Vous êtes sur la page 1sur 8

Odbiornik DTMF − zdalne sterowanie

P R O Jprzez
E Ktelefon
T Y

Odbiornik DTMF −
− zdalne sterowanie
przez telefon, część 1
kit AVT−251
Uk³ad zdalnego sterowania
przez telefon zapowiadaliúmy
doúÊ dawno i†cieszy³ siÍ on
duøym zainteresowaniem
CzytelnikÛw nadsy³aj¹cych
ankiety.
SpoúrÛd opracowanych
w†naszym laboratorium kilku
wersji odbiornikÛw wybraliúmy
wersjÍ najtaÒsz¹ w†wykonaniu
i†nie wymagaj¹c¹ stosowania Praktycznie kaødy aparat tele- a†potem nacisn¹Ê jeden lub wiÍcej
foniczny z†klawiatur¹ ma prze- klawiszy numerycznych w†telefo-
specjalistycznych uk³adÛw
³¹cznik TONE/PULSE i†w†po³oøe- nie. W†ten sposÛb moøemy stero-
scalonych. Okupione to niu TONE jest nadajnikiem dwu- waÊ rÛønymi urz¹dzeniami, na
zosta³o pewnym nastu kodÛw DTMF. Co prawda przyk³ad lampami oúwietlenia ze-
skomplikowaniem konstrukcji w†systemie DTMF wystÍpuje szes- wnÍtrznego, systemami alarmo-
elektrycznej urz¹dzenia, co naúcie kodÛw, ale kody oznaczane wymi, symulatorami obecnoúci do-
nie powinno stanowiÊ jednak A, B, C, D†s¹ wykorzystywane mownikÛw, kuchenk¹ mikrofalo-
przeszkody dla CzytelnikÛw bardzo rzadko. w¹, magnetowidem, itp. Odbior-
pragn¹cych samodzielnie W†kaødym razie aparat telefo- nik moøe teø byÊ sterowany rÍcz-
wykonaÊ to poøyteczne niczny jest najprostszym nadajni- nie za pomoc¹ przyciskÛw umiesz-
urz¹dzenie. kiem sygna³Ûw DTMF. Otwiera to czonych na p³ycie czo³owej.
bardzo szerokie moøliwoúci zdal-
nego sterowania przy pomocy sie- Opis uk³adu
ci telefonicznej - oprÛcz zwyk³ego Schemat ideowy pokazany na
aparatu z†klawiatur¹ wystarczy za- rys. 1†moøe siÍ wydawaÊ skom-
stosowaÊ odbiornik i†dekoder syg- plikowany. W†rzeczywistoúci dzia-
na³Ûw DTMF. ³anie uk³adu jest proste.
W†artykule opisano pe³nowar- Urz¹dzenie jest zasilane napiÍ-
toúciowy system zdalnego stero- ciem 12V. NapiÍcie 5V, potrzebne
wania szeúcioma urz¹dzeniami do uk³adÛw scalonych, jest uzys-
przez liniÍ telefoniczn¹. Urz¹dze- kiwane za pomoc¹ stabilizatora
nie, nazywane dalej odbiornikiem, oznaczonego U9.
pracuje na zasadzie automatycznej Linia telefoniczna jest pod³¹-
sekretarki: jest pod³¹czone do li- czona do zaciskÛw oznaczonych
Podstawowe cechy układu nii telefonicznej rÛwnolegle do PHONE. Urz¹dzenie, tak jak au-
✓ umożliwia zdalne sterowanie przy użyciu do− istniej¹cego aparatu telefoniczne- tomatyczna sekretarka, ma odbie-
wolnego klawiszowego aparatu telefoniczne− go. Wystarczy z†dowolnego kraÒca raÊ telefony. Przychodz¹cy z†cen-
go; úwiata zatelefonowaÊ do siebie do trali sygna³ wywo³ania (dzwonie-
✓ dostęp dla uprawnionych po podaniu dwu−
cyfrowego hasła; domu uøywaj¹c aparatu maj¹cego nia) o†czÍstotliwoúci 25Hz i†ampli-
✓ możliwość sterowania za pomocą lokalnej moøliwoúÊ wybierania tonowego tudzie kilkudziesiÍciu woltÛw prze-
klawiatury; i†po kilku dzwonkach nasz od- chodzi przez uk³ad wywo³ania z†ele-
✓ możliwość sterowania pracą 6 urządzeń; biornik ìprzyjmie rozmowÍî, zg³o- mentami R1, C1 i†powoduje pul-
✓ niezależność od sieci energetycznej dzięki re−
si swoj¹ gotowoúÊ sygna³em suj¹ce úwiecenie diody LED za-
zerwowemu zasilaniu;
✓ prosta konstrukcja dzięki zastosowaniu spe− düwiÍkowym. Naleøy wtedy po- wartej w†transoptorze OPT1.
cjalizowanego dekodera DTMF; daÊ dwucyfrowe has³o umoøliwia- Bramki U1C oraz U1D formuj¹
✓ niski koszt wykonania. j¹ce dostÍp do funkcji sterowania, sygna³y do licznika U2. W†stanie

Elektronika Praktyczna 3/97 43


Odbiornik DTMF − zdalne sterowanie przez telefon

spoczynku dioda LED


transoptora nie úwieci,
przez fototranzystor nie
p³ynie pr¹d, i†na wy-
júciu bramki U1C wy-
stÍpuje stan niski. Kon-
densator C6 jest na³ado-
wany, a wiÍc na wy-
júciu bramki U1D i†na
wejúciu zeruj¹cym kos-
tki U2 wystÍpuje stan
wysoki - licznik jest
wyzerowany. Podczas
dzwonienia s¹ wysy³ane
z†centrali jednosekundo-
we impulsy sygna³u
dzwonienia w†czterose-
kundowych odstÍpach.
Aby jednak uk³ad (pod-
³¹czony na sta³e rÛwno-
legle do telefonu) nie
reagowa³ na przebiegi
powstaj¹ce podczas wy-
bierania impulsowego,
zastosowano diodÍ Ze-
nera D3 oraz uk³ad
opÛüniaj¹cy R3, R43,
C5. DziÍki temu, na
wyjúciu bramki U1C po-
winien pojawiaÊ siÍ
stan wysoki tylko pod-
czas impulsÛw dzwo-
nienia. Pokazano to na
rys. 2. Impulsy dzwon-
ka powoduj¹ chwilowe
przewodzenie fototran-
zystora w†transoptorze
OPT1. Kondensator roz-
³adowuje siÍ przez re-
zystor R43. DziÍki za-
stosowaniu rezystora
R43 uk³ad jest niewraø-
liwy na krÛtkie impul-
sy, jakie mog³yby siÍ
pojawiÊ w†linii, na
przyk³ad podczas wy-
bierania w†trybie impul-
sowym.
W†efekcie kaødy
przychodz¹cy jednose-
kundowy impuls dzwo-
nienia powoduje po-
wstanie jednosekundo-
wego dodatniego impul-
su na wyjúciu bramki
U1C. Juø pierwszy
z†tych impulsÛw roz³a-
dowuje przez diodÍ D4
kondensator C6. Na wy-
júciu bramki U1D poja-
wia siÍ stan niski.
Umoøliwia to pracÍ
licznika U2. Licznik
Rys. 1. Schemat elektryczny odbiornika. U2 zlicza kolejne

44 Elektronika Praktyczna 3/97


Odbiornik DTMF − zdalne sterowanie przez telefon

wywo³uj¹cy naciúnie w†swym apa-


racie kolejno klawisze 2†i†5, to na
wyjúciach Q1..Q4 kostki U3 po-
jawi siÍ najpierw liczba binarna
0010, czyli dwa, potem 0101,
czyli piÍÊ. Najpierw pojawi siÍ
wiÍc stan wysoki na wyjúciu Q2
kostki U4, a†potem stan wysoki
na wyjúciu Q5 kostki U4. DziÍki
obwodowi opÛüniaj¹cemu R16,
C14 stan wysoki wystÍpuj¹cy po
odebraniu kodu ì2î utrzyma siÍ
przez chwilÍ takøe po nade-
Rys. 2. Reakcja układu na sygnały w linii telefonicznej. júciu kodu ì5î. To wystarczy,
aby na wyjúciu bramki U5A
ìdzwonkiî. Zwora miÍdzy generator impulsÛw prostok¹tnych pojawi³ siÍ krÛtki impuls ujem-
punktem K a†jednym z†wyjúÊ U2 z†bramk¹ U1B. Impulsy te o†czÍs- ny (o czasie zaleønym od R16,
decyduje, po ilu dzwonkach totliwoúci oko³o 1..2kHz zosta- C14). Ten stan niski na wejúciu
odbiornik zareaguje i†niejako n¹ wys³ane w†liniÍ telefoniczn¹ przerzutnika RS zbudowanego
ìodbierze rozmowÍî. za poúrednictwem tranzystora z†bramek U5B i†U5C ustawi wy-
Pojawienie siÍ stanu wysokie- T3. Tym samym urz¹dzenie júcie, czyli nÛøkÍ 10 bramki U5C,
go na wyjúciu licznika po³¹czo- düwiÍkiem poinformuje abonenta w†stan wysoki. Ten stan wysoki
nym z†punktem K†roz³adowuje wywo³uj¹cego o†swej gotowoúci umoøliwi pracÍ bramki U5D.
kondensator C7 przez diodÍ D5 do przyjÍcia rozkazÛw - sygna³Ûw W†konsekwencji, po podaniu
i†rezystor R5. Stan wysoki na DTMF. Abonent wywo³uj¹cy na- w³aúciwego has³a, nastÍpne ko-
wejúciu (nÛøka 1) bramki U1A ciúnie teraz w†swym aparacie dy DTMF bÍd¹ dekodowane
wymusza na jej wyjúciu stan prze³¹czonym w†tryb wywo³a- przez kostkÍ U6. Dodatnie im-
niski. Tranzystor T1 przestaje nia tonowego (nie impulsowego pulsy z†wyjúÊ tej kostki ustawi¹
przewodziÊ, a†w³¹cza siÍ tranzys- - prze³¹cznik w†pozycji TONE) lub wyzeruj¹ przerzutniki RS za-
tor T2. Zapala siÍ dioda D14 odpowiednie klawisze. Sygna³y warte w†kostkach U7 i†U8. Syg-
i†³apie przekaünik REL1. DTMF przychodz¹ce z†linii s¹ na³y z†wyjúÊ szeúciu przerzutni-
Pojawienie siÍ stanu niskiego podawane przez rezystor R13 kÛw steruj¹ prac¹ tranzystorÛw
na wyjúciu bramki U1A przyspie- i†kondensator C12 na wejúcie kos- T5..T10 i†przekaünikÛw wykonaw-
sza ³adowanie kondensatora C6 tki U3, ktÛra jest w³aúciwym czych REL2.. REL7. Zastosowanie
przez diodÍ D2 i†rezystor R48. Po odbiornikiem, czy teø dekoderem przekaünikÛw o†pr¹dzie styk Û w
mniej wiÍcej jednej, dwÛch se- sygna³Ûw DTMF. W†momencie do 16A umoøliwia sterowanie
kundach spowoduje to wyzerowa- odebrania kaødego waønego syg- urz¹dzeniami o†dowolnie du-
nie licznika U2 stanem wysokim na³u DTMF, na wyjúciu StD ø e j m o c y ( w r a z i e p o t r z eby
z†wyjúcia bramki U1D. (nÛøka 15) kostki U3 pojawia moøna zastosowaÊ dodatkowo
Przekaünik REL1 do³¹cza do siÍ dodatni impuls, úwiadcz¹cy stycznik).
linii uzwojenie wtÛrne transfor- øe na wyjúciach Q1..Q4 pojawi³ Aby w³¹czyÊ lub wy³¹czyÊ do-
matora TR1. W†roli transformatora siÍ úwieøo odebrany kod. Syg- wolne spoúrÛd szeúciu urz¹dzeÒ
separuj¹cego uk³ad od linii tele- na³ z†wyjúcia StD umoøliwia pra- naleøy, oprÛcz dwucyfrowego has-
fonicznej zastosowano transforma- cÍ dekodera U6. Dekoder U6 nie ³a, nadaÊ jednocyfrowy kod ste-
tor sieciowy TS2/24. SpoúrÛd po- zostanie jednak odblokowany, jeú- ruj¹cy. Uk³ad zosta³ tak zaprojek-
pularnych dwuwatowych transfor- li na pocz¹tku nie zostanie ode- towany, øeby ³atwo by³o zapamiÍ-
matorkÛw ten ma najwiÍksze na- brane w³aúciwe has³o. Has³o to taÊ poszczegÛlne kody.
piÍcie wtÛrne (24V) i†najlepiej sk³ada siÍ z†dwÛch rÛønych cyfr Jak widaÊ na rys. 1, numery
nadaje siÍ do takiego celu. dowolnie wybranych z†zakresu nieparzyste w³¹czaj¹ urz¹dzenia,
Wraz z†zadzia³aniem przekaü- 1..9. a†parzyste - wy³¹czaj¹. Pierwszy
nika REL1 w†linii telefonicznej Dzia³anie dekodera has³a jest tor (z przekaünikiem REL2) zosta-
zaczyna p³yn¹Ê pr¹d sta³y, co bardzo proste. Naleøy pamiÍtaÊ, nie w³¹czony, jeúli abonent wy-
centrala interpretuje jako podnie- øe na wyjúciach kostki U3 znaj- wo³uj¹cy naciúnie klawisz z†cyfr¹
sienie s³uchawki w†aparacie tele- duj¹ siÍ rejestry zatrzaskowe, czy- ì1î, wy³¹czony zaú, gdy naciúnie
fonicznym. Centrala przestaje wy- li kod ostatnio odebranego sygna- klawisz ì2î. Dwa ostatnie tory s¹
sy³aÊ sygna³y dzwonienia i†zesta- ³u jest pamiÍtany aø do przyjúcia sterowane kodami ì9î i†ì0" oraz
wia rozmowÍ. nastÍpnego sygna³u. W†bloku ì*î i†ì#î. Warto pamiÍtaÊ, øe
Dla poinformowania abonenta identyfikacji has³a pracuj¹ uk³ady kostka UM92870 (i wszystkie ory-
wywo³uj¹cego o†gotowoúci odbior- U4 i†U5. ginalne uk³ady MT8870) dekoduje
nika wprowadzono generator Przyk³adowo chcemy, by has- kod DTMF oznaczony ì0î jako
z†bramk¹ U1. W†momencie za- ³em by³a liczba 25. W†takim wy- liczbÍ dziesiÍÊ (binarnie 1010),
dzia³ania przekaünika REL1, na padku punkt L†naleøy po³¹czyÊ kody ì*î i†ì#î jako jedenaúcie
czas ustalony przez wartoúci C9, z†wyjúciem Q2 kostki U4, a†punkt i†dwanaúcie (binarnie 1011
R11 uruchomiony zostanie takøe M†- z†wyjúciem Q5. Jeúli abonent i†1100).

Elektronika Praktyczna 3/97 45


Odbiornik DTMF − zdalne sterowanie przez telefon

ma³ siÍ do systemu. Jest to ma³o


prawdopodobne, ale nie moøna
wykluczyÊ takiego zdarzenia. Prze-
de wszystkim dla zmniejszenia praw-
dopodobieÒstwa takiego w³amania
moøna skrÛciÊ czas wyznaczany
przez R7, C8 (naleøy zmniejszyÊ
wartoúÊ R7). Ale nawet w†przypad-
ku w³amania, urz¹dzenie po pew-
nym czasie siÍ wy³¹czy dziÍki
elementom C7 i†R6.
W†momencie odebrania rozmo-
wy, kondensator C7 jest roz³ado-
wany przez diodÍ D5 i†rezystor
R5. Poniewaø licznik U2 jest
wyzerowany juø po oko³o dwÛch
sekundach po odebraniu rozmo-
wy, kondensator C7 zaczyna siÍ
powoli ³adowaÊ przez rezystor R6.
Po czasie kilkudziesiÍciu sekund,
wyznaczonym przez sta³¹ czasow¹
R6, C7, napiÍcie na nÛøce 1†bram-
ki U1A spada poniøej dolnego
poziomu prze³¹czania i†na jej wyj-
úciu pojawia siÍ stan wysoki, co
bezwarunkowo roz³¹czy rozmowÍ.
Tu widaÊ, øe sta³a czasowa R6,
C7 nie moøe byÊ zbyt krÛtka, aby
uprawniony uøytkownik zd¹øy³
w³¹czyÊ lub wy³¹czyÊ potrzebne
Rys. 3. Przebiegi w głównych punktach układu podczas pracy urządzenia. urz¹dzenia. Czas ten powinien
wynosiÊ przynajmniej kilkadzie-
Taki sposÛb jest ³atwy do Jeúli natomiast urz¹dzenie od- si¹t sekund.
praktycznego wykorzystania. Kil- bierze przypadkowy telefon od W†uk³adzie przewidziano teø
kukrotne naciúniÍcie tego samego osoby, ktÛra nie zna zasady dzia- inny sposÛb wy³¹czania urz¹dze-
klawisza nie spowoduje b³Ídnej re- ³ania odbiornika i†nie nada øad- nia. W†wielu wypadkach nie bÍd¹
akcji. Wystarczy zapamiÍtaÊ, øe nu- nych sygna³Ûw DTMF, wtedy po wykorzystywane wszystkie kana³y
mery nieparzyste w³¹czaj¹ poszcze- pewnym czasie nast¹pi samoczyn- steruj¹ce w†liczbie szeúciu. Jeúli
gÛlne tory, a†nieparzyste - wy³¹czaj¹. ne roz³¹czenie uk³adu. Zadba o†to szÛsty kana³ nie bÍdzie wykorzys-
Warto teø przeúledziÊ, co sta- obwÛd R7, C8. Bramka U1A z†ele- tany do sterowania, do roz³¹cze-
nie siÍ, jeúli po³¹czenie nie doj- mentami R7, C8 w†rzeczywistoúci nia po³¹czenia moøna wykorzys-
dzie do skutku. Jeúli abonent jest generatorem wyzwalanym sta- taÊ znak # (ktÛremu odpowiada
wywo³uj¹cy od³oøy s³uchawkÍ nem wysokim na nÛøce 1. Jeúli liczba binarna 1100, czyli dwa-
przed zadzia³aniem urz¹dzenia, po kilku sekundach od zg³oszenia naúcie). Po podaniu has³a i†usta-
wtedy brak impulsÛw dzwonienia siÍ urz¹dzenia nie zostanie ode- wieniu poszczegÛlnych urz¹dzeÒ
po pewnym czasie wyzeruje licz- brane w³aúciwe has³o, wtedy po naleøy nacisn¹Ê klawisz ì#î. Wte-
nik U2. Gwarantuje to obwÛd D4, czasie wyznaczonym przez R7, C8 dy na wyjúciu S12 kostki U6
R4, C6. Kaødy odebrany impuls na wyjúciu bramki U1A pojawi (nÛøka 14) pojawi siÍ stan wysoki.
dzwonka roz³adowuje kondensa- siÍ znÛw stan wysoki, co roz³¹czy Przez rezystor R18 pop³ynie pr¹d
tor C6, czyli utrzymuje na wej- przekaünik REL1. i†wyzwolony zostanie tyrystor.
úciach bramki U1D wysoki stan Jeúli w†ci¹gu tych kilku se- Pr¹d p³yn¹cy przez tyrystor na-
logiczny. Tym samym na wejúciu kund zostanie odebrane prawid³o- ³aduje kondensator C7. Spadek
zeruj¹cym RST kostki U2 utrzy- we has³o, wtedy stan wysoki napiÍcia na nÛøce 1†bramki U1A
muje siÍ stan niski - licznik moøe z†wyjúcia przerzutnika z†bramek wy³¹czy przekaünik REL1. Oczy-
zliczaÊ. Jeúli jednak nie pojawi¹ U5B, U5C dziÍki diodzie D7 wiúcie, gdyby uøywane by³y
siÍ kolejne dzwonki, kondensator wymusi stan wysoki na konden- wszystkie kana³y steruj¹ce, rezys-
C6 na³aduje siÍ poma³u przez satorze C8. Zapobiegnie to wy³¹- tora R18 i†tyrystora Th1 nie na-
rezystor R4, co spowoduje wyze- czeniu urz¹dzenia przez obwÛd leøy montowaÊ - w†takim wypad-
rowanie licznika. Tu przy okazji R7, C8. ku roz³¹czenie bÍdzie nastÍpowaÊ
widaÊ, øe sta³a czasowa ³adowa- Ale urz¹dzenie musi w†jakiú samoczynnie po up³ywie czasu
nia R4, C6 musi byÊ wiÍksza od sposÛb roz³¹czyÊ po³¹czenie w†przy- wyznaczonego przez R6 C7.
4†sekund, aby licznik nie zosta³ padku, gdyby przypadkowo (lub Przebiegi napiÍÊ w†g³Ûwnych
wyzerowany w†przerwie miÍdzy nieprzypadkowo) ktoú niepowo³any punktach uk³adu pokazano na
kolejnymi sygna³ami dzwonka. poda³ w³aúciwe has³o i†niejako w³a- rys. 3.

46 Elektronika Praktyczna 3/97


Odbiornik DTMF − zdalne sterowanie przez telefon

WYKAZ ELEMENTÓW jednak zidentyfikowaÊ wszystkie


Rezystory OPT1: CNY17 16 sygna³Ûw. Pozosta³e cztery
R1: 3,3kΩ/0,5W T1, T2, T5..T10: dowolny NPN np. sygna³y steruj¹ dwoma przerzut-
R2, R5: 6,8kΩ BC548 nikami RS z†kostki U8. W†razie
R3, R13: 470kΩ T3: dowolny PNP np. BC558 potrzeby do sterowania dwÛch
Th1: 2N5060..64 (ZN6564, ZN6565 dodatkowych urz¹dzeÒ moøna
R4, R6, R7, R16: 1MΩ
lub podobny) wykorzystaÊ wyjúcia oznaczone
R8, R10, R43, R45: 100kΩ
U1, U5: 4093 na schemacie literami F†i†G. Do
R9: 5,1kΩ
U2: 4017 nadawania wszystkich 16 sygna-
R11: 2,2MΩ ³Ûw DTMF moøna wykorzystaÊ
R12, R18, R19..R31, R44, R47: 10kΩ U3: 92870A lub MT8870
kostkÍ UM91531, opisan¹ w†EP
R14: 51kΩ U4: 4028
10/94 na str 17.
R15: 300kΩ U6: 4514
W†uk³adzie przewidziano teø
R35..R40, R42, RA1..RA6: 2,2kΩ U7, U8: 4043 moøliwoúÊ sterowania zdalnego
R41: wlutować zworę U9: 7805 za pomoc¹ kodÛw innych niø
R46: 91kΩ Różne DTMF, na przyk³ad z†odbiornika
R48: 220kΩ X1: 3,579MHz kodu RC5 albo innego systemu,
Kondensatory REL1: RM81 12V lub DS2Y 12V choÊby z†kostkami
C1: 680nF REL2..REL7: RM81 12V lub RM96 MC145026..028 lub UM3758.
12V W†tym celu mog¹ byÊ wykorzys-
C2, C5, C17: 47nF
C3: 220..470µF/16V
TR1: TS2/24 tane wejúcia A, B, C, D, umoø-
C4: 100µF/10V
obudowa KM−60 liwiaj¹ce dostÍp do wejúÊ deko-
płytka drukowana układu dera U6. Nie jest to jednak takie
C6, C8, C16: 10µF/10V
płytka drukowana klawiatury proste, bo wymaga ingerencji
C7: 47µF/10V
microswitch z ośką min. 6mm 8szt. w†obwÛd wejúcia TOE, steruj¹ce-
C9: 470nF
zacisk ARK2 1szt go wyjúciami Q1..Q4 (nÛøka 10
C10: 2,2nF U3) i†w†liniÍ sygna³u zegarowe-
Uwaga!
C11: 100nF ceramiczny go (wyjúcie StD, nÛøka 12 U3).
Elementy D15, D16, T4 nie
C12, C13, C14: 100nF foliowy Naleøy pamiÍtaÊ, øe wejúcie TOE
występują w układzie. Nie
Półprzewodniki montować elementów R17, C15. steruje trÛjstanowym buforem
D1, D2, D4..D13: 1N4148 Ponadto następujące elementy wyjúciowym kostki U3. Gdy na
D3: Dioda Zenera 18V nie wchodzą w skład kitu AVT−251: wejúciu TOE napiÍcie jest nis-
D14: LED φ3mm zółta można je zamówić oddzielnie kie, wyjúcia Q1..Q4 s¹ odciÍte
D18, D17: Dioda Schottky’ego 1A REL3 − REL7, D17, D18, R19, R32− i†s¹ w†stanie trzecim (duøej im-
D19..D24: LED φ3mm czerwona R34. pedancji). WiÍcej informacji
o†dekoderach DTMF rodziny
8870 (UM92870) moøna znaleüÊ
OprÛcz funkcji zdalnego stero- Jak widaÊ na schemacie, urz¹- w†EP 1/95 str 35 oraz w†EdW
wania, urz¹dzenie musi mieÊ moø- dzenie moøe byÊ zasilane z†baterii 11/96 str. 56. Dla wykorzystania
liwoúÊ sterowania lokalnego. Po- rezerwowej BAT1. Przy braku za- takich dodatkowych moøliwoúci, na
trzebne s¹ takøe kontrolki obra- silania sieciowego uk³ad co praw- p³ytce drukowanej przewidziano
zuj¹ce stan urz¹dzenia. Dioda D14 da nie bÍdzie pracowa³, jednak odpowiednie punkty oznaczone
wskazuje, øe urz¹dzenie w³aúnie nie zapomni stanÛw przerzutni- Y†oraz Z, a takøe wejúcie E,
ìodebra³o telefonî. kÛw z†kostek U7 i†U8. Umoøliwi umoøliwiaj¹ce odblokowanie de-
KontrolÍ dzia³ania przekaüni- to poprawn¹ pracÍ po przywrÛ- kodera U6. W³aúnie dla rozsze-
kÛw zapewniaj¹ diody úwiec¹ce, ceniu zasilania. rzenia moøliwoúci uk³adu prze-
do³¹czone do punktÛw O1..O6. èrÛd³o zasilania rezerwowego widziano rezystor R41 - w†typo-
Sterowanie lokalne polega na moøe byÊ pominiÍte tylko wtedy, wym uk³adzie pracy naleøy za-
podaniu stanu wysokiego (napiÍ- jeúli w†miejscu instalacji sprzÍtu miast niego wlutowaÊ zworÍ.
cia +5V, a†nie +12V) bezpoúrednio nigdy nie wystÍpuj¹ przerwy Punkty A, B, C, D†mog¹ teø
na wejúcia przerzutnikÛw pamiÍ- w†dostawie energii elektrycznej. s³uøyÊ jako wyjúcie odebranych
taj¹cych zawartych w†kostkach U7 Jest to sprawa waøna, poniewaø kodÛw, do wspÛ³pracy z†dodat-
i†U8. Umoøliwiaj¹ to punkty ozna- wy³¹czenie napiÍcia zasilaj¹cego kowym uk³adem wykonawczym,
czone 0..15 oraz rezystory i†jego ponowne w³¹czenie spo- na przyk³ad zewnÍtrznym ìza-
R19..R34. woduje przypadkowe ustawienie mkiem kodowymî, reaguj¹cym na
Do zasilania uk³adu naleøy zawartoúci przerzutnikÛw z†kos- has³o d³uøsze niø dwucyfrowe.
wykorzystaÊ zewnÍtrzny zasilacz tek U7 i†U8, a†tym samym przy- Gdyby ktoú z†CzytelnikÛw sa-
o†napiÍciu wyjúciowym 12V i†pr¹- padkowe stany przekaünikÛw wy- modzielnie zaprojektowa³ odpo-
dzie rzÍdu kilkuset miliamperÛw. konawczych. wiedni uk³ad wspÛ³pracy opisa-
Przy zastosowaniu wszystkich Typowy aparat telefoniczny nego urz¹dzenia z†innymi syste-
szeúciu przekaünikÛw wykonaw- moøe nadaÊ 12 spoúrÛd 16 syg- mami zdalnego sterowania, ist-
czych typu RM81 12V, wydajnoúÊ na³Ûw kodu DTMF. Dlatego licz- nieje moøliwoúÊ zaprezentowania
zasilacza nie powinna byÊ mniej- bÍ torÛw wykonawczych ograni- takiego uk³adu na ³amach EP.
sza niø 500mA. czono do 6. Odbiornik potrafi Piotr Górecki, AVT

Elektronika Praktyczna 3/97 47


Odbiornik
P R O J DTMF
E K − zdalne
T Y sterowanie przez telefon

Odbiornik DTMF −
− zdalne sterowanie
przez telefon, część 2
kit AVT−251
Drug¹ czÍúÊ artyku³u autor
poúwiÍci³ omÛwieniu
najwaøniejszych zasad
obowi¹zuj¹cych podczas
montaøu i†uruchomienia
odbiornika DTMF. Nie s¹ to
wbrew pozorom porady
banalne - urz¹dzenia
wspÛ³pracuj¹ce z†lini¹
telefoniczn¹ i†jednoczeúnie
z†sieci¹ energetyczn¹ Montaø i†uruchomienie 220V zajmuje wiÍksz¹ objÍtoúÊ,
G³Ûwn¹ czÍúÊ uk³adu moøna niø uzwojenie wtÛrne i†ma duøo
wymagaj¹ podczas eksploatacji
zmontowaÊ na jednostronnej p³yt- wiÍksz¹ rezystancjÍ. W†modelu za-
sporej wiedzy ce drukowanej, pokazanej na stosowano podstawkÍ tylko pod
i†doúwiadczenia. wk³adce wewn¹trz numeru. Roz- kostkÍ U3.
mieszczenie elementÛw przedsta- W†roli przekaünika REL1 moø-
wiono na rys.4. na zastosowaÊ zarÛwno duøy
Montaø naleøy rozpocz¹Ê od RM81, czy RM96 (tak, jak w†mo-
wykonania wszystkich oznaczo- delu), jak i ma³y przekaünik te-
nych zwÛr. lekomunikacyjny, choÊby firmy
Przed wlutowaniem uk³adÛw Meisei M4-12H czy DS2Y 12V.
scalonych warto zmontowaÊ ob- W†sk³ad zestawu wchodzi tylko
wody zasilacza z†kostk¹ U9 jeden przekaünik wykonawczy
i†sprawdziÊ, czy przy zasilaniu REL2, pozosta³e naleøy zakupiÊ
12V daje on na wyjúciu (na oddzielnie.
kondensatorze C16) napiÍcie Po zmontowaniu elementÛw na
w†granicach 5V. PobÛr pr¹du ze p³ycie (ale jeszcze przed w³oøe-
ürÛd³a 12V przez zasilacz wynosi niem kostki U3 do podstawki
oko³o 5mA. i†przed wlutowaniem rezystorÛw
Po uruchomieniu zasilacza R35..R40) naleøy sprawdziÊ pobÛr
moøna zamontowaÊ pozosta³e ele- pr¹du. Naleøy do³¹czyÊ zasilacz
menty: najpierw bierne, potem o†napiÍciu 12V - pobÛr pr¹du nie
pÛ³przewodniki. W†tej fazie nie powinien przekroczyÊ 12 miliam-
naleøy montowaÊ rezystorÛw perÛw. Gdyby by³o inaczej, naleøy
R35..R40. odszukaÊ przyczynÍ - zwykle jest ni¹
Transformator separuj¹cy TR1 zwarcie lub pomy³ka w†montaøu.
to zwyk³y transformator sieciowy Jeúli wszystko jest w†porz¹dku,
TS2/24. W†przeciwieÒstwie do to naleøy w³oøyÊ do podstawki
wiÍkszoúci transformatorÛw tego uk³ad U3 i†pozostawiÊ odbiornik
typu nie ma on nÛøek do wlu- pod napiÍciem na kilka godzin.
towania w†p³ytkÍ - naleøy go Chodzi tu o†uformowanie konden-
przykrÍciÊ dwoma wkrÍtami M3 satorÛw elektrolitycznych. Jest to
i†wykonaÊ po³¹czenia przewoda- potrzebne, poniewaø aluminio-
mi. Na p³ytce oznaczono punkty we elektrolity przechowywane
S, T, U, W. Podczas lutowania przez kilka miesiÍcy maj¹ za-
trzeba uwaøaÊ, øeby nie pomyliÊ wsze znaczn¹ up³ywnoúÊ,
uzwojeÒ - uzwojenie sieciowe i†uk³ad moøe nie dzia³aÊ popra-

54 Elektronika Praktyczna 4/97


Odbiornik DTMF − zdalne sterowanie przez telefon

Uk³ad tes- zadzwoni³ na nasz numer i†po


towy pokaza- zg³oszeniu siÍ odbiornika i†us³y-
ny jest na szeniu sygna³u potwierdzenia, na-
rys. 6. cisn¹³ w†swoim aparacie (prze³¹-
Po w³¹cze- czonym na wybieranie tonowe -
niu zasilania, prze³¹cznik w†pozycji TONE, a†nie
przerzutniki PULSE) kolejno klawisze 1, 2, 1,
z†kostek U7, 2, 3, 4, 3, 4, 5, 6, 5, 6, 7, 8,
U8 ustawi¹ 7, 8, 9, 0, 9, 0, *, #. Moment
siÍ w†jakichú zg³oszenia odbiornika wskaøe nam
przypadko- dioda úwiec¹ca D14. Przy podanej
wych sta- kolejnoúci naciskania klawiszy po-
nach. Naj- winny kolejno zapalaÊ siÍ i†gas-
pierw naleøy n¹Ê diody LED umieszczone na
sprawdziÊ, p³ytce steruj¹cej.
czy dzia³aj¹ Do takiej prÛby, aby nie nad-
przyciski uøywaÊ cierpliwoúci bliüniego, na-
K 1 . . K # leøy ustawiÊ minimaln¹ liczbÍ
umieszczone dzwonkÛw, czyli po³¹czyÊ punkt
na dodatko- K†z†punktem oznaczonym 2.
wej p³ytce Jeúli montaø zosta³ wykonany
steruj¹cej. poprawnie, uk³ad bÍdzie praco-
W†gotowym wa³ od razu i†taka jedna prÛba
urz¹dzeniu ca³kowicie wystarczy. Jeúliby jed-
gÛrny przy- nak coú nie zadzia³a³o, naleøy
cisk powinien poszukaÊ b³Ídu, wykorzystuj¹c
w³¹czaÊ dany wskazania dodatkowych diod
kana³ (prze- LED do³¹czonych do punktÛw A,
kaünik i†dio- B, C, D.
dÍ LED na W†urz¹dzeniu przewidziano
p³ycie czo³o- wykorzystanie od jednego do
wej), a†dolny szeúciu przekaünikÛw wykonaw-
- wy³¹czaÊ. czych.
Jeúli stero- Na krawÍdzi p³yty g³Ûwnej
wanie lokalne przewidziano teø miejsce na za-
dzia³a popra- ciski úrubowe ARK2 oznaczone
wnie, naleøy K1,2..K*,#. Umoøliwi¹ one ³atwe
Rys. 4. Rozmieszczenie elementów na płytce odbiornika sprawdziÊ, do³¹czenie dowolnych urz¹dzeÒ
(widok zmniejszony do 80% wymiarów rzeczywistych). czy uk³ad po- elektrycznych, takøe tych zasila-
trafi odebraÊ nych z†sieci 220V.
wnie zaraz po pierwszym w³¹- rozmowÍ. Moøna to zrobiÊ bez P³ytki drukowane s¹ przewi-
czeniu zasilania. linii telefonicznej - wystarczy kil- dziane do zamontowania w†este-
W†tym celu naleøy zmontowaÊ kakrotnie nacisn¹Ê przycisk do³¹- tycznej obudowie typu KM-60 (trze-
i†do³¹czyÊ przewodami p³ytkÍ ste- czony rÛwnolegle do kondensato- ba wtedy wyci¹Ê cztery naroøniki
rowania lokalnego z†przyciskami ra C5. Punkt K†powinien byÊ duøej p³ytki drukowanej).
i†diodami LED. Uk³ad po³¹czeÒ po³¹czony z†jednym z†wyjúÊ licz- Po wywierceniu wszystkich ot-
p³ytki pokazano na rys. 5. nika U2. Po kilku przyciúniÍciach worÛw w†plastykowej p³ycie przed-
Punkty K1..K# p³ytki stero- powinien w³¹czyÊ siÍ przekaünik niej, naleøy umocowaÊ do niej
wania naleøy po³¹czyÊ z†punk- REL1 i†dioda D14 umieszczona na p³ytkÍ drukowan¹ za pomoc¹
tami 1..12 p³yty g³Ûwnej. Szcze- p³ycie czo³owej. Po kilku, najwy- dwÛch wkrÍtÛw M3. £by wkrÍtÛw
gÛ³owe wskazÛwki dotycz¹ce øej kilkunastu sekundach, prze- naleøy wpuúciÊ w†plastyk, a†same
montaøu p³yty czo³owej podane kaünik powinien puúciÊ a†dioda - wkrÍty zakontrowaÊ nakrÍtkami.
s¹ w†dalszej czÍúci artyku³u. zgasn¹Ê. Dopiero teraz moøna nakleiÊ papie-
Dla u³atwienia warto teø na Jeúli wszystkie kana³y pracuj¹ row¹ naklejkÍ, ktÛra zakryje ³by
czas prÛb do³¹czyÊ do wyjúÊ i†uk³ad odbiera rozmowÍ, naleøy
dekodera DTMF (punkty oznaczo- sprawdziÊ wspÛ³pracÍ z†li-
ne A, B, C, D) diody LED ni¹ telefoniczn¹. W†zasadzie
po³¹czone szeregowo z†rezystora- potrzebne by³yby dwie li-
mi 2,2kΩ. Pozwoli to na bieø¹co nie, ale moøna poradziÊ
monitorowaÊ pracÍ kostki U3. sobie maj¹c tylko jedn¹ -
Warto teø prowizorycznie przylu- w³asn¹. Naleøy wtedy sko-
towaÊ jakiú przycisk rÛwnolegle do rzystaÊ z†pomocy kolegi albo
kondensatora C5 - bÍdzie on udawa³ zaprzyjaünionego s¹siada.
odebranie sygna³Ûw dzwonienia. Trzeba kogoú poprosiÊ, aby

Elektronika Praktyczna 4/97 55


55
Odbiornik DTMF − zdalne sterowanie przez telefon

do linii tylko na czas nieobecnoúci


domownikÛw, mÛg³by zg³aszaÊ siÍ juø
po 2†czy 3†dzwonkach.
Gdyby przypadkiem w†jakichú
szczegÛlnych warunkach okaza³o
siÍ, øe odbiornik pod³¹czony rÛw-
nolegle do aparatu telefonicznego
reaguje na sygna³y wybierania im-
Rys. 5. Schemat płytki przełączników. pulsowego tego aparatu, naleøy
wkrÍtÛw. NastÍpnie naleøy staran- Z†drugiej strony, oddzielenieeksperymentalnie dobraÊ elementy
nie wykonaÊ w†papierze otwory na od sieci zapewniaj¹: fabryczny R1, R2, D3, R43 i†C5. Pomocne
diody i†przyciski, a†potem przykrÍ- zasilacz posiadaj¹cy stosowny bÍdzie w†tym obejrzenie przy po-
ciÊ p³ytkÍ drukowan¹, juø w†pe³ni atest oraz przekaüniki wykonaw- mocy oscyloskopu przebiegÛw na
uzbrojon¹, z†dolutowanymi od stro- cze REL2..REL5. Warto teø zwrÛ- wejúciu i†wyjúciu bramki U1C, przy
ny druku przewodami. ciÊ uwagÍ, iø na p³ytce druko- sygnale dzwonienia oraz podczas
wanej uk³adu, pomiÍdzy úcieø- impulsowania.
BezpieczeÒstwo kami oddzielanych obwodÛw Gdyby w†urz¹dzeniu zosta³ za-
uøytkowania pozostawiono odstÍpy o†szero- stosowany inny transformator sepa-
Przy opracowaniu uk³adu po- koúci minimum 4mm. Øeby nie ruj¹cy TR1, naleøa³oby odpowied-
úwiÍcono wiele pogorszyÊ para-
nio do jego przek³adni zwiÍkszyÊ
uwagi sprawom Uwaga! Według krajowych przepisów, metrÛw izolacji
lub zmniejszyÊ wzmocnienie we-
bezpieczeÒstwa wszelkie urządzenia dołączane do n aleøy odpo-júciowego wzmacniacza kostki U3,
uøytkowania. publicznej sieci telefonicznej powinny mieć wiednio ukszta³-
koryguj¹c wartoúÊ rezystora R13
W†niektÛrych homologację (czyli poprzedzone badaniami towaÊ i†odsun¹Ê
(zwiÍkszenie rezystancji R13 =
zezwolenie na użytkowanie) wydane przez od transformato-
amatorskich cza- zmniejszenie wzmocnienia).
Ministerstwo Łączności.
sopismach za- Przedstawiony odbiornik DTMF nie ma ra przewody do- Zamiast tranzystorÛw NPN, jako
granicznych pre- takiej homologacji. Jednym z powodów jest ³¹czone do punk-
T5..T10 moøna wlutowaÊ jakiekol-
zentuje siÍ uk³a- fakt, że nie wydaje się stosownych tÛw S, T, U, W.
wiek tranzystory MOSFET, zastÍpu-
dy, ktÛre do³¹- zaświadczeń dla wyrobów w postaci Takøe przyj¹c zwor¹ rezystor szeregowy w†ob-
zestawów do samodzielnego montażu.
czone bezpo- do³¹czaniu dowodzie bazy kaødego z†nich.
úrednio do linii z a c i s k Û w
Piotr Górecki, AVT
telefonicznej, mog¹ stwarzaÊ wrÍcz K1,2..K*,#, przewodÛw energetycz-
úmiertelne zagroøenie. nych, naleøy zachowaÊ odpo-
W†prezentowanym uk³adzie za- wiednie odstÍpy izolacyjne.
stosowano podwÛjne oddzielenie
galwaniczne: Z†jednej strony trans- Moøliwoúci
formator TR1, przekaünik REL1 zmian
i†transoptor OPT1 skutecznie od- Øeby odbiornik
dzielaj¹ uk³ad od linii telefonicz- nie przeszkadza³
nej. Obecnie produkowane trans- w†normalnym uøyt-
formatory sieciowe musz¹ za- kowaniu telefonu,
pewniÊ wytrzyma³oúÊ na przebi- powinien zg³aszaÊ
cie przy napiÍciu 4000V, natomiast siÍ dopiero po 5..8
uøyty transoptor ma wed³ug kata- dzwonkach. Gdyby
logu napiÍcie przebicia powyøej natomiast odbior-
5000V. nik by³ do³¹czany Rys. 6. Schemat układu testowego.

56 Elektronika Praktyczna 4/97