest veniet, et ndhiafdabit (Abac. n, 3).
i.n Evangeliocomplealur. ; Cum ille venerit, reddeiur popuio feliciias jiiisiina ,
(Vers. 2, 5.) In die illa erit geinien Dpininiin ma- quam aliqunndo habuere in eremo; prrecedcnie Do-
gnificenliaet in gioria : el [ruclus lerrm sublbuis, et hiino eos perdiem in columiia liiibis, et per noclem
exuliaiiohis qui salvuti (uerint de lsrael. Et erit, om- i.ncolumna ignis (Exod. x.iu) : ui nec in prosperis.
nisqui relictqsfuerit inSion, el residuus inJerusa- nec in adversis b aliquando [iirbentui'. Qsiod et iu
lem, sanctus vocabilur,oihnis qui scriplus esl in vita psiilmo dicitnr : Per diem solhon ttret te, heqtieiitnd
iriJerusulem.Cum filireSioii propier siipefbiainom- per nociemiPs. czs , 6), Fiimiisaiiiem iii boc loco
hem ornatum perdiderinl: et moeruerint luxerint- noii errorein et igiieraiitiam, sed gbifiam signiiicat,'
que portaaejiis, et ipsa desidata a conciderit, om- G ' juxla illtid quod in hoc codeni pi-oplieia, pecundiim
nesque bellatores ejus pericriiit in pradio, intaiitiim quornmd.im opinioncin, lecturrgy siimiis (Infra
ul muUreniulieres unum virum habere vix possinl: c. C ): Et domusimpleta esi fiirno. El in Joel de gra-
luric orietuf germen iiominischristinni, el terfa da- tia Spirilus saiicli, quaj descciidjt super apostolos,
bit fruciumsuum': et exultaiio eril his qni de Israel dieilur: Effundam de spiritu meo , et proplietubutit
salvaii fuerint, de quibus elsupra dictuin est: Nisi (Joel. n). E;t'_Duba prodigia in cmlosursum,. et.signd.
Dpmiiiussabaothreliquisselnobis semen, quasi So.do- in lerra deorsum,sanguineineligiieiriet vaporem(rtmi
ma essemus,el similesGoinorrmfuisseinus(Isa. 1,9). (Mi.n, 17); Id ipsurti siguilicnre piilp e.t iliud in
El iiota quod non pmnis Israel salvetur, sed reli- Psalmis':• Qui iangil niontes, eic fumigubuht(Ps.
quisepopuli Sion, ei residuus ih Jerusalem: Omnis cni, 52).
qui scriptus esl in vita in Jerusalem , quibus et Do- . (Vers. 6.) Super omnem auteni gloriam proleclio.
niinus Itiqnebatur:Gaudele, quoniamnominavestra El tabernaculumeril irimiibracultirndiei tib mstti, et
scriptasuntinccelis (Luc.%,20). (B6Sigmficai autem in securilatem, etin dbscoirsiouem a luibineeia plu-
Apostolos et eos qtii per Apostolos crediderunt. Via. Hunc locum Jiidaji ad Aiiiiclirislum referunt,
(Vers. 4. ) Cum abliterilDominus sordes fitiqrum quem per lurbinem ettempestatem signifiCafiaisli-'
"
Sion, et sanguinemJerusalemlaveritde inedioejtis in inant, qiiaiHloeos Dpniinus a pplentissiirie advef-
spiritujitdicii et spirilu cowbuslioms.Tunc salvabun- sario dcfensurus sit. Nos aulem eninia feferaiiius
lur reliquiicde Israel, quando in baptismate Salva- ad primuin"adventumCbiisii, de quo et in psaimis
loris eis fuerint. peccata dimissa, et ille sanguis,. legimus: Protexitmeiii absconditotgbemdculisui: in
ablulus, quem supef se crrans populus imprecalus pelraexaltavit me (Psal. xxvi, 9. 10) : suprir quam
est: Sanguis cjus super hos, el super filios nostros fundaia Ecclesia nulla lempeslale conculilur, liullo
(JiZaZf/i.xxvii^o). Unde snpraiegimus : Cuniexten- lurbine veniisque subveriilui'. Piurimi Judrroruin et
derilis maiius, non exaudiamvps: niqiiuseniirivestrm lisee et universa, quibus ista sOclaiasriiit, supef
sanguineplenmstint (/sa.i,15,16). Et poste.i eos ad Babylonia Capiivitnle et redilu in Jefusalem sub
pceniteiitiamprovocans inferl: Lavamini, mundies- Zofobabel et Ezra eiNeemia inlelliguni. >-
iqle. Etnota quod sordesfiliarum Sipn laverit spiritu (Cap. V. —-Vers. 1.) Curitabonunc dilcclo mep
> Victoriusait, Constat ex textu etcommentafio c MavriltViclor.in instanti fumigant,juxfaVLXX,
in flneprsecedeiiiiscapitis esse legeudum consederit. }camii?ovT«ti
h Minusrecte penesAlartian.,aliquarilumturbenlur.
PATROI..XXIV. 3
'?S ' .V VBVIUSEBH HlERONfMl' ":': V".V;'V. ^S
canticum palruelis mei . vinecesum. Canlat propheia _V. ro LXX sCiistini-magis.quam vefbuni ifltefpretati
carm.enlameniabile populo Israel _ quod compbsiiit siiht : Virieizfticia ett dilecWineb iii iqrnti, ih leco
ille, de quo scriplum est iri.Evaiigelio :Cum tiuieih pirigui, sive uberi, mtiv eniril htfniiique sigJiiflcit.
vidisset eam (haud dubihm quin Jemsaiem )" flevit Ei fe\vera niliil teffa Repfdliiissioriis piiipliis, si
super eam, et dixit: Si sciteset.tu qtm rid paceinstini hOii njbntaiiri quajqueatqrie deSeiHa, sed oiiiiienl il-
tibi, quoniam venienl dies super• ie, el circumdabtint iius laliludineih cbrisidertjte,ririvb ^EgyJiiiusqiie ad
libiiniiimitui mriniiiones,et vqllaburitle\et pfostet- flhhieh niagiiuth EriplifaletW.cPiltfa^bileiiterii:et ad
nent le, et fiiiostuos (Luc.xfx. il ctseqq.). El ruf- septeritfiohalehl plagatii usijiie a'd Taufiiin nioiiierii
sum : Quptiesvoluicongregqrefiliositios, sicui gallinti et Zepljyriuiii Cilicirc: qiipd inari ihiiiiiiiet. Chfnii'
'
eongregal vullos •subaias suds-,el npluUti? Ecce di- ahteniregiiUihVsi|iiifieafe ,-ty poteritiaiii sffiphJegi-
mittelur vobiscloiiiuiveslradeserid (Matthi.&xtxi;57. iriUs-,ii.t ristillud iri Evangelib : Skscitgvit.cbiiiuiu-
58): cui simjle est hce quod iiuric in istti cafmilie iutis ridsifmiri iloiivdDavidpiieii siti\Luc.i, 69). Ei,
dicitur: Bimiliam viiieammeam,Qiied butein Ghris- Iriie.iriimhos nosiroscbfifuvehiiidbimris (Ps. xtiii ,'G).
lus diGainrdilectusalquecbarisgiinus, qtiteiiiAqiiila 00'Et iri Ziicliafia qiiattipf coiilua rjiiatudf poieri-
7taTpR§el^ov intcrpretatus es'l,...pa?rui(»i.vel jiftTftie- lissiiria fegiiS. deriiOlistrarii(Zacli. i). ilebfiicl biiiic
lenij pnadragesimi quafti psalmi nes inseribtio do- B lobiiiu itn edissefuiit: Viriea Chfisto jjlahVaia'Cstih
ceti Ctinticumpro diiecto.,-Etvox Dei Pati*isinEVan- cofnu. Id esl. iri foftl loeo atijuC subliiiii, qiiiap.
gelipi Ilic est FUius ineusdilee.tu$,inquo mihiioni- pcllatiir filiiis Blei, vel qiiod iridigeiit D.ei riiiseii-
plqcui (Multli. iii, 17); Et in sexagesiriio sepliiiio eOfdia, et ejiis siisleriletuf atixilio: vel quiidcuhctis
psaJhJOlegimus: Dominusdabii vetintm.-evarigiiizdii- %eniib"usclaruih Dei iiotitire Junieh jifabiierit. ;
tibus virttite inullq. 'Rexrmtluium dilecti:{Ps>.ixviiy ^Yefs. 2.) Eisepsii eairi, Mlupides elegiiex itiq ,
12. 13).Vliic ergo dilectus cafmen iugubre fecil vi- et piahttivii VirieahiSotec, etimdificqvitiurfim ih riie-
neae @_| sure, quod ego cantabo diieeto niqiic riii- diq ejtis, etiorcularexstruxiiin eu:Q& hietaphbfaht,
serabili populo meo. Vel eefte ita iiitelligeiidhlh : ulpfiiis dixlibiis; viheic, desCfibit pppuhim Jiidreo-
Cantabo OmnipOlenti BeoVPniri caiitjcuni Clii'isii_ fuih . qilPShsepsit -Aiigeiteriiri;auxilio^ Etiapides -
quiest pali'uelis,meus,iioe est. ex cadcm niecuni elegit ex eb,vel idbla, vClohiriia qiire Dei ciiiiiiiri
gente gerieratus. Quod aulem Vinea Bei appelletur poterant impedire; Et plaritavit eahi ViiieaftiSorec,
popuJus lsi'ael, et in flrie.Itujiis cautiei lcgiinUS: qunm selus Symhiacbiis electctthiijieipfelatus est,

Vinea Domini exerciluuni-, ddmus r.st Isr-aei,-el vir npn verbuiii e verbo. ul iiillii vldelur, expririiens .
Jucla yermeii luudqbUee;«s, Et in sepiuagesiirio noiio sed seiisuiiVqui terietttriiJ vei'bP. Aluht Chirii Ile-
psalmo \Yers.-Q) iVineam de Egijpio Iranslulisii; eje- (*bi*8ei,Sorec genus esse vilis hpiiinaj; quod.ubefes
cisti;gentes, el •piuniqslieatri-..In EvarigeliOiqiiorjiie fcuclus faciat arque ^ferpetilps.Di.iiique:Soreca qui-
pcne eisdem verbis. quibus Propheta tiuhc ibquiiiir. busdam -/:odliy.Kpwbs inlei-preialiii':Jrjribdhos Iri "pul-
Dominus texit pai'abolam: Homo quidarit erdt pater- Chei'rimpsffiiciiis veftefe ppssuiiih*.^diricaviiqiio-
famiiias; qui pianlavit tiiuean., et miiceridmiiii cir- ijue lutTim in medio ejtis, teiupluiiiyidelicel iii riie-
cuindedit; el fpdit, i,n eU toixular, 'ei mdificdvithir- diri•clvitiite:et ibrctiliif exslruxiilil ed,qiiiifi^qriiiairi
rim , ct locavil eam,agricolisi etc. (Maiili, xxxi; 55). altaffe feighiticafiptiiant, SiciitciiihiattlteciiJaf orii-
Et in; Jereinia legimus: Ego plantqvite virieumfrimi- nes rivrb cpirippftflriliifititpie cM&iiftiUi',idtlex eis
"feram-;!tdtam veratri:. qtigmodbcbnveKdesinyimtarii gxpfiiiialrif Viiiiirii, siri lilirifeeirihis p&jjiilisuscipit
tudinem, vinea aliena (Jerem, ii, 21)? Itaque Jerrisa- ffuclus, et iiiimOlaias hpstias devpfiit; jiixta iliuii
lem, ut dixiihus, plangitur: el sernjphe pi'opheiico qiipd tje Bciijamiri, ih cujus liibu teriipluiii Itiit ct
ijlius ruiiia paiitatur, Ppfro EccJesirCj ei .iri_Juip alifife, legiuTus^ vReiifamin Iqpus fripdxfmuric cbiiie-
quondaiii gentium. aJind cafmeii cst'edilurii; de dei: 'et ud vesperam dabil 'escdm\Gen. xiix, 27)1
quo in psalmis legimus :'CmUateDomino,omnis ter- Cunctii rjtiaj iiicuiitui de viriea , poSsiinl et ad aiii-
ra , annuniiale diem ex die snluiareejiis. Annuhitate nirh IjuViiriria: refsfri slatuiii, qii're'&Dec plahtaia iti
ili genlibus•gioriqrriillius iii omnibuspopMismittibiliu & bpiii)hi,:ii0ii uvas attiilcril^ sridlatifusCas; ct post-
*
ejus ( Ps. xcv, 2. .3 )i, El ruisum €aittaie Domnio ea sil tfadiia besiiis cencuiearida : hec diviiiuiiiim-
caniicumiwvum, quia inifdbilia fecit. Oslendit -Db- breiri susbepeilt tiocifiiiafiiin . qiiia pfrelcfiia deiia
minus snlutqre, Suum,; in conipeciu yeniitimreveldvii ccijiempscriti !
juslitiatn. suam (Ps. xcvn, 1, .2); E't e£speeiavi, id fdceret tivtis, ii fecii iabruscqs.
Vinea factd est dilecioh meoin cornu filio Plei: Hoc Pfo JaJjrUsciS, quhs nps verlihius , iri Hebi'ifoseri-
iuxia Hebraicuiji Tlieodoiioet Aquila irahsiiireiiiiit: piiirii festBCsisi(d^KS).: qtjod AqriilaInterpfeiaius
SyihiriacliiisVaulem ihefesiib iiiauifestitis: 'Viried esi; *"aariplag,Viflcst, ffiiclus::pessinibs';- Syiiiriia-
facla est dilecto meqin cqnm in medioolivaruhi.VOT- clliis «TE).)5 , licd csl, iiriperfecUs':LXX et tiieddo
a
Exp.uiigil^yicior.^afls,;ad fideni albir. "nlss.
r ii tn Apiid Allieri. l.i,-o-aS_3fe_-
esl noiiieri C'ui'u'siinihvihi
Viiiicah. jiieohic atqiie iiifra.coiistautier' de- quod conditur berbis in co putrescenlibusseu hiar-
sideratur. . , cesceiitibus; odofehique iiiariiiK ex iriafcdfe islo
tfuTcpias.Maiiuscriplicoiliceshabent hic-flietailre- cotiei^VeiiS.MistiiN. '.-" -
sin n et p, sciibuiit enim aniiqui uotarii ctipmat-
" ' "
¥7 COMMENTARtORtiM TN ISMiMPH^liEtiM LIB. II. CAP. V. ) 1&
tio spihas : qiiibus Jhdoei DriftiiiJiinveorollavefuiit. A A ijriid dcbuerim facere quod non feceriiri. Et quia
VIlloenim exspectarile, Ut vilideiriise teriipbfe de- jiixta Evarigelicariiparaboiani npn vullis respondere
ferfeht JQ uvas ad tofcularia, j_jidtrjniijiis ocla- qtioiiVsciicitcr, ego miiji respoiidebo ipse pro vpbisj
VUs:et octogesifnus teriitis • psriliiihs Jiaberit Ii- iiidicans quid iacturus sim : Qupninmfeci vineremea;
ttilos , isti se euiis et vidis saeculi deihergeriies , cuiicVaqurc debui, et prp.uvis .iltulil labruscas,
qtirc iij Evaiigelib!(Mafi:. iv) spiilrfeiiitefpretaiiiuf, alifeiam uiiiversa qure dederam. tplJam ahgelofum
blasiphehiiaiuiii stiihulos Pbliiieruht. Piiio huierii aiixiiia, de.quibiisin psalniis scripltim est :£ircunidat
nieliiiscsSe; Busiin Jabruscas , qifariispiiias inieillgi, AngelusDqinini in circuitu timenliurrieum.',el libera-
"ilt cofiptseiranilaiirinis slhiiiii.idP 'sefveiiir. Unrle et oil.ebs.(^s, xxxiij..,8): .etiiiripietur ab adversariis.
Salvatef dicll ih Evarigeli'6 : Niiiiiquidcolliguni d'e liestruitm hiufps, ct jnimicis geniibus subjaccbit,
sjiiiiis tivas; tiulde tribulis ficus (Matih. Vii, 16). efitque desefia el.rion putabitur in .aJternun... hec
^etgohubilaTdresJetusdieiii, el fodietuf, ut redigaiur. jn vepres : ctascendent in ea
(VrifS'.-3-,:l.) iVtiiifc
viri JttUajridicdle inief irie elviiietiiiiiiiedm:'qtiiclest spiriaj. ilajcautem siib m.clapbpra vinea;, de;Jej'.u-
. qtiodiiilfti •i'ebuiftitete viriemiriebieinbh fecerim%i? saleiij aique Jrirjicredicuniiif soiiliidirie, qupd:pieri-
Ah quod exspbciuviul fqcetel itvaS,bl feciildbtuscas? , que Judajorum piiiant sub-Babylopiisaccidisse : quod
Feci, ihquit, uhiversh jjuie debuiVplniitavi vineani B I el iios es paf ie faclurii riegare npn pessuinus. 'Sed
inloco ilbeiTinip, eireuriiderii iriaceiiairi",elegi Japi- qiiia iequitur : Et mbibus maiidabo,nepluani,super -.-
iies ^"et.fliVgella ejus haSiilibus calaiijjsi_u"e subrcxi: 'c&'(ii'««firem.,;:}.oc'i.n.illa captiyiiatejiiteljiginphpo-
ViliSiiiiPtjiieipsahori fiiitiii.ia de pltifibiis, sed electa test. Siquideiij et jereinias .capta jani urbe..prophe-
. fely.Sli-/.ap-7Toi: jEdificitviflfiriissiriinhjiiiif iiri, iii qiia tavii in popiiio : et Ezechiel, HniiielVquequeel tres
filips fecoiidercjii, Ct de qiia iiisldiaiites iriiglbus pueri , yel propbetasse, vel mirabiJia sigiia eiiain in
besiias cclileihplaref. Exstfuxiinfculai',ht iiiebdem .captiyiiate fecifse iiarfaiiiur : et ppsiea Agga:us et
pelissiiriUmleco piehiefehtui uvaj, et viriiiiiiiuiide- Zacliarias fuiura dixerunt iri consoktioiiem jjopuii
reiili ^liia lirhc igilurfcci, ijurhTrlcefe debiii, fes- sefvi|!i'tis. Tpliitur auteni Dej auxilium ab his qui
pehdeant iiiibi babitnitifes Jeiusaicrij et Judre. : iridigni surit : ui quia iipn senseraiit Deum pet be-
iihhio j'i'djce;itiriittr ihe et vineaih riiearij, q.iid est nelieia , seniiaut.per supplicia>Velidco.tfuciilenta
quodlacere debui, ei ViPrifeeeiiih? Et illis lacenii- qriretiamet aspera comiriinatui', ht conyeisi ad pos-
bus. sibi' ipse fespbnuel': Nisi fbrte iri bcc erfavi, rilieiiiiarri, iiriiijirieiJiia:;toj'iiiciiiadevitiait. Verbum
ijiiod pro Jabore riieo exspfeCtavi,rit uvas faceret, llebfaiburii SAifn(rwjomties voce simili spinas in-
iion labfusCas-,quas ittcuUa ac d'esei'ta yiriea affeffe '.:.lefpretati sunt. Si prgp-$<?!(/( ,Inprajsenti lpco spince
coasuevil. Tale ijtiid el Naihari Proplieta ad D.ivid< C dicuritiif j.uxia Aquiinni et fliecdoiioiiem el-LXX,
"ihissus loquituiJ.il Reg, ni),ei iiiierixigai ehrii per fespeiideaiit quphiodpsupra Busiru non iabruscas _
paMboJam-,hldutjj de alio judicat, de se pforiiat sedVspmasiransthlbrutii.,
Bentenliarii',Ergp i;t liic ppiiriius iii.ierfogaluf quasi El nubibiis mandabo iie pluaul $tiper,eqminibriem.
de vinea, iit «biiifa se ipsri fespphdeat. Hiiricibeurii Istaisuiit.iiubes qnas eduxil IJgjDpmiiius ab fixiremo
iu Evarigelioplenius-SilvathfPxeqUiittf\Mcitih.xi\), terf ai, de quibus el inpsaimo legimus.: W.efittisiuq
et quod liic ••pfiEtcfriiissuril est, Scrjbas et Phafisxbsi iiscjixeM riubes \Ps. xxxy, 6). Haihubcsv' qupniam
inleffogat. !riIsaia eriiriihihil 'diclilriiest de agficp- . sub Eli'a ohJiiesjdeipiatrre erant-, ifibiis aiiiiiset sex
lis, ne.c qure passuri siiit indicatuf': se'd taiituhi des lriensibiis.supfeftCrrahj Israei no» pluerunt (III Reg,
vinea sennO esl : ibi ahtem qUasi'rilia sil tiiiea et', xviii). iQiibdquifJein n.oii soluiji de propJietis , sed
alii agricclce, sic iie populbiriqjiitiif el rriagistris,, de kpbsfoiis pbssuiiius inteliigere. quod ppst passio-
ut inaios male perdat;•ei vineairi aliiS apicblii \ii- : iierii iiPhiirii, iiec 'prppbcias., nec apcstolps habue-
cel; significans apostolPs et eos tjui aipbstclissuc-'V fiiiit Judrei, rie p.ro uvis afferreiil spinas, sed pro
ccssiiri siitit. Nec veie -ra\iT'o\byiacsl, ul pleflqriei stferilitate et afhiitaie sua precarcnlur euni, qui po^
ajstimanl iu ee !q'uodait: Ah quod e-xspeciavi. Mfci^ tesi iiiibies;.'praibere virtutum, Uiidc et in JLeviiico
ceret uvas.;at fecii lubtuscas? Supia eiiihi iijraflse_!JOlbqiiiiiii'ad eos :_.Poriqm! cmlumaobisferreum_et tcr-
f \ lacitus loquilur, liie aiitem quOdciigitavefai, rqiriahieam\Levii. xxvi, 19). Et inJDeiiterononjio :
* alios iiilerrogiit'. V Efii: Cmiumsupef capiii tnum mneuni;, el icrra subter
- (Vers: S. <3.)El nunc':o'stendiimvbbis quid bgbfa- te ferreaXbeui.ixvM ,:25, 24)4 Et riirsum, iiofiij
ciam vittemmeai : AufertimiepeiA'e]us, ei erii ih di-' Dqriiiniispiuvidm terrm hm, t Et, Cinis.de mlq de*-,
reptiohein: dituam macetiam ejtis; et erii in eoncuir seentiet stiper ie, doncc erctdicetie, et' cleleat; auicx
cationem.Et poham etim deseiiairi; rion:piiltibiiur, ett teria qure ffequenler sriper se veiiieniein s.uscipit
noii fodietur : et mtehdeiYlr-Mpet earh Veptes& ipi-,-. pVuvia!h','.eihohlacit segetem , sed spiiias eltribu,
nm, Piovooavi, iiiqiiii',Vvos•su_jfa.o liabitaibres Je- lps-, rfepfobaest et maledictipnis ,pipxima -,cujus fi-
r-usaJem,et viri -trjbus Jud-re-,ui- judicaictis iiilcfr -'riis"cdnibiisiidest. ,-.-.- ,,......-,'.'_. :
me -et Vineam hifeahi-,et iirtcifbgaVi'; ut dipefeliss (Vfeis.7.) Vineaaulem Domini exerciluum.dpiims
? Ideni Valic.i. Nuhc ^rgohdbitaiores :ei viriJuda, c Besidefatur ih Vatic; iiiper i ahi,•'"
Jerusaieihiibinihe. a Addit Victor. et pulvcrem,. cx Grrcco
'abs^iie
b Valic,,.in lecto, alius. ,-.-.. -v V xowoBtov,
, atque.IfeUMieoiS&S':•'''""'';;''-':'' '";".""''
?9 §. EUSEM HIEftOMMI H
israel est :et viri Jnda qermendelectabileejus. Id est, A A.agrum qgro copulatisusqttead terminumloci : Num-
Dei.: sive ut LXX iranstiilerunt, novella plqntatiq quid habilabilis solivossuperterrqm?Proeoquodnos
dilectissima.Israel et Judas boc inter se differuiit, diximus, usquead terminum loci, LXX ir.ansluleri.nl,
quod oninis populus prius appeilabaiur Israel.Vet- autauferaiis proximo ':. Symmaclius el Theodoiip;:'.
postea, regnanle David super tribum Juda , et Ro- donec deficidt, velnon sil loctts; utdeliciente terra,
bpam filio Salomonis super duas trlbus, Judam et riequaquam saturetur avarilia. Quod quidem"et ge-
Benjamin, hi qui erant 111Samaria , hocesl, decem neralitef adversum omnes, quibus riihil; saiis est,
tribus, voeabahlur Israel; et quibus regoabant de diclum pulo: el specialiter contra vineam Domini,
genere David, appellabsritur Juda. Et quehiam ab qtire pro uvis fecit Iabruscas, idest, pro judicio iui-
Israel-yiluli eolebaiitiir in Dan , et in Beihel, prop- quitiitem, elprojiisiitiaclamoreni.74Qllse esienim
terea ab Assyriis primuni est capla Samaria ; et rabies,cumiecia et agri ad depellendos imbres,
multo post tempore Judas a Ghaldaeisductns est inV; el -adserendas [Al. cerendas] frnges haberi debearit,
Babylririein, quia niinera peccayerant. Unde et in ea habere cupere, in quibus cuiiciisliabitarenpn pos-
Ezechiele ad ulriusque poprilipeccata pUrganda, Is- sis, et qUiecolere nori sufficias: alleriusque necessi-
rael in sinistro latere poriunlur, juxta Sepluagiiita, tatem, luam facere voluptatem? Juxta tropologiam
dies ceritum noriaginia, sivc ul veriiis in Hebraico B I contra hajreticps quidam Iiocdietum arliitraniur: qui
conlinelur, Lrecenlinonaginta : Judreauiemquadra- cum iuoverent pedes suos de Oiiente, veniunt in
ginla dies {Ezeck.iv•;juxtahXXet juxta Hebraictim). campum Senhaar, quiii)terprelniur-excussio.ie»(tum:
Hoc dico, ut cpmparatione Israel, id est, decem et sedificantcivitatem coiifusioriis, turriuique super-
iribuum, amabilem atque dileciumoslendam Judam, bire, etaudiunt sub yerbisaliis: Audite limc, duces
in quo erant sacerdotes et levilrc, et Dei religio doinus.Jacob,el residui dqrnuslsrael, quiabominaniini
versabalur eo lemppre, quo propheta Isaias loque- judicium, et omniarecta perverliiis,qui mdificqlisSipn
batiir ad populuiri. JEt pulclire Israel, liiic Cst, tp- in sangitinibus,et Jerusalem in iniquitate (Mich. ni, 9,
tus populus, domus est : Judas aulem, qui sepa- 10). Isti domos domibus, id csi, dogmala conjungunt
ratis _f3iribubus posteapijiluIavit,novellum dicitur dogmaiibus; quibus dicitur per Miclwam, Nolite
deleciabile. Sed et hoc nOlandurij, quod juxta cpn- mdificarein domoderisum (Mich.m), nesupra; funda-
sueludinem proplieialeni, quai prius per metapho- menlum Cliristi, quod aposlolus Paulus posuit (I Cor.
ram dicta sunt, vel per pafabolam , postea expo- ni) etin quo debuefant aedificareaurtim, argCntum,
nunlur maiiifesiius !: quod- virtCa et noyella planla- lapides pretiosos : econtrarip icdificent ligna_ fenum,
lio, Isi'ael et Judas sit. slipiilam, quortim finis iricendium est. De bujusce-
Et exspectaviutfaceretjitdicium,elecceiniquittis:'' •G modi dOniibusSalvator in Evangelio loquitur : Om-
eijusliiidin, elecceciamor,;siveul LXX Iranstulerurit,, nis qui audierit verba rnea, et non fecerilea, qssimila-
Exspeciavi ui facereijudiciuinfeffeciiiniquitatehi, ett. bitur vin stultb, qui mdificavildomurnsuam sttper are-
nonjustiiiam, sedeiamorem. Vpliimus Latinis irisi-. -ham.Descenditpluvia,veneruntflumino:flqveruntvenli
nuare auribus quod ab Hcbrceisdidicimus :Judicium, et impegeruiitin dOmumillani; et cecidit: el fu.itruinq.
apud eos appellatur MESPHATCQ^ISO) : iniquitqs,t dotnusilliits niagnq (Mailh. vn, 26,27).Tamdiuautetn
sive dissipatio, ut ihterpfeialus cst Aquila, MESPHAA y qurcrunt lirerelici npva veteribus jungere, et eadem
(nsil/p). Rursrim jtislitia dicitur SADACA (npli') : cla-. recentioribus immutare, donec et seiisus humanus
mor autem appellalur SAACA (ilpSS). iJiia itaque \elI et sernio deficiat.
addita litlera, vel mutata, sic yerborum similitudi- (Vers. 9;) In auribus meis sunl hmc Dqmini exer*
a MESPHAA:;et
nemtempej-avit, ut pro MESPBAT, proa. ciluum: Nisi domus mullmdesertw fuerint, gfandeset
SADACA poneret SAACA, et elegantem structuram sor- pulchrmabsquehabitatore. Pj'0 eo quod nos jiixtjlle-
nuirique verboruni, juxta Hebrream liriguaiii redde-- braicum verlimus, Inauribus meis sunt ItcecDoinirii
ret. Exspectavii autein Detis, ul popuius JudtEorum « exercituum,id est, verba qure loculiis est Dpriiinus,
facefet judicium, id est, uvas: el fecit iniqniiaiem,i, adhucresonanlin auribus meis iLXXiraristulerunt,
id est labruscas: et exspectavit justiiiam, ut largiio- i- - Auditasunl hmcin auribus Dominisabaoth. Nonquod
rem lantorum munerum a Patre missum susciperet,t, Propbeta vefba Domlrii'.'audierit,sed iri aufibus Do-
et fecii clamorem, quo vociferatus es"t contfa Domi- i- mini audita sint quae Propheta diclurus esl: cum
num, et clamayiti dicens: Tolle, tolle, crucifige ta- i- consequenliussitinlelligere, audisse Prophetam, quaj
lem (Joaii. xix, 15). Unde el Paulusapostolus scribil:,: Dominus sit locutus. Pominus aulem loculus est,
Omnis ira et clamor, et blasphemia auferalur a vpbis is qnodpost captivitalem, domus magiirfiatque pulcher-
cumoinni malilia(Ephes.iv, 31). Vel certe quoniam n rimredesertae fuluraj siril, non ljabeiites habiiaiorem.
justi sanguineni fuderaut, sanguis Dominica3passio- »- 7{| (Veis. 10.) Decemeriimh jugerq.vineatumfa-
nis clamabat ad Dominum: proplerea clamorem proo cient lagunculamunam, etlriginla modiisemeittis fa-
jjusiilia reddiderunt, jux(a illudquod ih Genesi legi- i- cienimqdiostres. Pro laguncula, quairitoIiLXXtrans-
rnus, Yox sanguinisAbelfratrisiuiclantai adme(Gen. t. tulerunt, omnes alii fia/uin interpretati suiil, qupd
iv, 10). Hebraice dicitur BETH(313).Elpro iriginta mpdiis,
(Vers, 8.) Vmquiconjungitis domumad donium, el el qiios nos pro Coto posuimtis,' qui Hebraice dicitur
v. a MeihVatiCipro mesphat dicereimeslplian;etc. b Vatic.,ja_jfffi
vinearumi
81 COMMENTAMORUM IN ISAIAMPROPHETAMLIB. II. CAP. V. 82
OMER (IQn), LXX verleruhl artdbassex:"* quse men- A A.itrimirienteslcrililale, et vicino incendio, quovepres
sura JSgypiiacaest, et facit modios vigiriti. Iri sleri- el spiila}suht coiiibufendse,liixutircse et voluplali-
litate ergo nimia qiirc sequitur capliviiatem, decem bus iradideriint: n.phsoluni invescendo et bibendo;
jugera viueai-umfacient batum, id est, lresampho- sed in aiirium quoque obleclalione, el in diversis
Tas: et triginia modiiseminis, id est, corus, faciet niusicseanis geneiibus. Qui cum isia faciupt, Ppus
ephi,qubd LXXtreSmenstirasinterpreiaiiSurii, id est, Doiiiiniuon respiciunt, Jiec cpiisiderani qureyentura
tres modios.Balus auierii in liquidis spfeeiebus dici- siiii, Abiltanmf lioc leslimonio adversumpriiicipes
tur, et ephi, sive eplta ejusdemmeiisufaj in aridis. Ecclesiav qui de mane consurgriiitad sectandam sir
Siciitiii Ezecliiel juxla Hebraieum legirtius: Eplti ceram, etbibeiidum usque ad yesperam : de quibus
justuih, et balus justus eril vobis.Ephi et baius mqua- iri alib iPcp dicitur: Vmlibi civitas, Cujusrexjuvenis
Haet unius niensurmerunl, ut capiatdeciiiiam parteni esl,,eiprincipes tui mane comedurit(EcCLx, 16). Qui
cori balus, et decimamptirtemcori ephi: juxta niCnsu- deliciis occupati, ex cfealuris hoh iiiteiiigunt Creaio-
ram corierit mqua librqlibeorum(Ezecli.xi.v,10, 11). rem, rtec consideraiit opera maiiuumejus, de quibus
Quajrimusjuxta anagogen, qupniodo hrereiicorum legimys: Yerbo Doniinicmlifitihali sunt, et spirilu
domus grandes et pulcbrai sirtl, quaj Curii judicii orisejusomiiis virlus eorum(Ps. xxxn, 6). Polesl
tempus advenerii, nullumhabiialorem babeant. Om- B I juxta aliiOreminielligeniiam, omnis anima; per.iur-
nis enim pompa slruciuraque verbofum, e!l argu- batio ebiietas appellari, qureconcipitur de yinofuro-
mehta dialectica redigentur ad nibili. Et quia juxta ris dracomim, eldeverienoaspidum insaiiabili, quod
apostolumPaulum (II Cof;iii)non solum Dei sedifica- nonnuili bibunl ab adolesceiilia hsque ad senec-
tio sumus, sed el agricullufa, quaril iiiiiiantes h bre- tutferri, hoc est, de mane.usque ad vesperam
relici suffodiunlureteradicanlurab Jerehiia :idcirco (Detit. xxxn). Alii yfero hora lertia, sexta, vel
ubi decein Jugera vinearuln, sive ubi decem juga ri6na,et .iindectriiasiiscitanlur de cbnvivio, et dicitur
boum operantur, iacient batuni^ unurii,:ot (rigiiila ad eos: Expergisciininiqiti ebrii JJ eslis a vino:
modiisementis facienl epbi (Jemn. xvm), Ut dede- Super hoc vinum, el super iiiijuseemedi uvas ac
nario numero, qui in SCripturissanciis hjyslicuSat- \ineas pluit Dominus sulpbur et igiiem a Domirto:
que perfectus est: et detricenario, in quO prophe- et quiciinique ex earum vino bibefit, aestuat atque
tavit Ezecliiel (Ezech. i), et Domiuus baptizatus est coniburiiur. Requiritcilharam et psallerium, cujus
(Luc. m), rediganlur ad eplii, qui ad coiijpafatibnehi repertor est Jubalj ;deCainsiirpe geriefatus(Geji.IV),
multiplicis numeri, iiiiione;cohslriiigituf. Quod au- nec audil Dominum dicentem ad AarOn : Vinum et
lem.sedificalioel agriculiura rfefefaturadliitelligen- sicertimnonbibetisiu ei filiiiui^ ququdoincjredimimin
liamspirit:iIein,eiiamaiiolocoPaulusapostolus docet G ( labernaculumleslimqnii, aul'accedetistid allqre (Lev.
(Epbes.iv), fundalpsetradicalesinchariiaie creden- x, 8), Has cithiifas, et lyriis, lympariumque, el li-
tes essecpiiiestaiis.UndeetEcelesiastes (Eccl.n), non bias rex Babjdoniushabuil, qtiibus cPiisoiiarilibus,
selum sibisedificayit domos. sed plaiitavii vineas, et universaruni geniium populi prosiernebaiitur in ter-
fecitliorios el pomaria, eiinstituil oioriesarbores po- farii, et adorabant aufeani siaiuam (Datii iu). Quod
miferas, exstriixitquepiscinas,i!tirrigarel76saliuin. aulem jjrimum lempiis huirianre sapiehiiai, qnandp
P.orrohsefeticiimagineni laiitunihabenies.umbram-' egredimiir pueritiam, el ad ralionalem veninius
quevirtulum, et non ipsamveritalem, absqlie fructu a?tatem, maiie in Scripluris intelligatiir, niulta tes-
operum, verbprum folia poUicenlur. De qiiorurii ar- timonia docere rios poteruht : de quibus exempli
boribus dicit Dominus: Oiiinis plahiatio; qiiam rion causa ponenda sunt pauea : ManetniiiebaniProphe-
plantavitPalermeus cceieslis,eradicCibilur(Matiii.xv, tqs;ei : Maneexaudies drationemirieam.Mane asy-i-
15). De vinea enim Sodomorum vinea eOfUm, et: tqnitibi, et videbo(Ps. v, &, 5); el : De nocte cct*.-
propiigoeorum de Gomofra: Uvaeorhm, uvafellis, surget spiritus nieus (Ps. LXII,1); et: Deus, Deus
et botriisanjaritudinis eis, furpf dracolirim vinum meus, adte de lucevigilo (Ps. c,.8)| eftlnmatuiinis
eorum, et furor aspidum insanabilis (Detii. xxxn,, irilefficiebamomnespeccatotesterfce, utdisperderem
52, seqq:). -:. P de civitate Dbmini qmnes qtii qperantur ihiquitatem
(Vers. 11,12.) Vmqui consurgilis manead ebrie- (Ps. xxix, 7); et in alio Ibco : Ad vespetaiiidemorti-
taiem seclandainet potandum usqueadvesperam, utt bilur fietus; eiai maitilinumImiitia,VelVcretera his si-
vinomslueiis:Citliara, et iyra, tympariumiel libia, vi- hiilia. Consurgimus aulem de mane, quando viiia
num.bi cqnviviisvestris: et opus Domini riorirespici- relinqiiiiijusin pueritla, et dicere possunius : Pec-
iis, nec opera manutimejtis consideratis.Pro ebrieta- cala juveiiiuiis inemet igriorqritimneriiemineris(Psql.
le.quairi AquilaestinlerprelatusetSymmacbus, LXX (. xxiy, 7). Ortoque nobis solfejustitirjeVfugaiilur le-
ipsuni HebraiCum posueruiit SICERAM (W2), quod i nebrffi, el statim interficimus omries cogitationes,
omnemsignificatpotioiiem, qure inebriare pbtest.;; qure ad peccata nos provocanl, et de ciyitate men-.
etslaiummenlis evertere. Ai'guiiautem juxia" con- i- lis nostrre illos disperdiniiispeccalofes, de quibus
scquentiamccepta;explanationis agricolasvinere, qui li Salvator loquitur : De corde exeunt cqgitqtiones
aEpiph.de Pond. et ipensur,: 'ApaSvj-TouToTO Acharn.;:Act.
; i,sc.V2i p, 575,.V-V.-^'"^V;. V!!
ftETpovriap' KlywrioLgzylyOn. A rlabahmcmensurtiab MiiVatic, qUdmdmitienieshmrelicijitc.
Algyptiis appellatur. Sic scheliasles Aristophanis ad
83 V :SvEUS.EPlt;ipiiO^YM? • ;-. 8'4-
mnlm, homicidia, adulleriq, fornicaliqnes,fqriq, fqlsa,A esse niprtales; et c.ii!ic(ai'ebiis explela, quajjyenlura
lestimoiiiq,biasphemim (Mailh. xv, 19), et reliqua. per Ri'p,pbetasDpniinus npiiiia.fat. Infernus. autem
•Infelicissiini auierii siinl cjliide mane iis;que;ad ves-: anhjiaiij habere dicitiir , non quod.animaisit, juxta
peram. ebrietaie, gula et diversis voluptatibus pc-. eiTpreiiJ quoi'umdajiJ;sed quod vci'bis liunianreCOIIT
cupati, no.n inlelliguril in $e o.peraI)o.iTii!ii, nec con- suetudinis, rerum insensibil|um expriniaiijus affecr
siderantcur creaii sunt. turri , qtiod irisaliabilis sit, et nuiijquam nibftu(h'um
'(VerjSo15.) Propleiea dnctus esl capiivritspppulus iniiltiiudine epniplealur. Qupmodp et in iJianu lin-
meus, qiiiti non habuitscientiam: et nobilesejits iqlexr- gusemprs dicilup (Prov, xyiji), el pmnipoierisDens
ierunt fante , ei riiullittidoejus siii. exqruii, a Iloec Sabbatbfi, el Nepmenias Judrcorum odisse loquitur
jiixla litieram ^Q accidisse pppiilo Judrjepjumsub animani.suam (Isqi. i), Quidquid de populo.diximus
Vespasiaiio et Tito Rpmanis principibus, lanj Grreca Jiidaiprhiii, trppojpgice fererri pptest ad eos qui
quam Lalina liarrat liisioiia. Qubd quideni et spifi- srcciili delieiis occupati, pec res|,icientes opera Dei-,
tiiiililef liodie quoque patiuntur, suslineiites npn capiivi diici.tiiur in peccatiim, et npii haberit scien-
fahiem paiiis, iieque sitim aqure,sei. fah..e.naiiflie-ndi tiqm j>'ci: ei idcirco fanie e\ sili pereunt bpiipruni
sermohis Dei: quia nec respexerunt o.pusPp.ini.iii, operuiriatque viiiuliiin,ei delra!]entur|iigeliennani,
nec consideraverunt ppeia manuum ejus, iieque ha.r g__ibiqiie . ap.teriiis cruciaiibus depuiaii, ppteniiam et
buefuiit ejus seieniiani, qui seniper locuiusesl per supevbiam iniseria cern&ni et huiiiilitaie mrilari.
Proplielas (Ainos. viii). Uiide et in Psalmis dicitur• . (Yers, 16..) Et.exqllabitnr.-Dqmiiius exercitnumin
de e\s: Convertenturad vesperqm, et fqmempqtieiitvr• juq\\ciq.: et Dciis sanclus saiiclificabitut iii; jttsliiiq.:
itt caries, el circuibuniciviiaiem(Ps. LVIII,..1.6). Qupd. I Cum captivus ductus fueiit populus,quia noii babuit
aulerii Omnis serme dpctrinre , panis appfelletu.reti scientiam., el inteiieiii iame , et tili exariierit, et
aqua , illud decet Evaiigelicum: Non in-iolo. pqne! dilalaverit infcrnus animam suam : el descenderint
vivit lioino, secf,in qmni verbqquqd e.grediUir.de otes IPries-atque sublimes gloriosiqiie iu prpfuridum. et
Dei (Lric.iy, i); Et, Qriicuwquebiberii cleqqua,quqoi I iuciiryalus fuerit hqmp , et biimiliatus vir ,Vel rece-
dedei:o-ei,non sitiet iii mtetnum(Joqq. IV, 15). Et iiii pcript. prtines juxta merila sua :'tunc exaitabilur
jisiliiip diciiui': Super aquqs.refeciiqniseducqvitmei Qominiisin judicip, cujiis piius iujusiuni videbiitur
(Ps. XXII,2). Unde et Dcjjiiuus iio.nvult esufienies3 esse judiciii!|i, etDeus sanciusob (imiiibiissanctifl-
iri erenio. diniiiiere, iielassentuf ; et..cp,fru"ant-,et cabituf in justilia, ul iniplealiii' illud quod iii Evan-
ititefficja.niui'fanie (Mtittit, xv), Eide juslo viyp di-s gelip:dicilurr-Paier nosler,quiesin cmlis,sanciificciur
cilur: juvenis fui, el sentii, el non vidi jusf.vtiiidererr nqmen iimm (Matili. vi, 9); et: Pqier justefMundus
liclum\riecseiiienejits qticerenspqneqi(Ps, x!xxyi,25), ,Q i ie nptt cagnovit'(Joan, xvii,;25). Unde cavere debe-
Quidairilioc quqd (liciiur: Gqplivusduciusest popnlus, s, iijus ije prreveniaiiius judiciuin Dei, cnjris judicia!
meus', quia non iidbuil scie)iiiqin: ei nqbilesejusinte-,- niagna Siiiit, el inenarfabiiia , et.de quo.Apostolus
rierurit fame, et inullitudoejus siti e.rfin(f(,gerieraliter1' lpquituf : InsciutabUiqjudicia ejus , et invesiigabiles-.
de inteiis , el gcbenna int.erpretiiri vplurii, iu quai vimiliius (Rom..xi, 55),Vdpi!eeilluminet occulta te--
punietiir eirinis qui Dei ripn babuerit scieniiajii. iiebrarum , et aperiat cpgitiitipnes cordium (I Cor.
(Vers. 14', io.)Proplerea.dilaiavii infermis.animciin % iy , '§)-',qui dicii in Evapgelic: Noiite judicare , ut
suam . et aperuit qs suum absque ullo iermiitq, ei de-. non judiceinini (Mqlth. vh . 1). Ciii senleijtlaj ccn-
scendenifortcs ejus.,-et po.pulus.ejus,et svMiiiiesglorr gruens Paulus apostplus pr,ccepit: Tu quis es qui
riosique ejus ad eum. El incutvabituf Itqm.q, el /IMIHJ. judicas qlienumservum? suq Dominosial, qnt cadit.
liabilur vit, et oculi subtimi\tmdepriin,enlur;Qni sin*- r Slqbii: autem: potens es;l enim Deus stalmte illum
rexei'unt maiie adsecianjrJanisicern.m.,ct pern.anse'?-" . (Rom.rxix, i),
ruiitjri ebrietate usque ad vesperani, et vpluptale acp (Vfers,17). El pascentiifqgni juxia otdinemsnwn:
deliciis occupaii, opus Dpniiiii respicere npiu.eru.n!, , §© eideseiiq in uberlalemversa;, advenmcomedent.-
nec ppera manuu.niejuscpnteniplali sunt, pfepterea» Pro pasceniibus agnis jllxla crdinem suum; quodin
diieli suiu in caplivitateih , qiiia rion habuerunt11) bonam pariem accipilur, nescio quid voJeritesLXX
scienllam Filji Dei, dicenle ipso ad eos, Nec me sci-. '-. lransiulei'uiit, pqscenturditepiiquasilatiri;pro agnis
tis, necqui rnemisit(.loqii. yiii, 19), eliiiipsa capiH., taurns iiiielligenies, et rursum prp advenisinierpre-
yilate fariie periei-unt, acaruerijnt siii, Unde inler--, taniesagnes.QiJaijdoautem Dpniinusexalifitnsfuerit
ntjs et nipfs dilaiavit aiiimaiii su.aiii, etapcriiil oss ip ju.dicio, et sanctus insuii sanctificaluSjusiiiiti_ut
suum, el a.bsqijepllp niirijcrc, et saliefaie d.e.ypi'avit t lnali agrico,lremale pereant, et exaitatacedrus securi
in pefpelutim punieijdps; 79 ita iil priiicipes ett Deniiiii spccidatur; tuiip qui fuerint dpVsgnuium:
popuius, ei stiblimes glpripsiquet.errr» Judrp desceii--." nuniero , no.nliajdoriiiJi,pasocnlur in Eeelesi» pra^
derenf ad euni, et hun.ji!i.areiurpijjijis supeibia , p.t tis, et diceiit: Doininusptiscilme, etniliilnvtiii deetit
oculisubliniium depriniferentur, intelligeiiUum see (Ps. xxji, 1); el qure a Judreis deserta suril, versa
a Eiiseb.: 'PIJTU?piv oyv E7rii).9£v
KUTOI? mpi avz&vypafnV
-iavza Y.KB _^a?),ip«TTOuo'tzaTKT).V'eKo-/:ouo-av
v.ai'ASptKVOv
OOso-TrKO-tavoO,
tcrTOptav.Ejrt 'fcojxaiuvai- qiiio iib llieron. pene ad: vcrbuih Laiine sriui red-
'
y.ai?.a%ariiiiwoix.y-()e
coy.pa-ibporv' ToyXpyt/.ov dita^v!
p-TEjsvjS.VTS? V "'", "-..;"'' '..';..
V-proyTJ)?^Mvjf,trt vai vuv tpotfrtsiT>o\)paviovT«"itM-
85 COMMENTARIORUM 1NISAIAM PIIQPHETAM LIB. II. CAP. V. 86
in ubertalerri comedel oenlium populus. Ilrcc juxla A (Zack. v): el ^Egyptins qui giavi peccalorum sarcina
tropolodam. Cteicrum ut ordinem complcimus Iiislo- preinebanlur, quasi pliimbum in mare Rubrum esse
rise, fd ipsum aliis veibisdicitur, dequo supra icgi- demersos (Exod. sv). El in alio loco peccator loqui»
mus: Regioncm vestram in conspcctu vcslto alieni lur: Iniquitales mem supergicssm svnt capul tneum :
devotant, ei deserta est alque subversa a populi sexler- sicut oiiusgfave giavatcesunl supcr me (Ps. xxxvn, 5).
nis (Isai.i, 7). De loio eiiim orbe congiegata gen- Dicunlur autcm hrcc ad principes Judicoium , qui
tium niuliiiudohabilai in Judrca, et ejectis prioribus supra arguii sunt in avarilia alquc luxnria: quod
populis, ideo ex parle cseciias faclfi psl doniui Israei, provocati a Dominn ad poeniienliam , et postea ab
ut subiniraret plenitudo genlium (Rom. \i). Pul- Apostolis ejtis, usque hodie perseverenl in blasphe-
clirequejiixia LXX direplisunl atque vastali et ducti miis , et ler per singulos dies in omnibus synagogis
in caplivilaiem quasi tanri, de quibus Domiuus sub nomine Nazarenoruni aiiathemaiizcnt vocnbulum
dixerat: Tauri pingves obscderuntme, ul loca tauro- Christianum. Est aulom sensus : Vrc vebis qui ptita-
rum occuparent agni. lis dieuj judicii non fuiurum, vcl non venluram c&p-
(Vers. 18, 19.) Vm, qui trqhitis iniquitaiem in funi- tivilaiem quam pvopbcticus sermo prrcdicil: qui
culis vaititaiis, el quasi vinculum plauslri pecccttvm. dicilis ad Prophelam: Usqucquo nobis Dei rniiiaris
Qui dicitis: f-esiinetel rito venial opus ejus , ul videa- B iiam? volumus eam scire, jam venial. Hoc autcm
mus , el appropiei el veniat consilium sancti Israel, per ironiam loquunUir,qiiPiiiam eam non puiant esse
el scimvs ilhtd. Pro vineule piaustri , corrigiamjugi venluram, sed simulari a Prpphela.
viiulm, sive vaccm, LXX trausiulerunt. Qund ruitem (Vers. 20.) Ym qui diciiis malum bonnin, et bonnm
vineuia dicantur csse peccala , crebrius legimtis. malum : pcnenles lenebras lucem, et ht,cemtenebras:
E quibus illud esl: Furibus peccaiorumsvorum nnus- ponentes ainctruinin dutce, el dulce in amarum. EjuSr
quisqueconstringilur (Prov. v, 22). Et Dominus ar- dem criiiiinis es',bonuni, luccm, et dulce, conlrariis
guens ppptilum dclinquentem , qui peccalis peccala vocare noniinibus. cujus, _§g_malum, tcnebras, et
sociarat, fecit flagellum de funiculis, ostendeus eis aniarum vocabulis appellarc virlulnm. Iloc enntra
qunmodo doniuni Dei fecissenl speluncaui lalrouum eos qui peccatum non pulaui, si bonodelr.Jlianl, el
(Joan. n), et sedem orationis verlissenl in domuitt noii rcstimanl essedeliclum, si laudcnl nialum, Po?
negoiiationis (Matih. xxi). Cni|vi\a qupque cujpre ntint aulciii Judiei bouum malum, ci lucem tencbvits,
Doininicic , vestem non babens iiuplialem , vinctus etdulce amarum, suscipienles Barabbani lairocip.i
pedibus ac niniiibiis cjiciiur in lencbras exleiiores et Eedilionis auclorem, et crucifigenies Jesum, qui
(Malih, s\\\). Et Dominus venit, ulhis qui eranl in iicn vciicrat nisi ad oves perdilas domus lsrael, ul
vincnlis diccret: Exile (Isa. XLIX, 9); et qui versa- C salvaret qucd perierat, In Bariibbaru intelli_gamiis
banlur in lenebiis , revelamini (Pstti. CIAV,8), Ipse diaholum, qui cnm sit nox ct tcnebrrc, iransGgurami
enim solvil compcditos , ct illuminat csccot': quos iu Angeliiiu Iucis (Mattli. xxvn). Unde elAposloIus
Jeremias vinctps leirrc nuiicnpai. Nec plangil CPS loqiiitur : Qum patikipatio justitim cum iniquilctle?
qui peccare cceperini, @|.siaiimqiie desierint: nonost qnx soqielasluci ad lenebras? qni consensusChrisli el
eiiim jnslus super lerram qui faciat bonnm, ct ali- Beiuii (11Cor. vi, ii , 1S)? Neqtie enim Iucerna tnl-
quando non pcccel (Eccl. vn, 2); scd qui longo luni- Ienda esl, et pcnenda suliinodio, vel sub lecio, sed
ciilu peccata pniliaxerinl. Unde el in Nunn ris legi- snpra eaudelabrum, ut omnibus lticeai. Nec arjior
mus (Cap. \\\) , vaccam rufam, cnjns qinis expialio malos aiTerensfruclus, biinrc arboris est appellanda
populi est, nou aliter immolari et offerri ad altare. voc.ibulo (Maillt. v). Unde et in Gencsi mysiico rcr-
Domini, nisi qu:e lerrena opera non feccrii, jugum- mpno narratur, qupd diviserit Deus inter lucem ae
que noii traxeric, ncc vineulis jugi Nabucliod.onosor lenebras, qurc iu piincipip super abyssuni feieban-
fueriiaHigala. Eijn hnc eodem p.aphpta pro cingulo lur (Gen. i). Quod auiem bomis Salvatur siiappclla-
veiitatis, iilir»Sion cingunuir fuuiculo. Acbitcphel lus, ipsein Eyangclie loqpimr ; " Paslor bonvs ponit
qupque el Judas [quoruin aller David, aller Doiiiinum aiiimamsnamproovibussuh(Joan,x, 11). Lticeniquo-
prodiderunt] innc huigissiiiio irabentes pe(caia sua, D qi]ee=sesedicit:_ft_.os?<mluxmundi(Joan.\m, 12), ct
periere suspendio; pulaules malum cnnscieiiiireprre- quciidieccelesiipaiicsaiiiraiidicimiis: Gustale etvide-
senti morte finiri, et iiihil csse po*l morlcm. Quod te.quamsuavisest Dominus (Ps. xxni, 9). Ecoiiliaiio
aulem jiixla Hebraicum ct omnes alius inlerpretes, vi, 15); et:
quaiidodicimus:Lifierflitosa«Mi/o(iWa((/j.
appeilanlur ftiniculi vanilaiis , hnc significat, qnod Mundus in malignopositus est (IJoan. v, 19), diabo-
f.icienlibus pcccalum facile texilur , ct tam inaue ct li cupimns insidiis liberaii. Qund auteiii ipsc (epe?
f.icilc esi, ul aranearum fila lexiinttir: sedciiminde brarum et amaiiiudiuis significelur nop.inil)i|s, cre-
velueriinus exiie, splidissimis vineiilis nccliuiur. brius lcgimiis. Sed et hoc possumus dicere, quod
Plaiislriim auiem plctmm oiicr.Humque pcrcslis omiiii conlrnria dngmala veriiati amara sim, ct sola
facilius intelligunt, qui memineriul scriplum iu Za- dulpis verilas. Unde oavendiim esl, ue pro vcriiale
cbaria , impietatem sedere super talcuium plumbi seqnamur mendapium, ne pro lumine ipncbras, Mul-
n Prrcprmit Victor. mss. exemplariuin suoruin o- exniss. ilfdem rsiiiiulquepacram Eucharisiiinn quo-
pe, Egosurn Pasior bonus. Terlio ab hoe veisu ue- lidie ccnfici, ex hec loc, argumentaiui', cui el a-
ruin prajponil, et de dulcedine ipsius quqlidie, eic., linm ex Comiucniar, in Ezechiel. xwi apponit,
87 S. EUSEBH HIERONYMI 88
trs enlm sunt yias qure videntur hominibus reclse, et•'__] A sunt, plurimum debent carere vitiis, et maxime ira,
novissima earum perveniuiit in profundum inferrii. qure furori proxima est : ne quarito plus possint,
Est quoque justus periensih jusiilia sua, cui dicitur':'.-' lanto aniplius subjectis noceaut. Miscet siceram qui
Ne sisjuslus riruilum(Eccl.vir, 17). Quas ob causas cum ebrietale plenus sit, ad decipieiidos bpmines,
Israel repromiuitse via ambulaturum regia,' nec ad: umbras quasdam eiimagines simulat se Iiabere vir-
siiii-itram, nec ad dcxleranl declinalururii (Deut. v). tutum,:'- -'. <:>_..---. -,,.
Et ul loquar quod sentip: difficile hcc maledicto (Vers. 25.) Quijustificalis impitimpro muheribus,
qiiis carere pctest, Cum et malis frequenler adule- ei jtistiliam justi aufertis ab eo. Et hrec parsvitlorum
nmr propier poteiiliairi, et bnrins despiciamus prcp-V est vine», qure pfe uvis fecit labruscas, et exspec-
ter inopiam. Unde significanlius inierpretalus est tariie Deriiino, ut faceret judiciuni, fecit Iniquilaiem,
Aquila : 83 Vmqui dicit inalo, bonus es, el bono, jusiificans impium pro muneribus, et non causas,
mqluses (Prov.xvn, 15).Et inlninc cohgruitsensum sed dona considerans, qu« excrCcani etiam oculos
illud quod Salomon in Proyei'biis Ioquiiur: Quiju- sapientiuhi. Uiide cavendum esf, ne inebfiemiir vi-
dicqtjusium injuslum, et injuslumjusluin, aboniinqbi- no. in qup esl luxuiia (Deut. xvi, 19; Ephes. v),
lis estuterqUe apud Deum. Scribrc qBoqiie et Pliari- et nuderitur feniora turpitudiriis liosiraj (Gen. n),
ssei verba Salvatoris norirecipieiites, sed traditioiies B I et aduleiriur inipiispio muiieribus, el jiiSfilianijiisti
hoiriinum, et aniles fabulas,Vfccerunt bontim hia- pro ihppia despiciamus. Quod et in Epistpla Jacobi
lum, et malum borium. ; pfrecipitur : ne honoraiiies iriipios divites, el despi-
(Yers. 21.) Vm qui sapientes eslis inoculis vestris, cientes sancios pauperes, fiamus judices iriiquitaiis.
et "cqram vobismetipsis pfudentes, Qui vobis, inquil, (Vers. 24.) Propter lioc sictit devoral slipulam lin-
ipsi videmini sapienies esse, qui prudentiam sequi- V guaignis , et calor flammm exurii; siCrtidix eofum
niini, non Dei,: ssd hominuih : et curil non recipia- quasi favilla erit, eigermen eorum ulpulvis ascendet.
tis Dei virtutem Deiquesapieiitiam, putatis vos esse Abjecerunt enim legem Domini exerciluum, el sermo-
sapientes (I Gor. i).-intel'sapientiiim et priideuliam nem sancti Israel blaspliemqverunt.Vvopler superio-
bpedicunt iriteresse StOici. quodsapieiitia rerumsll rescausas supefbise_et ebfietatis, el avariilaj, quia
divinaruiii biiriiaiiariiniquehotilia : prudeniia aulem pro iivis alluleruritspinas. 'et.''fe;n;uiri,.iigria:_
stipulam,'
tautuin mortalium. Gonsequenter aulem hrec adver- arsurosque vepres; ideo radix malitire eorum redi-
sum Scribas dicuntur et Piiarisseos, qui habentes . geiur iri favillam, et bmnis flosiel pulchritudodivi-
ciaveiriscientiic, nec i psi ad Clirisluin iniroeurit nec liarum et cerppris piilveri cemparabitur (ICor. m).
alios introire peiraitlrint (Luc. xi)V Non eiiim solum ista fecerurit, sed his gradibus per-
(Yers. 22.) Vm quipoientes eslisad bibendumai- G ( veneruntad blasphemiam,ht iegem jOomininonreci-
num, ei viri fortes admisceiiclariisicetam, id est ebtie- perent*, et sermonem Sancti Israel blaspheiharent;
tatem. Ouibus supra dixefat: Vmqui consutgitisma- de quibuS supra legimus : De Siqn egredieiur lex ,_
ne ad ebtietaiem sectandam, ei potandtim usque tid el verbum Domini de Jerusalehi(Isai. n, 3). Potest
vesperam,ut vinomstuetis;de his eiiam nrinc loqtiitur: radix ih malis cogilaiioiiibusVaccipi, fruclus aulem
qui potenles sunt ad bibehdum vinum, etviri fpr- et germenin malis operibus atque sermoiiibus , ut
tes ad niisceridum sicerarii- (Deui, xxxn), Qui ine- quOd iri radice latet, monsffeturin geriiiine: quru
bfiaii viiio dfacpnis. et yeneiip aspiduminsanabili, utraque Domiriiiricendio vorabuiitur. Unde et Apo-
virtute Demiiii calumiilabantur, Et ipsi ebrii inebria- stolus (flefi. xu, 15), radicem amaritudinis inalorum,
hant popules, ut pari furofe bacchantes, adversus sufsumloquitufgerminanlem. V^VV .
Dominum conclamarent. Juxta tropologiam ante 85 (Vers. 25,) Ideo iratus estfutor Dominiin po-
jam diximus: quod sacerdotesingressuri Tabernacu- pulum stium , et exlenditmahuinSuam superetim , et
lum Dei, iieh debeant vinum bibere et siceram (Le- percussiletim, et conlurbaiisunt montes , et facta sunt
vit. x). Quibiis nunc addiffiUs,qucd Nazafreisquoquei riiorticinaeoritm,quasislercusiiimedio ptatearuin. In
prseceptumsil, qui se sanetificahi Domino, ut vihiimi omnibushis non est aversus furoreius ': sed adhticina-
et siceram;:el omne qiibd de uvis est, hon bibant, " rint•> ejus exlenta : Quoniam abjecefunt legciri'Domini
hec comedartt, ne uvam; quidem passain, et acetum- r exerciturim, quam se daturum pcf Jereniiam Domi-
ex vino (Nunu vi). Sed etin Proverbiis prsecipiluf :: nus pnllicelur , dicens : Ecqe dies' veniunt, dicit
.Po(e»(esqui iracundi surit; vinumnOnbibant, ne ctimi Doiriinus-'., et fetiam domui Israet, et domiiiJuda fw-
biberint, obliviscantursapietitim.Inler Viriumet sice--" clus novum, rioitsecundum pqcturriqubd pepigi cuin
fam juxla anagogen hoc esse arbiiror, quod viiiumI patribtts veslris,in die quando appreliendi mariumeo-
e pluribus una perturbatio est, vefbi gratia , libi- turn ;ui educeremeos de lerra JEgijpti (JerCm,xxxi,
dinis, avaritire, gulre, et invidioe. Sicera 84 aiiiertj,, 51,32). Et sermonem Sancti Israel blaspliemarunt,
id est, ebfielas, omnes in se vitiorurh continel pas--. diceiites : D«!iiioniMmhubet., et Samaritahus est
smnes, quas rectius LatinO sermone perfurbalioiiess (Joah. vin/iS ); et: Nonnehicestfiiiusfabri (Malt.
possuriius dicere, quod siatum mentis; everiarit, ett xin, 55)? Idcirco iratusesl furor Domini iri populum
ebrios faciant nescire quid agant. Qui ergo » prse-• suum,, qui prius iratus fuerat contra principes et po-

'« Yerius, ut yldeturjhiVatic, '- ""':,


^iti ergo pos$unt"plurimuin,debent,eiet
89 COMMENTARIORUM IN ISAIAM PROPHETAMLIB. II. CAP. V. 80
tentes, qui sapientes eranl in oculis suis , el justifi- jt^nequesolvelur cingulumlumborumejtis, nec ruinpelur
cayerunt impium pro muneribus, et devoraverat[ Al. corrigia caleiamentiejus: Sagittmejusaeuim,et pthries
devorat ] eos quasi stipulam Iiligua ignis, et calor arcusejus extenti': ungulm equorum ejus ul silek, et
flammoeexnsseral, ut potentes poientefiprmenia ; rotce ejus,quusi hnpetus teinpestatis. Rugitus ejris ul
paterenlur. Et extendit manum suamadversum etim, leonis; rugiet tit caluli leonum ,.et frendet, el tenebil
quem vocat populum suum: eo quod fuerit pars hre-- prmdatri, et qtriplexabittir, et non eriiqui crurit. Et
reditatis ejus, el ftiniciilus possessidnis illius ( Deut, sonabitsuper eumin dieilla sicut soritttismaris ; qspi-
xxxn). Extendil autem manum, ut perculial, el fu- ciemus,in terram, el eccetenebrmtribulationis, el.ltix
ror ejus irascatuf, de quo eiin.alio locp leginius : obieiiebfqtaest caligine ejus. Hebrsei liuiic lociihi de
Doihine; ne in furore tuo arguds me, heque in ira iua Babyloniis et Nabucliodoiiosoriiilellignnt prophetari,
cortipias me (Ps.vi, 1 ). Et Jefemias : Cdrripe nos, quod Def vcluntale adducius sil in Judreaiii el Jeru-
iriquit, Domine; verumlametiin judicio, einonin fti- salem , teihplumque subverterit. Nos auiem sequeh-
rote (Jerem. x, 24 ). Furere aiiiem Dphiinusdicitur,' tes ordinerii, et sequeniia s.iiperiofibtis copulaiites,
non quod humanis 'iperlurbationibus subjaceat; sed ideo signum in nalionibus procul elevatum dicimiis
qiiod nosquidelinquimus, nisiirasceiiteniaudierimus, esse, el sibilasse Domiiium, vel a traxisse ebs de
D.pminuinno» timeamus. Undeet Aposlolus scribit, 1B finibus teiTre; qucniamabjeceruiit legem Evaiigelii,
( Rom. u ), quod bonilas Dei,, et patientia provocet el seinienerti sanclum blasplieniaverrint. Si eiiirii de
nos ad pcenitenliam:: nos aulem secundum duritiam- Babyloiiiis87essetsermo, juxtaconsuettidiiiehipro-
el inipceiiilens cbr neslrum , ihesaurizemus nebis pbetalemdixisset: Vocaboeum qui ab A^quiloneest,
iram in dieirae,- etrevelalionisiusli judicii Dei. Qurje eo quod juxla Judrcre situm,' Assyiii atque Chaldrjci
sitautem manus qureexlenditur, vel elevatur supef Vin Seplenlrionaii plaga sint. Yeicrirle aperiius Ba-
populumpeccatorem, Job loqnitur mariifeslius : Ma- byloniosAssyriosqnedescriberet. Nuncvero dicerido:
nus enini Dominitetigii me (Job. xix , 21 j. Unde et Levabit signum innqtionibus procul, eisibilabit adetirn
diabolus sciens potentem nianum Domihi, el bra- de finibus lerrm; gcntes lOngeposilas signifieaf_ et
chiuiiiquod universis geritibiisrevelalum est, dicil ad quaj in terrai finibus comriiorantiir :liaud dubium
Dominiim: Milie mdnuirituqm, et tange qriinia qum quln Romanos, et oniheslialiii:, Galliaruriiqueet
habef.nisi in faciem benedixeiit (ifii(Jofi. U,5). Quod Hispaniisepopulos, qni sub Yespasiano et Adriano,
auieni quasi prselefiium dicituf, quod 0Q futuruni Romanoimperio subjacebant. Uride el Iialia a;b eo
'
esl, eonsiietudinera sequiluf prophelalerii, in qua quodibi Hesperus occidat, olira Hesperia dicebatur.
tnm ceria sunt qtiaeifuluradiCuniur, uiputenturesse Et hoc Veriierite percussus est, et omnes Judrei»
praelerita. Quod et iij Psalrtiis Canilur:': Dederunl in G ( menles tutbati sunt, uiinterpretatus est Tbcedolio
cifiutnmeuin fel, el sili mea poiaverunt me aceto ( Ps^ et Syirimacbus, vel cOmmoti,ut Aquila posuit, vel
I.XVIII,22)'; Et ileruni : Diviserunt sibi veslimenia acerbati, ut LXX transiulerunt.utimpelii hostium
mea, et superveslimeiitumineummiseruriisottem (PsV omhes replererituf platere cadavefibus mbrlupfum.
sxi, 19 ). Quodque sequitur : Et petcussil etim , id Describif ergo sermo diviiitis velocitaiem veriieriiis
est, pOpulumsuunt, et contutbali sunt moriies: mon- ';..cxercitus.vqui hon sua , sed Demiiii venerii volun-
tes quidam puiant conlrarias forliludiries; sive eos :' late; iriiriio allracltis sii, et sibilo iilius prbvocatu.s,
-spiritus qui in miriislerip Deisurit, etquibus traduri- quod nOridefecerii, riec taiito itinefelabpfaverii, et
tur pecciitoresad puuiendum. Nes aijlem liypei'bolice cupidiiate praedandi, .soriniuin'88;oeiilis non".a'driai-
dictum putamus ,^giiod pro riiagniludine hjalerum serit, Crilciamenlaquoqne ilbus noiisint auritaVsii-
iiijmiueritiumetiaufinoijiescommoyeariirir, et cada-: giliailofiim multitiidinem, equitum turnias, curfUum
Veribusmortuorum repleaiiluf oiiiriesplateserirbium. quadrigarunique fervbrem, quod instar lebnis ,Vrion
Hoc accidisse Judajis post passioiiem Domini siib . taiu ad piigriandum,' quam ad praidaiidum, ei voian-
Vespasiano et Adriano, nemo dubilat. Gumque hrec dum venerit, el ululatus vinceiiiis exerciius ,:maii-
facta sint, hon est adversusfuror ejus :sed adhuc nis lluctiiius cOiupai^atur.Ex qrio nblaiidurn ubicum-
nianusejus extenta , sive excelsa, qusebabitum iras- D que sonilus maris in Scripttiris appeHatur j qiiid
centis, et percutientis ostendit. Et notanduuiIn his signiftcel. Cum igitur yerierii Romainis exerciius,
omnibus, quod npn eis_exprobret idolplairiam, iiori et tenuerit prasdam, et hon fuerit qui eruai, Proplic-
alia peccata, propter quaj otfenderiut Deum , sed la compaiientis affectu se jtingit pppulo, et ait: As-
quia abjeceruiit legem Evangelii, et Sefmbnem Do* picieinusin terram et ccceienebtmiribulationis. Gce-
mini blaspliemaverunt. ' lum enim
aspicere hnn audebiriius, cujiis liabitalo-
( Vers.26 et seqq. ) Ei levabit signum in nalio- rem offeiidimus: ei lux nostfa quam semper habeba-
nibtis ptocitl, el sibilabil ad etini de finibusterrm , et nius in Dec , tribulationum caligirie obscuraia est.
eccefestinus velociler vertiei. Et nort efii, deficiens\ Legiiii^cujusdam Commeiitariis, liPriqiiod dicjirir :
neque iaborarisin eo : non dorriulabit, neque dormiel, Levabil signumin nuliOnibusprocul, elsibilabitadeuqt
'r a EnidiieHierori. yerbumVsi'fii7asse verbo iraxisse,; - b S. Basilius hic creditur, cujus exposiiiorierijin
comparat, quod et qui ejus discipulus audit, Pbilip- IiuricIsaiiElociim de elevato Criicis yexillo,'iii Geii-
pus pi:esbyter fecit Expesit. intCrlineariiri.Jebi cap. tjbus receplaque ' :
e vesiigio Cliristi fiide,!S. Dpctor
xxviiiniiii., ubi, etsibiiabitsuper illuiti, explicat, et •rionprobat.
trahet iilunu ReveraffOpetvGraece.ulrumqheslgniiicat.
M S. EUSEBIl IUER0-NYM1 E2
clefinlbus tettm, de vocatione gcniium dcbere intelr A rinl. Scd nescio qupmodo imic sensui possint con-
ligi, qupd elcvato signo Crucis , et depp^ilis oncri- gruercqu.esequuulur.
IKISpcccaiorum , yelociler venerint aiquc crcdidc-

^imEM^EMTim,

Sulficil n niihi voluininum inagiiiliido, qure in ex- et amicis jubentibus obedirem. Ad illum ilaquc li-
planaiione Isaiau pvoplietretexilur, ubi aliquid prai- bellum miito lcctorem, oroque ut brevi liujus lcni-
teiniiilere, damnuni csl inielligeiuise. Quamobrem poris exposilionc ccnlentus sil. Oziam, quia sibi il-
in siugulis libris, qui tanlum numefuin ordincinque licitum sacerdctium vindicabai, lepra fuisse percus-
significaut, breves prinfaliunculas posui. Tequc , sum, sacra narrat hisloria ; quomprtuo, Doniinus
virgo Chrisii Eusiochium, precor, ut in exppsiiionu vidctur in Temple , quod illc ppllueral (II Paral.
diflicillimajyisionis oraiionibus me juvcs: in qua xxvi).Ex qup animadvertiiiius, fpgiiauic in nubis ie-
Deus omnipoicus in sua ceruitur majesiate; et duo proso rege, nos Doniinuin in sua majesiate regnan-
Seraphim stanlia in cii-iuilu ejus aique chimaiilia : lem vidcre non posse , nec sanctse Trinitaiis nosse
Scmctus, Sancius , Simcltis Dominus sabaolli, plena mysleria. Uude cl in Exodo poslquam morltius est
est omnis lerra gloria ejtts ; ct commotum limiuare B Pbarao, qui opprimcbai Israel luto el paleis, et la-
lempli alqiie coneiiasuin, el domus Judaic.i lenebiis teribus, popnlus clamavit ad Doiniiuim, qui, illo
erroris impleta. El comparatipne divinai gloriai vivcule, clamare non poierat. Et Ezcchiel, moiiuQ
Pfopheta immunda labia habei'e scdicens, ei habi- Phaltia lilio Druiaiiiropessimo principe, eadil in fa-
tare in medio populi blaspheniaiilis, qui consona im- eiem su.im, ei vnce excelia clamal ad Dominum.
pielatis voce clamabant: Crucifige, ciucifige laletn ; Pulchreque juxla IJebraieum , non ipsc Domiiiusim-
et, Non babemus regem, nisi Cmsarem(Joan. xix, pb-biiiTeuiplum, cujus coslum ilirouus est, cl lerra
6 el 15). Uiiumque de Serapbim missiim ad lsaiam, scabelluui pedum ejus; et de quo in alio Ioco legi-
qui forcipGde aliari cirbnne comprchenso, propbe- mus : Doininusin Templo sancto suo, Dominusin cceia
irc purg.irei labia, et pppulus remanerel immundus. sedes ejus (Ps.x, 5); sed ea qu;e sub pedibus cjus
Tcrtius ergc in Isaiiim liber boc babct exordium. cranl, QQ implebam Templum (Isai. LXVI).Quis sit
aulem iste Domiiius qui videlur, in evangelisla Joan-
(Cap. VI,— Vcrs. 1.) Anno quo moriuus esi tex ne, et in Apostolorum Aciis pleuius discimus, Quo-
Ozias , vidi Dominumsedenlemsuper solhtm excelsum rum Joannes ait : Ilmc dixit Isaias, quando vidit glo-
el cleraium. Sub quaiuur regibus propbetasse Isaiam, riam ejus, et locutus est de eo (Joan. xn, ii), haud
S(iperJiidani__|@clJei'us:ilein,priiii;cvitipiiislilulpdc- dubium qniii Cluistiini sigtiilicel. Rursum Paulus
iiioiislralumesi;ideslsiibO/;ia,Joatham;AcliazclEze- ^ in Aclis Apo-to!orum, ubi Ron.rc loquiiur ad Ju-
cliia. Mortuo ergo Ozia, sub quodieia sunl uuivcrsa, (Icos : Rene, inquil, Spiriius sancins locmus est ?ier_
qtire supia exposuimus, successitfiliusejus Joalbam, haiam proplteiamad patres nosiros, dicens: Vade ad
qui regnavit anuis sedecim, et fccit rccium in con- pcpulvm istum, ei dic : Aure audieiis, et non iniellU
pectu Doinini, ei portam tcinpli ajdificavit excelsam, geiis, et videntes videbilis, cl non perspicielis; incras-
Quo imperanle, vidil Isaias sedenlem Dominum su- salum esl eniin cor populi Intjus, el auribtn graviter
per solium exeelsimi el elevalum , ut habitum reg- avdierunt, <-(oculos snos compressetunl, ne foiie vi-
nauiis ostendcret. deant ocuiis, et autibus audianl, e! corde inteliigcint,
El ea qum sttb ipso erant, implebanl Templum, el convertanise, et sancm eos (Act. xxvui, 26 , 27).
sive ui Tbeodo:io et Symmacbus iransiulernnt : Et Vi--uscsi aulcm Filius in lvgnaniis habiui, ct loriiius
ea quce sub pedibus ejns eranl, implebant Templum. esl Spiritus sanctus prepter consorlium majeslalis,
Pro quo LXX inlcrprclati sunl. Et plcna donms glo- uiiitatemque siibslanliaj. Qurciai aliquis, quoinodo
ria ejns. De hac.visioue aiileannoscirciter Iriginla, luuic Prnpbeta Dominum vidisse se dical, elnoii ab-
euni essem b Conslanlinopoli, el apud virnm elo- snlnte Doniinum , sed Dominiim sabaoih, ul in con-
"
qiieniissimum Grcgorium Nazianzenum , lune ojus- sequentibus ipse leslaiur ; cuin evangelisla Joannes
dem urbis cpiscopum, sanctarum Scripturanim siu- dixcrit : Demnnemo viditunquam (Joan. i, 20). Et
diis erndirer, scio ine brevem dictasse subiiumque ad Moscn loqitiilur Deus : Non poleris facicm rneam
iraciatum,ulel expcrimcnlumcaperemiiigenioliiijei, viclere: nequeenim videbit lioinofaciem meam, et vi-

suttragaj;enipf. mallemusciim Yic-


..:,,:-p,:-Si.,mss,,libri Damasb papai ju|iehti.,deijieay\t (gui inlei.:epislplas
:(pr.ioIegerc.prxipPsifa riegarilllparticuia,Nqn iu.ffi- huhc Ipcuni leiiel! ,iB)VMAi_T:i4.N>i-fGirea incdiilni:
dt, .coriantiwre.sensu, V : - ;,.VS. anni 581, qriod nobis:probaiuhi; est, ubf veum; Tra-s
hCiiniesseih Co)isifliii!)iopo/i;,eic.Annb;Cltrisii
580, iciatuih>exc!idimus tem: I inier epislolag.sym, v
yel381,:Hierpuymus siibiluhi iractalum diclayil et
65 COMMEJSTARIORUM 1MISAIAM PROPIIETAJl LIB. III. CAP. VI. 91
vei [Exod. xxxiii, 20). Ad quod re^pondebinius, A-alibi legimiis : QIHfacit augelos svos spiiiius, el mi-
a non splum Piitris divinitatem , scd ne Filii quidcm nhlros suos ignem urentem (Psal. cm, 5). Unde et
et Spirilus sancii, quia una in Tiiniiale natura est, Paulus ApoMPlus in Epistolas ad IIebi'rees, quam
pusse oculos carnis aspicerc; sed oculos meutis, de Latina ccnsueludo non rtcipil: Nonne ornnes,inquit,
quibus ipsc Salvator ait : Reati mundo corde, quo- minislrisunt spiritns, in miiiistcrium missipropter eos
niam ipsiDcurnvidebunt(Matlh. v, 8). Legimus quod qui htereditalemacceptuii sunt salutis (Hcbr. l, ikf Da-
Abraham visus sit Dominus in homiuis figura: eLcum niel qnoquecum inliabiiu regnantis Dominumdctcri-
Jacob quasi homo luclatus sit, qui Dcus cral. Unde psissel, adjccil : Millia rnUlinm minislrubant ei,et
et appellatu-sest locus ipse Phanuel, boc est, facics decies mUiiescentenamitlia assisiebanl ei. (Dan. vn,
Dei: Vidi enim, aii, Dominum facie adfaciem, elsalva 10). In Clieiubim ergo oslenditur Doininus : in Sera-
facla esl anima meq (Gcn. xxui). Kzechicl quoque vi- phim cx partc ostenditnr, ex parte celalur. Faciem
diiDpminuni iti forrnahominis sedeniem supcrClic- enim et pcdes ejus operiuni, quia et praMerita ante
riibiin, a lunibis ejuset deorsum eral quasi ignis, ct munduni, et luluia post inuiiduiii scirc non po-su-
superiora liabebanl specicm eleclri (Ezecli. l). Ergo mus; c,ed media laiilum qurc in sex diebus facla
Dei natuia non cernilur, sed videlur hominibus, ul sunl, coiiiemplamiir. Ncc niiium lioc de Swapbim
voluefit. B @___1crcdere, cuiti, et aposloli Salvatoiem crcdcnti-
(Vers. 2.) Seraphim siabanl super illud, sex alm vni, libus aperiant, infidclibiis abscondaul: el velum an-
et sex alm alteri : duabus velabant £_.]_.faeicin cjits, el tc Arcani fuerit Tesianieuii (Exod. >j,). Alas qnoque
cluabusrelabant pedes ejus, el dttabvs volabani.El cla- habeie dicuntur, propter velocilatem , et iu cuncta
mabani alter ad aiterum, et dicebant : Sanclus, Sanc- discursum : sive quia semper in altioribus commo-
(K5, Sanctus Dominus exeiciluum; plena esl omnis ratiiur. Neque euim illud quod dc vcntis dicitur:
lerro glqria ejus. Hoc quod nos, sequenlcs alios In— Q,d ambulat ruper pemws veniorttm (Pscd. cm, A),
lerpreles ct Hebiaicam veiilaiem, in qua scripium veic ventos, juxta fabiilas puetarum et picloruin ii-
CstMEMJULLO lbb>'13G, id esl, iizavu KUTOO , qund centiam, pennas habero leslatur; scd celcrem in
Laline dicilur, svperillnd , veilimus : LXX uanslu- cuncla discuisum. El singuli senas alas; quia de fa-
lcrunlin cimtitu ejus, nt nun super Templum stare biicaiione lantum muudi et prresoniis saiculi no\i-
Seiapbim. sed in circuilu Dominidescribautur. Rur- mus. Quod onlem clamanl, allerad allernm, vel,juxla
sum ubi nosdiximus, quodumis deSeraphim vclarel HebrnsPS.istead islum, id esl, untis ad «n«in, invicem
laciemetpedes ejus, perquod ii)iclligiiur,13ci:inlle- sead laudes Domim cnhoilanlur, el diciuii : Sanc-
biaio spviptnm babeiur HUNAU li-S ei REGLAU (TO"l), tus, Sanclus , Sqnclus , Dominnsexercitnvm, ut mys-
qued pptcsl inlerpretari et ejvs, el sucim: ul Sera- G icrium Triniiatis in u>ia Divinilate demoiistrcni: et
pbimjuxti Hebroeisermcnis ambiguitaiem, ci faciem miquaquam Templum Judrcorum, sicutprius, scd
pedesque Dci, el suani facieui ac pedes operirc di- omnom lerram illius gloiia plenaui esse leslenlur,
canlur : t>In sepltirigeMiiionono psalmo legiinus; qiii pro nosira sabiie .lign.Husesl Iiuinmiuin corpus
Qui sedes super Clterubinmtnife.stare (Psal. LXXIX, assuniere, ;id tcrr.isque desceudere. Deniquc, el
3) : qui in noslra lingua iiilcrpreiantur scientimrtiul- Mosi, cum pro adoialo vilulo Dominum preoaretur,
tiltdo. Uude el D•lninus in aurigve lnodum snpcr nt parccrct populo peccalori, rcspondit Doini"iis :
Cherubim a;>erle sedcre oslendilur. r Serapliim au- Propiiiits ero illis. Veiumtamen ii>'o ego, ctvivitno-
lem prreter liunc loeum, in Sc riptuiis Canonicis alibi meii rneum: quia impUbitur gloria mea omriisterra
d legisse me nescie, qui stare dicunlur supcr 'Jem- (.VH»I.MV,20.2I).EI seplnagci-iiiiusprimu- psalmus
plum, velin circuitu iJoniini. Ergo err.mt qui '-elent canii : Implebitur gloria ejus omnis leira [Psal.LXXI,
in precibus dicere : Qui sedes super Cherubimel Se- 19). Unde, et Angeli clamabanl paslorihii-i: Glcria
raphvn, qucd Scripiura non docui!. Seraphim aulcm in excelsisDeo, et super lerra, jiax Itominibusbonmro-
inlerpietanlur e ip^pyo-iai, quod nos dicere possiH luntalh (Luc. II, 14). Impie cigo f quidnm duoSe-
mus hicendenles, si\e comburenies,juxla illud quoj rapliiqj, Filitim, et Spiritum saiictum iniclligit;

aIIunc quoque locum rcciiat ev.Hieronymo S. Au- D gilur alibi in Scriptnris Canonicis ; sed nomen He-
gustinus Coiiimoniiorio, sive episl. 1iS. ad Foriu- br.Tiini*|"D Saraplt, d D^STuSetaphim, signiiicans
iialiauuni, expouilque suo s"nsu his veibis : Quid igneum ci i^ncoa,sive conibw.entes,logiiimsJSiini.xxi,
hac manifcslatione lucidius? Si enim tantuiniiiodo 6 cl 8. Fac, libi Sarnpli , id csi, preslerem . seu
dixissct, Nec Paliis, nec Fihi, nec Spiritus sjitrdi di-, scrpemem. Et iiiimisitOcus Seraphnn, seipenics igm-
rinilutem posse oculoscarnis aspicere, nec deincepsad- tos. Angelos porio t-craphim vocai KirncbiW *;^SQ
didisset, scd oculns menlis, \oiie dicereiur, cartiem Malaclieescli, Ancjclosignis, qnasi dicas Angclo° lul-
jam lionesfe appcllandam, cvm corpus fuerit spiritalc. gcnlcs et cmuscmlo-, qui rinl igncre nniurui. MAR-
Addendo crgo et dicendo. scd oculcs nientis, «fiom- TIAV.
ni genere coipoiis atieuavit liujnsmodi vhiouem. Ne d Sub hac scilicei Aiigclorum sigiiificaiioiie.C.cte-
quis autcm pularel eum lantum de prmsenli teinporelo- rum ubi ignitos sonai, alibi legiinus, quod el M.ir-
ciiluin, subjecit etiam Domini tcslinonium , r olens liana'0 notiiium cst, Ntimer. n, 0, 8, clc.
oslendete, quos dixerat oculos rneutis : qito leslimonio e Maitiau. ip.Trp-co-za.
Yid. qujc ad lib. ^oinin. an-
non pra sentis,secl(uturm visionis promissiodeclaratur. iioiiimus.
Beati mundo coide, quoniam ipsi Deurnvidebunt. f Ergo quidam, etc, Oiigenem nofat his \cibis, ut
11Falsp le^cbatur in septuagesimoPsaltno lanuini. manifesium exsli't ex ejdslola ad Paniinachiiiui ei
c Seraphim, Scraphim Angelorum nonioi non le- Oceauuni : ln hac lectione Isaim, inquit, «i qua due
9S S. EfJSEBU HIERONYMI 96
cum juxta evangelistam Joannem", et Paulum apos- A Aet nrin audacler Oziam imjiium regem corripui, ideo
tolum, Filium Dei visnm in majestale regnaiiiis, ef labia mea j_j4inll"ul!da suiii, etlaudes Dominicnm
Spirilum sanctum iocuiumVessedoceamus. Quidam AiJgeliscamare non audeo, ne mibi..d_ic.al.ur: Quare
Latinorum duo Serapliim , velus et novunl Iuarii- tti enarras justilias meas, et assumis iestamenlum
menium iiiielligun!, quretahlum de prresenti sreeuio' meuin per ostiiuni (Ps. XLIX,lG)?N(in est enim pul-
loquuuiur.Unde et sex alas habere dicunlur, et fa- cbra laudatip in ore peccatoris (Eccl. xv, 9). Hoc
cieni Dei pedesque velare, et certatim proferre les- autem dicimus, no.iiqucd Isaiam taleni fuisse docea-
timonium veriiaiis, et omne quod clamanl Trinilatis mus; sed quod ipse pro huiuiliiate, et iiiiniuiid|s
sacramcnia Vmpiisirare. Et ihirari adiriviCemquod taiUum labiis, iudigiium se Dei laude fateaiur..'-.
Dominus Sabaplh in forma Dei Palris positus for- V (Vers.0.)EtvolaviladrrieuriusdeScrapliim,elhimq-
mam servi acceperit, et Iiuriiiliaverit se usque ad nu ejus calctilusiqtiemforcipetuleratdealtari,eileligil
mortem, moitem auiem 03 crueis (Pliilipp. n), et os meuni,etdixit:EcCe^leiigi hoclabia tnd,etaufereiur
nequaquam ut prius cojlestia eum taiiluiri, sed et .iniquUasitia; et pectatumiuuih m!(iirfafii'(«i.VPlavit, vel
leirena cog»oscant. missus est rinusde Serapliim,quiirilerpretatur ihcen-
: (Vers. 4.) Et commotasunl superlimindtiacurdinum dens, ulPropheta; Iabia purgaict immuiida, elpruna
a yoceclamtintis,el domusimpleta est fumo. Claman- B I vel calculo, quem de aliari tulerat, excoquerel. Mui.i
tibus SerapbinJ,et in tota terra Trinitatis nlysterium autem pujant, dups esse Serapbim, quia clamabat
prrfidicaiitibus,quarido passionem Domini Salvaioris altcr ad alleruin, cuiii el de pjuribus possint singuli
lerra uiiiversa cognovit, statiin commotum est, sive Clamafe ad singulos; el LXX editio magissignilicet
sublatum liminare Templi, et omnes illius cardines plurimos, qiii iiiierpretali sunt,VSei'ap/«'mstabantin
conciderunt, impleia Salvaioris commiiiatione, di- circuitu ejuS.QuoA si de duobus diceretrir, non in
ceritis •.Reiinqtieturvobisdomusvestradeserid(Maillii circuiiu, sed ex uiraquepariedixissenl. Et boc con-
xxiii, 58). Et quam pulcher ordo verborum. Posl- venil Angelorum miilliiudini, qu-jp. in Dei ministeriuhi
quain lerra repleta est gloria Domini Sabaotli, Ju- pr.t:parata est. Seraplitm aulem plurali numero ap-
drcorum Teniplum impleium estignorantiae tenebiis, pellaiilnr, ei!",.sirigulariSeraph.- sicul Clierubim,et -
et caligiue, et fumo, qui noxius est oculis. Vel cerie C/jei-«fi.Qiiodauieinaitare.subquo aninisemarlyrum
per fuinuhi Templi nJorisiratiir inccndiiim. Prius sunl, videaniur in ccelo, et Joannes in Apocalypsi
eriimEvangelium Salvaloris in toto orbe prredicalum Ibquifur (Apoc. vi): et calCulusiste qui a selis LXX
esl; et posl quadraginta dnOsaiiiios Douiinicrepassio- avBpas, id e?t, carbunculus est interprelatus [-4/. V
nis, capla Jerusalem, Templuiuque succeiisiini est. inlerprelaiur] polesl non carbpjiem sigiiificare,vcl
Judrci: putarit f empluiii iiripletum fuiiio. tiiyniiaiiia C
( prniiam, rit plerique existimant, sed.avQpcc/.a, id est,
significare, id est, incensum, et per IioCadvenlum carbuiicutuiu lapidehi, qui cbccloris flammei simili-
divinrfimajestinis. ! ; tudinem igneus appellaiur. Ex quo inlelligimus al-
(Vers. S.) Et dixi: Vmmihiquia tacui, quia vir pol- lare Dei plenum esse carbunculis, hoc est, ignitis
lutus labiis ego sum, el in>mediu populi polluta labia'' ealculis et piiuiis, pbcCalapnrganlibus. Unde scrip--'.'
habeniis ego* habitabo,el regemDominumexerciiuum' tum de Deo legimus'.: Cfufionessiiccensi sunt ab eo
Didiocu/ismeis.EtAbrahampostquamvidiiDominum,, (Ps. xvn, 9). Et de ipso Dominp dicitur, qucd ignis
et audivii vecem ejus, lerram el cinerem esse se; ccnsuiiiens sit. EtSalvalPr in Evangelio: Ignem vciti
dicit (Germ. xyni) et Isaias juxiacLXX :lnterpretes> niittere super terrtim(Lric. xn, M) : ulhapiizaretiii ;
compuncium se esse teslalui', hon ob alia crimina,, Spiritusancto,etigni.UiiiuscujusqueertImOpiisq\iale
sed quia labia haberei iminiiiida. Felix coiiscieniia,, sit, ignis probabit (I Cor. in). Et qui salvaudus esi,
quvetanlum in sermone pecCavil, nori suo vitio,sed1 sic salvabilur,quasi per ignem transierit. Et hpc no-
socielale poptili liabeniis pojluia labia, cuni quo lo-- tanduni, quod ad Jeremiam, Cui dicturii esl: Prius
quisrjepissimecogCbatur.Ex qiio ostchditur npxiuhi: 1 quam le formqrem in utei-onoviie, et iiivulvamaltis
esse, vivere cum peccalcribus :Qui eriimtangitpicem, , inm sanctificavite ( Jeterii, i, S ), qttialabia nbn Q%
inquinabiiur ab ea (Eccl. xm, 1), Sed quia iu He- - D liabebat imnjuiida, sed tanlum di.xerat: nescio loqui,
brreo legimus : Vm mihi, quia tacui, plangit se Pro-i- VpiajMiiejjissMm.exienditipseDpminusmaniims
plieia, quia h.on fuerit digrius laudare Dpminum,Sa- i- et teiigil Osejus, et dixit: Ecce dedi sermonesmeqsin
baolli, cum Seraphim, quos Angelicas fortiiiidines is qs iuum. Porro ad Isaiam qui dixerat: Vit pollulus
iiitelligimus. Noh fuit auferti ausus laudare Doini- \- labiis ego sum, el in mediopopuli polfuta iabidhaben-
rium : quia labia habebal immuiida. Et propiereaa tis ego habitq, non Dei nianus porrigitur, sed Sera-
labia liabebat ininiunda, qUia cum peccalore populo o , pliimrii|iiituraDeo, vel vOlaipropria v61uiiiate,quia
versabatiir. Vel certe ita intelligendum : Qriia tacui,I; IiuiCbfficio riiaiicipatus est. Et in nianu siia tenet
Seraphim claniantia describuntur; t//o..(Orlgene)in- - a Vatic. cum Vnlg., egoliqbilo. Quseporrp subse-
terpretante Filiuni et Spiriium sanctum:nonne ego quuniur Hieronyiniaiiaie'xpbsiiienis;ex Eusebie mu-
delestandam expositionemin duoTeslqmenlamuiavi, tlianuir. -. ';_
elc, MARTIAN.:—NiiiiirUm Origenes; cujus egodeie- ,'--'.b Ex Hebraico, Grreco, ipsoque LatinP tnterpreie
siqndqm exposilipnem in dtio Teslamenta mulavi, juxta pIerosp_ue mss. codices Victoritis rescripsit
-
iriqriit Hierpii. epist. 84, ad Pammacli, et Ocean.; .-tetigit.
iium;.5, ; -.:
n COMMENTARIORUM IN ISAIAMPROPHETAMLIB. III. CAP>YI. 98
calculum,quehijuxta LXXetTheodolipnem, forcipe.:IA esse,sedebedientiae, DoiiiinoseobUiIissemiltendum.
juxta Aquiiam,elSyinniacbunj,qiiiIIebraicunisiintse- (Yers. 9 seqq.) Et dixit: Vade,et diccspppuloiluic:
culi, forcipibusapprehendit, id esl,MALCAiM ('npbp), Audilti aridite, einolite inlelligete, el videte,visu, et
ut langeret Ps ejtis,et pristina delicia puigarei. Ma- nolile cpgnoscere, Excmcacot pdpuli liujus, et aures
nus auleiri, ef a Deo ei Serapliim mitiitur, utPro- ejus aggrava,et qculos ejusclaude^neforte videaloctt-
pheia sui cPrporis inembruihyidens, taclu non ter- lis sttis, el quribus atidiat, et cprde intelligat,et con-
realur externo. QiiidamVnosirorum fprcipem, quo verlalttr,el sanelur. LXX hunc locuiii ila inierpreiali
catculus comprehendinir; duo Testiimenla putant, suiit, ul eyangeiisla Lucas in Appslolorum Acijbns
qureinier se SpiriluSsancli unione spcianlur. Quia posuhtCnmqueinvicemndn essentcqnseiiiieiites,liaud
"verosedens Dominusiritrpdiicitur,et sedensln Tem- dubium quin Judsei,discedebarii,dicentePtiuto unum
plo, el donjus impleta est fumo, ut Judsei pUtant, vetbum: Quia bene Spiritus sanClus loculits.esl per
lliymiamalis; consequenter ppnuntur et foreipes, Isaidmprqphetam ad palres nostros; dicens : vade ad
qups et in sacerdetali ministerio legimus (.Ercori. populumistum, et dic: Aure audietis,et noninlellige-
xxxvu). iis, el videntesvidebiiis,el non perspicielis; incrassa-
(Vers. 8.) El audivivocemDontinidicentis: Quem tum est eriirn cor populihtijus, el auribusgraviler au-
mittam,et quisibil nobis?Et dixi:Ecce ego, milteme. B ] dieruni,. et oculos siioscompressernnl, ne fofte, vir
Pro eo qund el nos et alii oinnes interpreies trans- deant oculis, et auribus audiant,'et corde inlelligani,
tulerunl, riobis,qupd llebrajce dicitur LANU (TiS),ne- et conveiiqntse, et sanemillos (Act. xxyiii, 25 seqq.).
scio quid volentes LXX ppsuei'unt ad pppulumislum, Quo autem Iirecproplietia impleta sit temppre. ipse
quud peniiusin Hcbraio non habetur. Quaiidoauiem ApostoiusPaulus in cpnsequenlibuslpquitur: Nolum
ex Dei persOnadicilur, riobis,illo sensu accipieiidum ergo sit vobis, quqniam gentibusinissum esthoc sti-
est, quo,et iri Genesi legitur': Fuciamuslioirimemad iutare Dei, el ipsi atidienl (Ac(.;xxvni, 28 ). Unde
iiiiaginem,et similiiudiiieninoslrani (Gen. i, 26), ut et in eisdem Appstplorum Actis legimus, quod
sacramenlum Indicet Triiiiiatis. Quompdoenirn, in Piiulus:, et Barnabas Judajjs 'hplentibus credere,
Evangelieleginius, a iiccnie T>om\nb: Ego et Paler 07 dixeriut : Vpbis oportebqiprimumioqui verbuni
iinumsumus (Joan. x, 50); et unum ad naluram re- Dei, sed qiioniam^repulisiis illud, etindignpsvos
ferimus, sumus, ad persoiiarum diversitalem : sic, jitdicasiis mternm vitm, ecce conveiiiniur,ad_genles
Domino jubeiiie, Triiiitas imperat. Prppterea autem (Act.xiii, i&;i~):SiceniritprmcepilnobisDoiiiiiivs;Pa-
non dicit Dbmlnus qriem ire prxcipia), sed prcpp- sui te iri lucein gentibus, ut sis in salutem risquead
niiaudieiiiibusopii(inem,utvoluiuasprajniium cbu- extremumlerrm (Isqi.xLix, <_)..Ergo secundum LXX
- seqiialur. Et Propiieta nori lcmeritate et avrogantia iC facilis liilerpretalio est, quod Isaias;propliefa Domi-
proprirje consciehiiiBse ire promiltit; sed fiducia: no iinpera_n.te prandicai,quid populus sit facturus; ln
quoniam purg.ita sunt labia ejus, ct ablatainiquitas. Hebraico difficultasest, quomodo ipse Deus praici-
muridaiumquepeccaium.Ergoet Moses,cuidixerat Do- piat popuio, ul auditu audiai, etnon inielligat, et
m.inus: Yeni,tniilamie tid Phataonem regem Mgypti yidens Videat, et tion agnoscat,et postea piOpheta
(Exod. ni, 10), et ille ail: Obsecrp,Domine,nonsum inducaturlpqUens, et Doniinuni precelur el-dicat:
digrius,QQ provide alium quem mitlas, sive tit iii Excmca cor pqpuli hujus, et aures ejus, aggrara,el
ilebraeoIcgiiiir,Miiteqtiemmissuruses (Exod. iv, 13), oculosejus claude, rie forle videatoculissuis, et atiri-
non de conteniplu, sed deVhumiliialerespondit, qnla busaudial, elcorde inteltigat, elcoiivetialur, etsane-
nihil de pui-gaiislabiis suis audierat, qni oniiiisa- (Mi'(Zsa;yi,10).Acprimum solyenda:estilla qurfisiio,:
pieniia iEgyptiorum fuerai erudilus. ijt isaias nph qure nobis objici polesl : quare appsiolus Paulus
suo [Al. sui] merito, sed Dcmlni gratia, qua purga- cum Hebfaeisdispulans, iipnjuxtallebraicum, quod
tus est, offeit se ad ministerium. Alii aulem putant, recium esse cogiioverat; sed juxta LXXsit Ipcutus?
idcirco se obtulisse Isai;im,quia oestimabatpopulo EyangelisfamLucam fradunt veleres Ecclesiretrac-
prpspera nuntianda: sed quiaVaudivir.Yade,dicpopu- tatores rnedicinajanis fuisse scielilissimum.et hia-
lokuic: Auribusaudielis, el iipri intelligelis,el viden-" gis Grajcas litteras scisse quamilebrajas. Unde et
lesvidebiiis,etiion cognoscetis\lsai. vi, 9), proplerea sermp ejus tam/iri. Evangelio, quam iiiActibus
in consequeniibus,dicente ad eum voce Domini: Aposiolorum, id est,,in uiroque:yolumine Comptior',
Clama, noh statim clamat, sed interrogat, quidcla- esi, et sajcularem redolet eloquchtiam, niagisque
mdbo?El Jeremias, cui dictum fuerat'•: Accipe cali- testimoniis Grrccis uiltur quani Hebiaeis. M;itlhrcus
Cetn,et potionabisomnesgeutesfadquas ego millamle aulein eiJcannes, quprum aller Hebrajo, aller Grac-
(Jer- xxv, {$),-_libenter accipiens suppliciorum cali- co sermpiie Evangeliatexuerunt, tesijmoni&de.IIe-'.
ceirt,_utadversariisgeiilibiispropinaret, biberentquc, braico prolcrunt, ut est illud : Ex _Egypio vocavi
et vunierent, et caderent, postquaiii audivit, vade, et. filiumnieuiii(Ose. n, 1). Et: QuOniamNazareusvo-
primumpropinabisJerusalem,resporii\t:Pecepistime, ,- cabitur (Multh. uy 23), Et : Flumhia de. veritreejus:
Domine,e/decep(Mss!(m(Je)'.xx,7).HsecHebrreorum i fluent aqum vivm (Joqn. vn, 58). Et: Yidebunt in
Observalioest. Crfilerumnos dicimus nbn temerilatis3 quemcompunxeruni(Zach...-,xi'i, 10; Joan, xix, l-l), el

\Yatic. legimusdicentemDotninum. _ h Yictorius prsefert repellitis,et judicatis.


',$9:.:, ....- v ' S:'EUSEBIt HJERONYMI,V ! .101)
CaeteraJjis similia. Pauli qUoqueideirco ad HebraiPsj__pmnileriitaeninistiril dohaiiories, el voCatioDei.Siciit
Episteire contradiciiur, rjupd ad Hebrreps scribens eiiiiitvos, inquit, aliquando hbn credidisiisDeo, nunc
iilatur lestimoniis quiri in HebriJeisvoluriiinibusrioh Q<t£niifeihesiis inisericordiairiconseculi, propiei' eo-
iiabenUir; Qiiod si aliijuis dixerit, HebrrhoslibrPs 'rtiinincteduliidieih ': sic eiisii ritincnon ctedidetrihl
pdstea a Judrriis essh falsrites , audiiii Origchenl in vesirrim iriisericbidiaiii; iti ei ifsi rhisericoiditiiri
tjuid in ociavo voliiriliiie iixplJiijalioiiuhiIsaire biiife .cbWsbcjuuriiufiCbiictusit eitiiiiDetisdiiiriidSubpeccaid,
respoudeat qiirjesiiuijctilai.qhod iiuhiquahi Doiuinus, itl bniiiifiUsiiiiseieqiuf. Ergb nbn esicrudelitas Dei,
et ApostPlijqrii ctfitera criiiiiiia arguurit in Scribis sed iiiiseHCbhiia Uriailjp'eii're genteni, bt biiihes
JBl Phafisrfiis.dehoc criihiiie, quod Ciat iiiaxiiriiiiii_:JsaiVsellaiit: Jiidrj.orritripafteiijhbn videie, hi oiiiriis
-'retiGuisseiit.Sin auiein dixeriht pbst ativeniuih DO- hiiiiidijsaspiclai. Uhde et ipse Dbriijhiisiri Evaiige-
luini Salvaloiis. et pisediCaiioneiriAppstbloruni li- iit) sijcriiiientuih cajfci a 'rialiVilale, qui reccperat
>bros'HebraiOsfuisse falsatus, cricliiiiiihiiileiiere @__| rjciiios, Vertit 'aijTrpjpologiaiii,et "dipit: Iri judiciuiii
-noh potero. ut Salvaibryet Mangelistrb, et Ayib- egbb'eniih iiuitc nitinauni, iit videhiesndn vldeqnt, M
stoli iia tCstihioliiaprbtulerini, Ul Judaei pbsiea fril- non videnlesvideant(Joan. ix, 39). Et in alio Jpco
saiurieranf. De prdeseriliribtehi locb hoc dicenduhi siiijboJi ioijtiilui' : Ecce Itic pqsUrisesl. iii ruinarri et.
est, frristrri nes ad LXX trarislaiibnerii 'cenfUgerC,B 'iurcsiirrcctibiietiimuliotutri (Ltic. ii, ~oi). iilis itaqrie
he bliisphemtim yldeatrir esse qriodjtixla ilebiaieUm nbh vidbiitibiis, hbs videriiiis":illis cadeiilibus, iibs
-diciitir: Audiiu atidiie, et iioiiie iriieliigerg:'et vide- resurjjirfuis. Qubd iiiteliigens Proplieta qripdanjnip-
le visionem, et riblile toqhbscere; curii iiujusiriOdi flualiis verbjs dicii : 0 Doriiine,pirccipis miiii loqui
tesliriioiiia;,eliairi iri LXX IiiterprfelibhsrepeiiaiiUis, pbpiiipjudiisbriiih, Ut audiaiil, e't ribri inlelligani
. -ut eslillud iti Exodb (jiiod ad Pharaoiierii dicilur i Saiviiioreiii, ct yideaht eum, cl hon cbgrioscaht.
PrOptered suseitdvi le,- ul ostehdarri in ie viiiiiieiriV Si vis iriiplerijussioneiriluam, et iptiim salvari niuiir
meam (Exod.ix, 16); Si auteiri ipse susciiavit, et iii- duiri, qiibd et egp lieri desiderp, iu"excaeca cof';pp,-
duravit cor Pharaotiis ne crederei : et dealiis dici- prili bnjus et aiircs aggiava, et oeuios ciaude ,
tur': -Dediteis DeiHs spmluin cbiripUnclib.riis, ricMfris. rie iriielligaht, ne audiarit., neVyideai|t. Si eiiim
ut non videant, ei aitres; ul itoti cMitint (Rpm.Zi, ilii viderinl, ei conversi fuerint , et. .inieltexe?.
-8);etih Psalhiis : Fial merisa eotuhl iri Ihqtieiiht; iiiil, et saiiaii fuerint, tptus inundus -l.ionrecipiet sa-
et in capiioriein,etiii sCtihdtiliirri;
ei iri reirivuiioneiii: iiiiatem. 6x qtib'.ariiiiiadyei-iimus,quanivis gravesit
obscurentur 'octiti!;'e.ornmite vijdeaitt,et dbrsti ebrtim. peecaturii, si qiiis coHvertalui',.euih ppsse sanaii.
seiriperincurva (PsV LXVIII,23, 24) : iibhsurit illi iil Simuiqiie etViiocIiiteiiigei.iriuiiiquod prp niagiiitudi-
;ciilpa qui hoh videht; sed ille qbi dedil ocuios ad G ne sceleris eiiaiii pqeniieniia indi^rii jiiiii.cati."siiit.
non videuduriii ErgO et absijue Iibctestiiijoiiib , Ipso Domlnp. diceiile. ad Jerusajem : Quoties vqlui
qubd riunc cohariiur exppriere , riiariet eadeiri congtegare filios tuos, sicui gqttini ptiUps sub qiqs
qusestio iri Ecclesiis, el auiVeiim jSta sbiventur : suasfei Jioluislt (|fa((fe. xxiii,.57).
et caiterrc, aut cum crfileris et hrec indissplu- (Vers. ii-iS,.) Et dixi, usquecpipDqiriine?eldixit,
bilis erit. Locriiii isltim bealiis apbstplus Pauliis dbriecdesoteniurcivilaiesabsque Jiabitaibre, et domub
plenius explicat ad RpuiaiioS,;et qiiod ilje peiie tbla sine; liominibris,elierra reliiiquaiur deseria. El lorige
epistpla proseciilUs est.,bos superfluuiii facihiUs,si fqcielDbiiiiiius lioiniries, einiutlipiicabiiutqiim cleie-
voluerimus brevi seiriiorie cbmpreiieiidereVDitit e- licld fuettil in niedib iertm. Et adliuc ht ea erit deci-
nim posl mulla :' ConcJasii:Deits oninrai*in iiicredti-' mdtio,el rursrimerii in deprmdqtionein,siciit ierebin-
litdle,'ut omnibm inisereqiur (Rqni. xi, 52), Adnii- thtis, et sicui quercusqum prbjeciiffuciiis subs, sdri-
ransque Dbniinisacraiiienta iriiulil 10 prbfimduhi cttimsemenerit qriod slelerii iii.ea. plcente pbniinb :
divitiarum sapiiiUim,et scieniim Dei;: qitam iiiscruta:- Vade, el tti.cpopuibliiiic, quorl audiai et rioriaiidiai,.
biiiajudicia ejits; ei invesiigabiles\kl: inirivesligubi- vitieaiet %Q^ iipi.ividbai. idcirco ariiem nec audiat,
les]vim ejus, Et IiCrum dC JudicPruriiiiicrediilitaie s necVideai.-quiahbrisitinieiieclurusverbaliom
dispriiahsri\t: Nmmquidsic pecetivefunt;iii caderehi?'.D ejbs bpera cpgriiturus , et qupniam incrassalusest,
absit; sed iliofum deliclb sii/its geitiiuhifietetad mrhu- et dilatatus , et pbiitus Crea.bris sui (!Z3e«f« x.x.xhj,
landum eos(Rom: xi, 1!'}. Et posl modicum : Si eriirii h Propiieia "respoiidet;et qurerit spliicitus dp populo
ab.jeciio 'eomin reconeiliatio mttndi, qum. tissumpiid siib: Usqiicquq;Domiiie, lncc seiiientia.permanebit,
eOrum?nbnnevildrix hiotttiis?.Eiherrim i Nbloehim ul audjens hon audiat, yideiiscjuenpp yideal? Gui
vos igitofate, fraifeh; iiii)Sietiurri-h'oc,iti ribn silisvb- respondit Dbmiiius, tamdiu npn autiiet,jel hd.nvide-
bisinetipsispftidettieS;qttitt cmcrtcis"exputi'e fdcia esl bit, et ejccaicafumbabebir cer , dcnec civitates |u-
in israel; doriec phiiiivM cjeniiuhiihlfoetii,.ei ttiite drerb, VespasiaiiPTiipque pugnaiitib.us.p.en.iiussub-
oiiinislifael ttilvus fihl. Et pbst priiiltiiijnJ(ttbiit. xi, verlaiilur, iri lantum ht ne ii.pmeiiprisiiriu.ijiqu.idem
2S):;Jttxla ' EvangeVaiihquidkm-iniitiicipfbpitsf vbs, permaiieal, el domris si mirc rem.anserint,',sineha-
juxlit ekcliohcihauleih dilecli piopter ptiiris ': absqrie bilatore sint, et iei'ra redigatur in soiitudinejn ; et

ftYatic., omnia swfcpeccalo;'.«.., etc, reiiitenle > Dup mss,, proplerearespondit. llrjec vero ex Eu-
Graico textu, ipspque Vulgatp interprete.v sebio, sed pluribus edisseruiitur,
Mi COMMENiARIORUMIN ISAIAMPROPHETAM LIB. III. CAP. VII. 102
yel fuga vel caplivitaie.jn-ioiuih orbem Judaicus p.b-_S _ (IV Reg. xvi; II Par. xvriu) , qui clausit januas
.pujus dispeigaturj et iiequaqiiath in JiidrhajUtpriuS, templi, et in valleBeiiLaiiiioin^aripraul B,ialim,ei fi-
sj.di.ii cuncijs -genlibus Judrepriirii pbpulushniltipli- Jiuni suum idolisconsccraui. Ila ut aufeiiel aliaie
cetur. ^biod aulem dico nT.i_Uipliceiur . Ignih crit rcncum,quotl S.JIOIHOII fecerot, el poneiei in Templo
irifeliciias residuj pppiili . ut a'd coriiparaiionem Dei aliare idolofum, cujus exemplar dc Dnniatro ac-
pj-iprismuliitudinjs, vix deeima pai-sremaneat. Cuiii- «epeiat. Jusle igiltlr a Doininiauxilio dcrelictus esl,
cpie, eiinipsa terra fueril Solitudo (dupliciler cniiri ei Ci)iisuii'OACi'ui!t advdsus eum Rasln ie\ Syiia?,,
loeus isie intelligi.potest, quod decima pars _ ct ah id est, Aram, cl Pltacce filius Rtinielirfi,icx lsiael
iolo prbe vix reiijaueai, ct iri ipsa Judrerivix parya in Sauiaria, et veneitmt in Jerii=aleni, ul cxpngna-
pars populireservetur) rhrsum ipsrc reliquireserutit rcnt eani (Ibidciti).Legimus iri Pafalipomeiinn Iilno,
in , depra_da.iinn.eih . qiiandp post annbs ferme qriin- ilasin regein Damnsci, riclo Athaz, lnulips de Jtidfra
quaginia Adrianus venerit, etterram Judrcam peni- Damascum transtulisse : ei Piiacce fliium Roincli.c
ttis fuerit deprajdatus ;-:in lanium,. ut lerebiiitlio, et regem decehi tijbiium, qbre appell ibahlur Isriicl, cl
quercuij quae glarides aiiiiseiit.cpmpareiiir; Denique regnab.u in Satnaria, iina die ceiiuiiu riginli m 1111
ppst extremam vastiialem \ .etiam " leges publicre pocussibsetlti Judalioniinuin belhiuuum, el dticeut i
pepeiideriinl; et probibiti sijnt Jbdati lemmj/fle qua I1 nuilia mulie um, puerorurol_«e, c» pbellaiuni 'cuin
ejeelifuerant.ingredi.Si Vquisauteiii crediderit ih infiniia prrsda ni Sainaiiam tluxissc capliva. De qii,i
ChrJsluin , et iinpleiunj/uerit jllud quodsupra legi- certamine prophcia nunc laciiit, scd sccuhdum IC-
riius : JVisiDoiiiintissabaoihreirquisset nobiiisemen:. fert prajliuiii, quaudocxpeibnfeiitum liabenies foiti-
quasi Sodoma essemus:,ei sirtiilesGohioriiimfuissemuS liidinis sure alquc victonrc, el iuiitali prredrcm.igni-
(Isa. 1, 9): quando juxta Aposlplum (jRom;ix). reli- ttidiue riifsum 102 veiuunl ad Judrcani, el Jeru^a-
quiiri salvabunuir; boc semen sanclum erii, et de Jem cupiunl debullare, el non poluei i.ut, quia auxi-
Apestolorum gerhiine eunctaJ Ecclesicevpullulabunt'. Iialus ei est Diimiriiis,ui sub occasione niiseiicot'-
Qiiod dixiunis ; seiitensaiiciumetiiquod.sleiefHinea; dire. qua popultim liberabal obsessnm, lilium suuin
vel juxta Aquilam, setnen.sanctum eril germen ejus, nuijtiarclde Vngine nasciUnuni. Qtibd cum audtsEet
iii LXX Inlerpreiibus non habelur, sed de Heliraico doniiis David, hoc fest, domns rbgia, S}riam sulicel
et;Tlieodotioriiseditione ab Grigene addituni; b in ct Ephraim, Rasin, el Pliacee juntlo venire cxeici-
Ecclesiar. 101 ferlurexeniplaribus . ut pbstquam lu, exlcrrila est atqub pciliinuit, et lam ICXquam
inlraverit pleiiitudo geiilium, tuijfj OmriisIsrael sal- popuius iia conlrehiueiunt, ut putates alijerum lo-
vus fial; et impleaiur eliam iri boC sermo Oomini , lia vcntorum flalibus venlilari; Juxta anagogbn la-
dieeniis: Ego occiclam;eltgovivificabo,et perctitiani;'G cilis interjiretatio est : quod regnante Acliaz rege
et ego sahttbp(Deut."xxxn. 50); ; impio, rex Aiam, qui iiiieipretalur excelsus atque
; (Gap, VII.;'--f--Yers; 1,2.) Etfciciurneslindiebiis sttblimis,ulimlicet un ogaiitiam sapieutise srccularis:
Achaz filii Joatliam fdii' Ozim regis JuduiAscendit elPhaeeefiliusRomeliaj.quielipsejuxiaOseepioplie-
Rasiitrex Syrim; el.Phacee filius Romelimrex Isrdel; tamextribu Ephr.iim.dequa Jbroboani fiiius K.ibath
iii Jetusalemad ptmliqndumcoittra edrii,etnon poiue- vitulos auiebsin Beihcl,el Dan coiistitueial^Ili/cf/.
runt dcbellqreeaih. Et nuntiaveriinl domui Dqvid di- x\x!i),eladl)aAidl)eipopuluhi separ.irat, lelcrlur ad
centes: consensii/Syriacurri Ephraim; et cdriiiriolum hjerPlicos,consentieiilessibi,uic\pugt)ci!tEcclesiaiii.
est cor ejus, el cqrpqpuli illitis,sicul moveniuriigria Quod tum audierit domus Daud, quem in Ezeclnel
silvariiinafacie venli. Oziasijui et Azarias. rex Juda; boiiutiipastoremiegimus suscilandiiui (Ezech.xxxiv),
regnavit in Jcrusalem aiuiis. quiiiquaginia, duobus cl poptilus cjus siniplicSiercicdens iu Domiuum, per-
(lY Reg. xv).Cujus exirempjaniiemppre vidiilsaias ircinitcei. Et ideo perlremiscei, quia nbn aiboribus
qua) prJelerilussermo disseruil; Quo mortuo. et reg- frugileris, sed infrucluoso sahui comp'ir.itur. ° lis-
nanle pro eo Joatham fllio ejus. rege justissimb, dem aiiteiH brerelicos atquegehtilcs coiitia domnm
vidit staiinl propheta Dbniinunj Salvatnrem iu sua David argumeiitoi'um PI dialecticrc arlis gladiis di-
niajestate regnantemi et aiihuhtiiuilcin Judaici po- D micarc, nulli dubium esi : tit qui intcr se discie-
puli csecilaterijjet Subvei'sioiicnjJel;ri|;ilem, el c&ie- pant, in Ecclesise cppugnationc coiisentiaiii : juxla
rarum urbiuih «Ub Vespasiaiio; ei Adriahb : et illud quud Ilciodcs, et Pilaliis iiilbr se discnr1
quombdb in Apbstblis reliqnirc sint salvatidse-.Tei- dantes, in Dcmini passipnc amicilia lccdcraniur;
tius rex filiusJoflthaTri^uccedit Achaz inipiissiihus (Vers. 5, iet seq.) Et dixil Dominus ad Isaiam :
a Ihiiuii Adriahi imperatoris ediciiim aii: Drimirii SywJiv zrjczaosi v.aijSc6ctOTi5Ti aJTorJ,vo-a TJVV
irpotj-
157, Pompeiano, el Aciliano Cpss, dafum :,de quo fiij/ijvQEOQOTLUVOC , cum fueiil semensanctum in sla-
vide Ensebium iii Cliipiiicp, fet Jiij. iv liisibrla) tioveac foiiitudiue eoinin,ex Theodotwmsadaitathento
C. ti; Teriiilian, qiipijiib iiri Applpgetic. e. 23, et esse.
rursuiil feoriiraf u3iiit)S15. Ijjse iierhrij Iiibrbnyriius c Reseripsinius ciirn Vin. Benliannom, pio quo
-
-alil»-in Jertiti)|aii_i'c-.^ESXTjJEsillri anlea eral Gclicnrrom.
pUbi&i'iX,liujft"s~<jliS__icir-
sioimseUegishifeniiiii!. ..:''; a Vatic, ela DomoDavid, etc, feclius.
:h iiihtiiijeri iatlieii bbdd. ad hbs ris*quef'erveiier e AnleaeraiEosdem,uempehmiejicos.flacuil^eio
runt, qui Iioc additum nonbabenl. Crjeleruiiihbia- cuin "duobusmss. ihdem, nempe gladiis.
tum quoque Procopio est Iv tw ytvMxi TO<mipp.x
105 S. EUSEBII HIEUONBII 104
egredere in occursum Acltax, tu et qtti dereliclus est A rio subjugarent: et superponerent ei regem filium
Jasub filitts tuus, ad extremum aqum ductus piscinm Tabeel, qui interpretatur bonus Deus, ut vel liemi-
superioris, in via agri fullonis. Et dices ad eum : Vide ricm hoc noinine, yeiidolum demonsirarent. Tamen
ut sileas, noli limere, et cor luum ne formidela dua- bajc dicit Dominus 204 DeiiS: N°n stabit hoc con-
bus caudistilionum fumiganiium islorum, in ira furo- silium, sed interim mudo caput Syrioe urbium erit
ris Rnsin, et Syrim, et filii Romelim, co quod consi- Damasciis, ct in ipsa metrcppli Damasco impcrabit
lium inieril contra le Syria pessimum,Ephraim, el fi- Rasin. Porro in Ephraim propler Jeroboam filium
lius Romelim,dicentes: Ascendamusad Judam, el sus- Nabath, qui primus regnavit de Ephraim, erit caput
citemus eum, et evellamus eum ad nos, et ponamus Samaria, lioc cst, regia domiis in urbe Samaria, et
regem in medio ejus filiitm TabeeLHmc dicit Dominus Samariro caput erit filius Rcmclire, id est, Phacce :
Deus, non stabit, et non eril islud, sed capul Syrim regnuiii auleni deccm tribuum, id esl, pepuli Epliraim
Damascuset capul Damasci Rasin, el adbuc sexaginta post sexaginta el quinque annos esse cessabil. Quod
et quinque 103 anni, et desinet Ephraim esse popu- nisi diligenlius attendamus, siarenon poterit.a Duo-
lus.Elcaput Ephraim Samaria,ctcapul Samaricefilius dccimo enini anno Achaz filii Joatham in tribu Juda,
Romelim. Si non credideritis, non pennanebitis.Jasub regnavil Osee super Samariam, et nono anno impe-
(ilius Isnirc, qui interpretatur reliquus atque conver- B rii sui captus est (IV Reg. xvn). Rcgnavit auiem
tens, in lypum pnpuli Juda, qui erat de duorum re- Achaz super Jiidam annissedecim (IV Reg. xvi), post
gum manibus liberandus, jubetur egredi cnm pa- cujus moriem sepiimo anno iinperii sui b capius est
renie, et occurrere Achaz rcgi Judse in loco aqure- Osee, et deslrucia Samaria, omnisque populus csl
duclus piscinre superioris, in via agri fullonis, ubi traiisduclus in Medos: ila ut si voluerinius sederim
postea lecluri sumus, sub Ezecbia rege Juda stare annos Aehaz, et scptem O.^ee ponere, ellicianiur
Rabsacem, et cx prrccepto Sennachcrib regis Assy- anni viginti Lres, aul ulmulmm, viginti <=qiininor;
riorum Dei populum blasphcmare- In quem locum el ubi erunt sexiigiuta, et quinquc anni, in quibus
cgressi sunl, missi ab Ezechia principes civitalis, regiium israeldicitur liiiieudiitu? Igiliir Hciiirci btinc
quns in Regum volumine legimus. Prrccipiturque locum ila eilisserunt, ul Amos qui sub Ozia cepit
Achaz (IV Reg. jvin), quamvis impio regi, propler propbetare, qnando el Isaias propheiire surc babuit
Domini misericordiam, ut agat silemium, et non exordium, primus prophetaveiit conlra Isracl, di-
teireaiur, nequo formidei cor ejus, piitaus se pas- cens : israel autem captivus ducelur cle terra sua
surum similia qurc prius susliiiucrat. Duas aulcm (Anws vn,- 11, 17). Tiiulus qneque proplieiirc ejus
caudas litionum, id est, lorrium fumiganiium, vocat .contra Samariarn sit: ef proplielare cceperit in dic-
Rasin rcgem Syrice, el Pliacee filium Romelisere- C bus Ozioeregis Juda atue duos annos lerrrc motus,
gem Samarirc, eo quod in illis linilum sitrcgnum Sy- quem voluni eo lenipore accidis^e, quo ingressus
rice, id esi. Damasci, et regnum Samarirc, id esi, Ozias in Tcmplum Dei",sibi sacerdolium vendicabat,
dccem Iribuum , qure alio nomine appellabaniur et lerra percussa esl, et cinercs altaris effusi snnt,
E[iliraim. Scriplum est enim (IV Ileg. xvi) quod ct ipserex percussus estlcpra(ll Par. xxvi).Yolunt
Theglathphalassar rex Assyriorum, sub rege Achax atilemanniimfuissevigesimuinquintumOzia', quando
ascenderii in Damascum, el vastaverit cam, et hrec accideruut, cujus reliqui anui sunl vigiuti sep-
translulerit habitalores ejus Cyrencm, ei Rasin in- (em. Ozias enim regnavitannos quinqtiagintii duos
terfeccril: et quod lelendeiil insidias Pliacee filio (IV Reg. xv), posl eum rcgnavit Joatham filius ejus
Romeliae, Osce filius Ela, el percusserit eum, et in- annis sedecim, ct hujus filius Achaz annis aliis se-
terfeceril, et regnaverit pro illo in Isracl annis no- decim :postquem regnavil Ezecbias, cujus sexio im-
vem : et quod venerit Salmanasar rex Assur, etob- pcrii anno capia Samaiia csl, atquc iiaeffici siiuul
sederil Samariam, quajnunc Sebaslc vocalur, tribus annos sexaginta quinque (IV Reg. xvi). IIa;c per pro-
annis: clnono anno rcgni Osee ccpeiit eam , vinc- plielam Dumino prredicenlc, ei Aehnzet populus fu-
tumque Osee in carcerem niiseril, et iransluierit tura noi) credidit. Unde snbjungilur : Si non cfedi-
Isracl in Assyrios, posueritque eos in Ilalla, et in D derilis, non permaiiebitis,ut Symmachus translulil,
Habor juxta fiuvium Gozam in civitaiibns, sive, ut id esi, et vos 105 non permanebilis in regno ves-
Septuagiiiia transtulerunt, in montibus Medorum Lro,sed in caplivilaieni duccmini, suslinenles eorum
(IV Reg. xvn). Quanivis enim inierinl consilium hi pcenas, quorum imiiali estis infideiiialem. Vel ccrle
duo reges pessimi, ut ascenderenl ad Judam, cujus juxia LXX, non intelligeiis. Et esl sensus : quia qur»
regio in monlibus sita est, el snscitarenl eum quies- Dominus dicit futura, non crcditis, inielligeniiam
centem, el quodammodo dormienlem, snoque iinpc- nou habebilis. Ilrccjuxta historiam dixerimus.Crete-
a Duodecimo,etc. Quamplmes mss. eodires anli- sessus diceretnr el caplns.
c De suo ilcruin Victorius reposuit viginti qninque
quissimi lcguul, Quartodecimoenim anno. Lude er-
ror editionis Erasmianaj quam Marianus Viciorius ex eo qund si novein anui Osee, quando scilitet
cnsliiiavit. MARTIAN. —-Valic. pluresque alii peucs capius est, addantur annis sedccim Aclmz (boc
Maitiaii. m-s., Quatiodecimo, quem errorem Victo- est si consideremus non quaudo obsessus, scd (|uan-
rius sustulit. do captus luit Osee) necessario viginti quinque exi-
b Inlerserit Viclorius ofisessus,el nono, ut cum tri- bunt anni.
Jjus annis obsessio duraveril, non uno eodemque ob-
103 COMMENTARiORIJM IN ISAIAMPROPHETAMLID. III. CAP. VII. 106
rumjuxla ccepiamtrppplogiam considerandum est.A_,an ut aperianlur C03li?Qtibdvutrumquead'typUm pei-
quodinjpio regl Isaras jubenlur oceurrere,exiens de tinet niortis Domiiliet ascCnsiOnis: Qui eniindesceit-
loco sUo, non In-principibVaqureductus,sed in ex-_- dit, ipseestqui et ascendit(Ephes.iv, 10). Et in Apo- ,
treinis finibus piscitisesuperioris, quse erat in agro slololegimus :Nedixefisin'cqfdeiuo, quish ascendil
fulionis,hbi sordes et machlaepurgabariltir.Quanjvis in cmtiim? hoc est Christuirideditcere. Aut, quis de-
enim Acbaz regnaret super Judam;: lamen quia im- scendit in abyssum? hobesl Christumde rnoriuisre-.
pius erat, in superioris pisciiiaiexfremis finibusnio-, ducere(Rom. x, 6,7). Etin alib loco de Chrisio dis-
rabatur. Ergo Deus non lani regismiserelur, quem pulans,ait: Qumsitlatiiudo,et longitudo,.etexcelsiim,
iudignnm seslimabat salute, quam populi sui. Duas el ptoftindum supereminenlisscienlim et dilectioriis
aulem caudas torrium fumigaiitium, ut prius dixi- Christi(Ephes. ili,18). Iloc quantum ad ijjysticOsper-
nius, vocat sapieilliam sricularero, iifcrelicumque tinel iniellectus.Crhterum et Moses accepit sigria de
.sernionem, quorurii finis exuslio est. Qui fruslra terra; de quibusin Psalmisiegimus : Misitsigria el
inieruut cpnsilium, lil ascenderent cpntra Judam,et prodigia in medib tui, JEgyple(Ps. cxxxiv,''%),ranas,
qua.si negligetilem el doniiieiJtem capereiit, et suis locuslas, ciniphes, et cceilbmyiam; de cceloaritem
erroribuscopularent, ponerenlque super enm regehi' grandinem etigriem ettriuih dierum tehebras. Ego
filiuiiiTabeel, hoc est,- bonrimjDeHm.UicrqueenimJB reor et Ezechiam, qriando spldecem regressus est
adversarius-apud se veritatem, apud se alstimal op- lineis, signuni accepisse de cceio (IV Reg.nt.):et
timnm esse docirinami DeniqueMareion haiieticus, _. Jesum filium Nave in Gabaoh etilaialon, sianiibus
honj Dei filium, hoc esl, alterius, putat esse Chris- sole el luna (JoSuex). Plerique piitant, Sauiein si-
luni, el nou justi, cujus Prpphetre sunt; quera san-. - gnum accepisse de. terra, ei de profiindo inferni,
guinarium,; crudelem et judicem vocat. ilrcc illis qriando Samuelem per incaijiaiiones el, artes magi-
diceiiiibhs, Dominus comminatur, quod uon siet casvisus est :suscitasse(IjRi5_7.xxviii).Sedet Jonas
consilium ipsorum, sedlnterim nunc quamdiu mun- prophetadeabysso, eideprofurtdoacmortis faucibus'
dus iste stat, el ea qua; muiidi sunt in suis finibus;", , liberalus, signum dedit et accepit' ioferni (Jbnmnj.
et in suis urbibus dpminentur. Cuin aulem consum- Legi in cnjusdam Comirieiitariis 107'Vuiifl Iqcum"
inaliiinis tempus ridvenerlf, hoc esf, sexagihia quin- per allcgoriamexleiiuaiiim, ut prolundum et excel-
que anni, et lam mundi res quce in sex n diebus sum alo-Onza elvoviTaiiilelligeret, quaj rios possumus
facise sunlj. quam omriia qua; ad quinque sensus, seiisifii/iadicere, et inleUigibilin,quorum allerum re-
!perlinent, fmem aeceperint, tunc universa esse sol- fertur ad sensus, alterniri ad menlem et rationem.
yenda, quse gentiles et-.iircrclici.futura non.cre- Virginem quoque inlerpretatur animani, qure nulla
dunl,; et propter, irifideliiaiem:non intelligunt qure'iG peccati Corruptaesi ccuscienlia, et petest-de se Eni-
dicuniur. ... > '-'...•;.':_ -: manuel, nobiScumDeum, id est, prajsehiem Deiige-
(Vers. 10, 11.) Et adjecit.Dominusloqui tid Achaz netare sermenem. Sed iios eiixas agiii carnes jion
dicens: Pefe libi signuma DominoDeo tuoin ptofun- Comediriius(Exbd. xii), yerum assas,'et quai iri no-
duminferni, siveinexcetsumsutira.Qui priusper pro- bis pPssiiit omhes yoluptatum siccare pituitas, ne
pheiam ]ocutusl06mei'alad Achaz iVideih sileas, sacramenium fidei nostraj, dum plus sapimus quahi
nolitimer:e,eX. caitera': illo non credente, et ideo non oportet sapere, negligamus. V
inlelligenle, ipse Ibquitur ad Acbaz : ut saltemau- : (Vers. 12.) El dixit Aciidz : Non petam, el.noii
cloriiateDemini territussuscipiat qrifedicuntur.Quiai tchtaboDotnimmi.Non'« humiliiails est, sed supcr-
libi, inquil, videtur esse difficile, qupd regua poten- bioe, quod non vult sighum a Domino posltijaie.
tissinia brevi tempore finieuda sunl, et tu cum po- Qiiamqnamenimscriptum sitin Deuleronohiio.:.Non
pu!lo-Vluode magno periculo libereris; pele libii lentabis Domiriutn Deunituuin,(Deut. vi, 16), et hbc
signum,nequaquamab idplis, quoruiri errore retine- coritra diaboltnhSalvalor usus sit lesiimoi)')o~(.Jtf«fi/i.
ris, sed a.DomiriODeotup.qui tibi auxilium pollice--. iv) : tameii jusSus ul peteret, obedientia debuit ex-
tur,et ipsumsignuin oplipnis tuaeest unde poslules,, p!erepr33ceplum,prrjesertimcumetGedeOneiMainic
sive de profundo, sive de exxelso. Quod cum solii D signumpetierint eiacceperiiit(JMflfic.vie(iih),Quam-
Septuaginta dixerint, hreleri jiixla flcbraicum signi- quam juxia Ilebroeisermoriisambiguitaiem. in qno
ficanlius iransiuIeriinfjrfepio/uHi/oiji/ewJ.Ergo sic-- -; seriplum est ULOENASSE d APONAI (rfl^i^nK nbikN^ij.r
utprofunduni iiifcriiiinisignificat; itaexcelsiim su- etoinnes similitei' Iransliileruni, rfon lenlaba Domi-
pr.a cffiloS'in.ciligere debemus : ul cum de infernoo nnm,possit legi,no« exaliaboDominum.Sciebalenim
sive dc excelso sigriumacceperis.credas futura qiirc e rex impius quod si signum peierel, acceptiirus es-
dixi: Vis, iiiquil, nt scindatur terra,: et graridi biatutt sel, et glerificaretur Dbminus. Eigo quiisiidolofum
iiiferi pateant, qui iiicorde terrse esse dicunlur : cullOr,qui in omnibus anguiis platearum et in nion-
; a Mali.mexValic, qumin sexiriille aiinisfacla siint; : Ancoralo: quod faetniiiBasijius piilat, rie njaiidaluni,
videtur eni.mde fiue rerUm, quse a inuiidi)condilo, nonieniabisPoniiniim Deum iuum violaret. Conscn-
ad id iisqueieniporisfaciiusiint juxlaGiajcorum cal- li.uiit verb liieroiiyiiro pjerique alii, et curi)pririiis ,
cuios vulgo accepies, dissiTeie. HebricPrum iriagislii..
-1>.Jiixtil- Grn'Ciim icnaSvtTStai'; v.ai y.araSriCK-zoti, : a In HebroeP,iii vides, articuliis quoque ITN'elh,
ascendet, et desceridel. additur,, quem HieroriyriiuSprajlerniittit.
«
.. Aitamen huiiiilitatls fnisse slatuit Epipbaniiis in
PATROL.XXIV. -.;": h- -
'
m ,:V--. '. & E!3SEBIi'fflEiM)NfMf -!::!'-'--' '--: . -§m
, tibus liicisque nemorpsis^aras eoiisiituerat, etprOj Asignutn poterit !a:ppejlaii_"*umlibc::ijtottjeh relatis^sii,
Leviiis habebat faiiaticos;,non vult sigriuinpetere nbn ihlegriiatis ?;Et reverri_htetith Judreis Ccnfefa-
quod prrficeptum esl. nltls pedeiiJ,el iJCquaquanicoriteiitibso fuiie pirebea-
(Vers. 15.) Ei diwii, audile ergo, domus David : miis eis risum hostrre imperili;h, Virgo HeJjraiceBE-
Nuincjuid parum vobis est moles'os esse hominibvs, TIIUL.V (rffiriS) appell.ilrir,qurc Iu prajsculi loconon
quia molesiiestisel Deo meo? Quis est isic qni dixil: scribilur: sed pro boc verbp posiium esl AjJUfTiD'';"),
Audile cfgo, domusDavici? Kcqtiaquam Deusqni su- quod prreler LXX omues adolesceiitulam iranstule-
pra ad Achaz dixcrat: Pele tibi signnrnaDominoDeo )'uni. Porro ALMiapnd cos vcrbum ainbigiium est:
tuo; scd Prophela, ul ex conscqueiiiibus comproba- dicilur enim el adolesienlula , el abscondita , ld
tur : Quia molesli estis el Deo meo. El esi senMis : cst, axov.pvooz Uilde ct iii littilo pssilmi noni,
quia lion soluni proplietas per?equimini, et corum E.©8 ubi in Hebrrco posilum ebt "ALAMPTH .JTCV;?),
dicla conlemniiis; sed et prrcsenlis eljubenlis Dei crelcri Iulerpreics traiisluleriinl, pro atlolescen-
senlenlirecontradicitW; ilaul ei exhibeatislaborein, tia, quod LXX iulci prciati sunl, pro absconditis.
qui in alio loco ait: J.Qg>Laboravisuslinens (Isai. i, El inGenesi lcgimus: ubi Dcbecca dicilur ulraa (Ge-
14),idciicoDomiiius fai ielquieseqiiuiiuir. Pio labore nes. Xxiv), Aquilam non adoletceniuiam, ncc puellam
el molestia, quod Aquila e'l Symmaclius iranslule- !B ses! absccndilamtranstuli.-se. SunanJilis quoquo mu-
ruiil, LXX et Thcpdolio agoitem inlcrpreiati suut, li r, amisso filio, cum Elisrsi fuisset pcdibus provo-
id esl, luctam alque ceriamen, quia coniciitiosi non lutii, et prohiberel cam Jezi, audit a fropheta : Di-
subjiciant colluin Dominiscrvituti, sed illo vulnera mitle eam, quiaht dolote esl, et Doiitinus ubscondila
eoriim volcnte curare, i'espuanl s.milaleni. El hoc -»ie(lV Reg. iv, 2"). Pro eo quod in Latino dicilur,
noiandum, quod Achiiz regc impiissimo iiolcnie si- absconditame, in flebi'.£Cscriplum csl, EELIMMEM-
gnum pctcrc, sermo prophclicus ad donium David, MEKNI ('ODD LthVn). Ergo alma,, non solum puella
bnc cst, ad tribum regiam convertatur, de qiia supra vcl rirge, scd cum shrtTKcrst viigoabscondita dicitur lj
legimus : Et nunliaverunlhmcdomni •Dcwid,cliccnlcs: et secrela, qusenumquam virorum palnerit aspecii-
ConsenserunlSyiia et Ephraim, btis; scd magua paTenlum diligeniia ctistodita sit.
(Yers. ii.) Ptopletea dabit Domin:s ipse vobissi- Lingua qui,quePunie.J, qurc deTScbiworunifoniibus
gntiin. Ecce \irgo concipieiel patui, el vocabismmen manarc dicilur (A/. ducilur), projirie virgo alma ap-
ejus Emmaaucl. Nequaqu.imiiiuJtifarie juxta apnsto- pellauir. Et 'ul risum prajbeamus Judaiis, nostro
lum Paulum, ct muliis modis loquetur Deus (Hebr. quQquescrmone alma, sancta dicilur. c Oniniumque
i) ; ncc juxia alium prophelam ( Osee XJI), in ma- pcne lingiiariim vcrbisiiUinUirllebrrei : ut esl illud
nibus prophelarum assimil.ibiinr ; sed qui ante lo- G inCantiooCanlicorum (Cunt. in,0) de Grrccooopiio-j
qiicbiitnr per alios, dicet ipse, adsum (infra, b'8). De id csl, fercnlum sibi fccil Salomon, quod et in Ile-
quo el Spriiisa.rpgabat in Caniico Canlieorum : Os- brrcp d ita legimus. V_,er])um quoque nugas et mensu-
culetur me osculo oris sui (Cani. i, 2), Bominus eniin ranr Ilebreei eodcm modoei eisdem apuellant senst-
viflutum ipse cst icx glorir» (Ps. xxiu, 40): ipse dc- biis. Et quautum ciinvmea pugnomemoria, niiiiiqtiam
scendctin merum virginalcm, el ingredicturctcgre- incarbilror alma in iiuiliere nupla lcgisse, seil in ca
diclur Oiicntalem portani qure semper csl clausa qiirovirgo est : ul nou solum virgo sit, sed virgo ju-
(Ezech. XLIV); de qua Gabriel dicilad Yirgincm : nioiis rctatis, elin annis adolescontire. Ppiest cniin
Spiritussanclusveniel superle,etvitiitb Allissimiobum- fieriui rirgcsil vetuia, isiaaulem virgp eial in an-
brabii tibi : propterea qttod nascelurinle sanc'um, vo- nis puellaribns. Vel cerle virgo, nmi puellula, elqurc
cabitnr Filius Dei(Lnc. i,5o). Et in 1'roveibiis : Sa- adlmc virum nnsse non poss-el: sed jam imbilis.
pientia mdlficavit sibi domum (Prov. ix, i). Quando Doniquein Deiiierenpmip (Deul. xxn, 25 el seqq.)sub
aulem dicitur : Dabit Dominusipscvobis sigmtm,no- pucllic ct adolesceiitulre noinine vi;go iiitelligitur.
vuiij dcbet esse alquu niir&bilc.Sin ruileni juvcncula Si iiivenerit, inquil, homo in cttmpopuellam despon-
vel puelln,ul Judtci volunt,ctiion \iigo pariat, qualc sctlam, cl vi cpprimens doimierit cum ca,hi1crfwlctis
a In Vatic, Almaboth: malini vcro Almolli, qucni- "OTL iyz-jJibirJ ayvb.ouo'virspif,r_-j
T.a-ov/Motxov,
77</pii-joc
.idmiiduni et Grrccis liilcris rcddil Vaiic. Ilexplnris n elc. Qnia genila sitm vhgo cissta,nequeexcessipalriam
Sfop.uO, M-inifiiucon.lcs>e. Porro ciiain Symmaclius " domum. Iii lihris deniquc Macliabaicis virgi:ie« di-
cxcipiendus \enit a crrtcris iiilcipreiibus," quos tra- ciintur abscoiuliiic 'sivo inciiisre y.araAzio-roi.Yide
dil pi'0 adolescentiairansiuhsse. si-|iiideni rvzpi0av«-" I Mrichab.ni, 10, el hb. 111,ean. i. k'fcz -/.ararj-IO-ZOL
TO-J,de morte , ab illo inicrprcliilmn docent Gr.rci •nupQvjoiIv Qa\a<j.oic CT-JVTEXOOCKE?V£np\mo-a'j.incliisce
libri. ritgines in thalamh cum genelricibusprorupetuni.
b.El secrela. Ila olim cducabanlur pue'11 c, ut domi MARTIAX.
apud nialics deliicsccreni, ncc proiliient in publi- 0 Omninmquc,et-".Iliinc obscrvationem viiio daiit
cum ni^i neces-itas, ^el cuitus diviui ratio postula- criliri sycopliaiil.e ; sed osiendant prius ]V*3*<ap/ii-
ret; queui morciii veieium aliingil Ilesiodus lib. u rion, iion c^-sevei-bum Ilebiaicum, cl •oopiio-j Gr.u-
Eigon. 158 : cum ; himiliter 'T&nuge, TVYTC/D misutu, non esse
Laliiipriim vug,ts et meiisuram.MARTIAN.
"llrt 5oy.(»vevrocrbso\Tl:r,T.apap.fixipo.\J'VJ~>ZL d In llebr.ro cst
(_u;ercilosiuira chaianiiiptidiiiatretnniniel. pilSS'. quod lecticam spleudide
josejibns quoijiie de Mach.ibrcis xvm lonissimani (onsXtucfanisoiial: lSia quoque et "TfiiJD nvgas ct
coruindcm malrcm iia ad filios inducit loqueniem : memurain, qua dc re vid. inii'?, in Iin'e htijus Jibri.
m GGMSIENTARiORUSI K ISAUM PJIGMIETAM LIB, !H. GAF-. VII, US
fittiin solum, cjiti concubuit cum ca, el -jiuellccniliii A-prclalurte/icfas, sive convetieus, Judaictim popubirn
facielis : non est adolesceniulmpeccntummoiiis. Quia .sigiiiiicel,qui reliciu* est, et postca levcrsurus. Sc-
quomodosi quis in insidiis rnsutgal conlra __,_§,()proxi- euudum autem, id -esi, Emmanuel,ct nobiscumDctts,
ihum suum, ei inierficial aitrinain cpcs, sic hoc nego- gentium vocalionem, postquam Vcibumcaroiacluin
tium accidit. In agro invenif eam : clamavil puella csi. cl habilavil in nebis.
desponsala, el non esl inveniusqui auxiliarctur bi. Et (Vers. 13.) BttUjrum-etmel comedel, ut sciat re-
in Reguni vo'umiue Iegimu={IIIRcg.i), <_uodquaj.-ie- probaremalum,ct eligereiionum. Pro-quo LXX-lrans-
riiil puellam rirginem nomine Abisag,*t introduxe- tulerunl, Mtiequamsciat :quodque sequiiur, c assu-
rinl ad regem, qurcdormiret cnni co, clfoverel cum -meremalum, in Ilebraico-nonliabelur. Etest sensus:
ct cralpuclla-piilchra nimis,-ei ministriibal-ei, et rev, 0 Domus David, eoi Dei sermone prrccipitur, ut vp-
non eognouteam. Quodque sequiuir : Etvocabisno- _ces, id esi, invoces, in pei-iculo consiitula nomeu
tnen£jns Einmanuel,et LXX ei tres rcliqui simililer Emmanuelis, id cs), nobiscum Dei; non «lireris ad
transtuleruiu, pro quo in MaiLhgjnscripium csl, vo- - rei novilaiem, si Yitgo Peum .pariai, quitaniam ha-
cabrtnt : quod in liebrreo noii iiabetur.-Ergo istc pucr bcatpotesiaiem, ui multo pasnenipore nascilurus,
ijui nascciur ex Virgine, o domus Oavid, .uunca te nunc liberct iuvoeaius; ipse esl cnim qui visus
le appellettn Emmanuel, id csl, nobiscum Deus,quia B csl Abraliam, et loculus esl cnm Mose. Dicam et
lebus ipsis probahis a dtiobus iniiiiicjs rcgibus libe- aliud miiabilius, d neeum piites iiipbaiilasmalcna-
rala, Deum te babere pwsenlem : clqni jiosle.i vo- sciturum, cibis -ulelur iiifaniiae, biuyrum comedet
cabitur Jesus, id esl, Saivalor, CP qupd .universum ei Iac. Et licel mulla post spcula de co EvmigeJista
bominiim genus salvalurus si;, nunc a le Eiiiinanuc- rlCbletur : Pucr autem proficiebat sapienliael cvlaleet
lisappelleiur vocabulo. Verbuin a CAUATIII (riMp), graiia .apud Deum el liomincs(Luc. n, 52): et hoc
quod omnes inierpreialisunl vocttbis, pole^i inLclli- •dicatur, ut veritas Jiumani corporis<approbclur : ta-
gi cl vocabit: quod ipsa .scilicel Virgo qure concipict nien adiiuc rpannis iinolulus, et butyro pasltis ac
cl pariei, lioc Cliiistum appellaiiiw sit nominc. In melle, babebit boninialique judiciuiii, ui leprobans
mullis tesiimoniis qu.c Evaiigelisuc \el Aposloli de mala, eligat 'bouii. Non quod hoc fccerit, atit rcpro-
Jibris veieribusassiimpscrunt, curiosius atleiidendum baveril, vel clegerii; sed quod <ticrilr2proba:'c ct
cst, non eos verborum ordiuem seculos esse, sed eligere, ul per iiirc verba uoscanius, inlauiiam bu-
sensiim, Unde cl in prrcsenli Joco , pro eoncipiel in mani corporis divinrc ncn prrrjjudicasse sapientirc.
ulcror Mallhrjeusposuil, in uteroh liabebit (Matth. i, Dciiiquejaccniemin piresepio Angelipasteribusnuii-
15): el pro vocabis,vocabunl.Hebrrmhoc deEzecliia liant : Mngiadpraut de Oricnle venir.nlcs, quos uti-
filioAchazprophelariarbilranlur, quod ipso rcgnaii- C que electos cssecrcdei.dum-esi. 1!2> El e conira-
te sit capla Samaria: quod omniiio probari non po- rio Ilerodes, Scribrc ae Pharisrei re.pr.obaniui'(Muiih.
tcsl. Si:;uidcm Achaz, lilins Joath.im, regnaviisuper ii),qui- pro uno infanie multa •parsuk.rum millin
Judam et Jerusalem annis -sedecim (IV lieg. xvi) : triicidaiunt.
cui suceessit in regnum filius cjus Ezechias, anuos ( Vcrs. 10.) Ptiris eiiim cjuaitisciat puer reprobote
aiatus viginti quinque, et regna\iL super Judam et malum el eligere bonum, derelinqueturterra, quain lu
Jerusalcm anuis vigiiui JJOVCIIJ. Quomodoergo, ut ds- deleslaris, a facieduorumregum suonoii.,Scxte impe-
musprimo anno Achaz hanc ad eum faGtamprcpiie- rii anno Ezechiseest ab Assyiiis cajjta Samaria (IV
liam. dcEzechire eonceptu diciturel nativitate, cum lieg. xMii), idesl iriccsiiiio primoaiiiioreialisipsins.
co tenipore 2 j. J quo rejgnrire--C03pil Achaz, jam no- Sic ilaquc ikle qui nasciiuru*, vel de Virgine, ut nos
vem Ezechlas esset aiinorum,nisi lorlescxtiim Eze- 'probamus, vel de adolesceiilula, ul Judrci vclunl , •
clii.c regui antium, quo csl capla Samaria, inlanliam bulyrum ct mel ccmedet, et lam p<ir\ulus eril, ut
cjus appellari dicanl, noii rclaiis, scd imperii. Quod malum a bonodiscerriereiicqueai, el aniequani ille
- ccactuin csso alquc violcnliun, etiani elstultis palet. lempus egrediatur infantiai, terra Syrire et Saniariro
Quidam de nosliis Isaiam prophciam duos filios ha- vastanda ab Assyriis sit-: respondeanl Ilebrrei, quc-
buisse coiitendit, Jasubel Eiumaniiel: eLEmmanucJ.D modo Ezecbias triginta et uno annis infar.tulus prrc-
de propbelissa iaore ejusesso^encraium, in lypum dicelur, cl lam rudis rclalis, nl mel, et bulyrum co-
DoininiSalvaloris : ut prior filius Jasnfi, quod intcr- medcns, juxla Kiniviticos pucros, nec sinislram.

a Ferfiam Caratlu. Omncs mss. eodiccs Latini le-


tribusprrcferunl.Vel.llal.vocafiif. Cypfiaiiusiwcfiifis.
guiil ul edidimus in
CAKAJUI, prima j.crsona. Sed c Vaiic. quodque segmliir, reprobare inalum,
boc veJ error est libr.iriorum veicruni, vel Jibertns falso; cslcnim apud LXX xpozlio-Oai,prmeltgeree\c, hoc-
Hieioiiymujui more Syroruni-legub.it iod in secunda in
quc propiie esi, quod Ilebrseo non habcri notat
fcininiiia singulari prajtcriL-iiHim.TWlp caratlti, pro ilicion. sive verbi Cixa signilicaliiniiioiresse eligere
rWTp caraUt. Quod quidcm potest intelligi vocabil, sed&reprobare.
Grsece dicit Eii^ebius : OJTS:S 5o-^rveo-rai -ro
ut observai idcm llierouymus, uou juxta Gramma- -
liciiJcm vwbqrum seiisufri; s"edjnxta-iiropheialem, u),VK).^S5_-
•yi-jbu.svov. TOIKUTVJV -Ju.oy.svsr
ysvviio-iv,a;
v.oi-Mvriuai
WITTIWV liya v.aip.Dni ojioial
rposrij.jSo-jnlfiu
•qui adA"H'_iihoin'paiuuialii']cspicil.MARTIAK. TOfc)0f7T0i?ppitflGl. ToOTO DUV . TOut
h Graici qupqnc vulgati codd. Sovi Tcsl-im., ,'J.£V «'J&pWCTVOV
'(lu, Tfls ScOTViTO? KUTOO TTK^KO-TaTlZOV b/.ZVJOKVEtVj , 0~t
habebiiM\\m\s\ mss.|)lui'es").i-;-isT««,accipiet.Porroro- irphi Y)yvfivKtWJTOV,y TvpotlicHaixo-japk.v/j.&z-o.iT6
cabnni eiVulgalael pleriquecxLatinis, Gr^cisquePa- «y«6ov,VMTKtSvjT-
'
111 ;..'- . ..- ": "V - ';.: S. EUSEBIIHIER0NYMI "V". v''.V"'; 112
iiec dexterani, id est, riec maluni, nec bbnum nove-_A:jEgyjjtios yocatprojjter sordesidololairise, et-imbel- ,
rit. Relauim autem:ad Emmdnuel, qiiodlnlerprela-- lem populum : et apeni Assyiios, ;quPrum illb tein-
tur, noMicnmDeus, facilem habebiliiitelligenliam. pore potentissimum regnum erat; et ad bella prom-
Quod ad mysierium et invocationem noriiinis ejtis -ptissiriium : vel ob id, quia oriinis prope Assyrio-
terra Syrire, etSamafire, Assyrio superante, vaste- rum et Persidis regiousum babebat sagiliaruuji">
tur :etdpmu5 David liljerelur a duobiisregibus qucs "IIi jgitur el bmnes venient, et occupabunt terram
metuli^liasiii videlicet.letPbacee. tuani in torretilibus Vallium, bt, caverriis petrarrinj,,
(VersY17. ) AdduceiDominus siiperie, el super et in pmnibus frutetis, et foramiiiibus, lignisque rie-
populum tuum, et superdomum pairis tuidies qui non morosis. Hrec autem per meiaphoram dicuniur, ut
veitettihl d diebus separalionis Ephraim n 3uda,,cum quia semcl muscas, et apesncmiiiiiverat, translatio-
rege Assyriorum, Locus-isie per hyperbaton legen- nem servaret in reliquis. Legamus Regum eiPara-
dus cst: Deniqne et hps'seciiti Hcbraicam verilaterii, llpbriienoii librbs; 11,4 et Jnvenlenjus ab iEgypliis
ita eum inierpreiaii sunjris :0 dcmus Davi(l,_auscul- cresiini sanettitti regem Josiam, et populum Israel.
ta qlire dico, ut derelinqiiatur lerra Syfirc ei Sama- ppiestaii jEgyptiiiB subjugalum (IV Reg. xxui; II-
rire a fricie regutn diibrum, quos tu veliemenlissiine Par. xxxv) : ita ut regem illis constilueret. Et c
reformidas : adducei Deminusdies super te, etsuper ;Jj post ijoi) njultnm temporis, venit Nabucliodonosor
dbmurti patris lui David, quos numquam liabuisti e.v. cunr innumerabili multilUdineVbellatorum,captaqiie
eovtempore qiio decem tribiis a duabus tribubus se- Jerusalenj, et crelcris Judrer»liibibus dirutis, iiiceii-
paratre sunt,eiregnuniiri Saijiarialiaberecoeperuiit. dit Templurti, et liabitalores Assyrios posnit in Jit-
Adducet auiem isios dies.idest, lempbra cum rege diea (IV Reg. xxiv). -
• (Vers. 20.) IndieilU radet Dominusinnovqculq
Assyribiuni, ut illis superatis atque snbversis, lu
Emmariuelis pra^senliajlibereris. LXX. hun.c.Iccuni conductq, in his qui trans flumeiisunl, in rege -Assy-
ila VCrterurit: Addiicei]Dominus ___13super te, et riorUin, caput, et pilos pedum, et barbamuniversaih.
super populum tuum, et super doiiiumpqtrisiui dies, "-..Ha;equidam putant de Assyriis proplietari, qui.mille .
qui necduin venerunt, ex qna die abstidit Ephraim a trecentis annis, autequam Jerusalem subvCrlerent,
Judaregem Assyriorum; Quod quem sensum babeat, fegnumAsire /Egyplique el Libysepossederuiit, qriod
scire nbn possumus, nisi forte hocdicejjdum esi, a Medis Persisque viricendi sirif, et ePriiin imperiiim
qubd peccatcruiii suoriirii magniludine Epliraim;id desiruendurii. AJii-verp arbltraritur, qubd traris tlu-
csl, Samaria primum ad se Assyriorum fecerif im- men Euphraiem crcsi sint iEgyptii. Kcis auterii nb-
petum decliriare. Aliter : Iiiterini nune duereges yaciilam nicrcede conductani, ipstim arbilraftjur As-
Easin et.PhaceB,qni.te obsident, et vastarefestinant_ C syiium, quem In Jeremia ob ultioiiem populi pcc-
brevi tenipore subverteritur : luaj aulefti vastalioiiis catoris, etiam Cbjumbam suam vocat (Jeretn, xxv)'.
tenipiis.illud 'adveniet,j. quando, quod nuihqUam.°" benique etlri vislbiie Tyri: (Eiech,: xxvln; 29)*quia
speraveras, imrno numquam metueras, Assyrius ve- Iri exsiruendis munilionibus, et aggere compertandb
iierit. Per quaj docbt, douiui David. tion Syriam et . Nabucljodonosor plurimum labOravei-at,etillisclasse
Samariam, sed Assyrips esse metuendos. Prreseilti fugienlibus, fuerat mercede privalus, data est ei
ergo formidine liberat; et de fuluro tempbre commi- JLgyplus pro mercede et labove suo. Ei'go in ista
iialur. V " .;';;''-;:; npvacula acutissinia, et iij liis, qui habitant irans
;•-.';]'
(Vers. 18, 19). Et etiiindie illa, sibildbii Domi- flumeri Euphrateni, in rege videlicet Assyrio_oiriiies
nus iriuscm,qum est in exlremo fluminum jEgypli, et eapillos et pilos tptius corpbris a capite usque ad
apigum: esi in terra ASsur: el venieril,eireqtiiescent pedes decoremque barbre, quod virililalis indicium
omnes injorrentibus vdlHuni,et in cavernispeirarum, esf, radet Dominus de Judrjea, ut njhil in illa (bfle,
et in bripiibus frutelis, \et in uhiversisforqrnirtibus. ijiliil pulcliriitriresideat, sed effeminatis.liominibus,
Cilm fuerit duoruin reguin lerra deserta, Damascus; inimo igriomiijiosis mulieribus comparenUir; V
el Snmaria, quam tu-riiinc delestaris et metuisV: (Vers. 21, seqq.) Et eritin dieilla, nutriet hqmo
lunb adducet Dominus, o domus Juda, super le et j)vaccani boum; et duas oves, et prce uberlaie iactis co-
-populunituuiri dies, quqs numquam anle vidisti, et " medei butyrum : butyrumenirnetmelinanduedbitdm-
regem. Assyriorulri. Ernstra igitnr prresentia me-r nis, qtti telictus fuetit in medio terrm. Et erit indie
tuis, semiustos lorres, eiignem penitiis nbn baben* illa, pninis locus\tibi fuerinl mille vites mille titgen-
tesV: scire enim debes;. quod sibilo srio Domiiius ieis, et mspinasi et in vepres efunl. Cuni sagittis et
muscas iEgypti, et. fluminum ejus," haud dubinm arcu ingredienlur illuc : vepres enim, et spinm eiunt
quin seplem §tapv%asNili sigtiificet, vccaturus sit: in tiniversaletraiEt qmnes moniesquiin sarculo sar-
et apem, qiire est irt terra Assur: Mtiscas autem rientur, non veiiietilluc iertof spinarum et vepriuin:

a Vbces\sperqveras, inimo numquam^Vicior. suo- 7ro).iv.«iJTijyhi.-pkr.


" o-tp_aria;Suv.KfiEt i7Te),6i»v,,.TV)V.f/iv
ruri) codiciiiii ope expuiixit, uti superfluas, quippe 8po>'jsp.s, TOV VEWV SE-KO.JSBvoci$av-
7rup7ro),vjoa?-;TO
cum de futuro malo nietus dicaiur.iibilspes. Spana$io-ap£vot,-/jUTaiJ.oiTzas Sriijiras7r6),st_r.
'As-^v-
b VatiC.iiiiic igitur onines venient.. piovc oi-/.^fopac-zns 'lovSaiav Y.ario-nio-k yjnpat. Sed
<> Haiisit ex liisce Eusebii :.ETT' ovxzl? pav.pay6 etsujieriora ex Eusebio paulo-diversis sensibus ex-
TWV BKSVAWVIWV bvi>p.eyalri,
^«crt),svfVN«Soui;oSovoo-o_o pressa.'.suut;.': ";:,iv ';-.':,;
"
1.13 COMMENTARIORUJIINJSAIAMPROPIIETAMLIB. III. CAP. VIII. M
et etit in pascua bovis, et in conculcatioiiempecoris. _A ctos corde (Psal, x). Quod si quando voluerint allius
Post subversionem HJ§ Jerusalem, et capiivitatem quippiam sapere, ei nimio laboi'esUdanlesde Scrip-
populi, et Templi inceudirim, Nabuzardan princeps turis sanctis mysiicum alirjuid invenire : iiihilnmi-
miliiire, quem LXX apy.ip.a-jupo-jvocaiit, paucos de nus frnges rion afferani doctrina;, sed vepribus cbm-
popnlp, et eos pauperes deieiiquit in terra', qui vi- , pleaiilii!' et spinis, qure oriuniur in manibus ebrii.
ueas et agros colerent. Denique Godolias, qui cis Et nequaquani lerra eoram alque doctrina, ab ho-
praiposiius erat de regio genere relictus, horlatur minibus , rationalibus animaniibus;: sed a bobus ,
et dicit : Nolite thnere Chaldmos.:habitate in terta, quorum Deus curam non babet, et a brutis anima-
et servite regf Babylonis, et bene erit vobis:(IV Reg. libus coiieulcelur. '
xxv,. 24). Iii die igitur illa, boc csl, in illp tempere (Cap. VIII.— Vers. 1-4.) Et dixit Dominus ad
cum fuerint omnes opes Judrcorum lianslalrc in me : Sutne tibilibruin grandem, et scribe in eo stylo
Chaldffiam, lanla seliludo eril inlerra Judrcrc, et hominis, velocitetspolia delrahe, cito ptmdare. Etdd-
tam iucredibilis vastitas, ul nequaquanl armenla hibui milii lestes fideles,h Oriain sacerdoiem, el Za-
boum habeant, nee greges ovium, sicut prius ba- chariam filium Barachim_et accessi ad prophelissctm,
bere consueveraijt: sed vix rarus Iiabitaibr unani et concepil,etpeperit filium. Et dixil Dominusad me:
vaccam nutrire possit, et duas bves; non ad aran-: B Voca noineh ejus, accelera, spolia detrahe, festina
dum, sed -ad cibum, atque vestitum lactis, ac velle- prmdari : quia anteqtiam scial puer vocare patrem
ris. Propler inOpiam quippe frumenli, et omniuni, suuiti, et matrem suam, auferetur fottiludo Damasci,
qure terra gignit ad ceinedeiidum, lacte ac butyro, el spolia Samarim cotain rege Assyriorum. LXX pro
et agresii melle vescenlur. Quodque ait: Ptm ubet- libro grandi, inlerpreiiiti sunl librum novum, et tna-
tate lactis comedeibulyruin,hoc sigiiificat,'quod terra gitum. Et proeoqiiod inHebra?oli.ibelur, qdltibuiviilii
cultorum raritate feriilior sit, et luagis apia pas-Y testes fideles, dixeruiil: adest enim, el testes facmihi
cuis. In illp temppre prrc hoininum paucitate, ianta fideleshomines. El pro JJria Sacerdote,1-antmn'OWam,
erit vini inopia desertis \ineis, quse melu lipstili ne- crctera similiter. Piimum Propheta missus est ad
quaquam putabuiitur, ut singulre viies siclis argen- Achaz (Isa.: vn), ut ei prsediceret qure Scriplura
leis siugulis vix emaiilur. In vepres enirii et inspi- commemerat: que audire nolente, ipse Dqminus lo-
nas pmnis lerra fedigetur : tantaque erit fermido, quiiur ad Acbaz, el prrecepil ei, ut petat sibisighum
ubique srevieniibus gladiis, ut absque arcu el sagit- in profiiriduni',- sive in excelsum. Quo respondenie,
lis nullus suuin agrum invisere atideai, et derelictis Non petam, etnon lentabq Dqininum: dimissp rege
campesiribus Iocis, ad montana confugiarit, ibique . impio, ad donium DavidDei verba veriuntiir, et pro-
Iocoruindifficuliafemuiiili, vixasperosmorites manu C i mitiitur ei Virgo paritura filium, cujus noriien sit
fodianl: quia boves, aratra, et vomeres non habe- Emmanuel, hoc est, itobiscum\ \J Deus. Qui si
bunt. Sicubiergo rarus culiorin montiliUsVfueriiin- crebro fuer.it. invocalus, Samaiia subvertatur et
ventus,'iiide vitam miserabileni suslentabtiiit. Cre- Syria : subvertaiur auterii a rege Assyiiorum, qui
lera aulem palebunt pascuis, et absque ullo cusiode ct ipsum Judam postea capturus sit;,iiaut oninis
a bruiis animanlibus conculcabunlur. Ilasc post cap- lerra Judrerfi verlatur in solitudinem. Rursum ergo
tiviiatem solere fieri, utinam nesciremus! Al nunc sub alia figura partus desciibitur virginalis. Et dixit
riiagna pars a Romaui brbis quondam Judajrc similis DPiijinus adPropheiam, ut nequaquam in populos
esl: quod absque ira Dei factuin non pulariiiis, qui proferat nOvrcnaliviiaiis arcariuni; sed scribat eam
neqtiaquamcbnteinpuiui sui per Assyrios rilciscitur, in isto graridi volumine, quod uuiic legimus. Elquo
et Chaldajos; sed per feras genles, ei" qunndam no- sitinirabilius, humanis verbis, et stylo, quo homi-
bis iricognilas, qiiariiiii et vultus et sermo lerribilis nes scribere Consueverunt, Dei sacramenta com-
csi, el femineas incisasque facies prafereiites (Go- prehendat. Quid est autem illud quod scribiiur Iiu-
tlios inielligit quiradebani barbam), 116 virorum, manosiylo? Ut puer natus velociter spnlia detra-
el bene barbaiorum fugieniia terga cbnfodiunt. Le- hat, et cito prsedelur, hoc est, ne ultra patiaiur re-
gisse me novi in bis iocis latissimam et iiiexiricabi- D gtiare diabolum : nec mittal Angelos, nee Prophe-
Iem tropolugiam : qued universa, quoejuxta histo- tas; sed ad salvandas creaturas suasipse descendat.
riaiii disseruimus, spiritualiter Judreis aeciderint, Facit ergo Proplieta quod jussum est, et adliibeisibi
vix unam habeniibus vaccam et duas oves, munda duos lesles iideles, Uriani sacerdotem, qui legisdoc-
videlicet animalia.: ut nequaquam solido cibo, sed tor esl, dicente Miilachia'. Labia sacerdolis custo-
lacte nulrianlurinfiintiai, et comedanl mella verbo- dient scienliam, el legem requirentex ore ejus, quia
rum, qu."edisiillant de labiis mulieris meretricis; et Angelus Doniiniexerciluumesl ( Malach. u, 7) : et
vinum non habeant, quod lreiiflcat cor liominis : sed Zaebariam filium Barachise, quein Prophetam fuisse,
omnia eorum opera redigantur in spinas, ut vulne- dubium non esl. Legimus, quod regnante Acliaz,
rentur ab adversariis, qui percutiuntin obscuro re- «Urias sacerdos fuerit Templi Domioi (.4 Reg. IV) :
" Ex Vaiic. pariim, et parfim ex ingenio fesliiui- chariam prp Uriam.In aliquot antiquissimis cpdicibus
mns Romani orbis, pro quo antea incommodo sensu ' mss. legebalnr Zacltarias prima niaiiu scriptus; sed
cibiiiiebailioinanmurbis. enieiidiUorcs reEiiuieruni Vrim niinien. MABTIAN.,
h Driam sacerdolem. Editio Erafmiana relinet Za- <;In Valic. quemadmodum el iri aliis quibusdain
liS : S. EUSEBII IIIEUttKYMI 116
cui prrceepit Achaz, tit altaresimlle altaris;Damasci A1 adliuc, dicens:P-foeo quod abjecil populus iste aquas
iaceret. Ei Dieium uarrat liber (IIPar. xxix). qued Sitoe, qumvaclunicumsilentiq: etassumpsil niqgisRa?
Ezecliias lilius:Achaz quBesierit Dominumiin diebus siii, et filhm Mqmelim:,pr.oplerhoc ecceDominusad-
Zaobarire eruditiin timpre Dei. Exliibuit auleni se: ducet super eos aqttas:fltumnis;forles el muitas; regem
Isaias digiJumspiriiu prophelali, et pr&buil prophe- Assyriqriimetomnem glbrium ejusi et ascendetsuper
tissrc, id esl, Spiritui sancto, qui sermone Hebraico omnesrivos ejtis, el fiuet super universasripas ejus.
vocatur genere feminino WJA(TVPi),juxla illud quod El ibil per Judam inundans, et trunsiensusque ad col-
scriplum est : Acceditead Dominum,el Utumhiamini lum veniet,et eril extemio alarum cjus hnplens lalilu-
(Ps. xxxni, 6). Spiritu ilaque sancto eonceplus est dineni tertm tum, I!@ o Emnwiuet. Di.xeral supra
Dominus. Et licet humanus sernio nallvitatis ejus auferendam Damascifortitudinem, et spolia Samarirg
nequeat explicare mysleria : tainen Gabriel ipsi Vir- in coiispeclu regis AssyrioruiiJ, el duosreges, Assjv
gini loquilUr,ijurfi Concepit: Spirilus sanchts veniet rio pugnanle, capiendos: liuijcDeusloquituradPrp^
superie, et virtus Aliisshiiiobumbrdbiitibiipropierea phetarii characlere solito Scripiurarum, per transla-
quod nascetnr. ex fe sauctum, vocabitur Filius Dei tionem S.iloe fontis Jerusalein, et Assyrii fluminis
(Luc. i, 35). Quidani prnphetissam sanctam Mariam violenlissimi, qubd omnem tenam Israel suis inun-
mlerprelantur, quam a prophcliri fuisse, lion dubium B I det aquis, el egrediatur ripas alvei, lantoque feralur
est: ijisa euini loquiiur in .Evangelio : Ecce eiinn impelu, ut postquam deeein Iribuum occupaverit
amodobeattiiriiiiedicenloinnesgencrationes: quoniam lorram, ad Judam perveniat, el transiens ad collum
fecil miiii magna qui poiens est (Luc. i, 48, 49), et usque perlingal: per qure vicinam signifieat caplivi-
reliqua.PrrcGipilurque IIS Isairu, ut ipsunj pue- laiem. Non enjm tunc capius est Judas, sed cundis
ruiu, qtti prius vocahaiur Emmanuel, nunc appellet, diiarunj iributirji urbibus subjugatis, sola remansit
accelerci,spoliadelrtihe, festinapmdati. AseendeiJS Jerusalem, quaj incredibili Dei misericQrdia liberata
enim in alliini, caplivani duxit caplivitaiem; accepit est. Poientiam ergo Assyrii et innunierabilis cjus
dona hominibus (Ps. LXVIJ;Eplies. iv, 8). Et ante- exercitus, quam sub fluminis iimndalione descripse-
quatn Inimauum corpus assnnieret: et juxta infanr rat, ntiiic perValiam oslcndil trajislatioiicm, qupd
tiart) patrem vccaret Deum, et mairem Mariam.,au- alis suis, id est, dticibus, et inlinila multiliidhie ope-
feretur DamasCiforliludo, et spelia Samafire per re- r.uerit lerrani Emmanuelis, bocesl, defendentis eam
gem Assyiieruni : ut necdiim natus pepulum suum, Dei; sed lamen non possedciil, quainquam Emiiiq-
domum David, sola invocalione salvaret. Utiqs in- nuela LXX sequenti c:ipiiuloco;ip.leluf,n.ui p.roprio.
lerprclalur ItixDomini; Zacliarids, rnemotiaDornhii; nomine, ut apud Hebrreos vncatur, sed inierprelali)y
ct Baracltias, beriedictio Domini : qnibus lesiibus C ( id est, nobiscuiiiDeus. Siloe auiem fp.niem esse ad
Chrisli naiiyitas comprobaUir. Ipse euim in Evange- radices montis Sion,- qui non jugibus aquis., scd in
lio duobus euntibus in Emmaus (Luc. xxiv). inei- cerlis borisdiebiisque cbulliat, et per terrarum coiir
piens a Moseet Prophetis, edisseruit quod de se om> cava el antra saxi durissinii cum magnp spnitu ve»
niit propbetasserit. Jiixta Iropolpgiam, in anima vir^ niat, dubitare nen pessumus, nos praesertim qui in
giriali, el.iiulla sprde maculatn, de Spirilu saiicto hijc habliamus provincia. Esl auleni sensus, quia
Dei serine c-nifc.eptus,yelpcilcr de aclversnriispp<e- popnlus decem tribuum magis voluif. Rasin el filio
statibus spolia delraliit, el sibi facit ubiversa ser- Romeliai, id esl, Damasci et Srimarjsgregibus esse
vire.Cunjque ex parte nunc videat,: etex parte pro- subjeclus, quamstirpi David, quffiniep.cpjpitregnare
phptei (I Con xin), priusquam possitesseperfcctus, judicio, faciam eum nequaquam bis fegibus, quos
ct nierito vecare Deum Patrem, et malrem suam assumpsil, sed regio servire Assyrio, cujus poieulia
ccelestem Jerusalem, adbuc in infanlia et in profeclu - occupanlis terram Samarise, inundationi fluniiiiis
posilus, vincet forlitudinem Damasci, doctririam vi- coiiiparalur. Et fit appstrpplia ad Emmanuel, hoc
delicel sapieniire srcGularis: et auferet spolia Sama- esl, ad prajsentein Deuni, quod in lantuni seerexerit
rire, quibus Ecclesiam hscreiici spoliavenmt, dicen- Assyrius, ul eliam teri'am ipsitis Judani conatus sit
tes : Non est nobis pottio hi David, neque licereditasD I pnssidere. Juxta anagogen, prijnis hrereticus qui
in filioJesselJllReg. xn, 16), prrfisenterege ipso As- junxerit auxilio sup sapientiatn srecularerij, e\.JertiT
s.ypiorifm_'diabplo,qui eis non potefit auxillari. Ta- salem, id est, Ecclesiam volueril pppugiiare, dere-V
les auterii filios no» soluni Maria Propbetis, Virgo liriquens aquas Siloe fontis_(Joai?.!x), qui inlet_»i*e-
perpelua, sedei sanctrcmulieres bairiafchis gerierant. talurmissKs, etqni salitin vitam eeiernam, tradetur
Sara, qu.33inierprelalur «p^oup-K,id est, pririceps• Assyriorum principi !_§>([_. (qijemseiisum magiiuinin
el Rebeccu, quarj in liugua nostra patientiain soiial. poslerieribus leciuri sumiis) cujns traditus pclestali,
, (Vers. Sj seqq;), Et adjecit Doritiiiusloqui ad me in prpfundubi veniei.peccatorunj, Tan.trcesl eiiim
niss. Mariianreo teste, Ct penes Ei'asiriuniZacharids,V maSculini, irpotfizcgfeminini; quod In accusalivo
proa Drfn'sciibituf, -',-'" casu habet Prophetiri,\<el Propltetidd, Porroin mss.
Quam Pfqphethi. Erasmus legit Prophelen, el: exemplaribus e ei / promiscue scriluintiir , sicut
-irifrri Ptopheies. Marianus aiiiem VicibfiusVPropfe- consoiiautesmet »; uride Prophetem loeo Pi bpbelin.
-
liji et Prdplietis. Mss, codices pririib loco Prophelem MAUTIAN.
et PtOpiielissqm; deiiidb Prophetis. Hahc leciioneiji — Notinn, sic Grrece effefri iil aeciisandj casu
geculi suiniis, qiiia Gfajciirn Prophetes est gen. xpoijirntv,proplieiissam. " V
'117 COMMENTARIORUM IN ISAIUI PROPIJETAMLIB, III. CAP. VIII. 118
aiioganliep, ul ausus sit osicndeic SalvalPiiuniveisi A rum rontii Enimanuclem consilia di<=sipcnlur,qiua
icgii.i lensc, ct dicere : lia-c crnructmihi trtdaasunl nobiscum sit Deus. Coiiliadiceutcs quoque \eniaii
(Watth cl Luc. i\). Conabilur quoque Jndom, ld esl, ntiliier audient, u' tandem laiione «npeieiilui, et
doinuin confe*sionisInliaie, et ciebroper eosqui in nefiuaquam \elinl in mcndacio vmcere, qu>a quod-
Ecclesn negl.genlcs sunl, usque ad collum \eniel, ctimque dixeiint, uimquam pcneisilas possit supc-
credentes in Cluisto cupiens suffocaic et extendet rai e quod friclum esi.
alassuis, implcncunhcisam legionem iinmiiiuelis; (Vers. 11 seqq ) Umcenim ail Dominus ad me:
scd noii poient obtuiere, quia babet Judis niscsen- Sicul ni foili manu eiudntl tne, hcricm tn via populi
te n Peum Legmius in Evangelio seuindum Joan liujus dicens: Non dicalis, conjuiaito; oinmct cnim
nem (Jodii i\), quori crecum a iialmme, cnjus OPU- qitm loqvilui populus tsle, conjuialio esl: cliimoicm
Jo=, hitp ev s ih\a sna lacto Dnminiis lmieril, misc- ejvs nc timcatis, ncquepavealis. Dominum eieniluwn
rit ad aquas Siloe, quibus cum ca>cusIa\i-cet lulum, ipsum sancnficite: ipie pavot vesln, et ipteteum
crecilaie dciersa, daium oculoium lnmen accepit: vestei.Etnd icbis rn sanctificationim , ,n lapidcm
quod post signi niagnitudinem, mdicat, neii -aliter anieni offensionts, ct in petiam scandttli dttabus do-
cttiiatem Jiidjporum el cmnis niciediili posse sa nnbus Isiacl: in laqneum el rn tuuium hab lanltbus
nnii, nisi declima aquarum Christi, qure absque B Jeiusalem el offendenlex cis pluiimi, el fadenl, el
sliepitu et claincie \erberum leuiter fluii, tenebrrfi conteicntur, cl »i elrcntui, el capieniai. Sepiuaginta
piions fiigentui eiious. IIoc quod in SepiuagintaJe- hiinc Iocum ita lnleiprel.ili suiil: Hmc dictt Doim-
gittn : Et ambulabil supei omnemmuium icniuin, el rms: foin inartitlecesseiunl ob itincie um popuh hu-
aufeici de Judma lioiiiuiem,qui posstt captt levaie, jtts loqnentes.tre forte dicanl, Dnriiin esi. Oinn.a cnun
aul foitc aliqwd faceie : in Hcbiaico non 'nbelur, et quw ioquittu popnlus f>te, duiasuiil; mnoiem auteni
in Girecis cooicibus -rveni jugulanto confossum ejvs nc ttmueniisrneqitecontuibemtm. Dominumiii-
est. tuium ipsum saaclificate, <?'ipse eiu timoi luus, cl si
(Vers. 9, 10.) Congiegamim populi el tmcunim, et rii ipso confisusfueai, eii. lib\ m sahctificationem, et
attdite umveisceJJIocultcrim: confoitamnu et oinctmmt. non ul lapidi ofjcnsioivs___£§> ccciitelrs, nequenl p_>-
Accmgitctos, et vtncumm : tmlc consilium el drssr- trm rvtnm. Domtts aulem Jacob in laqueo et in convalle
pabilui : loqmmmiveibum, el non ftet, quia nobtsctuii enl sedeniibusin JeiUialem. ideo tnfiinu eiunt tntp-
Deus. Pio congregamiiu,s\\e iiifiimammi, el confrm- sispluinni, et iuenl et conieienlui, el appiopinqy.a-
gunuii, ul inlcrpieiati sunt aln, LXX postieiuui, bunl, el captcnlui. Quodquc seqiiilui, hoimncsin tui-
scitote Veibum enuii Ilebraiciim, RPU(*I"-),propler tione, obelo pnnoiandum est. Quia mulium inicr se
RLS(1) lilleirc, clDVLrTii (~) uuiililudiiiem, inlel- C Hebraicum disnt ei Yulgala Ediiio. ldeo uinim-
lexeruut nou (V\). 0 igitut populi Sainaiio ct Sy- que pnsiiimus. Etpiimum de Ilebraico dispulandum
nx, iiifiimos et debiles esse cognoscite, et Emma- cst. Hmc ad me loculus est Domiiius b Qui piopter
nuele prsesenle, iiihil ppsse Ccnira Jerusaleih urbem bona opera , et gralirmi qum pi oplei bona opera ,
Dei : et bpc noij spluni vps, qui yicini eslis, sed censecutiis siim; sive fcrii maiiu sna erudijit me et
cuncta prpcul terra cogiipsCiil.Qugmvis dniin exer- insliluil, ne amlmlarcm iu via pnpuli liujus, et pari
euum congregetis, et accingiiiisvos ad praelium, et lencrer errorc: vel corie fccit me reccdere avia
major sit nurherus obsidCiitium qpam obsessorrini, ppjuli bujus pcssima, el dixilmihi: noli duorum
tanien nprt senjel, sed iieruni dicarii, yittcimini, E| regum limerc cotijuralipnem ; sed hoc magisronsi-
qupcictimque cpnlra Jerusa|em inieritis eonsjlium, dcia, quod omnc quod loquitur Inc populus a_lvcr-
dissipabitur. El licet supra dixerilis (Isai. vif, 6): As- siiiii mc, coujuraii') sil; ct sccundum Synunachuni,
cendcimusad Judqm, et. susciiemus eum quiescentem, (,ui iiiterprelatus est, hrapo-u, in nie exsiiteiii pcr-
121 e! po.namusregern ?' siiper etim fMum Tqbeel: duellis. Tu aulem Piophela, et hi qui lecum sunt,
loqiiiiijiiii quiriefii yeibuiJj, sed npn flel, quia nobis- ne limejtis insidias populi, sed Dominum iiinele,
cum est Deiis, id est, Emmanuel. Possumus hoc tes- el ipse sit limor vcsler. Principium enim sapienlirc,
limoiiip et.-contra gejjies abuti in persecutioiiis lenj- D timor Domini (Prov. i, 7; Ps. cx, 9). Qui erit cre-
pcre, quod quanjyi.s fprtes" esse yideaniur, et nes deniibus in s.mclificaiioncni, inciedulis auicm in
stiperare in liisqui lapsi suni, tameo viiicaiitur ifi Iapidcitj offensionis, ct iu pelram scandali, duabns
hls-qui pro Christo fuderunt sailgujii§m, el qupd scilicet domibus Juda*ctlsrael. Prrecipue aulem in
post belja pax:reddati)r Ecclesiis: e_tuniversa eo- laqueum et in ruinam habit.Jiiiibus in Jerufcalem,

a Vqculas super etint Yalic. ignprat., niaceiisi quod secuti sumus, quia sensus in eo
b Qui fvopik'.__,eic. Locus omninb jnirieatus et e^l niai.ifesiior. Eligal pritdcns lccloi quidquid \o-
bbscurnsj qtieiii -e.dllip Mai-ianiViclprii ita ccmmu- Jueiit, modp npn inducai scn^-umet eiroiem Pcla-
tavil; Qtdpjvpter bona qpera el gratiqtii qqrnn.petbona giaiioruin: faicalurqiic giaiinm a Deo dari homiiii-
opera coiisecutussum; sivein liiqriti fqtli-s.uaerifdivit bus piopicr boua opcia iacieiida, non ex opcribus
me el instiitiit, neariibulatem; elc,' Egp.vero liajic nDsiiisjam faciis. MAU'IIAX.
lectionem reperire nou pptuiin aijqno ri)§s, codice, — Ilric, quos iicgoiii noiiiiiliil laccs«uiil, vciba ct
sed mniies qiios iiispexf, cbnsianiei'' feliiiciii jiixia gtatiam , qamptopltt bona cpna , in V.Uicauo ms.
edilioiiem Erasiui el graiiain qum perrboria cpera. noii sun'. Victonus lcircial, giatiam quum ptr boi.a
consecutus surri, iiiio ta(iicp excepto exerijplari Cliir opeiq. eic-, niox sicra legit pio sivc.
119 _ , - S. EUSEBII HiERONYMl 120
in quo impmgentpluriml,etcadent, et contereniur, _* i in scandalum.: gentibus autemin stulliliam (1 Cor. i,
peccalorumque snorum vineulis irretili, ducentur 25). Et rursum : Israelseclando legemjusiilim, inie*
in captivitaten). Duas domus, Nazarrei (qui ila Chris- genijuslitimnon pervenit (Rom. ix, 51).Quare? Quia
tum recipiunt, ut observaliones Legis vcteris noii non ex fide, sed quasi ex operibus legis offenderunt
omiltant (A/, amillant) duas familias interprelantur, in lapidem offensionis, sicut sciipium est: Ecce po- „
Sammai et »'Hellel, ex quibus orli sunt b Scribrc et nam inSion lapidem offensionisel pelram scandali:
Pharisrei, quqrum suscepil scholam Akibas, c quem omnis qui credit in eo, non confundelur (Ibid., 55).
niagistfum Aquiire 123 proselyti autumat, et post Ergo qrii non receperunt Emmanuelem , sed faclus
eum Meir, cui successit Joannan filius Zachai, et est eis in lapidem offensioniset in pelram scaudali,
post eum Eliezier , et per ordinem d Telpbon, et conterentur, captivique ducenlur. Quodque ait: Do-
rursum Jcseph Galilreus , et usque ad capiivitatem triusaulem Jacob in laqueo et ih coiivrilleeril sedenti-
Jerusalem Josue. Sammai igitur et Hellel non mul- btisin Jerusalem, hoe significat, quod non habitent
to e priusquarii Dominus nascerelur, orti sunt Ju- in monlibus, ne.c; iii excelsis Scripiurarum versen-
drea, quorum prior dissipalor interprelalur, sequens lurlods; sed semper humilia intelligant, peccalis
profanus : eo quod per tradiliones et SeuTspwtrets-peccata sociantes, et vincli laqueis delictorum.
suas Legis praeceptadissipaverit alque maculaveiit. B • 124 (Vers. 16,17.) Liga testimonia,signa legemin
Et has esse duas domus, quse Salvalorem non re- discipulismeis,elexspectaboDominum,quinbsconditfa-
ceperint, qui factus sit eis in ruinam et scanda- ciemsuamadorrioJacob;etprmslolaboreuni.YoxI)omirii
lum. Juxta LXX, manu forli restitil (Al. resislet) loquentisadPrbp!ietam:quia,iiiquit, factusesiDomi-
populus Dei voluntati, et dicit oriiiiiadura esse qure nus in lapidem offensioniset in petram scandali duabus
Dominus prrecepit.secundum illud quod in Evange- domibuslsrael, ei missuni ad se Emmanuel susei-
lio legimus : Durusest Itic sermo, quis poterit audire pere neluerunl: Liga testimonia veteris Irislrumenti,
eum (Joan. vi, 61) 1 Unde prrccipilur eis ut Domi- el Irade illa discipulis meis, qui Evangeliuni susce-
nutn audiant, et ipsum solum Vtimeant. Si enim in perunt, Apostolis videlicet, sive apostolicis viris.
ipso conlisi fuerint, habebunt eum in sanctilicatio- Yel cerle lex et prophetia usque ad Joannem lige-
nem, et non iriipingenl qriasi in lapidem scandali, et lurapud eos (Mailh, xi), et clausa sit atquesignata,-
quasi in petram ruinae. De hoc loco et Apostolus ut quod legunt, non inlelligant.Pro discipulis eijim,.
sumit lesiimonium, quod Chrisius Judaeisfactus sil juxta Hebraici sermonis ambiguitatem, possumus et
RMendosescriptum hactenus hic atque infra Hil- (G Rabbi Akiba riomiriatiir. De ilfeirvero, qiipd no-
lel, contra ihss. fldem, ac Velerum legendi morem, men Vatic. aspirat Meltif, videcum primis Jncltasin.
quns conslai sexcenlis exemplis pro i brevi, e sub- Cdrrupte alii Muchir, aut Achir leguiil. Circa aiiuuni
stituisse, quod iu noniiriibus Emmanuet pfo Ima- Cbristi 150 iraditur obiisse.'Qui subsequitur Johan-
nuel, el Henrwm pro Hinnom, Drusius observat, rtam sive Jochanan, filius Saccai (in Valic. Zachei)
quem videsis, lib. n de tribusSeciis, cap. 11. Fuit cliarus Tilo imperaloii fuit, tesle R. Abraham in lib.
porro Hellel, sive. Ellel Scholre Judaicrc princeps Gabbate. Proximus Eliezer forlassis ille est, quem
cirea annum mundi ex Judreorum narratione et cal- dispuiasse de Orali Lege cum R. Jochanan discimus
culo 5750, ociogesimo retalis su;c, ante Chrislum tri- exvJalkutli ad Exod. xxxiv, 27.
gesimo. Audiioreiii habuit ipsum Samai, quem s«- d Hactenus scriptuni est Deiplton, coniradicenti-
/HEKV vocat Josepbus, deiiide in principatudoctrinrc bus mss. tum ii.osiris , tum quibus ipse Mar|iana;us
Jmiicis tradendcecpilegaiii, ac denique adversarium. usiis Cst': qiii Tetptton consliinter legunt, Ad brcc
Ulriusque doctnris nientio frequens est in llebroeo- Delphonnullus apud Judreos scriptores reperiiur, et
rum libris, irt Thalmude , apud Zacutum, in Jucha- siquidem liceat levi unius litterulre, qure ejusdemest
siri, Abrahamo Ben Dior, atque aliis. Hiefonyinus Orgaui, muiatione Therphon rescribere, queinadnio-
queque eorum interdum seuieniias laudat, ut in dum el Drusius cbnj<'Cerat, jam expedita res sil:
Episi. 121, ad Algasiam, qusest. 10, aique alibi. p9TD Tharpiion quippe, ut Judaii proiiunlianl, ver-
bScribmelPharismi.be bis Sectis Judreorum haculum iionienHebraicum esl, idemque piilatur at-
consule Josepbum, lib. xvm Aniiqq. J.udaic. cap. 2, que illud, quod scribitur Grace Tp-iforj.Alque adeo
et lib. n de Bellb Judaieo', cap. 12. Vide etiarij epi-, j) opinati sunt docii viri, hunc ipsum esse Judieuro
stolain HipronymiadAlgasiam, QiiiTSt.10, ubi Ju- ilium Tryplionem, quem contra disserit Justi-
dreoruni SEu-rfftairetf,ii|sectatur..MAilTiAN.
— Immeiito succenseiit S. Doctofi, magni nnmi- nus martyr in Dialogo. Qua de re ut nihil delinire
sicprofeeto mininie repugnal lerijporumnoia:
nis criiici, qucd SCribas,qucruin saipe in VeteriTes- ausim,nani Tryplioneiii Akibai fnisse eollegam, Auctor Ju-
tameiilo menlio esi, a Samni ortos dicat. At noii cltasin, et Maimonidestraduul: Akibam vero in Bnr-
eo sensu Scribas hicvocai Ilierori., sed ees proprie cocebre sediiione obiisse circ. an. Chfisti 120, el S.
notat, qui solam Scripturam , rejectis Rabbinorum' Jusiiuum an. 156 marlyriuiri subiisse comperLiimest.
tradiiionibus, lecipieiites, aliam a Pharisieis domum Suppar quoque R. Akih;e,.ut consiat ex Bava Kam-
et seciam constituebant, qui et Kurei, vel Karailm rna, cap. 8, qui subsequitur Jdsepli Gulilmus fuit:
ab Hebraico verbo X"lp nuncupniitur. E -cbiiirario. quamqiiam pro Joseph legendum Jose, satis eru-
Rabbanilas vocant Pharisseos ab Ellele o.rtos,. qui dite alii velint:
Hebraice etiam-es.l"hbjTi'DT. Postre-
pneterea Rabbiiiofum ac Patruin scriplis tidemad- riiiis
liibereiit. Luculeriiissinium in hanc rein Oiigeiiis iu , quem liic absoluie Josue Hiercnyinus vocat,
tesl.imoniumesltract. 24 in Mallbaium.Qui non rece- Jud&orum libris dicitur Josua ben Chanama, dis-
dunt a lillera Legis, SCMBIE dicuntur: qui autemma- cipulus Jochatian ben Saccai.
e Annis sciljcet plus niinus triginfa, ut'diximus.
jus aliquid profitenles,dividunl seipsos,quasi meliores Prioris
a multis, secundumlioc VUARISMI dicuntur. porro magistri nomen Hierun. interpretatur
c De Akiba vide qure diximus in cap: -4Comm. quasi a DQ12/,quod est Uflsiare, ducereturj, alterius
in Ecelesiasien p. 424, not._ ubi bl BataUiba, et paulb violentiusj quasi a bTl, profanum.
121 COMMENTARIORUM IN ISAjAM PROPHETAM LIB. lll. CAP. VIII. 122
doctrinas interpretari. UndeVPrephela respotidil: Adeponitveterem Iipniinem, qui ccrrumpilur in desi--
quia Evangelio succedente, Lex apud Judrebs claUsa deriis seductibnis _: et iiiduiliir nbvo, qul fenovatur
estatque signaia, eljubes eariJ;iiequaquam Judajis, iii cogniijbriemJtixta iihagifieiri Grealeris,,; Haliitare
sed.genlibus assignari: idcirco ego exspeclabo Em- auteiii Dcijjiiiufticxercituuinin moiite Sion , idem
niP-nuelem, quem promittis esse venturum, de quo Apostolus scribit: Accessistisadntontem Sibh el civi-
supra dixisli, quod ipse sit pavor nosler, et ipse ler- laiem Dei viventis, Jefusalem cmlcstem(Hebr, xii,22).
ror noster, et nobis sit in saiictificationem; et pree- Uiide miror quemdam iiosirofum, pueros istos dubs
slplabbrDoniinumquiabscoijdiifacieift suam a dbmo Isairefilios intelliger.e, qups de prophelissse iiiulieris
Jacob, hbcest, a Jiidaeis, qriia euinrecipere nolue- concepiiorie geiierarii, Jasub videlicel. et Eiuma-
runt. LXX liuric locum ita ihlerpretati sunt: Tuhc nilei: quorum pripr iii abjeclicrie: pfiofisvpbpuli,
maiiifesti erunt qui signtihiur, ut non discaht legem. 126 sequens iri assurnptione genlirim prrBcesseiit.
Quod hunc sensum habei, quando ceciderini- plurinii, Quedqui recipit, cbnsequenter et Osee prophetani
et coniriti fuerint, et impegerini-in iapidenV cffen- -vere meretricem uxofem habuisse firmabit. V:
sidnis, et inpeiram scandali, tunc manifesti erunt (Vers. 19 seqi..) Et cum dixerint di vos, qumrite a
qui sigiiantur in populo, ul riequaquam discaut le- Pyi.honibusel a divhiis, quistrideni in incqntatibnibus
gem Mosis; sed obediant prrficeptisevangelicis. B suis, numquid iiqii populus a Deo suorequiril pio vivis.
(\ers. 18.) Ecceegoet pueriniei, quos dedil inihi q morltiis? Ad legent niagis el ad te.siiriioriiuirt. Quod
Doininus iiisigna qtque portehtd IsrdeliS,a Dpriihio, &inon dixerint juxtdverbum lioc, nott eis etilmalu-
exefcituumqtii habitatin moiiteSion. Prap.cepitinihi, -••tiha.lux. Eitrarisibii pet eam : corruet, et esuriet .*et
aitDoniinus, ut ligareni tesiiniotiium in Judreis, et curii esurierit, irascelUt, el maledicet regisuO, et Deo
legeriidiscipulis ejus traderem alque signarem.quia '- rsuo. Eisuspiciet Sursum, et ad terram intuebiliir; et
abscondisset faciein suam a domo Jacob : ideo 125 ecceiribulalio et ienebfm,dissvlutio, atigtisliq,et caliyo
prajsiolabor eum,: el exspectabo Dominum meiim, et , 'petsequens: el non poietii avolare de angusiiq sua. Si
non solum egb, sed et pueri, qiios milii dedit Domi- Y Isaire pfoplieta; vex est, ut Judai rBSiimaiil: Ecce
nus, alii videlicet proplielre et filii prophelarum, qui :ego elpitefi mei;.qtios niihi dedit Dominvs in_Signum
iiori ex vbluniale carnis et Sangriihis, sed ex Dep eiinporleiiluiiilsraeiis;: Cl hrcc qilae sequtiiifur, ipse
nati sunt (Joan. i, 15). De quibus et ApPSlolus Io- ,ad discipUlossuos credendris est dicere, Cuni dixe-
quebatur: Filioli mei, quos iterum pqrlurio, donec fiiit, Inquit, ad vos genies et populi, de qUibus su-
Ghrislus formeiur in vobis (Galat.rv, lb). Isli auteni pra Iectum est : -Iiifitmamhii, populi, et vincimihi;
pucri, idest, propbeiae , in signadali sdnt etin por- :. quid prophelas vullis audire, quid Isaire verbis de-
leilta Israeli, juxta illud quod iri fizecliiele legiuius: G cipimiiii, et illuni putatis qure ventura! sunt nosse?
El erit Ezechielvobis-in sighum(Ezech. xxiv, 24), 111 Qbsefilemagis a Pyllionibus , el a diviriis_ qiiistri--
Zacharia quoque sancii viiI, prpplietaruihque disci- denl in incaniDiionibus"sriis.Pio quibiis LXX iiiter-
puli Tf_3KTOirxo7rot,id est, pof teiilorum signortimque prelati sunl: Qui detetra loquunlurj qui deventrecla-
_ speciaioresappellantur, eoquod semper Propbeire 'mila.nl: Omnis eliiiii, qui de lerra est, de terra
in signum pracesserint fuluroruin (Zach. m, 16). loquitur. (Joan. iu, 51)VEt cujiis Deiis vciiler csi, ct
HoC inierim juxta litleram. CaJteruin bealus Apo- gloria in confusibne ejus ( Phil. in, 19), deventre
siolus in Epistola, qiire ad Hebfaios scribiiur,, docet elamare credendusest, Vos respoiidele eis, et di-
(licet eaiiiLaiiiia c.onsuetudoitlier Canoiiicas Scrip- cite : Nuinquid nori pbpulus a Deo srio requifil pto
turas nori recipiai) hoc lesiiftioiiium ex persona de- mvis a itioiiuis ? Si.vos,;inqui'i-., pro varieiaie,idolb-
bere intelligi Dcmini Srilvaioris. Quamobrem non rum veslrofum (non enim unuiJi, scdplures habetis
eritbescitftatres eos vocare, dicens : Annuntiabp no- -.deos) ebs corisulitls., qubS dens ai'bitraiiiiiii; et a
mentuum fratribus meis; inmedio Ecclesimlaudabo -siioftuis sive moriupriiiii honiinum simUlacris, de
te {Hebr. ii, 12); Et ilcrum : Ego ero confidensin viventihus qurcritis: quaiilo magis nos Dctim nos-
etim -(Ibid., 15); el rursum : Ecce ego et ptteri mei, irum per propbeias audirc debenuio? Docet ergo
quos mihidedit Deus. Quiaergo puericommunicavcruntD discipulos; et infeit ad leucm magis ei ad lestime-
catni et sqnguini, et ipse similiier particeps faclus esl nium. Si de aliquo, inquil, dnbilalis, scilote scri-
eatuindemptissionuih(Isai.xiu, 18). Quomodo auleu] ptum : Gentes. quas Dominns, Deus tuus disperdet
isli pueri iil sigiium fucriiil atquc portenluiri sapien- -a facic lua, b soiiinia aiidiiuit et divitios : tibi aulem
ti.-csreculi et superbiae Judrcorum, idem Aposlolus noi) ita tradidit Douuuus Deus tuus : Propheiam
docef: qui elegisse, dicit Doiriinum Salvatorem, c vobissuscilabiiDominus Deus vester de frulribus ve-
stulta mundi el iiifirnia,. ut conluiiderel. sapientcs slris, sicul me,illum audielh (Deul. xvni, 15). Uude
et (ort|a (l Cor. i). Unde et ad Apostolos Salvalor si vultis nosse \2!7 (!uceuu,,bt suut, mugis vos legi,
aiebat> Nisi-conversi fneritis quasi unus de pueris, el icslinmniis uadilc Scripturarum. Quod si nolue-
tioninlrabitis in regnum cmlorum (Malth. xvin, 5). rilveslra coiigregaiio verbuni Domini qnrerere, non-
Puer auiem eflicitur novi Evangelil praidicator, qui Jiabcbil lucem veriuiis : sed versnbiiur in errorete-
,Va Perperam Valic, signorumque faclores appel- ex Deuleronomii texlu.
iatttur. c Vitiici, Prophetam de vobis, elc.
VPro sotiihia legeridum omnia contendit Victorius
" "
123 S, EUSEBII HIERQNYMl V" 124
.ljcljris.que.Lux per-fransibit eam, ho.c esl, cpngre.-1k lum terramqiie respiciant, cumseriiper in-tenebris
galionem vesfraiii, siyeterram, et cbrriie.js, et esu- sint, el nnn possitil de yeslfisavpjare insidiis.
rieiis,ei cum esurieriiis, irasccmini, sccunduni il- (Cap. IX. — Vers. 1 seqq.) Pthno tcinpore rlle-
lud quod scriplum est : El citm non fuerint satu- viata esl Urra Zabnlon, et terra Nepblhali : et rwvis-
ruli, murmitrabmu (Ps. LVIH, 16) : et malcdicelis simo aggravuta esl via rnaris trans Jordancni Galilmm
Deo regi vcstro, et in ncressiiatibus suisnm aspicie- geiilinm. Populus ijiti ambulcbalin tenebris, vidil ln-
tisin ccelunijCl in lerram deorsum : ei ecce tribu-' cem magnam : habitanlibus in tegiane umbtm motlis,
laiio el lenelirre, dissolulio genuiun, cl meiitis an- litx orta esl eis. LXX : Eoc priinum bibe, vclocilcrfac
gnslii, et caligo Qculorum, et non polcrilis erui de regio Zabitlon, terra Ncplahaliii, et reliqui, quijnxla
a:'gu-lia. Ilrcc juxta Hebrrcos. Crcierum ul supra mare estis trans Jordanem Galilmmgentium. Popvlits,
diximus, si per>ona Christi est diceulis : Ecce ego, qurdmbvlctbaiin tcnebris, vidil luccm mognam : qui
el pueri mei, quos mihi dedit Detts: eliam brec ipse habilatis in regione el urnbra morlis, lux orictur vobis.
Ioquiturad Apostolos el ad credenfcs ex cenlibus, Duplicem posuimus editionem , quia viilgalum est
qui cjus Evaiigclium susccperunt. Si dixerinl, in- testimonium, el usurpatum ab Evangelisia Mauhrcp:
quil, palres vestri qiios rcliquisiis : qurciiie \en!ii- ul vel diversitas inlerprctationis, vel simililudn no-
loquos, quos pyihonas inielligimus (qualcm et in B : scatur. Ac primuni noiandiiniquod lcslimonium Iioc
Aciibus Apo-tolpruiii aneillim legimus (Cap. xvi)," Evaiigelisla Mattlirrus nonjuxia LXX, gcd juxlalle-
qure rjiisesluierat dominis suis) et qui de tcrra lo- biwos posuerii. Dici| eiiim scrmo E\angelicus: Au-
quuiuur, quod in cvoculidiie animarum niagi se fa- diens aiitemJesus,quod Joannes essel iracliiiis,secessit
ccre pollicentur, el ctctcra maleficamm arlium ge- in GaUlmam,el detelinquens Nazareih,venil el Iwbila-
nera; IIPCscire debetis, qucd unaqiirr-quegens prn- vit in Capharnaum. quw esl juxla rnare in fiinbitsZa-
ptips cousulat deos, et de vivcrum saluie moriucs bul iii el Nepluhulim : ul hnplerelur quod diclum esl
sciscitclur. Yobis autem in auxilium lcgcm dedit per Isaiam prophctam, diceitlem : Terra Zcibulonel
Deus, ut possitis dicere : nnn est lalis etlmicoium terra Nephilialim, vw.maiis trans Jordanem Gatilmm
divinatio, qui eultores suos srepe decipiiinl, sicul geiitivm : poptilus,qui sedcbal in tevelnis, vidit lucein
nostra, quaj absque ullo munere profertur e.\ lcge. magrinm; sedentibus in regione umbim morlis, lux
Pntie inlerprelaii sunl LXX : Non sicul vetbumhoc, oita eU eis. Ex co tcmpore cmpUJesus prmdhaie et
,.pro quo non esl dare inunera. Gratis eniin, iuqnii, ac- dicere : Appropinquavitregnum cce'orum (Matih. jv,
,ce\nsti,s; gratisdaie (Matlk. x, 8). Vcnicl auiem su- 15 el seqq.). Et Joaiuies Evangelisla referl qnod
per iiicredulps famcs durissima, non fames panis, 129 Jesus cum discipnlis suis in Cann Galilrrrcin-
aui sitis aqure, sed famcs andiendi sermonem Dei C viialus ad nuplias, primum ibi signum feceril,
. (Amosvm). E( cum esurieritis, contrisiabinini, et aijiias in vinum convcrlcndo : Hoc fecil principimn
,iijaledieelis principi \eslro et paternis iradilionibiis, bkjttorum Jesus in Cana Galilmm: cl minifestatit glo-
, lipc <.§._ diabolo, ci autiquis crroribus. Hoc aulcm ad ricim svam : et credideruul in eum clrscipuli ejus
eps Ipquiuif qui f.imem prisri luerinlveritatis, el su- (Joan. n, ll).Unde et in LXX diciiur: Hocpiinuim
spicienl in ccelum snr-uin, ei in lciT.un deorsuiii, et bibe, velocitcffac : quia lerra Zabulou cl terra Neph-
eruiit in angustia, iu tenebi is, et in tribulatione : tliali prinia Chrisli videre miracula : utprima bibc-
U.tnon videani usquc ad leiupus, donec ei ipsi ad ict fidei poiicnem, quie priina vidcrai Doniuium
, Ppminum convertpnlur. Latam cxplanalioiicm loca Signa facieiiieni. El, jtixia Hebiaicum , primo lem-
...jsja,;desiderant : scd parcimus librorum magnitu- poro rclc\ala esse dieitur onere peccruorum : qnia
dinijUt tpllamus fastidium leclionis.JIrec juxiaLXX in rcgioiiibus duarum iiibmim primum Sahator
translaiipiiem ex parte persirinximus, Jgg qurc in Evangelium pra?dica\il Unde et m sexagerimo-se-
plerisqnedissoiiai ab llebrrco.Creterum Nazar.ri [Al. piimo Psalmo dicilur : BencdiciteDoininumdc fonti-
.Nazarenijlocuiii iMiuiiifnedisseruni.Ctini dixcriniad bus Israel. Ibi Benjamin atlolesceitlior(Ps. LX\N, 27,
vosSerib;_eclPliarisa;i,weosaiidialis, quiomiiu ven- 28; Acl. ix); Paultis aposlolus, in meatis excessu:
...iriscarisa faciuiu; ct in morem magorum siriduni! D qui cl alibi loquebalur : sivc mcnte excedimv.sDeo
in incaiitruioiiibiis suis, ut vos decipiaut, hoc cis (II Cor. v, 15) : Principes Znbitlon, principes Ncplt-
: respqndere debetis: uon mirum si vos \es|rns iradi- thali duces eoium; quia in liis iribubus fuertint\i(uii,
liones sequairiini. eurii unaquseiiuegens sua consu- de qnibus duces nosiri ApPstoli crediderunt. Etcrer
;lat idpla, Ergoel ilbs a yobis niortiiis de vivenlibusVYdideninl juxla Sym.machumyelcciiet;\i_ audienfes_:
consulere iioh debeirius!: magls nobis Deus iegeift . Y:e)iiie:feifaciq.myps.,pisc^
dedil, et lestimonia Scripltirarunj, qtiaj si sequi no- 1S), sjaiittJ et patrem feliuqnerept pt: iiaylculam>
NrivissintornilenJ tenipnre aggfayaja. csl fhles eq-
liierilis, nou ljabebitis lUcem: sed semper caligc ves
rum plurimis Judrfiprurt) in errore'pern,anenl|bus.
ppprimet, qnre transibii per terram vcslrani aique Mare aulem hie lacuni appelliU Genes^arelli,qui Joi'-
--dpclrjniipi : ut Crini decepli a vpbis se in.eiTpre pe.r- dane influeule cfpcitiir; in cujus lillbre Caphar-
spexerinl, et sustinere famem veritaiis, tuuc eon.tri- ijaum, et Tiberias, cl Bethsaida, etChonizaim silai
stenlur, sive irascantur,Vel male^icapt vqbjs, quos. sunl: in qua vel maxime regione Domirius comnio-
quasi deqs suos et reges putabant. Et fruslra ad cce- ratps est; ila ut popujus, qui vcl sedcbat,, yel fniliu-
I2S COMMENTARIORUM IN ISAIAM PROPHETAM LIB. III. CAP, IX. 126 J
labat in tenebris, lucem videret•_• nequaquam A tionilius et ab ilebraica veritaie distet Vulgatu lrans«
parvam, ut aliorum proplietaruiii, sed magnam, ut latio, diligens leclor agnoscat. Adlucen] ipsam, qilse:
ejus qui in Eyangelio Ipqiiitur.: Egq stinilux tnuitdi a;pparHit"pripuloin tenebfis coiisiitrito, id est,ad:DbT-
(Joan,.mii,i%). Et qui habiiabant ift regipne uiribrre miiiiuii SalvaiPreriifil appstfbpha. Et ditilufad eum':'
mertis, lux oria esl eis. Infer mOrlem el urtibram 131: Multipticasti geniexn, IiPc est,- replesli om ijes.
nie.r.tis, boc esse puto , qiiodniors epnim est, qui genles liolitia tfii; sed nori-magiiificasii Imtitiqm.
cum operibus niortuis ad inferOspefrexeriint: Aniina Juxta quOdApostoliis mcBrofemsibi dicil esse per-
eithn, qump.eccaverit,ipsamorieinr(Ezeck. xvin, 20); petuiim pro fratribus suis qui suntIsraelilaj (Rom, x).
umbra auierii riiorfis eorupi est, qui ciim peccent, Et Johas ccnlrisiatur, qiiod ila salvafi sint Nini-
necdum de vita ista egressi suijt-:-.pbssuni enim si vit.rc('Jonrn iv), -ut.ciicurbita,; siye CIGEION (''Wp^)
voluerint agere pcenilenliam, PmGaiilma geniium_ arueril. El ipse DoniinusJoqriiluliriEvarigelip; Non
Aquila BX-jaf^ehtiurn, Symmaclius ierminos genlrum veiii nisiqdo.vespefditasdomusVlsrael (Jlfiof,"xv/2i)i-
inteipretalisunt; BTva;autem tumrilo.sinteUigimiis Et in;passibiie:P«te)'', si fteri,\ri(\u\i,potest, transeqi
arenar.urh. qui vel in liiloribus , vel iri rlpis sunt. calixiste.a me (Mat, xxvi, 59), Qul IPCUShurie sen-
Hebrrei cfedentes in Cliristum, liunc Jocmi) ita sum babet: Si potestfieri, ufsineirtleriuiJiidrcpfiirti
edisserunl. Primo lempoi-eliffidueetribus ZabulPn et B credat geniium iijullittido, passionem recuso. Sjii
Nephtliali ab Assyriis captai _|3S&srint, eLdiictaj in autenivilli excrecaiidi supt, Omnes genies videarit,
bostilem terCaiji; et Galilreadesef ta est (IV Reg. xv), fiatl Pater, voluritas tua, Ciiiriergo Christus advenc--
quam hunc prophela dicit f-eleva.taniesse , eo qupd rit, et Ghristiancrum gCrisV;de uriiversis gerilibus:
peccalanopuli sustineret. Postea auiem noh solum fueiit cbiigfegala :- tunc Jretaliuritur Aprislbli, sicut
dtire tribus, sed et r-eliquav,quas babilabaftt trans messorgs Irctanliir iri messe, de quibus Dominuslo-,
Jofdaneni et inSaniaria, duelre guutin eaplivitatem quebaiur ; Messis qitideminultq, qperarii tiuiempauci
(IV Reg. xvri eZVxvni).Et hdc, inquiufit, Scriplura (Mattli: K, ,57). Et sicuiexsuliarit viclpres, qtiicap-
nuric dicit, quod regic ciijus pcpulus primiis duclus lamdividuiit praidani. Cum eiiim fortis captus fueiit
est in c.iptivitatem , el Babyldniis servire ccepit, el el ligatus, pmnis demus ejus diripiiur, eldividiiiiiuf
qnre prius fn leriebris yersabalur eiroiis, ipsa pri- spelia (Maitli. xu). Tu autenj, Dpmineaique Salva-
nmiti lucem'prrcdicnhtis yideriLGliri>li, ei ex ea in loi', j'ugum oiieris ejus,: hpcYesl diaboli, qui prius
universas gbnfes sil Evangelium -sbniihauim. Naza- exsuliabai in mundc,qui ciihctis gciitibus iriipernbat,
rsei, quorum npinionem supra posui, iiiine locuni iia qui gravissimo servitulis jugo cplla omnium depri-
explanare conantur : Adveiiienle Cbristo et praedi- njebat; et vifganl qua percutiebal universcs; et pec-
calione illius eoriiscanie , prima terra Zabulon et' J eata sibi quasi quoddam iributiim redderc cbiiipel-
terra Nepltihali Scribarurti ei Bliarisseorum est er- lebat, deiraxisti de hiimeris ebfum : etxibi liberritns
rpribuslilierata, et gravissimum iraditionuin Jiidai- sersire feeisli absque ulle exerciiu et ahsque effu-
cirrim jugurii excussit de eervicibus siiis» Poslea au- SioJiesariguliiis.in abscpndii;( niauri : sicut qiioiidam
Xemper Evangelium Appstpli Bauli, qui npyissiriius sub Gedeone ;pppulb Israel « de Madiaiiilis yictojiamY
AjiOslolpfum bnjmiini fuit, ingravaia est, id esl, prajbuisti (Jndic, vn). Qupmoilb enim veslis, qure
mulliplicata praidicalio : et in leririirips getitittm et bUftianosanguiiie cruentaia [Al. crueuia]; est, lavari
viam uniyefsi hiaris Gljristi Eyangeliurn spienduit. : non pOtest; sed infccta saiigulne, igne comburiiur,
Denique omnis orbis, qui anle ambulabai, vel.sede- til maculaj;Cumvestimento fcedi -cruoris inlereaiit :
Ijalin lenebris,etido!olatrire acmofiis viiiculis tene/- sie diiibbli violenia prajdatib et tumuluis ac turljse,
batur, clafum Eyangelii lunien aspexit. qiiibus btiiijiinum sibi su.bjeeeiat genus, gelieniire
: (Vers. 2-|.) Multiplicasti genlein, non mggnificasii ignibjis depuiatre suiit. LXX iion oiijnes, sed pariem
Iwliiiam; Lmtabunlurcoranite, sicuiiceiqnlwin messe, quamdam: pbpuli eredidisse sighificarii: licel pfo eo
sicul exsullarilvictoies cdptq prmdtt, quqndq dividunt qiipdiHi dixerunt, deduxistiinYifcerirfa, silii inierpretait
spoliti.Jugurri enhrionetis ejus, eivirgahurneri illius, p. 'sint'-iJia_|fti!/lcast7.-Et-
cum irt fellquis eumdem seiisunl
el scepiruin exactoris ejus superasli, sicut in die Md^.'-: terieant, stohni congregalam dOJb,;et veslimeiiliim
dian, Quiq-orrrnisviolenta prmdqiio ciim tumultu : el commuiatum, eum adjiciunt reddiluruin, id est, dia-
vesihneniummixium sariguine erit iri co.mbuslionem et bolum: qiiod scilicel omiies animas, I3g quas Dei
cibus ignis. LXX: Pluritnam partetri populi deduxisli aiixiliq iiudaverat, cum ornameniis pnstinis reddi-
in Imiiiia ttia: el Imiabuhturin conspectuiuo, sicut turus sif Vnon soliim ip«e, sed el tatclliles ejus dre-
lcelqrisp.ientin messe, et sicitl lii quiVdividuntspolia : mbfies : ._ji.ibus.sioptio detur, niagis cligant pcrire
quia abtatumesi jugurii quodsupra ipspsemt pbsilutii, fiamnjis. (jiiam prredam perdere.
el virga de colloeomm. Vir.gaenimekactdrum dissipa-. (Vers, <3i)Pdrvulus enimnalus est nobls, fitius da-
bitur, sicut indie Madian. Quia omiiemsiglqiiicqiigter : iusest.riobisiet faclus esl principalus super lntmerum
galam dolo, et veslimenlumcomiiiutntiimisrestilueril ': ejus ; eivocqbilur nomenejus admirabilis, consilictrius,
el cupienl igneesse combusli,In bbscufis Jocis ulram- Derif,fprtis, paier fuiuri smculi, prhtceps pacis. Mid-
_gue-ediliprieniponinjus, p_tgurinluiftg cajtgfis.edj- tiplicab.ilurejusimperimn, et pacis non cril finis: sn-

f Yitioseerat absquede prreposifibne Istraeli Madianitis, MssYemendarit,


127 S. EDSEBII HIERONYMI 128
per sotittm David, et super regnum ejus, ul confitmet ^. i^sancte Israel in veritaie : et qttod residuum est JacobV
illud et corrobotetht judicio et justilia, ariiodoelusque super DeOforti(lipi. vm),
prpDeo forti ih Hebraico
in sempUerntim.Zelus Dbmini exercUitumfctciei'hocV ; scriptum.'.habet ELOIBBOR.. Patretnlautem-fiituri sre- V
LXX : Quia parvulus nalus esi riobis, filitts datus 'estJ culi et resurreCliPriis, qucd iri ripstra vocritibneconi-
nofiis, cri/Hspriiicipalus factusest sttper huirierumejus: pJetur; et priiicipeiii pacis, qui loculus est ,ad Apo-
et vocqlurnomenejus titaghi cdnsUiinuntius.Adducam stolos: Pacein tmtwi do vobis., pacem nteam
relinquo
enim pacemsuper principes, eisahilatem ejus: mqgnus vobis (Joaii. xiv, 2): iiondubitabit, qui paeem itos^
princrpqtusiltius, elpacisnon.esl terminus, superihro- tram juxta Paulum appstolum Iegerit Salvatprem.
rium Dqvidel regnum ejus: tit Corrigatillud, et auxi- Qua rteminum majestate perterritos LXX feer nori
lietutinjudicio etjustilia': exhoc riuncei usqtiein sm- esse ausos, de puero dicere ,' qupd - aperle Deus
culuhriVZeluS Ddminisqbtiqihfqciethosc,Ideo diabolus, ; ap|io!laridus, sitYiel; baetera: sed pro.Vl.ilssex no-
ef omnisejus viplenla prredatio, qua humaniim bp-.... minibus:posuisse,| qupd ili Hebraico iion iiabetur,
"
presseratgenus, e.tsanguihemsariguiiiimiscuerat,erif : magniconsilii Angelum, et adducdm pacemsuper prin-
in cpmbustionem, et cibus ignis asterni: quia natus cipes, et sanilatem ejris. Qucd hunc niilii senstim
est no.bisde Virgine puer, de quo supra dictum est: ljabere videlur: Magni ccnsilii Angelus est, qui
Anleqiiamsciaipuer reptobqremalutn et eligetebontiml-Qnuniiavit nnbis abjieiendtim pro lcmpore; Israel, et
(Isai. vii, .16): et postea in generatione Propliefissrc: geiiles esse salvandas : deditque pacem principibus
Anlequqm sciql puer vocqre •pqtteirisuum"eitnatreiii suis, Apostojis ei;apostolieis vifis, ;_([34 etvsariila- ;
suatii (Isai. viu, i). Isle igiuir puer, tjui naius est : teiri dogrijalum subrimj Credentibus deieliquiu Quod
de Virglne, appellattir Emmqnuel; id est, nobiscum autem sequitur: Multiplicabiluf ejus jmperium, et
Detis: el de Prbphetissa, hoc est, de Sancto genera- pacis nonerit finis : pro quo LXX transtuleruiit: Ma-
tus Spifitu, iiuncupaius est, accelera, spolia delrdhe gnus principatus ejus : scire debemus quod verbuin
festina prmdqri: ntinc multis noniinibus appellatur. Hebraicum «£6^11.(11^0)61iiic.et supra LXX &pyj,'j
Et licet ex eo quod supra dixerat, Emmanuel, id est, id est, h prihcipdium interprelati sunl. Pro quo nos
nobiscum Deus, Deum illuril esse morislrayerit: la- suprapriiicipalum, bic imperium verlimusV Aquila
inen nuiic dicitfactum illihs prlncipatumsupef Iiu- autein verbiambiguilate deceptus piTpov,:idest,:tnen-:
merum ejus, yeiqucd crriceril suam ipse porlaverii: Vsuram interprelatijs est, qiire et Hebfaice c et La-
vel per huhierum osteiidensVbrachii fortitudinem, tirie eodem appellatur nomine. Nec dubilare poierit
eodem Isaia dicente : a Revelavit DominuS Detts de muliiplici Salvatoris imperio et pace ejus, quaj
btacliium saitclum situm omnibus gentibus( Isau LII, non habeat fiiicnJ_qui in Psalmis legerit: Posiulaa.
10)., Et fursum: Dornine, quis credidil audiiui nos-i(_;me, el dabo libi gentes hmrediiatem tuam,ei posses-
tro: eibracliiumDominictii revelalumest (Isai. LIII,1)?1 sioneiriiuqm lerniinos lerrm (Ps. 11,-8);; et rursuni:
Vocabitur ergo post duoiipiriiiia, sexflliisnomiriibus:Y El muliitudo pricis, donecauferatur lunci(PSYLXXI, 7),
,' Admirabilisi CoiisiliafiuSj Deus, 133 Eortis, PatbrV ,; id esivusque ad corisummalioiieiiisaeculivPriiicipa-
fiituri saicuii, Princeps pacisj-Nori enim, ut plerique."":.tjjs autem illius et imperium erlt super Vsoliumet
putant, bina jiingenda sUril nomina, ut legamus, regnum David, quod post captivitatem Babyloriiam
Adinirabilisconsiliariiis, et rursum, Deus forlis; sed, fuerat dissipaturii, ut confirmet illud el corrobcret,
: Admirabilis legendum est separatim, quod Hebraice5 ei dcceal esse d perpetuum (liecassa Dei promissio
dicitui' PHELB(J<b3): et.Consiliarius seorsum, qtiij videretur) ab Incarpaiionis lempore usquc in sem-
lingua eorum iippellatur IPES'{ys!i,).::elDeus separa-- piternum. Proplerea autem zeluS; id est; remulatio
lim, qul HebraiCejiL (b$) diciluf. Deniqtie iti conr_ Doinini exercituuiiJfecit hoc, quia ipsieuinad remu-
seqiientibus ubi Jcgiinus i;Tu es ehhn Dbus, etnescieV :. iatiorieiiJ prcvocayerunt in his qui iicn efaiif dii, et
bamus: Et iierum : Ego suni Deus, et riqn est dliuss ille ees proyocavit ad ajmulandum in gente,'ijure nori
prmier me(Isai. XLV,:.5)','et multa his similia;: proj Veraigeiis(De«i.xxxH).Co3piaEmmanueliSeLnasceniis
eo quod in Lalino dicitur Deus, in Hebraico ELscrip^Y . pueri de Virginepropbeiia, ex eolocoubi dicitur ad
tum est.Quodque sequilur, Fbrtis, Hebraice GIBBOK . D Achaz: Pele libisigntirna Doininb Deottto, versiculo
(•.13J)appellaiur. Unde et in eo loco nbi idem pro-- isto fiiiita esi, quo inlerlur: Zeius Dominiexerciiuum
pheta Coinmenioral: Erunt cbnfidentes super Deoi , faciethoc (Isai. vii, 11). iNuncad feliq.QaIrariseamus.
aEx GfsecoYzTrozKW^EtiVictpr.repoiiii Revelabif.V qriaein textri est"| ;et principqium sbriat,Vriiiriimuiri
b In Vaiic, id esl, pfincipiiini, :fere'disiat. V
0 Hebrnice rnWD, itiesurq,, diCilur, qure vox ut d Rursum Vatic, fisseprophetam, ne cassuprOinis-
fere eadem esl cuui.ntensufa.Latinbruiii, ita anTC)3, sio Deijudicelur. •

.LmMRvQMdnTM.

XSglnifiqiialesdictairiusalibros^tpr^ seusuum. aliris contrahilur, alius exlen-


* Vatic, dictamus expiahationevlibros;,.eirqtixtrnmeamns\ito .-.'', ,
'm COMMENTARIORUM IN ISAIAMPROPHETAMLIB. IV. CAP. IX. 130
dilur. Itaque fiiiilo tertio volumine, Lraiisiriiusad A \ pest abjectiiin Saul cceperaliu David,missa m Jacob,
quartum, qul terlia mensura versuum priore minor hpc esi, iii duodecim tribusj qnaeJacob oliril voca-
est, prseserlim cuin quintus, quem,huic libro subje- barittir, cecidit in Israel : non ul LXX transiule-
ciinus, hisioricreexplanationis sit, et.pene duplicem runl, venit: cecidil euim in impiis : quod slatiiiuin
numerum habeal. Dum euim a.nelumus conjuncta adsanctos difectumera"t.Sciet igitur pppulusEphraim
dividere, et Olim intefpfelata transire, quasi inler el habiianies Samariam, qui propter multitudiiieui
duas maris Pontici o-vpizlyiyairac naviculamnoslram eriguijtur in supeibiam, et diCunt: Paivum est re-
direx|mus, quae flaifte Spirilu sancto, et Doiriino gnum Judai, et noslri comparatiCnevilissimurt).Itn-
Salvatore cursum dirigerile nostrum, elabilur in que illis ruentibusquasi laleribus, nos quadro lapide
pelagus, dicente te, virgb Christi' Eusiochium : A rcdificemusriobis domum. Illorum sycomorisYqiire
quatuot•venliscmliveni, spirilus, el moiiua ossovivi- ligna sunt vilia, hostili incursione succisis , nos im-
fica (Ezech. xxxvn, 9): ut quae jacebant In terrai perium nostrum cedris exstruemus, qure iniputri-
pulvere, spiraiite Domino, suseitenlur. biles sunt, utregnum significentsempiierniim. Sciat
Cap. IX.x—(Vers. 8 seqq.) Verbum misil Dominits ergo hoc populus pmnis 137 Ephraimet habitariies
in Jacob, el ceciditin Israel. Et sciel populus omnis Samariam, quod Syr.usqui nunc ei auxilio est, in
Epliraiin et habitanlesSaihariam, in siiperbiael ma- 1B licstem transeal. Vel certe conlra ipsum Syrrim, su-
gnitudiiie cotdis, dicenles : Lateres ceaderunt, sed bita adyersarioruiri bella consurgant, et omnes ver-
quadris lapidibus mdificabimus: sycomoros succide- lanlur in lumuitum : ita ut contra Israef Syria ab
runt, sed cedrosimiriutdbimus.El elevabitDqminus Orierile, et Philisthiiiji, h.ocVest,Palaesliniab Occi-
liostesRasin supet eurn, el inimicosejus in lumultum .dente movenntur : et silnul. devorent Israp.lem.
veiiei, Syriam ab Oriente,el PhUislhiiihab Occidenle, Cumque lnec fecefint, nihilomlnus manus mea ex-
et devorabuntIstael lotq ofe. In omnibushis non est tenla, sive excelsa Cstsuper Israel, et eos ferire rion
averSusfuror ejus; sed ridhuc manus ejus extenta, el cessat. Caesique a Deo non revertentur ad percu-
populusnon estreversusad percuiientemse, et Domi- tieiitem se, nec Dominum qurcrent exerciluunr, vi-
num exerciluum non inquisierunt,-Legimus supra tulos aureos. adorantes pro. Deo. Juxta anagogen
(IV Reg. xvi) quod in diebtis Acliaz Ulii Joathan, hunc locum noslri.itaedisserunt : Misit Deus Fjlium
filii Ozire regis Jtida, ascetiderit Rasin rex Syrire, suum ad Jacob, hoc est, ad'.Judrcos: et venit ad Is-
et Pbacee filiiis Romelirerex Israel in Jerusa]em,ut rae), hoc est, ad gentium populum, qtios et Apbsto-
expugnareriteam. Ei(isai. Vn)quod missus sitlsaias lus appellari dicit Israel (Rom. ix). Alii_vero ita :
prophela in occursum Achaz cum Jasub filiosuo, Verbum suum misit Dominus ad Ecclesiam. quae
utei diceret, ne limeret, etcorilliusneformidaret' G priorem populum supplanlarit, el cecidit in Israel,
a duabus caUdis litionum fumiganliuiii, eo quod in hoc est, in haerelicos, qui Deum videre se jaciaiit.
ipsis esset Syrix el Israel irijperium fi.ijiendum.Quo Scianlitaque principes eorum, et onjiies qiii babi-
noncredente propter rei maguitudiuem et pra3sens laril in Samaria, hoc est, qui Dei legem custodire
periculum, jubcliir ut sibi ppstulet signum. Et quia se dicunt, et in ubertate esse virtutum, el fruclus
idololalra erai, hoc quoque facere noluit: propterca afferre jusiitire (hoc enim interpretalur Ephraiiri),
Dominus nequaquam ipsiregi, sed domui David dat qtii in superbia cordis sui despiciunt Ecc!esiam, et
signum filii sui de Virgirie nasciluii, ad cujus irivo- simplicilatem ejus afbiirantes imperiliam^ diciin.t :
cationem sint de imminenti peficulo liberandi, el pro lateribus illius, quadris .lapidibus aique fertis-
crelcra quaeusque ad prsesentem locum inierprelali simis redificabimus Ecclesias nostras, et pro in-
sumus. Multisergo mysleriis in medip positis, nunc fructuosis arboribris ciloquc perituris, c.edi'os.subli-
revertitur ad id quod coeperat, el eversionem Ra- missimas exstruemus, quas couteret D.Ominus,ct
sin 136 el Epliraim, hoc est, Syriai et Samarire quas justus sub persona impii vidisse se narrat, et
valicinatur : Vethum, inquiens, misit Dominus in non inventum lccum eafum (Psalm. xxxvi).vDicit
Jacob, et cecidit in Israel. Apud HebraeosDABAR ergo Dominus,quod Rasin, qui interpretalur sapien-
"
(Vn), quod per ires lilteras scribilur conspnantes lia srcculafis, eujus Ephraim; ulebatur auxilio, vcr-
DALETH, BETH,el RES,prc locorum qualitate, si lega- latur conlra eum et onniesJ>inimici ejus adversUm
lur DABAR, verbum significat,si DEBER,mortein et illum dimicent, ct.tam. ab Oriente, quam. ab Occi-
pestilenliam. Quam ob causam, plerique sermortis denle expugnetur, et devoraturi sint Israelem lolo-
ambiguitaiedecepti, nonverbumdicunl missum esse, ore. Pro quibus interpreiali sunt LXX : Etmdifice-
sed ntorfem.Misil efgo Dpminus verbum in Jaccb, mus nob'tsiuttim: el allidel Deus qui consurguhtcoii-
et cecidilin Israel. Regriarevoluit Judam, ut Jacobi tra montemSioti, et inimicosillius dissipqbit.Cupiunt
prophetat in Genesi (Cap.XLIX): et Israel, hec est,, enim el in similiiudinem Templi Dei, aedificalesibi
decemtribus sibi imperium vindicarunl, de quibus; lemplum in Samaiia; sed-quamvis moverinl pedes
diclumest: Ipsi regnaverunt,et non perme (Ose.xm, ab Orienle,et;dixerint: Venile,mdificemuslutrim, ct
4).-Imperii ergo dignilas, quas in unclione Samuelis> faciamusnqbisnomenantequamdispergamur(Gen.xi,
'« Idem, diimenitrivolumusconjiincta,etc. que devorantpro devoralurisint.
b Econtrario Valic. et omnesamici ejus: mox quo-
I5J s. Eumm nimmmi m
t) '-.Jg_§ bomino impugnante solvetur, et dissipa- Acutiendum elevat manum. Et quia ista fecerunl,
hitur a conseiisus eoruni, et lingure eorum cbiiira se succeiidetur quasi ignis iijjpietas, ut uon cultum-
invicem di.vjdeulur, ne consentieiiles ijiejores fiailt, agrum, sedyepres et spinas devcret, ncc-frugiferas
sed a se invicem destruaiitui'. Gumque ita percussi- arbcres, sed jnfructuosiim .sallu.m, in que babilant
. sint, et ab bostibus devorali, tariien npn reverteii- besfise, i fapiens flamroa cojjsumat- JQuamob rem
"tiirad Ooiniiium : sed adliuc marius illius ad percp- dicilur qued densitas saltus igne supppsilp, fumi
iiendum parata est, juxla illud qiiodicgimus in Je- superbia et alfiiudine cpijyplyaittr, Ojnneeoim quod
remia : Sine causa percussi fiiios veslros..: discipli- Cxcelsumesl, etin subjinie COnsurgeus, snperbum
ntim non recepisiis(Jerem. n, 50). appellari potest. Pro quo nescio quid volentes LXX
( Vers. II seqq. ) Et disperdei Dominus ab Israel transtulerunt; el devorabilin circuitu collium omnia.
capul el caitdamiricUrvantemeidepravanlemhidieuna. Ijnde et ad iram Dbmini lerra uontremriit, elpopu-
LqncjmvusetlioiiotabUis,\ipse csi caput; elPfopheia, Ius ignis fiicfus est pabulura.Yquiatanta iiiit iu eo
doceitsmendacium,ipseest cauda. Et erunt'qui bealurn crudelitas, ut ne chaiissiiiio qiiidem ^ermanitatis
dicunt populum istum, seducenies , eiquibeati dicun- nbmini parcerel, sed-dextram deserens atque coii-
lur, prmcipilaii.VPropieriioc super adolescenlulisejus lemneris, saturaretur in his quoe sinislra .erant:
nbn iwiabiiur Dominus, efpupillorum ilUuset vidua- B dum'voluplalum, et malorum paiitur famem, ct
fum non itiiserebitur,:qriiaoninis hypocrila est.el nc- semper cupit nialis pejora spciare. Ipsi quoquc JMa-
qutiin, el Univetsum os locutuinest stulliiiain. Ih nasses, e.t Epljraim, qui de rino naiisuiit «tero, et
oiiiitibus his rion est aversris furor ejus, sed adhup de epdem pareiite ^generati, iij tantam rabiem prpr
inaniis ejus exienta. Succeiisaest enhn quasi ignis ruperunf, ulIiosti.li odio inter se dissiderent.Legamus
impietas: vepremeispinam vorabit, el succendelur ht Regum et Paralipomcnoii volumina, et iuyenieiiius
densildlesaltus, el convolvetur insuperbia fuirii. In Saiuariae inter se bella civilia, dum alii pro aliis
ira Dominiexercitttum contreiiiriilterra, et eritpopu- regibus dinjicant, et quomodo suis regibus iiiter-
lus quctsiesca ignis. Vir fralri siio.non patCet, el de- fectis, in Judae expugnatioiiem concordcjil. Secun-
-ciinabit tid dextfam, et esutiet, et comedetad sinistram, dum trbpologiairi, auferetDpniinusciputet caudam,
'el nori saturabitur': unusqvisquecarnem bracliii sui majorem pariler ac minorem. Caudanj appellans,
vorabit. Manasses Ephraiih, ei Ephraim Manassen, nbn homiiies, sed jumenla, h^relicos esse jcfemons-
"simtilipsi contra Judam. iri omnibushis nonest aver- trat, (|urc hoc membro ututjtur ad stercpra prote-
'sus furot ejus., sed adltuc manus ejtis exiertta. Noil genda, et ad arcenda parva animalia. EtJ.pcstcaput,
soliiiii Dpmiiius iipsies Rasin elevnbit coriira cum, ""140 &t:c3udam"mcurvanlem jungit et depravantem,:
et iriimicos ejus vertet in lumultum, Syriam ab C quod legis prjecepta subvertant, et reciam depra-
Orienje, et Pliilistliiirii ab Occidenie, ut dcvorent vent viam. Lengrevumqunque, c quia caput esl,-'et
Israel toto orevscd quia iion esi reversus ad per- pseudeprpphetam qui in «auda ponitur, disperdef,
cutjentem se, nec requisivit Dominunigxercituum, elmagistros paritcr, el discipulps; alios qui_propter
extendei mauum ad perculiendum, ut: dispefdatde niuneralaudarit peccatpres : alios qui Jaudati sua
Israel capui, et caiidani jncurvanlem et depravan- mala non senllunt, nec agtinl poenileiitiani.Propter
lem, eum videlicet, qni recta 'perverlif ( Jetem. n ). hoC in juveriilius eerum nen lrelaliitur Dpminus:
^Qtiisit autem caput, ipse iiilcrpretaius est, longm- Vceenim civilati cujus rex adolescens(Eccl.x, iG.).
vus el honorabilis. Et qtii sit cauda, Propheta, inquit, JSl quiDeum Pairem vel Deminum verum perdide-
qui docel mendacium,id esl, pseudoprophela. Dixit runt, non iriipelraljiint niisericprdiam. Omnis enim
de principibus, liunc opiimaiibusjuijgit et populum, hrereticus "liypoerilaest, aliud agens, etaliud siniu-
q.nod et rijagistri el discipuli, ef eiiiditi, el, vulgus lans, et qtiidqtiid lcquilur, Iicet videatur esse sapi-
indoctum 139 pariter pareant. :Qui enim beatum eniia, tameri sttiliitia est. Propter hsec extendit ma-
dicebant populuin, seduelores sunt; et qui beaii num suarq ad punienduni, et omnes inljpielales
appellabaiiltif, non proplef virlutCm, sefl propter eoriiin, quaSi splnas vorax -flamma. eonsumet. Et
muiiera/praecipitijburiiuf in iTibriem.Cnde et supra D Vbrba absque virliifibus, quajlnfruclunsp saltui coni-
legimus: Populus rriCus,"qtiibealiftnte dicunl, sedu- pafantur, involvenlur fuini supcrbia. Ad Ccrrim
cuiille, et semilas 'peduin Itiorum supplaiilanl(Isa. pcenamContreniiscetomriisliuirius, et decepfi_pbprili
iu, -12). In taii populo nnllius personae iniserebiLuf rcternis tfaderitur ardoribus, quia iurpis IucriVgrafia,
Deus: nori"pupiili, non^idiias, -quia-pnniishjTpperI- ne suis qriidem parcunt, sed cerialim de fleceptis
ta esl, aliud sirijUlaus, et aJiud agens: promlttens populis pTaedasaguiit, reliiiquenres bona, et in pes-
castitatem, et vivens luxuriose:: praefererts pauper- simis irilmorantes. Cunique semper sinlsfra inve-
tatem, et feplens inrirsupiuni; iJiide _u'rigii,et dicil": liiant, tanien suls nuinqualri snfianiur errefibus _
El univeririmos lociunmvst slriltitiam.Propterlircc vorantes camem Lrachii sui,' et adversum Ecclesiam
onmia Doiniinis noii cessat irasci, sefl"adhucad per- paristndio dimicaiiles. Pfepler iiixuriam, el velup-
-" I.dem,dissipabitursensus^orum^mclevt mtttieh- aliiqub qui tapltis es<*,VprO quiacapiCt-tsi, queni-
tes, pro conseiiiientesbabet, admodum ex mss.
1 ad ipsius Hieroiiymi roerilem.
11Vatic. secunda manu smviens,prius erat sqpiens. atque Oralionis serieui castiganius.
6 PCrperam, atque iriutili sensuieguiii Mariian,
185 - COMMENTAltlGItUM UI ISAIAMJ$Wif£?AM LIB. IV. CAP.-X, Y '4*4
laies, et luera jdc populis interse habenldiscordiam, , £ el ptipiilus qui patreni amiserii iCreatoreni, de quo
ut de una hreresi durcfiant, el rursum ipsa» divi- scriptuiii esl : Deum, quiie qenuii, dereliquhli, et
dautiir in parles, ui proprios abducant -greges et: oblituses Dei nuiritoris lui ( Deut. xxxn, 18 ), fucile
devoientdpjiiosviduaiujij/elniulierumpcccatricuriJ, SHppIanlaiiUirV Quid jgilur facient in die judicii,
semper diseenliiim, et numquam ad scieiiliiitt)vcri-- cum tijiitos deceperint, J.4@et calamitatis de louge
talis p.ervenieiiiiuni (II Tim., iii), In oninibtis hisi veniejiiis?Sicutejiiiiiadjusiuinvirum-dicltui'', Prope
npn avertetur furor'Domini, emisUiiieijsvitia. atquei esl vetbum inoretuO,, eihteordeiuo,(Rom,x,$);vl
suliyei*tens:;sedquaiitoilli pfoliciunt adpeccandum, ift alio loco; RegnitmDeiinim vostsl (Luc, xvn, 2);
(anio iste ampliiismanum suam extendil ad prenas. sjc Iirefeticoruin •calamitas de longe veniet, iiiulto
(Cap.X. — 1seqq.)—V-mqui cpnduni icgesiniquas, eis lempore piseparaia. Ad quem-.cqnfiigient, cum
eisctibentes injuslitiam scripsetuni, ul oppriiiietentin, ficlum liabeaul Deuii!? Cui iradent gloriam stiam,-
jtidicio pauperes, el vini facerent causm humiliumpo- cum siriJulalii •siiii omnia ?• Nec poieruni evadere
pttli mei, ut essent yidua prmda eorum,,el pupillos; viiiculum, quo :{>lurimbs ligavcruiii. (Jnde ei in vi-
diriperent. Qttidfacielisin die visitalionisi,elcalami-. sieiie vallis Sipn, quae Dei aliliudjiie derelicta, el
talisdelongevenienlis?Ad cujtis confiigieiisauxilium?1- Iiajreiiea liuniilitate decepia;est,<dici(urde niagiilrjs
el ubi dei'elhiquelis|['2__<f.
gioriam vestram?m incurve-;jg falsj'rioiiiinisscientiae: Omnesprincip.esiui.fugeruni,
mini sub vincuio,elcuni inlerfectis cadalis, Super <rin- el qui capti sunl, dme ligati sitiil (Isq. xxii, 5.) :
nibusItisnonesl .aversusfuror ejus, sed adhue mtaiias quo.dquectim singitlis inierfeciis «aiant, etin alio-
ejus extenta. JJsecpleriqueadbuc contra deceiu trijjus rum nece, ipsi percaiit, et cuin tiiulia patiaiUur,'
dici arbitranlur, quailiabitabarii inSaniaria, fjiipd ad djesvjuevisltaiionis advenerit, non sil fuiis ecrunj
priorascelera ctianiisla sociarint,[ Al. resocjarent ]. iijleritys: sed semper sibi iiiipendeiitem «naiitiin
Kobis autem videtur coritra judices tribus Judre, et Dpmini perlfemiscanl. iluciisque contra deeem el
J.erusalem, Scribas yidelicel el Hevzzpoirac,sen uo pro- duas tribus, jd est, coiilra Saniariam, el Jernsakm,
phelicus conclamare, quod adyefSiim legem Dei jni- Dei coniniinatie cst, qurc rcgnauie adhuc Achaz,
quas scripserinl leges, et traditionibus suissubver- cpepit in pppulo :deqiiibusdua3~et s.emistribus sub
terinl judicii veritatem. Deo enim dicenie': Htmom eo caplre suijf, ct reliqure sub EzechiiJ, cjui Achaz
palrem tuum, el niqirem (Exod. xx, ,12.): illi -econ- successit iji regnum( lllteg, xvi, 17). Sequens fro-
trario monueruut filios _.paren(ibus<licere: Bonuiii pjieiia, ccnira Assyrips scribiiur,,
quodcumqueeslexme, tibi proderit, ne hohoreiil[Ai, . (Vers. SseqqV) Vts Assur, virga.furorismei, elba-
bonorarent j patrem, eimatrem (Mallh. xv, 5,l6; Ctilusipse esi, iit manu catmtt indigriaiio mea. Ad
Marc. VJI, II), et creteia liis -similia, Proplerea C ( gentemfallacemmiilam eum, el contrapopulum fiito-
atitem scripserunt Jeges pessimas, nt opprinlerent ris mei'mandaboilli,ut mifercil-spolia^eidiripiatprm-
pauperes et liumiles ^iopnli, -ut :prredasagerent <!e, dam,etpqnal illum in -concuicationemquasi lulum
viduis, etpupillosdiriperent. iQuiiiuerroganlurqiiid ' plai.earmii.Ipsemlemnonsicarbilralusest,ei;cor ejus
facturi sint, cum vel capiiviiaiis, vel judicii dies ad- non itd mstimavU;sed ad conlerendumerit cor ejus
' venerit, ct calamitatis-de Jonge veiiieiitis, quse inuko, el ad intetnecionein gentiumsplurimarum. Dicit eiiim;
tempore anie prredicta est. Ad cujus, inquit, fugietisi riumquid non inincipes mei shnui reges surtit Nuin-
auxilium, cum offenderitis Deum, qui yenis auxi- qtiid noriul Charcamis, sic Clmlqnno \Al, Gitalan et
liator esl, et ubi derelijiqueiisgloriam veslrain ? Non1 Arplritt], et ul Arphad; sio Emaih? mimqiiid 11011 .«<
enim proderunt divitire iij die furoris, ne vinctos 111 1 Dqmascussic .Samariu? Quomodoinvenit ihams rnea
hoslileiii terram ducat Assyrius,, ne corruaiis ini. regiiqidoli,_sic et simulacraecfnmidiJetusqiem,'el: cie
praslio (Prov. xi, i). Et ad extrenium sicut in ,supe- Samatia, Nrimquidnon-sicut.:feci Sqmtifiw.et idolis
ricribus contra Samariarii crebro dixerat: In omni- ejus, sic. facinmJerusaiem, elsiniutacris ejns? b I?o-
busliisnon esl aversusfuror ejus; sed adlmc nianus; nanius in lipc lcco tianslaticiicm LXX, qui ab He-
ejus exlenta, eiiam contra Jiidam ioquitur, quod iioni braicc discordat in plurimis. LXX - V<eAsstjriis :
sit finis mali { Al, nialitiae ] eorum exlrema capti- D ; virga furoris mei ipse es.t in rriqnibitseorum, irtim
vilas, sed etiam in bostili lerra Domiui eosgladiusi meamin genlein hiiquammittatn,el populo meoprm-
persequatur. luxta anajxbgen,omnis Iiacreliwis-sc-ri- . cipitim,ul facial spolia^el ;___^j|jpr(ed'cmi-,et<coiicul-
bit iniquitaicii)j-nipauperes et hiimiles poptili deci-..- cei civitates, et ponat eas in puivereiniipse^autem non
piai, viduasel pupillns diripiat. Qui enim.ilives cst, , sicetigUavil,etnon<ila<arbilrattis est.; $ed ul^contvrat,
de q.uoIcginni.s:JtedempiioMiimmmii.proprim divi- mens ejus„eidisper<iaigenies plurimas. QuOdsi dixe-
_ tim (Prov. xm, S), Y1ijon sustitiet coniniiiiaiiiiiieii!,,- rinleiV-.Tu-solus es -princeps, respOndebit-:VNohiuli
non cito ab eis enpitiiivPanper autein, -ei .qbi liumi- regionemqitaesl supm ,Babijlonerii,ei Gltalane, ^ibi
lis est et parvus in populis, cito ab eis .scaiidali- turtis mdificqia esl. Tiili iuHem .Arabitfm,et ,'Dqmas-
Ealur. Vid.uaquoque, quae virum ^erdiderit Deum, cum, el Samariam : siculltas iitli, •sicvmnia regna
a Cbnjicit ViciPrius aiiibvendiiriinpgaridiprirlicii- 'jB/s\prba qurc Sl.irtianieus ad finem
Septuagintavi-
lam.-iegeiiduinque qui ariiem divesest, susthiel coiri- faiiVinierpreiaiionis hiale disiulefal, hric ad fineiii
tniriqlionem.... - . : . nis, :posiliiuiii'io-feduxiiiius.
b lslhrec, Ponamusin-Itocloco,etc, usque in plttri-
455 -"'"" S. EUSEBII HIERONBII '* 136
capiam. Ulnlate sciilptilia in Jerusalem, ct Stimaria; £A adversarioriim civitates quae erigunlur contra scien •
sicut eiiim feci Samarim, et idotis ejus, sic faciam Je- tiam Dei, et lirerelicerum nimio labore conslructre
rusalem et simulacris illitis. Primum sciendum csl sunl, in pulverem redigat, et nihil .essedemonstret.
qiiod in Hebraico non liabet Chalarie, sed CHALANNO Qui inlelligens infirmitatem cordis humani, et quod
(13^3). Ultima enim nortiinis hujus litiera llon e.st niortali carne circumdatus, honpossit perfeclam
jiJD, utilli putaverurii, sed VA.U, qiirjelitteraj sola in- virtiiluiri haberb victnriam, necRniries genlescape-
ter se distaut magnitudine. Turris autem aedificata re, licet eum alii admireniiu', et dicant : Tusolus es
est in campo Sennaar, in quo erant Arec[A/. Arce], princeps, respondebit eis : Mitlta sunt quic desiruere
Acad, et Chalanne, etVBabyloii,qure ex confusionc debeb, et adhuc destruere non potui,: scio quod
linguarum ndmen accepit (Genes. xi). Arabia auiem nesciam. Et quamqunm mulla adyersariorum argu-
non iiabetur in Hebrajo, sed Ematb, quam Syri us- menta superaverim : lamert sunt pleraque, quae ad-
que hodie Epiphaniam vocant. Ululate quoque scul- iiuc superanda sunt. Siinulqne spe futiirofum ex his,
piilia in Jerusalem, de suo addiderunt. Qnodque su- qure superavit, eiiain ctEterorum sihi vicloriam re-
pra scriptum est: Si dixerint ei, lu solus es prin- promitlit. Jubentui' autem ululare simulacra Jerusa-
ceps, respondebit, noii itili regionemillanl, et illiim, Iem, ei Sa-marir»: non ipsa qure ficla sunt.: sed bi
sed tuti Arabiam, el Damascum, et Samariarii, hunc B ] qui ea tinxerniil : y.zToyjvp,iY.5is
hi qui fecerunt, per.
snggerit sensum : Cum inquif, dixeriiit Assyrio qui ea qure facta sunt: ut non sbium hi qui in hreresibus
capti suni, tu princeps es omnium, ille adbiic infir- idola fabricaii sunt, sed qui. in Ecclesia per igno-
muin se esse sentieris, respbndebit [Al. respondit]: rantiam defendunt proverilate mendacium, ululalu
Qnomodo me vocatis principem, cum tanturn Ara- et pceniteiiiia se errasse testeniur.
biam, et Damascum, et-Samariam ceperiiri, et lon-. (Vers. 42-1-4.) Et erit cum compleverit Dominus
ge positas nationes irans Babylonem, necdum merc cuncta opera sua in mohte Sion, et in Jerusalem,
subdiderim potestali ? Quo modp aulem Arabiam 145 visitabo super fruclummagiiificicordisregis As-
cepi, Damascum, et Samariam, sic omnia mibi re- sur, etsuper gloriani alliludinis Oculorumejus. Dixit
gna subslernam. Traiiseamus ad Ilebraicum, et quid enhn , in fortiludine munus mem feci, et in sapieniia
nobis videiitur, breviter annotemus. Vm Assyrio, id mea htiellexi, et abstuli lerminos populorum, et prin-
cst, SeiinaCherib, quia ipse est virga, et baculus fu- cipes eorum deptmdalussum, et detraxi quasi potens
roris mei, in m:inuenim ejus indignaiio mea, el per in subiimi residetrtes; el invenit quasi nidum rnanus
illum perculiam gentem fallacissimam, qua3 inler mea foiiitudinem populorum; et sictil colliguntur ova,
mesemper el idola claudicavit, qrire prrecepia mea qumderelicta suni;- sic universdmterftimego congrega-
se facturam esse menlita est, et contra populum fu- JC vi,et non fuh-qui inoveret pennam,et qperitel os, al-
roris mei ipsi priccipiam, ut spoliet eum atque praj- que ganniret. LXX pro frriciu, sensum, vel rnenlem
delur, et redigat iu pulverem, el conculcet quasi lu- magndminterpretaii sunl. Post capiiviiaiem Sama-
tum platearum, id est, ul percuiiat euni, et non in- rire, et ASsyriorum victoriam, et comniinaiinnem
lerficiat, ul vulnerei, et ncn animam auferat. Ipse adversum Jerusalem, quia simulacra imitata Sama-
V aulem medum iracundirfimerc egressus est, et rtOn rite, siriiili sil ferienda sententia; nunc adversum
solum conlra Israel, ad quem directus lueral, sed ipsum Assyrium qui elatus c.st iri superbiam, et stirc
in gentes plurimas debacclialus est, 144 ut omnia fortitudinis pulavit esse qund vicit, Propheta loqui-
per circuitum regna conlereret, et usqtie ad' inter- lur. Dixil enim Assyrius, cordis tumore se jacians,.
riecioriemgentium plurimarum illius mucrp saeviret. quod iri fortiiudine roanussuae, cunclas vicerif na-
ErectUs ehim in superbiam, haec ausus est dicere : tiones, et incredibili sapientia omnium possederit
Duces inei aliarum genlium reges sunt, et mihi siib-v V- terminos. El juxta LXX tantaj potentire fuerit, ut
jecti, cunctis naiienibiis imperabunt. Qiiomodocepi bellatorum heminum urbes fundilus subrueril,-io-
Charcamis, sic cepiet Chalaiino : quomodp Arphad, ttimque orbem quasi iiidum apprebenderit, et quasi
sic obtinui et Emath, quonindo Damascum",sic niihi derelicia ova a matribus, in suam praedamvciierit.
" Et
subjeci et Samariam. Quomodo caetera regna, qure quia semel melaplioram ab avibus, nido et ovis
idolorum cultui serviebiint, meis subjeci pedibus, sumpserat, servavit in reliquis, ul diceret: Non fttit
sic et Jerusalem, et Samariam, 1» qua eadem idolai qui rrioveret pennam, et aperiret os, alqtte gannirel.
suut, meae subjiciam polestati. Quo modP cepi Sa- Tanlus, inqiiil, terror fuit fonitudinismerfiaiquevie-
mariam cum idolis suis, sic et Jerusalem capiam, torire, ul ne fleium qnidem et gemitum victi libere
quia eesdem veneralur deos. Pro Cbarcamis au- prodereut. Sunt qui hrcc generaliter conlra regiiuni
tem LXX addentes de suo, regionem ttans Babylo- Assyricrum dici arbiirentur, quod ppstquam com-
nem inlerpreiali sunt, el Chalane ubi mdificala esl! pleveril Dominuscuncta opera sua in monte Sion et
ttirris, Arphail peiiilus relinquentes. Possumus au- in Jerusalem, hoc est, poslqnam subversa fueril Je-
tem juxta iranslatibnem eOruni, et tropolpgire, dum-• rusalem, Assyriorum imperium desiruafur. Mihiau-
modo pia sii, libertalem, ex eo quod ait, et popuio' teiii ex bis qure sequuntur, prpprie contra Senna-
meo prmcrpiam,ut facial spolia et prmdqm,el concul-- cherib rcgem Assyriorum videtur comminalio. Qupd
ceicivituies, et ponal eas in pulverem,etiam bbc dice- autem ait : Poslquam compleverit Dominus cuncla
re, quod quotidie populo suo prajcipiat Dominus, utt opera sua in monte Skm el in Jerusalem,- non sub-
1%1 COMMENTARIORUM IN ISAIAMPROPHETAMLIB. IV. CAP. X. 138
versionem urbis significal, sed obsidionem, quando lVet eril lerrorc profugus, el retiquim ligni suitus ejus
veriit Babsaces dnx Senriacherib, " et ea feeit quaein prm pqucitate numerabuntur, etpuet scribeteos. Quia
posterioribus idem Prophela commemorat (Jsai. ista fecisfj, et lpcutus es quaesupra narravi, prpp-
xxiyu, 17). Secuiidiirrttrcpplpgiam, cumSamaria terea mittel Dominus AugeJum suum , el unanocte
et Jerusalem Domini 146 irain sustinuerint, et in centum Octoginlaquinque millia de luo mofientur
fabricatjone idolorura errasse se senserint: lunc de- exercitu : ila ut polentissimi quique, quos pingues
struetur sensus magnus,'Assyrius [Al.Assyriorum], appellat, redigaiitur in letiuilatein et in nihili: et
qui in iaritam coiilra Dominuiu inilatus est super- sicut Hebraoiiradunt, illaesjs yestibus Assyriorum ,
biam, rit sapientiaesuaeaesiimaverit cunclacessura, corpora occulto cremeutur ardore : lunc lumeft
ct qurcvisexcelsa dogmaia, et dialeclica afle niuni- Israel etsanctus, hoc est, angelus, erit in igiie et
ta, concuiienda, et periiius destruenda: intantum in fl.imma, et omnes spinae ac vepres AssyrlOrum,
ul in similitudinem pullorum avium, non valeant iu id est, malilia consumetur, non longp lempere, sed
sublime consurgere, et necdum animata irisensibilia uno die atque momenlo. Et quomodo saltus ei Car-
esse atque lorpentia, quod ovorum demortstrat iiielus, ijrii esl mons in Galilreanemoribus consitus,
exemplum, et ne mulire quidem, et commpvere lin- suppbsito igne velpciter cencremaiur : sic ab ariima
guamccntra ralicnem et fcrliludihem sui sermenisYB usque ad carnem omnis Assyrii gloria corisumeiur.
audire. Tunc spcliatus exercilus fugiel, quod ideni ip cbn-
(Vers. ,15.)Numr/uidglotiabitur securisconlra eum sequebtibus Propbela leStatur, et de lam innume-
qui secat in ea, aut exaltdbitur serra cqntra eum a rabili muitiiudiiie qure Carmelc ei sallui c.cmpaiala
quo irahitur? Quomodo• si elevelurvirga coritra levan- est, ad tantam veniet paucitatem, ut piier pafvulus
tenyse, ei exaitetur baculus, qui utique lignum est. eos pbssit numerafe et describefe. TradUiit enim
Ceiitra Sennacherib , sive ut niUlti putant,VNabu- Debraei, decem tantum de ejus exercilu reman-
cliodonbsor gloriantem atque dicenlem : In fortitu- sisse; nostrprum qiiidam vblunt bunc regem typum
dine manus mem feci, in sapienlia mea intellexi, et esse adversarire fcrtitudinis. Et quempdp in Da.niele.
reliqua, sanclus Propheta respondit: h 0 stuliissi- (Cap.x.)legimuspriiicipesfegni Persaruni, ef regui
me mortalium, Dei irain , luam putas esse sapien- Medorum.-,et regni Grajcorum, sic el principem
tiam , et ill.iusjussioriem ad luarti refers fortitudi- esse Assyriorum, qui pr.ppter superbiam sensus
heiii ? Qriomodosi securis glof ielur contra erim qui magnus yecetur, et in d|e judiCii gehennae iradatur
securim tenet, el serra coritra illuin a quo trahitur, ardoribiis, qurc praeparau est diabelb et aiigelis
et dicant, cuncta opera quae per securim et ser-. ejus. Et lumen Israel et sanclum , hoe est, ipsum
ram flunt, sua arte perfecta. Et si eleyet quispiani iG DoiiiiiiumSuccendere vepres ac spinas Assyrii, om-
'
virgaffl, et exaltet baculujri ad percuiieridum quem nemque illius pnteniiam et innumernbiles populos
. voluerit, et ipsa virga ac bacrilus glorienlur, et di- ad nihili deducendos. Tuhc eum timore peric.rri-
cant a se percussum esse qui percussus esl-: sic Ct lum , quasi cplubrum lorlUpsumet fugiiivum, im-
lu cum organum D.ei fueris voluntaiis, erigeris in minenles pcenas velle vitare. Qui autem de salluct
superbiam, et cuncta quas gerunlur, tuae gloriaris 148'corifusione ejus lignisque periluris poiuerint
esse virtutis. Quidquid autem Assyrio dicitur, el ad evadere, eos dignos existere, qui numerentur et
hrereticoruui superbiam , et ad diabolum referri po- describantur a puero, cujus principaius in humefis
test, quisecuris, et serra, et virga in Scripturis Cjus est. Hoe ipsum el ad haereticos referri pclest:
appellatur, eo quod per illutn irifruciuosaeafbores qupd ppstquam Ecclesiastica dpciriria illuxerit, el
succidantur, et dividantur, atque serretur incredu- omries eoriim decipulaepatuerint, tunc ad taniain
Ibrum duritia, et percutiaritur virga qui non reci- veniant solitudinem, ut de saltu et iufructuosis ar-
piunt disciplinam. Haeretici qiioque quorum os in boribus et iiinumerribili eoruro multiludiiie, quam
ccelum ponitur, et iingua eorum pertransit in ter- baerelicafraude deceperant, vix pauci resideant qui
tam, et sensu quem a Deo in bonam pariem acce- eorum sequantur errorem.Pro eo quod nos vertl-
perunt, abntuntur in conlrarium alque perversuni,: D mus, miiiet pomhtus iu pinguibus ejus tenuiiaietn,
ut loquantur contra eum a quo Conditi sunt, 147 LXX transtulerunt, mitteiDominushi honoremluum
el lingure miuisierium , quO laudandus est Demi- ignomihiam.Et pro CPquod nos diximus : ct suiiclus
nus, vertanl iii blasphemiam (Psal. LXXH). ejus in fiainma, illi verterunt: et sanctificabiteumin
(Vers. 16 seqq.) Propiet ttoc iuitteldominaiot Do- igne: per quod quidam intelligi volunt poenas aique
miitus exercituum in pinguibus ejus teriuitaiem, el tormenla ad iioc adbibefi peccatoribus , ut divirio
subtusglotitim[Al. giorioi\ejus succensaardebil quasi igne puigentu'r.. Quodque hos diximus: Et gloria
combustioignis. Et erit lumen Israelin igne, Clsahc- saltus ejus, el Carmeiiejus:, llli interpreiati sunt:
ius ejus in flumma: et succendelriret devordbiturspina Exstinguenlurmqntes, el colles, et saltus , quoomiiis
ejits, el vepres in die una. Ei gloria saltus ejus, el Assyribrum claritas et superbia, et muliitudo liumi-
Cafmeiiejus ab anima usque ad carnem consuirieiur, lietur exstiricia. r
a Antea eral el in ea fecit, elc. §0y\ou,firi iripov ivepyov-jrog.i
1 Grreca sunt Eusebii: 'Q•JTKVTWV atppoyio-jars,ou eic., qurjevinremsuam Hierbn.translulil.
avjopat, ori OUTS ia-orovmre ztviicretv
TC£),\I% im xo7riiv
PATROL.XXIV. .''.,- S'
m S. EUSEBII HIERONVMI .«0
(Vers. 20 seq'j.) Et erit in die illa, non adjiciel re- A licis viris ex Judajis
i ,1-, esse salvalos
..,: i,- :hf Al.
' salvandosl.
--,-!
sidiium Israel, cl hi qui scdvalifuerinl de domo Ja- Abbi'eiiatus autem atque perfectus serme Evange-
ceb , inniii silpef 'eo qtii perculit ( Al. percutiet) eOs, lictts est, qui pro cunclis laciniosaj Legis caeremo-
seit inriitetur stifrer DoininuinSancium Isttiel ht veri- niis , dedit praaeeptum bi'evissimuni dilectionis et
tale. Reiiquim cori:vet1miur,rctiquim,mquqm,Jacqb, fidei, ut quod nobjs fieri iipluerimus, ne fecerinjiis
ud-Doirihiuni foftetn. Sieniiri fuerii populus luus ts- alteri. tlnde el Dpniinusiii Evangelip: In Ms. iriquit,
Yitii'qudsiurenci rilatiS,-reiiquim converteniur ex eo. duobustnandatispendeiomnisLex£tProplietm(Maith.
' 'Cohsnihriiatibabbreviaiainundabit'
justitiani. Coiisum- xxii, 40). Nonimlli hoc capituluin ad illa leiupora
itiatioheiii'eniiiiel 'tibbreviaiioAem Dominus Deus exer- referunt, quando sub Zprpbabe! filio Salatiel, et
xiiiium faciet in iiiedioortihisierrm. tJbi in Grreco di- Jesu filjo Josedee, et Esdra, el Neeinia qiucdam
'cittir : 'Converteiilurreiiquim Jricdb adDeum foriem, pars populi reversa est in Judisam. Qiiibus respon-
Jjfe Deo fofti, ih Hebraeb scripium habet EL GIBBORdebiniiis , 150 IJPJJeos servare ordinem hisiorire ,
f_"fi3S btf), "duohOmiriade sex iiominibus^quibuspar- maxiijJe ciim ea qure sequuntuf, iiou adrersum Ba-
Vuluriipuefuhi ct liliun)._qrii datus est nbbis, supra bylonips, quoruni rex Nabuclicdonpspr fuit, sed
legiiims ajppellaiuin. Et pfb e'o quod scriptum csi: adyersum Sennacherib regeuj-dicaiitur Assyricruiu.
'
Retiquiie cbivverieriiut,pfo eo dicitur iri flebrrep iiu- B (Vers. 24 seqq.) Prqpler Itqc hmc dicit Dominus
' ifleVb
sillgulafj , quod. reiiqriuiri est convertetui, id Deusexercituum,: Noli timere, populus rneus Jiqbilq-
est, TOurib^ipp.u.imrirpeiiu, iri Hebrajp scribilur SAR ,toi Siqn ab Asstir; in virga pefciitiet U, et baculum
mUB'(3.W 'JN-IS).El exliac bccasiene sermeiiis pu- suum ievabit super leht via JEgypii. Adhuceiiiin pau-
tanl Jasrib filiririlIsaire iri signum salvandi ex Israel lulummodicumque,et consummabiiurindignqtiomeq,
populi, prajcessisse. Quafide ergo luriieij Israel, et el furpt meus super scelus eorum. El suscilabil svper
saricttis Carriieli sallus yepresque consiiiripseril, et eum Dominus exercAiuuin VfiageJMm , juxlq\ plqgqm
rex Assyrius eum paricis fugeiit: tufic fesidui Israei, Madiari in pelra Oreb, et vitgaiii suqm s\tpet inare,
qui cuih Ezecliia priiicipe captls creteris Judreaeur- ei levabiteam in via yEgypti. Et erit in dieiila: au-
Wbus ___40blysidebantui Iri Jef usalem, nequaquam ferelur onus cjus de humero luo, ei jugum ejus decollo
coiifideiil iri Assyfib : siciii iiiinc fiiciurii srib Acliaz luq, et computrescel jugum a fticie olei. Prp pelra,
feije, qui iriisit nuntios a"d regerii Assyrlbrum di- qupd jnxla Ilebraicuniinierprelatusest Aquila, Syili-
cens: Sefvus iuiis ego suhi, ascehde ei libera me de maclius el Tiieodolio ipsum verbuni posueruiit He-
mariuregis Syrim, et de riicihuregis Tsrdel, qui con- braicunj SDRPHEB(3T1VrilS). Pro quo LXX interpre-
surrexerunt riciversuiiirrie(IV Reg. xvi, 7) : quaiido tiili syni, Idcunttribulqtionis.: de quo in suo dicenius
tuiit aurum et argeniuiri, qtiod irivenlum est in tjie- :2 ipcp.:Dii'ficile,ii!(_iiIl,tibl videttlr, o babitator Sion,
saiifis doiftiis Dbinirii, et Iri donib regia , et misilregi iitcunelis in circuitu ab Assyriogenlibus subjuga-
Assyriorum iiiu.iiel'a, audivitque erim rex Assyrius, tjs, tu splus d.e ejiis nianibuslibereris. Auscnlta quae
"et veriit Iu Damascuiri, e't ceplt eaiii, e't irahsLalit, dico : noli timere, populus meus, quod Assur yin-
el Rasin iriterfeCll; sbd liberati ab ipsb Assyrioper- cente capiaris, Lipet eninj amip quarlp dccimoregis
cussofe, qul pfius airiicus, et posiea. hostis-ex- Ezechiae (IVReg. xvni) asceiisurus sit Sennacjieri.b
silterai ,.iiinitcmur aiijub-Jconfideiilsriper DoiiJiriViHJrex Assyrius stiperonjn.es 'crvilal.es^ Judre nijinitas,
sancturii Isfael, ileqiiaquariifalsb,; ril sub priofibus ut capiat eas, et missurtis Rabsaceii, qui pbsessum
fecerant regibiis, sed iii yeritaie. Qubd sub Ezechia in Jerusalem pppulum lerreat; laiiien bpc scire de-
factuui legiriiris: ita Ul idblis dereliciis, a converte- i>es, qupd npn iegladip,sed virga percussurris sit, et
fentur ad cultum Dei. Et quia dixerat feliquias esse pergens contra Taracham regem jEthiopjae, el iEgy-
'Salvaiidas, irahsit ad posteribia leriipofa, et plenani ptipsac niare Rubfurij per yianj iEgypti, baculum tan-
"saJvaliorieriifuiuram dicit esse siib Clirisib. Quod tumsuun!eIevetboiitraie,et ferife rion pos.sit.Adhuc
et aposioius 'Parilus irileliigens sCribit ad Romanos : enim paululunj, et reverstis de J?gypto cum infinlta
Issias riuiem damatpfoVIsrael. Sifueriinumerus.fi- exercilusiiiuililudiiie,aiqueobsideretecup.ieiis,sta(im
"
liorum Istaei lamqtiairi arena riiatis, rcliguim salvce ujea iridigiiatipiiefeTielur, et flagellum illud, quod
fienl. Verbuinenhn 'cohsuriieris ei bferiuiiSin mquitaie, quondam adyersiim Madianiias sub Gedcpne (Judic,
tjuia vetbtiih breviatum faciel Dbhiiririsstiper tetram vii), qui alleiciipinine vecabatur Jercbaal, susci-
(Rom. ix, 27). Et sicut dixil Isiiias : Nisi.Dominus tavi: quande Oreb et Zebee priucipes Madianita-
sabaoth reiiquisset nobis semen, sicut Sodoina facii rum occisi sunt super petram durissimam, id est,
iessemus,etGoinotrhm shriiles fuissemus(tsai. i, 9). silicem, quae Ilebraice appellatur suit (TiS), jta ut
Ubi erge tanti viri pfrecedit aticloritas, cesset alia ex pelra e'l ex rege, qui iri ea occisus est, IpcJlspe-
oriinis inlerpfetalic. E't fev"efasi legamus ^osephuiu ttm Oi-flfincmei)IgJaccepcrit.Levabitergp.yirg.anj
(iib. i, cap.%).,el quahtrj.lioriilriuriiiri Jerusalem, et suam super ijJare Rub.rnm pergens adversus ^ihic-
itt Judaca fubfit iiiiiltifudb. qiiaridb"passusest Dpmi- pes, el levabit fevertens ad te per-viam/Egypli: sed
nus; inleiligimus vix pauces ih Apostplis et ApOsto- siaiim.ut de JEgyptc venerit, auferelur onus de bu-

* Pritis Crat convetlenmr.:EjOsniodiiilja; db quibiis cmendamus ope mss.


Hihilierc Lecloreii) interest nibnuisse. taciti passirii '-'* VStiiS;j"i6fWit<ftete «t.
J»^_K«"'.ftiaw:I_!__is_,'
VCOMMENTARIORUM IN ISAlAMPROPHETAMLIB. IV. CAP. X, ''
iM U%.
iiieris tuiset jugumj.mperii ejus,"ac seryire desjstess;J!__'eamveijiet. Et primum. inquit. veniel in Aipth [Al,
Quod jiigum, id est, polentia Assyrii, a facie olef, Aiatli], ubl prre feslinalicne nimia nplcrts manere,
id est, Dei misericordiae ecmputrescel, Possumus transibitinMagfonjiaiitaiiiquecapiendreurbi.sliabebit
aiiteiii hoo quud dixlt : Invirga percutiel te, et bacu- fiduciam, ut apud Machmasconjiiieijdetsarcinas suas,
luin suttmlevabitsuper ie in via /Egypii: Et rursum: quasicito Subversa urberediturus : nuibusdeppsitis,
El virgamsuam super mare, et levabiteamin via mgy- fransibit eam cursim. etin Gabee habebif divefsp^
pii: etiani sic inieljigere,' qucdidGircc pcrcusserit riuni: quo paululiim ibideni stibsistenle, rit lassum
pluriiijcs de iribu Juda, el in circuilu regiii Jerusa- refoveat exefcituii), Rarna urbsTviciiia terrebitur :
lem ceperit civilates, quia rion ihvDeo,sed inYEgy- Gaba Saulis quondam civitas fugiet. Tune et filia
ptiis habueiiiu fidueiann Undc-c.t Rabsaees expro- Galliii),qure Ilebraice dicitur BETHGALLIM(wkl_ TO.),
braf eis dicens :•Ecce confidissnper•bqculumarundi- iia ejuliiJjit, u| equqrum arbifreris lijnniium, Uudc,
neumconfraclumsiip.erJ2gijpliim.-Cuisi hinixus fucril 0 Laisa, et paupercuta, vel obediens-,. siye Itumilis
honio,hiltqbilin manumejus,el petfofqbit eam(INRcg. Anatbptl](tribus eniin mpdis inteipfelari potesi)_di-
xviii, 22) : sic Phafap rex jEgypti on)ii|bus qui con- Jigenier attendite,, et deGlinate currciuis iiijpelum,
fidunt in eo. IJistoria Madiariitarumin Judicum librp s| petestis : iuigravit errini jam ,de sed.ib.us.suis urbs
scripta e-st(Judic. vn), quam ei jn Psalmo legimus: 113Medemena. Vos aulcm quihabitatis in 'Collib.us,qiiod
Pqneprincipes eornm sicul Oreb, et %eb,et Zebee,_el interpretatur Gebim.r.iuti.locorujri.altitudine,-confor-
Salmana (Ps. LXXXU, 12). Errartt ergo qui pulant lamini, idest, arma corripiie, Adhuc tanluin super-
illudsigriificari tcmiuis, quiiiido iii Jibro Nunieroruni erat djoi, ut stans in pppidulp Npb, et prpcul rirbem
(Cap. xxv) Madianiiaj caesi refernnlur ab Israel a a coiispiciens Jerusaleni, agiiaret nianuni suam, atque
deserlo Sur usque ad montem Dei Oreb : qure aliis .coiicuiereLsuper njontem Sion,"yel despjciens eam
apud Hebrajps scribuntur litteris, ctim eo tenjpore alque cpntsemiiens, vel insultiiris el comiininans,et
iien fuerint in. mphle Orcb, sed i.n. spliludine Se- adniirans, quod totosibi Orieule subjecto,.t;im.pa.rva
lliim. Juxla anagogen prreeipitur populo in Ecclesia civitas potentiae sure arideai repugnare. ,|gg Ihec
eommoraiiii, nc timcal adversarios, qui ad piigpan-- juxla Hebrajos, ut nobis ab eis traditinii esl, brevi
d»m serijper prtrali suni, et niulia disputaiioiie sua sermone perstrinximus. Nunc quid jiixta LXX edi-
miiniassiibverieruiit. Ideo enjmeos contra populuni licnem Ecclesiasiici.viri de boc lcco sentiani, subji-
Dei pauxillum aceipere potestaiem, et non taia gla- ciamus. Cum jugum Assyrii, sive ut qiiidam male
dippercutere quamvirga, id est, iion occidere, sed arbitraiuuf, Babylonii, ablaluin fuerif de hunieris
njinari, quia iri via.ambulaverint JSgypti, et neii iri tuis, afque coi;ruplum, fugieiis Assyrius Sennache-
-p.oniiijosint conlisi, Cum autenj ad. Deum reversi G < rib, cum paucls reljquiis yeniei in Aggai, qure in
fuerint, et reliquerini itcr JSgypti, tuiic fliigellum Hebraico npn liabettir. Et fanta"eiit fugienlis trepi-
Pei.jtidiciosuscilandum CoiUraadyersaiibs. Mqdiai} daiio, ut ibi rtianere noii audeat,- sed transibit in
enim inlerpretatur ex judicio : ut spirilu oris ejuSj Mageddo, qtiam ct ipsa Scriptura non continet-. Et
et oleo liiisericprdirfijugum hostiUniccniputrescat. quia sarcinis suis prrepeditus velpcius fugere neu
(Vers.-28 seqq.)Veniet in Aiotli; traiisibit in Mq- pptefit, depoiiet vasa in Machmas, et gradu cencito
gron: qpud MacliinascqmmendqbiiVtiStisuq. Ttans- Iraiisibit vallem, quam ef ipsam Hebrrcusserjiioriion
ierunt cursimGqveesedes nostra (sive uf alibi scrif fesonat: elVrursumveniet iii Aggni, quaebis in hoc
piumreperimus:rmnsione manserunt);^^%obslu,puit loep ppiiitur, el-in Hebraicq npnliabeluriAd soni-
Rqma,-Gaba Sauiisfugit, Rinni vqce.-.tuqifiliq Gql- tum fugaeejus contremiseet Rapja, ciyiias Saui: qued
Ihn ; allende, Laisq, paupetcula Anaihqlh:•inigrqvit perspicuc fajsum est. Civjtas cniui Saul appeljaiur
Medemeria:l_abittiiq_resG_ebimcon[o_riqnw Gaba,;ut; in-liebraicu cpiitineiur. Deinde yeiiiet iii
eslfitt in Nobstcturiagitabit inqnutnsuanisupet mqnT Gallirn.:audiet La|sa, audie.t-.A-nail.otl., coiilrenj.iscet
teinfilim Sion, coUemJerusqlein.-LXX;: Venietenim Xfedeinena."liabitatores .aiilem.Gebim et GpJles,quaj
in civilalemAggai;ei Itansibii in Mageado : el hi suiU in Jerusalem,- iil est, escejsi quique viri, provo-
Maclimasponelvasqsua: el ttansibit «al/fim,-et veniet,. _Dcantur ad consoiandam Jerusalem : iion longp post
in Aggqi.Titiipt apprehenHel'.Ramq civitqlem Saul: fempore, sed in prfcseiiliarum;,el eademdie dum in,
ftigiei fiiia GaUimralleiide Lqisa:";qudiciur in Anqr- yia est Assyritis; ut maueaiitin iQcissffis,-et pertui'-
thot. obstupuiiMedemenq,elliqbilalofesGebim.Conso- Iiati timpfe nequaquam fugiaiit. Hpc|uxlalitterai!i.
lamini liodiein via, ut maiieat: :consolainhiimqnlein Caelerumqiiidriiiiin istq looq, cuin falsorum nonii-
filimSiqn, et collemJerusalem, Mulluui in boc JPCP num jiixia LXX.sTV/xo).c>ytg_-;Invenire nou possit; nec
JJXXab Hebiaicp discrepanl: quaiii ob reni ulram- se in librp Hebraicorum Nqiiiinunj reperire potuisse
que Editioiiem posuimus, ut quid nebis videalur in teslefiir, nilttit nos ad iricertuiii, ut dicat in extrenie
SliiguJis,Gsirislb, siriiefuerinlu.s [IL.jiiefiiimus], iii- muiidi icriipbfb, et iii ciiiisuriimatioiie liujiisVfsEeculi
spifahic. dicanius. Describit sernibproplieticusAssy- invmirienlibus poanis, sensuin njagiitnii, priijcipem
rii iter poinpaiivqueredeiintis dejEgyplb Jertisalem, Assyriorurii esse ftigitururii : et pCf diversa loca
el quantostrepilu quantoque cursu ad bppiigiJaridflrii yafibsqueprbfectus fugbre cujjerb a'BiraDei, Cum*

0 Vatic, ei desettum Sut, elmov.iemDei Oreb.


"""- "'
143 Y S. EUSfiBIlJMERONYMl . iU
qrieille fugerit, babitatores Gebim, iil est, excelsas A . |_g5 etipsumjuxta inscriptionem trium psalmc-
quasque virtutes serhione prephetico provbcari, ut " rum dpminicam significat passiqnem, ipso dicenle
consplentur fugientem, doceantque rie fugiat, sed in Isaia : Torcular calcavi soltis, el de genlibus vir
maiieat invia, etDel prrestbletur misericordiam; e't noneralmecum (Isa. LXIII,3), LXX autem pro ior-
liou solum cPnsolari fugienlem, seu in b.on.isoperi- cuiari, novum sensutn inferentes, gloriososinterpre-
bris filiam Sion revocare a luctu, et ad salutem poa- taiisunt,
niteiitire prevocare, et hos esse collesin Jerusalem (Cap. XI. —-Vers \, 2.) Et egredielurvirgaderq-
de quibus in posteriore parte 154hrijus prbphelre dice Jesse, et flos de radice ejus dseendet : Et reqttie-.
legimus : Consolamini, consolamini populitm metim, scel super euinSpirilusDomiiii, spirilus sapientimet
sacei-dotes: a loquimhiiad cor Jerusalem (Isa. XL,1). intelfecius : spirilus consilii el forliludinis : spirilus
Haec dixit, quia rei yerilate conslrietus aliud quod scientimet pieltilis: el replebit eumspirilustimotis Do-
dicerel non habebal. mini. Usque ad principium Visionis, vel ponderis
Ecce Domhialot Dbmiriusexereituriril,confringet la- Babylonis, qubd vidil Isaias filius Amos , omnis hrcc
gunculdinindetrote,et excelsislaluta succidentur, et : prpphetia de Christe esi, quam per parles volumus
sublimeshumiliabuntur, el subvertenlutcondensa sal- explanare, ne simul proposita atque disserta lecioris
ius ferro, et Libanus cum excelsis cadet. Pulant qui- B confundat memoriam. Virgairi et florem de radice
damhunc Iocum adbuc dici de Assyfio, quod illo Jesse, ipsum Pomiiium Judaei iuterprelanlur : quod
contrito, Omnesin circuitu rialiones, quaeditiorii il- scilicet in virga regnantis poteutia, in flore piilchrir
lius subjacebant, succidantur el humilieiitur, et tudo monslretur. Nos aulem virgam de radice Jcsse,
sallus densissimussubvertatur: per quemp.sT«f'opiY.a>s sarictamMariam Virginem ifilelligamus, quie nul-
jpopulumet prirtcipes intelligi volunt. Libanum quo- lum habuit sibi fruticem cohrerentem ; de qua et su-
que cum excelsis suis cadere, ut nihil omnino Assy- pra legimus : Ecce Virgo concipiet et pariei filium
riie resideat ppieslatis. Alii yero ab boc Iqco yolunt (Isa.wi, 14). Et flpreni Deminum Salvaiprem, qui
priricipium esse de Ghristo : roaxime culu et ea dicit in Cantico Cantieorum : Ego flos cqiitpiet li-
h Cifcumcisio lium convallium(Cant. n, 1). Pro radice, quam sbli
quae sequuntur- et nos de illo, el
seripta fatealur. Dixerat supra nomen de Virgine LXX transtulerunt, in Hebraieo scfiptum habei (5ITJ)
pueri nasciluri, quod appellaretur Emmamel; et GEZA , quod Aquila et Syrijmachus et Tbeodbtid
: posieaPropheLissaeconcepiusutero vocarclur, accele- 7.opp.bv interpretati sunt, id est, truncum. E.t.pro
d
ra,spoliadeiralie, fesiina prwdari (Is&.vm, 3), et flore qui Hebi-aiee dicitur (TSJ) KESER _ germeii
jpse essel lapis offeiisionis et petra scandali duabus Iranstulerunt, ut ostenderent, quod multo post lerii-
domibus Israel : cujus principatus essetiri humero iG pore BabylOnicsecaplivilalis, nullo de slirpe David
ejus, et vocaretuf sex numinibus : admirabiiis, et antiqui regni gloriam possidente , quasi de truncb
consiliarius, et Deusv et forlis, et pater fuiuri sae- Maria, et de Maria Cbrislus exprtus sit. Illud qupd
culi, el pririceps pacis : et quodVmultipricaretur in Evangelie Matlliaeiomnes qUrcruntEcclesiaslici,
ejus imperium, et pacis ncn esset lerminus. Nunc et ncn inyeniuhtubi scfiptum sit, Quoniam Ntiza-
iu prelpgo adventus ejus, prius quanl dicatur quod rmus vocabitur (Maith. Ii, 23), eruditi Hebraioruiri
de Jesseet David sit genere nasciturus , per trans- de IIPCIPCGassumpium pulajit. Se.dsciendum qucd
Jatienem fraelaj iagunculae passio illius demon- hic KESER, per SADE Iitteram scribatur : cujus pro-
straiur : quod , volente Deo, idcirco caro ejus prieiateni et sonum-Inter z et s Lalinus sermu rtoii
niOrli Iradita sit, ut Judreorum sublimitas deslrua- exprimit. Est enim stridulus,el Strictis denlibus yjx
Yiur, et excelsi quendam in lerrani eorruanl; et Li- linguajimpressione profertur : ex qua etiairi Sibn
banus cum suis cedris succidatur, de quoin Zacha- urbs scribitur. PPITPNazaraei, quos LXX sanctificd-
rialegimus : Aperi, Libane, porias tuas, et comedat. los, Symmachus separatos, traristulerunt, per e ZAIK
ignis cedtos tuas\: ulula, abies, quia cecidil cedrus ,_ (T)156 semper scribunlur elemenlum. Super liiinc
rtjuotiiamrnagnificivaitalisunt (Zachrxi, 1, 2). Quod igitur flbrem, qui de irurico et de radice JeSseVper
autem a Patre contritus et percussus csse dicatur,' i) Mariam Virgineiri repente cbiisurget, fequiescet spi-
et illud indicio esl: Percutiam paslorem., eloves dis- VritusDoniini, quia in ipso conjplacuit omnem pleni«
sipabuntur (Zac. xin, 7). Etaliud teslimonium : Quo- tudinem diyinitalis habitare corporalitef : nequa-
niain quem lu percussisli, ipsi persecutisunt (Psal. qu.amper partes, ut in caeieris Sanclis; sed juxta
LXVIII,2). Yerbum Hebraicuni (rriN_D) PHURA , quod Evangeliumquod Hebraeoserriione conscripluin le-
Aquila « y.spau:uo-jinterpretalus est, Theodotio Sym- gunt Nazaraei: Descendelsuper eum omnis fohs SpiV
machusque veflerunt ),v)vov,id est,' lorctitar, quod rilussancii. Pominus autem SpiriUis esi, ei ribi Spi-
a Snpplet Victcr. dicit Deus ex sacfo texlu ipso, Judrei, quod e't Marlian. nofat conlra VictOrium,sen-
non Hieionymiart. exemplaribus. tientem, significare eam vocem prophetici textus
_h-El Circumcisio,etc. id est Judrei, qnos Circum- pericnpen. V
cisionem ypcat juxta Apiisiolum. Quod non in- 0 Sub diminutiva ferma
Gircumr quod est
Vatic, xspapiHiov,
Lelligeiis Mariaiius Vicloriiis, existiiiiavit vasculum fictiie; 1
cisiiinem esse pericopen seu periodum sermonis Pro- 4 Videinfra ad cap. XVIII,19.
seusu, ne dicam ineptis- *
plietici: sed iiicongruenti
— Saepediximus Zai pro Zaht legi in mss.
simb. MAKTIA.N. Gens videlicet circumcisa, sive
-143 rCOMMENTAllIORUM IN ISAUM PROPHETAMLIB. IV. CAP, XI. VM6
ritus Demini, ibilibertas (II Coi'. Iu, 17). In eodem .A re:' sed accepiSlisSpiritum adoptionis, in quo clama-
Matlhaeivolumine legimus illud quod in consequen- mus Abba Pater (Rotii. vm, 15). Et in Malachia
tibus scribilur : Ecce puet.metis.quem elegi: electus legimus::,Si paler ego sum; ubi esl gloria mea? ct si
meusin quo coinpiacuilanhiim mem rpoiiam spititum Dominusegosum, ubi esl limptmeus(Malach. i, 6)? de
metinisuper illitm : judiciumgenlibus proferet(Malth. quo limqrecajilatur in PsahnO ; Venile, filii, audile
xu, 18), ad Salyatpris refefri intelligehiiam, iri quo me : thnorem DominidocebOvos(PsYxxxiii, 12),
jequievit SpiritusDomini, idesl, rfiierna habitatiene (Vers, 3 seqq.) Non secundumvisionemoculorum
permansit: nen ut avolaref, et rursum ad eum de- judicabii, neque secundum tiuditum qutium arguct : r.
seenderet; sed juxfa Jcannis Baplistrfitesiimcnium sed judicabit'in justiliaptiupeteS, el arguetinmquilate
jugiler permaneret, qui ait: ^VidiSpirilumdescen- pro inariSuelisterrm, etpercuiiel lerramvirga orissui,
dentem quasi columbamde cmlo, el nianentemAn eo, eispirUu Iqbiorum suorum inierficieiimpiuni. El erit
el ego nesciebamillum : sed qui me rnisit baptrzaie in jusiilia citigultim lumbotumejus, et fides chtclorium
aqua, ille mihi dixil : Super quemvideris Spirilum rehuin ejus. Hrec nos ad primum adyentum referi-
descendentemeimqnenlem irieo, ipse esl qui baptizat mus Salyateris : Judaeiin fiue mundi centendunt
in Spiritusancto (Jqan. xxxn, 33). POrro In Evan- fiilura. "Pprro LXX translulerunt: iVon secunduiii
gelio, etijus supra fecimus menfionem, haec scripta ;B gloriamjudicabil, neque jrtxla setmonem atguet:'sed
reperimus : Factuinesl autem cum ascendissetDomi- judicabit humili [k\. humilcijudiciuiii\judicio, el ar-
nus de aqua, dcscendit fons otrtnisSpiritus sancti, el gv.elhumiles lerrm. ^.Nullius enim persoriam accipit
requievitsttper eum, ei dixil illi : Filimi, in omnibus in judiciq.: sed Scribis et Pliarisreis ac principibus
propltelisexspectabamte, ul venires, elrequiesceremin loquitur ; Vmvobis, hypocritm:JZ\, Auferetur a vobis
te. Tu es enim requies mea, tix:,esfilius meus primoge^ regnum Dei; el dabitur genli facienti fruclus ejvs
nitus, qui regnas insempiternum. Qui Spiritus Dbmini (Matlh. xxin, 15, et xxi, 5). Nec securidum sermoiienj.
appellatur et Spiritus sapienlire; ommaenim perip- et auditum aurium corripuii. Illis enjhj dicenlibus :
sum facta sv.nl; etsineipso factumestnihil, quodfac- Mqgisler, scimusquiaverax es; el viamDei m verilale
ium est (Joan. i; 3). Et in Psalmis canitur : Qtiam doces, einbn ad te perlinet de aliquo : neque enirnvi-
inagnificatasunt opera tua, Domine! ornniain sapien- des ht faciem hominum ( Mqllli. xxn, 16):_|J_j@
lia fecisti (Ps. xci, 2.4). Et Appsfolus scribit : sciens malitiam eorum.j,"respondebai: Quid.me ten-
ChrisiusDei virtus el Dei sapienlia (lCor. i). Et in tatis, hypoCritm?'etcrelera his similia: Judicabat au-
Proverbiis legitur : Deus in sapientia sua fundavit lem in justitia pauperes spiritu, quorum est reg-
terram, el paravitVccelos in prudenlia (Ptov. iii,,;t9). niim Dei * et arguebat in aeqiiitaie mansuetcs et
Etquoniodo idemVsermoDei vocatrir lux, el vila, et G humiles terrre , diCens ad Apostplos:: Adhuc et vos
resurreeiio : sicspiriius sapieniise et iiiiellecius, et . insipienies eslis? El ilerurii-.':Necdumscitis neque in-
cpnsiliiel forliiudinis, et scienlire, el pielalis, aC li- telligiiis? El ad Petrum specialiler": Modicmfidei,
moris Domirii nuiicupatur : non qtiod diversus sit quare dubiiasti (Marc. vm, 11) 1 Vel certe pro hu-
157 juxta djffeienljas npniinum , sed unus atque "niilibus atque mansuefjs alios arguebal, qui eos
idem cunctarum yirtutum fcns sit atque principiiim. ;opprimereccnabajitur(il/ia!(.xiv, 31). Percussit quc-
Absque Chrisie, igitur riec sapiens quis esse pctest, que omnia terrena opera virgii, sive.ul LXX irans-
nec inteliigens, riec consiliarius, nec fortis, nec eru- lulerunt, verbo oris sui, lnquens in Evangelio : No-
dilus, necpius, nec plenus timoris Dei. Et lipenc- lite pulare; qurarvemriinmUiefepaceiiisupet lerraiii :-.'
laridiun quod Spirilus Pomini, sapientiae , et iniel- .noii enim veritmiltere pqcem, scd gladium. Et spiritu
lectus, cpnsilii, et foriitudinis, elscieniire, etpietatis, labiorumstiorum inlerficielimpiitm (Mal. x, 34, et
et timoris Doniini, jd esi, seplenrmus numerus, qui Luc. xii, Sl): de qiio jn noiip psalmplegimus : In-
septem oculi in uno lapide dicuntur in Zacbaria crepasligentes, el periit impius : nomen eorum delesli
(Cap. in), requieseaL super virgam etflorem, qui in smculum et in smculumsmculi (Ps.ia, 6). Et Pau-
de Jesse,-..acper hecDavid stirpesiirrexil. Speciali- lus Appstplus scribil :,Quem Dominus Jesus interfi-
lef aulem spiritus limoris Domini Iriipleverit eum I) cietspifitfi oris sui (II Thess.n, 8; Eplies.vi),Percussc
propter eos qui limpre Dpminiindigertt: quia parvuli autem impio, accinctils est Dominus juslitia et ve-
sunt, quem foras miitit perfecta dilectie. Qui enim ritate ei fide. Ipse enim factus est nobis a Deo sa-
limet, poenam habet, et nori est perfeclus (I Joan. pienlia,! et justitia, et sanciificatip el redeniptio
iv, 18). Unde et Apestplus lpquitur ad credentes : (I Cor. i),qui et in Evangelio Jequiiur :%o sumlux,
.Non enim accepislisspirilumserviiutis iterwmintimo- et vita, etveritas (Joan. vin, 6 et xiv). Et de Psalmis

a Hajc de BaptismoSalvatorishistoria ex Ebioni- . rovc ypo:p.parBicy.al aapitraiovs, f6rs_.Skrovs ccpyie-


larum codiee (qtiem eumdem ciim hoc ipsONazare- pstg e'v§ovIv TGvaffi,oi; r.ai i),iyi-j, Apbriosrata<f\ip.wv
norum fuisse tradil Hier, in Matth. cap. xn) rccila- V fiaaikeia, rtai So6rio:sraii'0vei7roto0v«Toi? y.apnObf
tur abEpipbanip,Jiseres. xxx, §13, tametsi breviiis, auT^.",a)X oySi v.ara. rriv ).a),tav©.eyjjsy oi p.iv yap
Vet.-pa.ulo diversis senteuliis. Vide qna'. de Nazaieno- npou-iitcavKUTW liyovrec,Aioao-y.ale, otSaftevori a),i_br)_•
rinri Evarigelio, tum alibi, tuiii ad laudatum Mallliaji ei, v.ai ra s%Hs'b 5s oby.ara rr]v ),«),tavavrav ri),£yyj>'
Ipcum dicimus. V Sto etSwjrag novnpiasKUTWV , lO.cye Tt fte •rcupaXfirt,.
- . - i> GfrcCescripseral Eusebius: M»JSEVO_- yap itpbo-m- vnoy.pirai; (_umlotidem fere verbis Latine liierons
ftbV),K,«,6«¥MV , Mlif%i ttJV 5?»lO_5S.<r/.«, Tthtt f.EV
•ffO)').Jf reridit.
in S. EtfSEBH HIEftGSYMI 148
dicilur : Veriias de letra oria est: el justitia de cmioA _ viter diximus, ut Judaiz.infes noslros gravissimo
ptospexit (P.i. IAXXIV,2). Uude cl ApcstpJus lior- soinnnsterleie coinincaiiitis. Creterum iuxta ririfi-
latur Epbesios: State ergosuccincii lumbosvestrosin caniein spiritum f.icilis inielligeniia est. Lupus enlm
veritale, el induti lorica juslilim (Eph. \i, 1,5). Quod Paulus, qui primum persequcbatur, %_QQel laceia-
si pro vcri.aie, fidcs legitur, illtid dicendum, quo.d bat Ec,c'c«iam, de qup dictum est : Benjamin iupus
cingulum Domini, ,quo cincftis est ,'cremias (Jerem. rapax, Jiabiiavil cuni agno, vel Anania a quu bapli-
xui), fidcs crcdcnliuni sif. zalus csl (Gen. xux , 27; Acl. vin), vel Petro
(Pers. 6 s eqq.). Habiiabil lupus eum agno, ei par- apostolo,cui dicluni est: Pasceagnos meos(Joan. x\i).
dus ciim limdoaccubabil; plulus, et leo, el ovissimul Et pardus qui prius non mutabat varielnles suas, lo-
morabuntur, el pner parvulus minabil eos. Viinius cl tus in lonlc Domiiii accubuit cum brcdo, non qui a
utsris pasceniur : shnul teqttiescentcaluli eorum, cl leo sinistiis cs,t, sed qui immolaiur in paseha Domini.
quasi bos comcdet paleas. Et delectcibiiur infctnsab Elboc iiclnudum, quod non agnus et Iiredusbabi-
ubere sitper foramine aspidis; el in ctiverna recjuli, icni, elaccubcui cum lupo et pardo, tcd lnpus ct
qui abtaclatus fnerit, manum suam mitlel. Non noce- paidus agni ct hx'di imiteniur iiinoceiitiani. Lee quo-
burti, et non occident in universo rnonte sanclo meo, que prius ferocissimum, ct oris, cl vilulus pariler
quia replfta esl lerra scientia Dontini: sicut aqnm ma- _Q j morabuntui'. h Quod quotidie ceruiinus in Eccletia,
ris opcrientcs. Urec qnnque judiri et noslri judaizan- divitcs et pauperes, poleufes ei liiimiles, rege= at-
tes juxia litieram futura conlcndunt, til iu clarilate que privatos pariter commorai i, ct a pueris parvulis
Ciiristi, quem puiantiu fine mundi essc vciilurum, quos Aposiplos inlclligiiriiis, et Aposlnlicos vircs,
omnes heslirc x,g__[)rediganlur in niansuctiidiiiem, imperitos scrmonc, sed non scienih. regi in Eecle-
el pristina ferilafe deposiia, lupus et agtuispascanlur si:i. Qui cuni iiiter sedisciplina Doiuini (iierint fce-
simu', et cuclera cum creteris, qure nunc videmus dcrali, ila ut corum quoqne familirc conjunganlur,
sibi esse conlraria. Quos inlerrogaro debemus, si tiiiie complebitur : Simul rcqniescenl caiuli corum.
omiiia prrcsentis loci sic accipiiiniur, u! f.crlpia Leo quoque nou carnes comcdel, sed paleas, qiicd
sunl, et nihil rcferlur ad iiilclligcntiam spiiitalem, scilicct vescatur cibo simplici. VAliicobservandum,
juxta illud Aposipli, qui ail: BenediciusDevs, etPa- (juod npii bos carnes, sed leo paleas comcd.il, Pa-
lcr Domini noslri Jesu Christi, qui benedixil nos in Icasputoin Scripluris sanclis veib.i simplicia intcl-
omni benediciionespiriiall in cwlcsiibusin Ghtislo (II Iigi. Triticum aiitein, el inleriorem meriullam, sen-
C.ot., l, 3), ergp ei radix, et viiga, el fi(,s non lcfe- sum qui iiiveiiilur iii liitera : ci froquciilcr evenit,
jantur ad sensum : icrr.nque percussa veibo Dei, et ul Iipuiiues sieculi, mystica nescicnlcs, simplici Scri-
inlerfeenis impiiis spiritu labiorum ejus, sicinlelli- G ( pturarum lectinne paseaniur. Infans quoque, qui
gatilur, ul scripta sunt : el docerc'cogantur, quo- malitia parvulus est, niillil manum in fpramineas-
inudo rebiis iucorporeis, jnsihia, et vcrilalc, renes> pidis, et de obses-.is homiiiiiiu corporibusfugal das-
Domiiii circurodcnitir^Sed etlioe cos intenogenius, inones. Qni aiilcin ablactaius est, ijcquaqunm lacie
quid digiiiii'1 sit Bomini niajesiaie, ut lupus ci agnus> nuiritur infantirc, scd jain solido ve^citur cib». Isie
paseamursimul.ei pai'diisciimlircdoacciibei,ctleppa- iu rcguli cavernani mitlit inaimm, hoc est, in ipsius
lcascomcdat.el puer parvulusmittatiiiaiium suam ini Satanrc habilaculum, cl inde eum cxlrahii. Unde et
•forarnineaspidum? nisi forle juxlafabulaspoelarum, , Apostolis poieMas dala csl, u! calcarenl super ser-
auivuninobisSaiuriiisreeuliiinresliliienijinqnolupiet t penies, ct scorpiones, et super omiieiii fortittidinem
agiii pasceniur simul,eimtilso vino plenacurrenlflu- inimici (Luc. x). Noceie auiem et occidere-neqna-
iijina,ei de loliisarborum slillabuiilmellrtdulcissinia,, quam poieiunl venenala prius animalia eos qui habi-
lacteisque fontibus omniacomplcbunlur. Quod si re- taverint in monte sanctu Dei, quod inierprciaiur
sponderint pro bealilndine lemporum hrec futura, utt Ecclesia, de qno in Evangelio dieitur : Non potest
absque ctijusquam noxa, honiines bonis omnibus5 civilas abscoitdisuper moiilcinposita (Mat. v, 1-d).At
perfruanuii', audiaut "anobis, nihil esse boiium nisii ne hoc pulemus dici de monle Sion juxia Hebirco-
viriiitcm, ct niliil maltim nisi vilium, dicente Psal-- B ruin erroreni, sequcnti vcrsiculo Evangclicivprrcdi-
iiiisla : Quis esthomo qui vull vitam, cl diligit dies vi- cationis _f"@___sacramentii monslraiilur: Qitiarepleta
dere bonos? Compescelinguam tuatn a malo, et labiai csl lerra scientia Domini : hoc esl illud quod supra
tua ne loquantur dolurn. Declina a malo,d fac boiium i dicebatur obscurius : Habilabit lupus cum agno, et
(Psal. xxxu, 14; xxx, 27). Divilire aiilem, el sani- parditscun haido accubabit; el juxla consueuidineni
las corporis, et rerum omnium abnndanlia, cl his5 suam propbetalia in lino verba panduniur: Sicitt
epiuraria, pauperias, infirmitas, et inopia, ctiami aquw, inquil. maris operientes.Quomodo aqnre maris
ap_i„dphilosopbos sreculi, nccinter bona repnlpiilur,, operiunt prnfunda maris, hnc esl, lerraiij qurc opc.r-
nec inier mala, scd appcllantur iiidjfferenlia.Unde ett ta esl fiuctibus, sic scientia Drmiini oninis tcrra
Sle|ci., qpi nqslro dpgmati in plerisque cjnicordant,, complebitiir. Quam diversoriiiu prius morum con-
nihil appellani bonum, nisi sclam lipiieslalem aique3 jiinctio.iiem etiam beatus Apostolus Petrns in vasc
yirjuieni : niliil malum, nisi lurpitudiuem. Usecbre- linleo (Acl. x), qupd de ccclc dimissum est, se vi-
a Val., qudianthmc omucs, nihil, ctc. bio S. Pater expressit. Breviores.alios, qui occur-
11Iliuic qucque paucis immulaiis locum ab Euse- runt, indicare niih vacal. '
U9 COMMENTARIORUM 1N ISAIAM PROPHETAMLIB. IV, CAP. XI. 150
disse lestalur, habente qualuor priricipia, qurequa- _/) i. et istamad secuniium : neper hrfici(|iiresequuiiiur,el
fuer mundi plagas intelligimus, ut repletaffi lerfafti illa qurriprrecesserunt ad enni "relereiida"sint Cliris-
Dei seientia cegripscamtis': iri qup vase erant qua- " tum,'quem Judoei necdum veiiisse, sed venturum
drupedia, et serpentes, el besiirc, et Vdlalilia coeli, essecpntenduiit. '.Pb.st'ypcatiqriem igitur gentium,
utquod Arca In diluvio, boc Ecclesia; prastet iri qure qubndam in caiidam repntatre sunt, Israel iri
mundo. caudarn repuiabiluf (Sup., cap.%): ut apponat Do-
Tn die illa rqdix Jesse, qui stat in sigriumpopuio- minus seCundomanuin suam, et pcssldeat residuum
rum: ipsitm gentes deprecabunlur, el etil sepulcrum populi srii,-de qup et supra legiiiiiis, non omriemis-
_ejttsgloriosurri. LXX : Eieril iri die illq radix Jesse, rael, sed reliquias esse salvaiidas, qure reliclrc fue-
et qtii coiisutget,itt princeps sit geniiuiri,inipso genles rinl ab Assyiiis et ab JEgypto, et a diversis per cir-
sperabunl, eleril requiesejus honor. Pro requie ejus, cuitum nalion|bus.Primuni enim dubdecini ApbstOli,
in He.brair.o posituiij est, MKUATHO (inji3S), qriod el sepiriaginta, etceniurii vigiriti ariimas,et quingenti,'
omnes simililer transtulerunt. Pro honorequoqtieiii quilnis pafiter cpngregatis Dbminus apparuit,deiride
Hebfreo legitur CHABOD (153.3),quod perspicuG gto- fria millia, et quinque millia Judaeofuriiin Dominum
rianv sppat. Et est sensus : erit mors ejus glpriosa, Crediderurit. Jacobus qupqtie ad Paulum apbstolum
ut implealur illud quod Salyator inEvangeiib depre- 1B Joquittir, qiii et ipse de reliquis erat: Vides, frd-
critur : Pater, glorifica me gloria, quam habui prius ter, quantti millia siniJudmoruiricredeniium? hi omnes
quam mundus essel apud te (Joan. xvli, 5). Dictimi minutatofesiegissiinf (Ac«.xxi, 20). Et iri epdeiri vb-
est de nativitate ejus, diclum cstde creteris in medio liiiniiieiegimus: Eraniaulein in Jerusalem habitdntes
Sacrameniis : veijit ad mprlem, quai noii consueto Judmi vifi tiihorali, de universis 1@3 geniibus qum
inprtaliiim nomine, sed quia iri Chrisip erat vita sub cmlosri.nl,qui omriesmirabaritur atque dicebanl:
perpetua, requiesappellatur, Nos autem, ut manifes- ; Noiine isti (xtililmisuril, el quotriodoitos aridivimus
lumiegenti sensum faceremus, pro dormitione,eire- unitsquisqtieliiigiiahinostram,in qua nati surnUs? Par-
quie.,altero verbo, sed eodem sensu, sepiilcrumver- ihi, el Medi, el Elamitm, ei hqbittihtes in Mesopoia-
timus, Iii tempore igitur illo, quando Chrisli jn toto mia etrSyria,Cappqdocia, Ponto el Asia, Phrygiaret
mirodb Evangelium cniuscaril, et repleta fuerit bni* Pampliilia,et Mgypto et Libya, eiCyrene, et advence
nis terra seientia Domini, sicut aquas maris terram Romani, Judmi et Proselyti, CretesetArabesaudivimus
operienles, erit radix Jesse, et qui de ejns siifpe ioquentes eos noslris linyuis mqgnalia Dei (Act:'-n_iS
cpnscendet in sigijuiri omnium pppulprum, ul yk seqq.). Jid bisigilur univefsis genlibusper Apostoles
deaftl populi sigrium Filii liominis In coslo (Matlh. Israel reiiqulaQsalyabuntur. Tradurit Ecclesiasticaj
xiv). Qui habebit cornua in manibus suis, ip quibus G i bislerire, qupd AppstPli in toto ofbe dispersi Evan-
abscondefur foittitudo ejus,iit exaltatus omnia liahat geliiim prrbdicapini: jta ut quidaiii Persas Iridosqtie
ad se(Afioc.iii). Sive ut LXX ifanstulerunt. resurgei ; penetnareht, et jEtljiopia dafet manus suas Deo,'et
a pipjtiiis, ut princeps siiomnitim irafipnum, el.uni- transflnmina JEihiopips inde Gbrislc munena defer-
versa; genles ___>32 sperent in eo. Quod efiamJacob roniur. Ac rie soluni oribntales populos significare
Ifien. XLIX,10) de triliu Judamysiico sermone iesia- videa(pr, juugit et reliqna : El ab ihsulis mqris. In-
tur ::Non deficiet princeps ex Juda, neque dtix de sulas autem maris nccidenialf_ri)plagamsigriificat,
femoribusejtis, donecvenial cui reposituriiest, el ipse quai Oceani ambitu elaudilur. Levabit igi.lur signuni
erit exspectaliogenlium. Et erit in die illa, adjiciet Do- Crncis iii njjiversas iiationes, et de syiiagogis Jtid.ajpi
minus secundonianum suqni adpossidenduin residuum rum pr|iiiuin I.irael pcpuluni ccngregabit, utVApp-
populi sui, quod derelinqueturab Assyriis, el ab M- stpli pfeeceplum Sfilvatpris iriiplerepl, qui djxGrat:
gijpib, el aPheiros, elab JEthiopia, ei ab Mlam, el a Ile: ad'Qve.spexdUas dqirius lsr.ael(Matth, x, 6). Dcr
Sennaar, et ab Einaih, el ab insulis maris. El levabil nique el Paulus od incrednlos Ibquilur ex Judreis :
sigrimnin naiiones, et congfegabit prOfugosIsrael, et Fofi.gppor.tebai pr.jmainloquiverbuinDei; sedquoniam
dispetsqsJudm.colligei a qtiaiuor plagistcrrm : et du- r.epulislisillud, ei. ihdigws V0SJudieast\swiernm yUgz,
feretnrzelusEpiiraii\i,elhostesJudaperibtint Epltrqpn V ecce coiivettitiiur.qd g^pjes,sicutpmccpii nabishqmu
lon qtmiilabiiurJudam, el Judas non pugnabitconlrq tius (Act,-sjiii, 40, 47).Qiialiier aritem plagqs, .orieii^
Iphrahn. Et volabunlin humero Plnlislhiim permare, ieni» Ct ppcideiitem, ineridiem et septenlrioriem si^
imtil prmdabuntiirfilios Orieniis : et Idummael Iloob. gtjificat, ut per liaecmundi vocatio dempnstreiur. Eo
irweeptum rrianus eorum, et filii Ammop obedientes tempore, inquit Isalas- nequaquam Ephraim et Ju^
erunt. In die illa; iiop est, iii illo lempnre, de qua das, ijui nunc, me prophetanle, inter se bostiti bdio
et supra dictum est, cbm surrexerit radix Jesse i^ disriden!, inimipi erurit, sed juxta Ezechielis prg^
signiim popuJprnni, siye ut dprtJineiur gentium.,ap^ pbetiam, durc virgre iii unam vifgam copiilabuiiiur,
poiiel Dominussecundo manumsuam, ut nequaquam et juiigehthr in Christi Ecclesia, qui prius Jiierant
juxla nosfros judaizaiiies iij fnie miindi, crim intra- separati '{Ezecl}. vii);" iia:' ut ii; _gen'libu"sbbffimiini
vCrit pie.niiudogenliurii,tpnpqnjnis Isi'.aels^jyusfiat: ]:rilj'or_3^"sudpnjtJ@^4v^ g^.
(Rqm. xi); sed hrcc cmnia in primp inieiliganjus ad- , riia.:.ejJiocesl, primuni marii"imis prrcdiceril-Ealrcs.-
ventu. Neque eriim pnsspmus, cum una dies dicatur•"' llnis [Ai, Palrcslinrcfet peripnfe.volucri cursu per-
etnuiicel supra, illam referre ad pri.mumadveulum,; gant ad crjeteras j.aiioiiesTSIveV.uxiaLXX Iiiterprc-
551 S. EUSEBH HIERONYMI iSS
tes : volabunt in navibus alienigenarum, mare simul A j pitres, noctnas, canes, et hirces, et asinps, divino
prmdabuntur : quod de unius Pauli apostoli exemplo nomine consecrarenl, de infinila regni poteiJiia per
intelligamus, qui per Pamphiliam, et Asiam, etMa- singuIosRomani imperii jiiilicesdislribuerii,uialium
cedoniam, 164 et Achaiam, et diversas insulas at- judicem babeal Tbebe, alium Libya, alium Pemapo-
que provincias, ad Italiam quoque (Act. xxvm), el lis, alium jEgyptus, alium Alcxandria,-ct divcrsre
ut ipse scribit, ad Hispanias, alienigenarum porta- rcgiones, i>quas vop.ovc^Egyplii vocanl. Proplerea
tus est navibus (Rom. xv). Igiiur Ephraini et Judas, aiitem sub metapliora Niius divisus in parles est, et
id est, qui de duodecim iribubus in Christum credi- scissus [Al. cmsns] in rivos, ut possit absque tillo
deriinl ex Judreis, simnl prredabunmr Orieniem, ct iinpedimento Evangelicus scrmo discurrere, el ad
in Idunirea et Moab extendent manus suas, juxla il- populos jEgypli uliimos pcrvcnire. Elquomodo tem-
lud quod sub persona DavidClirislusmyslice loqui- poribus MoysiRubrum siccatum est mare, ul popu-
tur: In 1duihmam]exlendam calceumenlummeum:mihi lus de ^Egypto transfugerel: sice contrario vEgypti
alienigenmservienl (Ps. LIX, 10). Hrc eiiim gcnles eo llumina siccabunlur, ut reliqiiiai popnli Dei, quaj ab
temporc quo Isaias prophelabat, adversaria; eraut Assyriis el diversis gentibus salvabunlur, transeant
populo Judrfibrum, et idcirco nune dicit quod post- in^Egypttim, nequaquam fugienieseam,scd capienies
quam surrexerit radix Jesse, ut regnet in geiilibus, B 1 et sno calcantes pede. Prudens ct cbristianus lector
et vexilluni Crucis ob salutem lotius orbis ftierit ele- hane babeat reprpmissipnttm prophetaliuni regnlam,
valum, tunc cliam Idumrea et Moab el filii Ammon, ul qurc Judrei ct nosiri, immo nou nostri Judaizan-
omnis scilicet Arabise laliludo dent Aposlplis ma- tes, crirnalitcr fuiura contendunl, nos spiritualiter
nus, el in locis idololairiaj Christi Ecclesirc susci- jam transacta doceamus, ne per occasionem istius-
tentur. modi fabularum et iiiexlricabiliiim juxta AposlPlum
Et desolabilDominus linguam maris Mgypti, el le- (II Tim. n) quaisiionum, judaiznre cogamur.
vabil manum super flumen in forliludirrespiritus sui, et ( CAP.XII.—Vers. 1, 2.) El dices in die illa : Con-
percutiet eum in rivis septem : ila ut iranseanl pereum fiiebor tibi, Domine, quoniam iralus es milii: cohver'
r.alciali.Et etit via tesiduo populo meo qui relinqnetur sus esi furor luus, el consolatus es me. Ecce Deus
ab Assyriis, sicul fuit Israelindie quaascendit deterra Salvator meus, fiducialiler agam, et non limebo, quia
JEqypti- Quomodo Idumrea et Moab, ei filii Ammon fortitudo mea, et latts mea Dominus Dcus, el faclns
tradenl manus suas Apostolis, ut obediant Evange- esl milti in salutem. c Qui prius in solitudine dixera-
licaj prredicalioni, sic ipse Dominus qui Iii Apostolis lis, qtiando ascendistis de lerra jEgypli, el marc
suis illa perlecit, desolabit non mare juxta LXX, siccatum est Rubrum : Canlemus Domino, gloriose
sedjuxlaHebrrcos, linguam marisyEgypti, qurc prius ^ enim magnificaius |" AI. Itonotificaius] est ( Exod.
contra Dominum blasphemabat el superstitioni M- xv, 1), et reliqua : nunc pereussa lingua maris M-
gyptiac prrceral. Unde et iu Psalmis Iegimus : Hoc gypli, et Ilunjine illius arefacio atque conciso, et
mare magnum cl spatiosum, ibi reptilia quorum non humiliato, glorificale Dominum, ei dicilc : 166
esl numcrus (Psal. x, 25, 2fl). Quibusinferuir: Draco Confilebor iibi, Domine: quoniani qui iram merui
isle quemplasmasti, nl illudercl ei. Desolabil igitur, et furorcm luum, misericnrdinm conseculus sum;
sive inlerliciet, hoc esta avaBsp.ari.o-u,ul Theodoiio, (ii es enim Salvalor meus, id est, Jesus, cl nequa-
Aquila et Symmaclius Lransiuleruiii, linguam maris; quam liduciain habeo in idolis, ncc timebo qnre non
./Egypii, et levabit manum suam super flumina M- sunt timenda'; sed lu es fortimdo mea, etlaus mea,
gypti in fortitudine spiritus sui, velspiritu violen- quifacluses mihi in salutem. Audiat sceleralissima
lissimo, quod regnum inlelligimus Romanorum. Re- hreresis, factum Dominum bis qui salvanlur, et que-
gnanlc enim Cajsare Auguslo (Luc. ii),'quando flos; rum prius Dominusnon erat, ut crcationem in Seri-
de radice Jesse conscendit, etin orbc Romano primai pluris sanctis aique facltiram, non semper conditip-
1'aclit esl descriptio, polentissimum prius regnumi nem eorum qure non erant, sed interdum gratiam
^Egyptiorum, quod muliis duravil selaiibiis,Cleopa- in eos qui meruerint sibi Deum fieri, intelligamus.
trre morte deslructum est, 165 et percussus est (Vers. 5.) Hanrietis aquasin gaudio, de forrtibus
amnis^Egypiius in seplem rivis, sive in septem val- Salvaloris. Quem supra Emroanuel, deiude, spolia
libus. Nilus enim aquarum multarum, qui prius unoi detrahe, feslina.prredari, ct reliquis appellarat no-
fluebat afveo, et iniransibilis erai, in seplem valles> minibus, ne viderelur alter esse prseter cum quem
Iiumillimas ct rivos divisus est atque concisus, utl Gabriel Virgini nunliavit, dicens : Ei vocabisnornen
calciatis pedibus transiretur. Hocautem Tropologice) ejus Jesum, ipse cnim salvum faciel populum suum
significat, quod gentem ^Sgyptiorum, in tantum ido- (Matllt. i, 21): nunc vocat Salvatorem, et de ejus
lolatrire et vanissimrc supersliiioni deditam, utacci- foniibus aquas prredicat hauriendas, nequaquam de
n Legimus ex Vaiic. avaQsy.ari<rsi. Sic Eusebius b Martian. quos : pufabalque parum equidem scite
hunc locum :Oi.rpslgcuftowvMf,ovrugrippivsvo-av,K«J vby.ovciiPrt regiones, sed Judices jEgyptiis appella-
Kvpiogrr)v ylacro-avbo0.ao-a~tig
avaSsp.ario-et Aiyvirrov, tos, quod postmpdum retractavit. Videinlra in cap.
Tres pari conscnsu interprelati sunl, Et desolabilDo- xix, iniiie.
minus linguam maris Mgypti. Eral tamen in antea c. Eusebium presso vestigin scquitur.
^ulgatis H.ieronymiKVKfie^anss^o;.-.
155 COMMLNTARIORUM IN ISAIAM PROPHETAM LIB. V. CAP. XIII. 154
aquis fluminis ^Egypti, qurc percussrc sunt, neque Asciant, quoniam solus cxeelsus esl : cui camandum
de aquis flumiiiis Rasin, sed de fontibus Jesu, boc sitquod magnifice fecerit, et iu omni orbe illius mi-
enim Hcbrreorum lingua Salvator exprimilui'. Undc sericordia prrcdicetur.
et ipse clamabal in Evangelio, Qui siti!, veniat ad (Vers. 6.) Exsulta et laucla, habilaiio Sion : quia
i\ie,el bibat. Qui credicleii;in ine, sicttidicit Scriptura: magnus in medio tui Sanclus Israel. Primtim dicen-
Flumina de ventre ejns fluent aqum rivm. Hoc aii.em, dutn jiixia litteram: 0 liabiialioSion, exsulta el Jauda
inquit Evangelista , dicebal de Spiriiu sanclo, quem Deum tutim, qucd qui tuus ante videbatur Dcus,
credcntesin eum acccpluri crant, Et in alio ipse lo- el modicis Jiidrea; lerrre claudebalur angiistiis, nunc
quilur Evangelii loco : Qui biberit dc aqua quam ego reploverit omiiem terram seienlla sua, et do morie
dedero ei, non sitiel in miernum: sed aqua qnam ego consnrgens, regncl in geiitibus, et ipsum nationes
dabo ei, fiel in eo fons aqnm salien.is in viiammiernam deprecciilur, atque adoreni; ita dunituxat, ul adji-
(Joan. vn, S; iv, 15,14). Fonles Salvatoris, dociri- ciat sccundo. inaniim ||@_| siiam ad possidcndum
nam intelligamus Evangelicam, de qua in sexagc- quod reliqtium est populi sui, cl congregandos pro-
simo septimo psalnio legimus, In Ecclesiis benedicite fugos Israel, el dispersos Jtida colligemlos a quatuor
Deo Dominode fontibusIsrael ( Psal. i.xvu, 27). plagis lerrre : quia seminarium Evangelii per Apo-
(Vers. 4, B.) Et dicctis in illa die, confiieminig stolos, qui ex Judreis erant, processil a fonlibus
Domino et invocale nomen ejus : nolas facile in po- Israel. Melius autcm est, ut Sion, id est, speculam
pulis adinvenlionesejtts : rncmeiiiole, quoniam excel- in sublimibus collocalam, interpretemur Ecclesiam,
sum esl iioinenejus. Caniate Domino,quoniammagni- de qua et quinquagesimus psalmus canit: Benigne
fice fecit : annuntiate hoc in universa ierra. iirec fac, Domine, in bona voluntate lua Sion, el mdificcn-
prrecipiiinlur ab ApostoIIs et reliquiis Israel his qui lur muri Jerusalem (Psal. L, 20); ut acccplabile fiat
de genlibus crcdiderunt : ui soli conliieaiuur Do- iu ea Dco sacrificium jusliiise, oblaiiones, cl hau-
mino, el idolis dereliciis, invocent noiiien ejus : et Jocausla, et vitulus, quem filio peeiiitenli pater cle-
cuncia opera cjus pracdicenl infidelihus; J.©^ rit nieniissimus inimolavit (LHC. xv).

"^$&:.;Q^3ffi^

107-168 Plnres " anni siini qiiod a sancire me- Q mina condidcrunt, llebraicam panderem veritalcm:
morise virp Ariiabili episcopo rogaius, ul in dccem meque relraclaniem, et molcstissinium explanaiie-
Isaire scriberem Visiones, pro angustia illius tem- nis gemis in tempus aliud differenlem, s:ppissime
porisijuid rtiihi vlderetur in singulis brevi scrmono commnnebas. Hccaulem ainin misisii filiuiiiiioslrnm
in jus
perstririxi : histpfiam tantiim quod petcbal, edisse- Ileraclium djacouum, qui me manu cmiserla
rens. Nunc ad te, filoxovururri Eusiochium, cogor vccarei, cl promissum per moiiicnia exigeret. Quid
In tolum proplietam Comnjeiilarios scribere, et in- igitur faciam'/ subramnc npus in quo viri erudiiis-
lefim oralionibus luis ,-adDabjionem usrjuc pervcni simi stidaveruiit, Origcnem loquor, el Eusebium
eva-
[A/. perveniriius], qurc prima decem visionum Panipliili, quortim alier liberis allcgoriae spatiis
est, de qiiibus aiite jam dixi. Superfluiim autem giitur, et interprelatis nominibus singulorum, inge-
mihi visum*st, auteadem rursus itei'are, auliu uno umni suun) facit Ecclosim saciamcnta, alter hisle-
opere divefsas:sententias prniuere. Unde quinlus ricam exposilionem litulo rcpiomiiieiis, interdum
inlsaiam liber erit bic, qui (|uondam fo'.us editus 169-170 obliviscilur propositi, °-et in Origenis
est_ qtio ad calcerti usque perfecto, sexli voluniinis sciia cpiicedil? An laccam, ct aperte bnjus generis
juxta tropologiam arripiemus exordium, et eadem expositinncm nescire me dicam? et qu.iudo lilii po-
le Domiiium deprecarite, spirilalis intclligentire cnl- iero pcrsuadere, me nen poiuisse magis quam no-
mina persequerouf. luisse : quorum altcrum iinbccilliiatis esl, altcrum
t Hucusque papa Ariiabilis, h coluuieri cbaritalis superbia;? Quibus adiictus causis, maiui a le inge-
el nomen, ac raihi'.pmniuni quos tcrragenui! aman- iiiuni meum qiiain voluntalcii) qurcri : brcvilerque
fissime, per litteras flagitabas, ut tibi decem vi- aiinotnbo qua; didici, fundaiiicnta jaciens Scriptura-
siones quaj Jh Isaia obscurissimrc sunt, bistoiica ruin. Crelcium si aul lu volncris, anl spaliuni fncril,
exposiiioiie dJsserereh), et omissis npstrorum Com- et voluntaii nosirrc Chrisius annucrii, spiriiale su-
mentariis,, qui varias opiniones secuti, multa volu- pra struendum cst rcdilicium, uliinpnsito culmine,
a Ferme tiedecim, scilicet ab aniio 597, ut in nam mss. codices distincte leguni, et in Origenis
nbtis clirbnologicis--Epist.C8 ad Castrueium proba- scita concedit: qua pbrasi uiitur infra in cap. LVIII:
tumest. S_/!iimcc/ms,iiiqiiit,in Tlicodolianis ^cilu concedens,
> In Vaiic. cuhneiicharitalis, elc. lotquem posuit, etc, Liv. n Rel.Maccd., in senleiiliam
c Ei iti Origenis.scila conccdii? Erasmus, et Otige- alicuius concedete, pro codem usurpavit. MAKTIAK*
itls fkii eoiitidit, 'Qudd^nspicor ab firit?>«omut.iluiii.
1§5 . S. EUSEBII HIERCiNYMI 156
pcrrec'a Eeclesi:c ornameiila mnnstremus. Propo- _i A mandavi sanctificatis meis , el vocqvifottes rneos in
suisii de Isaia Visiouem Babylmiis, et Pliilistbiim, itarnea cxsrdtanies ingloria mca. Priiicipes,elgigan-
Moab, cl Damasci, JSgyptique, el descrti maris, ct tcs juxla LXX Trsnslniorcs Ensebiu.-;virtutes Ange-
Idmnrcrc, ct Arahirc. ct V.illis visioui% et Tyri: licas intcrprelatur, et pessimos dajmones , qui ad
quas si l.Uiusniiar exponere, mnliis libris opus erit, evcrsionem Bnbylonis missi sunt. Nos autcm historiss
et exacioris mei navigaiio in annum allerum diffe- ordincm prosequentes, Medos essc dicimus. De qui-
retur. Iiaque ulvis, singulis testimeniis breves sen- bus in cortseqiientibtis aperjius Scripiura teslauir,
tentiolas coriplabp, iit IIPIJlam exppnam quid sen- dicens, : Ecce ecjosuscilabosnper eos Medos,, qui ar-
tiam, quam paucis verbis tibi sentieuda dimillam. genium non qumrant, necaurum velint. Nec roirum si
Dictamus brcc, ucu seribimus :currenle notariornm Modosad subversionem Babylonis sauctilicatos vp-
iijanu currit oratio. Nolumus eriim nostra laudari, cel, cum perJereiJiiain ipsumNaljuchcdonpspr,quia
sed Prophetrc dicta inielligi, nec jaclanius eloquen- cjus imperio serviebal, dcsnueus prrfivaricalricem
liam, sed scieutiam qurcrinuis Seriplurarum. Inci- Jerusalein, servum suiim el columbam dixerit.Poiro
pianms crgoa Babylonc. i qnod ait : Fortes meos, el exsultanles in cjloria inea,
osiendit eos non suis viribus, sed Dei ira tam subli-
(Gap. XIII. —Vers. 1.) Onus Babylonis. quod vi- j_3mis regni potentiam subverlisse.
dil Isaias, filius Amos. Verbum.SIIebraicum MESSA I?l (Vcrs. i, 5.) Vox mulliludinis in montibus ,
(N'&S), vel OIIHS, vel pondus, inielligi potest. Et ubi- quasi populorumfrequeiilium: vox sonitus regnmgcn-
eumque prrepositum liierit, minarum plcna suntquae lium congregaltirnm. Dominus exercituum prmcepit
dicuntur. Uude miror LXX TranslatPres in re trisii miliiim bclli venieniibus de terra procul a summilate
voluisse ]ionere visioncm; sed de boc alias. Nunc cosli.Dominus el vasa furoris ejus , ut disperdal om-
quod cepiniiis exsequamiir : Babylon fuit melropolis nem lerram. Mcdorum alque Persarnm describiuir
Chaldaenrurii,cujus rex Nabuchodonpsor r.uncii!-us- iiijpeitis : quod multis sectitn auxiliis congregalis,
que ad jEihiopiam gentibns superatis, inter crcteras Dpmi.iQpnrum exercituni prrcccdenle, ad vasiilalem
vastavit et Jndrcam , diuque obsessam Jerusalem yeiiianl Baliylpiiis , i_i dispeidanl oiii.nemlerram :
undecimc annp cepit regni Sedecbire : quem et ip- non quod loiinn mbem vaslaverint, scd emnem tcr-
sum capttnn duxit in Antiochiam, qiif* (uuc vppajia- ram It il.ylonis cl Chaldrenruni. Idipma esl enim
lur Reblatha, ibiqne cnram patre filiis inierfecfis, SiinclseScripiuraj, ut om.ncm(erram iljiiis significei
pculos Sedechire jussit auferfi, excrccatumque rnisit prnvinciaj, de qua sermc e'sl: qued quidam nen in-
ili. eaveam, etin fiiuni ferarum traxiiin Babylonem; telligenles, ad. omnium lerrarum siibversionem tra-
cpmpletc vaticinio Jeremire, quod cancbm: » In- £j hunl.
trabis in Babijlonetn,ei nonvidcbiseam (Jerem. xxxiv, (Vers. 6.) Viulate , qv.iaprope est dies Domini :
xxxix, LII). Ad coiisolationem crgo popnli Judaio- qurisivastilas a Domino veniet. Aposiropha fit ad po^
rum, Bahylonis ruina piredicitur , quod quonipdo puliiin GhaldseoriJtn, ut venluia mala fieiibus rcsor
Ninive metropolis AsRyriorum, quorum reges Phtil, neni : nec de ruina ambiganl civilaiis,'ciim Dpm.ir
el Tlieglatliplinlasar , el Snlmamisar, el Sennache- nns vaslalor adveniut.
rib, decem tribus ceperant, Chaldreo vaslante, sulh (Vcrs. 7, 8.) Propter lioc omnesmanus ctissolveitr
versa est: iia cliam brec , qurc conlra Deum supcr- tnr , et omnecor hoimnis tabescelel conteretur. Tor-
bieiit, Medoruni atque Persarum impclu subveila- siones et dolores tencbunl: quasiparlurtcns dolebuni :
itir. unusqnisquead proximumsuum s'upebit : faeies copi-
(Vers. 2.) Inmontem caliginosum elevatesignum , fiaw vull-iseoruiii. Ilncevposiiione non indigcl : sed
cxnltale vocem, levale rnanum. Monteni caliginosum, breviier iudicniur, qund tanlum nialoium pondus
sive lenebrosuin, quod Hebraice dicitnr _.Esrn__ iiiciiiiib.il,ui piignaloriiin Babylonis solvalurmamis,
(i"®tM),Babylonem propler supeibiam intellige. Isii ei cor pavoie langucscat, et in moipm p?r!urieii-
sunl montes tcncbrosi , Iristitiani. elcaligiiicm pry,- tium leininarum dolor Inrqueat visccra , ci iumsqiijs-
ferenies, de quibus Jcrcmias att : Date gloiium Do- 1) que nlloritis qurr-rat au^iliuro, lurid.im fiiciem pnl-
mino Deo veslro, anlequam offcndantpedes veslri ad lore ciicuiiifcrcns : n.Jluralc est eniiij, ut immiiiBu-
moiiics lenebiosos (Jerem. xm, 16). Prrecipiturque libns [Al. in ingenlibus] malis alios sapere pius pu-
vcl Angelis, vel quibuslibel mnisiiis, ul jubcnle teinu-.
Deo, et exalfata nunliorum manu , veiiiura Babyloni (Vcrs. 9.) Ecre dies Domhiivenil ciudelis et indi-
captiriias prasdiceiur. gnaiionispleniis , elirce furotkquc , ad ponendamter-
(Vers. 5 , &.) Et ingrediantur porlas duces : ego tam in soliludiiiem, cl peccatorcsejvs conlercndos de
a lntrabis in Babijlonein.Nullus est apud Jeremiam ferm cl>isnmcavca trainlatum in Babulonein.Undc el
ycrsicuJus lnuc senientire cmlornm; ^er| apinl Eze- Scripiura, cnm vidcatur esse rnntrariu; tameni)i j.fro-
cliicleni cap. xn, 15, li.cc dc Scdeclna dicia Ipmin- q-'e veiisshna at. Diclum ciiim eiat'cd Sedccliiam:
lur: Et additcam cumin P.alnjlonem,in terram Clial- El inirabis B.ib\l°-iiem. ei non \idcl)iscam.7titiniii(
dmornm; el ipsamnon videbtt,rbique mor\etur. Verum enim, quia di.clus esl Babijlcnnn: el non vitfii, qwa
audieudiis ip-.e iheroiiymiiS jii cip. XMIEzcclielis.: fueral excmcuUis.I4 liujiispunii didis sali> lifniel,
Leghrius, inquit, Sedecluam capium, ductitm esse in sensnni Jeremi.E, nun ipsissima veiiri Ilierciivmiiiii
Reblatlta, ibiqne inlcifecs filiis excmcatum,el instar reciliisse. MARTIA3.
1S-7 COMMENTARlORfJM IN ISAIAMPROPJIEf AM LlB. V. CAP. XIII. Y ISS
f-fc&<<<!filem diejiJvpeai, non inerilo sui,.« sed po- Agnalione Dei ei coelum tristesit ,-ei lerra rtipvealur,
ppji. N.qi]gst enim crudelis qiii crude-ies jugulat: eiementa quoque onlnia irairi Crealoris agnoscaiit.
sed guod crpdeJjs pglientibus esse videatur. Nam et . (Vers. ii. ) Et etit qutisi damula ftigiens, etguqsi
latffi suspensus paiibule, cfudelem judicem putai. ovis, etnon etU qiti coiigtegei. Biibyloiiium significat
SiiriplqHesolijudo et yastiias ierrrc Babyloniaj nun- et Clialdajuh) pppiilum, quod ita pavidus ad irrup-
tiatrir : et causayasilfatis expoiiitur \Ai. ponituf], tionem MedPrumPersaiuiiiqiie fugiat, quasi damula
qupd prpptfir accolas ejus hrec oiiinia fianl. et ovis ad rugiium leonis et ululalum lupi: nec ba-
(Yers, 10.) Quonia.n slellmcmli el splendor eartim bet defensoremaul principem, cujus sequalur impe-
rion expqndent lumen suum : obtenebratusest solin riurri.
gfiu suq, eiiuiim non splehdebil!__f__§ in lumhiesuo. : Onusquisqiiead populum suum convertetur, et sirj,-
Verbuin HebfaicunJ !>GHISILE,(lS'D3) LXXapuavx guli ad terrain suam fugient. Pbstquain capta fuerit
Iraijs.lijlerunt, Hebrrcus, quoego prrbcepiore usus BabylPn, et per pertas ejns Intrarit bbstilis exefci-
surn, Arciuttipi interpreiaius est. Nps :generaliter ttis, citiicia aUxilia et diversarum geiitium lUrnirje,
sequenles Syjnmachum, slellam [Al. stellas] diximus. qiiibus prius civitas defensabaiur, ad suas prpvincias
Est jjulgpi gensips, quod cum djes Dcmini crudejis, reverteiitur, ;'
advenprif, et furor ejus universa vastarit, pree tir B _ ( Vers. 1S.) Omnis-quiinventusfueril, occidclur :
mpris magnitudine ijiprtalibns .cunelatenebresCant, etpmriis qui supervenerit, cqdel in gladio. Qui iion
_elsgl ipse et luna agtiaque rutilantia SUUIIJ yidean- fiigerit, muefone ferieiuf : qiii vero aiit resistefe vo-
IIIF negare fiilgGj-en).Uride et ccelum saceo'induU Itierit, aut reverli, in tanlum capt;» nrlii non prpde-
tur, qfiQflseiljcgt tepebr?e gunela operiani, et pre- rii, ul ipse qubque sanguinem c fundat. ;
jrientilius inaljs , nilill iiliiid sentiaiil bomines , nisi ( Ver-s.li>, ) liifantes eorumaltidenlur:in oculiseq-
qupd piens jidere compellitY rurri :~diripientuf donius eorunt; et uxores eorum vio-
(Vers. \i.) Et v'_silgb,o svpet orbis mala , el conlra labunlur. H»e est qued David in spiritu prophetat:
hnjriqsiniqiiilqlent eomm.: ei quiescerefticiam supet? Fiiia Babyloriismiserd, beatus quitribiiet tibi retribu-
bitim hifidelium, ei.titrogqxiiiamfortimn liumiliabo. tiohe.mtuapi, quam retribuisli nObis.Beatusqui ienebll
Ex JIQQlopp eicxsuperjpre, jibi scriptum est, qued eiallidet parvulos tnos ad petram (Ps. cxxxix, 8).
pj._enebresc.iiSPIin ortu suo,elitina caligine cenU Tanta cril urbis vastitas et victorurri stevilia, ufhce
plealur, g'tstel.lpafiilgoreni retrabant, et lolius or- iniioxirc parcatiir ajtati, ut cunctre doriiorum diri-
yisitetuf, quidani putaiit non de Baby? pianiuF ppes, et in Gunspeetuinarilali uxofum viole-
bis ii_i__u_i_.__s
loriis fuipa-, sed de iijundi cpnsulumatinneprscdici : tiiivpudicitia.. '•.:"'.' ,'
cum ittique seeiin(Jum.vsuperibra.el erbis, qui He. C I (Vers'. 17.. ) Ecce ego suscilabosuper eos Medos,
jir-aice dicilur- THEBEL (bun), et Grrece oiy.ovaivri, qui atgentumnqn qtimrant,neque aurum velint. Aper -
Biibylnninlelligeiida -:sit,-Qhoypiva en|m lingua nesr liiiii est qti.od latcbat : qued nequaquani feries et
Ira hqbjlqiam SQijal.ef habifata proptef. ingenlein gigantes, Angeli iiiielligendi suiii et dremones, sed
populi muliitudinem Babylpn dicitur : ut ubi prius Medorum geris, quoruni priiiceps Darius primusBa-
fiiQfnt innuiperabilis ttirjja po.pulorum , ibi sil vas? byl()nioi'Uin deslruxit impefiuiij, bccisp Baltbasar
tiias et babilaiipiiestiarqm. nepple Nabiiciiodoiipsbr,qrii EvilinerodaCli[Al. Evil-
(Vers. 12.) Pretiosjor eril vir auro, et lioinornun- mafcdach] fllius fuit (Dan. v ). taiiiani anlem scri-
doobrho, Causa manifesta quare Detts visitet oly.ov- bit MednrumPersaruriiqiie sreviliam, rit ardpre san-
pivriv,id est, Babylenis mala: ul habitalpre deserta guiiiis eifundeiidi, aufiim argeniunjqiieceiiiemnarit,
redigatur jri soliludiiiem. Preiinsuni autem dicitur |_>J_5, el eblaias ppes prp lulo reputcnt.
pmne qupd rarum est; quomodp et supra jbxla His- f Yers. 18.) Sed sagiiiis pqrvulosinterficient,etlac-
tbriam, pre lioiiiinunirariia,te appreheridere legimus lerilibusuterinon misefebuntur,et supetfilios norijrai-
sepien) muliefes unum viriini, dicentes : Panem cei oculus eorum. Iiiterfieienliir parvuli, quorum,
nosirumcoinedemus,et veslimehtisnostris operieinur; vnlijera eruJit non nijriPi':)quam ccrpofa, el prseg-
iatilummqdo invoceititngmen titum supernos, el ay-\ D nantium riieri secabriiitur, elideiiiurque infantes, et
fet oppfobriiimnosirum (Isa. iv, I).Efin Siimuelis ad ubera pressps filios.crudelis victor occidet.
yohimine ePntiiietur : Ser,in.qMomhiierat.pr:etiqsusii} ( Vers. 19. ) Et eriiBubylonillrigioriosa in reghis,
diebits illis (Reg. 111,1), id est rarus. Npta quod indlyta hi. superbia Chaldmorum:sicul stibvertil Do-
in Hebraicp pro generali guio j?gA_. ("t^), pr.o pbrizo minus Sodomamei Gomorrliqin,:,noriliqJbUqbitur usque
oruiR (T31S), scriptuni est. infiimn, elnoh fundabUitiusque in qeiieralionemet
(Vers. 15.) Snper hoc calunitutbabo ; el mqvebitur ggrieroWoiiem.Aiidiviniiis.Medos. audivinius BaDylo-r
ierra delocosuo :pfopter hidijjhationem__.__?§Oomwiriejii, audiviniiis inclytani jn superliia CjialdrcprtinJ.
'exerciluum^.et pro.ptei:dienihmftit.qpsejus. VeJeo sen.sti Jiplumus intelligere qiipd fuii, el quierinn.is audire
accipe , quo supra destellis ,;et sole , el luna , et, quod nOn full. El hrcCdicimus, non qupd tropbip-.
oibe exppsuimus : vel vnspSolty.a;, o,uordab iridi- glcam inielligeniiani cbndei.iiiiemvs, sed qupd spiri-
-.*.'In;Vailc. verhrised non addunlur. libihoc: ideni capu,t, .et yersi.Culunjdcnubexponi.-
b Valic.*Chsle, yetus ;jopi./i
Dftisii iiissVC/iyi/e.:.'m.aljet. "'-<=Idem Valic, sqrijgidkeriiVVeormrr .
ipse legere Clisile, antXyte. Vide infra Hier.iibYviV_.'
459 S. EUSEBIIjIIERONYMI IGOV
tualis interpretalio sequi debeat ordinem hislorise'.: A A de Israel,el requiescereeos faciel super humumsuam.
qnPdplerique ignorantes,iympIiatico in Scfipttiris De liocSophonias plenius ]ot_]mlur:_Lauda,filiaSion;
vaganiur errore. Usque ih prresentemergo diem pro- jubila, Israel; imtareet exsulla in orhni corde,filia Je-:
phetia Babylonis explettir : et sicuf subvertil Deus ntsalem : quia abstulil Dominus juclicium luurri :
Sodomam et Gomorrham : sic e.t ista subyersa non aveiiit iiiiinicostuos (Soph. iii, 14, I5).Siguificat au-
habiiabitur in aetefiium. ;Pro illa enim Seletteiam et (em temptis qub Cyrus rex.Persaruiii captiyum pb-
Ctesiphontem urbes Persarum inclytas fecerunt. pulum Jerusalem redire permisit.Lege Esdrre librum
(Vers. 20-22.) Nec porietibi teritotiaArabs;iiec pa- (I Esdt. i), Aggreum (Aggmil) et Zachafiam (Zach.
stores requiescentibi : sed erunlibi beslim, replebun- i), quando sub Zorpbabel, et Jesu saccrdcte magnb,
tur domus eorum draconibus, et habilabutitibi stru- et Esdfa, et Neemia, altare, Templuni, murique'
thiones, el pilosi sallaburiiibi. Et respondebtintululm urbis exstructi sunt.
in mdibusejus; et Sirenm hi delubris voluplalis. Iii (Vers. 2.) Adjungetur qdvenq tid eos , et adlimre-
tantum Babylon vasiata eritatque deserla , ut ne ad bitdomid Jacob, et tenebunteos populi ,el adducent
pascua quidem armenlorum et pecorum uijlis sit, eosin locumstium , et possidebileos dotnuSIsrael su-
Noli enim lendet ibi Arabs Saracenusque lenioria, pet lerram Dominiin servosel ancillas : el eruiit ca-
nec paslores post vestigia gregum fessi labore quie- B I pienles eos qui se ceperant,et subjicient cxdcidressuos.
scent: sed inier parielinas etarigustiasvelerum rui- Multosde diversis genlibus eum pppulu Judaiorum
narum habitabunt siiM(D^i'): quod soli LXX beslias Jeresplymam venisse Cenjiciriius, credentes Decls-
traiisfulerunt : alii ipso riomine quod apud Hebraeos rael, et errcruffi idela relinqueiites. Qued aulemre-
seriptum est, volentesgeneradsemonuminlelligi vel ducii-sint ad litteras regis, et acCeperintmunera et
phaiitasmata. El replebuntur, inquit, domits, ut nos impensas Templi, iiulla dubitaiio est. In boc soluni
diximus, draConibiis: ut Aquila transtulit, typhoni- l^S arclari videtur intelligentia , qnomodo posse-
bus;, ,ut Symmacbus " OHIM(DTIK),ipsum verbtim derit Israel in terra Domini viclOres quondam snos,
Iiebraicum exprimens : LXX vero et Thecdptio cla- et subjecerint exaclores, servosque eos habueriiit
mores, velsonitus interpretati snnt. Quodqueseqiii- et ancillas. Nisi forie synecdochicSs totum intelliga-
tur : Pilosisaltcibuniibi, vel';incuboi]es, vel salyros, mus ex parte : quod lanla; posiea felicilalis fuerint,
175 velsilvestresqupsdani hpffiines, quosLrionnuIli ut de diversis quoque per circuiium genlibus sibi
Fatuos b ficarios vpcant, aut dajnicnum genera in- servorum el aricillarum familias compararint. Potest
lelliguilt. Pro ululis qupque omnes ipsum -verbum et in Assueri temporibus intelligi (Esth. IX; Judith.
Hebiaicum c IIM (D»K), soli LXX otiocehtauros : xm), quando bcciso lloloferne hostilis ab Israel est
transtulerunt. Sirenre autenj»-THENNiMl(D'an) vecan- G( crcsus exercitiis. Quod hrereo litierre , et in more
tur, quas nes aut dgenipnes, aut menstra qusedam, serpentis terrani cpmedc , ture ^st vplunialis , qui
vel certe draepnes magnps d inierpretabimur , qtiii Iiisipricam larttum interpretaiionem audire vpluisli,
cristaii sunt et vclantcs.Per qureOmnia vastitatis eti (Vers. 3.) Et eril in die itla curnrequienidederit tibi
soliiudinis signa monstraniur : quod tanta sit depo- Dominusa labore luo , et a concussionetua, el a ser-
pulatio nrbis quondam potenlissimre , ut prse multi- vilule tua duraquia (Ai. qudm) anie servivisti: surries
tudine dremoniim ac besliarum nu|Ius ineam audeatt parabolam islam conlra tegerri Babylonis, et dices;
pastofum, id est, deserii appetitor intrare. Didici-- Sermo dirigitur ad Israelem , quod ppstquam re-
mus a quodam fralre Elamita, qui de illis finibuss versiis fucril. Jerufalem , ei .iugum servitutis excus-
egrediens, riunc Jerosoiymis vitam exigit mbiia-- seril, recordeiiir ppieiilire qiioiidaii)Nabucbpdpnp-
chorum, verialioijes regias esse in Babylone , ett spr , et culminis Babylcnii, miserabilique eumvnce
omnis generis bestias murorum ejus e tanlum am- deploret : quia ad lantam venerit calamilaten), tit-.
bitu coerceri. hostibus quoque suis digtnis misefatipne videatur.
(Cap. XIV. — Vers. 1.) Properesl ut veniat lemptis s (Vers. 4-7.) Quomodocessavitexactot: requievit
ejiis :etdies ejtis non eiotigabunlut.Instare dicit lem---. tribulum? Conirivit Dominusbaciilumhnpiorum, vir-
pus qiip ab hoslibus capienda slt. Pest captivitaternJ D gam dominanliumcmdentempopulos in iiidicjnatione:
qnippe Jerusalem, nnnmultum lempus in medio,ei t plaga insanabili subjicientemin furore cjentes,perse-
• ,
a Medis Persisque vaslata est quentenicrudeliiericonquievit eisiluil : omnis terra
Misetebitut enim DominusJacob , et eligel adliucc gavisa est et exsultavit. Vex isia plangentis et mise-;
a Grsecisiitteris, &yjip.. — Vide qtiaead Vitam S. Pauli primi eremitreob-
h Fatuos ficarios, ei"c. Ediii iibri 'legnrit Faunos servamiis lom n, pag. 7, npt.
ficarios.;sed emnes ijjss.nostri codices Fqtuos fica- « Vaiic. aspirat Hibim. Ex qtic mpx Thennim,
rios retinenl. Eauni auteniet Falui eadem sunt moh- juxta Veterum scribehdi liioremTestilup , prp Thaiir
slra, sive silveslies Iiomines, qui agrornm- et sil- nim Mariianaji. Drusii supra laudaius mss. Themeni.
variiin puiaii sunt dii.,Fauui apud LaiinOs, ii smit, d Minns recte antea erat intetpreiaii.suitins.
e Legimns iantum prn qup antea erat tamen. In
quiapud Grrecos o-arvpoc,filii Saturni.! Vide Plin.
lib. xii, cnp. 1. Fanni a fandp fuerunt dicli, quia.in eam rem lu videris ucsiriitem Plinium , lib. -vi,
siivesiribus locis traditum est soliios fari. Incubi cap. 26; Slrahouem qunque, lib. xvi, p. 758; deni-
quoque dieti sunt Fauni et Saiyri, ab ineundo pas- que et Pausaniam , in Arciidicis. Paria his habet
sini cum omnibus animalibus. Consuie Varroiiem Hiernnymus noster . infra | atl Subsequieapilis ver*
I!I). vi do Lingtia Latiria. MwiTiAfc elculum 8Si -_ r .
m COMMENTARIORUM )N ISAIAMPROPHETAMLIB. V, CAP. XIV. r 162
raniis est Israelis, quomodo Dpminus qupndari) vic- Astiiri terram gentium vulrieratcr, quiper siiperbiam
tofque terrarum, et lribi.lisVcn.ncla dcpppulans,- loquebaris: Tantam potenliam coiisecutus i>"um,'l7S
eontrilus sit et fedaclus in riihil. Ille, inqtiam, qui Htcoeluin jriihi restetet sidera utsub pedibus nieis
fuil baculus impiorum , qui sceplrum et virga rega- superna debeanf subjacere. Quamquani JudasiCoellini
lis omnes furibunde perculiens, cujus plaga non et astra Dei se veliril iritelligi, ex eb quud sequitur :
paterat sustineri, qui fugieliies qucque crudeliler Sedeboinmonte lestameiiti,id est,in Templo, ubi Dei
persequebalur : quomedp conquievit et liumiliatus jtira sunt condita, etin laleribusAquUonis_id esi, in
est, et ad ruinani ejus omriis lerra consiluil, vo- Jerusalem. Scriptura est enim : MoittesSion latera
cem lanlum [A/. lamenj hetiiiaj geslientis emit- Aquilonis(Ps. XLVII,5). Nec $uffecerat superbire ejus
tens? desiderare cbelestia; rtisl ad tantani prbriipisselin-
(Vers. 8.) Abieies quoque Imiaim sunt super te et saniam, ulDei sibi similitudiiiem viridicaret.
cedti Libani: Ex quo dormisti, nqn asCehdilqui succi- ; (Vers.18.) yerumtameh ad infermiin delraheris in
dat rios. Per abietes cl eedros Libaiii principes gen- profuhdum laci. Qui per superbiani dixerat: Iii cm-
lium intellige ,qui NabuchOdonosorpercuiiente suc- lum ascendani, ero similisAltissimo,ricn splum ad in-
cisi sunt, qui etipsi in vocem Jtetiiireprorunipenies fernum, sedad infernuni ultimum detrahittir. Hbc
dicuul: Ex qrio ad inferna 177 deductus es, nullus g enim significat laei prqfuridilas, pro qiio iu Evan-
alius potuit inveiiifi, qui magnes patentesque suc- gelio tCnebfas exteriofes Iegimus, ubi est flelus ct
cideret.j. - _" stridor deiifiuni (Lac. xiii, 28).
(Vers. 9.) Itiferrius subler le conturbtittisest, in oc- (Vers. 16,17.) Qui ie viderint, ad te inclinoburitur,
cursum advenlus tui snscitavil tibi gigantes : omnes lequeprospkienl(subatitl\iii.r dicente?) : Numqttidiste
ptincipes tetrm surfexetunl de soliis suis : cuncti prin- esl virquicontufbavitterram, qui concussitregna,quipo-
cipes iialionum universifespoiidebuni, et diceiit tibi. suiiorbem desertum, eturbes ejus destruxit ;_vinclis
Hrec emphaiicSs legepda sunt et scenre roodo ; non ejus non aperuil carcctem?-Et hsec vox jrisultaniiuni
quod factasint, sed qtiod fieri potuerint: nisi forle est atque mirantium, quomodo vaslalor omnium et
animas" regum quos interfeceral, insultautes regi ipse vaslalus sit. Quod autem ail:firictis ejus nori
Babylonin pccurrisse cfedimus. Selatium enim ma- aperuit carcerem ? magnittido crudeiilalis et iffipie-
lorum est, cum inimicos viderint eadem suslinere: tatis exprimifur, ut etiam vinclos teneret in carCere :
(Vers. 10, 11.) El lu vulnetatus essicutiios, noslri et non sufficeient miseris c.aienai,-.--nisi'ilI6s et tene-
similis effectuses: delracta estadinferos superbiatua: brarunl hofror includeret.
coiicidit\k\. concidetur\cadqver luum, subier lesler- (Vers. 18, 19.) Omhesreges geniimri,universi dar-
netur linea, el operimeniuiniuuriiefunt vetmes.Sermo Q niierunt in gloria, vir indomo stia.Tu auleiii projeclus
poteniium et priricipuin teirre, ques supra cedros es de'sepulcro luo quasi stirps inutilis, poUutus et ob-
et abietes appellarat, ad regem Babylonium dirigitur volutus cum his qui inierfecti sunt gladio, et descende-
in inferis constitulum. Jam non dolemusnOs fuisse runt ad fundameriialaci; quasi cadaver putridum non
suecisbs, cum et tu eadeiri sec.uri cprrueris. Omnis habebis consoriiriin,rieque cum eis in sepullura. Nar-
poteritia tua, et ih ccelum elevata superbia, ad ter- rant Hebfrei hujusmodi fabulam: a Evilmarodaeli
ram detfacta est.Ergone et luunieadaver tjneam sus- qui, patre suoNabucliodonosor viveiile per septerii
tentabtf, et scatentium operiet vermiuin multiiudo? aniJps inte.r bestias, ante regnavei'at, pcslquam ille
Senties pef mortem hominis vilitaiem, qu| Dei in te reslilutus infegno est, usque ad niorteiii patris cuiii
potentiairi prajferebas. Joachim rege Judre in yiriculis fuit: quo liiorltio,
(Vers. I2-I-4.) Quomodo cecidisti de ccelo,lucifer, cum rursus in regntim succederet, et nbn suscipere-
quiniane oriebaris: cortuisli iri letram quivulnerabtis tur a principibus, qui nieiuebant iie viveiet qjuidi-
gentes : qui dicebasin Cotdeitio : In cmlumdscendam, cebatur exsfinctus; ut fldem palris morLui faceret,
stiper sidera Dei exaltabo soliuin meuni , sedeboin aperuit sepulcrum, et cadaver ejus rincoet funibus
moriteteslamenliin laleribuSAquilonis; ascendamsu- traxil. 179 Et est sensus : Sepultis oronibus qui a
per allitudinem nubium, ero similisAllissimo.Pro eo j) te interfecti sunt, tu solus insepultus jacebis. Alii
quod nos interpretati sumris bb facilitatem inlelli- veroiocumistum sic irilerprelanlur : Oniiies anima)
gentir» •.Quomodacecidisti decmlo, lucifer, qui marte apud inferos aliquam requiem accipienf, fu solus in
oriebaris,ia Hebraico, utverbum exprimamusad ver- exlremas tenebras rCligaberis. Omriium eiiim ope-
bum, legitur : Quomodocecidisli de cmlo,ulula fili rieris saiigtiirie, et universorum te cruor. premet
di/KCMft.Significatur autem aliis verbis lucifer; et di- velut obvolutiim sanierobrtupfum. Symmacbus liujic
cilUrei quod flere debeat etiiigere, qui quondam sic ibctim sic transtulil •.Eiiarii cum his qui occiditnttir
fuerit gloriosus, ut fulgori luoiferi. conjparatus sit. in bello,non mereberis habere consottium sepulturm.
Sicut,inquit,lucifer discutiens lenebfas, ardens et Prc ebauiem quOd nps diximus, quasi siirpsinuiilis,
rUiilUsillucescit;sic et luus pfbgressus in pepuloset el in HeBrseplegitur:CHANESBRKETiiAB (:J_JTUISii);
publicum claro sideri similis Videbalur ; sed cecidi- i
Aquila inlerpretatus' est, quasi sanies polluia. NE-
a Atque illa quidem ad ejus gentisingenium mi- rodachuiii collegam fuisse imperii.
rabilibus comminiscendis-nalum. Verosimilius enim b VaiAC,,quaSi saniis
jpo/te/fl.Vid.irifra Hierori.in
est, Nabuchcdonosore infegnum restituto, Evilme- boc idem caput rursumidissereriterri libro seqrieiiti.
iCS S. EUSEBII IHERQNVMi lU
SE.R.(ISJ) auiem pro.p'ri.e._vi'rguluim. Arum;etscopabo eam in sCopd lerehs;dicit-Domhiits
appellatur, quod _,
ad radices arberum uascitur. et quasi iiiulileab agri- exercituum. Babylonem fuisse pclentissiniahjj et iii
coiis ampulalur : pcssumus id ipsum saniem tabem- campesfrlbus prir quadrum sitani, ab angiilo UsquC
que inlelligere. Simulque disciinus quod infenius ad angulum in.iiri,-'> sedecim milliatenuisse passtium,
sub ierra sit, dicente Scriplura : Usque ad fimda- id esij siinul per circuilum sexaginta quatuofj c re-
menta iaci. Y fgrt HeredoluSjClmrilti alii qriiGrarcosiiistoriascbri-
(Vers. 2D.).T«enimterramluam disperdidisti,tu por scripseruili. Arx autemj.id esi,GapiteIium illius ur-
•puiumtuumoccidisiiMwsXs.LXX lnteipietesquidixe- bis, est lurris qure cedificatapbst diluvium, iri d alli-
runt: Quia lerram rneamperdidisti, et popiilummeum tudine, qualuor <roill'ia;dicitur teriere passuum,
dccidisii, quid dicant, riulla dubiiaiio esl. Terrarn pauiatimde latoinangusiias coarctala, ut p.oii.d(is'im-
eiiimJudajam, et populum ejus IsraeJ Nabiichodono- minens facilius a laiioiibus sustenteiur.' Describnnt
'
sor iiiterieeit et perdidit. Xtixta Hebfaicum difficilis ibi lempla marmorea, aureas statuas, plateas lapidi-
intelleetus est, quomodo lerrain suam perdiderit,.et bus aurpque fulgentes, et liiulta alia qure' peiie vi-
popului.ii'suuin occiderii: nisi forlehcc seusuaccir deantur iiicrcdibilia. Hoc tolrini narravihius, ut ps-
pieiidum est, eos, ques iibi Deus in cprreptioncm de- lendercijius quod ad iram Dbi oiuijis poteiitia^pulvis
derat, tu penilus perdidisli. Vel alitcr : anliquum _8 ; sil, et fnvillaj et cineri coinparetur. Si lieeret intro-
Assyriorum regnum, le mullum superbiente et elc- ire barbaras naliones. et videre lanlre urbis extreiria
yaiite coiitraDeuni ceryicem luanj. pmninq destru- vesligia, videremus possessionem hericii, et paludes
cfum est. Si enim te egisses liuiniliter, el scisses aquarunj, et vere cpiijpleium esse ..qifod iiunclsaiae
ipensurnm iuam, Assyrius el Babyipriiushucusque vpcibus canilur : Scopabo eqm in scopatefens; exce-
regnaret. S.ive ho.cmodo : tam crudelis fuisti i'nex- ptis enim murisceeiilibus,qui pr(iplerebestias ccn-.
fcinos, ut efiam subjecips libi populps furibundus Cludendas ppst JgJ annos pluririjos insWurantuf_
bpprimeres. . Omneiii niedio spatitim solitudo'-',csl.:-..
(Vers. 2i-.)-JVoBvocabiturin mlernumsemeiipessi- (Vers. %&,25.) Juravit Dominus exercitmiin, di-
inorunl. Ptmparctle fitiqs ejus occisioni in huquitqte cens:Si iion ut putavi, iia erit, el quonwdo inettle
pairum suorumtnon consurgent,nec hqiteditqbunlter- Itaclavi, siceveniel iticonleratiiAs.syt.iuinhite.ffariied,
Yam, neqite hnplebunl facies orbis civilalum. Qinnes ei-in monlibus meis cqitculceiiteum: et aiiferetuf ab
bistorire cbiiseiiliuiil, quod occiso Balihasar nep.ote eis jugum ejus, et onusiltius ab humetOeorti.n lolleiur.
Nabucbodonosor, et succedente Dario in regnuro Reveriilur ad prresentia , lioe est. ad SeiiiiachCrib
Clialdaaorum, |,g0 iiullus de Nabuehodonpsor dejii- regem Assyricruin, qui Samariain Judrcamque"vasta^
ceps siirpe regnarit, llpc ergo Scriplura..prrc.dicil.,G < vil,etexcej)ta Jeft!salem,delevilper circuituriiomnia;
qiibd 111laritam Babylon veniei vastitalem, ul etiam et Ipnge post fuluris vicina coiisocial, ut imminens
de seiriirie regio nullus rciiiaiieat,sed propterimpie- auferatur melus: quia dicere potefani aiidierites:
taterii pairisomnis soboles deleatur. JPrc ep autera Nos pricseiuein perpatimur obsidiorieui. isteniullis
ijubd nbs in ultinia parte senleniiEe iraristulimus, iie- post sajetilis venttlra promitlit. Est igilur br-do pro-
qrieiniplebuni facies orbis civiiaiuiri, in Hebi'3J0scrir plietire , qnanjquam post annos pluriijios Babylon
pturiJ esl'nrocivitatibus,.'ABiM(p''lS),.qiio.dnos (rahs- destruenda sit, et omne penitus slirpis Assyriorum
ferre pOssurnus ei a.rf.«grs;ari<.s;ul.siiseilsus : nullus et Clialdrere fenjinai-iuin disperdendutti: -laiiieri ut
ex semine tuo qui cupiat reparare regnum, adverr nbn tiijjeatis vicinatn; captiviiatem , jurat poininus
sarius suscitabitur. Secundum Sepiuagiiitaliiierpre-. (cui eliam non juranticredendumest) quodsuarcstU
tes, qui dixerunt : Semeh pessimum, para filios luos matio non fallatur , et quod menfe cbnceperit, inri-
iriierfeclioniproplcr peccata palris lui_ quem sensum lum non fiat. Hoc,autein huriiano loijtiilur affcctiij
I]abeat,scirenon valeo. quod scilicel hon, fallaluf qui falli non pptesl-.:-Gbny
(Vers. 22, 25.) Eteotisurgam super eos, dicUDo- teram, inquit, Assyriumin terra mea,, et in moiitibus
ntinus exerciiuum: et perdain Babylqnisriomeh,etre- meis cGnculcaboeUin.Una Cnimnocte centurii ocfo-
iiquias, et germen,elprogeniem, dicil DoritinuSiEt po- P } ginla, quinque millia; exereitus Assyriorum Angelp
riarn eahi in possessionernjiericii,,ei iu pdiudes aqua- vastaiuedeleta suiit (iVReg, xix). Etauferetur abhis
, « Deerat juxia, qucd supplemiis e:iiiss. "* Cbiilra cbd. Pafatih. ntifl iii dlliiildiiie, S6;dhi
h Legit Victor,, qnindechn, tot enim reddUrit in ldliltidhte_et linh cjuaiuot iilillla, sed tria liihtuhisefI--
circuiiu per ictiimsexaginia millia, sive quadriiigeiila bit. Aiictor libri Lbcprum ex Actis,;qui totanj lianc
bcKiginta slafjia. periedum describit, additum in'/at.ifu.c|ine,.ajiiqitilu-
c Refert Heiodotus.. Huiic locurii...biiinihodepra- ditle, peiiiliis bmittit. Alii de ipsa aitltildihe iiiiiiiirie
yatiini reperio in ediiionibiis Erasmi et Hiiriani, qui sibi cPiistaliteiri addiicuntlIierohyriiuri)e'xEiisbtiiaii6
noii cxeiiipliiria Hierpnyiiii, sed Gi'ajGaverba Ilero- Cbronico, ubi altiludineni quiriqtiiesmiile cehlumse-
dbii, ac prppiias coiii.ecturas secuti.sunt. Nos fldei piuqginiqquqluor ienete passuumnarret. Sed neqiieex
ross. codictim: adbiereiiics, vcrimi lec.tioiiejiiaiqrie Herbdolo iil Clio, ubi cratriov rb jj.Hy.ogy.airasvpyc, .
ilierpijyiijianam resiiniiintis": quse ^uidem geiiuiiia siadii crassitudineiiiac/teii(ttrfttlBiniacit,nei_riee:xi)ib-
repeiitur, cuni sedecim millia passuuni: ab ajjguiO: doro, aut Slrabpiie';qrii iriler se dissentiunt,: reive-
lisquCad ahgblum muri, simul per circuitum urbis ritas censtabit.
e Re.coie qtire superius ad prajCedeiJfis: t&p»vers.
in teiragonp posila) efficiant sexaginta ejuatuor riiil-
Iia passuum, Babylon veiipex Herodeto lib. i. n; 178, ultimum aijnotata sunl.
Veratielfugorios; louo-tjc«ypKywvou,SliuriAK.
'
m .':. . CGMMENTARIORUMMISAIAMPROPJIETAMLIB. V. CAP. XIV. 166
qui cbsidebantur in Jerusalem, jugum ejus, et grave,:_i A. njprte conliitus. qivod coluber inlerfectiis. Pf.o IIGC
iiiipefium quod omnibus imriiiiiebat, el ppridus quo enJriJ:lioceiiiipr^iiascetur Ezechias reguj.us, qu.em
premebantur ,"in ipsuni pol|us retrudetuivFugiente (jrseci vocant basiliscuu), qiii le suo aspectu iilierii-
enim Assyriorum regein lerrani suam , jiber cum ciatjelspiriiuoris occidal. Quompdpeiiimmilla ayis
pppuli reliquijs egressus est Ezechias, ; rcguii as.pectuiii pefesl iltesa ifansire: sed qiianivis
(Vers. 26 , 27.) Hoc consiliuinquod cogitqvisuper procul fuerit, ejus ore sorbelur: ___@3ita et Lua
pmnemtertain,el hmcesimanus exlenia super icniversas cpnspeclu regis Eiecliiaj...tp.ljisperibis. El pulcbre
gcntes:Dominusenhn exerciluumdecrevit,etquispqierit seryayii metaphorani: quia enini sefperitem ct regu-
irifirtnate? Et rnanus ejus exienta , elqui averieleqm ? lum noiuinarai, qie ejus et spii'itu dicit vblucres de-
IIoc Ipco quidaui arbiirantur generaleih esse contra Vbfari. Qupdauieti) nullus reguui Juda sie perciisserit
omnem orbem propheliam, et qiiod vasiilas Baby- VPbilisiIiiiro,qtieuiqdp eps depepujatus est Ezecliias,
lonis et Assyrirfi civila.is lypus sit consuriiijjatipnis a.udlRegum librum: Ipsepercussio Philislhiimusque-
mundi. Quibusnequaijuam contradicimiis, "du.niscia- adGampi, et usqueadiermmos ejus : q tutre cuslodum
mus, hjc oinnem terrari) Assyriorum proprie signili- usquead ut.b.ts munitas (IV.Reg, xvni jV8), Prp ep
cari, ef uuiyersas genles socias regis Assyrii derapn- auteni quod IIPStransliiliiJius absqibens potucrem, et
sfratas, Qu.dquid autcm a Doniino decretum est, -__} J iii Hebfjeo scripluin est SAriAni HPPUETH(rSJTSp^Tii?),
nu]l|us viriute probibetur. Et exicnlan. .nianuni. interpretari pplesi', serpens voiaus: utsil sensusr ile
ejiis , et ad perc.utiendum paralam , neiiio poterit radice cpjubri nascetur reguhis, etfruclus Illius, id
cpercere, '-.-'.-.'"" est, rcgiili serpens volans:, ul.dracqnein VGlniiieni
18_2.(Vers. W8.}Artnoqriomorlurise^ rex Aciitiz, iiitelligiis, ; - '.-'•
Jactuin est onris isltid. Qualuor reges Judrere tilulo (Vers. SO.)Eipascentur primogenili pqupetum, el
Propbetre legimus Cssepiaepositosj Ozianj,Jpailiam, pguperes fiducialiier requiescent.Cum te percusserit
Acljaz,et Ezeciiiaiii, singulos sibi crdine el sobole legplus, et dracq volans tuos terminos :devasiavcrif,
succedentes,quorum Oziam mprtuum supra leginius, . riequaquamiusidiabeiis Judtc,ci pauperculuiii popu-
refereiite lsaia : Anrioquo motluus esttep Oxias, vidi lum meum tua fraude lerrebis; sed pressus prbpfiis
Dominumsedentemsuper sotiumexcelsumet elevaluin. . aiigusiiis , flebis calaiiiitaiciu luani. Qumilesauicm
Ex qup iiiteillgimus eLYisibijem sedentis-Domiiii,.ct et paupergs, qui non in diyitiis etiii poteritia, sed iii
ea qure prrecipiuiilur Propbeire, usque ad ;eum le- roep no.minecpnfidebant, secura pace rcquicscejit,
cuin ubi scripiuiri eit (Gap.Vi): Sicut' tetebhtihus et et nullius b.GStisiin.peiumformidabuiii. .,
sicui quercusqumexpandii iainos suos:semensancluih Eiliiterife faciqmm fapte radicem luam, et reliquias
erit germen ejus, sub Joatliam rege prepbetaluii) {C liias.interficiqtn. TotuiiJ per liguras, Jpqiiitui'. Esl
V(lbid,, yn). tertius succeditAcbaz filiusJuatlirimfilii a!iteu.:$erisus, qiiod, jippuJp Dei ildueiaijter requie-
Ozircregis juda, suL qu.!.asceudil.Rasiii rex Syrirc, scente, siccetur radix PJiilisihiini, ,ei criines reliquirc
et Pbacee fiiius Roinelir», fex Israel, iii Jerusalem coiisunjeniur. . , .
ad pra.iiandum conlraeam, et reliqua quaeScriplura (Vers. .51.) Ulula potta , f1clgma civilas; ptostrata
commemoriil.Igilur siib Achazusque ad pisesenlem est PhUisthmaoninis-:.ttb qqttilqneenim fumtis veniei,
ipcuiiii quem nunc exponerenitimrir, oiiinia qutfiin ei iiqit pst qtii effugiat agmeit ejus,.^ovimi \'{)ea\,pfo
medio posita suni, vaticinata cogi.oscinJbs : quo bis quiinporta sunl, etciyiiatem prp Mbitatoribus
morluo quartus , id est, ultimus suceedit Ezecbias, civilatis, Sennoneui qupqiie dirigil ad urbes Pajresii-
sub qup:omnis usque ad finem texilur liber, nerum qupjdejulare debcarit^ et lugere veniente Sen-
(Vers.29.) Ne lcelerisPhilisihceqomnislu.,quoniam iiaclierib, et lerreiil|s modp cuncla yastonte. Sub
commiriutaest virga percussoris lui: tle radice enim rege cnini Ezcchia venit Assyrius, et iilter escleras
colubriegfedieturregulus,et semenejtisabsorbensvolu- natipnes vasiayil Pliilislhrepsi Ad .quos-.ioquifurJe-
Ctem.Naturale est quod dicimus: mprtup rege adver- femias: Ecce gqum .ascendent ab aquiloiie, el erunt
sarunl gcntium , semper lajtanlur iniinici, ex rebus quasi tbrrens inundaits: ei operient terram el pleniiu-
novis bella civilia et seditioues ac regnandiimperi- D 5 dhieniejus,utbem<elhabitaioresillms (J«.i'em.xi.yii.,2).
tiaiu pra^stolantes, Mortuo igiiur Acbaz peccaiore , Ab aqriilorieenim vbnil Ass.yrius, ef de ejus ardoie
qui ambuiaverat in viis regum Israel, et cognatiorie egredienles, jNiiiiyem.etnationescseleriis J._§/|,sub-
cis fuerat cpptilaius , Iiitelligimiis PjiiIisilii|os e vi-
jugaiitesi Eb teiripofe ijuo Jiaebcaiiebaiwur, frinius
einofuisse Itetaios,etIiisultasse Lraeli, qnbii maturo
ascendebatiri excelsiirii, iil esl, runiofin poprilos
rege perdilb,Ezecbi»jUTCriisiibjacerent. Philistlircps
vagabatur per ordinem curiciarum genliiiBj,P.hoeijjces
auieiii, ut supra dixiriius, Pala.sliribs significrii,qucs
' et .Patsesiiilosesse vaslandos-.
aiienigenas VuJgaiascribit editior.curti hocnon unius qiipque
genliSjSed oiiiriiliiiiextefiiaftim geriiiUnivbcaiiiilum (Vers. 52.) Quidh respondebit iwptikVg^lif? qjiia
sii,-Ne'jijiiquil, lrcieris, p Pliiiisibreri,iie jjijsullesipe- Dbiiiihiisfuhdqvit Sion,eiiii ipsa sp'et&bririi pauperes
pulb njep, qued pcfcussoris LjiiAcbaz virgaiioiifracta poputi. ejus.. Quia dixefal, 'Nulliis est wfi ,.effiigiat
"Sil; qttpd bacultis qui te ferir-esolilhs erat,:vitleatur agiricn fejtiSjvidebalur in generaii senteiiiia eliani
. a Verba clama civitas iri Yatic. nori sunt; i>Yatlc. ciijii Vrilgaia, respbndebilur, ,
itil S. EUSEBII 1HER0NY.MI *G8
n Judns csse eomprebensus. Si; inquit, quresierint j____ invectionis prmcipium, ut vaslarelurin fenebris; qtii
Angeli gentis Assyrire , quarc solus Judiis cvascrit, de inceslu patris noctc conceptus est. Nisi forle
resporidete eis; quia Dominus fundaverit Sicn; et nocleiii pro niagnitudiiie h tcrroris accipimus : el
ipse bumilem pppulum stia virtute prolexerit: Pro credendum ; quia sibi confidebat in muris ; insidiis
Angelis(M&6D)LXX transtulerunl rcges(.'•SJD),unitis eam,et cuniculis ftiisse superatam. Audivi quemdam
ALEmlitteraj errbre decepti. Areapoliiem , sed et omnis civilas testis est, molu-
(Cap. XV.—Yers. 1.) Onits Moab: quia nocle va- terrrc magno iu mea infaiitia , c (itiando totius orbis
siata est Ar , Jlfoafi conticuit: qttia noctc vaslalus est litlus transgressa suul mai'ia,eadem nocle muros ur-
murus, Moab conlicuit. Dc oncrc, el pondere semcl bis islius corruisse.
dixisse sufficiat. Hoc tauium breviter admonco,quod (Vcrs. 2.) Ascendit domus, el Dibon ad excelsa in
onus scmpcr tristia conseqiiantur. Visicnem autem planctumsuper Nabo, et super MedabciMoabululabit.
vel stalim Ircia, vel in fine Irota pest tristia. Moab Ne molestum libi sit quod pcr bistoriaj viam gradior,
provincia est Arabum , in qua fuil Balac filius Beor ut eiiini hoc faCerem, ipse voluisli. Subauditur au-
(Nuiri. xxn),'qui conduxiLbarioluniBalaam de Meso- tem, donius regia, et urbs Dibon ad idola quas in
pelamia , ut maiediceret Isracl, ubi et inflialus esl editis pcsila sunt ascendil : super Nabo, el super
populus Beelpbegor (Ibid., xxv). IIujus meircpolis B 1 Medaba, nebiles d civilatcs, uluJabil universa pro-
civilas AU(IV), qurc hodie ex Ilebrreo ct Graico ser- vincia. In Nabo enim eral Cliamcs idplum ccnsecra-
mone composita Areopolisnuncupaliir; non ut pleri- tum, quod alio nomine appellatur Beelpliegor.
que existimant quod apsog, id est, Marlis civiias sit. In cunctiscapilibus ejus calvilium, omnis barbu rct-
Interpretalur aulem Ar et avriSc/.oc, id est adversarius. delur. Apud antiquos barbre capitisque rasura lucius
Quanlre aulem fuerit potentirje, Jeremias lesiaiur indicium fuit. Per liiec ergo magnitudo moerorisos-
(Jerem. XLVHI , 2, 7 etseqq.), diccns: Non esl nltra tcudilur, Jercmia conlra Moab eadeni conclamanle :
exsultalio in Moab. Et iterum : Habuisli fiduciam in Omne caput calvilium, el omnis barba radelur, et hl
mutiitionibus tuis , et in ihesauris ttiis. Eliterum: cunctis manibus colligatio, et super omne dorsum cili-
Fertilis fuit Moab ab adolescentia sua , et requievit in cium (Jerem. XLVIII,57).
fmcibits suis ,.nec transfusus est de vase.ht vas , et (Yers. 5.) In triviis ejus accincli sunt sacco; super
in Irnnsmigrationem non abiit, et idcirco perrnansil tecta ejus, el in plaieis ejus omitis ululattis descendet
qustns ejus in eo , el odor ejus 11011 est immulatus. Et in fleium. Non erunl privata) __.{__>@ lacrymic, publi-
in alio loco (lbid. ; 25): Quonwclo fracla est virga cum lucliim publica lamenla resonabuul; ncc ina-
fortis , baculus gloriosus? Et posl roodicum: Audivi- 'G troiire, nec virgines, uec rst;is parva puercrum, nec
mus superbiam Moab,superbus cstvalde. Sublimilalem fracti seniim gressus lenebuiiiur deinibus, pudprcni
et imbeciHilaleiiiextrema capiivitas nescict.
ejus, et arroganiiam, ci superbiamfet altiludhiem cor-
dis illius ego scio , ail Dominus , el jactantiam ejus. (Vers. &.) ClamabitEsebon el Eleale. Nomiiia ci-
Sicut ergo conira Babylonem , et Philisthiim Pro- viialum Muabilicre provincirc, qiiarum Escbon urbs
fuil quondam regis Amorrhrcorum, de qua idem Jc-
plicta vaiicinatus est, quod oppresserit populnm Ju-
dieorum , ita nunc vastiias 18g prrediciiur Mnabi- remias , lcjnis cgressus est de. Esebon, el flamma de
tarum, id esl, Arabirc; ab Assyriis , el Bahyloniis. medio Seon. Iiiteipretatur auiem Eseben , cogitaiio,
Ab utraque cnim gente vasiati sunt, co tempore quo el idep Jeiemias alludcns ad npiiien, conlra Esebon,
Sennacberib captivum duxillsrael, etquando Nabu- ait, cocjiiaverunlrnala (Jerem. XLV.)
cbodonosor subvertit Jerusalem (IV Reg. xvu el Usquc Jaza audita csl vox eoruln. Urbs Jaza (dl.
Mortuo mari itnminei, ubi esi terminus pro-
xxv). Insullaveraienim ad inramqtiehosiein Epbraim Jasa)
et Judrc , dicente Jcremia: Allidet manum Moab hi vincire Moabitarum. Hoc crgo iudicat, quod usque
vomitusuo, el erii in dcrisum eiiam ipse. Fuil enimht ad exlreuios fines ululatus provincisepersonabiini.
derisum libi Israel, quasi inier furcs reperisses eum Unde et Jeremias ail : De clamote Esebon, usque
verba ergo tua,qurc Eleaie el Jasa dcderunl vocemsuam (Jerem. XLVIH,
(Jerem. LXVUI,20, 27). Prcpfer t> 54).
adversus'illiimlocutuses,captivusduceris.Qiiodauiem
aii • Nocle vastuia est Ait, Moab conticuit, decoriiin Snper hoc cxpediti Moab ululabunl, anima ejus ulu-
HResposuimus ex codem ms. Judas et compreheii- rouni quindecim nato impuietur, post ann. 5S0
S. Dectpris orium refcrre necesse cs;-ei : id quod
sus pro quo cral iudmos et comprcliensos.
1) In Valic., pro magniliidine ertoris : ad ctijus cun) aliis de ejus vila teslimoniis constare nullo
iiein ms. fidem quod, superflutunhinc alquc incoinmo- modo polcst. Ilaqiie verosimilius esl, alium indi-
dum «eiiiiii adverbium, posi quia amovnnus. caii, quem ipse Hier. in Chronicp ad an. refert oii-,
c OKandototius, etc. Id ex Animiano videlur ac- euin mulimOrieniis urbes lerrminoiuhorribili conciclc-
cidisse stib Consulalu Yaleiitiniani atque Valentis, runl. d.Videtur e contrario 11011 urbis alicujus, sed idoli
anno Domini 565.
— Yulgo crediium est, ninui celeberninum toio Moabitaruin nomen esse Nabo : qund ex ipsius
orbe lerrrfiinoliim, qucm Consule DominiYalentiniano pn- Isaie, XLVI,i, leslimoiiip coiiipertuin est : Confrac-
mum cum [ralre Valente, sive anuo 060 Am- ius esl Bel, contrilus est Nabo, facta sunl simulacra
iniauus Marcelliuus, aliique eoruiii iemporum lnslp- corutn bestiis, el juinenlis. Ncc id probalur, quod
rici iradunt cpnligisse. Veium cum uifantem ttinc se quidam aulumanl, de urbis nomine deuin illum po-
fuissedicatHicroi,yinus,eaque rctas, juxla ipsiini Py- luisse appellari Nabe. LXX Uagon liunc vocant.
anncs ad sum-
liiagoricam cumputandi meiliodum ,
169 COMMENTARIORUM 1N ISAIAMPROPHETAMLIB. V. CAP. XVI. 170
labit sibi. Verbum Hebraicum ELUSEOXlVl),pre qupJ A Nennim aquns omnis herba exaruil, sed per mela-
id esl, expcdilos, et cxerlis humeris,, phcram Sci'iplura Icquitur. El esl sensus, in cuncto
Aquila s\\i>p.ovg,
Symmachus «cctiicfosinterprelatus est, quidam pu- Moab aqure Nemrim erunt salsre etamarse; quo-
lant non viros, sed nomen urbis inlelligi, quro hodie3 modo ibi nulla herba pullulal, sic totam provinciam
appellalur Eluza, et est.in Moaoitidis partibus si(a. sicciias consequetur, id est, a Segor usque ad Orp-
Possumus aulem et hoc dicerc, quod universa -pu- naim, a finibus usque fines. Id ipsum Jeremias :
gnatorum fortiludo corruerit, et mutuis fletibus om- Aqum Nemrim pcssimmerunl (Jerem. XLVIII,34).
nis terra resonaril. Sin autein Elusc, ut Aquila vo- (Yers. 7.) Secundum magnitudinemoperis, et visi-
luit, exertis humeris iiilelligantur, ille nobis sensus3 tatio eorum : ad torrentem salicum ducent eos. Pro
suggerilur, quod ad plangendum cuucii nudaverintt salicibus in Hebrreo legimus J_gg AHABIM (DW),
pectora. quod potest el Arabes intelligi, et legi ORBIM
(D)S"I"»),
(Vers. 5.) Cor meum ad Moab clamabil. PropbelaI id est, villa in finibus eorum sita, cujus a plcrisque
loquitur dolentis affectu, vel quod bostes quoque; b accolsein moule Oreb Elioc prisebuissealimeuia di-
creatura Dei sinl, in quos tot roala superveniant : cuntur : quod nomen propler ambiguitatem trans-
vel quod lantis calamitatibus opprimcndi, ut etiaml fcrlur et in corvos, atquc Occidentem, locaque cam-
inimicis miserabiles fiant. Idipsum Jcremias ait :: jg pestria. Est autem sensus : juxla morbi magnitudi-
Propterea cor meum ad Moab quasi libia resonabil. nem erit visitalio. Visitationem bic non pro remedio,
Vectes ejus usque ad Segor vitulam conternanlem. sed pro plaga accipe. Visitabo, inquit, in virga ini-
Et Jeremias : A Segor, inquil, usque ad Oronaimvi- quitates eorum, ct in verberibus peccata eorum (Ps.
tulam conternantem. Jg7 I*e uac et in ^ris "1 Lxxxvm, 35). Torrenlem salicum, Babylonircaccipe
QuaeslionumHebraicarum diximus, et liunc breviter fluniina, de quibus David, In salicibtts in medio ejus
annotamus, quodipsa sitquinla urbs postSodomam, suspendimus organa noslra (Ps. cxxxvi, 2) : sive
ciGoroorrham, Adamam, et Seboim, quread preces vallem Arabirc, per quam pergilur ad Assyrios.
Lot parva scrvata cst. Appellaturque Bala, id est, (Vers. 8.) Quoniam circmbit .clamor lerminuiri
absorpta, tradentibus llebrajis, quod ter.tio terrre Moab, usque ad Agallim ululalus ejus, et usque aci
molu prostrata sit. Ipsa est quse hodie Syro sermone puleum Elim clamor ejus. Eadcm prope omnia, et
vocatur Zoora (Al. Zora), Ilebrseo Segor, utroque Jeremias scribit. Sunt autem urbcs, et loca Moabi-
parvula. Possumus vilulam conlernantem pro per- larum, in quibus clamor, et ejulalio captivi populi
fecta rclale accipere. Sicut enim tricesimus annus in describilur.
bominibus, ita in pecudibus ac jumenlis terlius ro- (Vers. 9.) Quia aqum Dibon replelm sunt sanguinc.
busiissimus est. Yectes quoque pro lerminis, et ro- ^ Ubi prius erat luxuria propler irriguos agros, et
bere inlellige, eo quod Segor in finibus Moabitarum fonlcs]'ugiteremanaiites,ibi prremullitudineiiiterfec-
sitasit, diyidensab eis terram Pliilisthiim. torum rivi sanguinis flucnl.
Per ascensum enim Luith flens ascendet. Et Jere- Ponam enim super <=Dibon addilamenta his qui fu*
mias : Per ascensum Luith plorans ascendet in fle- gerinl de Moab leonem, et reliquiis lerrm. Ne quis
titm. inielligimus autem clivum csse itineris quod Scriploris vilium putet, el errorem cmendare dum
ducit ad Assyrios, et per lioc captivilatcm signi- vult, faciat, una urbs el per M, et per B, lilleram
ficari. scribilur : E quibus Dimon, silenlium inlerprelanlur;
El in via Oronaim clamorem conlrilionis levabunt. Dibon, fiuens. Indifo utroque nomiue propler latices
Rursum Jeremias : Vox clamoris Oronaim, vaslitas, qui tacite fluant, usque hodie iudifferenter ct Dimon
ct conlrilio magna. Lnngum esl, si velim de singulis et Dibon hoc oppidulum dicilur. Quod aulcm ait :
dicere, cum perspicuum sit vel urbium in Moab, vel Ponam super Dibon additamenta, et quajstionem fa-
Iocorum esse nomina, quae deserunt Iransmigranles. cere videbatur, quid esset, sequenti versiculo de-
(Vers. 6.) Aqumenim Nemrim desertm erunt. Hoc monstravit dicens : His qui fugerinl de Moab leonem,
oppidum super mare Morluum est, salsis aquis, et _ et reliquiis terrm : ut eliam qui fuga lapsi sunt, a bes>
ob hoc ipsum sleritibus. Sivc aulcm allusil ad no- tiis consumantur. Quamquam et per meiaphoram
men,sive quod ante uonfuerat, postvastitatemacci- leonem , regem heslium possumus inlelligerc , ut
dit, ut eliam aquaj in amaritudinem verlerenfur. 'potentiam ejus quasi rugilum nemo possil evaderc.
Quia aruil Iterba, defecit gennen, viror omnisin- (Cap. XVI. — Yers. i.) Emitte Agnum, domina-
teriit. Non ut quidam pulant, vcre propter sleriles torem terrm, de petra dcserti ad montem filim Sion.
a E' in libris Qitmsiionum,etc. Consule Qurestio- Eliae prrebuerint alimenia. Vcrum illa nedum anli-
ncs Hebraicas in Genes. col. 306. MARTIAS. quissimrc Traditioni, comraria cst ctiam obvio ac
— Yide Qurcstiones in Geiies. lem. m, pag. 326 nativo Scripluraj sensui, qure Dtrfiy vocabulo corvos
cl 554, et qnre ibi annotavinins : Libros quoqueNo- aves, non bomincs conslanier ubiqueappellal. AddeE
rninum Hebraicorum. In Epitapliio PnuloeSegot; in- non in monle Oreb, sed juxla lorrentem Criih P)linm
quit, vitulamconiernanlem,qttm prius Bala vocabatur, fuisse nulritum; nec posse, quod suspicari videtur
et in Zoaram, id csl, parvulam Syro sermone trans- Hieronymus, ullo modo Arabes pro corvis illis, aul
lata esl, elc. accoIisOreb intelligi.
> Hanc dudum inslaurare conali sunt docti viri c In vatic. Dhnon, de qua lectione mox ipse Ilie-
sentenliam de incolis montis Oreb pro corvis, qui ronymus disserit.
PATROL.XXIV. 6
:-lH :- S. EUSEBIl HIERQNYMI m
• Quod ihterpreiamur, rion est Historia, 3j_@_j_j sed. A iiitelliguiit. Fiuito Aiilicbristi pulvere, et yasialpre
pfbpliefia.Oirinis auteijj prophetia reijigmatibus in- sublafp, qui cOnculcabal universani terram, rex
voJvilur, el prrccisissententiis, dun) de alio loquitur, Cbristus adveniet, qui sedebit in labernaculo David,
iransit ad aliud: ne si ordinem Scriptura conservet, et in die judicii reddet cunclis prc operibus suis.
uoi) sit vaiicinium, sed harraiio. Et est sensus : 0 Nec esi ulla dubilatio, quin capitulum boc de
Moab , in quam desrcviturus est leo, et de qua"ne Christn valicinetur, Sed nos iu primo adventu id-
reliquiiB quidem salvari poterunt. habelo solaiium ipsum intelligere pess.uriius,atque in Ecclesiselaber-
lioc : Egredietur de te Agnus immaculatus qui tollat naculo deraorisirare, quod in omni tena Moab Ec-
peccata njundi, qui dpmineiur in orbe teriarum. clesiarurii troprea surgentia Cliristi lesleritur im-
De petra deserli, hbc est, de Ruth, qurc mariti perium.
aiiorle viduata, de Bpoz genuit Obed et de Obed (Vers. 6, 7.) Audivimus supcrbiam Moab, snper-
Jesse, et de Jesse David , et de David Christum. btis est valde : superbia ejus, el arregantia ejus, et
Montem autem filiaiSion, aul ipsam urbem Hieroso- indignatio ejus, pltisqudm forlHndoejus. Idcirco ulu-
lyriiam inlerpreiabimrir, aiit juxta saCratamintelli- rlabit-Mqab qd Motib, uriiversusulu.lqbit; liis qui im-
gehtiam, Ecclesiam,
' -quse sil in virtutum culmine lantur sup.er muros cocti laieris, to.qiihniiii ptagas
«onstiiuta. B ejus. Sursum ad prajsemia redil, et s.uperbirjear-
(Vers. 2.) El crit, sicut avis fugiens, et pulli de guit MODI),quod mtilio plus elatus sit quam ejus
mido 'avoiantes, sic erttni filim Moab in tmnscensu foriitudo poscebatj et propter banc superb.iam ulu-
Arnon, Redif ad ordinem quem ceperat : Gum pp- -lainrus sit Moabad Moab, id est, populus ad urbeni,
suero, inquii, his qui fugeriiil de Moab, etreliquiis vel melropolis ad provinciam, cl cuncta ululatibus
lefrae lePiieiri srevissimurii, qui eorum arlusj ossa- lei'ra fesonabit super-niuros cocti laleris, de quibus
que coufringal, tunc pavidi avolaljunt, ei enines et Jeremias ait : Ideo super Moqb ejulribo, et ad
filise, id bst, villse, ef urbes prGviiiciEeMoab, in Moab universum [A\. urtiversam\ clqmqbo, qd vitos
tfanscensu Arnon migrabunt, qui est ter.iiiinus muri fictilis lamenidiues(Jerem. XLVHI,31). Per brec
Anibrflireorum, et Moabiiarum. Tran?ceiisum auteiji aulem el polenliam jiris.iinse felicifatis, -el plagas re-
01 bic porieiis, captivitalem::s;igriifica!f.W pcntiarc subyersicnjs osiendit, ; , V'
.(V.ers. 3, &.) Iht corisilium, ooge concilium: pone :(Yers. S.) Quoniam suburbtinaEseb_qn sunt _
d__eseriq
quasi riocteriiuinbram tucirnin meridie, absconde fu-. .J>..vineaSabama. Inter Esebon el Sabaffiavix quiri-
gientes, etvagos ne prodas. Habitabunl apudiepto- genti passus suril, et .per nietapliofam vineoe,emnis
fugimei : Moab, es.to lalibulum eorum a facie vasta- -prpvinciresigiiificat yas.LitatenJ.
-totis, finitus esl eriimpulvis, consuriimaltisest miscr, (G Bmrijmi gentium exciderunt. flagella ejus. Sei'vat
-defecit qui conculcabqt terram. Pro inisero,in He- tfaijslaiioiiemquam coep.era.t,ostendens reges gen-
Vbfaicblegitur sor»(TlD),::qucapotest et vasiaior in- lium, qui vastavCjant Moab^omnes viculps castella-
telligi, Lcquitiir auleni ,ad Moab, ut cohsilium salu- qtie depopulatps.
tis inveniat, et senihusjcongregaiis, cngat salutare i@l IJscjue ad Jazer. pervenermtt : .ermverunt ht
«oncilium. Yis, inquit, salvus esse, et Dei miseri- deserlo : propagines ejus relictm sunl ; Jmnsierunl
ccfdiiim promereri? Iji :clara luce, ct aperla fuga inare. Flagella et prcpagines pppuluni fugitivosque
populi ilriei, tu quasi riox.et unibra jesto, suscipe iUr ejus iiitellige ; "e't Iransitum maris caplivitaieni in
gientes, yagosque inelpripdas. Ef-Iioc .quare dixerit, BabyJoiiem,.de qua p.ostea lecturi sumus.. _Oms..de-
staiim infert-: Habitdbunt apud te prefttgimiei. Yas- _seiiimaris,'
tala enim Jerusalem, et omni .Judrfia<qureconfinis (VerSi 9.) Sitper hoc plomboin fletu Jqzer, vineq
est Mbabitis, ad te nieiis populus irausmigrablt. -Sabama: inebriabote lacryma inea, Esebpnet Eieale.
Eslp igitur lalibulun) eorum, nec limeas impetiin) Yox pjangeiitis Prophelre, et magnitudinem yastita-
vastatoris, ijuia sicut >pulviscito-fransibit i et depo- lis lacrymarum ;magnitudine conteslanlis, flenlisque
pulator universrje;lerra3,qui concujcabat eam, 190 vineam Jazer, iet Sabania, etEsebbn, et Eleale, ur-
et suis pedibus subjiciebat, aura llante disneriet.' Dbes quoiidam validissima_s,vAs.syrippuiaiiie succi-
Quidam Jocum hunc-.iria.Ie.de Aniicliristo iii.erpre- sas,
tanlur. ut p.utent Sanetps ep leiiiporepropier vici- Qtiqniqni super vindemiqmluqm, et super inessein
niam urbis HierespJymaJad Arabas transitu.rps, et tiiam.vox calcanlium .irruit.-G.alcalores -uvarum et
nunc eis praBcipi»ne prpdant fugieiites ad. se, vindemirjjlreiiiiani congfegarites, liostium exercilus
(Vers. ;S,),'E/ picepqrctbilurin iniserieordiqsolium," inleJlige, et quoclin ipso"laeiilise tempore captivita-
el sedebii super a illud in veritate, in tabernaculo lis teffipus advenerit.
David, judicqns 61qucerensjudicium, et velocilerred- (YefS. 10.) Ei auferetur Imiitia, et exsullatio de
dcns quodjustum esi. Hejjfrfiilccum isfum sic iiiler- Carmelo. Idioma Scripiuraruni est, quod semper
prelantur :.FugatG AsSyriq, regnabit Judaj Ezecliias Cafiiielum mpntcm dpimuni, alque nemorosuni, qui
vir justus, et felinebit solium Dayid, -siibjecium sibi Pfolemaidiimininei, et iri qiic erayit Elias, fertili-
pppuluiii Dei judicaiis in veritate. Alii dc Gliristo . (ati et aimiidanlirjecomparet, ac per hoc sigriificaf
a Legerat Marlian., super eum. h Ifi sua versione prse-ferf,et yineamSabama,
i'n COMMENTARIORUM IN 1SAIAMPROPHETAM LIB. V. CAP. XVII. ill
omncm Irctiiiam, el ferlililalem de uberrimis quou- j_. crunt, dicil Dominns exerciluum, Post Babylonem ct
_/__
dam urbibus aufercndam. Pliilislhrcos el Moab, ad Damascum, id est, Aram
El in vineis non arsuliabii, nequejabilabit. Subau- sermo ccnvertitur, i>qtire el ipsa rogalis quondam
ditur prior vindemiatni', id esl, cclpnus Mpabitidis civitas fuii, et in onini Syria teuuit priucipaium :
provinciai. Denique stalira subjecit : necdum florebanl Antiocbia et Laedicia et Apamia,
Vinum in torculaii non calcabitnui calcare consue- quas urbes, pest Alexandi um cl Maccdcnura impc-
verat: vocemculcanliuin absluli. Nequaquam in vin- rium, aucias esse cognovimus. Quia igitur scmper
demia lretus viudemiator a celeurua caniabil, sed deccm tribubus conlra Judam prrubebat auxilium,
ubique hoslilis xasiilas, et viclorum oriclur claiuor. ut Regiim ct Paralipomenon narral bisloria : etiam
(Vers. H.) Super hoc venler meus ad Moab quasi ipsis vaslilatem ab Assyriis appropinquare J92
cilhara sonabil, el viscera mca ciclmurum cocli laleris. significat, dicente rcge Assyrinrum : Cepi Arabiam,
Ke quis pulirel pLuicliimProplietac exstiliaiionis in- cl Damascum, et Snmariam. Sicut euim illas cepi,
diclum, per quam inimicos populi Israel gauderet et universa regna, capiam el le. Et in Regum volu-
esse capiivos, ex alTectu, ci ex inlinio cordis dolore, mine legimus : Ascendit rex AssyriorumDamascum,
et pelentissimam quendam urbem subrulam lugero el cepit eam, et translulit in Cyrenem(IV Rcg. xvi, 9).
se dicil. ' j] Rasinqucque inlcrfecil_ qui erat rcx Daniasci: quoc
jj
(Vers. 12.) Et erit, cum apparuerit quod laboravit omnia, Ezcchia Uierosolymis regiiante, perpcssa cst.
Moab supcr excelsis suis, ingredietur ad sancla sua, Eccc, inqiiit, Damascusclesinetesse civilas; jam vi-
ulobsecrei, ei non valebil. UJiima miseria esl, ncc in cina caplivilas cst : jam Assyrius suum roovit exer-
liis, qups semper veneraia est, habere Fiibsidium. citum. El erit sicul acervus lapidum in ruinam, ul
Deseria, inquit, viribus luis, et cimclis piopugnato- tantumiuodo parietinaj ac pristinai polenlire vcstigia
ribus interfectis, pcrgcs ad idola, delubra venerabu- lii ruiiiafum magnitudiue demoiislrenlur. Derelictre
ris, nec l@g in illis reperies auxiliuin, quibus va- civilales Aroer gregibus erunt. Aicer, rmjrice inier-
siitas lecum communis adveniei. pretatur, qure proprie arbor, in soliuidine ct salsa
(Vers. 15.) Hoc verbinn qnod locuttts esl Dominus bumc nascitur, el per boc vastiias denionstratur.
att Moab ex lunc. Ex quo putas lempore? Yidelicet Recjitiesceniibi, subaudilur greges, ct non erit qui
ex eo, quo crealtis esl Moab. Et Dominus ait: Jlfoa- exlerreal. Tanla eniin erit soliiudo, ut nec insidia-
bilce el Animonitmnon hitrabunt ht Ecclesiam Dcii lor limcndus sit. Et cessabit adjulorium ab Epbraim:
(Deul. xxin, 5). Sive ex lunc pro antiquo lemporc: nequaquam dcccm tribus in illa conlia Judam babe-
inielligamus, qtiod olim divina sentenlia ista decreta, bunl auxilium. Et regnum a Damasco; a.r.b y.oivov
sint, non quod pr.escientia Dei causam vastiiaiis\ (__ ( (avulgala sjve coinmuni editione) subaudilur, ccssabit.
attulerit; sed quod vaslitas fulura Dci majeslali Quando autem dicit cessare rcgnum el quie.-cere,
prsenoia sil. IJOIJperpetnam sigiiificat vastitalcm, scd aufcrt in
(Yers. ii.)Et nunc locutus est Dominus, dicens:: procsens potcntiam, per qtiam in omni Syria ante
In tribus annis quasi anni mercenarii, auferetur gloria! regnabal. El teliquim Sytim sicul gloria filioruni
Moab super omni populo mullo, et relincjuelur paivus_ Isracl erunl, dicil Dominus exercituum. Quomodo,
ei modicus nequaquammulius. Prophetia ista, ul su- inquii, decem iribus Assyrio populanlc deleiajsunl,
pra diximus, morluo Achaz conlra Moabitas dirigi- ct omnisglpria earum in capiivifafem ducla est: sic
iur, regnanleEzecbia, sub quo decem tribus a Sen- pauci, qui in Damasce rescderint, inimulabunlur, et
iiachcrib rege Assyrioruin iu caplivitaleiu ductrei habebunt genlis glpriam socirc. Gloriam per iro-
sunt. Itaque sicut nierceniirius solis cxspeelat eccu- niam diclam accipe, pro ignoniinia. Hoc auteni to-
bitum, el diebus ac nociibus finem operis prsestola- tum fict, quia Dominus lucutus esl, cujus verba ir-
tur, ut statutam merccdem accipial : sic ef postt rila esse IIPII ppssunt. Quidam banc prcpbetiain
trcs annos ct Moab, Assyrio vcnicnte, delebilur, ell camdem puiant esse, quam iti Jcreniia lcgimus :
vix pattci relinqucntur in terra, qui subrulas habi-- . Dissolnta esl Damascus, versa csl in fugam, tremor
tent civitales, et desertes agres cxcrceant. Potesl et;t D apprehcndit eam, anguslia cl dolores lenueruni cam
de Babylonica captivilateprrcdici, qucd post captami quasi parturientem (Jerem. XLIX,2i, 27). Et ilerum :
Jerusalem, el transitum aiinerum trium, Mnab a Succendam ignem in muro Damasci ; et devorabit
Chaldreis vastinda sit, sive qued in Irium annorutnT mmniaIknatlab. Scd sciendjjm quod ab Jcremia Ba-
spatio nulla eis danda sit requies. bylouia captiviias Damascenre urbis describitur, id
(Cap. XVII. — Vers. 1.) Onus Darnasci : EcceDa- esl, paucorum quos _ig'2_j< Assyriorum rex reliquerat
mitscttsdesinet esse civitas : et eril sicut accrvtcslapi- in ea. Isaias autcm vicinam ab Assyriis captivitatem
dum in ruina. Derelictm civitales Aroer ' gregibus s nunlial. Alii.aisdmant de Romana capiivitate pra-
cntnt, et requiescenlibi, et non erit qui exlerrcal. Eli dici, quoniam (Al. quando) el Judreorum captus est
cessabil adjulorium ab Ephraim,. el regnum a Da- pcpultis; el Damascus cui impcfabat Arcta, similem
masco, el reliquimSyrim sicut gloria filiorum Israel;/ suslinuit serviiutem : ul cimcia qurc snpeream scri-
0 Canlio naiilarum et viiidemiaioriiiii. STZtoavSivev rri Sy_3t«7ro),£&>v
syoyspptvow,• 'Avrio^siaf
h Eusebii verba sunt: Mos»yap Aayjxo-yh; h rort onp:a y.al r_S>v KIAMVquorum se pene iulerpreieni
HrigIvpia.g arcamg y.pa.rovo-u.'prtTCOi TOMXKS'rjpac agit Hieroriymus.
«75 S. EUSEBII HIERONYMI 176
pta sunt, ad Cbristi tempus, el ad Aposlolorum my- A ( Vers. 7, 8.) In die iUa inclinabitur homo ad fac-
steria iransferantur. lorem suum, el oculi ejus ad Sanctum Israel respicienf.
(Ycrs. i.) Et erit in die illa, attenuabilur gloria Et non inclinabilur acl allaria, qum fecerunt manus
Jacob, el pingues carnes ejus marcesccnt. Quando, ejus, el qv.ai operali sunt digili illius : el 11011 respi-
inquil, Damascus capta fueril, et civitas _esse de- cienl lucosel delubra. Hoc Christi lemporibus putani
sierit, et lalis eam gleria ccronaveril, qualis ccrp- esse compleium, quando destructo regno Damasci,
navit Israel, id es(, decem tribus : luiic oinne prrc- jjerpetuum Salvaloris successil impciium, ct idolo-
sidiitm, et pinguissirnre carnes, ct refugium cmar- latrios error est imminutus. Pia quidera volunias
ccscel Jacob : nequaquam enim habebit, quibus interpretantium, sed non servans historiaj ordinem.
juuctis vaslel Jerusalem. Legimus supra quod as- Nos autcm dicimus, quod subversa Damasco, et de-
cenderitRasin rcx Syrire et Phacee Filius Romelire, cem tribubus ductis in Assyrios, residui tribuum
rex Israel, in Jerusalem, ad prreliandum eontra eam: qui erant cx Israel, ad Ezechice lilteras conversi sint
nuniialumque sit domui David: RequievitSyriit super ad cullum Dei, cl ad femplum Jerusaiem advene-
Eplirahn, de quibus Prophela loquitur ad Achaz : rinl, sicul Paralipomenon narral hisloria (II Par.
Noli timere, el cor luum ne formidei a duabus caudis III ). Deleta ergo Damasco, converteniur hcmines
litiouumfumigantiumhorum, ht ira furoris Rasin regis B ad faetorem suum, id esl, ad eum qui eos crcavil,
Syrim, el filii Romelim, eo quod consilhtm inierit el oculi eorum nequaquam idola qure feccrant in
conlra te Syria pcssimum Ephraim el filius Romelim, Uclhel ct in Dan, sed Deum respicient, contemnentcs
(Yers. 5, 6.) Et erU sicut congregans in messe delubra et altaria, qurc operali suiit digiii eorum.
quod restiteril, et brachium ejus spicas lcgct: el (Yers. 9.) In die itla erunt civilatcs fortiludinis
erit sicul qumrens spicas in valle Raphaim. Et ejtts dereliclm sicut aratra, et segctes qum dereliclm
relinquclur in eo sicut racemus, et sicut excussio . sunl a facie filiorum Israel, el eril deseria. Hoc uou
olem duaruin aul trium olivarumin summilate rami, loquilur ccntra Damascum, sed centra decem tri-
sive qualuor aut quinque in cacuminibus ejus fruclus bus, qurc vocabanlurlsrael; utquomodo ad advenlum
ejus, dicil Dominus Deus Israel. Qui prresenlem ex jEgypfo populi Dei, c omnes genles quac inco-
Damasci vastitatcm sub Romano inlelligunl regno, lebant lerram repromissionis, subilo pavore conter-
brec de Apostolis significala contendunt, qimd quo- rita; aratra dimiserunt, acervosque \QQ frugum et
modo paucrjg spicaj et olivrc remanere soleant in media opera, salutem pedibus i'equirenles :' sic et
agro vel in arboribus, sic reliquirc Israel salvcntur; terralsrael multo lempore desolata pcrmaneat.Unde
maxime quia sequalur : In die illa hiclinabitur homo miror pro aratriset acervisfrugumvoluisse Aquilam
ad faclorem sunm, et oculi ejns ad Sanctum Israel C iiiterprelari, testam ct Emir; Symmachum, silvamet
'
respicienl, id est, ad Cbristum. Duas olivas, ct tres, Amir; LXK, Amorrhmoset Evmos, Solus Tbeodolio
et quatuor, et quiuque, quatuordecim Apostolos Hebraicum verbum posuil,' ARSET EMIR: quod apud
interpretaulur, id est, duodecim qui elecli suni, et eos emendalius IegiturnoitES(*win)ETAMIIS (^CNm),
a
tertiumdecimum Jacobum, qui appellalur fraier id cst, vomercset acervi segelum.
195 Domini _ Paulum quoque Apostelum vas elec- (Yei's. 10.) Quia oblita es Dei Salvaioris tui, et
tionis (Act. vn). Qrii vero Assyriorum temppribus fortis adjutoris liti non es recordala. Isla, itiquil, per-
putant completa quse dicta sunl, boc volunl intelligi, pelieris, 0 Israel, quia reliquisli Deum Salvatorem
quod sub Assyria caplivilate Damascus non sit om- luum, qui te liberavit ex ^lgyplo, qui fibi geiiies
nino deieta, sed translatis quibusdam in Cyrenem, subjecit inimicas : ct adjuluris lui non es rccordata.
alia pars cultorum terrae dimissa sit, quce ct ipsa Proptcrca planlabisplaniaiioncmfidelem, et germen
postea Babjlonio vastante deleia est: donec sub atienum seminabis.Hoc pressius el per ironiam le-
Macedenibuset 15Ptolemseis rursum inslauraretur, el gendum. Quia, inquit, oblitfies Dei Salvaloris lui, et
in adventu Cbristi essel quidem civitas, sed non fortisadjuloris tui non es recordata: num idcircc plan-
lanlrc polenliajquatilre anlea fueral. Et esl sensus: lare debebis planlalienem fidelem, et non potius
tarn pauci rcmanebunl in Damasco, quani solenl.B alienum seminare germen, quod hoslis eripiat? Yel
post messores paucic remanerespicrc, quas iii valle ccne sic : filios meos, qui de populi mei slirpe gene-
Raphaim latissima cl polenlissima solcnl pauperes rati sunt, idco fundasli in terra, ut eos alienos et
iegere : vel in olea paucrc olivoc, quae diligentiam pessimos facias.
legentis evaserint. (Yers. II. ) In die plantaiionis tum labrusca, et
a Eusebii scntentia est, quam ipse ex Origenc ex- vj.i, ovv.IXKTTCO Se a.vrorj rr\v a.psrrrvUavl.ovv.al«urov
pressit, ct in qtiam tanitim abcsl, ut npsier Hicre- OVTK X).V;TOV v.al TOV'IKXUSOV
«7roerTo).ov, ysyovsvairbv
nymus cencesserii ( quod puiavit Montfauconiiisin a.Silobvrov Kvpiov,etc, .* qure tanluin ex cominen-
notis ad IiuucEusebii locum ), ul eam el subalio- taloris pflicio S. Doctor dare Latinis quoque auribus
rum nomine hic referat, et jamdiu antea in libro voluit.
contra Helvidium improbaycrit. Sunt aitlem Euse- t> Drusius, ex velere suo libro, Tholommislegi
bii verba : Ol Sfi),OIT:OI ^apa.rovcrpsic rovrovg(neiljpe vult, quod et nobis alibi nolatum est ad Aniiquio-
ILirpovy.ai'I«/!w6ovy.ai 'IWKVUJJ-J, quorum supra me- rum in scribendo niorem. Vide lib. Nominum ad
ininil) oi rsco-aoss slo-iv.al izsvrs, v.airovc riuo-apac nometi Barlholonimus.
v.airovg irsvrs, tiv.u.v.vXria-aapa? nomosi rovc T-avrag, c Consule Procop. in Yandal. lib. 11,c. 10.
o>vSuSexa ps* rovg npirrovi anosrblovi; cfaeig «v ej-
177 COMMENTABIORUM IN ISAIAM PROPHETAMLIB. V. GAP. XVIII. 178
manesemen Itium florebit. Abiala est messis itt die Acum SELSEL(!?s!>5f.).. quod Symmacliiis, soniium,
hmreditqlis, ei'dolebit [Al. rfo/efits] graviier. Hos, i>Theodotipn, aves iiiterpretati sunt, etnns inci/m-
inquil, operum tuprum fruclus capies: vitis tua balum vertimus. Aquila fiisumbram transtulit. Sed
Sor.ec degetierabitin labruscam, semen 1num spem sciendum quod umbra SEL(7S) diciiur , hic auteni
prpmittet in germine; sed cuirimaluritas advenerit, syllaba ipsa geminattir. Ex quo possumps diclum in-
ab alio demetelur. Et tune dolebis graviter, quando telligere: Yae lerrrc, qure in umbra alarrim suarum
spefata et pene jam tenta. pefdideris. pollicetur auxilium. Et cum Scripiura dicat : Qui
(Yers. 12-14.) Vcemuttiludhii populOrummullo- habiial in adjulotio Altissimi, in proteclioneDeicmli
rum, utr multitudo maris sonantis : et tumullus lur- coritmorabitur(Ps. xc, I), pro quo iii Hebrseo scrip-
bartim, sicut sonilus aquarum mullarum : sonabunt Itihi j__9S est, In urnbra Omnipoleniis commorabi-
. populi, sicut sonitus qquaruin inundanliitm-: et incre- liit.. ipsam Dei sihiilitudinem habere se.jac.tans",et
pabil eum,et fugiet procul : et rapietur sicui pulvis in periculls constitula aliis suffragaiivtepr.omittit,'•
moiitiuma facie venlifetsicul lurbo cotatn tempestale. Signiflcat autem sive Ne, Jigypli civitatem, qua3
Iti tempote vesperm: _ei ecce lurbalio in matutino, et nuricAlexandria dicitur,sive ^gyptuffi, in qua sem-
nori subsistet. Ilmc est pars eorum, qni vastaveruni per Jerusalem quasi super quassatam arundinem
nos, et sorsdiripieniiumnos.Qui superiorem Damasci B innixa esi, quae ccnfracta m.anumperforat incum-
caplivitalem a Reniaiiis illatam ajstimant, et hec beritis. Et esthic ofdp pulcherrimus: ut quompdo
quod scriptum est: Incliriabitur homo ad factorem in priori Yisione serino propbelictis Damascomi-
suum, et ocrili ejusdd' Sancturh Isfaelrespicient,n,c\ nabatur, quod decem tribus iri illa liabuerinf arixi-
Chrisli, et Apostplorumtempora referunt. Iffl Nec lium, misericerdiam Dei rogantes: sic etiam nunc
nrinillud quud sequiiur: Plahtubis planlatibnem fi- ^Egypto vastitas praidicetur; ob cujus auxilium Dei
delem,et germenalienuiiiseminabis:in dieplantationis neglecta sit invocatio. Ipsa est enim terra, quse est
tum labfusca, el cselera, n de infidelitate sentiunt trans flumina jEtliiopire, id est, trans rivos Nili flri-
Judseorum. Et hoc capitulum quod riurtc proposui- roiriis, quemde jEthiopia in jEgyptum .fluere nemo
mus, sriper Ethnicis iriterpretanlur, quipersequuntur dubilat. PotestiEgyptus alarum cymbalum dici propr
Ecclesiam. Illud quoque qupd sequitur, Increpabit ter yelocitalem frugum: velox quippe et concitus
eum, et fugiet procul, de diabolo accipiunt, fropolo- avium volatus redditcjmjbalisoiiitum. Quidam ex eo
gica interpretatione vastitatem perseculorum, et quod sequitur : QUimillil in mari legalos, el invasis
drcrijoniim denionslranles. Nos autem cceptum se- papyri super aquas, Piomanumregnuul intelligunt et
quimuf ordinem, et bistoricaVfuiidamenlahistorico omnem histofiam felerunt ad Yespasiani et Titi
Culmiueprotcgimus. Yaj, inquil, universis gentibus, C tempora, a quibus Hierosolyma subversa est. Sedhoc
qure miliiaverunt contra populum meum, quarum fldei nostra; non convenit, utminetur Dominusregno
lantus impetus fuii, ut maris fluclibus coaequandus Rpmano, quare impiam genlem subveiterit, et fur-
sit. Sed cum venerint srjevientcs, el iiiundavcrin.t sum in montera Siondicat munera deferenda, nisi
lerram meam, lunc pririceps earum Sennacherib ab forte et hrec. spirilu.al.iterin Ecclesia accipiamus.
eo fugiet inerepalus, et sicul prilvis vento raptante (Vers. 2.) Qui miltil in mari' legtitos, etinvasis
dispergitur, et lurboin sublime volvitiir in tempes- papyri super aquas. Ile, angcli velocesfad-geritemcon-
lale : sic ille apprOpinqualjit quidem Jerusalem, vulsamel dilaceratam,ad populum terribilem,postqtiem
olisidens eam : sed percutiettir ab Angelo ; veniet non est alius, ad gerilem exspectqnlemeiConculcatam,
manc, ei deletum potentifc surc videbit exercitmn. cujus ditipuetunl flumina lcrram e/us. Apud Hebraeos
Et hmcerit pars eorum qui vastaverunlttos. Hoc Pro- et iEgyptus et jEgyptius et jEgyptii, unp vocabulo
plieta lequitur vel ex pcrsoiia popiiIi,;-yel se ipstim nuncupantur MESRAIM (P^O). 'Hoc-.d_ictum.sit,ne
jungens genti surc (IV Reg. xix, 5S, 56 ). Poslea quisin verbp brereat,cum pfo genere feminino mas-
lcgimus : Egressus esl Angelus Doinini,el percussit culinum invenerit, id est, pro terra hominem, quia
in castris AssurioramcentitmoclqgintaqnhtquemUlia: etnurtc dicitur: Qui mittit hrnmri legatos, liocest,
et stitrexerunl mane, el ecce omnes cqdqvera mar- D ipsaiMesraim,ipse J5gyplius, ec quod de Alexandria,
luorum. Et egressusest, el abiil, et reversus esl Sen- 'qusetunc, ut diximus, No vocabatur, 199 legati
nqcherib rex Assyriorum ethabitavitin Ninive. missi surit Hierosolymam et hi vasis papyri, id -.est,
_ (Cap. XVIII, Vers I.) Vmterrm cyiiibqlo titarum cepistelis, sivenavibus, suttm illis auxilium promit-
qttm est traris flicminajEthiopim. Yerbuffi Hebrai- lentes, dixerint: Ite velocilerad Judseprum gentem
a Vatie. deinfclicitdle senliunl, etc. ritas, quam ejus qiiiiegil, studinm, quopostremani
h PlaceretDiusic ex vetere sue ms. reponi JT/J<.O- . iV litteram in Theodotionis riomine inde avulsam
rfotto nfltiim pro TheodotiOnaves ; et mox, Aquila subsequenli verbo aves prseflxit.Confra Hierbiiynius
in uinbram pro bis umbram. Snffragiuffiejus conjec- Jii subnexa exposiliqrie, quod a singulisiriierpretibus
luraeaddunt ipsi LXX, qui natiititinterpretati sunt: translatumest, simul juiigens, aviumquoqiieingerit
Ovaiyris rii.oiotJ•nrspvyeg,vm ierrm navium alm: lum' norflen : Concilus, inquil, aviumvolatusreddil cym-
ipse lliefonymus, lib. sequenti, ubi hecidem caput bati soniiurri. Denique vocisSsbs geminata syllaba
recpgupscit, et Aquilani,prc cymbalo,umbramalarum reete fiistiiJifiramAquilam reddidisse persuadent,
interpreiatum fulsse tradil. Nibilo secius neulrnm lo- - c Recole qurc observamus in epist. Sl, riumY'i.-
ctira' cctitra mss, fldem mulandum existimd, ham not<
Drusiani codicis nonlarii IJOGloco iaudatur nucSo-
179 S. EUSEBIi HIERONYMl 180
conviilsam, et Assyriorum impngnnLione/acfi-aiam; A magnitudineni arilieliius piobai, graii-sima eslicris
ad populum quondam terribilcm , qui Dei utcbatur lemperies, L siareuies stipulas malutinus bumor sc-
imperio , ad cujus polentiam nullus alius comparan- cabilcs faciat: ita meus scrnio, quem considcraboiu
dus esl:ad genlem, quie Dei semper exspcctabat au- loco meo, cunclis in me credeuiibus grattis adve-
xiliuiii, ct nihilomintis ab hominibus concuIcaLur: nict.
cujus lerramflumina, id est, divcrsi reges depepu- (Vers. h, 6.) Anie messemenitn lotus cffiontil, et
lati sunl. Alii aulem puliinl, quud aposlropba diri- iminainra perfeclio cjerminavit, el prmcidenturramus-
galur ad Dominuni, el sil scusus : 0 Deus, qui mil- culi ejus falcibus, et cjitwderclicta fuerint, abscinden-
tis in mare srcculi isiius Prophelas , et quasi pcr lur et excHlientur./v(relhtqiieniur simitl avibusmon-
cpistolas navigauies, populum commoncns, luis liumct bestiis tcrrm, et mstafe perpetua erunt super
imperas nuntiis : ite vclocitcr ad geiJtem meam la- eiim volucres, cl omnes beslimlerrm snper iltum liye-
ceratam atque convulsam, ad populum rubuslissi- mabunt. Quia de meriiliedixcral, el nubem roiis in
mum , qui umnibus quondam in circuilu genlibus restate ac messe prrcmiserai, et ab agricultura trans-
leiTcri 1'uil,qui semper Dei cxspeclavit auxiliini), et liiiioneni siimpscral, serval eani in reliquis, descri-
pro peccatorum niagiiitudine, quod speraf, non nie- beus ^Egypli supeibiam, el populi illius vaslita-
retur acciperc: eujus diversarum genliuni regcs B lcm , et cadavera pcr univorsam provinciam, qure a
vaslavere lerram, etcsctera qure scquuntur. Euse- voluciibus dcvcranda sint. Qiiomodpeiiim ante ma-
bius Crcsariensis liistoricam interpretationcm titulo iiiritalem segeteserumpenles, citopereunt, et anle-
repromilfcris, diversis sensibus evagatur, cujus cum quain perfeclio fempoiis venial, gcrriiinanies inu-
libros legercm, aliud multp reperi, quam indice liles sunl: sic, inquit, jEgypiii populi quasi rami
prcmillebal. Ubicumque enim eum historia defece- iuuliles falcibns prrecidenlur, et ciincire propagiiies
ril, iransit ad allegoriam, etila scparala consociat, nudabrintur. Ac nc puiares cum de vinea dicere, et
ut mirer cum nova sermonis fabrica in unuiii corpus non de boiriiriilnis, vertit melaphoiaiii in historiae
liipidem ferrumquc conjungere. Hec brcvilcradino- veriiatcm : Et rcihiquenlur,IIT.uil, simnl avibvsmon-
iini, n ne quis nos putel cx illius fonlibiis nuiluasse tium, el besiiisterrce. Aves eiiisn ct hestirc nou abs-
qua: dicimus ; nam eiin piiescnti c:ipitulo adver- eisos arboium ramos, scd cndavcra dcvoiani. Lega-
sumJudrcos etllierosolymam dicitprophetiam dirigi, miis plenius Kzcchicl, ubi prripIieiai_2Q__,coiilraPh.a-
qtiod in principio fidei chiistianre ad totas genles raonem el contr.i JBi-iyruiin: et lirccomnia apeiiis-
cpislolasmiscriui, ne suscipercnl passionem Christi: simesciiptarepericmus (Ezecli.x\i\). Qnodquedicil:
el miserinl tisque ad ^Sihiopiam cl Occidentalem /Estateperpettta erunl snper eumvolucres,el omnesbes-
plagam, loiumque orbcm linjus blaspliemire disse- C tim super illitmhyemabunl, anl vere iiiieiieclnrum si-
ininaiione cGiiiplcverini. gtiiflcat multiiudinem, aut pcreamdem irnnslaiionem
(Vcrs. 5.) Omneslittbilatoresorbis qui moraminiin denipnslral, quoda cunctisgeuliiiiis vastandus sit.
lerra, cum elevatum fuerit signum inrnotilibus, vide- - (Vers. 7.) In tcmpote illo defetetur munus Domhio
bilis, el clangorcm tttbmaudielis. CuRClre,iiiqiiit, gen- exercilvum a popnlo divnlso et dilacetalo, a populo
ics, per eircuiiiitn, quaudo mcam jussioneni, quasi terribili, posl qucm non fuit alius : a gente exspec-
siginiin in monlibus clevatum , meumque ____£_!$ iin- lanle, cxspeclante et conculcata, cujus diripuerunt
perium, quasi clangorem tubre sublimiter resonan- flumhta terram ejus, ad locitmnominisDoinini exer-
lis audierilis, lunc videbilis quid prrcceperim. citttummonieinSioit. Pcst ^Egypli vaslilalem et de-
(Vcrs. &.) Quia Itmcdicil Dominus ctd me: Qui- ictiim ejus imperium, nequaquani Isrrtel in umbraj
escum,el considcraboin locomeo. Quid estquod lucu- illius vanitale confidei, scd revertetur ad Dnmiiium,
lus cst Dominusad Prophelain ? IIoc quodsequilur: el sua muuera delorct ad monlem Sion, id csl, in
donec vcniant qurc prrccepi, in mea sede requie- teniplum ejus, el illum solum rpgans, cujus vcrum
scam :ut Judaei puiaul, in Templo ; ut nos, incoeles- aitcrmiinque prajsidium cst. Hoc autem sub Zoro-
tibus. El considerabo, inquit, quiTerum finis adve- babel et Jesu, et Ezra ac Neemiri factum inlclligi-
niat. B miis. LXX, prn ep qupd UPSdiximns : exspeclanlem,
Sicul rnexidianalux clara est, et sicul nubes roris exspecianiem, et in Ilebraico scriplum est, speran-
in die rnessis. Sicul iu tolo die nihii cst claiius me- lem, sperantem, ecpntrario interprelaii sunl avili-i-
ridie, quando sol de medio ccelo rutilal, el onincm o-rov, id est, non speraniem. Et ob hanc causam de-
orbcm pariier illustrat, ei sicul iu aesiu el calore derunl nccasicnem-Eusebie, ° nt hoc dc gentibus
tpri-eule, quandqnudus messor excoquilur.,elcpeiis niagis, qurjenec spem Iiabcant, nec Tesianientum
a Hujiisopinpr expositipncm capilnli pernegat sc c Eusebius revera bic illud meniorat Dominiprm-
ab Eusebio muluasse, aut, quod Monifaucnnip pla- eepium discipulis suis, lie poiius ad oves,qum perie-
cet, de tolo Coninienlario intelligil, in quem c.iie riini domiisIsrael, ctc. Eunies docete omnes grntes in
pleraquc alia congessil, quic Euseliius nec attigit noinincmeo, subdilque, ov ya.p r.pog papiu.oy; v.ai
ijuiileni, iicc ppluil attigisse. Cretcrum nediim bisio- TDO?oiv.siovgrivag v.ai adsjoovc a^STrsl.iovro. au.v.
ricris aliqitpt exposiiiqucs , allcgoricas qnoque non-. TTpbc rtva.caxstZsvtay.ivovg,uspiio-rovgu.vDpacv.ai aX/.o-
nullas abiilo acccpi^se S- bpctorem, ip.-scquassub- •Jivslgrovc iv irao-trolc tOvso-t,iv otc r,tra'Jysrioipoi
indeaniiotanius, tcstimonio sunl. a).r_0£ic,ETT!p.r_asvsSpaiovsuroirsc, 7Xa.vh1J.sv01
v.aiTT§-
!'Yatic, sicul arenies stiputas, etmox facit. fjiospou.svot Ttavrtavi/ja rf,c KQI.VQZQV
rii.mric.
181 COMMENTARIORUM IN ISAIAM PROPHETAM LIB. V. CAP. XIX. 183
Dei, nec Prophetas, inteiligertdtim piitaverit, qiiam__. A.suam, et iniinici fiominis doptesticiVejus(Mall. %;
de Judaeis : quod ab ipsis postea EccJesice,qtisc in 3&; spqq.). Et fursrim in alio loco : Erunl divisi dug
'
speeula constiluta est, dpna miltenda sint, et offe- intres,-vi2_&B ^-eS in duo : pater bontra filiuiri^el'
reodoevictima»spirituales. . maler conlfa filiam, et .nurus rconlra socium (Luc,
(Cap. XIX.—Yers. 1.) OntisrJEgypti. EcceDomi- '.xii, 52; 58)»-.• ':' '.--'
ntis asceridet supta ntibem levem, et ingredietur JE-? (Yers. S.yEidisrumpeturspiriiusJEgyptiinvisce-
gyplum, ei movebiiniurshnulacra JEgijpit a fqcieejus, ribus ejus, et eoiisiliumejusptmcipitabo: et ititcrroga-
et cor Mgypli tabescetht medioejus; Moris esl Serip- bunt simulacra sita el divinossuos, et pythones ethflr
turaruii), obscuris manifesta; siibiieciere, et qued riolos. Cuni seditio fuerit orta in jEgypto, Siye Bfir
prius suli senigiiiaiibus dixeriftl, apCfta voce pro- bylonio servjrc cupientibus, sive nolelilibus jugo
ferre. Uride el iti prresenli locp, quia eotilra Jilgyp- ejus cplla submitlere : sivraJiisVChrisfo credeuli-
tunl fuerat comminatus : Vm tetrm obmnbfantialis, bus, aliis repugnaiitibus, disnimpetur el scindetur
qum esl trans fluntina JEthiopim,et cretera qurjcpro- spirilus ^lgypli, non eademcunctisyolenlibus , cU
phelicus sermo corttexuit'-":. nuric manifestiorem fecit omrie consilium eorum redigetur ad nibilum. Tunc
iiilelligeniiam, et ad ipsaffi comminans jEgypi-um ibunt ad simulacra siia; et divinos, et bariolcs,_ac :
loquilur, qupd nequaquain per Arigelos, sed i.pse __5 13vales,-magicisque edectcs artibus interrogaburit,V
Deminus veiiiatsupernubem levem, idest, velecem, . cur isfa acciderint.
et ingredialur g(J2 jEgypium , et idcla iEgypl! (Vcrs. 4.) Et irqdapt .Egyptum in manu doniino-
cnntrenjiscant, labescaique cor forliuni, et YEze- rttin crudelium, _et rex fortis dominabiiur eqrtim, ail
Cbielis [Al. Jeremire] vaticinium cenipleatur : Dis- DominusDeus exercUuum. Driplicem iiilelligenliam
petdam simulacra, el cessarefaciam idoiadeMeinpbjs sequimur : vel Chajdaicorum fempprum, qtiarido a
(Ezech. xxx, 15). Quidam tptam banc prephetiam Nabuclipdpnosor jEgyplus expugnata esl; vel Ro-
ad Salvatoris tempoiM referunt, quiindp ijjgresshs mani imperii, quando Antonio plpGpatraque supe-7
est super ntibem Ieyem, i.d est-.corpus' humanuni,. V ratis, Augiistus Crcsar ^gypfum subjugavil. Babj'-
quod ex Yifgine assumpseral, nullp liumanre com- lonios fuisse Crudeles, omnis Shriptura testalur, qpi
mixliphis semiiie prajgravalum : sive quod a nube parviilis non pepercerinl, et suis cos jaculis vulnera*
levi pprtatussit, id est, ccrppre Yirginali, et ad.in* riill, nec praegnantibus sirit miserti. RoinanumVau^
gressum ejus Piunes dsemoriescoiitr.eriJiieriril,tunc- tem regnuin fpriissinjum, et Daijielis Scripiura tes.»
qqe prima idbloriifnruina fuerif, prresentiam Domini tatur (Cap. vn), espeneris qp.artam bcsliam babeu^
ferre iipn sustliieus. '-..- lem dentes et uiigues ferrecs.
(Yers, 2.) Et concurrerefaciam jEgypiiosadvefsusQ (, (Vers, 5-7.) Et qrescet aquqvdetnari, et fluvius-
JEgyptigs, el pugiiqbiivir contrq frfttremsuum_,et desqlqbituratqtie.siocqbitnr,el deficientfluming, ut\e-
vir contra qmicum swi.ni, civitas adversus civiiaiem, nuqbiinlurel siccqburilurrivi qggerum.Cqlamusefjun<-
el tegniim qdver.susregntiin. Ingressp iEgyptuny Dor cus mqrcescent, iwdqbiiur alveus rivi afonie suo,et
mino, el potentissimam gentem sui pr&sejiliaVde- oinnissenientisirrigua mceabitnr, qrescel,einQri&riti
struenle, erit prima yictoria dissidpre ^gyptios Nniurale est, \_lciini pcr irani Dd paplivitas.veriPs
cpntra JEgypt.ios, et adyersum se rcbelli cdio dinii- ril, indignatipnem ejus pestilenlia subsequalurj fit
care : qupd.tenjppribus Assyriprum et Nsbucbodp- adversum eos qui offend.erinl.D.euiiJ,cuncla siniul
nospr regis Babylonii fac|um essp, nianifestiiniest, elementii desajyiani. Unde scriptuni est in alio Rfo?
aliis sedejit-ibus,et aliis repjignaniibus. Qupdautem plieta (Jetem. xn), et ypjucr.esin aere deflcere, ei,
hrcc dcVpabylenica capijyitate prrcdicat, Jereniias pisces in aquis, ut pnJiiia bumrino usui sqbtriiJiarirV
lestis est, djcens : Viliilq elegqnsqtque formosqJEr tur. Hpc dicimus, Si siujpiiciter siccitatero BliliM-
gyplUS,_sliniulatqr qb AquilonBveiiiet ei. El rursum : miuis el riyorum ejus vojuerimus acciperCi Sir_
Cqnfusq est filia JEgypli, ei ttadUq in mqnu populi autenj per meiiiplioraro : iri fluvio-regnum, Ct ii) rb
AquUonis(Jerem. XLVI, 20, 24). Ezecliiel qup- vis duces ejus intelligimus; et iii yirpre et jiiiicp et
qlie pari prpphelipe auptprilate CGiisentiens: Ei'. : D papyro cunptam jEgypti alipndrirtiiam» ut pereas
cessare, iriquit, fqciqinmultitudinem/Egypti inmqnu res, opes J?gypti describaiittir, 204 <juarumJE*
Nabuchodgnqsorregis,Bqbyiqnis.Ei ileruni : Cohfor^ gyptus fertilissima esl. LegamuiJ Ezecbiel, ubi rex
tcibqbrqchiqregis Btibylqnis, daboquegladirtm meum; Pliarap draco n.agnus haljitare deseribitiir in flpnii?
hi piqnu ejus, ef cqnffhiggm bfqchiq Pharqonis. Et.: nibus, et dicit: JIIC.JS e_>tfiuvius, el egqfeci meflietipk
scieniquiq egq Dominus, citin dedero gladium iiieunii stnii.Et audit: Ponqtn ffenumin viqxillis luis, el (,<j?
ht ntqnu regis Babtjiqnis, et exlenderil eum svper.(eiv glptinqbopisces fiuminumtuoruiriin squqmis/«!?.->0-
rgin MgypA, et dispetgain/Egijpium i.t nqlionesI extrqbqm te de mediq fluminutn tiwruin, el universl
(Ezecli, XXX,10, 24, et seqqCj.Si autem ad fempprai pis.cestu,isquqmistuis qdhairfM.nt, e! pjpjicinm le in
r^feriiniis Sillvatpris, iJiud fjc Evajigelio sUmainus s deserto (Ezecli. xxix, 3, 4), In adyenfu t|uteni Chrjstl
exemplum : Nolile pulare quod veni pacemmillere. hasc omnia rpomv.ag intelligenda sunf, juxta illud
super iefftim: nqn veni pacem iiiillere, sed gladh.iii;.- .qiipd supra leglmus : DeseriunffqcietDoininus ntare
Venienim dividerevifiim qdversuS proxinium suum,, JEgtjpii. Et rur.<um: Immitlet DominusmanuiriStiMl
el filiain contra rnalrein sitam, el nurttm contra soctumi , super flnyipm/Egypti viglenium. ei petcytiel epm in
«83 s- EUSEBII HIERONPn- r i8K
scptem vallibus, ita uf 'pertranseat etim quis calceato _^quorum, signiflcal quod Egyptii beroas et deos
1
pede : quod sCiiicet offiniserror jEgypiiaruiri aqua- auciores sure gentis simulent, Ordn, et Isin_ et
ruin, et artes malefiose,quibus subjeclis populis il- Osifin, etTiplionem.
ludebant, Chrisli sicceiilur advenlu. Quodque dicit: (Yers. 14, 15.) Dominus miscnitin mediqejus spi-
Arescetaquademari, et liisiorieepessumus accipere, ritumvertiginis: eterrare feccrrim'JEgyptumin Omni
ncn mareVmagnumsignificari, sedlacumMareeiiden, operesuo, sicut errat ebrius ei vomens: et non erit
eo quod Scriptura omnes congregationes aqnarum JEgypIo opus quod faeiat, capitt et caudamincurvan-
appellet maria. Possunt et hyperbolice dicta intel- teni, et refrendntem.Primum deiiiierpretalicne dica-
ligi. Quodque sequitur : Nudabiluralveusrivi afonte mus, et postea de Iiis qure scripta sunt, disseremus.
suo,:describit quOdrivus et fons arescant simul. Pro spiritu vertiginisiiilerprelari potest et spiritus
> (Vers. 8-10.) Et mmrebunlpiscaiores, et iugebunl errotis. In eo quoque quod nps transiulimus, incur-
omnesmiltehtesin fluihenhamum, et expandentesrete vanlem, el refrenantem, possumus dieere incurvum
supet faciem ctqummatcescent.Et confundenturqui el lascivientem, rit intelligamus sencm et puertim.
operantur linum, pleclerites, ellexentes subtilia : et Nos autem verbum Hebraicum cVAGMPN (pD3N),
eruht irrigua ejus flacceniia::omnes qtti faciebantla- diim eeleriter quaj scripta sunt yertimus, ambigui-
crinrisad capieridospisces. Et hoc dupliciter accipe, IJ tate decepli, refrenantem diximus, qucd sigriifican-
quod vastaia ^Egypto, et euncta provincia aridilate lius Aquila translulit o-rpsSlovvra,id est, qui niliil
sicCata, mosreant piscalores, et lugeant qui in flu- recle agit, sed omne perversum, utpuerum sigrii-
meri mitlebant liamum,; etqui operabantur relia ficaret.-Estigilur.sensus : Slulti faeli sunt principcs
ac sagerias, el texebant junco diversi generis vas- Taneos, el sapientes consiliarii Pliaraoiii dederunt
cula, id est, principes et regii generis, alque 206 consiliuminsipiens, et emarCuerunt principes
rectores : et quod in adventu Christi omnes perversi Memplieos, et deeeperunt iEgyplura angulum po-
geneiis piscatores, qui conira'Aposlolicam discipli- pulorum, quia Domiriusmiscuit eis spirilum erroris
nani eapiebant homines in perdilionem , et slulla atque vertiginis, ut jgnorent quid loquanlur, et
sapienlia texebant retia e.t sagenas, quibus perditos errare faciant ^Egyplum. Et sicut ebrius et vomens
iiTetirent, confusi sunt,et nullus aut rarus in ^lgypti egerit quod ingesserat, et ubi sit, nescit, sCdjacet
lerra a sit lalis piscator. Hoc opere videmus exple- menlis alienae: sic nullum habebit jEgyplus opus,
turii, qriod Ecclesiafum troprca eorisurgurit, etiii siveconsilium, quud aut caput habeat, aut flneriJ,
omni iEgypto idola eprrueniiit,. aut senibus coiivenial, aut pueris, quorum alii per
(Yers. H-15.) Slulti principesTaneos, sctpientes nimiam setalem desipiuni atque delirant, alii per
consiliatii Pharaonis dederuniconsilium insipiens: G iasciviam et irtfantiam igtiorant quid agant. VHoe
205 quomodo dicetis Pliaraorri: Filius sapieiitium autem sive in Babylonia vastitaie, sive in advenlu
ego, filius regum antiquorum? Ubisunl nuncsapien- Christi, et juxla lifteram, et juxla spiritualem in-
tes tui? qnnuntieni tibi, et ihdicerit, quid cogittiverit telligehtiam recipere volueris ;r habebit corise-
Dominus exercituuriisuperJEgyptum.Stulli facti sunt quentiam.
principes Taneos, emarcuerunt principes Mempheos: (Yers. 16,17.)fti die illaeril JEgypttcsquasi riiu-
deceperuntJEgyplumangutumpopulorumejus. Taiiim lieres, et siupebunt et thnebunt a fqcie commoliqnis
metrepelim fuisse JEgypii, et Psalmisia 'declarat, manus Domini exercituum, quam ipse ntovebitsuper
quod ibl Moyses multa sigiia fecerit, qttee in JExodo earii.Et etil tetraJuda /Egypto infestivitaleiri:;Omnis
describuntur: Posuitin JEgyplosignasua, et prodigia qui illius fuctU recordalus, pavebrla facie consilHDo-
suain cainpo Taneos (Ps. Lxxvn, II).. Mempiiim mini exerciluum,quod ipsecogitavilstipeream. Melius
quoqUe*magicls arlibus deditam, pristini uSque ad reor etiam proprium errorem reprebendere, quarn
prresens iempusYvestigia erroris ostendunl. Et hoc dum ei'ubesce impefitiain conflteri. inerrore per-
breviter indicalUr, quod Babylonia vastitale .ve- sisl.ere.. In eo qiiod-,iransiuli, Et eril tetra Juda
niente, oiunia Magorum consilia, et.eorum qui fntu- Mgypto in festivilalem, pro festivitatein Hebraico
rorum scientiam promittebant, stultitiaj coarguan- D legitur AGGA (nsn), quod interprelari potesl el festi-
tur, et in adyeiilu Christi cuncta rediganlur in ni- vilas (unde et Aggreusin feslivumvertitur) el itttior,
liili, hori inyenierilibus cdnsilium YEgypti vatibus , quod: significaniius Aquila Irarislulit yiJpuortv.-c.um'
quoffiodo dogma opprimant cliristianum. Idioma aliquis pavidus, et tremens circumferl ocrilos, et
autem Scripturarum est, ut angulum pro regno po- advenientem formidat inimicum. Ergo si voluerimus
nant, eo quod poprilps ccniineat, et quasi in tPta in bonam partem aecipere, quod recordatio Judai
doriio fortissiirium sitv Unde ct Christus duprum jEgyplo sil gaudii, recle fesiivitas dicitur. Sin au-
pppnlprum parietes centiiiens, lapis dicilur angula- tera, itt arbitror, in timorem pro 'festivitnlevertitiir,
ris (Ephes. n). Quodque inlulit : Quomodo diceiis inlelligamus formidinem vel pavorem, qucd cum
Pharaoni, filius sapientium ego, filius regv.m ariti- Nabuchcdpnosor venerit, et omnes yirorum fortiuin
a Yalic., in JEgypii terra ultra capiatur. Hoc, etc. Mss. Egmon praeferunt: textusipse, iil reposuimus,
V>Idem Orum: ex Eusebio autem lioecquoqlie de- yiOS^.Yide infra lib; VII, tibi libe idem caput recur-
libantur. fitetipciis
;. <'£'egerat Mkniari._ Aekmi etliebraice, ff&W.:
185 COMMENTARIORUM IN ISAIAMPROPIIETAM LIB. V. CAP. XIX. 18G
manus quasi mulicrum fuerint dissolutre, etism vo- A Ecclesire ordines, episcopos, presbytcros, diaconos,.
cabulum Judrc terrori sil ^Egyplo, quia dum ei vull fldeles, cateclmmeiios sentiunl : aul certe spirilua-
auxilium prrebere, iunta mala perpessa sit. De nos- lem legis intelligcnliam, de qua et Apostolus ail:
tris lemporibus nemo dubiiat, qued ccmparalipnc Volo quinqitevcrbis loqiti in Ecclcsiis in sensu meo,
Chrisiianprum pmnes Eihnici quasi mulieres sinl, quam deccm millibus vcrboruni in lingua (I Cor. xiv) :
infirmas. babenles senteniias, el qtiid.quiddixerinl el quod una qtiinque eiviialum appelletur civilas
verli in stultitiam, dum slupeant tantaffi gentis cen- SPlis, %QQ videlicet justitire, in cujus pennis est
versidiiem, el mirenlur atque intelligant 20"? ma"" sanitas.
iium Domini,et quicumquegenlilium ncminis chris- (Vers. 19-21.) In dic ilta crit allare Domini in
tiani fuerit recerdatus, iiiibeeillilalem idelolatrirc medio terrm JEgypli, el titulvs juxta terminiim ejus
linipre falcatur. Domino.El crit in signum, el ht testimoniumDomino
(Yers. 18.) In die illa erunt quinque civitates in exercituum in terra JEgypli. Clamabunlenim ad Do-
terra /Egypii loquenteslingua Chanaan, eljurantes per minum a facie tribulantis : eimitlct eis Salvalorem, et
Dominumexerciluum: civitassolis vocabituruncc.Pro propugnatorcm qui liberet eos. El cognoscelurDomi-
civilale solis, nescio quid volenlesLXX interprelali nus ab jEgypto, el cognoscentJEgypiii Dominum in
snnl a asedec, quam qtiidam noslrorum h urbcmjus- B die illa, el colent eum-in hosiiis, ct muneribus, et vota
titim inlerprctaiur, et ductus crrore, quod juxia vovcbttnlDomino, et sohent. Ab boc loco usquc ad
HeJiraicum A.UES(D^,n)scripium sit, terram putat, fineni /Egypiise Visiouis, sive Ponderis, cl Judari et
qtirc aliis lilteris scribitur. Melius crgo trans- nosfri de Cbristi advenlu inlelligi volunl; sed illi
lulit Synimachus, civiias'solis vocabitnr una : ARES vola sua differunt in futurum, nos quasi jam tians-
enim verbum ambiguum cl testa dicitur el sol, co acia reiiriemus. Diem aulem pro tempore accipe :
qtiod ulrumque areat, et siccuin sit. Hunc lecum qiiaroquam sub Onia Josephus brcc facta contendal,
non intelligciisOnias, tcmpluin exstruxil in jEgyplo qui profugus in /Egypium, cum turba plurima Ju-
in _c oppido *iiXi07ro).Eu_-. Legc Josephi Ilislorias drcorum rcdificavit lemplunj, et allare, el prcpbe-
(Joseph. lib. XII, cap. 9). Alii Ares, id esl, oo-rpav.ov, liam Chrisli cassa implere lemcrilate cenalus est.
hocest, leslam, urbem Oslracinem inlelligi volunl, Ita auiem f unum altare dicilur, quoracdo una fides,
el creleras juxta Rhinocortiram, et Casium civilales, ol unum baptisma, el una Ecclcsia. Et tilulus juxta
quas usqne liodie in jEgyplo lingua Cliananilide, terminum ejus Domino, Iniud dubium quin Evange-
boe esi, Syra lcqui manifestum est : ct pulaiit e lium, el Apostolorum sciipta significel. Quompdp
vieiiie Syros atque Arabas a Nabucbodonpspr in enim supra juxla TrnppJpgicam intelligenliam lerra
illam terram fuisse translatns. PPITP qui in advcniu G Juda ^Egyplo formidabilis, sivc solemnis, vetus in-
Cbrisli, et Romano impcrip propheliam disserunl, lelligiiur Testamenlum : sic el liiulus in terminis
quinqiie civilaies, vcl Icgem Dcmini a, qurc in ^Egypii, Evangeliorum histoiia dcmoiislraiur. Dp.ni-
Alexaiidria primiim interpretata est c,velquinque quc jungit : Eleril in signum, elin leslhvonivm, Do-
a Asedec,In L°xico Oiigeniano Iiebriiicorum no- a SclioIasc3iechisticas elScriplurrc iiilerprelandrc
minum, nomen Asedecinieriirelaiuin ponitur justitia imuiil, qurc primum Alcxa:)<!ri:cinsliiuia) sunt, nbi,
solis: uude conjicie Origenem hoc loco nolalum, ulipse. aitin Caialog. dc PantiPiio, a MctrcoErange-
Porro noinen illud Asedcc ignobilc babueram, cuin lisla sempcr ecclesiasiicifuerc doclores.
elidi GrrecumLexiccn Nomiu.Hcur.; iiecmirum vi- c Episcopos. Episcopaiiimhoclocoofdinemclistinc-
(lcri pciest, qtiod ciim Hieroiiynio igtioraverini vo- liim a pre^byteraiu aguoscilHicronyinus; nequeme-
cabiiinm uon Hebrrcum; sed ai) ipsis LXX Inieipie- minil infcriuriim Ordinum, nempe Subriiaeonorum
tibus couficuim. E qno t;Jiuenfonte hauserini Gj'rcci ct cscierorum minorum. M.UJTIAN.
noinen Asedec, mihi l>o.1ieomniiio ccmpertum; — H:vc porro Eusebii .-uut: TTEVTS os r:oi,sigi-j sv.-
nempe c capite xix, 18, Isaiaj prophetre, qued anlea v./.omasisv a.vax oiaoopot tzol.vrsiuL'T.svrsos rayp.ara
miuus cnmperlum habui, ppppnens huic vcci ver- Civr,or,'j.iva., rb 77_3MTCV
f,yovvrpsic upLlJfj.r)tj£Lc' TWV Tpoi-
buni, Jtsedemoih. MARTIAN. iipoiv rayp.a.,v.a.i
r b osvrsoovr&v itpzoSvripcov, rors roiv
— Iu aliis lameii cjusdem Versionis codicibus rec- I) Diav.bvav TOrpirov,'v.airo>viv Xpiura KSQOiriGp.ivoiV TE-
tius erat ayjipic ab Hebrrro DYi". Vidc qurc in Ori- raprov, v.aiETTI TOOTOIS' TOVIViwar:wiri rvyyavovroiv.
genian. Lexico annoiavimus. Qund aiitem maluisset M.irlianreus, inferiorcs quo-
^ Qund nostrum vocans, Lalinum esse scriptorem que ordines, subdiaconuiii ct crctcros nnminar;,
iniiuat S. doctor, Yictorinum Petabioiicnsem notare ctiamsi instilnti ubique fuissenl, iuininie ad rem
opiuor, quo exceplo, Coinnienlatorum in Isaiam erat : siqnidem diaconorum nomine clerici niinorcs
inagnuin apud Latinos silcntium essejam dixerai in ccmprebendi solcbanl. nequc alteriim ab illis caput
Prrfifalione Inrjusce operis. Cselerum eadem fi.il consiitucbanl in Ecclesia : Opiaius, lib. n : Cwtttstiif,
Eusebii senteniia alque eadem pene dixerim vcrlia : inquit, qualitor genera capitum in Ecclesia, ephcopo-
v.aru.os rb av.pi.Sig rr\c avrov StalsZsacyHcnblt.c)i),s- ntin, presbylerorum, diaconorum, et fidelhtm. Qnid
v.rai, o~zpouTMfav spp.r,vsvdsin, izblxcrr,c yr>cElyQri- quod cx Eusebic, uf diximus, non suu sensu bic
csrat 53y.ia rzo/.ic,elc., id esl,'secundum accuralam Hieren. loquilur?
vero disserendi rationem lerrrc civitas diciiur, quod f Ila Euscbius , 'ClcSEuia iricrricv.aisv ^aitncp.a,
ita rcddi possii, Civitas lerrm vocabiluruna civitas.Et v.a.ipxa sv.vlrja-ia SLpnra.i,ovroiv.ai CucKZCTijptov svv.off
paulo supia, vja.ru. y.svrovg o vM,ovp.ivv)V 'ACESEX, o 3>j o).r,grr_; AiyJTrroviyr,yspu.ivoviv ratg iv.yMo-iat;rov
SecundumLXX quidem dicilur Qsovrvyyj/.vsL.Tum, "HOETW^CCTTOO
oiv.a.Loo~ivr_g.
o-r,u.aivsi, Ovtjtacrripiu,ervv-
Asedec,quod significatjttstitim. s£sv/p.ivti urvl.ti rb r?ig v.atvf,gStaOr,y.r,c
evnav svayyi
c Josepbus sv vbu.a 'IIILQTZO/.SC);
, sive in lerritorio 'l.iov, 3iopit_]ovTO-JJsig rbv Xpto-rbvTrio-TEwffKVTK.- TW«
Ueliopotis, Cotifer iiieroiivmum iiifcritis lib. vi, ad A^y-jrrT-iwv P,778toiv«jrtffTwv.
j>hcidem eapn!; et qarc !b!KRuoirimitSi -
157 S. KUSEBIIIIIERONYMI 488
miniere videlieel passionis. Tunc hi qui crediderint, A j. aulemmea Israel. Nequaquam Isracl inler ^gypium
concuireinibus /Egypiiis contra /Egyptios, cl pu- et As-yrium mcriius elidelur, nuuc Aniiocliis et l)e-
gnanlc viro conira Iratrem suum, ei civitaie conlia melriis ad se ° Judre trahentibus regnum , nuiic Pto-
civitaiem diiiiic.inle : cum perseculionistciiipusain- lemrcis possessipnem ejus sibi vindicariiibus; sed et
grueril, 200 implorabunl Domini misericordiani, ipsa snb Romann impcrio, ac per boc Chiisli impcr
slalinique Salvalor adveniei, id csi, Jesus, boc enim rio coiistituta, eiit ejus cpiidilioiiis, cujus ei Jigyp-
in liiigua noslra spual. Et cpgnosccltif Dominus ab tus et Assyrii, et beiiedicelur in pmni lcrra. Quia
^Egyptiis, etcognoscent curo, sive perseculores qui e\ Sipn exibit lex, el verbum Domini de Jerusa-
fueriiil superati, sive crcdenies prrrsenti auxilioJihe- lem. Tunc dicciur a Deminp: Benediclus populus
raii. Et colcnl eum in hpstiis ct muneribus, vetaquc meus /Egypli : quando nequaquani Moyse , sed
vovibuiil Domiiio et snlvent. Rcspondeant Judai : Chii-lo Dpmino prrceunte, infmita beminum millia
Lcge prrjecepliimest, ut aliare ncn fiat nisi in lnco spliludiues replcverinl, et Pharaeue subtuerso , di-
uno quem elcgerit Doroiniis Deus, el hostirc lan- xerint in dcserlc : CntireiiwsDomina, cjlorioseenipt
tiini a Sacerdctibus Leviiici generis immoleiilur magnificains esi: equum , el ascensorem dejecil in
(Deitt. xwi). Ecee Isaias aperle docet qund ./Egyplij rnare (Exod. xv, 1). Tunc el opus maiiuum Domini
cogiiosc-iJiiiDominum, cl colani euiu, et hostins, et R ] erit in Assyriis; bre enim vel maximrc genles mo-
munera oircrant, et vota vovcant alquc persolvani. nacliorum ilorent cxnnjinibus , jEgypms , ct Meso-
Si /Egypiii sacerdotium habent, iinpleliir et in illis potamia, ei pari inler se pielate contendunl. Hrc-
Pauli testimoiiiiiiii diccntis : Trcmslalo saccrdolio, rcdilas aulem Chrisli Israel, hoc est, ualivitalis, et
necesseest ut legis translatio fial (Hebr, vn, 12). crucis, CLresurrectionis, ascensionisque cjtis loca,
(Yers. 22.) El percnliet Domhms JEgyplum plaga, ad quaj dc lolo orbe coricurritiir.
el sanabit eam: et convertenlurad Dominum , el pla- (Cap. XX. — Yers. i. ) Anno quo ingressm cst
cabitut eh, et sanabit eos. Quem euim diligit Dnmi- Thartam in Azoinm, cum misissct eum Sargon rex
nus, corripit, castigal aulcro oniiiem lilium quem Assyriorniii, e/ pvgnassel contra Azolum, et ccpissct
recipit. Persecutio non ad ncgaiionem credenlium, einn. In lempore illo loculns esl Dominushi manu
sed ad probatioiieiu perlinel, et coronam. Isaim filii Amos, dicens : Vade el solve saccuin tiium
(Yers. 25.) In illa die erit via de jEgypto in As- de iumbis tuis, el calceamentalua lolle depedibus luis:
syrios , et inirabit Assyrins in JEgypinm, el JEgyplius et 'fecitsic, vadensnndus e! cliscalceatus.Dixilqnc Do-
in Assyrios: ct servienlJEgypiii Assur. Anle 1;adven» minus : Sicut ambulavit servus meus Isaias nudits et
ttim Cliristi uiiriquajque gens siiuiii babebaLregcm, discalccalus,ttium annotuin signum, et portenluineril
ct de alia ad aliam nullus ire poteral nalipnem : in (C sitper /Egyplum, ct sv.per/Elhiopiam. Sic minabitrex
Romano auteni imperio unuin facia sunt omiiia. Assyiiorttm captivitatem/Egypli, el Iransmigrationein
Doclus lector veleres revolval historias, el ab Eu- JEtliiopim, juvemtm et senumnudam et discalceatam,
phrate usque ad Tigriin , oniiiein in mcdio regio- discoopertisnatibus,ignominiam/Egypti. El thnebiint,
iicm Assyriorum fuisse cngnoscal. Ergo quos vetc- ct confuiidenlurab JEthiopia spe sua, et ab JEgypto
res Assyrios, iiunc nos vocamus Syros, a parici gioria sua. Et __&!___ dicet habiialor insulmliujus ht die
loiiim appellanies. Qund aulem diciiur : /Egyptiii illa: Ecce hmceral spesnoslra, ad quos confitgimusin
seivienl Syris , vel sic accipiendum , qund Rpnianrc'. auxilhtm, ui liberarel nos a facic recjis Assyriorum,
legicnes Syre inslruclrc (Al. inslrtictc) miliie /Egyp- et quoinodoeffngerepolerimus nos? Tciam posuimus-
tiim cuslodianl, aut quud ulritisque gentis inier sei capituli liujus ciintincnliiim , ul pcr partcs singula
cpnimercia sint, et abundaiitiam ^-EgypiiSyrire sus- disseramus. Azolus qure Hebraice dicitur. ESDOD
cipiant civitatcs, sicnt ecnntrario PalrcsiinseelPho3- CiTTCJN), urbs fuii pntenlissiina Palreslinaj de quin-
nicis bonis iEgyplus irrigetur. Quidam nostroinmi que urbibus: lianc Sargon rcx Assyriiiruin, qui
male brec ad mille annos referunl, et mnre Judaico) seplem nominibus appcllatur, misso duce excrcitus
in consuinnintione mtindi _j___j.0 futura proiiun|ianl,, sui, cui iiomeu crat Thartan , cepit et tcnuil. Eo
quaudo Aiiiicliri&lusde Assyriis veniciis , ^Egypluml R igitur temporc quo vicina civitas capta esi, prrccipi-
jEihiopiamquc posscderii. lur Isairc , ut deposila saccca tuuica ( hic enim erald
(Yers. 2-5,25.) In die illa erit Israei teitius JEgyptio) habilus propbetalis populi delicla plangenlis), et
el Assyrio, benecliclioin mecliolerrm, cui benedixitDo- calceamcntis e pedibus, qure LXX caligas vocanl,
minus exercitvum, diccns, Dcnedicius popitlits meuss nudus et disealcealus incederet, lyptim prrebens
/Egypti, el opns maniiumrneuruinAssyiio : hcercdilas s captivitaiis /Egyptire cl /Etliiopum, qui /Egypiiis in
;t Manian. irruerit; npn recle. 'P'j>uaLv.a
Svpotv avSowvv.a.ra.v.soal.T,;
11Tpliim huncsensum llieron. ab Euscbio cxpi'es- TWV bpav o-paroTTsSa
AiyvTriav iyvjaBopsva., Aiyvxriovcrs TO-JTOEC oov'
sit, s-eripaucioribus. Quaudo_t.caulem ips.i inteipre- ).-vovrac,O-JZ rr,v rng T7paonrsiag
uysv.rf.a.ysin sv.Sao-cv
;
tiilnr Euschii vcriia, ul h;rc stinl: npo yap '1'osu.aiojv El deuiqcc, iVOv os o xapavVlbyog y.OLvaviav
avrolg v.a\
b.pyrig ioiailavrac styov IV/a-Ll.iag ot TE kiyv~rioi v.aX STCLaiciav Bso-TzitsL,
qurc illfra icpelil.
SE ivra.vOv.o~ip.a.i '' Yaiic. Judauv, qm c! mox ihotomm.s nauci pro
'fiiin i-lhruc '. 'AO-!7-J_3IO-JJ
'Acro-Jpi.ot.
y.alstv rnv ypa.6r,v, rovg vvvv.a^ovj-ivovc SOOO-JC"v.ara Piolonimis, de qua lcctipne paulo superius diximus.
T6 r:al.a.LSEot rr,v 'Zvpiavv.a.iytiGOTzora.u.iav oiv.ovvrsg, d Verliuin erat sulTecimiise dmibus mss. ihijus-
'Aa-GvptOL iy_p;-,pAri'C\ov. El illfra : Tig ovv hoOvJp.oig modi alia p.ipsim c m-s. rcstiluimus.
m COMMENTARlbRiiM. :IN ISAIAMPROPHETAMLIB. V. CAP. XXI. 1G0
adjuiorium; fueranl: quod qupmpdo Isalas nudus A sertc rnari imppnilur : Perspicuum crgc est, que.d
ainbulrifet,- et foediialemcernenl|bus nudis iialibiis desertrimniare Babylcn appellatur, Jeremia dicenie
dempiislrarel: iia pmnis jEgyptus atque ^Etbippia, ex pei^sonaDei:El desertumfaciammare ejus, etsic-
pppulanle Assyrio, nudrc fieferity et riihil oninino caboUtrctmiliitis, el erit Babylonintumulosarenarum
in terra remaiieret. Nec hocaJiquis-puiel superiori (Jerem.u, 56, 37)- Mare autefti propter muliitudi-
felieilaii, qtiai jEgypliis reproniittllur, esse centra- nem babitanlium dicitur. Unde et supra jEgypii mtil-
rium : quia ibi posl mala de futura beatiludine pfse- titudo niari comp:iiata est. DesCrtuinfaciel Dominus
dicalur: Iiic auiem proeseiisnarratur captiviias, per mare iEgypli. Qund autem Medi et Persrc pugnaveY
quam deleto Israel et Damasco . etPliilistiim., rer fiiit cpnlfa Babylpriem, et-subve.rteri.nleani, in su-
cta yja perrexit /Egyplum , et ipsos pariler jEihio- pradicie Jeremia legimus: Acitiie sagittas, implele
pesque.superavit. Quodlie cui videatur arobigihim, phareiras. Suscitabil Dominus spirituih regum Medo-
ipsius Isaireponamus teslimpnlurii: Reversusauietn...<"Mm|g__[•_$ elrcontra Babylonemmens ejus, ul perdat
. Rapsaces, invenii regem Assyriorum prmliantem ad- eam: quoniamtiltio Domhuesl, itllio Teiiiplisui. Su-
versnsLobtiam: audierat enim quia profectus essel de per murosBabylonislevatesignum, aiigetecuslodiam:,
Lacliis: el audivii deTharacarege JEtliiopimdicenies: elcvate cuslodes, prceparate insidias: quia cogitavit
Egressusestutpugnet contrate (IV Reg. xix , 8,-91. B Dominus, ei feciiqucBcumque loCnluseslcorilra Baby-
Simulque discimus obedienliam proplieiarum, quod lohis htibilatores.Et rursuni : Levatesignum in terra',.'.
vir nobilis (tradunt enim Hebraji Isaiam socerum clangite bucchia in geniibus , sanciificale sttper eam
fuisse Manasse filii Ezecbire regis Juda ) non erti- geiiles,annuntiateconlraillaih regibusArafat,Mennr, et
buerit nudtis incedere; sed Dei pf receptis nihil hcr Ascenez,numerate contraeamTapsar, adduciteequunt
nesiius iudicans, deposuerit saccuni, quo abjecto qutisibrucliumaculeaturn. Sanciiftcalecorilraeamgen-
nudusfuerit, uiiam prius Jiabens lunicam, et ipsam tes,regesMedim, duces ejris et univcisus magisiralus-
cilicinam. Quod initem dicitur : Trhtm annorum si- ejus, cunciamqueterram pbtesiatis ejus. Ei commove-
giium, el poftenlum erit super JEgypliim el super bilur lerra, et lurbabilur, quia vigilavilcoiilraBabylo-
/Etliiofiam, lioc^sigiiiflcat; quod iribus annis ab rieiricogilalio Domini,ul ponat terrdm Babylonis de-
Assyrits JSgyptus Vastanda sit et iElIiippia. Tunc, sertain, el htliabUabilem(Jet.em. i.i, 11, seqq.).
inquit, dicei habitalot insulm hitjiis, litic esi, Jeru- (V.ers. l, %.'):Sicut lurbincs qb Africo veniunt, de
silem _H,__|qure viciiiarum gentiiiii); fluctibus lunr deserioveiiilde terra horribili, Visiodufririunliaiaesi
diiur : Umcchieeral spes nostra? et nd bos confugi- ,-mihi.Yox Babylonii popiiliiimentis indiicitur, sive
inus, ut nobis praeberent auxiliurii. qui s.e de cap- ipsius Babylenis, quod audiat Medos el Elamitas
tivitalis malo eruere non quiverunt? EstJgilur hic G cpntra se exercilurtj prajparare, et venire de sclitu-
ordo provideniia! Dei, offine hoininum genus inef- dine. poilitque comparalibnis exempluni. Sicul, in-
fabili judieip dispensanlis. Contra Dei iram Israel qiiit, ab Africo venlp veliemeijs leuipeslas venire
speravit in Damasco : diruatur civitas qure adver- consuevit: ila mihi de soliLudine vasiilas venil, de
suin illius voluiitatein impiis prseslal aiixiiium. Ju- lerra horribili, cujus ne ripinen qiiidem audire pos-
das speravit in /Egyptiis: et ^Egyptus dcslruatiir. suin absqueformidine. Visio dura nuntiata esfiiiihi :^
^Egypiii corifisisunt In ^Ethiopibus : JSUiiopes que- quid eniiri durius quam pfaesenscaplivitas ?
que vincantur ab Assyriis. Assyrii snperbierunt, nen Qui incredulusest, rnfideliter agit: et qui depopu-
Dei, sed suarum virium arjjitrantes esse vicloriam : lalot est, vdstai. Potesi in Hebrseoila legi: Quicmdis,
et ipsi viticantur a Babyloniis. Babylon elevavit con- cmde; et qui vaslas, vastaful ad ipsum Elamiiem et
Ira Deum caput: etipsaa Mcdis Persisque superetur. Mediim preplielia) vaiicinium dirigalur, liorlarilis
PersreelMedi ex parte perseculi sunt populum Dei. eum implere qttodcoepit,intrcpidum ascendere, pbsi-
et ariessrevlssimus ad Orientem et Occidentftmom- dere potcrtlissimam civitatem. Sin aulem siclegituf,
nes populos ventilavit; veniat liircus Alexander, et ut tfansttilimus, quasi de pefsona teriia dicaltir, quV
cohlerat etini pedibus suis. Et isfe qui nltra modnm hicredulus esl, infidelilei agitrei qni depopulalorest,V
erectus est, venenc pefeal, regnumque ejus divida- D vdsldl; Climsuperioiibus cppulandum est, in quibus
lurin parles: el ctim mullGtemppreintersecellisuni sibi Babylnn visipnem duran) prajdicat ntintiatam.
fuerii,. Rcnianp vincente, pnpuletur, Remanus ipse AscendeElatn, obsideMede: omneingemituniejits
ferralis denLibusunguibusque sarictcrum carnes, ei cessarefeci. Nolimeas, inqriit, o Persa et Mede, Ba-
cruento ore laceravit: excidalur lapis de monte sine bylonis muliiiudinem, neillius prrcterilam pptenliam
riianibus, ei:ppteiitissimum:primum regnuni ac ferr reformides: omnem geniitilm Cjus ac poiidiis, qup
rcum, deinde fragile etinfirmuni, in testarum mc- le ante premere consiievefal, cessare feci: seuquod,
dum centet-at (Daniel.ti). ilullus jam gemat et doleat pressus polentia Babylo-
- (Cap. XXj.TT-Yers.1.) Oiius deserti matis. Nisi in . nis : seti qund laulis malis pppressa sil ipsa Babylon,
consequenlibushujus capituli legerem : Babylondi- utne 214 gemitum quidem Iiberum liabeai.
leciafacia esi mihiin mitdciilum. Etiteftim : Cecidit, (Yers. 5, &.) Propierea repleii sunt lumbi mei do-
cecldii Babylon, et omnia sculptiliadeotum ejus con- lore : angtisliapossedilrne, sicul anguslia parieniis :-
iritasuiitiriterra. E.l siipfa : AscetideEldm , et obside cortui cum audirem, conlurbatrissum cum viderem.-.
jl/ci.c.'diibiiarem quod esset lioc Pondus, quod dc- Emareitit cQrmeum, ienebrceo^stupefecerurilme, Bq*
191 ','.'.''..' S. EUSEBII HIERONYMI 192
bylon, dilectamea, positaest mihiin miraculum.Pro- ji pctenlissimi. tsteergounus ascensor, duarurii gen^
phetseideo obscuri suui, quia perspnai in his plurimai lium fullus exercitu, vepi.t ecntra Babylenem : et.
comtnutantur. Ergo et nuncvoxlsaise induciltirplan- speculatrir ille qui pesitus eral, ul ventura prospice-
genlisBabylonem spirilu prophefali, quod lanla mala ret, clamavit quasi leo, sive ipse prcpliela appel-
super eam venlura sinl,ut ipse qui narrat, liffiore latur leo. Et quia dubium eral de persona speciila-
superatusnequeatin verbaprorumpere, videhstanlse toris, qui Cyrum viderat ascendentem, ipse exponit
multitiidinis sanguincm fundi: el misericcrdia. rrio- manifeslius, et aii: Super speculamDomini ego suni
tus affectu (horiio enim de hominibiis loquitur) non slansrjugiterper diem, speCuIatoreriiDomiriise esse
niinus doleat, quam mulier ululare in partu solet; proninitiaiis, qui semperpositusin efficicprpplielali,
scdconlurbatus.eltrepidus, et in lerram corruens, e'l diebus ac noctibus Domiriiparens imperio, qnod-
caligantibus ocujis neseiat quid loqualur. Pro eo au- cumque jusseril loquitur. Quid igitur clamavitleo :
tem qiiod nos verlimus: Babyton,dilecta mea, in He- Ecce isle venil ascensorvir bigm equitum: haud du-
brajo legitur, NESEPH ESC)(ippn *|TM);et est ipsuni bium quiiiCyrus indicetur. Et respondil et dixilipse
verbum quod in principipYBabyloniiOiiCris ppsui- leo qui stipra claraayerat: Cecidil,ceciditBabylon,etV
nius, super montemcalighiosum:pre ca/i_/inoso enim,. omnia sculptilia deorum ejus conlrila sunl \n lerra.
seu tenebrOsoscripluni est Ncseph. Prcprieque hrcc B ] Vastanie enim ascensore bigaj, Babylon usque in
urbs sic vccatur, propter alliludinem et ereelum selernum delela est, et Belis lemplum omniaque
usque ad ccelum superbire verlicem. idola usque ad solnm strata. Qtiod auiem sequitur :
(Yers. 5.) Pone mensam,contetnplare in specuta Tritura ntea, et fili aremriiem,ad Jefusalem appstro-
comedenteset bibentes: surgite,ptincipes, arripite cly- pham facit, et adj Templum quod in area Ornresi-
peuni. Loctisiste dupliciler accipitur: o Mediet Ela- tiim est.rdicitquead eam : o Jerusalem, et popule
mitre, quibiis supra dixi : ascende Elam, .obside iili Templi niei, non tibi videaiur incredulum esse
Mede, sumile cibum, futuro vos prailio prreparale, quod dixi: non mea eniiriverba suijt, sed Donjini et
ne postquam diinicaticnis tempus advenerii, Iassi- per os 21@ meum illius verba resPnarunt. Quidam
tudo vos retrahat. Cumque comederilis et biberilis, pUtant, sed male, boc ncn ad Jertisalein, sftd ad Ba-
snrgite, af ma corripiie, Babylonirimdebellaie.Quod- bylpiieffi;diCi, de qua et supra Babylohdilecianieti
que aii, conteinplareinspeculd, hoc sensu legilur : posilaestmihiinmitaculum; el esse sensum : qurc
diligeiiter qurjeventura sunt, prospice. Petest et sic contrivisti me, eris et ipsa contrita, non meo ser-
intelligi: o Babylon, para Balthasar filio Eyjlmarp- nione, sed Domini pptestaie, qucetibi haje venlura
dach riepoti Nabuchodpnpsorregi IUPniensairiatque prsenunliat. Quid sibi autem voluerint in hoe lpcc
cenviviuffi, el vide quid post cibum eveniat, in quc 'G LXX interpreles, ut prP Ieene, qui Hebraicedici-
scortis et Concubinisin vasis Demiiii prppinabit. 0 tur AMi (nilN), itriam traristulerint, nonVsaiisintel-
priiicipes, qui cum rege accunibitis, Medcs autem ligo, prsesertim cum supradictus sacerdos Vrias, qui
Persasque significat, surgite el ad interficiehdnm vocatur in testimonium, aliis litleris scriptussit.
regem arma cerripile. Hec plertitis in Danielisvolu- (Vers. 11. 12.) OnusDuma. AdmeclamatexSeir :
mine discinius (Cap. v). cuslos, cjuidde iiocli? cuslos, quid de nocte? El dixit
(Vers. 6 seqq.) Umcenhnmihi dixUDomhius: vade custos, veuil inane etnox: si qumrilis,qumrite, con-
et pone speculaiorent,,et quodcuinqueviderit, dn- verlimiiii,venUe.ProDunia^hXS. Idmnmamponunl.
nuntiet. Et, vidit currum drtorumequitum, ascenso- Esl auiem Duma npn lofa Iduriireaprpyincia, sed
rem asini, et ascensorem___>|.5 cameli.Et contempla- quredam ejus regie qnre ad Aiislruni vergit, etab
lus esl diligentermultointuitu, clamavitqueleo:_super urbe Palrcstinre, qure hcdie dicitur Eleuilteropolis,
speculum Domini ego sum slans jugiter per diem, el viginti dislal millibus : juxta quam suni monies Seir,
super cuslqdiam meahtego SutnstanS totis nociibus. stimptc ab auctcre nomine ; Seir quippe inierpreta-
Ecce isle venit aScensorvirbigmequilum, et respondit iuf Itispidusel pilosus, qtiod Esau friif.In Abdia pro-
et ciixil: cecidU, cecidit Bdbylon,:et omnia sculptilid phela pleiiiiis super bac genle a nobis disputatum
deorum ejits contrila sunthi terra. Tritura mea, elfili ": esl: in quo necesse fuit velerem hisloriam revel-
aremmem, qum audivi a Dqmino exercituumDeo Is- vere, et Ezechielis Jeremirrique easdem in testimo-
rael, annuntiavi vobis. Causas reddit superioris fer- riiutnifaliere Yisiones, et maiime prpphetiam ccntra
roidinis, quare angustia pessederit eum sicut par- moniemS.ei"r.(>Si5«cA. xayet y%\y,Jerem. XLIX).Ef il-
turienlem, et corrueiii audieiis, et perlerritUs sit, lud de Psalmis: In Iduntmamexlendamcalceamenlum.
ac tenebfoso hofro.re circtirijdalus. Hrec, inquit, dl- meum.E.talibi:Tabernaculalduirimontmet Ismdhelitm,
xit Doniinus milii: vade et constiiue speculaloreii), Moab, etAgoreni, Gebal et Ammoh,et Amalech(Ps.
ul spiritii prophetali libi fuiura prrcniuitiei; quem LIX,10; JPS.LXXXII, 7,8). Amosquoque inquit: Su-
cuin posuissem in speculam, vidit yenientem bigam, per ttibus sceleribusEdom, et Superquaiuornon aver-
et aurigam desuper, asiniimque,etcameluffi"'cufrum sabor eum, eo quod perseculus sil in gladio fratrem
traliere. Signifieaf autem Cyium Persariimregem suum, el violaveritmisericordiainstiam(Amosi,ll),
atqtie Medorum, cum parvo el magno imperip;ve- sive, ut Symmachus translulit, wscera sud, quod ad-
nienlem. Persae enim ante Cyrum igncbiles erant, versus cognatospopulos ausus sit dimicare, et bostili
et liullius' intergenfesloGiliabelJnitiir\ Mcdisemper- hodio disgidcroi Fui.t auiem fegio [Aii regiaj Essu.
103 COMMENTARIORUM IN ISAIAM PROPIIETAM LIB. Y. CAP. XXI. 194
iii regione Duma, boc esi, iri hicnlibus Seir. Hanc A 28); slaliniqtie sequitur : Ihec clrcilDominus,sutgiie
ut inelrppplim, jii.vta ordiucm superiorum Visio- el ascendilead Cedar, et vastale filios Orientis: laber-
num, ab Assyriis, sive a Nabuchodonosor expugna- nacula eorttm, et greges eorum capient, pelles corum
tam esse credimus, memoremque pristini generis, ei.omnia vasa, et camelos tollent sibi (lbid., 29): cl
quod_deAbraham et Isaac sil stirpe generaia.implo- iterum : lnivit enim contra vos Nabuchodonosorrex
rasse auxilium Dei, et ncccssitate cogenle, illius cle- Babylonisconsilium,cogitaviladversusvoscoqilationes.
mentiam flagitasse. Narral ergo nunc Dcminus : qui Surgile et ascendiiead gentemquielam, el confidenier
obsidetur in Seir, cl ab bostibus cingitur, meum habitanlem, ail Dominus: non ostia, non vecles eis:
implorat auxilium, cl dicit: o custos Israel, qui po- soli habitant. Et erunt cameli eorum in direptioncm,
pulum tuum 217 tueris custodia senipiterna', et et multitudojumenlorum in prmdam. Et dispercjameos
quasi in nocte, illis dormicntibus, vigilas, ne hoslis in omnem ventum qui sunt altonsi in comam: et ex
irrumpat; quare el nos qui de ejus a semine sumus, cmni confinio eorumadducam inleritum snper eos, ait
non siniili clemenlia prctegis? Quibus ego custes Dominus: eritqne Asor habilaculum draconum descrta
vigilque respcndeo, de quo scriplum est: Non dor- in sempUernum: non manebitibi vir, nec incolel eam
ntilabil necineobdormielqui cusloditIsrael (Ps. cxx, filius hominis (Ibid., 30 seqq.). Totum proplieliru
4). Yeuil mane pppulu mco, el nox genli Idunlseo- g icstimonium de Jeremia posui, ut qurc sil Cedar, in-
rum; illis prrebebo lucem, vos in tenebris derelin- dubitanlcr intclligas. Et censidera qucmudo Ismacli-
quam. Yel certe ita: venillux nocle transacla ; si tarum, hoc est, Saracenoruni proprie geiilem dc-
mcum invocatis auxilium, cl eslis de stirpe servi scripseril, quia babilanl in lcnloriis: qui quas nox
mei Abraham, nolile me tanlum in necessifalibus cempulerit, sedes lencnl: quibus armenta 'sunl, ct
qurcrere,sed lolo ad me animo convertimini. Venite, pecera camelcfunique gregcs: qui non habeiil osiia
et suscipiam pceniienles. HPCjuxta iiistpriam dic- neo vectes : non enim versanlur in urbibus, scd in
lum sit: crelerum prcpicr similiiudinem lilterrc, et soliludiiic babilani. Et hi ergo a Babylouiis delcli
cx eo qucd BESet BALETH, non multum inter se dis- sunl, eo quod Asor civilalem, quaemctropelis gcntis
crepent, quidam Hebrscorum pro Duma, Romam le- illius in ercmc fuit, usque ad solum subverlerinl:
gunl, volentes prophetiam conlra regnum Romainim et lamen cum camelorum et ovium greges capti
dirigi, frivola persuasione, qua semper in Idumreai sunt [Al. sint], pellesque corurii aique lciiloria sorte
nomine Remanos exislimant demonstrari : Duma divisa: non omnis gcntis illiussignilicalurinlcritus,
auiem interpretatur silentium. eo quod droinedariis camelis cenlum et amplius
(Vers. 15 seqq.) Onusht Arabia. Inscdlu ad vespe- millia unodie per vastam solitudincmfugere soleanl,
ram dormietis,in semitisDodanim, bccurrentes sitienli G Auferetur, inquil, omnis gloria Cedar; ct imniiiiulo
ferte aquam : qui habilatis terram Ausiri, cum pani- sagitiariorum numero, quia niaxime polleut arte
bus occurtite fugienti. A facie enhn gladiorumfugerunt, pugnandi: creleri qui fugerint, remanebuni. Quia
a faciegladiiimminentis, a faciearcus extenii, a facie inlelleximus qure sit Cedar, et qure Arabia, quajque
gravis prcvlii. Quoniam hasc dicil Dominus ad me: Asor, videamus Isaias propheia quid dicat: ln saltu
Adhucin uno anno quasi in anno mercenarii: et au- ctd vcsperam dormietis, hi semiiis Dodanim. Verbum
feretur omnis gloria Cedar, et reliquim numeri sagitla- AEAB(S1V), ut sicpe J>jam diximus, el vesper, et
riorum forlium de filiis Cedar hnmhw.enlur: Domhtus Arabia, et corvus, et plaritlies, et Occidens appella-
enirn Deus Israel loculus est. Qurcrenli milii et diu lur. El pro eo quod nos juxta LXX translulimus,'
cum deliberaiione Iraciauli quse essel Arabia, ad 213 dormielis,potest inlerprelari, morabimini, sivc
quam prophelicus sermo dirigilur, utrum. Moabilre,' habilabitis. hoc esl av>Mmo-Qs,quod Hebraice dici-
an Ammoriitre, et Idumrei, cunclajque alirc regiones, tur TiiAXiKU (i;bn_). DODAKIM (CCTi) quoque in pro-
qure nunc Arabia nuncupantur, occasionem tribuit pinquos vertilur et cognalos. Ilaquc prrcdicilur nunc
in bac eadem Visione quod sequitur : Auferelur omnis Judreis, qui obsidionem Babyloniam effugere potuc-
gioria Cedar, et reliquimnumeri sagittariorum fortiuih rinl, et de lotius provincirc vasliiaie ad eremum trans-
de filiis Cedar imminuenlur (Isai. xxi, 16, 17), D ire vicinam, quod babilaturi sinl in soliludine Ara-
Ismaelilas debere inlelligi. Liber Genescos docet ex bias in ilinere quod ducil ad fratres. Rursumque ad
Ismaele Cedar et Agarenos, qui perverso nomine Ismaelitas sermo converlitur, el eos ad miscricor-
Saracenos vocantur, esse genitos. Hi per loiam diam cohorlatui': ciiriite, el Iassis fralribus acperi-
habitant soliludinem, de quibus pulo et poetam di- cliiantibus ardore sitis, obvii ferle aquas: lantus
cere: Lalequevagantes Barcmi ( Virg. JEneid. iv); enim fervor esl solis, ul nisi subvcneritis, in soliiu-
el supradictum volumen, Contra faciemomnium fta- diiicpereaut: et non solum aquas, scdeliam patiem
trum suorum habilabil (Gen. xvi, 12) : eo quod la- fertc fugienlibus, ut quos confecii obsidio, vestra
tissima eremus 218 ab India ad Mauritaniam usque clemeutia relevet, Simulque reddil causam quare
lendatur, et Atlanlicum Oceanum , quod pulo Jerc- lirec imperet lieri, dicens: fugerunt Babylonium
mirc tilulum sonare : Ad Ccdar el ad regna Asor, qrice gladium, fugerunt arcus Elamilarum, fugeruni irii-
petcussil Nabuchodonosorrex Babylonis (Jer. XLIX, minens prrclium. Nec despiciatis miseros : cito veniel
a Yalic, qiti de ejus genere snmus. h Yid. paulo supcrius in cap. xv, col. 188.
m S. EUSEBII HlERONYJii i9g
et vesira caplivilas. Quomodoeuim velox mercenarii A bius omniaadChrisii advenlum referat, e.t putelYes-
annus est, et omneiri laborem brevem putat, dum ad pasiani Titique temperibus fuisse coropleta. Carpa-
desideralam mercedem perveiiial: sic universa glp- mus ergp.singula, 'iriplicem esposiiionem breviter'
ria (iliorumCedar auferelur a vobis, et sagilirc vestrre allingentes. Quidiiam libi qubqueesi? quid babes,
Contereniur,Yet parvus reriJanebit nuirieras pugna- inquit, Sjoii,quod eiiam tu asceudi.siioniiiisiritecla?
torum. Quidam volunt ex eo quod dieiliir, adltuc iu Quando dicit, eiittm tu, oslendil quod cajleri prius
imo anno, et aufereiur omnisgloria Cedar, nonBiiby- ascenderiiit. Num et lu repulala es inler geiJtes,qure
loniam capliviiatem prsedicari, de qria et Jeremias ab bo.slibusobsideris, el tccla CPiiscendispjeiia ulu-
loquitur, sed Assyriorum, qui post iinum annum va- IatusetplanclusniiseraJ)ilium femit!arum,ufbsqiioiir
sialionis Judaicaj, Saracenoslalissimeperseeuiisuiil. damrcgia?
Illum prreterea locum, in quo nos transtulimus: Qui 221(Vers- §•) Inlerfecli lui rioiiinterfectigladio _.
habitalis terrani Austri, cum panibus occurriie fugien- ttecmortui-ht bello, Guncti principes tui fugeruril si-
ti:et quasi expersonaDpmini irnperaiiyo modp legi- mul rdpreque ligalisunt/Omnes Vqui hincnli sunt,
muSjin Hebrrcc sic legi pos,seattirmznn Quihabitanl vhicti sunt pariter : procul fugerunt, Sj ad Sennache-
terram Auslri, cumpanibus occurtetuni fugienli ; ut rib temppra referas, quando ex parte capta est ci-
cum Deus eis dixerit, occurrentessitienlifeiieaquam, B vitas, recte dicuutur non fuisse victi glndio, ncc
illi inimica mente panes tulerint [A/. lellerent] occisi iu bello, sed prpditipiie, aliis ex urbe fugien-
absque aquis, ul ciboaugereril sitiiri. tibus;aliis, quoslioslis oppressit, vinculis alligaiis.
(Cap.XXli. —Yers. 1.) Onus vallisVisio.nis.LXX, Sin auteffi ad IJaby}oniamcaptiviiaiem, quod et ve-
licel ncn babeaiur in Hebrrco, manifeslius translu- rius e.st : dicemus quod noi.i pugnri, sed obsidione
lefunt, verbtim.miiis a Sion. HaeceniniCivilas semi- superali sint. Quod si Jn adventu Christi^,juxia Eu-
nariiim proplietarum esl, in qua exstruclum Tem- sebium, tropplogice inlelligere vpjileris: dices ees
plum, el Yisioiies Domini multiplieatie sunt. Quia iiilerfeclos lion gladio, sed iii.fidelitaie, omijesque
ergo iuter creleras gentes ponitur, 220 et repula- principes c.orum recessisse a Dep, et peccaterum
tur ima deplufimis, nequaquam mons appellatur, funibus alligatos, nec quemquam fuisse de Pbari-
juxtaillud prppheticum : Fundumenta ejus in monii- sreis, qui non diaboli feiibusajligaius sit.
bttssanclis : diligii Dominus poijas Siori super oinnia (Vers. 4.) Proplerea dixi, recedile a me, omate
labernqcula Jacob (Ps. LXXXVI, I); sed vallis, ex ee flebo : noliie incuihbere, itl CQiisoIemini mesitper vas-
quod liumiliala slt.AHis iverbis boc ipsum Jereraias lilatent filimpopuli mei. Si in vastitaie Babylonis' la-
lcquitur: quarido accepit calicem pleiniffi vini, et cryriiatiir Prbpliela lugehiis affectu, et dicit •Ancjustia
dal universis gentibus, acnovissime pQfrigitJerusa- .< C possediime, sicul ungtistia parientis : cottui cum au-.
-
Iem,utbibat, et vomat, et rual, et irisaniat: signifi- direm, cbnlutbalus sum cum viderCtn, emarcitit oor
cans aBabyloriiis, et hanc esse vaslaridam ( Jerem. meuin,ienebfm stupefeceritnlnie : Babylon diteclamea
xxv). Qued plenius Reguhi et Jeremire iiarrat hisle- posila eslmihi hi mifaculum, quantp jnagis nunc in
ria. Ex qup iritelligiraus Omniumcreatprem aiquali- urbis su33ruina nuliam accipere eGnsoIati.onempo-
ler csse Deum, et ecdem cuncla dispensare judicio, test, tolum se planctibus Iradens!
juxla illud qtiod ipse loquilur per Amns":.Numquid (Ycrs. 5.) Dies enim inlerfectionis, el conculcalit/-
ndnutfiliiMihibpuriibosVrisihmihifiiiilsrael? aitDo- nis,:et fletutimponiiiiorDeoexefciturimm "'".
inhuts. Numqutd noh Isiael ascendete feci de tetta nis. Reddit causas juxta tripjiceii) intelljgeniiam,
JEgypti, et Palmslinos de Cappadocig,el Syros de Cy- quare dixeril : Recedite a nte, grnqre flebo; quia
rene? Ecce oculi Dominisupet fegnum peccahs(Amos conculcata sit Sion, mons quoildam visionum, ct
ix, 7). Ne pulafeiil Judaji .dciree se merilerum ba- iiunc vaJlis fletuum.
bere privilegitim,'qtiia edueti essent deV^lgypto, di- (Yers. 6.) Sctuians murtim, el magnificus supcr
cit eiiam cceteras genles ad alias lerras suc imperio inonlem: et Elam sumpsitphqretram, currtimhominis
fuisse translatas^ equitis, et patielem nudavit clypeus. Describitur Ba-
Quidndintibiquoqueesf; quia. asceiidiMettuoninis 1P bylonis exercitus intrans urbem,; lenjpium pccu-
in lecla, ciairiorisplentifurbs frequehs, civiiasexsul- pans, et quadrigis per plateas supeihus incedens.
lans? Referebat mihiHebrreus, prreseiitem.Yisionem Quodque auratos posles , et .'marmorum. cruslis
non pertineread illud tempus, quc Naljucbcdpiipspr vesl|los parietes, clypeus, quialia solet legere, nu-
Jerusalem cepit, et Sedechiam' vincttim octilisque daverit, eleganler ih Hebrreo resonat, sensusque
privatum duxit in Babylonenj; sed ad Sennaeherib pulcberrimus est, qucd scuttim hon preiejteiit quem-
tempora, quando SoJ)naPontifex magnam partem piam, sed hudaverit : eo quod per robur militum
prodidit civitalis, et taiiium S.ion,-idest,arxetTem- omnes opes erular-.sint. Sin aulem Elanjitis pqnun-
; |5liiim;;-acnoliiles femanserunJ, in :exenJplurn|Ronja- tur iti prae]Jo>quaeurbs Assyripfuii).est,:. np.ijpotest
nre urbis, quseirruentibus Callis, patricios el florerti referri ad lempofa Rottjanrje222 subYersiouis, nisi
juventutis in arce servavit. Nos autem possumus, et fortecuiicla allegorice interpretemur,
de Babylonia captivitate dicere : quamquam Etise- (Vefs;..7-9.) Etermtl eleclcevalletiliim plenmqtta*

.' &Ih ValiCi.terbum vallisvisionis Sioh,


:197V: GOMMENTARiORUM -W.lgjklAM PROPHETAM LIB. V. CAP. XXII. 418
drigarum, et equilesporteni sedes suas in ipqiiq. Et A tion.e pereuntium se tradebal epulis. Nibil autem sic
rere/afiifttr operimentum Jndm, etvmdebisrinrilla die offendit Deum quam posl peccata erecta cervix, ct
armariienlarium domus sp-ltus, ret. scjssuras dvilatis ex dcspeiaiione conteinpius. Quod et pcr AIIJOSlo-
David videbilis, quiri mulliplicaim sutrf,. Manifesie quiiur : Super tres el tjualuor impielatcs non aversa-
captivitatem describii, quaeundecimo anno regis Se- bor euni; quod cl cogiiaverit, et fecerit, ct noii ege-
dechiai.facla est, de quaet Jeremiasloquituf ;Ecce ril pcenitcniiam : insuper ct docucrit malum. Unde
egoconvocabaomnes coghqllonesregnerum Aquiloiiis, et nunc dicitur : Si dimiltetur hiiquilas hmc vobis,
ait Dotriirius,et venieiitVet ponet mtusquisquesoiium donec moriamini (Amosi, i). Putant allegnrici In-
suum ininlroitu pbrtafum jenistilem, et super.o.hwes terprcles de passione Chrisli esse prrcdiclum, quod
muros ejus in circultu (Jerem. i, 1§), Quoji iie pule- vocaverit Dcus eliam posl crucem Domini Salvtuo-
mus yoce prajdiclum, et opere »on expleturii, ideni ris infeliceni pnpulnm ad pceniicniiam, el niliilomi-
Jeremiasait: Undeciriioqrino.Sede.chim,0_erise quqfiq, nus illc se desperalieni tradiderit, et volupiaii.
quirittimensis, aperta jest .civitas, et hxgressi. §unt Principium quippe istius visionis, in quo ait : Cla-
omnesprincipes ie_gis_Bab.ylpiiis, et sedetuMin porta rnoiis plenq, urbs frequens, civitas cxsullans, ad illud
media (Jetixxxix, 2). Tuiic ergo; in.circuitri ciyilaiis te.mpus referunt, quando a Pli.irisrcis populus iuci-
Jerusaieni, inniimefabijis esf fusus exerciius, etj _Btaius, pari conlra Jesum vnce rescnaliat : Cniri-
aperta sunt S.ancta sanctpruni, e.l arnjameniariun)., fige, crudfige lalem : non habemus regem nisi Cmsa-
qupd ifemope.cpnsitum erai, iiostili populatipne re- rem (Joan. xix, 6, 7). IIujus lcsiimnnii exemplp
seratum, et per cunctas urbis parles divisis muris eiiam Appstolus abusus cst, scribens ad Cerinljiips
hostis ingrcssus est. dc lesurreclione : Si morlui non resurguni, mandu-
(Ycrs. 10, II.) Et congtegastis aquas piscinm in- cemus, el bibamus,cias enimmoriemur (I Cor. xv,^),
ferioris, el domos Jerusqlem numerastis, el deslruxislis (Yers. 1S seqq.) Ilmc dicit Domlniis Deus exerci-
domosad muniendum murum. El lacum fecislis inter tuum : vade, ingredere ad eumqui habilathi labcina-
duos muros, a et aquam phcinm veleris : et non su- culo, ud Sobnam prmpositvmTcmpli, ci dices ei:quid
spexistis ad eiim qui fccerat eam, ei operaloiem iltius tu liic? aitl quasi quis hic, quia excidistitibi bic seput-
de longe non vidislis. Narrat quomodo obsidioni pa- crum? Excidisli in excclso memoriam, dUigentcr in
raverinlciviiateui, et aquas inferioris piscinse, qure pelra tabernacitlum libi. Ecce Dominus asportari le
capi poieram, ad superiorem b munilionem translu- fctciel : sicitt asporiaiur gatlus gailinaceus, et qaasi
lerinl, destruclisque domibus, muros ajdificaverint, amiclumsic sublcvabille. Coronanscoronabit te iribu-
et per singulas cognatipnes, quarj domus quaritum latione, quasi pilam millel te in terram lalam, et spct-
aqurc deberct accipere, diuumerariiil, ieceriiitque 'C liosam : ibi morieris, et, ibi 224 eiunt currus glotice
cislernam inter duos muros, el piscinani vcterein lum; icjiiomhtiadomus Domini lui. Et cxpellam te de
iiisiaiirariiit ad servandas aquas : et nen magis Dei siatione ttia, el de mhiisteno tno deponam te. Et cril
invpcaverinl auxilium, qui ccudiipr urbis sil, pisci- in clie illa, vocaboservttmrneum Eliacim filium Ilel-
nreque Deminus; quasi aliis verbis dixerit : Fidu- cim.Et hidttam ilium lunica iua, et cingulo tuo con-
ciam habuistis in hemine, et ncn in Deo, qui f.icior forlabo eum, et polesialemtvam dqbo in manu ejus :
est homiiiis. Quidam juxta mysticos iiilellecius pi- el eril quasi paler liabilanlibits Jeiusalem el domui
scinam velerem, Legis umbrani intelligunt, et inter Juda. Et dabo ciavein dontus David super liumerum
dues muros, novum videlicel et vetus Tesiamen- ejus, et apericl, el nemo erit qui claudat: el claudet,
lum, ajdificatuin lacum PharisLeorum iradilioiiibus> et non eiit qui aperiat. Et ficjamillrim paxillutn in loco
alque mandalis, qui aquas conlinere uoii possit: cl! fidcli, et crit rn solium glorim damui palris. stti. Et
nou respexisse eoS ad Filium Dei, nec illius praj- suspendenl super eum omnem gloriam domus palris
sentiam credidisse 223 «lucin olim tion videriut, ejus, vctsorumdiversa genera : ontne vctsparvulum, a
quia semper Dei pricceptis increduli fuerint. vasis crutcrariim usqnead omnevas inusicoritm.In clic
(Yers. 12-11.) El vocabilDoniinusDcuscxerciluum ! illo, dicil Dominus cxerciluum, auferetur paxillus qui
in die illaad flelitm, el ad planctum, el ad calvitium,, D fixus fverat in loco fideli, et francjelur el cadei, el per-
el ad cingulumscccci.Et ecce gaudium ct Imtiiia occi- ibit cjuodpepencleralin eo, quia Dominus loculus esl,
dere vitulos, et jugulare arieles, comedeie catnes, ett Supra diximus Sebnam Juisse ppnlificem, qui Assy-
bibere vhium: comedamuset bibamus, cras eniin mo- riis predidit civilatem, Sed quia hoc <'iradiiionis
i rieinur, el revelata cst in auribus meis Domini cxerci- esl ilebiaieoe, el Sciiptura non loquiiur, Inlclliga-
tuum. Si dimitletur htiquitas limc tobis donec moiia- mus eum superbum, lumidum, ct voluptuosuin,
miui, dicit Dominus Deus exerciiuuin. Captivilate; suisque pcdibus populos conculcantem : el qtiia ie-
1lajseute el obsessa Jeiusalem, cumfeiniiu, fames,, ceiit cuncta qurc Propheta describit, sacerdpiium
tilis urgerel uibem, Jeremias ad pceniieuiiam po- ejus ad Eliacim filium Ilelcirc fuisse ir.inslalum, ut
{uluin piovocabat (J.ercm. xxxn), et e contraiioi illo ejeclo, novus Ponlifex Ceret. Ex quo inlelligi-
regcs ac principes, cl ^ulgus miserabile despcia- nius, oiuni sludip superbiam dcclinandam, qurc ef-
-a Alit. ad aquam, quam prrefert et Vicfcr. leciic- c Eliseb. ait : *E).sysTOIVUV O'ESpawgapyjepsa yt-
nem. rbv Sopwav rpvor.rnvriva, v.airbv piov ii.o-tu.vcrj
b Yalic, ad superioremmunUioremquetranslulerint. ysvT_o-6aL
v.vopa.,&gvsd Kpooovvairov iisiov,Ctc.
-199 S. EUSEBII HIERONYMI 200
fendit Deum, el ne ponlificatus quidem privilegii A cim, qtii interprelalur Deus resurgens, Evangelici
tula esse poiesl. Iste esf Sobna (sicul quidam pu- cultus sacramenla niouslrari : ita ut boc quod
tnnl) et Eliacim, de quibus idcm Propheta subicxuit sequilur : 226 J« d'leM°> ^icit Dominusexerciluum,
Misilrex Assyrioruin Rabsacemde Lacliis in Jerusa- auferelur paxillus, qui fixus fueral in loco fideli, el
lem ad rcgem Execliiam in manu gravi: el slelil h frangetur et cadei, ad prioris populi ruinain perli-
aqumduclu piscinm supcrioris, in via agri fidlonis, neat. Nemc aulem dubitat, et juxla bistoriam, et
egressusqueest ad eum Eliacim filhts Uelcim, qui era< juxla allegpriam, quia paxillum dixerat, servari
super domum, et Sobna scriba, ei Johae filhts Asapi inelaplioiam in suspensione vasprum diversi gene-
a commentariis (Isa. xxxvi, 2 et scqq.). Jubetur ergc ris : el quod prioribus fraclis, alia suspendaniur.
ingredi Propheta ad ponlificem, quihabitabai, juxU (Cap. XXIII. — Vers. i.) OnusTyri. Ululale na-
LXX, hi paslophorio; juxla Aquilam, in tabernaculo. ves maris, quia vasiala esl domus, unde venireconsuc-
pro quo sequcns Hebraicam veritatem Theodotiou veranl :•de terra Ceihim revclala esl eis. Tacete qui
ail: Ingredere ad Socen islum, quod interpretari po- habitalis hi insula negotiatio Sidonis. Manifesiiuset
lesl, mquum et rectum (ut scilicet v.ara. avriopao-iv, plenius Ezechiel propbela el subversionem Tyri, ct
htiquus inlelligatur et pravus), ad pontificem lempli, causas subversionis exponit, dicens : Fili hominis,
et dices ei : Qui habilas in domo Dei, cujus scelcra B pro eo quod dixil Tyrus de Jerusalem : Euge, confra-
in lota civitate baccbaniur, cur securus es iu opc- ctm sunt poiim populontm, conversaesl ad me, iinple-
ribus tuis, quasi non verearis 22{| capiivilatem : bor, deserta est. Proplerea Itmcdicil Dominus Deus :
excidisli tibi in peli'a sepulcrum, et lam superbc Ecce ego super te, Tyre; el ascendere faciam ad le
rcdificasli, ut ambitio te el in morte sequereiur? gentcs multas, sicttt asccndil mare flucluans, el dissi-
Audiqure silin le Domini senlenlia : quomodo gal- pabo muros Tyri, et deslruam turres ejus, el radam
lus gallinaccus humero portanlis.auferitir, el singuli pulverem ejus de ea (Ezech. xxvi, 2, ct seqq.) Qurc
liominum levanl in scapula pallium suum : sic tua auieniistrcsintgenlcsmullrc, qurjciiiundabuniTyrum
facilis erit in captivitalem translalio. Ilabebis coro- sicut mare flucluans, nominaliiDin coiisequeniibus
nam non Iaminre aurere, cl saiictificationis Doruini, dcceL : Ecce ego adducamad Tyrum Nabuchodonosor
sed tribulationis et angustiac. Sicut cnim pila si mit- rcgemBabylonisab Aquilone,regemregum, cttmeqttis,
tatur in proclive, slare non potesl, sed veloci cursu el curribusetequilibus,et cmlupopuloqucmagno.Filias
volvilur : ila el tu ad lerram latissiniam deduceris, liias quce sunt in agro, gladio interficiet: el circv.m-
-
quam aut jEgyptum, aut Babylonire campos inielli- dabit le munitionibus: et compoiiabilaggeremin gyto,
gamus, ibique morieris : el ibi erunt currus glorirc ct elevabit conlra te clypeum, et vincas dlque arieles
ture, omnes potenlirc el opes, quibus nunc fullus in- G temperabit in muros tuos, cl lurres luas desiruet in
cedis. Ibi seniies ignominiam domus Domini tui : armatura sua, et crctera quseusquc ad Dnem visionis -
quia proplcr opera mala, el viclalum Templum Dci sequuntur. Nam et in alia prepheiia, qure adversum
tui ista patieris. Delrabani te de gradu lue, et dc ^Egyptios cernilur, eadem Sci'iptura contexit : Fili
poiilificatus offlcio projiciam, et pro le Eliacim ser- Itominis, Nabuchodonosor rex Babylonis servire fccit
vum meum filium Helcieeinduam vcstimenlis tuis, cxercilumsuum servilale magna adversum Tyrum :
et cingulo ttio decorabo : sicul Eleazar vestimenlis omne caput decalvatum, el omnis humerus depilalus,
Aaronpatris indulus csl. Ipsi dabopoiestalem tem- et merces non est reddita ei, neque exercitui ejns de
pli, qui habeal populum non subjeclum sibi quasi Tyro (Ezech. xxix). Pcr qurc significat multo tem-
servum, sed amatorem sui quasi filiuro. Ipse acci- pore ab exercitu Babylonis aggerem compoilatum,
piet clavem domus mea), etiu suo ponabit huniero, ut quod postea fecit Alexnnder, iusulaiii continenli
ipse habebil crfiremoniarum omnium potestalem. Et lerrse socians, ille anie facere sit conalns (Quint.
quomodo paxillus si figatur in pariele Templi, el in Curt. lib. iv). Quomodo ergo advcrsus Babylonem
Ioco firmissimo collocelur, omnia vasa sacerdotum et Philisliim, el Moab, et jEgyplum, et Idunia:os et
el Levitarum, tam quai in sacrificiis nccessaria sunt, Ismaelilas, supra Dci comminaiionem legimus, quod
quam omnis generis musicorum, suspeiiduiilur iu I*insullaverint captiviiati pnpuli ejus , ila eliam nuuc
eo : sic omnis populus ex Eliacim servi mei polesiate adversum 22!J Tyrurn- inimicam, et insultalricem
pendebit. Quud autem ait : In die illa aufereiur subversicnisJerusalem prcphetia lexitur, quad etiam
paxillus qui fixus fiietal in loco fideli, et frangelur, et ipsa ab eodem heste sit destruenda. Legimus [Al.
cadet, et peribit quod pependeral in eo, quia Domhius Legamus] Grrccorum historias, et maxime eorum
loculus est, mulli ad Subnam referuni, qued Eliacim qui Assyrirc gentis bella describunl; ibique repcri-
infixa paxillo, prior paxillus qui infixus fuerat, cor- mus post captivilatem Jerusalem, Palreslinos, et
ruat. Sed quia sequitur : Et peribit quod pependerat Arabas, ct Damasceuos, ac deinceps jEgyptios fiiisse
in eo : quod dejeclo Sobna, nequaqnam factum esl, subversos. Quod autem semper hre gentcs, et prrc-
inielligimus hoc dici, quod deposito Sobna, Pontifi- cipue Tyrus impugnaverit Israel, et in illius subver-
catum acceperil Eliacim, cujus sacerdotii digniiaiem sione Irelata sit, Amos propheia in exordio sui volu-
subveriil exlrema captivitas. Qui juxta avayaynv ininis explical (Amos. i), el breviter Iaudes Deo ca-
cuncta accipiunl, volunt in SobnrjePontificalu Ju- nens Psalmista declarat: Deus, quis similis eril tibi
dasorumsacerdotium-cadcre, et in successione Elia- LAI. /IU']?ne laceas, neqite compescaris, Deus. Qtw-
201 COSiMENTARIORUM IN ISAlAM^^ PROPIIETAM L1B. V. CAP. XXHI. m
tiiam eccemiinici tni soriiierunt: et qui le pderunt,'_i. enutrivijuvenes, riecad incremeniumperduxivirgities,.
exlulerunl caput. Srtpet••popiilumtuum malignaveruiit Dixi sripra cploniani :'Siiioniiirurnesse Tyrtim. Audi
Dixe- cuncia contrafiliiim luatii maria -
corisilitim ,et cdgiiaveruiit adversussanctosiuos. igililr, mater, sjmui
runi,Venite, et disperdamus eos degentefet non clamaiitia,-et quodammodo vocem einiiieritia, quse
memorelutnomeriTsrael ultra. Quoniam cogiiaverunl per nafuram loqui non valetu : frusira diviiias com-
unanimiter,simul atlversurii te lestamenttimdisposue- por.tayi : sihe causa de IOIOorlie in Tyrum; opes
runt, iabernuculaIdummbrnm, et Ismaelitm.; Moab^ corituli: illa dives, illa luxuribsa, elpopillorlim.quon-
et Agareni. Gebal, et Ammon, et Amalech,alienigenm dam gaudens multiiudirie,in qua nascebatur tuiba
cum liabilantibusTyrum(Ps. LXXXII, 1 et seqq.). Ex mortalium, calerva pueroiiim, juveniuiis examina,
quibus omuibus disciuius, jondus irre Dei super cujiis platers virginnijJ, et infanlium, ac juvetiUrii,'
Tyrum venisse merelricem, qure -bic stib specie et ptiellarum lusibus perstrepebant : niinc ad solitu-
sr.orti, in Ezecbielsub navis iranslatione deseribitur dinem redactii est.Fieri.auteni KpottoinoTtoiiag ex
(Ezech. xxyi). Ululate, inqtiit, riavesmaris. Pro quo rebus j>mulis solemne est. V
in LXX leginius Cartliugiitisr:". et liabeitir in Hebfaeo (Vers. S.) Gumauditumfueril in JEgypjo; dolebuiit
THA.RSIS (Wityin) : de qrio et in Jona prophefii, et in cum. dtidierini de r_/ro. Hpc perspicuui!) est, quod
quii.dama epistPla disputavi. Possumus auiem. quia B jEgyptii .posiquam audierint peientissiroani, et vi-
Canhago Tyriorum coloiiia est, iri prajsenti Joco cinaiu 229i?enleni) longa obsidione delelam, sciaiit
Thiirsis, non iiiare generaliier, scd et Cariliaginem eliam sibi iiiicriiiim propiiiquare.
accipere : quod nequaquam dc Africa riaves Tyruin (Yers. 6.) Transile Maria, ululate qtu hiibitulisin
veuiant, ncc de terra Ceihint, quani Cypriim quidam insula.'Rursuiri' pro mariei Tltarsis LXK Gaflhagi-
infefpfeiaiiiur : usque hodieenini est apud eos urbs nCm.traiistulefunt. Legiffiusin bisloriis 'Assyrjor.iini'.
Ciiiuiri, de qua el Zeno Sioica; seclse iliiiesiarches obsessos TyriOs postquairt nnllani spem evadendi
fuit : quamquiim plcrique nostrortim, et niaxime yidebant, conscensis navibus fiigisse Carihagiiiem ,
M.icliabainruiiipriucipiiim, CetbiriiIialia^Macedonire- seu ad.alias lonii ^Egiicicjuc niaris insuliis. Unde et
que iiisulasarbilreumr. lloceniiii.SCii.pturaconjriie- in Ezeehiel diciiur : Mercesnqn est reddita ei, neque
mural,r qtiod Alexander fex Macedoiiuuiegresstis sit exercitui ejus de Tyro (lixech. xxix); eo qucd oniiies
de lerra Ceiiiim. Insularii quoque iiomiiiaris, non urbis opes transbilie sint [Ai. siiut], et iioblles c
menlitur : postea enim a Niibucliodiinosor,228 vel quiqne eam vacuam dereliquerint. __
-Alexandfo lerra; contiiiens facla esi, propier expu- (Vers. 7.) Numquid non iimcvesiraesl, qum glo-
giiaiioiiemmultis in breyi freto aggerihus compoi- riabalttr a diebus prislhris in amiquiiate sua? Argtiit
tatis. Negotialionemquoqtie Sidonis appellal, juxia C supefbiEeTyrnm , qtiod in .cimdiiioriis surCaiiiiqiii-
sequenlem versiciiliim, iuquoaii : Erubesce, Sidott. tate sit gloriata, et nori fespexit ad Dciim : sed nb-
Traduni enim Iiistorirje,quod Tyrus colonia Sidonis mina pairum recoleus, se ajternam putaveril.-,.
sit. Y "' '-
Ducent eam pedes sui longe ad peregrinandum.
(Vers.Z.) Traiisfretaniesmare repleveruni le, in Eos dicii, qui iit urbe reinanseranl, et captivi ducti
aquis tnuliis setnenNili, messis fluminisfruges ejus. sunl in Babylonem.
Tyiiuri negiitiaiione gaudere, et loliiis orbis esse (V.ers. 8.) Qnis cogitqvit Itoc siiper Tyrupt quon-
empoiibn, et prajsenlia lempora probaiit^VetEzc- damcorpngtam?Rursuffi lege.Ezechiel(E*cc/t.xxvii),
cliiel latosermprie describit. Quod autemhegbiia- et qnantrfigloriie Tyrus fuerit,,ex priiicipis ejusla-
tofes in subveliendis mercibiis transfrelent maria, meiitatione cogmiscesi Cprouatam vocat eam, quod
nemo est qui dubitet; nec tautas babet opes ipsa sicut rex iuter pluriuiam liomiuum iiiuliliudiiiem.
ui'bsde terra regionis surri, qu:E valde augusia est, oriiaiiim diademate erigii caput: ita Tyrus fulgcns
et Galilrerfi,Diiinascique finibus preiiiitur,quanlas el Cxcelsaopibus, aurpque et geinmis et serico ac
de subveciiene navirim. Niliis oninis, etYEgyplifer- purpiiia tritcns, regiria sit iri cunctis genlibus itesli-
lilitas e vicino iiifuiiditur Tyr<i.Pro Nilo, qtiodapud n matai V
Hebiwos"iegimusSIOR(YPU?j,LXXet Tlieodotione- Crtjusnegoliatoresprincipes, inslitores ejus inetuli
gotiatoresiuterpretali suiit;;i_uiidVerbrim,lurbidum, . terrm. MiramurJegaium.Pyrrbi quondam dixisse de
et per hoc Nili aquas significal, Jeremia tesianle, urbe Romana, Vidi civiiatem .regum. Ecce iiiulto
quid libi, et JEgypto, ul bibas aquas Geoit (Jerem. aiite. illa tempora iicgptiatores et instiiores Tyri _,
'
ii, 18); pro qup in Hebraicb liabeiur SiOr, id est, priricipes et inclyli describuiitur : ut per hrec osienr
tutbidas. ; daiur opnleniia! aiiigiiitudo, cum negp.liator Tyri

(Yers..4.) Erubesce,Sidon : aitenim mare fortitudo alterius verbis esse rex ppssil.
maris,: dicens: non parturivi, et noh peperi, eCnon (Yers. 9.) Dominusexercituumcogilavithoc, ul de-
» Epist.Vinnoslra recensibne 57, ad Marcellam, in ea essetitiumurbem. V
nuiii. 2. Porro confereudus quoque est liber Qure- h Sic lego «ittiis, eijanisi ross. cum vulgalis hae-
: siionum Hebraicar. in Geiies. cap. x, &, npt. Deiii- tenus praMeiaiit muliis: quin miror magis liiariife-
que PrOCdpiusin IiuiicUane loctnii de DWnoiiiine, stum niendmii laimiiu obiiiiiiisse.
quiid veteres interiirelcs Xertst^ iransnili-sent : )i- c. Aiitea eral, etiiobiles quoque, miiius recte, et
•ysraiSe, itiquil, KvTtpo;VOOTO Snl.ovo-Bat, -Jai U/TWV contra iiiss. lidem.
tcvKt-rjbliyEVorurij.Narranl Cyprum ita sigitijlcari, el
PATROL.XXIV. - V 7 ''.'
20S . S. EUSEBIIJHEROKYMI - 201
iralieret superbiam omnis glorim : et ad ignominiam&__lus non fuii: Assur fundavit cam in captivitatcm, lia-
dcducerel nniversos hiclytos terrm. Quia snpra inler- duxerunt robuslos ejus, snffodervnt domosillivs , po-
rogantis mnre dixerat : Quis cogilavil hoc super Ty- snerunl eam in rmnam. Uiulate, naves maris, quia de-
rum quondam coronatam? Nunc ipse rcspondit : npn vasiala esi (orliindo vesiru. Quia supra dixerat: Du-
falorum, ul stulli putant, sic fila deducia sunt: non cenlcam pedessui longe adpercgriiiandum:&\ ilerum,
forlunrc cucurril roia, sed Dei judicio et ipsius vo- Transi terram iuam qnasi flnmen, duuIcxqiicTuil pe-
luniate pcrfecium cst, qui snperbis reristit, et liu- puliisTyri, eoriini qui fugerant, ct iransrrelaveranl
milibus dal gratiam (Jacob. iv): ct 230 commonet in Cetliim , cl porum qui iu uiiie remanscraul, ad
arroganles cnnditipnis sure, nl discani polchuam lilniinque leqcitui'. De his qni fiigeraiil, supia ait :
ejus permiscriam , cujus clementiam per benclicia In Celhim consurgeus iransfrnta , ibi qvoque non eril
sentire iinluerani. requies tibi. De his qui rcm: nserani, et dncti suut in
(Vers. 10.) Transi lerram tuam quasi flumen, filia capiivitiilciii: Ecce, inquit, accnlmierrm Chalclmorum,
maris : non est cingulum vlira libi. Sicut, inquit, flu- cujus potentiam nulli popnli aoic liobucriiut, cl qure
vius, sive ut in Ilehraico siguificaniiiis habei, rivu- ab Assyrio luiidala psl,ii'.ii!sduxerunt robustos Tyri.
lus, hoc enim dicilur IOU("\i$ ), facile iransitur pc- Suffoderunt non snlum nmros, sedct cuncia iiabita-
fle : ila et tu lerram tuam , in cipiivitaicni ducta , ]B cula civilatis, ppsucruntqiie eam in ruiiiam. Quia
Iransibis, o filia maris, vel quia insula es . vel-qnia igilur alii fngerunt, aiii cnpti sunl, ululaie, na-
supra de te scriplum est : Dixit marc fortiiiido maris, ves, vcl maris, vcl Carlliaginis ; ncgoiiaiip ciiim, ct
non p'iriurivi, el non peperi. Quodque iulcrf, tion est eclpnia vesira dele.ia esl. Simulqiio cnusidcra, quo-
cingiduin itltra tibi, qiiem seustim habeal, aperlius modp laudaverit Chaldrcps. Non dixii, lalis pojmlus
Symmnchus doccl, HOIIpoleris ultra resisiere, id est, ultra npii cril : potentius quippe, et durius regnum
noi) habcbis vires, nec aceinctos ad piignandum cst Rornauorum ; scd, ante non fuit. Qui priora ue~
lumbos iuos, ul possis advcrsariis coniraire. gavit, concessit scqucnlia.
rnctre, con-
(Vers. 11.) Manum sitam exicndit super (Yers. 15.) El eril ht die illa , ht oblivionecris, o
iurbavit regna. Quis exteiidil manuiii ? liaud dubiiim Tyre, sepluaghtla annis , sicul dies regis unius. Ab
ex ipsa scrmonis conlinentia (iniii Dcus, i!e qun su- hcc locc iisqiie iu fineni hujus propliclirr, Tyro pro-
nt dc- spora liiiniiautiir , quod debeal agere pneiiiiciitinni,
jira dixil : Dominus exerciiuum cogiiavit lioc,
traherel supcrbiamomnis glorim. Exlendil ergo nia- quod ileruni cxslruenda sit, nund scpiunginia lan-
num suam super omnia maiia , srcculiiiii oihemque tum aniiis , quibus et leniplnm Dei desclaliim fuit,
inler Tyri subversio maiicat : ul cnjin ruinis insuliabil .
signific.ins, el cnnlurbavil univcrsas gentes ,
e'1'tu, Tyre, lurbata cs, sive super mare , in <u cl ruinarum ejus lempns imilciur. Sepluaginta au-
quas,
que proprie sila es. lem annos unius regis , mulli puiaiil N.ihuclicdouo-
adversus Chanaan, sor dici , quibns rcgiium gcnlis Assyrire in Jcrusri-
(Yers. 12.) Domhius mandavit
utconlereret (orles ejus. Osteiidil quod sil niare, su- lem permausciil. Alii gencraliier proniiiiliatiim ,•
dicens: qupd qui longuin rcgnandi lenipns babuerii, septua-
per quotl cxiendcril Dominus tiirinuiiisuam,
Mandavil adversus Cltanuan. Tyrus euim in teira ginla niiiios transire ncn pdssil.
Cbanaau coiiditii est. Lege Scripliiras , maximequc 232 0Ters. 1G.) Post scpinaghila autem annos erit
Evaiigelium (Marc. vn ), ubi Syroplicenissa inter- Tyio quasi canticnm meretricis. Siune ciiharam , cir-
pellans profili-i, egrediiui' de teira-Clianaan , qure cumi civitaiem, meretrix oblivionitradha, bene cane,
' dicitUTmulier Chananspa.Simuli|ue quia dixerat: Ex-
frequenta cnnlicum, ut memoria lui sii. Qniacum plu-
tendit manum suam, ne operaiilein meinbiL, et of(i- rimis gcniibus fornicala es, el dosniaiam le iiudam-
cio corpnrali credcres Domiuuin, adjecit, mandavit, que et caplivitalis squalenlem sordibus , aniDlorcs
ul Dei fecisse, jussissc sil. prisiini conlenipseruni, assume nunccilliaram, con-
(Yers. 15.) El dixit : Nonadjicies ullra ut glorieris, geinina cannina, circumi civilaieni , plange lupiiiar
calumniam suslinens , virgo filia Sidonis, in Cetbim prNiimim, el aniiqui crroris vestigia lacrymis lava,
'
eonsurgens transfrcla : ibi quoque non crit requies tibi. ul pnssis Dei in le mi-.ericoidiam provpcare.
Deus, qui cogitavii detralierc siiperbiam (ininisglp- (Vcrs. 17.) Et erit, post scpiuaghila canos vhilabit
riai, qui niiindavit ndrersus CliHiiaan, ul conicrerct Dominus Tyrinn, et redncct eam ad merces snas , el
Jmies cjus, ipse dicil,'Kuqiinquani uiira gloriabcris, rursum fornicabitur citm universis regnis terrm
0 filia Sidnnis id super
ei in lua confidos potenlia. virgo ,
navihus ad faciem ierrm. Htecomnia juxta hisinriam expieta es-
est, cdoiiia Sidoiiionim ,-fugius quiricm se, conspnis GiiccPrnm, et Pliceiiicum litleris indi-
Insuijs Occideulis, scu in Cyprum, cl 231 CPieras LXX annps inslaurala, ad pplcn-
MiicedoniajCi';ccia!queterr.is, sed el ibi, adversanle caiur, qirod pcsl
iuveuire pinnis liaiii prislinam sil reversa _ el negoliaiin univeisa-
Dce, reqiiicm nonfiolcris. Alioqiiui,
rnni gentium fucrii , quas cgo puto fornica.iiones
vagus aique in orbe peregrinus., ct iuceriariiui se-
dium, sempei' a in angtistia, jugiier in moerore cst. appellari, ut quoinodp qni fornicalur , ad lupanar
(Vers. '13, 14.) 'Ecceterra Clialdceornm,talis popit- iugrcdiiur, et mercedem slupri tribuit : sic ei insia-
R Eral semper in angusliajugitcrei in mcerore. Hujusuiudi alia nienda srr-.peex mss. emendainiis.
-
,!f)5 COMMENTARsORllM^jfeM^ "'$$'
tor ,;de toto orbe ccncurreiis, pulc.hritudineniurbis A trema est, chrisiiante fel.ciialis tem.pus•inlerprelor : .
qiiasi mCrelricis impleveril. qtiod pnslquain aedificala est, et recepil pristinum
(Yers..1.8.) Et eiit negotialio ejus, ei a mercesejus staiui]i,eL omnis negpliaipr in anliquam cchsuctu-
sanCtificaimDomhip _:non cbndeiititr, nequereponen- dincm, porlum ejusingressus esl, et mercimpnia, et
tur. Quia his qui liabitaverhitcoram Dpmino, ->erit labor cerum Deminp dediceiuur. c Cernamus in Ty-
hegotiatioejus, ut mdnducenlin saiurUute, elvesiian- ro exstrucias Chrisii Ecclcsiiis, coiisiderenius opes
tur ttsque ad veluslaiem. ilrec secundum bistoriaiij, omnium, quod npn repqiiaiuur , nec lli.esaurizerituf,
necduiii facla co.inperim.us,iiisi forte.pulandiim es.t, sed denlur hisqtii .liabitantcoram Domiiip, qui ser-
quod posf a'dificalicnem Jerusiilcm , ei iiisiaiiraiic- yienles altari participant curp altari (l Cor. n).. Miii.i-
nem Tyii, au.icrnliiier se _fuei'intciviliiies^, et ad slraiilauiem Tyriinoriad diviiias.nec ad_cui.iiulaiidas
leniplum Dei crcbj'o Tyri dona iransmiseriiil: .sicut sacerdqium opes, sed adyicttis riecessa.riasuppetenda:
eliii Ezralegimus (Esd,r. xiii, 16), ijup.dTyriqs qui 2p|S'ut,jiixia Aposteliim,liabenles viciuni alque vc-
pisces vendebant, in sabbato abegerit, et introire stiium,Iiis coritenlisimus'(iri)]t.yi). Et notaquodnon
uiijem iioii .periniserit: atquC ex iinojjJercinionio , dixeritnpgoiiatioues, el merces Tyri sanclificaias Do-
Veliam de creleris rcsiimanduin sii. Judsei cassa in njinoliisdandasquiliribitaverint.Ierusiileiiis
fuluruiri vola diiferunt, ppst Anticlirisium in roille ]__arbitrantuf ; sed qiii fucrinlcoramDomiiio, qui ser-
aniiis hajc expleiida iiieijioiaiiles. Nec mifum si isia: yiunlei. SiCenim et poniinus cqiistiluil, ut qui Evari,-
"coiifingiint,qtii sprcla veriiaie;Cbristi, erganum dia- gcliuni prrfidicant, •vivantdeEynijgelio (I Cor.ix ).
boli Antichfistuni recepturi sunt, ctim eijam Chri- Servire auteni ppmirio , et babiiarevcpranjeo, nOn
s.liani judaizantes, de mille anJioruni beaiiiiidhie Jircc estloci, sed merili. Hticusqfie visiones Isal:£, sive
dicla contendaiii. Ego aulem qiiouiodo in visione Ba- onera qure ceriis gentibusjimposuit, tii jussisti, et
1bylpijis.s.ub.typp eversienis ejus, 23.3 'Consuiiima- ut nps quiyimus , Iiislorica itjlerpretaiione^disScrui-
.ii.onistcmpus iiileIligo,et in Mgypio dCslructls ido- mus, Hebraicre lantuni veritalis premeiiies vestigia.
lis altare Deminicpliccatiim,.ad Chrisli lempus refe-, Qu;e sequtintur , ad onines pcrtinnin natioiies , et
ro, et in visioiie Mpab.'.,tlironum Salvalpris in.lerra generaliter ad iptitis miindi; cqnsuroriiaiioneni. De
.ejuspesitum reepgnoscp, cl i.n Damasci creleiisque quibus nec lu petisii, ut scriberem,"riecniibi oliosuni
yisienibus omnibus, noslrprum esse. lemperum sa- fuit, tilex superfluo noj! quresila dictareiri, qui qurc-
vcramenta nnn dubito : ita et.in visipne-Tyri, qure ex- siia vix scfipsi. Y
--. ".^..P.utatVictprius ;viliaium essehune JOCUIIJ , el G-l.ociv.qcem;agitpscit.
secundum quinqtieniss. cpdicessups legenduin esse .»bcripserat Eusebjiis : 0 §vjxai itlripoyrcKiv.ab'
merCedespro rnerces
' ''. ., laiii hic , quam in Hierpnymi yijj.5.gavrovc-^ rng yap iv.-/lnGLagrov Qsov 'iSpvpiv.ngiv
cbninierilario. rn Tvpiav 7ro).st.'&ttizsppvvvMriv roTg"loarOigfilvso-i
-- i>Legerat Mar.tian.,,i»c)'cesetil negoiiatio,Mc. Nqs .jrp).),K .r&viv avrn p.tG§.oi\J,art,v_J
i/. <?(_ayjf,arsiag
v.o^o-
IiiiiC
_vncem:-,tn«rces -.anjpyiojus ,ad fidem Yatic. ms. ayia&raL ro},E.vpi.a.xfop-yspQpLt.ya
-__jj_iy,ti>v rri iy.Ano-.ia
iri
Vcngentelpse Sciiprurrc lexfu, qui neqtie Uebi'iec, Ku.roO,a.Ttspolv.op-\i_.bvreg Kpoo-fiioyriirivvsvlaGsia...'.
neque iriGrrecis, LaliniSque versioiiibiis eam hic o-/?),-a5v3 rolg izapsirpOig '
rov .bvtnatTrnpiov, ""'.-';"/

imm sp^3|^-J^SAV.,;V..- .""!!;'-';v-.:' 5-^:;

2S3°234 Qtiod in proecedeniivoitinjiiiepqllicilus maligno.posilus est,et nort soliin)Iingtias;'sed'6pera


;Spm, ui.-s.uperftindamenta historirc, si yoluiitali nos- siiiguloriim, meniesque Cbnfuiidil. Hujiis'Babyionis
sXxssCbrisius annueret, .spirituale exsiruerert) sedifi- .rexest ver.us Nabucljqdoiiospr, CPrttraDoininiiriisu^-
ciui)!, et imposiio culmiiie .perfccljB ecciesire orria- .r. perjjiens,qiii dicit iri cprdesuo :Tn cmlum.ascendam,
_jnenta mciisirarenj,boc in.sequeiJtibuSduobusiibris,, super sidera cmli<V ppndm Sblitim meum: sedebo:in
oyirgo ClirisiiEUsioeliiuiii^.ofatiqnibiis tiiis, et Dp- nionleTestainenti hi laletibus Acjuiloiiis,riscendamsu- .
.mini misericprdia .facere cpnabor, iil eodem labore per altitudhiemnubium, ero siihilis Atlisshrio. isie est
itjupquinlus liberhisipriani cpmprelie.ndit, sexluset qiii osieiidii Dpmiiio universa regna rouridi, et dixit
;-:SCptini.us.persli'ingata!iagegen : nqn omnia disseren- Ci: Hmcomiiia mihiiradiia sunt, et libi dabo, si cadens
tes, ne.niulta fiant yelumina, sed qiiid Ecclesiasfici adaraveris me!(Mattli.XLIX).DeniquC ih coiisei|iien-
:Tiri anfe nos senserint, breyiter indicanies. tibtis 2^5 riequaquafficoiitra Dabylonem, sedeoii^
tra prlierri lerraruin c.PiniJJinaiioestvpqminus Sa-
{Cap.Jtlll.—Yers.-.i.) Onus seu.visio cpiitrd Ba- baotli prajcepit genti bclli.cosissimrc, ut veniai de
byionemquam vidil Isaias filius Amos. Yiditnoii car- terralonginqua a summiiate cceli, ut disperdat or-
liis, sed hjenlis .ociil|s, ,;quain,V.g.rande .inagnunique Jbem"*ieiranim..Etitenim •: -Eccedies~venit:insariqbilh
-.pfljidustBabylpni .sitjinippii.eiidijni.'jElqiiia-jBabyl.pn, jurpris.eiirm, ut ppnaiprbem Jerrcir:jti_ri_[d^_eiiiirri,et
qure Hebraice diciturBABEL(bs^^intijr.prelaiuncoii- .peccalores4isperd:ai_ex,ep. 4,c .(jfiiiidc.:iPrtefiipiqmjrr-
^fusi.o^jfp.giipdlb bi lerratrim 'Uiiivbtsoimala, .climpiis ,peccqta_sva.<£x
sus sii, spiriiualiter.lriundusYistc iritelljjjittJr, qiil in •yuibuspl'obaiur,*()njiiiaqtiajdicunlur^pjitrajfiabylOi
ni S.'EU.SEBIt'fflERONYMr 208
nein, ad niuiidi liujus confusionem et iiileritum per- A ipse vocaverit forles suos, exsultantesingloria sua
tinere. qui maiidaverat saiiclilicatis suis. POITOjuxia LXX,
(Vers. 2,) Super nioniemdgliginosum,sivecanipes- giganlesyeuieiiies til im.ileaiii furnrvm Dainiiii, gau-
trem,: levate signum. Apostolis pirecipiiur el Aposto- dentes in aliena injnria alque Jreianles, slnisiras ac-
licis viris a'c iiiagisiris Ecclesjarum, ut dimicaturi cipiemliE sunt contr.irireque vinules, de (_uihuset.
ciiiilra Baliyliiriem,signum eleveni. Doniinicrccrucis, in psalinis legimns : Misilin eps furorem irm suce,fu-
nun iu huuiili loco, et iu deinersis valiibus, sed in rorem et iram et tribulationem,imihissioriem per Ange-
nioine caliginpso, sive campeslri. Quorura alierum los pessimos(Ps. LXXUJ,49). Ex his est et extermi-
sigiiiiicat ab»condila Ecclesire saciainenln, qure ut naior in ^Egypto,qui postes agni Iitns sauguine non
videret Moyses, et audiret vocem Dei, inlravil tene- audelintiMre(£rrod. xu), et illespiriliisqui egressus
bras et caligiuem. Posuit enim Deus leiiebras stelitin conspeclriDoiuini, el ait:EgadecipiamAcliab.
laiibultim suuin : et liubes et caligo in circuiui Dixilque ci Dominus: Decipit-set prmmlebu, egredere
ejus (Psat. xvn). AUeru.iiidocet, sic uos ad cxcclsa el fac st'c(III Reg.xnu, 21. 22). Unde in eodeui Re-
ecclesiasiicorum dngmaluiu debere consccndere, ut guin volumine Michrcasdixit: VidiDoiiirnuinliruelem
jiixtaAposioliim Pnulum iiiitniliemur aique dicamus : sedentemsuper ilironum suum, et omuisexercituscmli
Qiti non suin digiius vocariAposiolus, quia srtm perse- j} slabat circaeum a dextris, et a sinislris. (Ildd., 9).
cutiisEcclesiamDei (,1Cor. xv,9). Qui et ipse eleyavil Dexi.ra.virlutes stint eorum Augeloruii] qiii.ad biuia
sigiiiiiu in nioiiie campestfi, quando insita sibi hu- mittunlur: sioislrtc auiem euiiim quibiH ad puilien-
mililaie dicebit: Ego autemjudicavi nihilscireme in dum tradiuiur, Unde el Apnsiolus : Quostradidi, in-
vobis,nisiJesumClirisium,et liuuecrucifixum.Hocau- quii, Satanm,ut discanl non blasphemure(I Titri.l, 20).
lein sigiiinn, et in superioribus levabil ip»e, qui or- jNomeiiatiiem gigauiiuiu, pio quo in HebrreoGEBO»
tus esl de radice Jesse iu nalioiiibus, ul congregaret MM(Diia;),id-est,/isr£i»!n posilum est,LXXelTlico»
perditos Lrael. . dotio in simililuiiiiiemfabularum vertere geuiiliuin,
Exallai-evocem,levalemantirn. Proquo LXX trans- sicul, el Sirenas, et Titanas, et Aictufum^Hyadas,
lulerunt: a Consolaminimanum. Exaliai vOcem qui et Uriouein noniinant, quaiapud Ilebrrcos aliis c ap-
de subliuiibus loqttitur, pi pra;Seuiia qtiasi brevia, et pellantur yiicabiilis. Si wuieiii gignnies rebelles Dei
transiioriii cpnleiunit. Qui atidit ab eodem Isaia : Su- sunl, et 237 "miies ha-reses coiitrari:!!veriiali re-
per moniem excelsum ascende qui evangelizas Sion. bellantDeo : omnes hreretici gigantes siiiil,qui gau-
Elevain fortitudhte vocemluam qui evangelizasJetii- dent in errore stio, et iunc nnxiiiie gloriaiuur, quan-
salem, elcvat nianuni suani, qui potest cuin David do Ecclesirecontumeliam feeerint.
dicere -:Elevatiomanuummearuiiisacfificiumvcsperti-iG (Vcrs. 5.) Vox muililudinisin montibusquasi po-
num (Ps. CXL,2); etqui in oirroi loco levat sauctas ptilorumfrequenthim,voxsonitus regum genlium con-*
nianus, ut no|) solum leyel niaiius, sed etiam conso- gregutaruin.Tripliciler isle locus :iccipiitir. Piiuium,
Ietur inaiiti: ue dicat pauperi : cras veui, et accipe; ui elevatosigno iu inonte campestri, veiiiat gimiiuin
sed iil paiiperiem ejtis, etnecessitatem praesentiini- mulliiudo, et ipsa iu moniilius coiistituta, qurc divi-
sericoruia consoleiur. dilur iii duo, in populosscilicel, el in reges, in dis-
236 Et higrediuntut portas duces. LXX: J.pmfe cipulns, el iriagislfos, de qnibus Salvnlor in Kvnn-
priucipes. Duces Ecclesias iiigrediuntur portas roysle-: gelie lequebalur : Multi ab Orieiueet ab Occidente
r.orutn Dei, ei Scripiuraruiii sacraniunla ccgiioscurit, venient, el accumbetilcum Abrabam et Isciac el Jacob
habenlcs clavem scienlim, ul iiperiYm eas credilis inregno cmlorum{MatilL, vm,H), Priiplerea-aiitem
Vsibipo.mlis. Unde pra-cipitur, tit magi-,triaperiaiit, unavox,""et consona dicitur, ul illud, Aposiolicuin
el discipuii iiigrediahtur. probelur : Idipsutn dicatis oniiies,etnoii sini in vo-
(\e\sZ.)Egomandavisanctificatismeis.Pro qnoLKX: bis schismala, sed sitis perfecii in eodeinsensu, etiri
Ego prmcipiam,etegoadducameos.Ipseenimsanetificat eademseiilentia(I Cor, i, 10). Secundo, liajreiicoruin
ininisiros.^uoSiUtei qui saiiclifieniel qui sanclilican- describiiur superbia, qui in moniilms se esse cre>
tur, ex urio omues siiii. Qui ei in alio loco credenti-'.D denies, erigiriuur conlra scienliam Dci, et iniquila-
biis loquilur : Sancii eslote, quoniam ei ego sanctus lein in excelsuni loi.uuiiiur, et ponunt in ccelnni os
sttro, ipse praicipit, etadducet principes stios, utfa- suum, qui et ipsi habeni populos, liabenl reges,
eianl qurc prrecepla sunt (Levit. xix, 2). qui decepttim populiim devuraiit. Tertia inier-
Etvocaviforles meosinira mea:exsuliantes in gloria preialio esl : quia supra dixerat, giganies ve-
niea. LXX : Gigantes veniuht implere[urorem tneum, iiiuiit, ut impleant furorem nieiiin, gatidentes
gaudentes siihul, et conlumeliam facientes. JuxtaHe- sinnil, et coijiumeliam facientes, ipsorum gigau-
liraicum hajrciit superioribus quie dicuniur, quod lium describit arroganliaui, et ad : punieudos f
B Consolpminimanum. Ab hoc loCo usque adDo- c Aprellantur vocabulis. Aiilid HcbrreosArcfnrtts
minum Sabaoth, iu editis aniea libris texius Septua-' diciuii' tl?y Asch: Orion. b'D3 Kesil; Hyadat -ippel-
giiiiu Inlerpreiuiu sedein propriam an.i.-i:, i|iiam uns lainur iTQOCliima; el iiiteiioraauslri, ]an'"lTn hlta-
ad (ideui oiiinium maiiuscripluriim codicum stiiiiina dre theniait. MARTIAS.
cuiir religione reslituere curavimus. MARTIAN. —Niniiiiiii!ulii IsLpnvtgvertiint. ilebraiceest OOT,
h Pro Hyadas legit Victor. Pleiadas, juxta Grrficum ubi TtTKvxfDINSI.'Apv.rovpov H*breus vocatnO'3, et
**rM«§«,Job. ix, juxtaLXX. QpiowK. b'D3.Yide et Marlian. si libet.
309 COMMENTARIORUM IN ISAIAMPROPHETAM LIB. VI. CAP, XIII. SIQ
qui sibi tradili fuerint, in mala pafte eonseiisnm. A res apprehenderit eos : illos Jegalos inferpretari pos=
DominiisexerciluumprmcepUmilitimbetli,venieiiti- sumiis, quos cives .miserant adverstim eum, qui
bus de terra procul asummilalecmli : Domhtiis, et profectus erat iii terram IiJngiiiquam, ul sibi regiium
vasa fiiroris ejns, ui disperdal 'qnineiriierriim. LXX-': peterei (fotcYXIX,27). Dnde ipse loqiiitiir in Evaii-
DominusSabaolh prmcepilgeiitibcUicosissiinm,ul ve- gelip : Inimicos autem, tjui noliceruiilme regnare su-
niat de tetra longinqua,tcsumino-± (undtimento * cmli per se, adducilelinc, el ihterficiie coram me.
Dominus, et beilatores ejiis, rii dispefdarit universum (Vers. -S.) TqrMonesel dolores tenebnnt : quasi
orbern. F uridciinenluin. obcloi jirrenotaiidiiiiJ esi. In._ pqKliifieriS-dblebiint: unusqitisquead proximtim suiim
Ri'giim,et Paralipnmeiipii yoliinjineleginiiis {WReg, slupebitv fciciesVcombiisim vultus earum. Cum VehC-
xxiv; 1 Par. xxi). qupd ira Dei accensa sit super riiit DpiiiiiiiIieijaiOres 239 t'S teiia ..Joiigini.iiiiV et
Israel qiinndo David iiumeravilpopiiliiii). et offen- omnes roaiius fiierijit disspluirc, et cor pavidum
dii Dominiim.In Psalmis qupqiie scribitui' : )Do- aique •contriluin^- luuc stropliomatK, qure nos K>r-
riiine, ne in furore tuo arguasme, neque in iVratua slohes ventfis iiiierpreiali sumus, et dplofes tene-
coiripias me, etcajlera liis simiiiaYprp quo legi" in bunt eos, similes dploribus pariurieiitium. Per qure
Cii_usdain~(B«si/raininletliyit) Commeulariis, iram ostendiiur lorqiieri eos prppria cpnscieiitia, et fa-
Dei posse intelligi coiiirariam foftiludiuem, cui ira- B cies habere coinbiisiasep igrie, qtiem sihi succeiide-
dimur ad piiiiieiKlum, de quo etin ociavo psalmo raril : quia ijon possunt dicere : Signatum est super
caiitaiur : Ut destruas hiimicum, et uiioreiii (P-sal. noslmrienvuiliisiui, Domhie(Ps.iv,l); et : Nos
vui,: 5). Possunt beilatqres dici qtii de lerra procul oinnes revetdta fticie. gloriam Domirii cotiiewplanles,
veniiiiil 238 el a sumiiio creli, etiarii niinisiri An- ht eamdem hhqgiiiem iransforrniimur (II Gor; ni, 18).
geli, qui iiiiiiimdi consuinffialioiiemilteridi suiii, ut tliuisquisque siripebitad pfdxlmii.msuuiri,videhsenm
ziziiniorum niaiiipiilos facianfi et separaips a frti- in eisdeiii esse loriiiinlis, quibiis ipse criiciaiur.
roenio incendio prajparenisempUerno(Mattlt. xiu). (Yers, 9.) VEccedies Domirii vetiit crudelis, et in-
Omnis qunque terra dispeiditur, qunndo lerrena dignationis plenus, et hm furorisque, ad poneridam
opera subvertunlur. Sjint et alii Domiiii bellalpres lerraiii Iiisotiiiidiiieih, peccqiores ejus conferendosde
insiriicii armalura Appsipli. qrii qiiplidie in Ecc.Ie- ea. Pro terra Sepiuiigirila,rnv oiv.ovpivnv,id esi, or^
id esi orbis, et habitaia intelligi- bem iriierpretati suhi : pro ciiideli. insanabilem:
sia, qure-otii.ouy.fivi7,
liir, disperdant eos, et inierficiaiii, qui eriguiitur Cuin enim dies; vel jiidicii, "yel monis hdveiierit,
Vcoiitrascieiiti-imDd. iiiiplebilur illud qnod in sexio ps:>lmo lcgimr : In
- (Vers. 6, 7.) Ululate, quictptOpeesl dies Doiiiini, inferno auteih qitis cenfiiebiiur tibi(Ps. vi, 6)? Noh
quasi vasiitctsa Domino vetiiet, Propterea omnes ma- > G est enim illud teropus" poBniteniiai.sed paroarum.
nus dissolvenlur,et otmiecor homhtis iabescct, etcon- Et inalio IPCPdicitiir : Qnam magnti midlitudo dul-
terelur. Quoniain bel]a!ores Doniini veiiiuri sunt, nl cedinis lum, Domine, 'qitam abscoiidisliliineniitius le!
disjierdant onuiein terram, Ululaie, ei agite pieui- Ergo absemidilur multa Dci miseiicnrdia ab his qui
lenli;im. quibus poena venlurat.est. Prope esl enim adhiic |ii (imore suiii positi, et pcflcctam Dei lion
dies D(imiui,Yvelciirtsiimmatlonis It.tlus niuridi, at- liabent cliariiateii), ut durii crudcletii aiidiuni diem
que judicii, vel exilus liriiiiscujusqiie de viia. Veuit ..bqniini, ct-irisati.abilein, et indignaiioriis fiirofisqiie
enim a Doniin.o deprrcdatio . quam nos diximus pleiium, peccare desislanf. Poneiur quoque. orbis
'
yasiiiaiem. "nt-seryaremiis meiaphrifam-, quia pirc- vel lerra iii solitiidineiii, et peccaiores conieieiitur
miserat bell.ilores. Cum dies-jtldicii, veldonniiionis de ea, q::a5priiis peccatoriiin onere gravabatui', rit
adveiierii, pmnes mainis dissolyeniiir, quibu* dici- deleiis perditisque sceleribus, babitet et regnel in
lur iualioloeo : Coriforiamiiti,inanils dissolutm-Dis- lerra sola jiistitia.
splvenur auieni roaiius; quia iiulliimopus dignum (Vers. 10.) Quoniam siellm cmii, et splendor earum
Dei justilia reperielur VEinon justificabiiur iri con- non exparrdent Itimen sunm robtencbraius- esl solin
specin ejus ornnis vkens {Ps, CXLII,2). Dnde Pro- oriu Suo, et lunq.non spleitdebit hi lnmirtesuo, LXX :
pliela dicit iii psalmis : Si iriiquitates attendas, Do-.D Stellm euim cieli et Orion, el omnis ornatus. .criiK.'.
iitine, quis sustinebit (Ps. cxxix, 5)? Omiie qiioque lumen suuinnon dabiinl [M. habcbtini] : et obiehebra-
: c»r, sive anima hoiniriis tabescet; et paveljit ceo- buritur sole oiieiite, et luiia nori dab/l tnmen swuni.
scieiiiia peccaii sui. Haecest diesiformidolosa -ai.que Pro eo quod rios iniefpreiati siurius, spleiidot: ea-
ieriibili-', de qua et SppliPiiias;JOi|uiturV:Metuite a rum, haiid dubirim quiii sieilaruiri Aqnila ei Theb-
facie Domini : quia prope est dies Domini (Sopli. j, d(>lioipsum verbutn posiierui)l*IL'braiciiin a CHISI-
14). Et rursum : Juxia esi dies Doiiiini mtigna : LEEM.(CiiT.5©3)-:; pro quti LXX Orionem iriirislule-
prope, et velox nirriis. El Ailios : Vm, iiiquii, qui de- ruiit, addentes desuo, et omnis ofhatus cmli, i\uo<l
sideiant cliemDomini: utquid vdbis dies Dtmihii.qum obelo prsenoiandum en. 240 Orioncm auiein gcti-
tenebrm sunt, et non lux (jtaps t, 18)VQnodqiie tiliiim - fabril;e dicunf viginli diias liabere stellas, e
juxia LXX addilum est'i lurbabuntur legaii, el dolo- quibus qijaiupr tertiai magniiudinis sirot.: neveiri"
a ChUileem:Verbnm nebraicum r.orritmpiinl edi- cmsiLEEHoriiriiiioyitianies. MARTIAN.
tioiies Erasmi et Mari,iiii._"JegentesibD3CestVesiue — Rcciius, ut videtur, iu Vatic. rris. XUeeni. Re-
affito pronomine. et antiquam IecUoriemiiieronymi colequ» de lioevocabulosupraannolavinrascgii ilg*
§11 S. EDSEBH lilERONYMl 212"
quartte, riirsum alise riovem quintre, a Ct ab .aliis A promptus est ad injuriam. Ergo proplcrea Doininus'
appellantur Booles.Legimus quoque in Job, Hyadas, visitat super orbis iiiala, et coriira inipios iniijiiitates
et Vesperum, et Arcturum, et thesauros, sive inte- eorum, ut eoiiiprimai arrogaiiliam superborum , et
riora Auslri (Job. IX, 9), de qiiibus in suo locodi- superbiam fortium buiiiiliet. Deus eiiim superbis re-
cenduin esl. Nec putare debenius apivd Hcbrajos sistit, .htimilibusautetii dai graliam (I. Pei. v). El in
-has slellas his appellari ijomiuibus, quas Grrecus Proveibiis leginius : Anie conlriiioiiein elevqturcqr
seriuo respnat et Litiiius : sed prepria babere v'o- viri, ct ante giorianihitmiliaiur (Prov. xvi, 18). Sem-
cab.uta. Sictit eiiim Deus vocavii Jucerii, diem; et persuperbiiim rujna sequitur, et liuiiiiliialeii! glo-
firmanienluro, eeeluffi; et aridaiii, terram; et coii- ria : Qui ejiiinse exuliat, liumiliabiiur .: el qid se liu-
gregalioiies aquarum, riVaria (Genes. i); sic et sin- milial, exqilabiitir (Luc, xivj. Legimus in alio loco :
gtilas stellas siiis appellavil iioniiuibus, qiiarum Perdam sapieniiainsapieiitiiim, ei hiieiligehtiampru-
prpprielatem nostra lingua non exprimit. Scripium deniium ieptobabo (l. Cor., i, 19), Non quod Vera
est de Deo in alio loco :' Qui numerai muiiitudinem s.apieiilia et vera prudentia perdaritui' a Doniino,
siellarum : h el omnibuseis nominavocal. Quiindoigi- sed falsi lioniiiiis seientia : qui sibi Ihesaurizarit
tur diesDoiniui venerit ad poiieiidum orbem terra- liiiguarii mendacii, ei deficitint scriiiantes scruiinip,
ruin.in soliiudinem, elpeccatores de ea penilus aufe- JJ et iiiveniunl iiihil, loquentes iiiiquiiaiem in excel-
rendos (Ps. CXLVI,4) ; lunc. ad comparationein suro, et pqnentes in coeliim os suurii. Ui.ide pro-v
divinre niajesiatis,-stellre cceli, cl omuis splendor ea- prie lirerelicorum superbi3, yeriiaiis irijuria iionji-
runi retraheiillumen suum. Nec miruri) esthocde iiaiur.
iriinoribusslellis dicere,-cum eiiam scl pblenebrescat (Vers. 12.) Preiiosior erii vir auro : ei hdiho mundo
in orlu sun, et luna splenderein solitum nori iiabeal. obrizo. LXX : El erunt qui derelicli fuerini, honotaii
Illud autem qiiod LXX iransiulerunt, qund slellre ct magis quam aurum excociuni: el hbinb hbiibrabiiior
Oricn , et emnis ornatus coeli obieiiebreniur sble crii lapide Sbptiir. lii coiisuiiiriiaiipiieiiJuiifli,qu.iiido!
oriente, iion babef qiiid signi, sive miractili \Al. orbis redaclus fueiif in solitudineiri, et obteiiebia-
sigrii iiiiraculiiiii]; Iioceiiini bmiii fit icmpore, ut lus sol in orlu suo, et luria spleridofeni'siiuii) rioii
crto sole, slella: qure in ccelo sunt non appareaiii. dederii, tariiaiijneiitrib Aiiticbrisio sigri;iaiqi':e por-
Nee iiiiruiii hoCdixisse: de sole, cum"ciiarilpleria iefiiii. tii JiViquitatecresceiite, fefrifeiCai cliaiifiis"
Iiina, el tola nocle fulgente, pleraque astra non lu- miiiiorurii, ad declpieiidos eiiain si fieri polest cleC-
ceaiit. Es.-e aiiterij eiiam per.dieni siellas in ccelo, los Dei (Matth. xxiv). Tunc prciipsiiir eiit Viraiird'/
proiiat solis deli(|uiiiiii, quod quande umbra terrre, qiiod iiebfaice dicituf piilz (tJJ), et Aquila iriierpre-
ut philosOphidispulani, etobjecio orbe luna: fuerit Q iatiis est 6 ztp_3pv, quod coloris 6'piiffiiatque sarigiii-
obsc.iiralus, clariora in cceldaslra videantiir. nei est; et lioiiip JriViiidissiiiiOobrizP,
qtiod llcbf aice
(Vers. li.)Elvisiiabo supet btbis mula,el conlraiin- diciiiii' Ofiiiii(TOiN), et Aquila jrarisiulii o-iiniupa.
posiiiiquilaies eontm.Quaiido visilai elpercuiilDcus; bfsip . qiiod ricseio qtiid vrileriies LXX _j__4_,___i
iiiiefr
nd boc percuiil til eriiertdet. Deiiiqtie qunndo vehe- prelaii siiiit, itipidetn de Sophif: Est auteiii Iiidi;c!
iiienierirascilursiipereosquiniiiiaguiitpceiiiieiiiiam: locus, iri qtio aiirurij opiiriium liascilrir; siClil iii
Non t)isi/fl6.>, inquii, superrfiliasveslras, cum fuerinl Geiiesi jegimiis de fliiyipPiiisoft : Isleest qui circriin-
fonticaim : ei super nurus veslras, cuinadiilteraverhd il biitneiii ierrarii Evila, iibi esi auruih; el auritm
(Oseew, 1-4). E coritrarip de his qui in Clirisiucre- iertm iliiris opihhum : el ibi esi barbtiiicuiusel lcipis
«slluri suiil, dicilur (Ps. LXXXVIU, 55) : Visiiabo in prasihus (Gehes.u, ii). Pfetiosior aulerii infelligi-
virga iniqmlateseorum, el in flagellis^t%\ pecculaeo- .iu.r, prb eo quod esi rarior. Oriirieeiiiiii, qiiod ia-
rum : miserhordiamautem meamnoit auferam ab eis. riirii esi, pretibsiim est, siciit ei iii Saiiiuetis volu-
.. - Eirequiescerefaciamsuperbiamm iiiinejcgimus :; Ei setiiio Damini prelibsus 'erdt iit
yantiamfoiihim liutriiliubo;LXX : El petdam injii- kraeifi.Iieg.kiil), .
nam iniquorum:, ei injuriam sitperboruirihurniliabb. (Vei'S.15.) Supeflioc cmlumcdricutitiin, ei ritbve--
Yerbum Heiiraicuin GAON (pNJ), quod peispiciie dr- j_jbiiiir lertti de tocb siio. LXX:: Ccelitmenhn furiei, et
rogaitliain cl siiperbiatii.sonat, Tiieodotio et Septtioi- letra riiovebiiiird fuhdaineritis suis. Cuiri pretiosior
ginia semjier injuriarh transiiileirint, sensiiiii riiagis Itieril vir riUro, et liomo iiiurido obrizo, ei iriiple-
quam verbiim expriiiienles : quia omiiis. superbus tiiiri qiibd scriplum est : Pttias citm veneriiFilius

:..,« Et'.qb.aliis, etc. ined.ilis.etin^iiqu'ot.mss. cpdj- tlc. riis. riiiici piiires aiii Miiriiarireo irispecti ccri-
cibiis iegiiiiusiji siiigiilari,qui ab aliis appdtatiif B66- ciriiiiit, Liiiiiiis litieris prMercnles Gtiibii. Sic et
tes; neiiipe OriOiidu qlib hic est seriilifj ' Marirlinis Driisiiis legendum tintea uioiiUetat ex anliqu» suo
piirfh Victorius iririial,,(.bnseqiientem lectioneiii : liljfo; requt) ips'1 sic alibi.quoque interprctatus ,esf
Legimus quoqueiii job,..Huadqs,etc.,- ajque legenduin Aqiiila, puja Prqv. viii, 19. tieiiiqrii: iiiseTIiercriy-
siai.uil,PleiudqsexLXX. Sedirusirii,cuiiiDiriiies iiiss. inus, lil); de Noriiiriiliijs,ex-Jereiiiia. Ophuz, iiiqiiii;
cddices leiiiiearit Hyii&tis, lioc qiibqiib Hiodiilegeiit obriitini.VEst autetii geriusatiri, qnod Grreci v.tppbv
S. Ilieronynins Jqb ix., 9 : Qui facit Arcturum , et vo.canl. iVecdissentit vucis eiyuiologin.quod coloris
Or,ioiia,el..Hycidus',Viit'.
: HkwiiM. opiimi, ritqticsahguiiteis\l_ siqliidam v.ippbvgilvuui et
' j> Vatic;, eipihjteseas hbniiiiibiisvocat. fiifiihi. et i'iibi'P viiiq sihiileiii coiorbiii.soiiat. NiliiS
6 ^liljjiii
Legiiiiiii , sive eirieiifJariiiisiii^poiad fldcriiYa-- loihjiius Marliaii. retiuuil meiidpse-ruppoii.
215 CO&MENTAKIOKUM IN IS'AIAMPROPHETAMLIB. Vi. CAP. XIV. 214
hominis, invenielfideni supcr lerram (Luc. xvm, 8) ? A qui argenlumnon qttmrant, nec aurum velint : sed sa-
luncet cceli moveliuniur ei ierra. Coelumeniin et gittis parvulos hiicrficiunt. el laclentibus uteri [Yulg.
lerra peitransibunt, nou sua voliintaie, el proprio uteris] non inisereaniur, ct super [diosnon parcel ocu-
arbiirio , ut plerique rcsliniant, aiiimaniia ea esse lus eorum. Imenimus in Genesi [Gencs.x) quod Ma-
credenles; sed propier indignationein Dominiexerci-- dai auclor gcntis Medornm fuerii, qui interprctatur
tuum, elpropler diemfuroris ejus, qui respicil terram, mensuta, she a poienie, vel forti. Igitur cnnira Ba-
et /acit eam iiemere. Ilnde hoc i)iiod iu LXX dici- bylonios, qui mcnle confusi suni, suscilauiiir a
lur, cmlumenim furiel, tj.trtuvvu.Lv.oig
iiccipiendum pro poieiucet foriiDeo minisiri iid punieiidum forlitu-
his, qui ver-antur in ccelo, quomodo si dicamus, dinis : ul reddanl unicuique sccuudum opera sua.
omnis civiias conclamavii, cl obviam judici urbs In qua enim inensura meiisi smil, remetietur cis.
universa processil. Fiiudaineiita vero lerrre ct in Meiisuram agiialam aique concussam et plenam et
Pioveibiis leginms : Deus sctpientrafundavil lerram supereffundeiilem lestituent in sinus corum (Malih.
(Prov. iu,19). Et ad Job loquitur Dominus : Ubi eras xu, elLuc. vi).Qui nec aigentuni ucc auium, id csl,
quandd fundabam terram(Job. xxxvm, £)?Nou quod nec cloquii puicliriiudiuein, nec acumen ingenii, in
leira liabeai fundamciiia prolunda inole dejecia; quibus sibi anle plaudebant, rticipicul : sed posnis
seJ voluiitiiset p<)leslasDci, qua oninia conliiieiilur, jj afficient tradiios; ct _3_44 parvulis ac lactentibus
fundamenla illius appellauda suul. Ipse euiin super uieri iion lniserebuntur, ul inagis inisereanlur. At-
niiiria Inndavit eam, el super flumina collocavit que uiinam ct nos suscitemur a Domino, et lia;cno-
eam, et ipse appeudit cam super nihili (Ps. xxm; bis delur potcstas, ul nec argenlum nec aurum veli-
Job. xxvi). uiiis cluqiienlire ct sapienlire srccularis : scd iilios
(Yers. 14-10.) El eril quasidamula fugiens, et quasi lirereticoriiiii, et omuiuin qui decepti sunt, inlcrfi-
grex ovium, el non eril qui congregrt : unuscjuisquead ciamus sagitiis spirilualibus, id est, tcsliniotiiis
populumsiiumconveilentur, et singuli ad lcrrttmsuam Sciipluiarum: et quilacte nulriuiiturerruris, absque
fugient. Onaiis qui hivemus fuerit, occideiur, el omnis tilla iuiseiicordia tiucidentur, iiiclemenii crudcli-
quisuperveneii!, cadet in gladio. Infanies eorum atli- latepereant, uulliusqae niiscrcaniiir infaiiiise, et illa
dentur in oculis eorum ; d,ripientur domus eorum, el beaiiludiue diguisiinus : Bcatus qui tenebitel allidet
uxores eorum violabuntur. Coelo lerraquc comroolis, parvulos stiosad petram!
Jugiel diabolus colubcr toiluosus, \el oinne dogma (Vcrs. 18 scqq.) ElcrUBabylonilla gloriosainre-
coritrariuni veritati, 243 <Iuodi" magistros ac dis- gnis, hiclytu in superbia Cltaldmorum, sicul subvertit
cipulos scindilur , quorum prioresa propler oivDip- Deus SodomunifiiGcmorrham.Nonhabilabilurusqueht
v.siav,Graicp sernnine Dorcades, id esi, Caprcmniin- G fiiiein, et non fundabitur usque ad generalionemel ge-
cupaiilur sequemes quasi biuia aniuiali.i; cl liuc nerationeir.: nec poncl ibi leniotia Arabs:nec paslores
atque illuc err.intia non habent qui » eos dirigam : requiescentibi:sed requiescenlibibesiim,clreplcbunlur
peididerunt enim euni, de quo scriptuin esl : .4.do- domuseoruiii draconibus:elhabitabuntibi struthiones,
minogressushominis dirigunlur (Prov. xx, 21) : qui et pilosisaltabunt ibi; el rcspondebunlibi ululmin mdi-
Iiberaii a magislris pessimis coiiverleniur ad popu- bus ejvs; el sirenmin delubris voluplatis. (Cap. XiY.—
Iiim suum, el singuli ad lerrain suaro fugient, de qua Vci'b.I.) Propeest ut venial lempttsejus, et diesejusnott
orti sunl ;qui vero invcntus fuerii, occideiur, sive elonytbuntur. LXX: Ei eril Babylon, qum vocaturht-
jugul.ibilur. Hoc aulem uon spltini in coiisuuimatiene clyta gloiiosa rcgis Chaidmorum,sicul subvertilDeus
inuudi, sed usque bodie lit in Ecclesia : quando Sodomamel Gomorrham; nonhabitabiturin mteinum ;
nuigistris superaiis, grex'deceplus revcrliiur ad uec rngredietureamper mullas generuliones; nectrans-
populuui, et ad lerram snani ; ei in eo quod inve- ibitnt per illam Arnbes: ncque puslores lequiescenl in
nitur, occidilur, ut h.ercticus esse dctisl.il, et qui- ea, sed requiesccntibi beslim, el replebuntur domus so-
ciiiuque superveueijt, cadel in gl.idio spiriiunli. niiu, et accubabunlibi sirenm, el dmmonia saliubuni
Tunc infantes eoium et parvulos, qui noiidum ad ibi, et onocentauri ibi luibiiabunt, el cubicuia fucient
perlcciam venerunt eiroris reiaienj, allidei.t in ocu- D hericiiindomibus eorutn.Cito vettiel et hori tardabil.
*
lis magislrorum , diripientque eoruni c domos , et Quod sequilur : Et dies ejus hon piolralienlur, asle-
nxores eorum violabunt . pravam s.ipieniiani el riscis noiandiim est, quia de Tbeodolione addita
doclriiiam perversam. Unde pro hujnsinodi palri- sunl. Medis adversus confnsioitis urbem susciialis,
bus qiiorum iulerficiendi sunt parvuli, dcbemus qui necaiirum in bonis rcpuianl, nec argentum ; qui
cr.tre et dicere : Da eis, Dominc. Quid dabis eis? sagiliis iiuerficiunt parvulos, el lacteuiibus uteri
Yulvamslerileni. el ubcra arenlia (Osce lx, A). Parlu- iiou niisereniur, etsuper filiosnon patcit oculos co-
ricruiit ciiim iniquiiaiero, concepeiuut dolorcm, el rum : urbs quoiid,im inclyia qure eral in supcrbia
gcnucruiit injiisiitiam. Clialdreorum, qui inlerpreiaiilur, quasi dmmonia, sic
[Vcrs. 17, 18.) Ecce ego suscitabosupcr eos Medos, subvertetur, quompdo subversa cst Sodoma et Gc-
"Origcnesab HieronyinoLnlinereddiius, iraclalu col. S28.
seciiudo in Caniic. Caimc : Ab eo, inquit, quod acu- t>Viilic, qvi ras congregent.
tiusvideat, id est, o£.v\)zpv.so-rspov
, cioicas appillala e Idcm , dhipienlque coiurn Ecclesias, et uxorcs
est. Vide qum itt eum locum aiinoiamits tcrn. 111. violabumnr prava sapietilia, ei dociiina pcrvctsu.
SliP .. SY EUSEBIIHIERONYML ; v 21S
morrtia ;"ut nnllurh in ea maneat*prTstin?3mansionisv4,Nec pastores ibi requiescaht, Angeli videlicel qui
vestigium : sed poslquam 245 frieiit coelum no- bumario' prjesunt gerieri, et quotidie vident faciem
vum, et terra nova, et prffiterierii figura liujus muiidj Patris : sed requieseaht ibi beslirfi et draednes , et
(I Cor.vji), nbn liahitabiiur urlis conftisionis in per- slruthiones, et pilosi, etuinlie, el sireiiaj,quas oiii-
petiitiii); et nequaquani cumdem stalum recipiet, nes bcstias iu figura inielligimus Angeloiuin, vel dss-
Kon ciiiin ponclilii, posiquam in prisiina gloriaesse mnnuin, ct eorum qinbus liariimur ad punicndum.
desierit, Arabs lenioria sua, qui iiiterprelalin' occi- Et iit domibus qumidam volupialis, ubi eiat lrrlitia
denialis ct vespertitius; ut in ea cupiat habitare, el gaiidium, sit planclus ulnlarum, cl Iament;ibilis
quam viderit esse desertam. Arabs auiem in pirc- vox sirenarum, qua: audiiores suus ducil ad niortem.
senii locoin bmiam parteiu accipiiur : quod semper Tempns aulem immitierc judieii, el diem consum-
teudal ad finem, et oblilus prrcieriiorum , exlendat mationis Babylonisenon elongari, iiequaqu.immira-
£C iu piiora. Nec pastores requiesceni ibi, qui man- bilur, qui quotidic per sauclos viros in bis qui
suclissimuni Duroini grcgem in Jerusalem solent crcdunt in Uomino, snbvcrti vidcrii Babyloneiii. et
pascere; sed e contrario reqiiiescent ibi beslire, rcterniiaii eompriralam , omnein longitudiuem esse
quas deiesialiir Psalroisla , dicens ; Ne tradas bestiis vicinam. Pe generibus besiiarum , iniiuo nioustro-
animum confiteniem libi (Ps. LXXIII,lb). Pro quibus B rum, breviter diximus : quia in a priori libro jnxla
Aquila, el Symmachus, et Tbeodoiio, ipsum veibum liisioriam ex parie perslricia sunt. Hnc quoque con-
Ilcbraicum |iosueruni snu (0"S). Et implebuntur sidcrandum, quod posiquam ecclesiaslicus scrmo et
domus eorum, Jroc esl Babyluinorum, juxta LXX et doclrina Salvatoris urbem confusionis everleril, ila
Tlicodolioneiii wj_ou,id est, iomia et clamoribus; ut Sodomreet Gomorrli:e comparelur; nnn habilctur
juxia Aquilam, typhonibus,quo< nos in draconesver- asanciis viris, nec pastores requicscani in ea, qui
limus jnxta Synuiiaclium ona (DViN),quod verbum Chrisii gregcm paseere consueveranl: sed e conira-
in llebraico coiiliiietui'. El babiiubuut ibi striiibio- rio reqiiicscaiil ihi besrire, et draconcs, el siruiliio-
nes, animal seniper soliludines appclcns, dc quoin nes, ei pilosi salient in ca. Quidquid enim hrcretici
Jdb plenius scribitur : qui cum pennas babere vi- loqiiiiniui' in syuagngis Satanai, non est doctrina
dcatur, lanien de tcrra aliius non elevaiur : pro quo Domiui, scd ululaius dajinuiiumel pilosorum, quns
LXX 0-eipnva.i;,id est, shenas interpreiali sunt. Pilo- imilabatur Esau. Et sirenrc requicscent in delubris
sos auiem qui diciiinur flebraice SIRIM(D'~'Ji't2J), voluplatis, qnre dulci et morlifero carmiue animas
Thendolio, erectis et^stantibuspilis inlerpretaius est. perlraliunt in pnifundum : ut srevieute naufragio. a
Symmrichus ei LXX dmmonas transluleriiiit. Pro lttpis el canibus devorentur. Prope est eigu el int-lal
oiincentauris qunque, qiius soli LXX inlerpretati C quolidie teinpusruiiirfi hrcreticorum, et non differ-
snnt, iuiitantes geniilium fabulas, qui dicunt fuisse tur eorum subversio.
hippocenlaurns, tres relii.ui interpretes ipsum po- Misercbiiurenim Dontinus Jacob, el eligel adhuc de
suereverbnm IIel)raicunniM(D'iK)quo(i nos hinlulas Israel, et requiescere eos faciet super humum suam :
verliuius. Ubi aiiteiu LXX dixcrunt, cubilia fucicnt adjurigetitr advena 247 °d eos, et adhmrebil domui
hericiiiti domibuseorum, et in Hcbraico posiium est Jacob. El tenebunteos popnli, cl adducenl eos ad io-
TiuNsia (DWi), Aquila elSymmacbusei Tbeodotio, cum suum : el possidebit eos domtts Isruel super ler-
sircnas inierprelaii sunt ; significantes vel bestias ram Dominiin servosel in ancillas ; et eruitl capienles
aliquas csse, vel drcmonas, juxla errorcm gentiliutn eos qui se ceperant, et subjicienlexacioressuos. Et eril
dulcc canlanlcs, cf dccipientc.s liomiiics , qui liujus in die illa cnm requiem dederit tibi Deus a labore tno,
srrculi iirmfnigitimclausisaurihus transire non pos- et a concttssioitetua , et « servituie dura , qtta anle
suni. Porro oroicenianri nomen, ex asinis centau- servisti : surnesparubolam islam contra regem Baby-
risque conipositum,videtur mihi significare eos, qui tortis, et dices. Pro advena, id est, proselylo, LXX
ex parle aliquid humaniim sapiunl; et rursum vo- yi-wfKvinlerpreiatisunt: quiII(:braiceGEit(i2)dicitur.
lupiaiibtisei coeno liirpitiidinis abduciintur ad vitia. Unde puto el M<>ysi liliuni, qui advena eral in lerra,
Diciiurergp 246 secundum tropologiam, quod in D noiiiinalum a patre, Gersam. ( Exod. i). Eigngeoras
fine mtindi, vcl mortis uuiii.scujusque, omuis gloria est verbnm b llebrab um , Graca coiisueludiiic de-
el superbia Chaldfeonim, el confusio inundi, iccc- clinalum : licel quidam Hebrrei sermonis ignarus ,
dal a nnbis; etiia oronia subverlanlur, sicutsubver- Grrream iu eo elymologiam exprimcre coneiur, ab
tit Deus Sodomam et Gomorrham; nec ullra muiidi eoquod lerrenrc rei ciiram babeat:c yr. cnitn, inquit,
islius fuiurus sit status, scd peieat in ajlernum. Nec terra appcilaiur, cl o>pa,cjpovrig_,id esl, sollicitudo.
poir.it ibi Arabs tentoria sua, de quo in sexagesiroo Rursum pro MASAL (SWD)quamAquila ei Simmaclius
scpiimo psalmn dicilur ; Iterfacile ei qui ascendit ' el Theodolio parabolam transluleiunt, quos el nos
super occasum, Dominusnomenejus (Psal. LXVII,5). seculi sumus , LXX planctum inlerpretiili simt. Est
a Snb ejus libri fineffi. c r>5 entm. Manuscripii codices leguntcum Laii">s
LNon videiuraGei' voGeHebraica,seda SyroVoca- eleffieniis ge, et oraeipliroriiis. Su]ira quoque indiYi-
bulo Gtoro facluniGioras. addiio-;/,'sicui &JudaJudas, renter rclirienl georccs6,1 gioras ; quia hoe nomen
ei his similia. Eta Gef quidem Gfaiea consiieliidirie apud LXX legiuiryetiMpK?,iio» ynupas :•.« aulem
decliliandum, essef,, Geta a^/,,GBTOs,:.Laliori:,itaque Grajcum-per,i yei e expressum repeiitur apud Latl-
iensu Hebtammi Jiic loci Bieroli, Ijro Syro accipiU - nosYMJiivrrAJd ; i;-:-'"'- Y'''
217 COMMENTARIORUM LNISAIAM PROJPHETAM; LIB. VI. CAP. XIV. «J8
autem ordo : pnsfquam Babyion deserta fueril in A Israel .qupmodocessayerit exaciqr, qui esigerccon-
seternum, ita ul habitatio besiiiirum sil, miserebiiur sueyerat usque ad..novissiinum:qiiadrantetn. Exigere
Domimis Jacob, ejus videlicet qui vitia supplanlavil; auiem consuetus non alios nisi debitores, qni dicunt
et fiiget Israel, eum qui roenle conspicil Detim. Et in Oratiqne Domi.uica:Dimitienobis debilgnostra sic-
noia verborum proprietalcm : Jacob ,' qui adliuc in v.t et nos diiiiillhhus debitoribvsnpstris(Matth, vi,12).
lucia pusitus, est misercliitur :I.-raeli vero, qui posl Huiccxacicri debitpresii aduntur a ]'udice,qui eiis mil-
vicloriam iiomciiaccepit, non niii-ericordia, sedeec- tilin carcerein et exigil'u.squqad peecnuiromiiiiiiium.
tio ca_aptaiur. Requie=ceic quoque e»s laciet super Deniqne ei 249 Patfbisiipo.slolus"Gprinlbiuffi forni-
terram suain, de qua Salvator Ioquilur : Beaii ntites, cantem, qui uxorem patrisacceperat..neciionPliygel-
quoiitam ipsi possidebunt.tcrram ( Malih. y , &), et lumet Ilermogeiiem tradidit ;exaclori( I Cor, \; II
Credovidere bona Domtttiht lerra vivenlium(Ps. xxvi, Tim. i). Et de his exactoribus eliani supra diciliir':.•
lo). Adju geiitur quoque dpiniii J.iccb, qui clecti Populus meusexacloresvesiri dcprmdttniurvos; et qui
Bunt per Aposto'os, gentiiim niiilliludo ; el lencbuiit repetunl, dominalor veslri, Pro iributo, Aquila famem
reliquias donius Israel, el adducent eos in locum inieipretatus est. Sublatq eiiiin a nobis sponsq, fa-
suum,uiliabilcntin labcrnaculiseoriim : ei possidebit mein patimur yerbi Dei, ei jugitcr a corpiire Dbmini
cns domus lsrael super lerram Domini in servos el ]__jcjuiiamus. Idcircpque virga et baculus injpiuriim»
ancillas. Prodest quippe malis , ul bonis scrvianl. pro qtiu septuaginta juguin inierpreiaii sniit, percii-
Unde ei E-au diciiur : Serviesfralri tuo. F.l ad Jacob, lit nes, sive eppriniii; quia npluiiiius susiinere jugum
Serviel tibi fraler tttus ( Gen. xxvn). Et aecipieut lcvissimum, iiigumSalvatoris.rloc aiitem baculoet bac
eos qni se sopliismalibus an:e deceperant: ct exac- virga, iiisauabili gentes furore crcdebal, et fugieufes
lores suns, qui omnia lucri causa fachint, redigent persequebatur crudeliler: nun emeiidare volcns tra-
in servitulem. Posiquam autein requieverit g4S dices, sed occidere.
Jacob et Israel a lalrore suo , quo roultum comra sru- (Vers. 7 seqq.) Conquievit el siluit omtiis lerra :
culum ei h;ereiicos piignnido labnraver.ii; ela cuncus- gavisctesl, et exsuliavUtabietes quoque Imtatmsunisu-
sipne et servituie sua, qua malignrc iriterpreiatieni per.te, ei cedri Libatti, Ex quo dormisti, non asceniiet
etialsis dngmatibusanieservierat; lunc suniPtplanc- qui succidat nosiinfefiius siibtet coxilurbalus esl: in
liim aique parabuinn conlra i'c'gcm Babybmis : ser- occtifsumadverilusluisuscUavii tibi gigantes. Omhes
nipneui videlicet hajreiici erroris ct confusionis : ct principes terrm surrexeruiit de sbliis suis; omnCsprin-
dicel qtire sequuiitur. Locum islum Jud;ei inlcrpre- cipes nalionum, universirespondebtiiil, el diceriltibi;
tantur carnalitcr, quod pnstquam reversi sunt de Ba- Et tuvulnercctuses sicuinos, noslri..iimilis effectuses?
bylone, factum esse dncere non poleruni. Neque C Delrticta est ad hiferos superbia tua, cqncidit Cadaver
eiiiiii Babylouii servierunt eis, qtii ccs pritis ccpc- luuni; subler testernetur iittea,h puiredo eioperimen-
rani;iiecvictisB;ibybiniis, duuiiiseorunippssederuul: tttm luum erunt vermes. Ad iiiterilum regisVimpii,
neque liabueruiit cos in S'T\;PSei ancillas. Resiat qui percutiebat plaga .insanabiji naiiones, et perse-
igilur ut juxia fabulas suas de impcrio hoc piiicnt quebaiiir eas crudeliier,,cffinis iefra cnnquicvit, et.
fuiurum essc Homann : quihus superaiis in ulliiuo siluit, qure prius turbartim , et sedilinnis pjena erat,
tempore, serviluraj sint eis gentes, quibus ante ser- iu iantum ut abietes, et cedr.iLibaniTsplareni.iir, de
vierint. Quod si sequcnlcs litieram , spe se falsa de- quibus in psalinis scripluiii esl : VinequidejEgypto
cipiuni, quis eis coucedei, ut Roma voceiui'Babylon, tignslutisti, ejecisti gtintes, et planlasii eam. Ope.tuit
et Nibucliodonosoi'rex Romani imperii? montes umbra ejits, el atbusia ejus cedtos Dei (Ps,-
( Vers. 5, 6.) Quomodocessavilexactor, quicvil tri- LJWXIX, 9). ilas cedros Dei, quia aliquandopeccave-
bittum? GonifiviiDominusbaculum impiorum : virgam runt, iradidii D^rotuus suppliciis cPiitcreildas. Dtide
dominantiuin, cmdenicmpopulos in iudiguutione, pla- in alie psalriin dicitur : Contercl Doritinits cedrps Li-
ya hrsanabli, subjicientemin furore gentes, persequcn- bani (Ps. xxvni, 5). Abictcs auteiii excelsi quique,
tem crudcliter. In Peiri Episiola lcgimus : Tempits el.jn Doiiiini serviitiie sublimes dcbent accipi, (jiiai
est, ul incipiat judicium a domo Dei (i Pelr. iv, -17). D cpnsona v.oce dixeruiil: Ex, tjtio turdormisti. Nqta
Et in Ezechiel torluiibus dicilur : A sanciis meisin- qupd e.l mortis niors, appellatiit' dpfmiiip.iVoit as- .
cipite ( Ezech. ix, 6). Prodiversitate quippe peccaii, cendet qui succidat nps. V|cio eninj Tprli, _a direplis
judicii ordu disponitnr : ut qui miiius deliqucrint, vasis ejus, eliam crcIeri satelljies coirrierunt. Uude
aiitepiirgeiitiir.Ncvissimusaiitemiiiiniicusdcsiru.iiur cl Dpiiiinus Ipquitiir iii .Evangclio (J/otl/i.xxv,M):
mors. Ergo cum fsrael de serviiule dtira fueril libcra- Ile in ignem mternum, 2501"' Pr&IWdM,efy dia<-
lus, sumetpaiabnlam conlra regem Babylonis, quam bolo, elangelisejus. Quanios isli lignnruiii rirlioruiri-
deliemus iniclligere ut parabolam. Si enim contra que cpesoresVsuis secufibus siiCcideriiiit, et feccre
Nabuchuddiiosprsernio esl, ei simplex hislorire ex- corruere? Inferrius quoque coiilurbnius, siye versus
positip, quomodo parabola dxitur, qurc nulli alieri in amariiudinem, in occursum adverilus veri Nabu-
zapafiallsrai, id est, cotnparatur. Miratur crgo chqdoiios.or, locus Buppliciorum aiqiie crucialuum
R Martian., in Corinthio farnicantem, clc. scribi abs Hieronymo poiuit, hic a-tXSsposiliim, seri-
. ,->Nmneu pulredq, quod quidein, prajposilo sive suin fere ii.irbai, neqiie in llieronyiiiiaha ipsa ver-1
ad.vefbio.qujei alia llebraici verbl ni3l iuterprciaiio siotte;ex Hebraicij vcritate .'Mbetiisfj ,
219 S. EUSEBH HIERONYSII 220
esi, in qiic vidctur divcs purpuratus :J ad quem JAdebeiis sloriaii, quia vobis da-roonia subjocta siinl:
descendit ct Domiiius, ut viucios de c.irceie dimit- sed quia noriiiua vesira scripla stuit in coolo; ul
teret. Possumus inferiium oceurreiileiii dicere et unde ille cccidii per supeibiaro, vos ascei.dal'S per
eum augeluiii qui inferis pcenis prrcpositus esl, qui lnimilitaiein. Isie esi princeps srcculi, qui inier siel-
suscitavit onincs giganie> : pro quo alii Raphaim, ~ las crlcr.is inane oriebatur. cl suo vitio dcLucifcro
alii Tiliiias traiisluleruul. Giganles auiem vocaniur Ve-per effectus esi, et nou oriens sed occidens:
jiuta Eilinicoriiro coiisiietuiineui, qiiieos terngenas qui vnlriei-abai genlcs, sive qui miilebat ad gciiles
existimant, quos terta gciniertl. Nos anicm gigaiiles, sa'elliies suos. ui omncs sua fraude decipercf. Isil
jiixia Gircei sermonis eiyinolpgiam, ces appellare sunl falsi Aposloli, operaiii mend.icos-,qui transfi-
ppYsunius,qui lerrenis eperibus servieriint. Denique gurautur in Apostolos Cliristi, qui bouo seinini Io-
seqniitir : Omnesprincipcs lerrm smrexerunl desoliis I111111 siipetseroinaiil, doriiiientiljus Ecclesiarum ma-
suis, in adveiitu quondam piincipis sui : ul quero gistiis, einoleiitibusaiitnequeuiilibuseoinm roalitirc
prius lionor.ibaiil pro potcnii», posica miiareniur resistere. Jacob aiiiem, et Israel cujus misertus cst,
in peenis, el dicceul : El lu vulneinluses srculcl nos: el quem elegit Dmuinus, litrc adbnc loqiiiiur ad dia-
noslii similis effectus cs. Qii.e verba huiic sensiim bolum, sive ut LXX voluni, de diabolo, id esl, non.
lialicnl: Putab.imus i,os pro imbecilliiaic uoslra [_. ] ad seciindaro personam, sed ad tcriiam.
iion pnluisse resistere poieiitire Dei, et le es^e selum, ( Vers. 15,1 i.) Qui dicebasin corde luo : in ccelum
qni in lua aliiltidiue pcrnianeics; scd utiebus os- asandinn, supcr sidera Dei exaltabo solittm meum :
tendilur, el lu Milncr.ilus et caplus cs, nustrique scdeboin monte testamenii ht lateiibus Aqiiilcuis:as-
similis effecius; ut quos in terra dignitas separ.tvil, cenclamsuper aliilitdinem nubium, ero svnilis Aliis-
apud inforos poeua eonsociet. Dctracia esl ad infeios simo. Vcl aiiteqiiaiii de ccefo corrueret, ista d ccbal,
supeibia, vel gloiia tita, cl concidit cadaver titum, vel peste.i qu.ini de ccelu ceiruit. Si adbuc in cceio
sive nt LXX iraiistu^eruni, mulla Imlitia lua. qna positus, quouiodo dicit, ascendam in cmlum (Ps.
prius subjcciis libi geiiiiluis l.et.tbaiis. Subter le cun, lo) ? Sed (pii.i legiinus : CmtumcmliDomino,
sleruetur pulredo, et opetimenlum iuitm erunl vermes. ciiro essei iu ccclo, id esi, in finnamciiio, in tceliim
Ilrec requics diaboli, iste lcctus teniaioiis, qui iu ubi .-0'i'im Doiiiiui cst, cupkbal ascendere, non bu-
lant.iin eieeius est superbiani, ul eiiam Domlnum n.iliiaic, sed superbia. 252 $i' 1auiem poslquam
audcret lentare (iicens : Ilmc oniitia tibi dabo, si pio- de ccelo corruil, loquiiur isia verba, arroganliam
cidens adoiavtiisme (Matih. iv,9). Puliedo et tinea, debcmus iuielligeie, quod nccprrccipilalus quicscat,
et operimenlum verniiuin, vel poeiiaj iiiicllig>iniur scd adbuc sibi gi andia repromiiiai, non ul inier as-
aj!eina>, quas ptopna gignii coiiscieulia, vcl snppli-1C tra, sed super aslia Dei -il. Cuiiique Doininus lo-
cioium iiiaieiia, qua' ex propriis pcccatis n.isciiiir. qiKiiur :td Apos-toios: Svfficil discipuio, ut silcpiasi
Sicul eniiu qiiaindiu cadavens m.ileria csi, elaliquii, magisicr, el servo sicui Dominitssuus (ilallh x, "2o),
huiiinriii cada\eie, \crines iiascuntur ex puiiediue; et dicat ad Patrem : 1'ater sanctc, da, ut sicut ego ct
sic ex ipsa maiciia pccciiloruiu supplieir- giguuiiiur. tn unum suinus, iia el isii in nobibunum shit (Joan.
Undc el Apostolu^ Paulus inlerfeela morie, g_.$X x\n, H ):iste iu laiitum sibi ariogat, titsttper siel-
ad qu.nn per O^ee seimo propheiicus loqiiebaiur: las cosli, qtire uon coriiiccunl, solitnu suiiin po^ilu-
£10 iiiors lua, 0 rnors : ero morsitsluus, infcrne (Osee rum es.-e se jaciet. Quodque inierl: Sedeboi:t monle
xiii, li), loquilur ad e.im:Ubi csl mors conlcnlio tastaiiienliinlaleribusAquilonis; pro quo LXX trans-
tua? ubi esi mors slimulns luui (1 Cor. xv, 00)? Illa tiileriiul, ht monte sublimi, snper rnonlesexccl.os, qui
eiiiin moriua, 11011 esi qui succidatnos : ueqnaqiiam suiii atl Aquilonem,ad iilud rcleranius, quod in Jc-
enim erit peccaiuiu quod succideudum sii, quia sti- remia diciiur : Ab Aciuiloiieexcirdesccntmala supet
iniilus morlis peceaiuii) sit. omnes liabitatotes lertm(Jet. 1, \k). Et quod olla
(Vers. 12.) Quomodo cccidisli de cmio, Lucifer, succcii-a a facic Aquiioiiis acccndilur. Isie cst Aqtiilo
qui mane oriebaris? corruibli in ieiram, qni vulnera- venius durissiiiiiis, a quo suu-,vult Douiimis libcrare
bas genus? LXX : Qiioinodocecidil de cwlo Lucifer, D capliw)-,, et reducere in eiritalciu sauciam dicens :
qui inctiieoriebalur? coulritus esl in terram qni mitle- Ihcaiii Aquiloni, adduc : et Africo, nolt proltibeie, ctd-
but ad omnes genles. P10 Lueilcro qui Hebiaico di- duc filios meos de lerra longinquu (lnf. XLIII,C). illud
citur LLiL(b)bn), Aqirila transiiilil ululantem aurorm - aiiteui quod huic putest esse contrariuiii, monies
filium. Verc enini ululare dcbuit et ejularc, qui pro- Sion, lalcia Aquiloiits,civiias regis magni, facile sol-
pier superbiain suam de cecloinlerr.nit praccipiiaius vitur. Hi eiiiro qui quondain erauiin latciibus Aqui-
esl. atijue contrittts. Undc et Sahator ad ibscipulos Jonis dinissimi, postca per pojnitciiiiaiii in civitale
loquilur : VidebamSaiancun quasi julgur de cmlo ca- Dei c-se ccepeitint. Scinper isliusniodiLuciIerqu;c-
demem (Liic. x, 18). Non modo \ideo , sed prius i it ascendcre super eos qui habenl iniaginein cceles-
vtdebam quando eoiruil. Et si ille piopter super- tis, el qui fulgeni iu Ecolesia sicul astr.i Dei : et
biam de lanta magniiudiiie cecidit, vo-. quoque iion sedere 111monte pacii si\e teslameiili, id esl, inEc-
' Ad qiiem descendn, etc. Ilespiei! locum Zrtehririrc propheire cap. ix, 11 : Tuquoque hi sanguine Testa-
mcnti tw emisistivinclosluos de iactciit quo non en aqua. RespiCcre poluil et l.-x-um1Epistolrc B. Pelri, cnp,
111,19: J;i quo ct his qai hi carcereerani, spinlibus veniens pradicavit, eic. MAKTIAK.
m COMMGNTARIORUM IN ISAIASI PROPIIETAM LIB. VI. CAP. XIV. Hl
clcsia, qurc in .-ribliiuiiuiscoliocaia cst, el de Iaie- Aiypsim
. Joaniii&, aut calidi e^scul, aui fiigidi (Apoc.
libus qunndam Aquiloms habitaipres ppssidet. Qui m), id esi, aul credercm, aut omriinonon crederenl,
iii taniuni pliliius sui esi, ul vclit supei nubes a&cen- ne per tcporem, et siinulaiionem fidei a Domino rc«
dere, quibus mandavit Dominus, ne pluaiit super jicercntur!
IsraeJ imbrem, etad quas pervenit veritis Domirii, (Veis. 16,17.) Qui te viderinl, adte inclinabunlur,
eui loquilur et Abdias : Si excdiaius fucris ul aquila, 2S4 leqne prospicient. Numquid ine est vir qui con-
tl inter sidera cmli posueris nidum titum, inde te de- ttiibavii lerram ? qtti concussit regna? qui posuil orbem
irahiim, dicit Dominus (Abdias, IV). Infelix Judas, dtscilum, cl itrbes ejus destruxit, el vinctrs ejiisrwn
qui quasi uubes cum aliis Apostofis millebalur, ut aperttit carccrem? Sive ul Scplu.igiriia ifanslulerurit:
pluerei super Israel imbrem, ei quasi siella iiilcr eos qtti ditcebanlur non solvit? Qui viderint Nabuchc-
crctcras sieJLs cral, quibus Demiiuis loquebalur : donosor regcra B.iliyloiiiuin, non oculorum, scd cor-
Lvceat lumeiivestium coramhoininibus(Matth.v, 16), dis iniuitu, dc ccelo ad inferos coiruissc, iuclina-
viiio suo stiscepii ascensorem diaboluin, qui ul su- buntiir huinilittiie, qure cnntraria esl sripcrbi.c, et
pcibi.e verba complerei, eiiam hoc ausus cst dicere: illiim prpspicient isia diccuies : Nonne iste est vir,
Erb similit, Altissimo, ul quomodo Cluistus habet sive hoaio, qtti coniurbavil, vel conciiatil terram? El
PrOiilieiasctApostoIossuos, sicctego Iiab*am2{$3 ]_.esl sen-us : Qui dixerat: Ero similis Altissimo,-ct se
pseudoaposiolps. II.ee auteiri oriniia refercuda sunt jactabat Dcum, hoinp esse cenvincilur, de quo in
au hrerciicos, qui cum deorsum sinl, cuin principe nono psalinh qui pr >priecoutra diabolum esi, dici-
suo excelsos se esse jactant. lur : Exsurge, Doihine, non conjoiietur homo (Ps. ix,
(Vers. IS.) Verumiamenad hifernum deiraheris in 1). Et in Evangelio : Inimicus homo superseininavit
pi ofuiiduin laci. LXX: Nunc autem in hifernum dc- zizania (Maith. xin, 25). Unde ad eum, el s-ocios
scendes, et ad fuiidameita lerrm. Non ad infci num ejus dictum Iegimu->:£/_&dixi, dii eslib,et filii excelsi
spoiitcdesceiidcs [Al, desceudens], lioc enini Domini omnes. Vos auiem sicut homhies mbriemhd, et sicut
Silvat-iis est, ut \incto-, de inleris Iiberel, sed ad U'tiis de priuc'p'bus cadetis (Pbal. LXXXI,G). El ad
iiileniuiji dctr.iheiis inviius, ut qui per virtuies po- euiiidcni sub /ignra priricipib Tyii dicitur: Pio eo
leras ad exeelsa coiisccndere, per vitia detrahaiis quod exallaium esi cor luum, el dixisti: Deus ego sum,
ad pce.ias. Sancti penrias habent aqiiil«, et pennas htibitalione Dei habitavi in corde maris : tu aulcin cs
culumhi'. H piisi-unt diccre : V<-labo,el icquiescam hoino, et i.ou Deus, el dedisti cor tuutn bicut cor Dei
(Psal. LJV). Impii iiutcm et ^Egyiiiiorum siuiiles, (Ezech. .wviu, 2). Isie vir, ei iste honio conliirbavit
de-nersi sunt quasi plumbum in aquis \eheinei'ti=bi- universani icriam, eos vidclicel qui audiunl cum
mis,el dcmersi sunlinpiolimdum sicul lapis.(Exod. ((__Adam :Tetraes,etin lerrum ibisficn.iu, 19), etcon-
>.v). Uniie ei iniquitas, sive ul roclius b.ibelur in CitSsilrcgna sive reges quoruin cor in inanu Doroi-
Heiirrco,impietttssiipcr lalentuni plumbi setlcre con- in est (Prov. x\i). Concussii, inquii, IIOIIsubveitii.-
sjiciliir [Zach. v). Ergo illud qu.id alibi Icgiiriu-,: Lnde et unus de his qui coucnssi fuerant, ct lanieu
Omitis qui se exaltal, humiliabitur (Luc. xvni, 14), iio.i rucrat, loqueliaiur : Mei cttitem pene moti bunt
rtiam ie\ coufusionis passtis cst, ut dctr.ihciettir in peda (Psal I.XXII,2). El Aposfolus loquilur ad crc-
fnndamenla terrm, sive ut verius in llcbi.i.o hal.c- denleb, ut arripi.inl armaturani Dci, et stcnt conlia
tur, in profuncluiiilaci. De fundanieiiiis lerrre in insidias diaboii (Epltes. vi). Domus auicin qiiaj su-
Deuleronomio scribiiiir : Ignis succensusesl in furore pra peiram fundaia esi, unlia icmpeslaic coiicntilur
meo, ardebil usque cd injernum nov'ssimum. Devoia- (Mcihh. \n). Scquitur : Qui posuit orbem lcirarum
bit lerram, et fititdamenla ejus (Deul. iwn, 22), eos dcsertum, sive ut jnxu llebiaicum, prrctcr LXX,
vidclic-L(|Ui lerreni sunl. De lacu quoqiie, quod per Oiiines alii iraiisiuleruul, quasi desertum.Viliis enim
euai prolunda sigiiificenlur inferni, illa suiu lc-li- aique pcccaiis orbcm qui Hcbraice diciiur TIIEBEL
moiii.i : Assiniituiuisum cum desceiideniibusin latuiiv. (Snri) fecit e--sedcBerluin, ut nullam habeiet virtu-
Et : Posiurunl me in lacumttovissimum(Ps. LXXXVU, teiii, vel eisdem subjacerel viiiis, quibus geuiium
5, 7). Sicut ei.im lacus aquas ad se desceudciiies, ita 1) ! i lena est soliludo. Urbe.s^quo<_ueejusdem destiuxit
iiiferiiiis animas suacipii.: ad quein Jacum desccudii oibis, ul de Ecclesiis Cbrisli facerei synagogas dia-
Baiiaias tctnppre nivis et frigoris , et inteifecit in boli, el mundiiiani vera: fidei hrorelica sorde pol-
eo Ieenem (II Beg. xxin, el 1 Par. xi). Unde et lia;- lueret. Sed et vinciis ejns, id cst, oibis, uon aperuit
relici relinquuiii leiileni aqiife vivenlis Deiniiium, el earcercm. Nus pmncs \incli eiamus, et claiM teue-
fpiiiunl sibi Iacus ccntritps qui aquam IIPII\aleaiil bamiir in caicere, quibus \inriis dixit Sahater,
cojninere. I)e bis laeis, qtii fenorem non liabent exite, et his <_ui255 eranl in lcncbris, revetainini.
Spirilus sancti: nec Jercmirr propheia) siniiles siinl, Dumiuum enini solvit coiupediios. Qni libeiaii r,b
qui juxla Sepltiagiuia iineiprelcs loqucbalur: Ime- eo, graiias releinnt dicenies : Tu dibsolvitii viucula
ni aq.'iim calidamin desctto (Jcrem. n); sed refiige- mea (Ps. cxv, 17; Jer. n, Prov. v). Fuiubus iiiim
scenle charitate, calnrcin Sancii Spirilus perdide- pcccalorum suurum unusqui&qucceiistringilur: i_uos
liini : illeesl Iacus, de qiro iderii Jereinias loqniliir: funcs atqiic uncula sulvcrc possunt et Aposioli, iini-
Sicut refrigerat lacus aquaih, sic refrigeral mahtia ianies roagisiruin suuin qui eis dixcrai : Qumciimqne
habenlesse (Jerem. yi. 7). Qui ulinaiii, jiiMa Apoca- solveritis super lerrani, erunt soluta et in cmlo (Maith.
m S. EUSEBII HIERONVMI 224
xvm). Solvunt autem cos Aposfoli sermone Dei, et jA laius est Symmachus, ut aliis verbis profundum.,
testimoiiiis Scfipiiirarum, et exborlaiione. virlu- et iartarum siguificarei inferni.
lum. (Vers, ^0.) Quasi cadaver putridum non habebis
(Vers. 18, 19.) Omnes reges geniium " univerbi consorliumnequecum eis in sepidtura, Tu enim terrtnn
dormierunl in gloria, imusquisque in domo sua. Tu tuam dispcrdidisti, populum luum hderfechti. LXX :
attiein projeclus es de seputcru luo sicut sunies: pollu- Quomodo vestiinenlum cbmmixlum sanguine non erit
lus, involutusciim htUrfectis, e! confossis gtudio, qur muiidum, sic nec lu eris muiidus, quia tirram meavti
descenduni ud lapides laci. LXX : Otnues reges cjen- pctdidibii, ei pvpulum mcum interfecisii. Qma liiuliuiii
lium dormieiunl in honore, homoin domosua. Tu au- inierse llebiaicuiii disiat, et LXX edito, separn-
tem projicieris in ntoinibussicut ->abonivum, abomina- tiin dcsiiigulis disseraiiius. Sicut cada.et putrid m,
bilis, et invoiutus cum inierfectis gludio dcscmdenti- sive ut Aquila iranstulit, conciilcaium, non haliebis
bus ad fundumentaterrm. Rcges geniiuin quibus Deus cuiisortiuin scpulturre, uec ciim hi-, quidem qiros in«
seciiiiiimii Cauiicum Dcuicrunnmii genics cicdiderat lerfecisii. Tu euim roagislcr es, illi fucrc discipuli:
gubcrnandas (Deut. xxxn), qui coiicussi suiit a Na- et cui plus crcdilum esl, plus cxigilur ab co. Tu cnim
biic.bodoiiospf, el tamen nen subversi, quorum c ue- lerrain luam disperdidisii, pojmiuui tuum occidisii,
qu.iqu.iin rcgnat pcccaiurn ; scd quia cor corum iu g_ eos videlicel qui tibicrediii suni gubeinandi. Unde
manu Dci cral, miniinc corruerunl. Eleniin Salvaior, ad Salvatorem audet dicere : Hmc omnia mihitrudila
quoaiodu Dcus .deoruin appelalur, sic Domintisdo- suul, el dubo tibi ea, si piocidens adoraveris me
miiiiiiiiiuin, et rex rcguni. Isli igiiur rcges universi (Mallh. iv, 9). Cadaver autcm diaboli pulriduni, ob
rcqiiievcruiit iu gloria sua, uuusquisqiie in clomosua. magniludinem peccalorum dubitare non poterit, qui
Diversre quippe apud Patrein stinl iiiausiones (Joan, legerit pcccaiuni esse feiidissinium, ipso percaiore
xiv): el pro varieiaie ririnlum, h.ibiialiuniim difle- diccnlc : Compulriierunl efcorrnptm bunt cicalrices
reniirc. Porro Nabuchodoiiosor projectus est de se- mcma facicinsipienlimmcm(Psnl. xxxvn,6). E cunira-
pulcro siiu, nec in morle a crucialibus coiiquievil. rio virius bnni otloris esi: unde et spiriliialiuni 1'ra-
Projecliis est auiem qu;isi sanies, qiiic llebraice di- frum dibciiii comparatnr unguenlo, quod descendit
cilur NESER("1X3),quam Aiuila iyjbpx intcrpretaiiis super barbam, barbaiu Aaron, et super orain vesii-
esi, ttibem [Al. i.ibuin] videhcei ei pedorem. quem roeiiti ejus (Psal. cxxxn). El ad sponsani sponsus
Symmacliiis sv.rpau.a,id esi, aborlivum, LXX moi- loqiiitur : _255? Odor tuus suctvis,et facies lua spe-
litum, Tlieodono gcrmen : quaiuqiiam hoc ip>um ciosa (Ctint. li, 14j. QiiGtiiddoauiero cadavcr diaboli
verbiim supra (Cap. xi, 1) ubi de Clirisio legirous : spirilualiier cunculceiur, illud Apoiioli docet nos :
Ecjrcdielurvirga de ratlice Jesse, el fios de radice cjus nj Deus conterel Salanam sub pedibtts vesiris xelociter
ascendet , LXX florein, Theodotio gennen, Aquila (llom. xvi, £0). ElDoniini vcrba dicentis : Quasilu-
id est, d virgultum, inierpreiaii su»t. Pro- tum platearum deleboeos (PsaL xvn, 45). Isle quia
KY.piu.ovot.,
prieaiilem Aresei'dicilur virgullum, quod ad radices terraiii sibi ciediliuii pcrdidil, et coniiuissuni'. sibi
arboruiii nascilur, cl ab agricolisavulsum quasi inu- popiiliini irucidavii, nequaquam eus vivos rc.-civaus
tilc prujicitur, unde et nos slirpeminutilem Iranslu- Dcu, sed socios suru pr.cparansscpultiirrc : propier-
liinus. Igitur Naliucbodnnpsor qnasi siirps inmilis ea iion erit, nec vpcabilnr in aiternuin seinen pcs-
iuceudio pr:cparaius, vel sicui __J,56sa"'(,s polluins, simorum. Poi'i'0 juxta LXX biiuc babet sensiun : o
et involuliis his qui ab co inlertecii suut gladio, Lucifer qui roane orieburis, qui quando habebas
et desceiiderunt usquc ad fuudamciua laci, dclia- opera virtutis et lumiiiis. vestiiiientum cras Dei, ct
lietur in profiiudum, et ue ciroi his quidem halie- dc le dici pntciat: Amictus lumine sicut vesthnenlo
bit cniisorlium sepullurre qnos interfeeii. Alterins-* (Pbal. ciu, 2) :quia mulios inierfecisli gladio, qui de-
enim pcenrc est auctor delicti, et allcrius qui ab srenderunl ad infernum, et coruin pollulus es san-
auclnre cnmpulsus esi. Lte est glndius qiro vul- guine, nequaqiiaiii vocaberis vestimenlum Dei, sed
nerati sunt pliirimi, et iiiierfecii, .de qup in sepli- vesiiineiiiuui ciuore periJiixiuni, nmi maciilaiiun ai-
nio psalmo lcgirous : Nisi conversi (uerilis, gla- [) que polluluin, ut aliquid niiindi habere videaris, sed
diitm siium vibrabit, arcum suum tetendit, et paravil loiuni sanguine crneniaiuni. El boc iKilandumquod
eum. Et in ipso paravil vasa rnoiiis: sagitias snas ad diabolum dicatnr: sicui vestimeiiluni comniixinra
ardenlibus effecit (Psal. vn, 15, 14), liis videlicct, sangnine iion erit miiiidum, sic ei ni IIPHeris inun-
qui in suiiii) cor iguiia diaboli jacula susccpcrtmi. dus, Ubi sunt eigequi dant diaboln pceniiertiiani, ct
Porro juxla LXX, cadaver Nabucliodoiiosor: cumi dicuiii illum posse niuniiari? Nec slaliin lateiiitir
'
pluriiiiis interleclis pollniuin aique coiifossum jace- liirresim, qiiffidiversas asscrit esse iiaitiras; etaliam
bit in siiperbiai inoiiiibus, et deducctnr ad infcros, esse quic numqiiam recipiat saiiitaiem. Non enim
Fundamenla aulem laci, pro lapidibus laci, inicrpre- lioc vesiimenium per se iinmundiun csl, el ila a Deo

a In Valic, hic et apud LXX cum prceposilip omit- c Alqne bic idem ad lexuimEpisl. ad Roman.,
tiiur. quem ccrie lncnm nosfcr alludit, niavult repouere
b Ex Grrecp o>gvsv.pbgsSSsl-jypho;, non autem quontrn in corpore nequaquamrtgnabut fieccatum.
d Vaiic, id esi, virgutaiv; sitque reddi commodc'
Hieroiiyiiiian'. Mss. Yiclorius it-scribn. ui morimts
cii.iominaMlii; v.v.iiipMi
polCtUr
m COMMENTARIORUMJN ISAiAM PROPIIETAMLIB. VI. CAP. XIV. m
condiliim, quoolim Detisvesliebatur; scdqriiacom- A bitnt qui cuslOdiunteain (Psal. cxxvi, 2) : ideo DOirii-
niixium cx sriiigriine, el tolum se poliuit sup vilio, nus ipse consurget adversus' filios pessiffioriirii,e.t
et malis aecedentibus, non eril tiiunduut. 10tpropler- disperdet de coiifiisioiienomeii eorilm et reliqiiias,
ea non eril mund.nni, quia termm Doinitii pcrdidit, ei omrie germen et progeiiiem, 259 "e u,,ra pi'1'u--
populum ejus inierfecit, terram Judrfirnel [Fori. id lent in urbibus Domini. Legiinusiii Evangclio (Joatt.
eri] terram confessiouis ei saiiclos quosqiie perderis viu), quod diabPlus ab initio...niendax sil et pmer
ali|ue inlerficiens : et idco ifon rtiaiiebit in p.;rpe- ejus, id est, meiidacii, qilod inUllinon intelligentes,
tiium. Uude et iti Evangelio diciluri/te in ignem piitreui diaboli voluiit esse draconem, qui legnet in
mi.'rnum, qui prmparatus est diabolo el arigelisejus inari, quem Hebrrci appellaht Leviaihan. Et hoc piir
(Matth. xxv, ii). Qiromodoauiem sanctus vestmien- laut loco conyenire prrcsenti juxia LXX Inierpretes,
lum Dei est, cl vesiiroenturo novuiri, et vestilur tu- qui dixerunt: pro peccatis pairis (utv.ciim perspicue
nica salutis alque Ireiiiire,diceus: Exsuliel anhna mea in Hebrreo, ABOTHAM (Dn;N) \Al. OBOTnuM] uon pcttris
in Doinino: induit enimme vestimeniosatulis, ei lunica tui, sed patrum sttorMittsigiiificet.
Imtitimcircumdedit me (Isa, LXI,10): sic econtrario (Vers. 25.) Et poiiam eam in possessionemheritii,
pe.eeaior, (jriiporl.it iuiagiiien)veteris bominis atque rei ihpalucles aquarumiscopabq eam in scopa lerens,
terreni, meretur 258 -audire: Ecce omnesvosquasi B dicit Dominus exercituum. LXX : El pbriamBabylo-
vesitmentumveterusceihini, el tinea devOrabitvos (ha. nium deseriam, dicil Dominus, itd ul liabiteritin ea he-
i, 9). Qni autem profecerit "in scelere, et velusta- . ricii,.et erit in nihili. Et poriam eani luti voragirient,
tem nuluerit emtindare niiviiate, nequaquiim vetcri in perdiiionem. Ciiiii perdirierit Dnniinus exerciiuuni
vcsiimenio, sed panno menstruala: mulieris^CoiIipa- ncmeri Babyloiiis, et reliquias, et gerriieii, et univer-
rabitiir- dicens : Erravimus, et factisumns immundi sam progeniem, non erit ejus perditione coiileniiis_
omnesnos, sicul pqnnus tnenstruatceuniversajusliiia nisi dedcrit eam possessionem bericii, ct pnludcs.
nosira. aqiiarum, et scopaveril eatn ^noii leviier, et for-
(Vers.21, 22.) Seuiettpessinionim.prmparate ftlios iuiio : sed lerens ut nihil in ea aniiquafnm sorilium
veSiros occisioni^lniquilaium pairiim suorum : non -'re>ideai.Iu Aciibus Aposloloruin scribilur (Aci. x
consurgeiuhec hmreditabunlterratn, neque iinplebunt el xi),- in vase illo linteo, qtiod qiiatuor dertiissiim
faciem orbis civitatum. Et consurgamsuper eos, dicit priiicipiis pendcbat e ccelo, oroiiia genera quadru-,
Dominusexerciiuum : et perdain Babylonis nomen et pedum, et reptiliurii, et volaiiliuin Coritirieri, quod
reliquias, etgermcn, el progeniem,ail Dominusexer- postea Apostoliis disserens, Deiis, iiiqiiii, oslendit
cittium: LXX: Semen pesiimuni, prmpara filios tuos mihi nullum lioniiiiemiiiimiindiimdicere.Mores ergq
occisiqinpeccatipatris tui: ut non consurgant el pos- rvlioni.inum-in diversis animaniibus mnnstrahanlur,
sideant terram, ei impleant teirarn civitatvm. Et ht- sicut Pharisrei el Saddiicrci proplef iiei|iiiiiiim ap-
surgam eis, dicit DorhhnisSabqoth : et.disperdam no- pellanitir geniniitia viperarum, et proptcr di los He-
men eorumel reliquiasel scmen. Pro seiriine pessi- rodes vulpes diciiur (Luc. m et xin); et iuxuriosi
mo, qnod LXX iraiisiuleiunt, in Hebraico scriplum pronique ad voluptaiem, equi appellauiur, insa-
esi ZERA iiniH (D>5nn yii), quod creieri semen pessi- nierites iii feiiiinas (Jerem. v): El, nolite fieri sicul
moruni iuterpreiati suiii, Noii qiiodipsuro semen.per . equus etmulus, in quibus non est iiiielligehlia (Psctl.
seipsuni iiialum sit: Deus eiiiin oriinia fecit bolia xxxiv). E Coiiliario innocenies, cOlumbajvocantur
(Geties.i); ^ed ab his, qui sua voluniaie sunt pessimi, et ovcs. Igitiir jiixta doctrinam Daroini Salvatoris,
seroenoitiim sii roaluni.quod vpltintali'. fil, iionna- qui curas isiius steculi el seduciiorierii divitiarum
tura :: Unde et in Daniele legimus : Semen Clianaan spinas appelbivit, herroius mjlii videlur, qui juxta
et nbn Jttda (l)an. xiu, S6). Et de bOnis(iliis (iicilur Apiisiolurii, gatidei in iiicerto diviliartlin (I Tim. vi),
ab Aposiblo: In CliristoJesu per Evangelhtmegovos • et armaHimse npn armafiira Dei, sed spiiiis atque
genui (l Cor, IV, 15). Et iiiEvaiigelio : Quotquoteum peccaiis IiHjtis niundi esse cPhfidil, cui rectissime
receperitnt, dedit eis poteslatem ul filii Dei fierent (liciiur illud Evanselicum:
' .,:'.- • Stultejtacnocle auferetitr
-.
Oiniiis eniiii facil dc \\ anhiia lua a le, qum autem eriint
\Joati. i, 12). qui peccalum, purasii cujiis (Lric.
diab"lu est..Ui)ic igitur jiraicipitur seniiiii, ut filios xil, 20)? Tales liabilaiores liabet 260 Babylon de-
suos, oinnes scilicei Cogilaiioues pessimas,et opera seria virtulibus, ubi non esi ager ifrigtius, qtii af-
mala, prreparCl occisimii, qnrc ex inipiis nala sunt ierat friicliis diversorum semiinim, sed paludcs iri-
palrihus, iiaud dtibiuiii quin contrarias significet fcrliles, et liuios!?ea'c luiosrjB, in quibus Ccenogati-
'-foriiiiidiiies. Qui pessimi filii ideo irucidaniur in deniia replariiiiiiiihalia.Quainobrem clemeiilissiiiius
iniqiiitatibus patrum suorum, rie ultra coBsiirgant et Dimiiiius sccpavlt Caffiveli.eirieiitissime terens, et
possideanl tcrfam, qure a sanelis pnssidenda est et quasi quodain verriciilo [Al. everriculo] ii(I puruni
impleud:i,'ut civit;ites in ea Domirii cnrisirualitur, tisqtie mirodayit, ut Babyloiiia seiuinri iiefeant, et a
Et quia non esi horoinum perfecla vicloria : Nisi seiis habitelitur hericiis. Quaiidn viderimus aliquem
enim Dominuscuslodierii civitatem,in vanum vigila- diviiiarum iinmersum luto, etiil LXX iiilerpielati

a Cum Vulgatn tnterprete Vatic, in iniquitate, et in subnexa expnsiiione'conslanter prajfert. -


h Addil Valic. scopa.
peiies LXX, peccatis pro peccati: queinaduiodum et
v#!7 .""";. V":: •..:" #, JEUSEBIIIJIEUONVMI ; :_ V§$$:
jSiintjtbarailtrq, hoc .est prqfuiida.»v1oragine, .el quasi1A SH, S2)? et.erefera liis simiJja; ,sed prq impossibili.
rCpenosapalude eirciirndari, iion dubitemus eunt ap- .Nullus eriifli ppteritDomini infirmare consilium, et
pellare liericium, iiabi.iatprem desertse BubylPnis. manum ,ejus exteniam siy.e sublimem, ne percutiat,
•- {YeT^%'iA^,i^r_wiiP6mimscxer,ciiimxti.dicens,si ayer.lefe. V
._npn.nt$_ula_v,iiiacrit,.etquomodg mehteiraciqvi,sic:eve- ,(Vc.i's--28, scqq.)ln anno gupino.riuus.esftexAcJiax.,
:met,ul conteramAssyriuminiermmeq,_et.rnmohtibiis; focium est p.nusist.ud.Ne Imteiis,Philislhmq omriistu,
wteiscpnculcem,emn, Et aufiretur ttbeisjugumpjus, .-.el .cjugniam comin_in,uia fisl pitgq percussorisiui_.De ya-
_spnusiUius#bliumetpeQr,uiiiiplle!u.r.Posli\\r^m\\iir.\ch\s,diceenim colubri,egtediel_ur regulus, et semejiejiis.ab-
r_babii;i:v.erii in deserla .Babylone,et prp agris irriguis .sor.bensvp.lucrem.Et.pascetitur prhiiqgeriiii.paupe.mni,:
a_cfertllibus paludes cuticta'Opcruerint:: jla.ul nibil el pctiiperes.fidiwiqliterf.equiescent,e interjre fatiaiii
- .ipristini seminis;elabund.aiiiia>in_Babyloiiereside,'it, . fqine.rqdicemtuam,et reliqitias tiias_hiietficiam.LXX:
-<jnram.en.ium .Damiiii cpjijplebUur, et jeveniet qupd Annptjiiqmqrtuus e,sl,i;e.BAcliaz.facium.estverbumis-
inente tractavit, ut cenferatur Assyriusiu icrr.a ejus, litd N.elmieiniiti,alienigenmpinnes_,.coiitfitiun:esl_enim _
•Jjjtiii anentibus illitis:C()iiciileetur.Hcstls quippc te- .jnguinejtts qui percutiebql vos. Siguidem ex.semine
,?mera!iu.Sjiipnsolu.mlerram iDei.elhumiliPi.aqureque .serpeniis.cgrpdienturgenimiua aspiduiu, el exgenhni-
.ipccupare fesiinat, sed etiam ees, qui in Dei servi- JBmbus .eotum egredienlursetpeMespennati. 61 pascen-
, tute virtutibiis:pfpfeceruiit, Ita ut iiiciiiibuscQinpa- trir paupetes per sum,yetpaupereshominesirt pacere~
;reiJ,tui',-etd.icalur deeis; Fundqmenta ejvsin rnonli- ^quiescent.Iiiler,ficiel,autpm.ht.fanie sementu.um,ei te-
E.t iiotaproprielaiem. •liquiastuas pccidel.,Mor.liipAcliaz, qui interpretaiuf
' jftus :saiiciis:(Ps. xxxxyi, I).
J_.i-tei.ra.cpiiieritur: in-inpntibus:Deiabjpse Domino vjx.rb.o-ystJL$, id esi, obteiitio,.^Q^f.\veposses_sio,qnem
conculcalur. Cum cnim .omnes,inimici;posi'iifiierint jregeni iiiipiissinjiiriiIegii))us,,fit paiidjus istudsuper
ySu.l)-peilibus Christi, i.la ut jiovissiina des|rualur 5Rhilisihiinj,:sive,verIjuni. Viyenie :etiim .HI.p_.eire-
jmors,, tunc auferelur a sanc.tis.gravissimum jugtim gnantein peec.-itcribus,necpondiis coulra alieiiige-
_Assyrii,,quo eos anle-depiesserat, el_onus, siv.eut ^naSjnec ser.njcPeifieri.poiefai ad.PropIieiam. Qupd
JLXXitraiistuleruiii .vSJSpg,, id esl, ^gioria,ab humero ,c|!iideni ctiStipra dixisse .me,meiniiii,_quandoOzia
.eorum tolletur, ,ul sublaip jiigo Assyfiorjim videant nJorluq, yiditlsaias Doniiiin.msedentem super.lhro-
jafcquiem, quia bona psl, et lerram, quja uberrima iium ,excclsuiii-ret eleyatuni. ;Et ^a Exodo legim.us
?est, et su.ppon.aiitceryices suas jugo Ciiristi .adi.a- (Exod. xxii), qupd :postqiiam niprliius-csl.rex JE-
.>boraiidum„,etfiani viriagricolrp, Unde et Issachgr gypti, ingemuerini iilii Israel ab pperibus ..suis. ,et
sgui interprelatur esrtiierces, ex virtutibus npmen exclaiiiayerint, et ascendei.it^clarooreoruin.abopie-
accepit. Et,.in ;Prophela legimus: Esl merces his qui C ribus, «t exaudierii Dopiinus _geiiiiiiiseorum. Ni.si
.setviunt fPomino.{Jerem, xxxi. 1(>);ct.in atiplo.c.o.: ,ei)im esset mysticnij) quod dicebatiir.jllp .injigis.re-
MccCfDomhuts,,el rnerces ejus 2©1 c'"" eo (Isa'- *L> .giiaiiieclan.are debuerani, quaudo lq;p .etlaieribiis-
;;10), qui reddet uiiicuique .seeundupi qpus .suum- -deseryiebaiil.PrpecipilurergoPliili.stliiinj,quqsiiqnc ,
jQucd autemiCOriteran.lurel coriculcenlur Assyrii, i.d Palreslinps yocanl, elseniper ,ri JV^ ^.p^fkoi,M
- .rrest, contrariDeforliiudines, elillud Evangelicumdo- ,.esi, a/tc)i!fjeH_Bitr.insferunthr;,et4icitiir.eisjie;g
'.f&ti_Epce.$edi'.vpbi$poteslalem±cal_MndiMserpen- ,deai)l,neque,,lasienlur, quonirmicqntriverint.yirgani,
ej tomitem.virjut_em:inirnici;yel jugum ;per.ctissorissp\(Hebf. XII,.lo).,Quemienhn
' '.etes.j.M.scorpiones, super
:(LtiC.x,49).,pt,,Appslo!i;yerba,testanltir:,Z)ct(s cpn- diligUDominuscotfipit, eicqsligalpmnepirfiliuingucpi
,tere.i Satqnain stib jpedibtis .vestris velpciter (Koin. recipit. El quasi liliosiiqs erudii Deus, giiaiijlq yisilat
,;^vi,20). .;,: iin srirgainiquitales ;iioslras, et .in flagellis-peccata
v(Vefs.:,26,37,;)IIoc consilium.quodcogitavitsuper nosira, ut misericprjliam :nqn auferal a nebiis,.(P^.
.omnem terram.,,el-.hmcmanus.exleiiia super universas !L-xx._>iviti).,il,a.c-est vjrga deqiiainaliri .Psajniq scri-
...gentes.Domhiusrenim,e.xercituumdecr.evit,,_el(jttis pq- '.(bitur: ¥ii$aiuarei-:baculus(iuus:ipwme consplqta
:iteril4nfirm(ir_e/!$t.niQtws ejus^exlenta,el c/uisavertet sunl(Ps. xxii, 4). Haic.esl yirga, el.bpcjugiim.qund
mm? Pr° onini.terra LXX:uriiversumorbeiiti11terpre -; ceryicibus oiijriium ,yult Salvafor ;ijnp_oiiere,;rit,!Je-
-tati suiit ;:iii.fine5prt.eris ;vel,v.isipnis.coiitra,,B;ibylo- ;p;orilO;jugo,!^bucIiqjioi!psoj.,iportent;juguni;-iCh
-nem, Qtiod iatebat;_aj)e,ritur,.DGt!nj,C()gilasse «msi- :,Qiiod siquis.abjeceritatqije contriycrit, ,:stariffirde
^liuijisSuper piiinemterram, i.d est, pfbem.leiTarum, seniine.sive radice serpen|is,iqui,esi cqluber lqfiuo-
,vet:npn.;contrjailerra.mlanlumjGhalda.fl.rsum et regem :sus, egre.dienlur.regiilus et?ispides, .et ;de_aspidibus
,A:ssyrium aiqueiCiialdseum:-et exteiiiam sive e.l.eva- exibunt _serpeiiiesvqJantes, sive qui -abji.Rrb.eanl vo-
;tam(rtjanum ejtis;sup,er .oiniiesgenles, et non super Iticres. A.bjectoauiem.jugo..Dei, ,et.cojifri_ta,P_qinini
una.mfeni.em Babylon.iani.Exgii.o.qstendiiur,cjrocta -.disciplit.a^priqiuro,in cp.gitntioiiibus4iostr,isjsemen
HE_.ua*. riicta,sunl Jion ,ad,.uii.aiii.jjrpyiiiciani.sp.ec.ialiter, eolubri radicatur,seciindo de.seminepcssi.mo.na.sci-*
iised jccntrri^orbem 'lerrarum .generalitcrjperii.nere. lur regulus, qni .rex.scrperilium cst, el,afflat.u,sup
,:;'jQuod(iU,e;_dij2ilur: :Quis p,olerU,infirniffr,e,el//«is,-aver-..alqjieconspeclu hpmines oecidcre,dicilur,:;siy_ege-
tet eam? nen pro difficili debemus accipere, sicut il- nimina aspidum, de qtiibus in Psajmo dicilur : Vene-
lud iegilu.rY? Qujssapigns£tMtMisetJimc,(P_s.:c\\, .4.5)? .)ium,:aspidum snb iab.iis,fiotum ,(P.$. _-xii!,;V3.ei
Ei: Quis, pulas, csl fidelisetpriuieiisdisperisator(Luc. cxxxix, ,&),,qiw.peccatassuvit yaria, {St._ie;cosjfeii.o-
E C0MMENTARI0RLY\14IS;ISAJM1 PfiOPIIEfAM LIB. VI. CAP. XV. (_25j_i
^O
huiii pessimpl.iesaurp in mala ppqra prprtim.pniil.A, ttibusdiabnlijaculis.suscijaliir, .qui,jipx-iuscsto.culi.s,
Cuinque fegnayefint in iieniiiiibus.alienigeiiis, qui et < contfarius luiniiii, et ab Aqiiiioiieoritur,, a quo iu
a Dcp alielii sunl, sialim egrediuntur serpcmes pen- }Jeremia plla siicceuditur fjetein. i. l&j, ,et a quo
"naliV,tit IIPH.sufficiat eis cqgilasse, et fecissequre exardescnnt
< mala sup.er ouines liabitatores terr.ae, ,
Ujialiisunt, nisi palrcciriium quoquo malorum operum < qui.non ppss.unidic.cre.:Accolasumet .ptrecjrinus'.,si- .
qiiaesieririi,et diversas finxeririt .lirerescs.____f_,3> '
Eo° c.uipmnes patresnici{J-s.cxvin, 19);/sedin^lerraliaDi-
puloserpeiites esse peniiatos, rjui se exaltant et ele- tant, t Uiide fi! in .Piovcrhiis Jegiiur : Aquilovenlus
Yvantcontra scieiitiam Dei, et ponunt in coelunios . durus < (Prov, xxv,,.25; £cc/i. XLiii), Np.mineauiem 4
suiim : vei ;qu'iabsorbeiit volucfes.hpc est, __uiye- .:alio dexter vocaiur, nui ciiroper.se dti.riissil.eisinis-
neiialo ure singulos qupsque velare cupienies, ei ad 'ter, et.cervice durissima jugum Dei nolit :rcciper,.e,
excelsa censurgere, siiis fauCibusdevorani. Et hoc vocalur dextef ab bis qtti poiniui dulce aniaruni, et
. inlerim de nialis. Crcterum qui rion coniriveriitii aniarum ; diilce; quipoininl lenebras luc.em,.et.luc.cnj
'Virgamet juguiu percussoris stii, sed cerviceni suam lenebras. Et iniljus est, qtii fu.mihujus.a.gincn ielfu-
Domino-subjecefurtt, el sunt pauperes spifitu, pas- gial; neniq cnim absqu.epeeealp,nec siuiiiusquidero
ifjeniur, et dicent: Dominits pascil me, ei niliil mihi diei fuerif viia c_u.s(Job. xxv). Cuiugtie PJiilistliaja
deerii (Ps. cxxn,I). Et aDpiriino audient:aIn pas- B.corruefit,
]_>, et fumus ejus univ.ersa pet].e.traril,.jla,ui
Citisuberrimis pascarrieos (Ezech. xxxiv; Joan. x); eum nullus possitefliigere, qnid dicetur .Angelis,,qui
et lngredienlur el egredientuv, et pasctia iiivenient. singtilisprrcsunl genlibus, admiraiuibhse! scirecu-
"El"pascerilurpanperes per euni, qui eos percuijt, ut pieniibus, cur sola Sipn in spccula et in sublimibiis
enjendel: et in pace.requiesceiil, h sive, pastore ccllpcaia aniariiudinem Jiinii Iiujus eyaseiii ? Quid
; -sbllicito,ipsi ageiii fiducialiler, et cumLazaro re- igitur dicelur eis? Nenipehec qucd sei.uitur: Quia
.guiescent in sfriu Abfaiire(Luc. xvi). Qui autem cori- Domirtvs fundaveril eant, et ipse sil ..furidainentum
tfiverunt jtigiinj el virganl percussoris srii, fameiii ejus. Fundaverit auiem eam super .fuiidamciiiuni
pefpetuam sustinebuut; ul iron abiiilur sermoije prudentire, jusiiiire, lertiiudiuis, ei teujperanlia), sub
YPel: sed oinnes eofiiiii feliquirfiintereaiit, ne quid quibus nominibus Clirisius iiiielligitur, d.e que ,el
. fle malo seimiie germineiur. Apustolus ait: Fundameiitumeniin aliud nemo.polcsl
(•XersVoi.&i:)Ulula porta, clamacivilas:prostr_ata jacere, prmter eum qui ,po_siiusest Jjsuin Chrislum
esl Philisihma omiiis. Ab Aquiloneenim fumus venil: (l"Coi'..ni,lI), Qui autem faiuus esi,ei siulta lorjui-
Mnori esl qui effugiatagmen ejus. Et qtiid responde- tur,'ei.cor ejus vana.inlelligit, rcdificatdoinuni suain
bilur nuntiis geniis, qttia Donihius fundavil Sion, et superarenani, qurjenon hribet fuiidanienlum. In hac.
in ipso sperabuni pquperes populi ejus?Vro rtuntiis,fC ergo Sion, qiirjefundata est a Duin.inq, sperabiiiil
id esl, Angelis, quos SPIUS;Symniac'hustranslulii,i patiperes sive nii!i)suei|,,el 'l.iiimilcspppuli ejus, do
omnes recjesinterpretati stint, verbi amliigullate dc- quibus dicilur: .Becttirniles, quoriiamipsi possidebunt
cepli, quiaprrEier uhani litierani ALFJPH, qtire in An- terram'{Mauh. y, i) : et qui-audierunt;T)o'mii!um,-Jp-
geloruni vccabulp addita est,eodcm reges ct Angeli i quentem : Discilea me.quiainansnetussurn, el humi-
apiid iiebrajos appellantur liomine, id cst, HALACHE '- . iiscorde.(Maitli, xii, 29). Qui ante glorianiJroiiiiliali
(Reges">3ia,:"_Angel_i lixbQ). l.n libroYJIebraicorum i siini, el atidjer.ii.nldicentem appstqluin .Petrijm
"Ixomiiiuiurepefi ° Pliilisiltiiin mierprelavi cadeittes s (I JPetr. v, 6) : IHrimiliamim' ,.subVpoieniirnahu Dei;
pociifo. Qtii Crgo inebriati surit caJiceBabylonis, ett ul vos"ca;fl//(et._ji©_j. ht.tempore visiiationis.VPimiieres
;^iiberini vinum in quo est Juxufia; el imer caterai auiemipsi siini, de quilius supra Jegimus ::Pasceniur
vitia propler ebrieiaiero regmini Dei jnxia Aposio- primogeititipauperum, el puuperesfiducialilcrrcquies-
"lum noiifuerinl cohsecuti (Ephes.y), his prrecipiiur,, ccnt.
ul porta eorum ululet. et clamet civiias. Portain, (Cap. XV.—Vers. I.) Onus Moab. LXX. : Ver-
Iircreticcrum os arbilror, quoblaspheriiaiii: civila- bum conlra Moabitidem.Symmaclius ct Tbeodoiio :
leni, aniinam, quremalarum cogiialioiinm ihesauruss AssMiii/iiio Moab. Quonrodo circumcisio ei carnalis
est. Hrccululare dcbet et plangcre, quia omnis pro-'. - D est, et spiriliiiilis cl de spiriiuali ab"Apostolo dici-
•^lraia esl, In lcrrainque dejecta, el nihil in ea sana;e lur: A'oscntnt sumus circumcisio,qui bpinlu Deo ser-
iiilcJIigeniire esl Deique sapieuiia;. Qnare ululal \l vhnus, el gloriamur in Domhio, el non in carne con-
-porla? 2S4 qnam eb causam clamal civitas? quiaa fidimus(Phtiipp. in, 5); cl rursum ad distincliiuicm
pruslrata esi omnis Philisthaja. Curquc prostr.ita sil,:, spiritualis Israelis, dicinir de carnali: Yidete.Israel
sequcns vcrsus osiendii : Ah Aquilonc fumus venil, l, secundumcarncm(Ccr. \, 18): ct, Vosgentesrn carnc
-et nonesl qui effugiatagmenejtts'. Funnis iste arden- \- (Ephes. n, 11); sic il/onZ> accipiendus csi spiritua-
n Valic.-ln pascha uberi, quideinde verbinn egre- in libro HebraicorumNoiiiinuni rcpeierat
ipse Hic-
dienlur prajienniiiil. MARTIAN.
h Sive paslore, eic. Iu editislegimus, sine paslore ronyiiins.d Adiinroi alw Valic. ignorat, sic(|iie csi in Com-
"solticito,elc, qued uon milii sensum incungriicnttjin menlariis in Jcrcmi.c c.ip. i : AqurloViiitus durus,
efficere vidciur. MARTIAN, nomine aittemdexter vocatnr, ab liis videlicel,qvi ejits
1 Philisiliihn, csc. floc loco polest-coiilutari ca-
obriguerefrigore, clcalorcm fidei pe>cliderunt:quibus
lumniaior Juanncs Clericus, qui reprehendit in Hie- paria Jiabel iii ejusdem Jcremia; c;i]i. xxxi.
ronynro etymologiamuomiiii»Pliilisthiini, quam sic
251 S. EUSEBH HIERONVMI m
liteivqui interpretaiur de patre, a sive aqua paterna, A daciiim inslar fiuniinis transit, et praiterfluit, et
deincestu, et ebrielaie cnnceptiis,.'quod quodam- numquam potest siabili niaiisione coiisislere. Sermo
nipdo absenle, immo nes-elenle palre, videreiur esse auieui Dei, qui conipacius esi, stabilisesi. Unde et
generatus. In multis Seripturariim loeis de Moab le- manna, quod videtur quasi glacies super faciem ler-
gitilus, ei maxime in Nuinerornm volumiiie, qtiandp rre, npn pr-eierfluit, sed consislit. Porro juxla LXX,
Balac rex Moabitarnm ad nialedicendniii, DalaantJn- Moabilre moerere jubentiir et plangere, iipn super
vitavit liafiolum, qui inter crsiera eliam Iioc conira aliis, Iroc enim peifeciprum est super: seroelipsis,
Moab mysiicum prophelavii: Orietur stella exJacob, quia et Diben eorum, id esi, sermO comppsitus, qui
et cbnsurget homo ex Israel, et percutiet principes fluebat more torreniis, peiiiurussil : iu qno habe-
Moab (Nttm. xxiv, 17). baril quasi aram consecraiionis surfi, et omnes divi-
(Vers. 1). Quia nocle vastaia est Ar, Moab conti- tias Sicclilares. Unde et in psalmo diciiur : DivUim
cttil; quia nocle vastalus esi murus, Moab conticuit. si affluani,nolite cot apporieie.Initiiim autem salutis
LXX : jyocte periit Mpabitis, nocle enim periil tniirus est, sua intelligere et flore pcccata.
Moubitidis. Pf 0 AR("jj?), quod solus Theodolio i.ia (Vers. 5 seqq.) Super Nabo et super Medaba Mpab
posriit, ut legitiir in Bebrao, Aquila el Symniacbtis, ulnlabil : in cunctis capilibus ejus calvilium, oritnis
-.«)'6e»i.interpret:iti siirit, non coiisiderariles, quod B barbaradetur, Intriviisejusacciiiclisunt sacco: etsvper
interAiN etEES elemeiitallcbraiCii, JODlitieram noii tectaejtts elin plateisejus oniiiis ulnlat [Vulg. ulttla-
Iiabercl, qure si esset. recte civiias dicerelur. Sa- tus]: descendelin fletum. E-t clamqbitEsebon et Ele-
: piertiia srqcularis, dequa Domiiuis loquiiiir per Pro- ale: usquead Jasa guditq estvox eorum: supethoe
phetani :,Perdam sapientiamsapientium, et pruden- expedili Moab ululabunl: anhna ejus ululabil sibi.
iiamprudeniium reprbbtibo(Abdim8; I Cor. i, 19): GorineuhiadMoubclantabil:vectesejususquead Segpr
quia atictorem sui sensum habet, qtii ex conditione vitulamcoMernaritem:per ascensumeiihn Luitfi 287
Dei gciieraiur, videiurquidem de patre nasci, quod flemascendel, 61in via Orohaimclainoremconiritionis
inletprelaiiir iWontt• sed quia adulier esi, et adver- levabunt: aqnm enhn Nemrim desertm erunlVquid
sarius populq Del, de incestu, et spelunca ac aruit herba, defecilgernien, viror omnis inleriit. Se-
nncte generaluf. Unde in nocte peiiil, in errere sci- cundum magniludhiemoperis, et visitaiio.eorum: ad
licet seinpiterno. Et.yEgyptii in mari Rubro vigilia torrentemsalicum ducenl eos: quoniam circumil cla-
matutina, qurc iiociuriiini) tenipus ostendil, fluciibus mor lerminumMoab: usque ad Agaltimululatus ejus,
obruli sunl (Exod. xiv). Et Lot, Sodomitis nocte elusque adpuieum Eiim clamor ejus: quia aqum Di-
pereuillibiis, venit.in Scgor, et ortus est ei sol (Gen. mon repletmsunl sanguine.Ponam enim super Dirnoii
xix). Qirod inielligens heattis Appsiolus scribit de G additamenlaliis quifugerint de Moableonem, et reli-
sauclis aique perfeciis (I Thess. \,Q,l):Non surnus quiis terrm. Quia oninis propheiire hujus petie untis
noclis, 268 neque lenebrarum, sed sumus filii diei. est sensus, ne eam per panes proponendo lacera-
Qtti ertim dormiiint, nocie dormiunl, ei qui inebrian- rem, simiil universairiposui, et quid mihi secuudiim
tur,nocte ebrii sunt.^Nos auleiri qui dici sunms, vigi- anagogen videatur in singulis, brevi serinone per-
lemiis induli birica fidei et charitaiis. Et quia nociem cunam, Nabo iiiierprelaiiir sessiovel prophetia: Me-
reliquerat, el filius diei ess-ejam cceperai, loquitur daba, de sallu : Esebon cogiUttiories-: Eleale, ascen-
ad credeuies t Nox prmcessit, dies autem dpptopin- sio : Jasa, factrtm sive niandatum: Segor,' parva:
quavil, quasi in diecum hoiieslalemnbulemus, nonin Luitli, genm: Oronaim, foramen mmroris: Nemrhn,
comessalionibus et ebrietatibus , non in cubilibus et pardi sive prmvaricatores:.Agallim, viluti vel areita-'
luxuria (flom.'Xiii,.12). Pereume aulem nocte Mua- rumtumuli: Elim, arietes sive fortes;Dimqn, suffi- .
bitide, etiani iriurus ejus, qui dialeciica arle con- ciens mmror. Quia igilur omne dogma corilrarium
structus est, in eadein nocte vasiaius esl aique veritatis, quod absque inspiraiione Dei de litmiaiio
desiriiclus, et ajlerria laciiurnitate Conticnil. Porro sensu in crroris leuebris ilascituiv nocie vaslaium
Ar, (|riod-iiiiei'pretatt)rKv-rtStxof.idesf, adversarius, est, et argunienia illius, qiire Iiitelliguniuf niuri,
lioc Osiendit, qu.odYlirccsapienlia, quse adversaria --* Eccleslaslico sermoiie desiructa sunl; ita ul a'ter-
Dei est.Ecclesiasiico!serinone corilrase pugnante, iio silenlio cpnticueriiit, in tanlum ut universa eo-
superaia sit. rum faciio, ad pceniienliam et laeiymas verlerelur,
(Vefs. 2.) Ascenditdomus, et h pimon ad excelsa superNabo, id esl, propheliam et sessionem, id est,
in plaitctum. LXX : Ceniristamini invobis, peribil magislros eorum, et super Medaba, ubi noii sunt ar-
enim Dimon,ubi ata esi :illuc ascendelisadploran- bnres fructunsre, sed salius inferiilis, in quo halji-
dum. Omiiisdoinus adversre sapientire , el Dibon, lnnl bestiie, de quo in vJcesimnociavo psalmo scrip-
qurriIiiierpretatur fluxtiseoftttn-,ascendit excelsa, in tuui est: Et revelabilcondensasalius: erit ululatus et
quihiis superbieral : non ut Iwslias iininOlct, sCd planclus, et omnia de capitibus eonim eloqueiilirfi
plangat in quibus ante peccaVerat. Et revera men- ornameiiia tollenlur; ita ui nudi maneant et defor-
a Siteaqua pnterna. Lingua YEgyptiaca aqua^dici- 11InVatic. Dibon consfanier proYDtmonest.de
tnr MO;irode Mosesquasi ex aquu salvus. il/oa&ilaque qua varia ejus noiniuis leclione superiorelibro.ipse
aqua patiis, vel aqtta ex palre polest iuieiligi. Hicronym. disserit.
MARTUN,
V253 -;.'' COMMENTARIORUM IN ISAtAM ^ROPHETASI, LIB. VI, CAP. XVI. 2S4
hies. Etsi quid yirilitatis habere videbanlur In bar- A plangeiiiiura : ut offerre pnssint per ululatum suum -
ba,rasuma viro Ecclesiastico, effeiijinalum et de- vitiiles labidrum, elusque ad fpnieni pomiiiicofum
bile comprobetur. In triviis quiique eorum,id est, arietum peiveiiire, sive fcrtium : quia Elim uiruni-
divefileulis errorum, dum pro volurilate sua fiugit que signifieaf. Aqiireauteni Dimon, qupd inierpreta-
.Uiiusqiiisqtie quod voluerit, accingitur sricco"pcerii- lur sufficieris dolor, sive mmror, qurjc mulies sua
. ten.tias,etsupef tecta ac domata, in quibus piiuiuni aspBrsipne.polluerant, arguentuf decepiis
populis
sesublimes esse credeliaiil; et in plaieis (quia iion in- non saluti ftiisse, sed sanguini. U"de pfpplieiicus
giediuniur peraiigustamrviam,qureducit ad vitam, sermP promiliil, ut super fluentes lacrymas, quprl
Vsedper:Iataro,qurfidiicit ad niorteni) erituliilalus. Et inlerprelalurDibOn, iioii liuum moerorem, sed pluj-a
nequa.(|iiamascendentin superbiain, sed descendent iiioeforis additamenia congeminenl : ui -postquam
ihfleium Tuncinlelligentomirescogiiationessuasva- pleuan) egefint pceniientiam, eifugeiint de Monb
nas,26S quod inlerpfetatur Esebon, el cassurii as- Jeorierij, priricipem. a babeant Deum , quein LX5C
censum superbiae,quod Elcale sonat, -u.tvox eorum dixefuut ariel, qtii interpretaiur leo Dei : qtioruin
aud|aiuf usqtie ad mala opera quajfeeerunt, et liian- ediiiouein In'liocloco disserere supersedi, qUia efin
dalum quod putabant Dei, propria se cciifessipne pltirimis ab Hebiaica veriiaic discordat, el cx jiis
damnantes. Propterea vecles, id est, qui firmi fue- B qure interprelaii sumus, etiam illius seiisus potest
fint iri.Meab, et errqrem suum iriiellexerinf, ulula- intelligi.
bunt,ei spem babere profectus iricipient, cum auima * (Cap. XVL—Vers. .1.) Emitieagriurndominatorem
eorum ululaverit sibi.-Unde Propheta compatientis lerrm, de peira deserti, ad monteni fiiimSion. Elerit
affectti loquiiur ad ecs, qtiorum anima ululabal[A/. sicul avis fugiens:-el pulli de nido avalantes: sic erunt
tilulai] sibi, et dicit: Gor metimad Mo.abClamabU, filim Motibin irahscensu Arnon. lni cqncilium: cocje
ril eos ad poeniieniiam provocem. Vcctes auiem eo- cohcilium: ponequasi noctemumbramiuamhitneridie:
;rum et omnia firmamenta, quaj babere in hreresibus abscoude (uyienles, et vttgos ne prodas. Habilabunt
Yyidebaiittir, ad Segor, hoc est, ad parvulum usque apud te profugi mei, Moub-eslolatibiilum>eortiin a fa •
pervenieril: el ostendenlur non robusti esse, sed cievastatoris. Finitus esl eniin pulvis : consummuius
fragiles. Ila?cautem Segor, hpc esi; panjapoeniieiiiia estiitiser: defecit qui conculcubaiterrairi. Et prmpa-
si perseverayeril, perducet eos ad perfeclam salu- rabiiur in misericordiasolium: el sedebit super illud
lem : quod vjliila triurti annorum significai, juxta in rverilale in liibernaculoDavid: juciicans el qumrens
illud qiiod in Genesi iegimus",ubi prrecipilur Abra- judicium; el vetociterreddens quod justian est. lioc
Iiam, ut offerat vitulum, arieiem, et bircum trium .-- quod de Hebraro inleipretati. sumus: emitte agiuim
.aiiticrmn. perfectum scilicet sacrificium, ut breres*C dotiiinatoremterrm, polesl-ila legi : eiuile agiiiimdo-
Deiuini esse mcreatur (Genes. xv). Cuiiique egerint minatori tetrm, quo scilicet nuu ipse ngmis diiuii-
poBiiiieiiiiam,per Luiib, id est, gcnarum lacryroas iiator sii terrre, ul.juxta Iiisloriani inierpreiatisu-
ad altiiira Coiiscendent. Et Iipcqiiasi mceroris fora- mus: sed dprainalori lefr-c agnus sit immplarolus.
niine alqiie intfoilu, clamorem coiilriiipnis levabunt Lte igitur agiius, qui vel ipse est duminalor lerrse,'
ad Dominum, 111pnssint dicere : SacrificiumDco spi- vel immolaiur doiriinaiori-terraj, de genie Moabiu-
rilus coniribnltiius:cor contritum ethuiniliatum Deus rum.est, et de his qui fugeiiut de Moab, et leoneni
non despiciet(Ps. L, 19). Et hoc fiet, quia aqure habere merUerint principem. Siguificai autciii g^lJi
Nemriiii, id est, doctrina lircrelicoruro, qiire pardis; Ruiii, de qiia generatus est Chrisius (Matth.i,b),
eiprrevaricaioribus .coiiiparatuf, deserla eril, et de- qnam vocat peirani deserii, quia juxia priccepttim
duceturad uiliili. Pardi sunl, quorum in Jeremia va- Dei, Moabitreei Amnii)iiii;B,usqueaddeciinain gene-
rielaies et niaculrje non mularitur (Jerem. xm), et rationem, etusque in ajiernum non ingred.iimturEc-
apostalse, de quibus iri Psalmis Iegimus : Prmvari- clesiam Dei (Deut.i). Qiii aui.erii ftigerit de deserto
calores reputavi omnes peccatoies ierrm(Ps. cxviu), Moab,ut a proplietia reverlamur ad anagogeu,et con-
i-i9).0riroisqu'iqiie herba etgeimen, ct quidquid in lerapio meudacic, in monie sleterit veritaiis,.eiit
sermone.eorum yiride videbamr, exaru.il. Et secun-. D J quasi avis fugiens ; et quasi pulli-de
nidoavolantes,
a
dum magiiiiudinem peccatoruiu a Deo visitati siinl: : ne Moabilicis serpentibus devorenlur. Sic, inqnit,
til quemper beneficia iion seiiserant, per flagellai enint omnes filite, hoc est, animae Moabiticaj, in
cogiroscerciil.Deniquediicenturad vallem sive ter- transcensu Arriort, qtrod iiiteipreiatur illuminatio
rentem salicum, u*.nullus in eis frucius renjaneat. eorum: quandu errcribus dereliciis ad scientiam
llanc en.imseiiiinis liaruiu arbnrum dicunl esse na- transcenderint veriiaiis. Dicitur ilaque ipsl Moab,
luram, iit qui illud irt peculo hauserit, liberis careat. vel eiquievaserit de Moab: Nibii-agas absi|iiecon-
Uiideet saucilqui prepler peccalain ccnfusipne hu- silio (Proi).xiu): nec circumferaris omni venlo dpc-
jusmuhdi esse cceperunl, insalicibus Babyloniorumi irlnse, sed sequereVeumqui magui ccnsilii Angelus
fluiuinum siispeiidtintbrgaiia sua (Ps. cxxxvi). Om- esl (Ephes. iv): Et coge conciiium, ut de vagis ct
nes lerminos ggQ Moabilarum clamor circumit,, efrantibusDeiEcciesiam facias. Umbraculumaulem
vel prevocantium ad posnitudinem', "velprO errore; tutim et labernaculum, in quo prius requiesccre te

a Vatic, principemhaberemereanlur, quem LXX dixerunt, etc.


PATROL.XXIV. , rj ,
SS5 6. EUSEBH HEERONTMl SB-S
putabas, quod er.it noc.is ct tenebrarum, pone in i induret cor nostrum. Cujus rei unum taulum pona-
meridic, hoeesl, in clarissimo lumine,iii quo abs- miis excmplum. In ccnfesimo (|uadr:igesimoquano
condere debes de errore fugienie.-, et prius vagos psalmo leginins : Suavis Dominus univcibis, et mise-
ultra uoii prodere. 0 cnim Monb, prcifugi mei qui raiiones ejussuperomnia opera illius (Psal. CXLIV, 9).
medereliqiieraul, qui de Ecclcsia egressi craul, et di- Ei pnsi paululum : Susleniat Dominusomnes qui cor-
mittenles doctrinam Spiriius sancti, suum scnsum ruunl, et erigit omnes eiisos. Ocuti omniumin tespe-
sequebanlur; vel qui habitavcranl apud tc, ctim ecs rant, Domiue, el lu das escam corum in limpore op-
cosperit vasialor diabolns persequi, tu eis ad Domi- portuno [A\. suo]. Cumquc prreinisissci, citsioililDo-
ni limorem lota menle ccnvcisa prrebelo Iatebias: miiuis omnes diligcnles se; ne iicgligenleni faceret
et scilo, qnod post advcnlum Agni, qui de peira de- audilorem, inlulil : El omnes peccaiores disperdet.
serti orliis esl doininator universrc lerrre; et vc- Quia igitur consuniniato Anticlnislo et parenle cjus
nit ad monlem filise Sion, finiia s-iiomiiis poienlia diabolo, qui conculcabal uiiiversani terram, prrepa-
diaboli, qure pulvcri comparatur. Et consumpius est randuiu h esse valicinalus cst g72 soliuin in mise-
miser, qui multos fecit miseros: et defecit qui con- ricurdia, et eum qui sessurus sit m ubcrnaculo Da-
culcabat omnem lerram, eos udelicet qui terreni vid, ex persona sanctorum, (jui de Moab. salvali
eraul. Illo aulem eonsumpto, et rcdacto ad nihili, ;g suiii, et cxperinienio suo cjus dbJiceie supcrbiam,
el peniitis deficicnte, pi'ieparabilnr solium el re- prophela loquitur: Audtvimas superbiam Moab, sive
gnum seiiipiternuni. Primum in misericordia (om- injuriam, ul LXX iranstulerunl. Quis cniiu bajrcii-
nes enim (Rom. m) sub peccato sumus : cl indige- coruni non supeibus est ? qui Ecclcsiasticam despi-
mus a gi-aiia D.eij; et sedebll in tabernacule Dayid, cieiissiiijplieitaiem, ita liabet EcclesiirVliOriJiiiesqua-
qupd corruerat et susciialum est, qui post iMigeri- si_bruta animalia, el iiiiantijnj superbirc injurirfique
Ccrdiaii) g-Jl judicet, et qurcrat justlliaro, elred- tuinore erigiiur, ut eqiilra ipsuni Creatpfeni arnjet
dat unicuique seciindum cpera sria. Censiderens.us.a os suum, delralieiis prpphetis ejris, quasiaucipritate
priiicipio vel Oneris, vel semienis Blosib,ip qup dici- tesiimriiili Evangelici, in qup Saivalor ait: Otnnes.
tur : Noclevastala est Ar 3foafc,el caJlera usque ad quivenerunl tihie me, fures. fueruni etiatrpnes(J:ogn.
hunclcehm; el videbinius quoniedo per gradtis e't x, 8),: adeq ul ftlpysenqup.que [amulum Dei appel-
ordinem poenilenlire de Moab.itisIsraelitre fiant: et let hcmicidaqi, 6- Jesy Slio JN.ayedelraliai, quasi
fngianl quasi aves, et ayolent quasi pulli de nido., liOmini sanguiriarip, qui taiitre saqciilatis fuit, tlt
ut transcendaiii per Arncn, etliabilerti in monfe filise adinjperium-sernipiiis ejus spl Irin.aque.cOi!Siitefitit:
Sion: etomrii diabolivel;Anlicbrisii pctestaleepnirita, et Pavid, decujus seniine ortus^e.stCbristus (Mailh.
Christus regnei in Jiis, et ponat solium sutim qiii mise- Q i), hppiicidam et adultera.iiJ vocet, pqn resplgiens
ricordia jusiitiaque salvati siinf. Non enim palerjudi- ejus pcehileniiam et njarisuetudincm, qua Dei c!e-
cal quemquaiij, sedcmne judiciuni dedii fi!ip(Joait.v). mentia cemparaiuf. Sed qu-unyis superbus sil ,,ei
(Vers, 6 seqq.) Audivimus superbiani Mqab. : su- arrpgans, et furibuiidus exsujtet: lamen plu.s atjdet
petbus est vglde, Superbla ejus,et arrogantia ejus, quam ejtis patiiuf fprtitudp. Idcircc Mpab uluJaJjjl
et iridigitatio ejtts, plus quam fprtitudq ejus. Id- ad Moab, id esl, alter ad alteruijj : pijjnes yideliqel
circo ululabit .Moab ad Moqb, universus ululabil: bscreticoriim et srecularis sapientise diversii.ales con-
his qui Imtantur super muruin [M. murOs] cocii Ira se niugienl, cuni in torinenlis fuerint (III Ileg.
laleris, ioquimhii plagasejus:[&\,suas]: quoniamstibr vl). Quam ob rem Iiis qui riiurqs liabentlion qu.adris
urbana Esebon deserta surtt, vinea Stibamg, LXX : sedificatcs lapjdibus, de quibus Templum rcdificar
Aiidivimus injuriam Moab'': cohlutneliosus est pglde.;. tum est; etlijjaiHum pojitis, ijt malletjs et securis
superbia ejus, et htjuria ejus, et fnror non sicut divi- Tionsit atidita jp domo Dei, q VPSEcclesirjemagistii,
natiotua: non sic ululabit 3Ioab: siquidemin Mocib vjelqui estis de Mcab errpfesalvati, anpuntiate plar
oriinesuiuiabunt: habitaioribus•qutem Desetii medita^ gas stias, qulbus liacretjcofumjaculis vuliierati sunt.
beris: el non corifunderis: carnpi Esebon Ingebuiitvi- Omnes enim cogitaiioijes eprum, quod significat
neuin Sabama. Quaniis obscuritalibus lqetisistejux- D Esebpn, noq ad urbis ppmiiiicaj babitationem per-
ta LXX liuerpretes iijvphitus sit, ex ee perspi- liiient, de qua scripium esl:'Flutpihis impeius imii-
ctium est, qucd legi vix pptesiVDicamus ergo juxla ficat civitatemDei (Ps, j.ir<i,5); sed suburbana suijt, .
Hebraicum- Mpfis est Scripiurarum, ut pqstquam ijt ad ii.fb.einDcriiini periinere credantur: quaJ sub-
desperatieiieni menlis bumaiiaj, Jajle iiuniio sulde- urbana, Dei siint deseria prassidio, sive diviiip
*vaier'rot, rtirsum negligeutes et iiplenles agere paj- igne ceinbusia, prrecipue vinea Sabama, quoc intefr
nilenliaiii comniiiiatio"iedeierreant, ne boiiilas Dei ; prelatur aitollens altitudhteih, eo qriod in alium se*
'i Sic S, quoque Anguslinus legit Jib. l de Pecca- diibifo; sic tamen seii.iip, rcciiari ab Hieroriymo
toriim roeritis cap. 17, etS. fiarideritisisBrixie.iisis, aique alijs Jaudafis Patribus Jpctim Appstcli e Lar
' juxta Luodunerisem'editionem",Gratia Dei: prp quo tinac editionis cpdicibris, qure lum temppris pbtiiier
in Grrccp lextuesiTjj?So5vifTPv©£oi5, _j/ortaJ?a'':quem- bat. '""_ V:- vYV "_;' *'' -:
adjijofluni ei Vulgalus Interpres feddil/ Alqiie ibi , h Erat anlca iijcoriimcdp implexcque sensu. prm-
glorice .ngjJJineCbiislum i»te!l|gi., ijui est glpria Ppi ptirqtiduirijiit est vgticmatmii, essesblium,elc.; resli-
fatris, sensumque eo reeidere, ut dicat, Ciiristo luil Yalic.
redeiriptore, qure Dei est gratia, -X«T'eioxvjv,iiullus
m COMMENTARIORUM IN ISAIAM,PROPHETAMLIB. VI. CAP.XYL' - I&8
erigat, et superbise stire lurrim usque ad coejumj___. Raplnvim: falsaque irinderiiia ejus esl vinerc, de
..exstriiere cpneiiir, Qried autem in LXX.ppsitumest, qua supra-dicitur; Domini gentium excideruiti fla-
hgbilaioribusDeseih, in Hebraice nen habetur; sed gdlaejus.lsiieuim conieruni uvas amarissimas, et
pro 273 boc legitur ARES('tf-in), quodfestant, sive suis crilcant pedibus, ne draconis de eis esprimari-
cocium /afercm-significal. tur veiieija, el oinnes interficiaiilur .bibentes. Aufe-
. (Yers. 9, 10.) Domini gentium excideruni flagdlq retur quoque Jrelilia et exsultaiio Ijrjereiieoruiii,iqua
ejus : usqite.ad J.azerpervenerunl. Erravervnl in de-. ante gaudere consueveranl: ut postquam egerint
serio : propaginesejus relictm sunl : .irqnsierunl ma- pceniteiiiiam, illud mereantur audire: Beati iugeh-
re. Super Itocplorabo in flelu Jazer vineaiiiSabama :- les, quoniamipsi consoiabunlur (Malth. v, 5). Qued-
htebriabole lacrymamea, Esebdn et Eieale•':'.quoniam que addidit, de Carmelo, hec siguifieat : upii quod
supCrvindemiamluam et super messeni tuam vox cal- lirerelici vere Cainielum babeant, idesl,"spifitalis
cantium irruit. El auferelur Imtilia et exsultatio de circumcisiciiis noliiiam ; sed quod falso iiabere se
Carmelo : el in vineis non exsullabit, rtequejubitabit: jaclerit. Cumque succisae fuerint vinerc, etablata
vinum in torculari non calcabil qui calcare consucve- lrciilia, el exsullaiio de falsl nominis scientia : tunc
rat: vocemcalcdniium abstuli. Subiirbana Esebon, nullus eril de piisiinis calcatoribus, qui calcet uvas,
de quibus supra diximus, deserta sunt, et vinea Sa- B quas anle calcaverat: el vox eorpm fjeternoobmu-
bama, qure iiilerpreiari polest, ncn sulum exlollens lescet sileiitio.
aililudhiem, sed ct conversio aiiqua : quia videlur in (Yers. 11 seqq.) Super Itoc venter metisad Moab
regiane Meabitica ad Dcmiiii servilutem aliqua ex quasi ciihara sonabit: et viscerarnea ad muruiri cocii
parie yelle converii. IIujus igitnr vinere Sabama, luleris. El efit cum apparueril quod laboravil Moab ab
Domiriigentiuin, Apestpli el apostclici viri, flagelia excelsissnis, ingredieltir ad sancla sua ul obseCtet,et
ei prcpagiucs penitus absciderunt, rieex aliis hrerer non ptmvalebit.Hoc verbumquod loctitusesl Dominus
sibus alire nascerenlui' hrereses, el infiuiia erraiUium adMoab ex lunc. Destructu errere Moabitiee : iirimp
fieret multiitido. Sl noii soliini excideniiil-propagi- falsa lretitia in luclum Iacrymasque iiJUtata, venter
nes Sabamx, sedusque ad Jazer pervenerunt, qure meus, propbetic, qtii inslar citiiara; niusica arie
interprelatui' fgrtitudp eprum: boc est,ad fcriissima coiijposiius esl, et qui dc Dei limofe Cencipiens,mul-
qureque.dogmaia hrcreticorum, et dialeclica arle tcs liberes procieavii, ita ul nujla sil chorda, qure
constfucta, jn quibus rpbur sui babere videbaniur non reddat sonum suum, resonaliit luctum ageniis
erroris; et intantum eorum ihucro bacchatus est, ut peeniieriliam Moab:Vetpihn.iavisderaiiiea ad nuirum
iiovissimeerrarentin sOlittidiiie, et quem inlerfice- cocti latefis:: pro quq iiiterpreiattis est Tbeodpiio
rent non baberent. Cumque illi exciderent flagella .,C ad niurumdissipalum.Qnmia.eiiiii) eonlrarioruiiiprrc-
ejus, lamen vilip. radicis pcssimrc, propagines ali- sidia, iu quibus anteacoiifidebaniidestruenturet eor-
qure remanseruiit. Dornini autem gentium iraiisie- ruenl. Hajc sunl atilem viicera etiriteriOfa Jjroplie -'
ruht mare, hoc esl leinatiories srcculi hujus, de qui- 133,de quibus elDavid dieebat iii Rsaliiio VBened